Sawyer Robert J.

Hominidzi

Robert J. Sawyer

Hominidzi

Lasy południa wskazuję, że wcale nie musiało tak być; że na ziemi istnieje miejsce dla gatunku biologicznie predysponowanego do moralnych cech, które — o ironio! — lubimy nazywać „ludzkimi”: szacunku dla innych, wstrzemięźliwości i powstrzymywania się od przemocy jako rozwiązania sprzecznych interesów. Obecność tych cech w szympansach bonobo daje świadectwo możliwości, która mogłaby się zrealizować u homo sapiens, gdyby historia ewolucji potoczyła się nieco inaczej.

Richard Wrangham i Dale Peterson

Demonic Males: Apes and the Origins of Human Violence

I tak macie zero prywatności. Pogódźcie się z tym.

Scott McNealy

dyrektor generalny Sun Microsystems

Marcelowi Gagne i Sally Tomasevic

Kolesiowi i Drugiemu Kolesiowi

Wspaniałym ludziom,

Wspaniałym przyjaciołom.

Podziękowania

Wiele osób udzielało mi rad z zakresu antropologii i paleontologii, za co jestem im ogromnie wdzięczny. Są to: dr Jim Ahren, University of Wyoming; Shara E. Bailey, Arizona State University; dr Michael K. Brett-Surman oraz dr Rick Potts, obaj z National Museum of Natural History, Smithsonian Institution; dr John Hawks, University of Utah; Christopher Kuzawa, Emory University; dr Philip Lieberman, Brown University; dr Jakov Radovcic, chorwackie Muzeum Historii Naturalnej; dr Robin Riddington, profesor emeritus, University of British Columbia; Gary J. Sawyer (nie ma między nami więzów pokrewieństwa) oraz dr Ian Tattersall, obaj z American Museum of Natural History; dr Anne-Marie Tillier, Universite de Bordeaux; dr Erik Trinkaus, Washington University w Saint Louis; oraz dr Milford H. Wolpoff, University of Michigan.

Szczególne podziękowania winien jestem: doktorowi Artowi McDonaldowi, dyrektorowi Sudbury Neutrino Observatory Institute oraz doktorowi J. Duncanowi Hepburnowi, kierownikowi placówki Sudbury Neutrino Observatory; doktorowi Davidowi Gotlibowi, kierownikowi medycznego zespołu kryzysowego w St. Josephs Health Centrę w Toronto; wielebnemu Paulowi Fayterowi, historykowi zajmującemu się nauką i teologią na York University w Toronto; oraz Andrew Stokowi z Photonics Group w Toronto.

Wielkie dzięki mojej cudownej żonie, Carolyn Clink; mojemu wydawcy, Davidowi G. Hartwellowi oraz jego wspólnikowi, Moshe Federowi; mojemu agentowi, Ralphowi Vicinaza, i jego partnerom, Christopherowi Lottsowi i Vincebwi Gerardisowi; Tomowi Dohertyemu, Lindzie Quinton, Jennifer Marcus, Aimee Crump oraz wszystkim z Tor Books; Haroldowi i Sylvii Fennom, Robertowi Howardowi. Heidi Winter i innym osobom z H.B.Fenn and Company; doktorowi Stanleyowi Achmidtowi, Sheili Williams, Trevorowi Quachriemu i Branowi Beniowskiemu z „Analog Science Fiction and Fact”; Mecissie Beckett; Megan Beckett; Marvowi Goldowi; Terrencebwi M. Greenowi; Andrew Zimmermanowi Jonesowi; Joemu i Sharon Karpierzom; Chrisowi i Donnie Krejlgaardom; Donaldowi Maassowi; Petebwi Rawlikowi; Joyce Schmidt; Timowi Slaterowi i Davidowi G. Smithowi.

Jak zawsze, wdzięczny jestem tym spośród moich przyjaciół i kolegów, którzy zgłosili swoje uwagi do wstępnej wersji tej książki: Asbedowi Bedrossianowi, Tedowi Bleaneyemu, Michaelowi A. Bursteinowi, Davidowi Livingstonebwi Clickowi, Johnowi Douglasowi, Marcelowi Gagne, Jamesowi Alanowi Gardnerowi, Richardowi Gotlibowi, Peterowi Halaszowi, Howardowi Millerowi, Laurze Osborn, doktorowi Arielowi Reichowi, Alanowi B. Sawyerowi, Sally Tomasevic, Edo van Belkomowi, Andrew Weinerowi i Davidowi Widdicombebwi.

Część tej powieści powstała w okresie, gdy piastowałem stanowisko writer-in-residence w bibliotece publicznej w Richmond Hill (Ontario). Ogromnie dziękuję wyjątkowemu bibliotekarzowi Cameronowi Knightowi, zarządowi Richmond Hill Public Library oraz Canada Council for the Arts.

Fragmenty książki zostały napisane w letnim domu Johna A. Sawyera nad jeziorem Canandaigua, w stanie Nowy Jork; w wakacyjnej siedzibie Mary Stanton w West Palm Beach na Florydzie oraz w gościnnej chatce Robina i Jillian Ridingtonów na Retreat Island (Kolumbia Brytyjska). Dziękuję im wszystkim za niezwykłą gościnność i hojność.

Rozdział 1

DZIEŃ PIERWSZY

PIĄTEK, 2 SIERPNIA

148/103/24

Ciemność była absolutna.

Czuwała nad nią Louise Benoit, dwudziestoośmioletnia, posągowa stażystka z Montrealu, z grzywą gęstych, brązowych włosów upchniętych — zgodnie z przepisami — pod siatkowy czepek. Dyżurowała w ciasnej sterowni dwa kilometry — „jedną i ćwierć mili”, jak czasem wyjaśniała amerykańskim gościom z akcentem, który tak im się podobał — pod powierzchnią ziemi.

Sterownia znajdowała się obok platformy nad wielką, nieoświetloną jaskinią, w której mieściło się Sudbury Neutrino Observatory. W samym środku tej jaskini zawieszona była największa na świecie akrylowa sfera o średnicy dwunastu metrów — „niemal czterdziestu stóp”. Wypełniało ją tysiąc sto ton ciężkiej wody wypożyczonej z Atomie Energy of Canada Limited.

Tę przezroczystą kulę otaczała ażurowa konstrukcja rozpór z nierdzewnej stali, podtrzymujących 9600 fotopowielaczy, z których każdy osłonięty był odblaskową parabolą i skierowany do wnętrza sfery. To wszystko — ciężka woda, akrylowa sfera i otaczający je geodezyjny szkielet — mieściło się w wysokiej na dziesięć pięter, wydrążonej w gabrowych skałach jaskini w kształcie beczki, którą niemal całkowicie wypełniała zwykła, ultraczysta woda.

Louise wiedziała, że gruba na dwa kilometry Tarcza Kanadyjska nad jej głową chroni ciężką wodę przed promieniowaniem kosmicznym. Natomiast warstwa zwykłej wody pochłaniała naturalne promieniowanie niewielkich ilości uranu i toru z otaczających skał, blokując mu dostęp do ciężkiej wody. Akrylową sferę penetrować mogły wyłącznie neutrina — nieskończenie małe, subatomowe cząsteczki, które stanowiły przedmiot prowadzonych przez stażystkę badań. Tryliony neutrin przenikały przez Ziemię w każdej sekundzie; neutrino mogło przedostać się przez bryłę ołowiu grubości roku świetlnego przy zaledwie pięćdziesięcioprocentowym ryzyku, że w coś uderzy.

Neutrina uwalniane są ze Słońca w takiej obfitości, że od czasu do czasu dochodzi do zderzeń — a ciężka woda była idealnym celem takich kolizji. Jądra atomów wodoru w ciężkiej wodzie zawierają proton — tak jak w zwykłym jądrze atomowym wodoru — oraz dodatkowo neutron. Kiedy neutrino przypadkiem trafiało w neutron, ten ulegał rozpadowi, powodując uwolnienie protonu i elektronu oraz błysk wykrywany przez fotopowielacze.

Początkowo ciemne łuki brwi Louise nie uniosły się, kiedy usłyszała „dzyń” detektora neutrin; sygnalizator odzywał się jakieś dziesięć razy w ciągu dnia i choć tu, na dole, było to najbardziej ekscytujące wydarzenie, to nie zamierzała z tego powodu przerywać lektury „Cosmopolitana”.

Po chwili sygnalizator zadźwięczał ponownie, i jeszcze raz, a potem włączył się na dobre, emitując jednostajny, nieprzerwany elektroniczny sygnał, przypominający pisk EKG umierającego człowieka.

Louise wstała zza biurka i podeszła do konsoli detektora. Stała na niej fotografia Stephena Hawkinga — oczywiście niepodpisana. Hawking uczestniczył w wielkim otwarciu Sudbury Neutrino Observatory przed kilku laty, w 1998 roku. Louise postukała w głośnik sygnalizatora, sprawdzając, czy się nie zablokował, ale piszczenie nie ustało.

Paul Kiriyama, chudy doktorant, który akurat znajdował się na terenie rozległego podziemnego obiektu, wpadł do sterowni. Louise wiedziała, że jej obecność zwykle go peszy, ale tym razem chłopak nie stracił głowy.

— Co się tu, do diabła, dzieje?

Panel detektora pokrywała siatka diod elektroluminescencyjnych — 98 na 98 — odpowiadających 9600 tubom fotopowielaczy; w tej chwili świeciły się wszystkie.

— Może ktoś przypadkiem włączył światła w jaskini — zasugerowała Louise, choć sama w to wątpiła.

W końcu pisk ustał. Paul wcisnął kilka guzików, włączając pięć monitorów podłączonych do pięciu kamer zanurzonych w komorze obserwacyjnej. Prostokąty ekranów były idealnie czarne.

— Nawet jeśli światła były zapalone — odezwał się Paul — to już nie są. Ciekawe, co…

— Supernowa! — Louise klasnęła z zachwytem. — Powinniśmy się skontaktować z Centralnym Biurem Telegramów Astronomicznych; zaklepać sobie pierwszeństwo.

Wprawdzie SNO zbudowano w celu badania neutrin uwalnianych przez Słońce, ale potrafiło wykrywać je z każdego źródła we wszechświecie.

Paul skinął głową, klapnął na fotel przed komputerem i kliknął zakładkę strony CBTA. Louise wiedziała, że warto zgłosić wydarzenie, nawet jeśli nie mieli jeszcze pewności.

Od strony panelu detektora rozległa się kolejna seria sygnałów. Louise zerknęła na tablicę diod; świeciło się kilkaset w całej sieci.

Dziwne — pomyślała. — Supernowa powinna zostać zarejestrowana jako źródło kierunkowe…

— Może sprzęt nawalił? — zasugerował Paul, najwyraźniej dochodząc do tego samego wniosku co ona. — Albo doszło do zwarcia w jednym z fotopowielaczy i wystąpił efekt łuku.

Powietrze przeszył trzeszczący, warczący dźwięk. Dobiegał zza drzwi, od strony platformy nad komorą detektora.

— Może powinniśmy włączyć światła w jaskini — powiedziała Louise. Warkot brzmiał nieprzerwanie, tak jakby w ciemnościach grasowała jakaś podziemna bestia.

— A jeśli to rzeczywiście supernowa? Detektor jest bezużyteczny przy włączonych światłach i…

Rozległ się kolejny głośny trzask, podobny do tego, jaki towarzyszy uderzeniu kijem w krążek hokejowy.

— Zapal światła!

Paul podniósł osłonę włącznika i przycisnął go. Monitory telewizyjne zamigotały. Po chwili obraz uspokoił się, pokazując…

— Mon dieu! — zawołała Louise.

— Coś jest w zbiorniku z ciężką wodą! — stwierdził Paul. — Ale jakim cudem…?

— Widziałeś? To się rusza i… Dobry Boże, to człowiek!

Trzaski i stęknięcia nie ustawały. Nagle…

Widzieli wszystko na monitorach i słyszeli przez ściany.

Gigantyczna akrylowa sfera pękła wzdłuż kilku spojeń, które łączyły ze sobą poszczególne jej elementy.

— Tabernacle — zaklęła Louise, uświadamiając sobie, że ciężka woda zaczęła się mieszać ze zwykłą H2O wewnątrz beczkowatej komory. Jej serce waliło jak oszalałe. Przez ułamek sekundy nie wiedziała, czy powinna bardziej się przejmować zniszczeniem detektora, czy człowiekiem, który tonie w jego wnętrzu.

— Chodź! — powiedział Paul, kierując się do drzwi prowadzących na platformę nad komorą obserwacyjną. Podłączone do magnetowidów kamery wszystko rejestrowały; nie było ryzyka, że coś przegapią.

— Un moment. — Louise błyskawicznie dopadła do telefonu i wystukała numer wewnętrzny z przyklejonej taśmą do ściany listy.

Usłyszała dwa sygnały.

— Doktor Montego? — odezwała się, gdy w słuchawce zabrzmiał jamajski akcent lekarza kopalni. — Mówi Louise Benoit z SNO. Pilnie potrzebujemy pana w obserwatorium neutrinowym. W komorze detektora topi się jakiś człowiek.

— Człowiek? Ale jak on się tam dostał?

— Nie wiemy. Proszę się pospieszyć!

— Już idę — odparł doktor. Louise odłożyła słuchawkę i pobiegła do tych samych niebieskich drzwi, przez które wcześniej przeszedł Paul. Zdążyły się już zamknąć. Na pamięć znała umieszczone na nich ostrzegawcze napisy:

Proszę zamykać drzwi

Niebezpieczeństwo: Przewody wysokiego napięcia

Zakaz wynoszenia poza tę strefę sprzętu elektronicznego bez zezwolenia

Monitorowanie jakości powietrza — Pozwolenie na wyjście

Chwyciła za klamkę, pociągnęła drzwi do siebie i wyszła na szeroką metalową platformę. Z boku znajdował się właz prowadzący do komory detektora; tędy wyszedł ostatni z robotników pracujących przy konstrukcji, po czym zabezpieczył wyjście. Louise ze zdumieniem stwierdziła, że klapa nadal jest przymocowana czterdziestoma śrubami — no tak, przecież tak powinno być, tylko że do środka nie można było się dostać żadną inną drogą…

Ściany otaczające platformę zasłaniał zielony plastik, zabezpieczający komorę przed skalnym pyłem. Z sufitu zwisały dziesiątki przewodów i polipropylenowych rur, a kształt pomieszczenia obrysowywały stalowe dźwigary. Wzdłuż jednych ścian stał sprzęt komputerowy, wzdłuż innych ustawiono regały. Paul właśnie gorączkowo czegoś szukał na jednym z nich — prawdopodobnie cęgów na tyle mocnych, aby poradziły sobie ze śrubami.

Metal jęknął potwornie. Louise podbiegła do włazu, choć wiedziała, że gołymi rękami i tak go nie otworzy. Nagle serce podskoczyło jej do gardła. W komorze rozległ się huk przypominający serię z broni maszynowej, a śruby przytrzymujące klapę strzeliły w powietrze. Klapa odskoczyła gwałtownie, z jednej strony przytrzymywana zawiasami, i z głośnym szczękiem uderzyła w platformę. Louise odsunęła się na bezpieczną odległość, ale przez otwór trysnął gejzer zimnej wody, zalewając ją.

Górną część komory detektora wypełniał azot, który, jak przypuszczała Louise, teraz się ulatniał. Fontanna wody szybko opadła. Kobieta zbliżyła się do włazu i wstrzymując oddech spojrzała w dół. Wnętrze komory oświetlały włączone przez Paula reflektory; woda była absolutnie czysta; Louise widziała wszystko aż po samo dno, trzydzieści metrów poniżej.

Ledwie odróżniała olbrzymie elementy akrylowej sfery; współczynnik załamania dla akrylu był niemal identyczny jak w przypadku wody, przez co trudno było je dostrzec. Gdyby nie syntetyczne liny przytrzymujące oddzielone od siebie teraz fragmenty sfery, akrylowe segmenty opadłyby na sam dół otaczającej je ażurowej konstrukcji. Właz dawał jedynie ograniczone pole widzenia. Louise nie widziała tonącego człowieka.

— Merde! — Światła w komorze zgasły. — Paul! — krzyknęła Louise. — Co robisz?

Głos Paula, dochodzący teraz z tyłu, od strony pomieszczenia sterowni, ledwie przebijał się przez szum urządzeń klimatyzacji i chlupot wody w wielkiej jaskini pod platformą.

— Jeśli ten człowiek jeszcze żyje, zobaczy światło dochodzące z góry, przez właz.

Louise skinęła głową. Domyślała się, że ze środka komory widać teraz tylko pojedynczy jasny kwadrat o boku długości metra w czymś, co tonącemu mogło się wydawać wielkim, czarnym sufitem.

Chwilę później Paul wrócił na platformę. Louise zerknęła na niego, po czym przeniosła wzrok na właz. Obcy nadal nie dał znaku życia.

— Jedno z nas powinno tam zejść — powiedziała.

Migdałowe oczy Paula rozszerzyły się.

— Ale… ciężka woda…

— Nie mamy innego wyjścia. Dobrze pływasz?

Paul popatrzył na nią zakłopotany; wiedziała, że chciałby dobrze wypaść w jej oczach, ale…

— Nie za bardzo — przyznał, spuszczając wzrok.

Świadomość, że Paul stale ukradkiem na nią zerka, sprawiała, że Louise czuła się niezręcznie, ale wiedziała, że nie da rady swobodnie pływać w niebieskim, nylonowym kombinezonie SNO. Pod spodem, jak niemal każdy, kto tu pracował, miała tylko bieliznę; na tej głębokości pod powierzchnią ziemi temperatura utrzymywała się na tropikalnym poziomie 40,6 °C. Szybko zrzuciła buty i rozpięła zamek biegnący przez cały przód kombinezonu; dzięki Bogu tego dnia włożyła biustonosz — choć teraz żałowała, że nie wybrała czegoś mniej koronkowego.

— Włącz światła na dole — poinstruowała Paula. Zapisała mu na plus to, że się nie ociągał. Zanim wrócił, zdążyła się wśliznąć przez właz w zimną wodę, której temperaturę utrzymywano na poziomie dziesięciu stopni Celsjusza, aby zapobiec rozwojowi mikroorganizmów i zredukować poziom spontanicznego szumu fotopowielaczy.

Poczuła przypływ paniki, nagłe wrażenie, że jest bardzo wysoko, a pod nią nie ma nic, na czym mogłaby się oprzeć; dno zbiornika było bardzo daleko. Zaczęła poruszać nogami w wodzie, głowę trzymając na powierzchni, w otworze włazu. Czekała, aż strach osłabnie. Kiedy poczuła się pewniej, odetchnęła głęboko trzy razy, mocno zacisnęła usta i zanurkowała pod powierzchnię. Widziała wszystko wyraźnie. Woda nie szczypała jej w oczy. Rozejrzała się dookoła, szukając mężczyzny, ale wokół było tyle kawałków akrylu i…

Tam!

Uniósł się ku górze, gdzie niewielka, może piętnastocentymetrowa przestrzeń dzieliła powierzchnię wody od platformy ponad nią. Zazwyczaj wypełniał ją ultraczysty azot. Biedak na pewno już nie żył; wystarczyły trzy wdechy, aby do płuc dostała się śmiertelna dawka. Co za smutna ironia: tonący prawdopodobnie z trudem dotarł na powierzchnię, sądząc, że znajdzie tam tlen, a zginął od gazu. Zwykłe powietrze dostające się przez otwartą klapę mieszało się teraz z azotem, ale dla intruza było już pewnie za późno.

Louise ponownie wystawiła głowę i ramiona ponad właz. Widziała, że Paul niecierpliwie czeka, aż coś powie — cokolwiek. Ale nie miała na to czasu. Zaczerpnęła więcej powietrza, napełniając płuca do granic możliwości, i zanurkowała. W górze było za mało miejsca, aby mogła trzymać nos nad powierzchnią wody. Płynąc, bezustannie uderzała głową o metalowy sufit. Człowiek znajdował się jakieś dziesięć metrów od niej. Louise mocno pracowała nogami, starając się jak najszybciej pokonać dzielący ich dystans i…

Zmętniała chmura w wodzie. Coś ciemnego.

Mon dieu!

Krew.

Chmura otaczała głowę mężczyzny, przesłaniając jego twarz. Nie ruszał się; jeśli jeszcze żył, był nieprzytomny.

Louise wyciągnęła szyję, ustawiając się tak, aby jej usta i nos znalazły się w wolnej przestrzeni nad powierzchnią. Niepewnie nabrała tchu — ale teraz było tam już dość zwykłego powietrza — po czym chwyciła ramię mężczyzny. Unosił się twarzą do dołu, więc przekręciła go na plecy, tak, aby jego nos znalazł się nad wodą, ale niczego to nie zmieniło. Nie było żadnego znaku, że jeszcze oddycha.

Louise zaczęła ciągnąć go przez wodę. Podjęła się ciężkiego zadania: mężczyzna był mocno zbudowany i kompletnie ubrany; jego rzeczy przesiąkły wodą. Nie miała czasu mu się przyjrzeć, zauważyła tylko, że nie ma na sobie kombinezonu ani specjalnego obuwia. Nie mógł być jednym z górników z kopalni niklu i, choć tylko przelotnie zerknęła na jego twarz — biały mężczyzna z jasną brodą — wiedziała, że nie pracował w SNO.

Paul przykląkł chyba na platformie, bo Louise dostrzegła jego głowę w wodzie; patrzył, jak zbliżają się do włazu. W innych okolicznościach najpierw wydostałaby z wody rannego, a dopiero potem wyszła z niej sama, ale właz był za mały, aby mogli zmieścić się w nim oboje, a do wyciągnięcia ciężkiego mężczyzny z wody potrzeba było siły Paula i jej.

Puściła ramię nieznajomego i wysunęła głowę nad właz. Paul zdążył zrobić jej miejsce. Przez chwilę łapała oddech, wyczerpana holowaniem mężczyzny. Potem oparła dłonie płasko o mokry podest i dźwignęła się przez otwór w górę. Paul ponownie przykląkł i pomógł jej wydostać się z wody, potem odwrócił się ku mężczyźnie.

Obcy zaczął dryfować, oddalając się od wyjścia, ale Louise zdołała złapać go za rękę i podciągnąć z powrotem pod właz. Razem z Paulem z trudem wydostali mężczyznę przez klapę i wyciągnęli go na platformę. Nadal krwawił; widać było ranę z boku głowy.

Paul natychmiast ukląkł przy nim i rozpoczął reanimację. Za każdym razem, gdy odwracał głowę, aby sprawdzić, czy szeroka pierś mężczyzny się unosi, jego policzek brudziła krew.

Louise sięgnęła po prawy nadgarstek obcego, żeby zbadać jego puls. Nic nie… Zaraz, chwila! Jest! Wyczuła tętno!

Paul rytmicznie wdmuchiwał powietrze w usta mężczyzny, aż w końcu obcy sam gwałtownie zaczerpnął tchu i wyrzucił z siebie wodę z wymiocinami. Paul zdążył odwrócić jego głowę na bok i płyny, którymi pluł mężczyzna, zmieszały się z jego krwią na podeście, zmywając jej część.

Obcy nadal wydawał się nieprzytomny. Louise, cała mokra, niemal naga i trochę zmarznięta po zimnej kąpieli, poczuła się skrępowana. Wciągnęła na siebie kombinezon i zapięła suwak — wiedziała, że Paul na nią patrzy, choć udawał, że tego nie robi.

Musieli jeszcze zaczekać dłuższą chwilę na przybycie doktora Montego. SNO znajdowało się dwa kilometry pod ziemią i ponad tysiąc dwieście metrów w poziomie od najbliższej windy przy szybie numer dziewięć. Nawet gdyby kabina była akurat na samej górze — a nie mieli takiej gwarancji — dotarcie do nich zabrałoby doktorowi co najmniej dwadzieścia minut.

Louise pomyślała, że powinna ściągnąć z mężczyzny mokre ubranie. Sięgnęła na przód jego antracytowej koszuli, ale…

Nie znalazła guzików ani suwaka. Nie wyglądało to też na pulower, choć nie miało kołnierza i…

Tutaj były! Ukryte zatrzaski biegły wzdłuż szerokich ramion. Louise próbowała je rozpiąć, ale bez skutku. Zerknęła w dół, na spodnie mężczyzny. Miały ciemny, oliwkowozielony kolor, choć mogły mieć o wiele jaśniejszą barwę, gdyby były suche. Nie znalazła żadnego paska. Zamiast niego natrafiła na rząd zatrzasków i zakładek wokół pasa.

Nagle przyszło jej do głowy, że mężczyzna może cierpieć na chorobę kesonową. Komora detektora miała głębokość trzydziestu metrów; kto wie, jak głęboko zszedł i jak szybko wypłynął na wierzch. Ciśnienie na tej głębokości pod ziemią miało wartość 130 procent normalnego. Louise nie miała pojęcia, jaki wpływ mogło to mieć na wystąpienie u kogoś choroby kesonowej, ale wiedziała na pewno, że mężczyzna wdycha teraz więcej tlenu, niż gdyby znajdował się na powierzchni Ziemi, a to musiało być dla niego dobre.

Pozostawało im tylko czekać; obcy oddychał i jego puls stawał się coraz mocniejszy. Louise wreszcie mogła się dobrze przyjrzeć twarzy nieznajomego. Była szeroka, ale nie płaska; kości policzkowe układały się ukośnie. Gigantyczny nos rozmiarem niemal dorównywał wielkości zaciśniętej pięści. Dolną szczękę pokrywał gęsty zarost koloru ciemnoblond. Proste, jasne włosy oblepiały czoło. Rysy jego twarzy nieco przypominały cechy mieszkańców Europy Wschodniej, ale karnację miał raczej skandynawską. Szeroko rozstawione oczy były zamknięte.

— Skąd on mógł się wziąć? — spytał Paul, który siedział teraz ze skrzyżowanymi nogami na platformie tuż obok mężczyzny. — Dostanie się tutaj jest w zasadzie niemożliwe, a nawet…

Louise skinęła głową.

— A nawet gdyby komuś się udało, to jak by się przedostał do zaplombowanej komory detektora? — Na moment przerwała i odgarnęła włosy z oczu, uświadamiając sobie w tej chwili, że podczas kąpieli w zbiorniku zgubiła siatkę ochronną. — Z ciężkiej wody nic już nie będzie. Jeśli on to przeżyje, czeka go poważny proces.

Pokręciła głową. Kto to mógł być? Może jakiś rdzenny mieszkaniec Kanady — Indianin-fanatyk, który uważał, że kopalnia narusza świętość jego ziem. Ale mężczyzna miał blond włosy — rzadkość wśród Indian. Nie był to też nieudany głupi wybryk jakiegoś młokosa; obcy wyglądał na jakieś trzydzieści pięć lat.

Może był terrorystą albo przeciwnikiem wykorzystania energii jądrowej. Ale chociaż Atomie Energy of Canada Limited dostarczyło ciężką wodę, kopalnia nie prowadziła żadnych prac nuklearnych.

Kimkolwiek jest — myślała Louise — gdyby zginął, stałby się doskonałym kandydatem do nagrody Darwina. Klasyczny przykład ewolucji w akcji: człowiek, który odważył się na coś tak potwornie głupiego, że zapłacił za to życiem.

Rozdział 2

Louise Benoit usłyszała odgłos otwieranych drzwi; ktoś wyszedł na platformę nad komorą detektora.

— Hej tam! — zawołała, aby zwrócić uwagę doktora Montego. — Jesteśmy tutaj!

Reuben Montego, Kanadyjczyk jamajskiego pochodzenia, mężczyzna mniej więcej trzydziestopięcioletni, podszedł do nich szybko. Golił głowę i był jedyną osobą, która mogła wejść do SNO bez siatki na włosy — ale, tak jak pozostali, musiał nosić kask ochronny. Doktor przykląkł, obrócił lewy nadgarstek rannego mężczyzny i…

— Co to jest, do diabła? — powiedział z charakterystycznym dla siebie akcentem.

Louise też zobaczyła to coś, co wyglądało, jakby zostało wszczepione w skórę nadgarstka — wysokokontrastowy, matowy, prostokątny monitor długości mniej więcej ośmiu centymetrów i szerokości dwóch. Wyświetlał szereg symboli, z których pierwszy z lewej zmieniał się mniej więcej co sekundę. Sześć małych paciorków, każdy innego koloru, tworzyło linię poniżej wyświetlacza, a coś jeszcze — może obiektyw — znajdowało się przy najbliższej łokcia krawędzi urządzenia.

— Może to jakiś specjalny zegarek? — powiedziała Louise.

Reuben chyba postanowił zostawić tę zagadkę na później, bo zajął się badaniem tętna, kładąc wskazujący i środkowy palec na tętnicy promieniowej.

— Puls ma dobry — zauważył. Lekko uderzył mężczyznę najpierw w jeden policzek, potem w drugi, próbując go ocucić. — No dalej — powiedział zachęcająco. — Dalej. Obudź się.

W końcu obcy się poruszył. Zakaszlał gwałtownie i wypluł jeszcze więcej wody. Po chwili jego powieki uniosły się z drżeniem. Miał niezwykłe, złotobrązowe tęczówki, niepodobne do żadnych, jakie Louise dotąd widziała. Sekundę trwało, zanim odzyskał ostrość widzenia. Jego źrenice rozszerzyły się gwałtownie. Zdumiał się na widok Reubena. Powoli obrócił głowę i zobaczył Louise oraz Paula. Z jego twarzy nie schodził wyraz szoku. Mężczyzna poruszył się nieznacznie, jakby chciał się odsunąć od pozostałych.

— Kim jesteś? — spytała Louise.

Mężczyzna spojrzał na nią w osłupieniu.

— Kim jesteś? — powtórzyła. — Co tu robiłeś?

— Dar — odezwał się głębokim głosem z rosnącą intonacją, jakby zadawał pytanie.

— Muszę go zabrać do szpitala — oznajmił Reuben. — Widać, że porządnie uderzył się w głowę; trzeba będzie zrobić mu prześwietlenie czaszki.

Mężczyzna rozglądał się po metalowej platformie, jakby nie wierzył własnym oczom.

— Dar barta dulb tinta? — powiedział. — Dar hoolb ka tapar?

— Co to za język? — spytał Paul Louise.

Wzruszyła ramionami.

— Może Odżibwejów? — zasugerowała. Niedaleko kopalni znajdował się rezerwat tego plemienia.

— Nie. — Reuben pokręcił głową.

— Monta haspalap ko — powiedział obcy.

— Nie rozumiemy cię — odpowiedziała mu Louise. — Mówisz po angielsku? — Nic. — Parlez-vous français? — Nadal nic.

— Nihongo ga dekimasu ka? — spytał Paul. Louise domyśliła się, że znaczy to: „Czy mówisz po japońsku?”.

Mężczyzna po kolei przyjrzał się pozostałym szerokimi ze zdziwienia oczami, ale nic nie odpowiedział.

Reuben wstał i wyciągnął do niego rękę. Mężczyzna patrzył na nią przez sekundę, po czym ujął ją w swoją wielką dłoń z palcami grubości kiełbasy i niezwykłe długim kciukiem. Pozwolił, aby Reuben pomógł mu się podnieść. Doktor otoczył ramieniem szerokie plecy obcego, podtrzymując go. Ranny był od niego cięższy przynajmniej o trzydzieści kilo i wyglądał tak, jakby składał się z samych mięśni. Paul podszedł do niego z drugiej strony i także objął go ramieniem. Louise ruszyła przodem, przytrzymując drzwi do sterowni, które zamknęły się automatycznie, gdy tylko Reuben wszedł do środka.

Wewnątrz pomieszczenia założyła ochronne buty i kask. Paul poszedł za jej przykładem; kaski miały wbudowane latarki i specjalne ochraniacze na uszy, które w razie potrzeby można było opuścić. Oboje włożyli też ochronne okulary. Reuben nadal miał na głowie kask. Paul znalazł zapasowy na metalowej szafce i podał go rannemu, ale zanim mężczyzna zdążył zareagować, doktor machnął ręką.

— Nie chcę, aby cokolwiek uciskało jego głowę, dopóki nie zrobimy mu prześwietlenia — wyjaśnił. — No dobrze, wyprowadźmy go na powierzchnię. Wezwałem już karetkę.

Cała czwórka opuściła sterownię i ruszyła korytarzem do wyjścia z SNO. Obserwatorium stale filtrowało powietrze w pomieszczeniach, aby zapewnić mu odpowiednią czystość. Nie, żeby to miało jeszcze jakieś znaczenie — pomyślała z żalem Louise. Minęli śluzę powietrzną, niewielką kabinę przypominającą prysznic, w której oczyszczano z kurzu i pyłu wszystkie osoby wchodzące na teren SNO. Przy wychodzeniu ten proces nie był konieczny. Obok znajdował się punkt pierwszej pomocy. Louise i Reuben spojrzeli przelotnie na szafkę z napisem „Nosze”. Ale ranny mężczyzna poruszał się w miarę sprawnie, więc doktor gestem dał znak, że mogą iść dalej.

Włączyli lampy na kaskach i powoli ruszyli długim na 1250 metrów ciemnym tunelem. Wyciosane w skale ściany upstrzone były stalowymi prętami i przesłonięte drucianą siatką; na tej głębokości pod powierzchnią ziemi, z masą dwukilometrowej warstwy skał nad nimi, niepodparte ściany popękałyby, wdzierając się skalnym gruzem w każdą wolną przestrzeń.

Po drodze musieli pokonać kilka błotnistych odcinków sztolni. W miarę jak szli, mężczyzna coraz mniej potrzebował wsparcia; najwyraźniej dochodził do siebie po tym, przez co przeszedł.

Paul i doktor Montego z ożywieniem dyskutowali o tym, jak obcy mógł się dostać do szczelnie zamkniętej komory. Louise rozmyślała o zniszczonym detektorze neutrin i zastanawiała się, jak to wpłynie na finansowanie prowadzonych przez nią badań. Przez cały czas czuli na twarzach ruch powietrza w sztolni; olbrzymie wentylatory bezustannie pompowały je w dół z powierzchni ziemi.

W końcu dotarli do windy. Reuben nakazał zablokowanie kabiny tutaj, na poziomie 6800 stóp — oznaczeń w kopalni dokonano jeszcze zanim Kanada przeszła na system metryczny. Winda wciąż na nich czekała — bez wątpienia ku rozczarowaniu górników, którzy chcieli zjechać w dół lub wjechać na górę.

Kiedy weszli do kabiny, Reuben kilkakrotnie wcisnął dzwonek, dając znak operatorowi na powierzchni, aby uruchomił wciągarkę. Winda zadrżała i ruszyła. W kabinie nie było wewnętrznego oświetlenia, a Reuben, Louise i Paul wyłączyli latarki na kaskach, żeby nie oślepiać siebie nawzajem. Przez otwarty przód kabiny docierały do nich teraz tylko błyski światła z tuneli, które mijali co sześćdziesiąt metrów. W dziwnym, stroboskopowym blasku Louise raz po raz widziała kanciaste rysy dziwnego mężczyzny i jego głęboko osadzone oczy.

W drodze na górę kilkakrotnie czuła, jak zatykają się jej uszy. Wkrótce minęli ulubiony przez nią poziom 4600 stóp. Inco hodowało tu drzewa do ponownego zalesienia okolic Sudbury. Dzięki stałej temperaturze dwudziestu stopni i sztucznemu oświetleniu miejsce to zmieniono w doskonałą cieplarnię.

Louise przychodziły do głowy różne szalone pomysły rodem z serialu Z archiwum X, wyjaśniające, jak obcy mógł się dostać do środka sfery, choć klapa włazu była zamknięta na głucho. Wolała jednak zatrzymać je dla siebie; jeśli Paul i Reuben tak jak ona puścili wodze fantazji, prawdopodobnie też woleli nie mówić o tym na głos. Przecież musi istnieć jakieś racjonalne wyjaśnienie — wmawiała sobie Louise. Musi.

Podczas długiej jazdy w górę obcy wyglądał, jakby analizował sytuację, w jakiej się znalazł. Jego dziwne ubranie wciąż było trochę wilgotne, na szczęście ruch powietrza w tunelach pomagał je wysuszyć. Mężczyzna próbował wyżąć koszulę; kilka kropli kapnęło na pomalowaną na żółto metalową podłogę kabiny. Dużą dłonią odgarnął mokre włosy z czoła, odsłaniając, ku zdumieniu Louise — która zdołała stłumić okrzyk, choć hałas jadącej w górę windy i tak by go zagłuszył — kolosalny fałd biegnący łukiem nad każdym okiem, przypominający nieco przypłaszczoną wersję znaku McDonalda.

Wreszcie kabina gwałtownie się zatrzymała. Paul, Louise, doktor Montego i obcy minęli niewielką grupę skonsternowanych i zirytowanych górników, którzy czekali przy szybie dźwigu, żeby zjechać w dół. Wszyscy czworo wspięli się po pochylni do dużego pomieszczenia szatni, w której pracownicy przebierali się ze zwykłych ubrań w kombinezony. Czekało tu dwóch sanitariuszy pogotowia.

— Nazywam się Reuben Montego — przedstawił się Reuben. — Jestem lekarzem kopalni. Ten człowiek niemal utonął i doznał urazów czaszki…  — Sanitariusze i lekarz kontynuowali rozmowę na temat stanu mężczyzny, jednocześnie wyprowadzając go z budynku prosto w upalny letni dzień.

Paul i Louise ruszyli za nimi. Patrzyli, jak doktor, ranny mężczyzna i sanitariusze wsiadają do karetki i odjeżdżają żużlową drogą.

— Co teraz? — spytał Paul.

Louise zmarszczyła brwi.

— Muszę zadzwonić do doktor Mah — powiedziała. Bonnie Jean Mah była dyrektorką SNO. Jej biuro znajdowało się na Carleton University w Ottawie, niemal 500 kilometrów od kopalni. Rzadko widywano ją na terenie obserwatorium; nadzór nad codziennymi operacjami pozostawiała stażystom po doktoracie i doktorantom, takim jak Louise i Paul.

— Co jej powiesz?

Louise spojrzała za karetką odwożącą dziwnego pacjenta.

— Je ne sais pas — powiedziała powoli, kręcąc głową.

Rozdział 3

Wszystko zaczęło się bardzo zwyczajnie.

— Zdrowego dnia — powiedział cicho Ponter Boddit, podnosząc się na łokciu, aby spojrzeć na Adikora Hulda, który stał nad umywalnią.

— Witaj, śpiochu — odparł Adikor, obracając się i opierając umięśnione plecy o słup-drapak. Przesunął się najpierw w lewą, a potem w prawą stronę. — Zdrowego dnia.

Ponter odpowiedział uśmiechem. Lubił patrzeć, jak Adikor się porusza, jak pracują mięśnie jego klatki piersiowej. Nie miał pojęcia, jak zdołałby przetrwać czas po stracie ukochanej Klast, gdyby nie przyjaciel — choć i tak zdarzały się chwile, gdy czuł się samotny. Kiedy Dwoje stawało się Jednym — ostatnie właśnie dobiegło końca — Adikor spędzał czas ze swoją partnerką i z ich dzieckiem. Córki Pontera dorastały i tym razem widział się z nimi bardzo krótko. Oczywiście było wiele starszych kobiet, których mężczyźni zmarli, ale kobiety tak doświadczone i mądre — kobiety, które osiągnęły już wiek uprawniający do głosowania! — nie chciałyby się zadawać z kimś tak młodym jak Ponter, który widział dopiero 447 księżyców.

Choć córki miały teraz dla niego mało czasu, Ponter i tak lubił je widywać, tyle że…

Kiedy światło padało pod odpowiednim kątem, Jasmel wyglądała jak odbicie swojej matki, zwłaszcza gdy miała za sobą słońce i lekko przekrzywiała głowę. Ponterowi czasem aż zapierało dech w piersi; tęsknił za Klast bardziej, niż potrafił to wyrazić.

W drugim końcu pomieszczenia Adikor właśnie napełniał basen kąpielowy. Stał odwrócony plecami do Pontera i pochylony majstrował coś przy otworze wylotowym. Ponter opuścił głowę na poduszkę w kształcie dysku i patrzył.

Niektórzy ostrzegali go, zanim zamieszkał z Adikorem, ale był pewien, że znajomi Adikora mieli podobne obawy co do jego wyboru partnera. Bynajmniej nie miało to nic wspólnego z incydentem na Akademii, po prostu powszechnie uważano, że trudno łączyć wspólną pracę i mieszkanie. Ale choć Saldakbyło dużym miastem (z dwudziestopięciotysięczną populacją podzieloną między Obrzeża i Centrum), to mieszkało tu zaledwie sześciu fizyków, w tym trzy kobiety. Ponter i Adikor uwielbiali rozmawiać o pracy i debatować nad nowymi teoriami. I jeden, i drugi cieszyli się, że są z kimś, kto naprawdę ich rozumie.

Poza tym stanowili dobraną parę pod innymi względami. Adikor należał do ludzi, którzy lubili wstawać wcześnie rano; witał dzień w biegu i z przyjemnością szykował poranne kąpiele. Ponter rozkręcał się dopiero później; zawsze zajmował się przygotowaniem wieczornych posiłków.

Woda tryskała do basenu; Ponter lubił ten dźwięk — głośny, biały szum. Westchnął z zadowoleniem i dźwignął się z łóżka. Mech rosnący na podłodze połaskotał go w stopy. Podszedł do okna, ujął uchwyty płaskiego, metalowego panelu i zdjął zasłonę z magnetycznej ramy okiennej. Potem zamocował panel w dziennym położeniu, przyczepiając go do metalowej płyty w suficie.

Między drzewami wschodziło słońce; ukłuło Pontera w oczy, więc pochylił głowę, opierając szczękę o pierś, tak by wał nadoczodołowy osłonił jego wzrok. Na zewnątrz, w odległości trzystu kroków od domu, jeleń pił wodę ze strumienia. Ponter czasami polował, ale nigdy na terenach osiedli; te jelenie wiedziały, że nie mają się czego obawiać — nie tutaj, nie ze strony ludzi. W oddali błysnęły panele ogniw słonecznych rozmieszczonych na ziemi obok sąsiedniego domu.

— Hak — odezwał się Ponter, zwracając się do swojego implantu-Kompana imieniem, które mu nadał — jaka jest prognoza na dziś?

— Ma być bardzo ładnie — odparł Kompan. — Najwyższa temperatura w ciągu dnia: szesnaście stopni; najniższa w nocy: dziewięć. — Implant mówił kobiecym głosem. Ponter przeprogramował go niedawno — i teraz zdawał sobie sprawę, że bezsensownie — tak, aby używał głosu Klast, którego nagrania pochodziły z jej archiwum alibi. Wtedy wydawało mu się, że dzięki temu nie będzie się czuł tak samotny, ale teraz, ilekroć implant się odzywał, Ponter czuł ukłucie w sercu.

— Ryzyko opadów równe zeru — ciągnął Kompan. — Wiatry dwadzieścia procent od prawej, prędkość osiemnaście tysięcy kroków na decymę.

Ponter skinął głową; skanery implantu mogły bez trudu wychwycić jego ruch.

— Kąpiel gotowa! — zawołał Adikor zza niego. Ponter odwrócił się i zobaczył, jak przyjaciel zsuwa się do okrągłego, zagłębionego w podłodze basenu kąpielowego. Włączył mieszalnik i woda zabulgotała wokół niego. Ponter — nagi, tak jak Adikor — podszedł do basenu i też się zanurzył. Adikor wolał cieplejsze kąpiele niż Ponter; w końcu umówili się na kompromis i wybrali temperaturę trzydziestu siedmiu stopni — odpowiadającą temperaturze ciała.

Ponter za pomocą szczotki golbas i rąk wymył te części ciała Adikora, do których przyjaciel nie mógł dosięgnąć albo wolał, aby zajął się nimi Ponter. Potem Adikor pomógł się umyć Ponterowi.

Powietrze przesycała para wodna; Ponter oddychał głęboko, aby wilgoć dotarła do jego zatok. Do pomieszczenia weszła Pabo, duża, rudobrązowa suka Pontera. Nie lubiła się zamaczać, więc zatrzymała się kilka kroków od basenu. Najwyraźniej domagała się, aby ją nakarmiono.

Ponter spojrzał na Adikora, jakby chciał powiedzieć: „I co na to poradzisz?” po czym wydostał się z basenu, ociekając wodą na kobierzec mchu.

— Już dobrze, mała — odezwał się do psa. — Pozwól mi tylko się ubrać.

Zadowolona, że pan zrozumiał jej komunikat, Pabo wyszła z sypialni. Potner podszedł do umywalni i wybrał sznur do wycierania. Chwycił pętle z obu końców i przesunął nim z boku na bok w poprzek pleców. Potem, przytrzymując zębami jedną pętlę sznura, osuszył ręce i nogi. Spojrzał na swoje odbicie w kwadratowym lustrze nad umywalnią i rozcapierzonymi palcami przeczesał włosy, pilnując, aby rozkładały się równo po obu stronach centralnego przedziałka.

W kącie pokoju leżała sterta czystej odzieży. Ponter przejrzał ją. Zazwyczaj nie przejmował się tym, co na siebie wkłada, ale gdyby jemu i Adikorowi dzisiaj się powiodło, mógł się zjawić jeden z Ekshibicjonistów, aby przyjrzeć się ich pracy. W końcu wybrał antracytową koszulę, wciągnął ją i zapiął specjalne zatrzaski na ramionach, zamykając szerokie rozcięcia. Ta koszula to dobry wybór — pomyślał. Dostał ją od Klast.

Wziął ze sterty spodnie i włożył je, wsuwając stopy w obszerne wory przymocowane do nogawek. Następnie zapiął skórzane mocowania na kostce i w podbiciu, tak by osłony wygodnie dopasowały się do nóg.

Adikor też wychodził już z kąpieli. Ponter zerknął na niego, a potem przeniósł wzrok na wyświetlacz Kompana. Musieli się zbierać; niedługo miał po nich przybyć poduszkobus.

Gdy przeszedł do głównego pokoju, od razu podbiegła do niego Pabo. Ponter podrapał ją po głowie.

— Nie martw się, malutka. Nie zapomniałem o tobie.

Otworzył próżniarkę i wyciągnął z niej kość bizona ze sporą ilością mięsa — pozostałość po kolacji z poprzedniego dnia. Położył ją na podłodze — w tej części mech przykrywały szklane tafle ułatwiające sprzątanie — i Pabo natychmiast się za nią zabrała. Adikor dołączył do przyjaciela w kuchni i zajął się przygotowaniem śniadania. Wyjął z próżniarki dwa grube kawały mięsa łosia i włożył je do laserowego piekarnika, który po chwili wypełniła para, przywracając mięsu odpowiednią soczystość. Ponter przez szybę piekarnika patrzył, jak rubinowe promienie układają się w zygzakowate, skomplikowane wzory, idealnie przypiekając każdą część steków. Adikor napełnił misę orzeszkami pinii i nalał do kubków rozcieńczony syrop klonowy, po czym wyciągnął upieczone steki.

Ponter włączył Podglądacza. Kwadratowy panel w ścianie natychmiast obudził się do życia. Ekran był podzielony na cztery mniejsze części. Jedna pokazywała transmisję z udoskonalonego Kompana Hawsta; druga — obrazy z implantu Taloka; ta w lewym dolnym rogu — życie Gawlta; a w prawym dolnym — zdjęcia Lulasm. Ponter wiedział, że Adikor jest wielkim fanem Hawsta, dlatego nakazał Podglądaczowi powiększyć ten obraz na cały ekran. Hawst rzeczywiście zawsze robił coś ciekawego — tego ranka wybrał się na skraj Saldak, gdzie pięcioro ludzi zostało żywcem pogrzebanych pod skalnym osuwiskiem. Ale gdyby jakiś Ekshibicjonista miał się dziś pojawić pod kopalnią, Ponter wolałby, aby to była Lulasm; zawsze uważał, że to ona zadaje najbardziej wnikliwe pytania.

Usiedli do śniadania i włożyli stołowe rękawiczki. Adikor wziął garść orzeszków z misy i posypał nimi stek, po czym wcisnął orzechy w mięso dłonią w rękawiczce. Ponter uśmiechnął się; było to jedno z uroczych dziwactw przyjaciela — chyba nikt inny tak nie robił.

Ponter podniósł wciąż jeszcze lekko skwierczący stek i odgryzł solidny kawał. Poczuł charakterystyczny, ostry zapach mięsa, które nie było wcześniej zamrożone. Jak ludzie radzili sobie przed wynalezieniem próżniarek?

Niedługo potem poduszkobus siadł na ziemi przed domem. Ponter nakazał Podglądaczowi zakończyć transmisję. Rękawiczki wrzucił do dźwiękowej czyszczarki, poklepał Pabo po głowie i razem z Adikorem wyszli z domu, zostawiając drzwi otwarte, aby pies mógł swobodnie wychodzić. W poduszkobusie przywitali się z siedmioma innymi pasażerami i ruszyli do pracy, tak jak każdego zwyczajnego dnia.

Rozdział 4

Ponter Boddit dorastał w tej części świata; przez całe życie wiedział o kopalni niklu. Nie spotkał jednak nikogo, kto by zapuszczał się tak głęboko pod ziemię. Górnictwem zajmowały się wyłącznie roboty. Kiedy u Klast stwierdzono białaczkę, ona i Ponter zaczęli uczęszczać na spotkania z innymi chorymi na raka — szukając wsparcia i zrozumienia oraz dzieląc się informacjami. Zbierali się wtedy w obiekcie kobalant, który wieczorami stał pusty.

Ponter przypuszczał, że wielu chorych musiało wcześniej odwiedzać kopalnię. Przecież schodząc głęboko między skały byliby narażeni na działanie wyjątkowo dużego promieniowania.

Ale nikt z ich grupy nie zjeżdżał na dół. Ponter zaczął szukać informacji i odkrył, że ta kopalnia niklu jest wyjątkowa; poziom promieniowania tła wśród prastarych granitów osiągał wyjątkowo niskie wartości.

Wtedy przyszedł mu do głowy pewien pomysł. Jako fizyk razem z Adikorem Huldem pracował przy budowie komputerów kwantowych. Niestety, kwantowe rejestry były niezwykle wrażliwe na zewnętrzne zakłócenia; mieli poważny problem z promieniowaniem kosmicznym, które wywoływało dekoherencję.

Tymczasem wyglądało na to, że rozwiązanie mieli dosłownie u swoich stóp, a właściwie pod nimi. Z grubą na tysiąc długości ramion warstwą skał nad głowami nie musieli się już martwić promieniowaniem kosmicznym. Na tę głębokość nie docierało nic prócz neutrin, a one nie wpływały na eksperymenty, które Ponter i Adikor chcieli przeprowadzić.

Funkcję głównego administratora Saldak pełnił wówczas Delag Bowst; został zmuszony do objęcia tego stanowiska przez Siwych. No, ale w przypadku administratorów zawsze było tak, że ci, którzy chętnie podjęliby się takiej roli, zwykle się do niej nie nadawali.

Ponter przedstawił swoją propozycję Bowstowi, prosząc o pozwolenie na budowę kwantowego laboratorium komputerowego głęboko w kopalni. Z kolei Bowst przekonał Siwych, aby wyrazili zgodę. Cywilizacja oparta na technice nie mogła istnieć bez metali, ale kopalnia nie zawsze była przyjazna środowisku, więc szansę wykorzystania jej w pożytecznym celu przyjęto pozytywnie.

Laboratorium komputerowe powstało. Okazało się jednak, że Ponter i Adikor musieli poradzić sobie z innym, niespodziewanym źródłem dekoherencji: ze zjawiskiem piezoelektrycznym spowodowanym mechaniką skał na tak dużych głębokościach. Ale Adikorowi wydawało się, że wreszcie zdołał uporać się z tym problemem, i tego dnia mieli podjąć kolejną próbę rozłożenia na czynniki liczby większej, niż dotąd było to możliwe.

Poduszkobus wysadził ich przed wejściem do kopalni. Był przepiękny letni dzień, niebo błękitne i bezchmurne, dokładnie tak, jak obiecał Hak. Ponter wyczuwał w powietrzu pyłki roślin i słyszał zawodzące wołanie nurów na jeziorze. Z magazynu wziął ochraniacz i przymocował go do ramion. Dwie podpory przytrzymywały płaską półkę nad jego głową. Adikor także włożył podobną osłonę.

Winda do kopalni miała kształt cylindra. Wsiedli do kabiny i Ponter nacisnął włącznik stopą.

Dźwig rozpoczął długi zjazd na dół.

Ponter i Adikor wysiedli z kabiny i ruszyli długą sztolnią do laboratorium kwantowego. Zbudowano je w tej części kopalni, z której nie wydobywano już cennych rud. Szli w milczeniu — niewymuszonym i swobodnym, jakie możliwe jest tylko między ludźmi, którzy znają się od wieków.

W końcu dotarli do laboratorium. Składały się na nie cztery pomieszczenia. Pierwszym był maleńki boks pełniący rolę jadalni — nie chcieli marnować czasu na jeżdżenie windą aż na samą górę na posiłki. W drugim urządzono specjalną suchą toaletę; nie mieli tu kanalizacji, więc pod koniec każdego dnia ścieki trzeba było wywozić na zewnątrz. Trzecie pomieszczenie przeznaczono na sterownię. Stały tam grupy instrumentów i stoły do pracy. Czwarte, jedyne naprawdę duże, stanowiła gigantyczna komora komputerowa — o powierzchni większej niż cały wspólny dom Pontera i Adikora.

Budując komputery, zazwyczaj stawiano sobie za cel, by były jak najmniejsze; dzięki temu ograniczano do minimum opóźnienia spowodowane prędkością. Ale w matrycy komputera Pontera i Adikora rolę rejestrów pełniły kwantowo splecione protony i musiał istnieć sposób odróżniania reakcji, które zachodziły symultanicznie w wyniku splecenia, od tych, które pojawiały się w rezultacie normalnej komunikacji z prędkością światła między dwoma protonami. Najprostsza metoda polegała na zachowaniu odpowiednich odległości między rejestrami, tak aby czas, jakiego światło potrzebowało na pokonanie odcinków między nimi, dało się łatwo zmierzyć. Dlatego protony znajdowały się w magnetycznie zabezpieczonych kolumnach, rozmieszczonych w równych odstępach w całej komorze.

Ponter i Adikor zdjęli ochraniacze głów i weszli do sterowni. Adikor odpowiadał za praktyczną stronę operacji, to on znajdował sposoby na realizację pomysłów Pontera, przygotowując sprzęt i oprogramowanie. Zajął miejsce przy konsoli i na sucho przećwiczył procedurę startu matrycy komputera kwantowego.

— Jak długo potrwają przygotowania? — spytał Ponter.

— Jeszcze połowę decymy Wciąż mam kłopoty z ustabilizowaniem rejestru 69.

— Myślisz, że nam się uda?

— Czy myślę? Pewnie. — Adikor się uśmiechnął. — Oczywiście to samo mówiłem wczoraj i przedwczoraj, i przed-przedwczoraj.

— Jesteś wiecznym optymistą — stwierdził Ponter.

— Hej, jak zabrnie się tak głęboko, to dalej można już tylko piąć się w górę.

Ponter zaśmiał się i przeszedł pod łukiem wejścia do jadalni, żeby wziąć sobie tubę wody. Miał nadzieję, że eksperyment się powiedzie. Zbliżało się kolejne spotkanie Rady Siwych, na którym on i Adikor musieli wyjaśnić, jakie korzyści ma przynieść społeczeństwu ich praca. Zazwyczaj projekty naukowców zatwierdzano bez problemów — każdy przecież widział, w jakim stopniu wynalazki poprawiały jakość życia — ale zawsze więcej satysfakcji dawała możliwość przedstawienia pozytywnych wyników badań.

Zębami oderwał plastikowe zabezpieczenie tuby i łyknął trochę chłodnego płynu. Potem wrócił do sterowni, usiadł za biurkiem i zaczął przeglądać plik bladozielonych plastikowych błon, studiując notatki z poprzedniej próby i od czasu do czasu popijając wodę. Siedział odwrócony plecami do Adikora, który majstrował coś przy kontrolkach w drugim końcu pomieszczenia. Główna ściana pokoju była w większej części przeszklona, wielkie okno wychodziło na dużą komorę komputera, której sufit był wyżej, a podłoga niżej niż w pozostałych pomieszczeniach.

Odnieśli już spory sukces w doświadczeniach z komputerem kwantowym. Przez ostatni dekamiesiąc rozłożyli na czynniki liczbę, która wymagała 1073 atomów wodoru jako rejestrów — czyli ilości znacznie większej niż cały wodór we wszystkich gwiazdach ich galaktyki i sześćdziesiąt kilka razy przekraczającej pojemność komory komputera, nawet gdyby w zupełności wypełnić ją samym wodorem. Jedynym możliwym wyjaśnieniem ich sukcesu było to, że naprawdę osiągnęli wyniki, jakie umożliwiała tylko informatyka kwantowa: ich ograniczona liczba rejestrów fizycznych istniała jednocześnie w wielu nakładających się na siebie stanach.

W pewnym sensie kolejny eksperyment różnił się tylko skalą: był próbą rozłożenia na czynniki jeszcze większej liczby. Tym razem chodziło o jedną z prawdziwie ogromnych liczb, które według twierdzenia Digandala powinny być pierwsze. Żaden z tradycyjnych komputerów nie mógł tego sprawdzić, ale ich komputer kwantowy powinien tego dokonać.

Ponter przejrzał jeszcze kilka stron wydruków, a potem przeszedł do drugiej konsoli kontrolnej i pociągnął kilka gałek, ustawiając części systemu rejestrującego. Chciał mieć pewność, że próba zostanie uwieczniona z każdej strony, tak aby otrzymany rezultat nie budził później niczyich wątpliwości. Gdyby tylko mogli…

— Gotowe — oznajmił Adikor.

Ponter poczuł, że serce zaczyna mu szybciej bić. Tak bardzo pragnął, aby eksperyment się powiódł — chciał tego nie tylko dla siebie, ale i dla Adikora. Jemu samemu szczęście dopisało już na początku kariery; jego imię powszechnie szanowano w kręgach fizyków. Ponter wiedział jednak, że Adikor nie odniósł takich sukcesów, choć w pełni zasługiwał na uznanie. Cudownie by było, gdyby wspólnie zdołali udowodnić — lub obalić — twierdzenie Digandala.

Operacjami sterowano z dwóch konsoli kontrolnych umieszczonych w przeciwległych krańcach niewielkiego pomieszczenia sterowni. W zasadzie wszystkie kontrolki powinny się mieścić w jednym miejscu, ale obecne ustawienie pozwoliło oszczędzić niemal trzydzieści długości ramion drogiego kwantowego transduktora używanego do łączenia rejestrów. Obie grupy przyrządów pomiarowych przymocowano na ścianach. Adikor stanął przy swojej i pociągnął odpowiednie gałki. Ponter zajął się kontrolkami drugiej konsoli.

— Wszystko gra? — spytał Adikor.

Ponter spojrzał na rząd wskaźników; wszystkie paliły się na czerwono, barwą krwi, barwą zdrowia.

— Tak.

Adikor skinął głową.

— Dziesięć taktów — powiedział i rozpoczął odliczanie. — Dziewięć. Osiem. Siedem. Sześć. Pięć. Cztery. Trzy. Dwa. Jeden. Zero.

Wiele lampek na konsoli Pontera zamrugało, pokazując, że rejestry działają. Teoretycznie, w ułamku taktu, wszystkie możliwe czynniki zostały wypróbowane, a wyniki odebrane w formie serii interferencyjnych wzorów na kliszy fotograficznej. Teraz tradycyjny komputer potrzebował chwili na odszyfrowanie tych interferencji i przygotowanie listy czynników, która — jeśli Digandal się mylił i badana liczba nie była pierwszą — mogła się okazać bardzo długa.

Ponter zostawił swoją konsolę i usiadł. Adikor krążył po sterowni, zerkając przez szybę na rzędy rejestrów — szczelnych kolumn ze szkła i stali, zawierających ściśle określone ilości wodoru.

W końcu tradycyjny komputer cichym brzdękiem zasygnalizował, że zakończył pracę.

Pośrodku konsoli Pontera znajdował się kwadratowy monitor; wynik wyświetlił się na ekranie w formie serii czarnych znaków na żółtym tle. Był…

— Chrząstka! — zaklął Adikor, stając za Ponterem i kładąc dłoń na ramieniu przyjaciela.

Na wyświetlaczu pojawił się napis: „Błąd w rejestrze 69; operacja przerwana”.

— Musimy wymienić ten rejestr — powiedział Ponter. — Ciągle mamy przez niego kłopoty.

— To nie rejestr. To podstawa, która mocuje go do podłoża. Na nową będziemy musieli czekać co najmniej dekadzień.

— Czyli że nie zdążymy nic zrobić, zanim zbierze się Rada Siwych? — Ponterowi nie uśmiechało się stawać przed sędziwymi obywatelami i wyjaśniać, że stan wiedzy nie powiększył się od ostatniej sesji Rady.

— Nie. Chyba że…  — Adikor umilkł.

— Co?

— Problem z rejestrem 69 polega na tym, że kolumna wibruje na podstawie; uchwyty mocujące nie zostały wykonane z dostateczną precyzją. Jeśli znajdziemy coś, co przytrzyma całość…

Ponter rozejrzał się po pomieszczeniu. Nie znalazł nic, co nadawałoby się do tego celu.

— A jeśli sam tam pójdę i przytrzymam kolumnę? No wiesz, docisnę ją całym swoim ciężarem? Może dzięki temu przestanie wibrować?

Adikor zmarszczył brwi.

— Musiałbyś trzymać ją bardzo stabilnie. Oczywiście sprzęt jest w stanie tolerować pewne odchylenia, ale…

— Mogę to zrobić — stwierdził Ponter. — Tylko czy moja obecność w komorze komputera nie wywoła dekoherencji?

Adikor pokręcił głową.

— Nie. Kolumny rejestrów mają szczelne osłony; tylko coś o wiele bardziej promieniotwórczego lub wywołującego większe szumy elektryczne niż ludzkie ciało mogłoby zakłócić zawartość rejestrów.

— No to jak?

Adikor ponownie zmarszczył brwi.

— Trudno uznać to za eleganckie rozwiązanie problemu.

— Ale może zadziałać.

Adikor przytaknął.

— Myślę, że warto spróbować. Lepsze to niż iść na zebranie Rady z pustymi rękami.

— A zatem postanowione! — powiedział Ponter zdecydowanie. — Do dzieła.

Adikor skinął głową i Ponter otworzył drzwi oddzielające sterownię od dużej komory z kolumnami rejestrów. Zszedł w dół po schodkach na wypolerowaną granitową podłogę, wyrównaną promieniami lasera. Starał się iść ostrożnie; kiedyś już się na niej pośliznął. Zatrzymał się przy cylindrze 69, położył jedną dłoń na zaokrąglonym wierzchu kolumny, przykrył ją drugą ręką i nacisnął z całej siły.

— Zaczynaj, jak tylko będziesz gotowy — zawołał do partnera.

— Dziesięć — odkrzyknął Adikor. — Dziewięć. Osiem. Siedem.

Ponter starał się trzymać ręce nieruchomo. Miał wrażenie, że cylinder wcale nie wibruje.

— Sześć. Pięć. Cztery.

Głęboko wciągnął powietrze, próbując się uspokoić. Wstrzymał oddech.

— Trzy. Dwa. Jeden.

No to jazda — pomyślał.

— Zero!

Adikor usłyszał gwałtowne dzwonienie szyby, za którą znajdowała się komora komputera.

— Ponter! — zawołał, podbiegając do okna. — P-Ponter?

Po Ponterze nie został żaden ślad.

Adikor ujął uchwyt otwierający drzwi i…

Świiist!

Uchwyt uciekł mu z ręki i drzwi gwałtownie się otworzyły. Adikor poczuł, jak silna fala powietrza ze sterowni mija go i wtłacza się do komory komputera. O mało nie zleciał ze schodów na twarz. Podmuch gnał do komory z pozostałych pomieszczeń laboratorium i dalej z kopalni, tak jakby… tak jakby w jakiś sposób powietrze, które wcześniej znajdowało się w komorze, zostało z niej wyssane. Adikor kilka razy poczuł, jak zatykają mu się uszy.

— Ponter! — zawołał raz jeszcze, gdy pęd powietrza ustał. Pomieszczenie miało sporą wielkość, a cylindry rejestrów rozmieszczone na planie dużej sieci były dość wąskimi kolumnami; Ponter w żaden sposób nie mógł się ukryć za którymś z nich.

Co się stało? Może gdzieś w kopalni zapadła się jakaś skalna ściana, za którą znajdowała się strefa niskiego ciśnienia…

Ale gdyby doszło do jakichkolwiek zakłóceń, sejsmiczne czujniki rozmieszczone w całym kompleksie kopalnianym spowodowałyby uwolnienie ostrzegawczych zapachów w laboratorium.

Adikor szybko przemierzył granitową posadzkę.

— Ponter! — zawołał ponownie. — Ponter?

W podłodze nie było żadnych pęknięć; przyjaciel nie mógł się zapaść pod ziemię. Adikor widział na drugim końcu komory rejestr 69, ten, który wcześniej przytrzymywał Ponter. Nikogo tam teraz nie było, ale Adikor i tak podbiegł do kolumny, szukając jakichś wskazówek, i…

Chrząstka!

Nogi uciekły spod niego i walnął plecami w granitową podłogę. Pokrywała ją warstwa wody — sporo wody. Skąd się tu wzięła? Ponter wcześniej pił z tuby, ale Adikor miał pewność, że przyjaciel skończył ją na górze. Poza tym na podłodze było znacznie więcej wody, niż zmieściłoby się w jednej tubie; całe wiadra rozlane w wielką kałużę.

Woda — jeśli ciecz rzeczywiście nią była — wyglądała na czystą. Adikor podniósł mokrą dłoń do twarzy, powąchał. Żadnego zapachu.

Niepewnie polizał.

Żadnego smaku.

Najwyraźniej rzeczywiście była czysta. Czysta, klarowna woda.

Z walącym sercem i burzą myśli w głowie Adikor wrócił do sterowni, szukając jakiegoś naczynia, żeby zebrać trochę cieczy; to była jego jedyna wskazówka.

Skąd wzięła się ta woda?

I gdzie, u licha, podział się Ponter?

Rozdział 5

Co to…?

Zupełna ciemność.

I… woda! Ponter poczuł, że ma mokre nogi i…

I że zapada się coraz głębiej; woda sięgnęła jego pasa, piersi, dolnej szczęki.

Szarpnął się potężnie. Miał szeroko otwarte oczy, ale wokół nie widział nic — zupełnie nic.

Zamachał rękami i jednocześnie poruszył nogami. Gwałtownie wciągnął powietrze.

Co się stało? Gdzie się znalazł?

W jednej chwili stał w komorze komputera kwantowego, a w następnej…

Ciemność — wszędzie bezlitosna ciemność. Ponter pomyślał, że stracił wzrok. Mogła go oślepić jakaś eksplozja; na tak wielkiej głębokości zawsze istniało ryzyko wybuchu i…

I wtedy do komory mogły się dostać wody podziemne. Raz jeszcze poruszył rękami, potem wyciągnął palce stóp, próbując dosięgnąć dna, ale…

Nie natrafił na nic. Tylko jeszcze więcej wody. Od dna mogła go dzielić długość ramienia albo tysiąc razy więcej. Zastanawiał się, czy powinien zanurkować, żeby to sprawdzić, ale w ciemnościach, bez żadnego światła, mógł stracić orientację i już nie wypłynąć na powierzchnię.

Niechcący łyknął trochę wody, próbując odszukać stopami dno. Zupełnie nie miała smaku; sądził, że podziemny strumień będzie słonawy, ale ten wydawał się tak czysty jak woda z topniejącego śniegu.

Gwałtownie chwytał ustami powietrze. Jego serce biło jak oszalałe…

Chciał podpłynąć do brzegu, gdziekolwiek on był…

Dziwny pomruk, niski i głęboki, otoczył go ze wszystkich stron.

I jeszcze jeden, jak jęk zwierza budzącego się ze snu, jak…

Jak stęknięcie materiału, na który działa ogromna siła?

W końcu poczuł, że ma w płucach dość powietrza.

— Pomocy! — zawołał. — Pomocy!

Jego głosowi zawtórowało dziwne echo, jakby znajdował się w zamkniętej przestrzeni. Czy wciąż jeszcze był w komorze komputera? Jeśli tak, to dlaczego Adikor nie odpowiadał na jego wołanie?

Nie mógł bezczynnie czekać. Wprawdzie miał jeszcze zapas sił, ale wiedział, że wkrótce osłabnie. Musiał znaleźć coś, na co mógł się wspiąć lub czego mógł się przytrzymać i…

Znowu ten warkotliwy dźwięk, tym razem głośniejszy, bardziej uporczywy.

Ponter zaczął wiosłować rękami przez wodę. Gdyby choć było tu jakieś światło… jakiekolwiek. Przepłynął niewielki odcinek i nagłe…

Nieznośny ból! Uderzył głową w coś twardego. Wrócił do powolnego poruszania nogami w wodzie. Zaczynały go boleć kończyny. Wyciągnął przed siebie rękę z rozcapierzonymi palcami. To, w co uderzył, było twarde i ciepłe… A zatem nie był to metal ani szkło. Powierzchnia była zupełnie gładka, może trochę wklęsła…

Kolejny burczący jęk dochodzący z…

Jego serce zabiło gwałtownie, oczy rozszerzyły się, ale nie dojrzały nic w otaczającej go czerni.

… dochodzący z twardej ściany przed nim.

Zaczął płynąć w przeciwnym kierunku. Hałas rósł coraz bardziej, niemal rozsadzał bębenki w uszach.

Gdzie on się znalazł? Gdzie?

Huk stawał się coraz głośniejszy. Ponter płynął dalej, aż…

Auu! To bolało!

Uderzył w drugą twardą i gładką ścianę. To na pewno nie były mury pomieszczenia komputerowego; ściany tamtej komory pokrywał miękki, wygłuszający materiał.

Szuuust!

Nagle woda pod Ponterem zaczęła się poruszać, kotłować, ryczeć. Wciągnęła go jak pędząca, spieniona rzeka. Zaczerpnął wielki haust powietrza i…

Poczuł, jak coś twardego uderza go w bok głowy. Po raz pierwszy, odkąd zaczęło się to szaleństwo, zobaczył światło: przed oczami zawirowały mu gwiazdy.

A potem znowu czerń i cisza, i…

Nic więcej.

Adikor Huld wrócił do sterowni, z niedowierzaniem kręcąc głową.

Przyjaźnił się z Ponterem od wieków; obaj byli z generacji 145. Spotkali się podczas studiów na Akademii Nauk. Przez cały ten czas Ponter nie dał się poznać jako osoba skłonna do tego typu żartów. Poza tym — gdzie mógłby się schować? Przepisy przeciwpożarowe wymagały, aby z każdego pomieszczenia było więcej niż jedno wyjście na zewnątrz, ale tutaj, pod ziemią, było to praktycznie niemożliwe. Jedyna droga prowadziła przez sterownię. Niektóre pracownie komputerowe miały specjalne pomocnicze podłogi, pod którymi biegły wszystkie przewody, ale tutaj kable leżały na wierzchu, a podłoże stanowiła prastara, wypolerowana na gładko granitowa skała.

W trakcie eksperymentu Adikor obserwował kontrolki; nie patrzył przez szybę na komorę komputerową. Nie zaalarmował go jednak żaden błysk światła. Gdyby Ponter — co? Wyparował? Gdyby wyparował, na pewno pojawiłaby się jakaś woń spalenizny lub domieszka ozonu w powietrzu. Ale nie było nic. Ponter po prostu znikł.

Adikor opadł na fotel — fotel Pontera — zupełnie skołowany.

Nie wiedział, co ma teraz zrobić; naprawdę nie miał pojęcia. Sporo taktów minęło, zanim zdołał skupić myśli. Powinien powiadomić administrację o zaginięciu Pontera; kazać im zorganizować poszukiwania. Istniało prawdopodobieństwo — choć bardzo niewielkie — że skały się rozstąpiły i Ponter wpadł w szczelinę, może w jakiś podziemny korytarz na innym poziomie kopalni. Mógł być ranny.

Adikor wstał powoli.

Doktor Reuben Montego, dwaj sanitariusze i ranny mężczyzna przeszli przez rozsuwane, przeszklone drzwi na izbę przyjęć St. Josephs Health Centrę, będącego częścią rejonowego szpitala w Sudbury.

Dyżur pełnił Sikh po pięćdziesiątce, w zielonkawym turbanie na głowie.

— Co się stało? — zapytał.

Reuben zerknął na jego identyfikator z nazwiskiem: „Dr N. Singh”.

— Doktorze Singh, nazywam się Reuben Montego. Pełnię obowiązki lekarza w kopalni Creighton. Ten mężczyzna niemal utonął w zbiorniku z ciężką wodą i, jak pan widzi, doznał urazów głowy.

— Ciężka woda? — zdziwił się Singh. — A gdzie żeście…

— W obserwatorium neutrin — wyjaśnił Reuben.

— Ach tak. — Singh obrócił się i krzyknął do kogoś, żeby przywieziono wózek, potem spojrzał na rannego i zaczął zapisywać coś w karcie. — Niezwykła budowa ciała — zauważył. — Wydatny łuk nadoczodołowy. Rozwinięta muskulatura, bardzo szerokie ramiona. Krótkie kończyny. I — proszę, proszę! — cóż to takiego?

Reuben niepewnie pokręcił głową.

— Nie mam pojęcia. Ma to wszczepione w skórę.

— Bardzo dziwne — przyznał dyżurny lekarz, uważnie przyglądając się twarzy rannego. — Jak pan się czuje?

— On nie mówi po angielsku — poinformował Reuben.

— Aha. W takim razie niech mówią za niego jego kości. Zabieramy go na radiologię.

Reuben Montego niespokojnie krążył po izbie przyjęć. Kilkakrotnie zamienił parę słów ze znajomym lekarzem, który akurat miał dyżur. W końcu Singh dał znać, że zdjęcia są gotowe. Reuben miał nadzieję, że zostanie zaproszony do ich obejrzenia, tak z zawodowej uprzejmości, i Singh rzeczywiście skinął na niego, dając znak, aby szedł za nim.

Ranny mężczyzna wciąż był w pracowni rentgenowskiej, na wypadek, gdyby doktor Singh zarządził zrobienie dodatkowych zdjęć. Siedział teraz na wózku i Reubenowi wydał się bardziej przestraszony od dziecka. Radiolog zamocował zdjęcia — rzut z przodu i z boku — do negatoskopu na ścianie. Singh i Reuben przysunęli się bliżej, żeby lepiej im się przyjrzeć.

— Widzi pan to? — zapytał Reuben cicho.

— Zadziwiające — przyznał Singh. — Zadziwiające.

Czaszka miała wydłużony kształt — była o wiele dłuższa od normalnej ludzkiej czaszki — i zaokrągloną wypukłość z tyłu. Podwójnie wygięty wał nadoczodołowy rysował się bardzo wyraźnie na niskim czole. Jama nosowa była olbrzymia. Z obu stron sterczały ku niej dziwne, trójkątne wypustki. Wielka szczęka, widoczna w dole zdjęcia, odsłaniała to, co ukrywał jasny zarost mężczyzny — zupełny brak bródki. Widać też było przerwę między ostatnim zębem trzonowym a końcem szczęki.

— Nigdy czegoś takiego nie widziałem — stwierdził Reuben.

Brązowe oczy Singha były szerokie ze zdumienia.

— Ja widziałem — przyznał. Odwrócił się do mężczyzny, który nadal siedział na wózku, paplając coś do siebie. Lekarz dyżurny raz jeszcze przyjrzał się upiornym, czarno-białym zdjęciom. — Ale to niemożliwe — powiedział. — Niemożliwe.

— Co?

— To nie może być…

— Co? Doktorze Singh, na litość boską…

Singh podniósł do góry dłoń.

— Nie wiem jak, ale…

— Tak? Tak?

— Pański pacjent — oznajmił Singh ze zdumieniem — wygląda mi na neandertalczyka.

Rozdział 6

— Dobranoc, profesor Vaughan.

— Dobranoc, Dario. Do jutra. — Mary Vaughan zerknęła na zegar; dochodziła 20:55. — Uważaj na siebie.

Młoda doktorantka uśmiechnęła się.

— Oczywiście — powiedziała i wyszła z laboratorium.

Mary patrzyła za nią przez chwilę, z żalem myśląc, że i ona mogła się kiedyś poszczycić tak szczupłą figurą. Teraz miała trzydzieści osiem lat, była bezdzietna i od dawna żyła w separacji z mężem.

Wróciła do autoradiogramu, odczytując z niego kolejne nukleotydy DNA, które badała, pozyskano z gołębia wędrownego wystawianego w Muzeum Historii Naturalnej; przysłano je tutaj, na York University, żeby sprawdzić, czy uda się odczytać pełną sekwencję nukleotydów. Już wcześniej podejmowano takie próby, tyle że DNA zawsze okazywało się za bardzo zdegradowane. Ale laboratorium Mary odnosiło niespotykane sukcesy w rekonstrukcji DNA, którego inne zakłady nie mogły odszyfrować.

Niestety, sekwencja się urwała; na podstawie tej próbki nie dało się określić, jaka była pierwotna kolejność nukleotydów. Mary potarła grzbiet nosa. Musiała pobrać więcej DNA z gołębia, ale tego wieczoru była już zbyt zmęczona. Spojrzała na ścienny zegar; dochodziła 21:25.

Jeszcze nie było tak późno; w okresie letnim wiele wieczorowych zajęć uniwersyteckich trwało do 21:00, więc na pewno na korytarzach wciąż kręcili się jacyś ludzie. Jeśli kończyła pracę po 22:00, zwykle dzwoniła po kogoś z ochrony campusu, aby odprowadził ją do samochodu. Tym razem uznała, że o tak wczesnej porze nie jest to konieczne. Zdjęła bladozielony fartuch laboratoryjny i powiesiła go na wieszaku przy drzwiach. Był sierpień; w laboratorium działała klimatyzacja, ale na zewnątrz na pewno panowała duchota. Czekała ją kolejna gorąca, nieprzyjemna noc.

Zgasiła światła w laboratorium; jedna ze świetlówek zamigotała kilkakrotnie. Mary zamknęła drzwi na klucz i ruszyła korytarzem drugiego piętra. Po drodze minęła automat Pepsi (koncern płacił uniwersytetowi dwa miliony dolarów za wyłączność na sprzedaż napojów gazowanych na terenie campusu).

Na ścianach korytarza wisiały tablice ogłoszeniowe, obwieszczające otwarcie wydziałów, zadane prace i spotkania klubowe, a także prezentujące reklamy tanich kart kredytowych i subskrypcji czasopism oraz ogłoszenia studentów o sprzedaży najrozmaitszych rzeczy. Jeden żałosny dowcipniś usiłował sprzedać starą elektryczną maszynę do pisania.

Obcasy Mary stukały o płytki posadzki. Na korytarzu oprócz niej nie było nikogo. Mijając męską łazienkę, usłyszała szum wody spuszczanej w pisuarach, ale to odbywało się automatycznie, sterowane specjalnym timerem.

Drzwi na klatkę schodową miały szyby z bezpiecznego szkła z zatopioną w środku metalową siatką. Mary pchnęła je i pokonała cztery kondygnacje betonowych stopni, z każdą schodząc o pół piętra niżej. Na parterze przeszła krótki odcinek innym korytarzem, który też był pusty. Tylko w odległym końcu dostrzegła pracującego dozorcę. Minęła hol wejściowy z dystrybutorami uniwersyteckiej gazety „Excalibur” i wreszcie przez podwójne drzwi wyszła na zewnątrz, w ciepłe nocne powietrze.

Księżyc jeszcze się nie pokazał. Na chodniku Mary wyminęła grupkę studentów, ale nie rozpoznała żadnego z nich. Szła, opędzając się od czasu do czasu przed owadami i…

Nagle czyjaś ręka zasłoniła jej usta. Przy szyi poczuła zimny i ostry przedmiot.

— Nie waż się nawet pisnąć — odezwał się głęboki, chrypliwy głos. Napastnik pociągnął ją do tyłu.

— Proszę…  — odważyła się powiedzieć.

— Cicho bądź — nakazał mężczyzna. Nadal ciągnął ją w tył, mocno przyciskając nóż do jej gardła. Serce Mary waliło jak oszalałe. Ręka zakrywająca jej usta znikła, ale po chwili poczuła ją na lewej piersi, ściskającą gwałtownie, boleśnie.

Napastnik zaciągnął ją do niewielkiej niszy, gdzie dwie betonowe ściany zbiegały się pod kątem prostym. Duża sosna zasłaniała niemal cały ten kąt. Mężczyzna obrócił Mary, przyciskając jej dłonie do ściany. W lewej ręce wciąż trzymał nóż, jednocześnie przygniatając nią nadgarstek Mary. Teraz mogła mu się przyjrzeć. Miał czarną kominiarkę, ale na pewno był biały — wokół niebieskich oczu widać było kręgi bladej skóry. Próbowała kopnąć go kolanem w krocze, ale odgiął się i ledwie go sięgnęła.

— Nie próbuj się opierać — wycharczał. Jego oddech śmierdział tytoniem. Czuła, że dłonie przytrzymujące jej nadgarstki są spocone. Mężczyzna oderwał rękę od ściany, szarpiąc Mary za sobą, po czym walnął jej dłonią o beton, tym razem niżej, tak że nóż znalazł się blisko twarzy kobiety. Drugą rękę opuścił ku spodniom i Mary usłyszała dźwięk rozsuwanego zamka. Poczuła kwaśny smak w ustach.

— Mam… mam AIDS — powiedziała, zaciskając powieki. Próbowała uciec myślami od tego, co się działo.

Mężczyzna zaśmiał się, wydając z siebie przykry, ponury dźwięk.

— No to jest nas dwoje — odparł. Na moment serce Mary zamarło, ale pomyślała, że on też pewnie kłamie. Ilu kobietom już to zrobił? Ile z nich próbowało tego samego desperackiego chwytu?

Namacał pasek jej spodni, szarpnął je. Mary poczuła, jak suwak się rozchodzi i spodnie zsuwają się na jej biodra; twardym członkiem otarł się o jej majtki. Krzyknęła i nagle dłoń napastnika znalazła się na jej gardle, ściskając, wbijając paznokcie w ciało.

— Zamknij się, suko.

Dlaczego nikt tędy nie przechodził? Dlaczego nikogo nie było w pobliżu? Boże, dlaczego…

Poczuła, jak jego dłoń gwałtownie ściąga jej majtki. Jego członek dotknął jej warg sromowych. Wbił go w nią. Ból był nie do zniesienia; miała wrażenie, że poszarpał ją w środku.

Tu nie chodzi o seks — myślała, czując, jak z kącików oczu płyną jej łzy. — To akt przemocy.

Dół jej pleców uderzał o betonowy mur, mężczyzna napierał na nią całym ciężarem, wdzierając się głębiej i głębiej, raz za razem. Jego zwierzęce jęki stawały się z każdym pchnięciem coraz głośniejsze.

A potem było po wszystkim. Wysunął się z niej. Mary wiedziała, że powinna spojrzeć w dół, sprawdzić, czy nie ma jakichś cech szczególnych, które później ułatwiłyby identyfikację, zobaczyć chociaż, czy jest obrzezany, zauważyć cokolwiek, co pozwoliłoby skazać drania, ale nie mogła się zmusić, by spojrzeć na to… na niego. Odchyliła głowę w tył, wpatrując się w ciemne niebo. Piekące łzy przesłaniały wszystko.

— Zostań tu — powiedział mężczyzna, przytykając płaską stronę ostrza do jej policzka. — Nikomu ani słowa. Siedź tu przez kwadrans. — Usłyszała dźwięk zapinanego suwaka i odgłos oddalających się kroków. Napastnik biegł po trawie.

Oparła się o ścianę i osunęła na betonowy chodnik. Kolana znalazły się tuż pod jej brodą. Nienawidziła siebie za potężny szloch, który wstrząsnął jej ciałem.

Po chwili wsunęła dłoń między nogi, po czym spojrzała na nią, sprawdzając, czy krwawi; na szczęście nie, dzięki Bogu.

Zaczekała, aż jej oddech i żołądek uspokoją się na tyle, by dała radę dźwignąć się na nogi i nie zwymiotować. W końcu podniosła się z trudem, powoli. Usłyszała głosy — kobiece głosy. Dobiegały z oddali. Dwie studentki szły, rozmawiając i śmiejąc się. Coś w niej chciało zawołać do nich, ale nie zdołała wydobyć z gardła żadnego dźwięku.

Wiedziała, że na zewnątrz jest co najmniej dwadzieścia pięć stopni, ale czuła chłód. Jeszcze nigdy w życiu nie było jej tak zimno. Potarła dłońmi ramiona, próbując się rozgrzać.

Minęło…  — ile? pięć minut? pięć godzin? — zanim doszła do siebie. Powinna znaleźć telefon i zadzwonić po policję… albo wezwać ochronę campusu, albo — przecież wiedziała, czytała roznoszone po uniwersytecie ulotki — powiadomić uniwersytecki ośrodek kryzysowy dla ofiar gwałtów, ale…

Ale nie chciała z nikim rozmawiać, nikogo widzieć… nikomu pokazywać się w takim stanie.

Zapięła spodnie, odetchnęła głęboko i zaczęła iść. Dopiero po chwili zorientowała się, że zamiast do samochodu, kieruje się z powrotem do budynku Farquharsona.

W środku pokonała cztery kondygnacje schodów, przez cały czas kurczowo trzymając się barierki. Bała się puścić, bała się stracić równowagę. Na szczęście korytarz był równie pusty jak wcześniej. Wróciła do laboratorium, nie zauważona przez nikogo. Fluorescencyjne świetlówki obudziły się, mrugając.

Nie bała się, że zajdzie w ciążę. Odkąd wyszła za Colma, brała pigułki antykoncepcyjne — sama nie uważała tego za grzech, ale jej matka na pewno by tak sądziła — a po separacji nie przestała, choć okazało się to niepotrzebne. Postanowiła za to zrobić test na AIDS, tak dla pewności.

Nie zamierzała niczego zgłaszać; już o tym zdecydowała. Ile razy oburzała się, czytając o kobietach, które ukrywały gwałt? Zdradzały w ten sposób swoją płeć, pozwalały potworowi umknąć bezkarnie i zrobić to jeszcze raz, znaleźć nową ofiarę … teraz trafiło na nią, tylko że…

Łatwo było się oburzać, gdy chodziło o kogoś innego; gdy te straszne doświadczenia nie dotyczyły jej samej.

Wiedziała przecież, co działo się z kobietami, które oskarżały mężczyzn o gwałt; niezliczoną ilość razy widziała to w telewizji. Pojawiłyby się sugestie, że to jej wina, że nie jest wiarygodnym świadkiem, że w jakiś sposób dała przyzwolenie, że jest osobą pozbawioną silnych zasad moralnych. „Więc twierdzi pani, że jest dobrą katoliczką, pani O’Casey… Och przepraszam, już nie używa pani tego nazwiska? Zrezygnowała pani z niego po odejściu od męża. Teraz nosi pani nazwisko Vaughan, czy tak? Ale pani i profesor O’Casey nadal jesteście małżeństwem w świetle prawa, zgadza się? Proszę powiedzieć sądowi, czy spała pani z innymi mężczyznami, odkąd porzuciła pani męża?”

Wiedziała, że na sali sądowej rzadko można liczyć na sprawiedliwość. Rozdarliby ją na kawałki i poskładali w osobę, której ona sama by nie rozpoznała.

A w końcu i tak nic by się nie zmieniło. Potwór pozostałby na wolności.

Mary głęboko wciągnęła powietrze. Nie wykluczała, że kiedyś może zmienić zdanie. Teraz jednak najważniejsze były dowody, a ona — profesor Mary Vaughan — potrafiła je zabezpieczyć co najmniej równie kompetentnie jak każda policjantka.

Drzwi do jej laboratorium były częściowo przeszklone; Mary ustawiła się tak, aby nikt nie mógł jej zobaczyć z korytarza. Rozpięła spodnie. Dźwięk rozsuwanego zamka sprawił, że podskoczyło jej serce. Przygotowała szklany pojemnik i kilka wymazówek. Powstrzymując napływające do oczu łzy, zebrała to, co zostawił w niej napastnik.

Potem zamknęła pojemnik, zanotowała datę czerwonym długopisem i napisała „Vaughan 666” — swoje nazwisko i liczbę odpowiednią dla tego monstrum. Następnie zamknęła majtki w szczelnym, nieprzezroczystym pojemniku, przykleiła etykietę z tą samą datą i opisem, po czym włożyła oba pudełka do lodówki, w której przechowywano próbki, zostawiając je obok DNA pobranego od gołębia wędrownego, egipskiej mumii i mamuta włochatego.

Rozdział 7

— Gdzie ja jestem? — Ponter zdawał sobie sprawę z tego, że w jego głosie brzmi panika, ale choć bardzo się starał, nie potrafił nad nią zapanować. Nadal siedział na dziwnym krześle, które toczyło się na dużych obręczach. Może to i dobrze, bo wątpił czy zdołałby zachować równowagę, stojąc na własnych nogach.

— Uspokój się, Ponterze — odezwał się do niego Kompan. — Twój puls podskoczył do…

— Uspokój się? — Ponter zirytował się, jakby Hak kazał mu zrobić coś idiotycznie niemożliwego. — Gdzie ja jestem?!

— Nie mam pewności — odparł Kompan. — Nie odbieram żadnych sygnałów z wież pozycyjnych. W dodatku jestem zupełnie odcięty od planetarnej sieci informacyjnej i nie mam potwierdzenia z archiwów alibi.

— Jesteś uszkodzony?

— Nie.

— W takim razie… to nie może być Ziemia? Mam rację? Odbierałbyś sygnały, gdyby…

— Jestem pewien, że to Ziemia — stwierdził Hak. — Zwróciłeś uwagę na słońce, kiedy wieźli cię tu tym białym wehikułem?

— Na słońce?

— Ocena na podstawie barwy pozwala stwierdzić, że ma ono temperaturę 5200 stopni i zajmuje jedną siedemsetną część nieboskłonu, tak jak nasze słońce widziane z orbity ziemskiej. Rozpoznałem też większość drzew i mniejszych roślin, które zauważyłem po drodze. Na pewno znajdujemy się na powierzchni Ziemi.

— Ale skąd ten smród? Powietrze tu cuchnie!

— W tym muszę polegać na twojej opinii — przyznał Hak.

— Może… Może przenieśliśmy się w czasie?

— To mało prawdopodobne. Ale jeśli będziemy mogli obejrzeć konstelacje gwiazd dziś w nocy, zdołam ocenić, czy przesunęliśmy się naprzód lub wstecz o jakiś znaczący okres. A jeżeli dojrzę inne planety oraz ocenię fazę księżyca, prawdopodobnie zdołam określić dokładną datę.

— Ale jak stąd wrócić do domu? Jak możemy…

— Ponterze, jeszcze raz przypominam ci, że masz się uspokoić. Jesteś bliski hiperwentylacji. Weź głęboki wdech. Dobrze. A teraz powoli wypuść powietrze. Właśnie tak. Odpręż się. Jeszcze jeden oddech…

— Co to za istoty? — spytał Ponter, machając ręką w stronę chudej, pozbawionej włosów postaci o ciemnobrązowej skórze, i drugiej, z jaśniejszą skórą i materiałem owiniętym wokół głowy.

— Według mnie? — odezwał się Hak. — To są Gliksini.

— Gliksini?! — wykrzyknął Ponter na tyle głośno, że obydwie dziwne istoty odwróciły się w jego stronę. — Gliksini? — powtórzył ciszej. — Daj spokój, przecież…

— Tylko przyjrzyj się tamtym obrazom czaszek. — Hak komunikował się z Ponterem przez parę ślimakowych implantów, ale kierując głos w lewą lub prawą stronę mógł sugerować kierunek z takim samym skutkiem, jakby pokazał go palcem. Ponter niepewnie wstał i przeszedł w drugi koniec pomieszczenia, oddalając się od dziwnych istot, a podchodząc do podświetlonego panelu, podobnego do tego, któremu przyglądali się tamci. Przymocowano do niego kilka obrazów głębi czaszki.

— Na zielone mięcho! — żachnął się, patrząc na dziwne czaszki. — To naprawdę Gliksini?

— Według mnie tak. Tylko u tych naczelnych nie było wału nadoczodołowego i tylko oni mieli tę wystającą część dolnej szczęki.

— Gliksini! Ależ oni wyginęli.,. jak dawno?

— Około 400000 miesięcy temu — podpowiedział Hak.

— To niemożliwe, żebyśmy się przenieśli na Ziemię sprzed tak odległego okresu — stwierdził Ponter. — Cywilizacja, którą widzieliśmy, na pewno zostawiłaby po sobie jakieś ślady. Gliksini w najlepszym wypadku potrafili ociosywać kamienie i używać ich jako prymitywnych narzędzi, mam rację?

— Tak.

Ponter bardzo się starał, by jego głos nie brzmiał histerycznie.

— To w takim razie gdzie jesteśmy?

Reuben Montego z rozdziawionymi ustami przyglądał się dyżurnemu lekarzowi.

— Jak to „wygląda na neandertalczyka”?

— Analiza cech czaszki potwierdza te przypuszczenia — przyznał Singh. — Proszę mi wierzyć, mam dyplom z kraniologii.

— Ale jak to możliwe, doktorze Singh? Przecież neandertalczycy wyginęli przed milionami lat.

— W zasadzie to tylko około 27 tysięcy lat temu, jeśli przyjąć za słuszne ostatnie odkrycia. Jeżeli okażą się błędne, to wymarli 35 tysięcy lat temu.

— Ale jak…

— Tego nie wiem. — Singh machnął ręką, wskazując zdjęcia rentgenowskie na negatoskopie. — Ale widoczne tu cechy mówią same za siebie. Jedna lub dwie mogłyby wystąpić u współczesnych przedstawicieli Homo sapiens. Ale wszystkie? Nigdy.

— Jakie cechy? — spytał Reuben.

— Przede wszystkim wał nadoczodołowy. Proszę zwrócić uwagę, że nie przypomina guzów nadoczodołowych, jakie mają inne naczelne: ma podwójny łuk, a za nim znajduje się bruzda. Poza tym rodzaj wydłużenia twarzy. Prognatyzm… proszę tylko spojrzeć, jak bardzo wysunięta jest żuchwa! Brak bródki. Przestrzeń zatrzonowa. — Singh wskazał przerwę za ostatnim zębem. — I do tego jeszcze te trójkątne wyniosłości w jamie nosowej? Nie ma ich nie tylko u innych naczelnych, ale w ogóle u żadnego innego ssaka. — Postukał palcem zdjęcie tyłu czaszki. — Widzi pan tę zaokrągloną, wystającą część? To są kłykcie potyliczne występujące u kopalnych form człowieka.

— Żartuje pan — powiedział Reuben.

— Nigdy bym sobie na to nie pozwolił.

Reuben obejrzał się na obcego, który wstał z wózka i wpatrywał się ze zdumieniem w kilka zdjęć czaszek w drugim końcu pomieszczenia. Montego ponownie spojrzał na kliszę rentgenowską przed sobą. Ani on, ani Singh nie byli obecni przy tym, jak technik robił prześwietlenie. Może ktoś z jakiegoś powodu zamienił zdjęcia, ale…

Ale te były prawdziwe i przedstawiały żywą głowę, a nie kopalną czaszkę: wyraźnie widać było chrząstkę nosową i zarys tkanek miękkich. Tylko dolna szczęka wyglądała jakoś dziwnie. Niektóre jej części miały na zdjęciu barwę jaśniejszej szarości, jakby były zbudowane z materiału o mniejszej gęstości. Do tego wyglądały na gładkie i równe, jak gdyby materiał ten miał jednorodną strukturę.

— To fałszywka — stwierdził Reuben, wskazując nietypowy fragment szczęki. — To znaczy, chciałem powiedzieć, że ten człowiek mógł przejść operację plastyczną, żeby upodobnić się do neandertalczyka.

Singh zmrużył oczy, przyglądając się zdjęciu.

— Rzeczywiście widać ślady rekonstrukcji, ale tylko w obrębie żuchwy. Pozostałe części czaszki wyglądają na naturalne.

Reuben przyjrzał się rannemu mężczyźnie, który nadal wpatrywał się w zdjęcia rentgenowskie i paplał coś do siebie. Montego spróbował sobie wyobrazić jego czaszkę pod skórą. Czy rzeczywiście wyglądała tak jak ta, którą pokazywał mu Singh?

— Ma kilka sztucznych zębów — stwierdził lekarz dyżurny, nadal oglądając zdjęcie. — Ale wszystkie przymocowane są do zrekonstruowanej części szczęki. Reszta wygląda normalnie i widać wyraźne zespolenie korzeni trzonowców. To jeszcze jedna cecha neandertalczyków.

Reuben ponownie zerknął na prześwietlenie.

— Żadnych ubytków — zauważył w zamyśleniu.

— Zgadza się. — Singh jeszcze przez moment studiował obrazy. — No cóż, nie widzę tu krwiaka podtwardówkowego ani pęknięć czaszki. Nie ma wskazań do hospitalizacji.

Reuben przyjrzał się obcemu. Kim on, do diabła, był? Paplał coś w dziwnym języku i kiedyś przeszedł poważną operację rekonstrukcji szczęki. Może należał do jakiegoś dziwacznego kultu? Czy dlatego dostał się do obserwatorium neutrinowego? To by miało jakiś sens, ale…

Singh miał rację; poza naprawioną żuchwą wszystkie części czaszki na zdjęciach rentgenowskich wyglądały na naturalne. Reuben Montego przeszedł przez pokój powoli, ostrożnie, tak jak… Dopiero po chwili uświadomił sobie, że zbliża się do obcego nie jak do drugiego człowieka, lecz jak do dzikiego zwierza. A przecież mężczyzna przez cały czas zachowywał się łagodnie.

Obcy najwyraźniej usłyszał kroki Reubena. Oderwał wzrok od zdjęć, które dotąd zaprzątały jego uwagę, i odwrócił się do doktora.

Reuben przyjrzał się mu. Już wcześniej zwrócił uwagę na dziwną twarz mężczyzny. Wały nadoczodołowe kreśliły wyraźne łuki nad obojgiem oczu. Przedziałek biegł nie z boku, lecz dokładnie pośrodku głowy, i wyglądało to na naturalne miejsce, niewymuszone żadną modą. A nos: nos był wielki, ale nie orli. Reuben nigdy dotąd nie widział takiego nosa, zupełnie pozbawionego grzbietu.

Montego powoli podniósł prawą dłoń, lekko rozsuwając palce, aby jego gest wydał się niepewny, a nie groźny.

— Mogę? — spytał, przysuwając dłoń bliżej twarzy nieznajomego.

Mężczyzna prawdopodobnie nie zrozumiał słów, ale znaczenie gestu było oczywiste. Pochylił głowę w przód, pozwalając się dotknąć. Reuben przesunął palcami po wale nadoczodołowym, po czole, a następnie przez całą szerokość czaszki aż po tył głowy, wyczuwając te — jak nazwał je Singh? — kłykcie potyliczne, twardą wypukłość kości pod skórą. Nie było żadnych wątpliwości: czaszka ze zdjęć rentgenowskich należała do tego osobnika.

— Reuben — powiedział doktor Montego, dotykając własnej piersi. — Reuben — powtórzył, a potem wyciągnął dłoń odwróconą wnętrzem do góry w stronę obcego.

— Ponter — odezwał się mężczyzna głębokim, dźwięcznym głosem.

Oczywiście mógł pomyśleć, że „Reuben” to ogólna nazwa ludzi, do których zalicza się Montego, a „Ponter” mogło być słowem, którym obcy określał neandertalczyków.

Podszedł do nich Singh.

— Naonihal — powiedział, ujawniając, co oznacza litera „N” na jego identyfikatorze. — Mam na imię Naonihal.

— Ponter — powtórzył obcy. Reuben pomyślał, że choć nie wykluczyli wszystkich innych interpretacji, to najprawdopodobniej tak właśnie brzmi imię mężczyzny.

Skinął głową do Sikha.

— Dziękuję za pomoc — powiedział, po czym odwrócił się do Pontera i gestem dał mu do zrozumienia, aby poszedł razem z nim. — Chodź.

Mężczyzna odwrócił się w stronę wózka.

— Nie — zatrzymał go Reuben. — Nic ci nie jest.

Raz jeszcze wykonał gest zachęcający obcego, aby poszedł za nim, i mężczyzna usłuchał. Singh odpiął zdjęcia rentgenowskie, włożył je do dużej koperty i wyszedł pierwszy, kierując się do izby przyjęć.

Korytarz kończył się drzwiami z piaskowanego szkła. Kiedy Singh wszedł na gumową matę, rozsunęły się na boki i…

Oślepiła ich eksplozja fleszy.

— To jest człowiek, który wysadził SNO? — zawołał jakiś męski głos.

— Jakie zarzuty zamierza postawić mu Inco? — dorzucił kobiecy.

— Jest ranny? — krzyknął inny mężczyzna.

Reuben potrzebował kilku chwil, aby zorientować się w sytuacji. Wśród dziennikarzy rozpoznał korespondenta lokalnej stacji CBC i reportera, który dla „Sudbury Star” pisał o sprawach kopalni. Obok nich stało kilkanaście osób, których nie znał. Wszystkie wyciągały przed siebie mikrofony ze znakami Global Television, CTV, Newsworld oraz lokalnych stacji radiowych. Reuben spojrzał na Singha i westchnął: no cóż, to było nieuniknione.

— Jak nazywa się podejrzany? — zawołał jeszcze inny reporter.

— Jest notowany?

Dziennikarze wciąż fotografowali Pontera, który wcale nie próbował zasłaniać twarzy. Tymczasem przed krąg reporterów wyszli dwaj oficerowie RCMP[1] w ciemnoniebieskich mundurach policyjnych.

— To jest ten terrorysta?

— Terrorysta? — zdziwił się Reuben. — Nie ma na to żadnych dowodów.

— Pan jest lekarzem z kopalni, tak? — spytał jeden z policjantów.

— Tak, nazywam się Reuben Montego i nie sądzę, aby ten mężczyzna był terrorystą.

— Ale wysadził obserwatorium neutrin! — wtrącił jeden z dziennikarzy.

— Obserwatorium zostało uszkodzone, to prawda — przyznał Reuben — i ten człowiek był tam, gdy to się stało, ale nie przypuszczam, aby zrobił to celowo. W końcu przecież sam niemal utonął.

— Tak czy owak, musimy go wziąć ze sobą — odezwał się policjant, w jednej chwili tracąc uznanie Montego.

Reuben spojrzał na Pontera i na dziennikarzy, a potem przeniósł wzrok na Singha.

— Wie pan, co się dzieje w takich sytuacjach — powiedział cicho do lekarza dyżurnego. — Jeśli władze zabiorą Pontera, już nigdy go nie zobaczymy.

Singh wolno pokiwał głową.

— Można tak przypuszczać.

Reuben przygryzł dolną wargę, zastanawiając się nad czymś. Potem zrobił głęboki wdech i powiedział głośno:

— Nie wiem, skąd przybył ten człowiek — oznajmił, otaczając ręką masywne ramiona Pontera — i nie mam pewności, jak się tu znalazł, ale wiem, że nazywa się Ponter i że…  — Zawahał się. Singh spojrzał na niego. Reuben wiedział, że nie musi mówić nic więcej; owszem, znali imię tego mężczyzny. To tyle. Mógł na tym skończyć i nikt nie uznałby go za szaleńca. Gdyby jednak kontynuował…

Gdyby kontynuował, mogło się rozpętać piekło.

— Może pan przeliterować jego imię? — zawołał jeden z reporterów.

Reuben zamknął oczy, zbierając w sobie siły.

— Znam tylko jego brzmienie — przyznał spoglądając prosto na dziennikarza. — P-O-N-T-E-R. Ten z was, który zanotował je najszybciej, jest pierwszą osobą, która zapisała to imię w naszym alfabecie. — Przerwał raz jeszcze i spojrzał na Singha, szukając u niego poparcia, a potem dodał — Ten człowiek, według naszych wstępnych ustaleń, nie należy do gatunku Homo sapiens sapiens. Możliwe, że jest… no cóż, z tego co wiem, antropologowie wciąż spierają się co do tego, jak powinna brzmieć prawidłowa nazwa tych hominidów. Otóż wydaje nam się, że należy on do gatunku, który określają oni albo jako Homo neandertalensis, albo Homo sapiens neandertalensis… W każdym razie wygląda na to, że jest on neandertalczykiem.

— Co? — zdziwił się jeden z dziennikarzy.

Drugi prychnął szyderczo.

Trzeci — reporter z „Sudbury Star” — zacisnął wargi. Reuben wiedział, że ma on dyplom z geologii; na pewno na studiach przerabiał paleoantropologię.

— Na jakiej podstawie wysuwa pan takie wnioski? — zapytał sceptycznie ten ostatni.

— Oglądałem zdjęcia rentgenowskie jego czaszki. Obecny tu doktor Singh dokonał pozytywnej identyfikacji.

— Co neandertalczyk ma wspólnego ze zniszczeniem SNO? — spytał inny dziennikarz.

Reuben wzruszył ramionami, dając do zrozumienia, że sam chciałby znać odpowiedź na to pytanie.

— Nie wiemy.

— To jakiś kawał — stwierdził reporter z „Sudbury Star”. — Na pewno kawał.

— Jeśli tak jest, to ja też dałem się nabrać, podobnie jak doktor Singh.

— Doktorze Singh — zawołał ktoś. — Czy ten… ten osobnik tutaj to jaskiniowiec?

— Przykro mi, ale nie mogę omawiać spraw pacjenta z osobami spoza grupy lekarzy, którzy się nim zajmują.

Reuben spojrzał na niego ze zniecierpliwieniem.

— Doktorze Singh, proszę…

— Nie — przerwał Singh. — Obowiązują mnie pewne zasady…

Reuben przez chwilę wpatrywał się w ziemię, myśląc nad czymś intensywnie, po czym odwrócił się do Pontera, patrząc na niego błagalnie.

— Wszystko zależy od ciebie — powiedział.

Ponter na pewno nie zrozumiał słów, ale pojął powagę sytuacji. Reubenowi przyszło do głowy, że mężczyzna, gdyby chciał, mógłby się rzucić do ucieczki. Wprawdzie nie był szczególnie wysoki, ale na pewno miał większą krzepę od policjantów. Neandertalczyk przeniósł wzrok na Singha i Reuben, śledząc linię jego wzroku, uświadomił sobie, że Ponter wpatruje się w kopertę, którą lekarz ściskał w rękach.

Ponter podszedł do Singha. Montego kątem oka zauważył, że jeden z policjantów położył rękę na kaburze; być może uznał, że obcy chce zaatakować lekarza. Ale Ponter zatrzymał się przed Singhem i wyciągnął przed siebie umięśnioną rękę, wnętrzem dłoni do góry, w geście, który najwyraźniej znaczył to samo w obu kulturach.

Singh wahał się przez sekundę, lecz wypuścił kopertę z rąk. W korytarzu nie było negatoskopu, a na zewnątrz zrobiło się już zupełnie ciemno. Ale przez duże okno wpadał do środka strumień światła z latarni stojącej na parkingu. Ponter podszedł tam; może czuł, że gdyby ruszył w stronę drzwi wyjściowych, policjanci próbowaliby go powstrzymać. Podniósł jedno ze zdjęć, boczny rzut czaszki, i pokazał je na tle szyby, tak aby każdy mógł je zobaczyć. Wszystkie obiektywy natychmiast skierowały się na nie, utrwalając je wielokrotnie. Ponter gestem poprosił Singha, aby do niego podszedł. Singh posłuchał, a Reuben do niego dołączył. Ponter postukał palcem w zdjęcie, a potem wskazał Singha. Powtórzył to dwa lub trzy razy, a następnie otworzył i zamknął lewą dłoń, trzymając palce wyprostowane, w geście — niewątpliwie uniwersalnym — który oznaczał: „Mów!”.

Doktor Singh odchrząknął, rozejrzał się wokół, patrząc na twarze osób zebranych w holu, i nieznacznie wzruszył ramionami.

— Hm, wygląda na to, że mój pacjent wyraża zgodę na przedstawienie jego zdjęć rentgenowskich. — Z kieszeni białego fartucha wyjął długopis i użył go jako wskazówki. — Widzicie państwo to zaokrąglenie z tyłu czaszki? Paleoantropologowie nazywają to kłykciami potylicznymi…

Rozdział 8

Mary Vaughan powoli pokonała dziesięciokilometrową trasę do domu w Richmond Hill. Mieszkała na Observatory Lane, nieopodal David Dunlap Observatory, w którym kiedyś — przez bardzo krótki czas i dość dawno temu — mieścił się największy optyczny teleskop na świecie. Z czasem, ze względu na zbyt jasne światła Toronto, rola obserwatorium została zredukowana do edukacyjnej.

Mary kupiła tu mieszkanie, kierując się pragnieniem bezpieczeństwa. Kiedy wjechała w drogę dojazdową, strażnik w stróżówce pomachał do niej, ale nie mogła jeszcze spojrzeć w oczy ani jemu, ani nikomu innemu. Minęła go, przejechała obok równo przyciętego trawnika i dużych sosen, okrążając blok od tyłu, po czym wjechała do podziemnego garażu. Jej miejsce znajdowało się dość daleko od wind, ale nigdy się nie bała, bez względu na porę. Z sufitu sterczały kamery. Wystawały spomiędzy rur kanalizacyjnych i wodociągowych oraz spryskiwaczy przypominających gwieździście rozgałęzione czułki. Czyjeś oczy śledziły każdy jej krok aż do wind, tyle że akurat dziś — tej piekielnej nocy — wolała, żeby nikt jej nie widział.

Czy dało się coś poznać po tym, jak szła? Może jej szybki krok coś zdradzał? Albo pochylona głowa lub sposób, w jaki ściskała w dłoniach przód żakietu, tak jakby zapięcie nie było wystarczająco szczelne, wystarczająco bezpieczne?

Bezpieczeństwo. Była pewna, że już nigdy nie poczuje się bezpieczna.

Pchnięciem otworzyła najpierw jedne, a potem drugie drzwi i weszła do holu z windami oznaczonego jako P2. Następnie wcisnęła pojedynczy guzik — stąd można było jechać tylko w górę — i zaczekała, aż otworzy się jedna z trzech kabin. Zwykle umilała sobie czekanie czytaniem ogłoszeń wywieszanych przez administratora budynku i mieszkańców. Ale dziś wlepiła wzrok w podłogę, w porysowane, chropowate płytki. Nad zamkniętymi drzwiami nie zapalały się numery pięter, tak jak w głównym holu dwa poziomy wyżej, i chociaż wiedziała, że guzik zgaśnie na kilka sekund przed przybyciem jednej z wind, nie chciała mu się przyglądać. Choć bardzo pragnęła jak najszybciej znaleźć się w domu, tylko przelotnie zerknęła na przycisk, a potem już nie potrafiła się zmusić, by spojrzeć na świecącą, skierowaną grotem do góry strzałkę…

W końcu otworzyły się najdalsze drzwi. Mary weszła do windy i wcisnęła guzik z czternastką — tak naprawdę mieszkała na trzynastym piętrze, ale trzynastkę uważano za pechową. Nad tablicą z numerami wisiała przeszklona ramka z wydrukowanymi na drukarce laserowej pozdrowieniami: „Miłego dnia życzy Wasz Zarząd”.

Winda ruszyła w górę. Gdy się zatrzymała, drzwi odsunęły się na jedną stronę i Mary wyszła na korytarz, na którym niedawno, na polecenie tego samego zarządu, stare wykładziny wymieniono na nowe, w ohydnym kolorze zupy pomidorowej. Pod drzwiami swojego mieszkania przez chwilę grzebała w torebce, szukając kluczy, namacała je, wyciągnęła i…

… i patrzyła na nie, czując, jak do oczu napływają jej łzy. Jej wzrok zamazał się, a serce znowu zaczęło walić.

Przy kluczach miała krótki łańcuszek, a na nim prezent, który przed laty dostała od swojej zawsze praktycznej teściowej — żółty, plastikowy gwizdek alarmujący.

Nigdy nie miała okazji go użyć — a teraz było za późno. Na pewno skorzystałaby z niego po tym, jak została napadnięta, ale…

… ale gwałt był aktem przemocy, a ona wyszła z tego żywa. Napastnik przystawił jej nóż do gardła, przycisnął go do jej policzka, lecz jej nie zranił, nie oszpecił. A gdyby dmuchnęła w gwizdek, mógł wrócić, zabić.

Usłyszała cichy dzwonek; druga winda dotarła na jej piętro. Za sekundę na korytarzu miał się pojawić któryś z sąsiadów. Mary wcisnęła klucz w zamek. Gwizdek zakołysał się na łańcuszku. Szybko weszła do ciemnego mieszkania.

Uderzyła we włącznik, zapaliła światła, po czym odwróciła się i zamknęła drzwi, przekręcając gałkę, która przesuwała zasuwę.

Zdjęła buty i przeszła przez salon, którego ściany miały brzoskwiniowy kolor. Obojętnie zauważyła mrugające czerwone oko automatycznej sekretarki. W sypialni ściągnęła ubranie — wiedziała, że je wyrzuci, że już więcej go nie włoży, że nie zdoła go doczyścić, choćby nie wiem ile razy je prała. Weszła do sąsiadującej z sypialnią łazienki, ale nie zapaliła światła; wystarczył jej wpadający przez drzwi blask lamp Tiffanyego na nocnych szarkach. W półmroku szorowała się i szorowała pod prysznicem, dopóki nie poczuła pieczenia skóry. Potem wyjęła grubą, flanelową piżamę — tę, w której spała w najchłodniejsze zimowe noce; tę, która niemal zupełnie ją zakrywała — wciągnęła ją, wgramoliła się do łóżka i otuliła się kołdrą, trzęsąc się i płacząc, aż wreszcie, wreszcie, wreszcie, po godzinach przewracania się z boku na bok, zasnęła niespokojnie, śniąc, że ktoś ją goni, to znów, że z kimś walczy, a na koniec, że ktoś tnie ją nożami.

Reuben Montego nigdy nie spotkał osobiście naczelnego dyrektora swojej firmy, prezesa Inco. Zdziwił się, że ma jego numer w służbowym spisie telefonów. Ze sporym niepokojem zadzwonił do niego.

Reuben był dumny ze swego pracodawcy. Inco, podobnie jak wiele kanadyjskich firm, zaczynało jako filia amerykańskiej korporacji: w 1916 roku powstało jako kanadyjski oddział International Nickel Company — koncernu górniczego z New Jersey. Ale dwanaście lat później, w 1928 roku, wskutek wymiany udziałów, kanadyjska filia stała się firmą macierzystą.

Główna działalność górnicza Inco skupiała się na terenach wokół krateru powstałego wskutek uderzenia meteorytu, nieopodal Sudbury, gdzie miliard osiemset milionów lat temu asteroid o średnicy dochodzącej do trzech kilometrów walnął w ziemię z prędkością piętnastu kilometrów na sekundę.

Fortuna sprzyjała Inco. Zapotrzebowanie na nikiel rosło na całym świecie; firma zaspokajała trzecią część światowych potrzeb. Jednocześnie starała się działać z korzyścią dla swego kraju. Dlatego w 1984 roku, kiedy Herbert Chen z University of California stwierdził, że niskie naturalne promieniowanie w należącej do Inco kopalni Creighton i łatwo dostępne duże ilości ciężkiej wody z reaktorów CANDU czynią z Sudbury idealną lokalizację dla najnowocześniejszego na świecie detektora neutrin, Inco entuzjastycznie zgodziło się za darmo udostępnić miejsce i po kosztach własnych wykonać dodatkowe wiercenia, aby stworzyć wysoką na dziesięć pięter komorę detektora i prowadzący do niej 1200-metrowy szyb.

I choć Sudbury Neutrino Observatory było wspólnym projektem pięciu uczelni kanadyjskich, dwóch amerykańskich, Oxfordu oraz amerykańskich laboratoriów Los Alamos, Lawrence Berkeley i Brookhaven National, to zarzuty wtargnięcia na teren prywatny wobec tego neandertalczyka, Pontera, wysunąć mógł jedynie właściciel terenów. A właścicielem było Inco.

— Dzień dobry — powiedział Reuben, gdy dyrektor odebrał telefon. — Proszę wybaczyć, że niepokoję pana w domu. Mówi Reuben Montego. Jestem lekarzem na terenie…

— Wiem, kim pan jest — odparł kulturalny, niski głos.

To trochę wytrąciło Reubena z równowagi, ale po chwili wahania podjął przerwany wątek.

— Chciałbym prosić, aby zadzwonił pan na policję i wyjaśnił, że Inco nie zamierza wnosić zarzutów przeciwko mężczyźnie znalezionemu w obserwatorium neutrin.

— Proszę jaśniej.

— Zdołałem przekonać szpital, aby nie zwalniano jeszcze tego człowieka. Według karty charakterystyki niebezpiecznych substancji połknięcie dużych ilości ciężkiej wody może być śmiertelnie niebezpieczne. Zakłóca ona ciśnienie osmotyczne między komórkami. Przypuszczam, że ten mężczyzna nie połknął aż tyle, aby mu to zaszkodziło, ale traktujemy to jako pretekst, który pozwoli przetrzymać go dłużej w szpitalu. Gdyby nie to, już siedziałby w ciupie.

— W „ciupie”? — powtórzył prezes z rozbawieniem.

To jeszcze bardziej wybiło Reubena z rytmu.

— Tak czy inaczej, jak już mówiłem, uważam, że ten mężczyzna nie powinien trafić do więzienia.

— Proszę mi wyjaśnić dlaczego.

Reuben zrobił to.

Prezes Inco był człowiekiem stanowczym.

— Zaraz do nich zadzwonię — oznajmił.

Ponter leżał na… hm, przypuszczał, że jest to łóżko, ale nie zostało wbudowane w podłogę, tylko opierało się na kanciastej, metalowej ramie. A poduszka wyglądała jak bezkształtny worek wypchany… nie miał pewności czym, ale na pewno nie były to suszone piniole, tak jak w domu.

Łysy mężczyzna opuścił pomieszczenie. Ponter zauważył, że skórę jego głowy pokrywa krótka szczecina, więc brak włosów nie był wrodzoną wadą, tylko wynikał z jakiejś mody. Splótł palce za głową, dając jej trochę pewniejsze podparcie. Taka pozycja w niczym nie zakłócała pracy Haka. Skanery Kompana wychwytywały wszystko w promieniu kilku kroków; potrzebował kierunkowego obiektywu tylko wtedy, gdy jakiś obiekt znajdował się poza zasięgiem skanowania.

— Chyba już noc — powiedział Ponter przed siebie.

— Tak — potwierdził Hak.

Opierając głowę na złączonych dłoniach, Ponter czuł leciutkie wibracje implantów ślimakowych.

— Ale na zewnątrz nie jest ciemno. W tym pokoju jest okno i widać przez nie, że oni zalewają otwartą przestrzeń sztucznym światłem.

— Ciekawe dlaczego? — zastanowił się Hak.

Ponter wstał — dziwnie się czuł, spuszczając stopy w dół, żeby się podnieść — i podszedł do okna. Na zewnątrz było za jasno, żeby widzieć gwiazdy, ale…

— Tam jest — stwierdził i odwrócił nadgarstek do szyby, żeby Hak też mógł go zobaczyć.

— Nie ma wątpliwości, że to satelita Ziemi — powiedział Hak. — A faza… księżyca ubywa… jest dokładnie taka, jaka odpowiada dzisiejszej dacie, 148/103/24.

Ponter pokręcił głową i wrócił na dziwne, wysokie łóżko. Usiadł na jego brzegu; nie była to wygodna pozycja. Brakowało podparcia dla pleców. Dotknął boku czaszki i bandaży założonych przez mężczyznę z owiniętą głową; zastanawiał się, czy ten mężczyzna zrobił sobie tak wielki opatrunek, bo miał dużą ranę.

— Zraniłem się w głowę — stwierdził.

— Tak — przyznał Hak — ale widziałeś obrazy głębi czaszki, które ci zrobili; urazy nie są poważne.

— Ale niemal się utopiłem.

— To prawda.

— Może więc… może uszkodziłem sobie mózg. Niedotlenienie i w ogóle…

— Sądzisz, że masz halucynacje? — spytał Hak.

— No…  — Ponter podniósł lewe ramię i gestem wskazał pokój, w którym się znajdował — a jak inaczej to wyjaśnisz?

Hak przez chwilę milczał.

— Jeśli rzeczywiście masz halucynacje — odezwał się w końcu — to moje zapewnienie, że ich nie masz, i tak by nic nie dało. Dlatego nie ma sensu, bym próbował wyprowadzić cię z błędu, prawda?

Ponter położył się na łóżku i wlepił wzrok w sufit, na którym nie było żadnego czasomierza ani malunków.

— Powinieneś spróbować zasnąć — powiedział Hak. — Może rano wszystko będzie miało więcej sensu.

Ponter lekko skinął głową.

— Biały szum — poprosił. Hak usłuchał, odtwarzając przez implanty ślimakowe delikatny, uspokajający syk, ale Ponterowi i tak wydawało się, że minęło dużo czasu, zanim zdołał usnąć.

Rozdział 9

DZIEŃ DRUGI

SOBOTA, 3 SIERPNIA

148/103/25

Adikor nie mógł wytrzymać w domu. Wszystko przypominało mu o Ponterze. Ulubione krzesło przyjaciela, jego elektroniczny notes, rzeźby, które wybrał — wszystko. Wyszedł na zewnątrz i usiadł na tarasie, ze smutkiem patrząc na okolicę. Pabo poczłapała za nim i przez jakiś czas mu się przyglądała; była psem Pontera — miał ją na długo przed tym, zanim zamieszkał z partnerem. Adikor zamierzał ją zatrzymać… byleby dom nie wydawał się taki pusty. Pabo wróciła do środka. Wiedział, że raz po raz podchodzi do frontowych drzwi, sprawdzając, czyjej pan nie wraca. Odkąd Adikor poprzedniego dnia przyjechał sam, krążyła tam i z powrotem, pilnując obu wyjść. Wcześniej nigdy nie wracał z pracy bez Pontera; biedna Pabo nie wiedziała, co się dzieje, i była bardzo smutna.

On też czuł potworne przygnębienie. Przez większość ranka popłakiwał — nie szlochał ani nie wył, po prostu płakał, czasami nie czując zbierających się łez, dopóki kropla nie skapnęła mu na rękę.

Ekipy ratownicze przeszukały każdy zakątek kopalni, ale nie znalazły Pontera. Przenośne urządzenia do wykrywania transmisji Kompana nie natrafiły na żaden sygnał. Ludzie z psami badali szyb po szybie, próbując wychwycić zapach człowieka, który mógł leżeć gdzieś nieprzytomny.

Nie znaleziono nic. Ponter zniknął bez śladu.

Adikor usiadł wygodniej w fotelu z sosnowych desek. Siedzenie miało rozszerzające się ku górze oparcie i szerokie, płaskie poręcze, na których łatwo dało się ustawić tuby z napojami. Było bardzo praktyczne. Jego twórczyni — Adikor zapomniał, jak miała na imię, ale jej znak widniał z tyłu oparcia — na pewno uważała, że odpowiednio przysłużyła się społeczeństwu. Ludzie potrzebowali mebli; on sam miał jeszcze stół i dwie szarki z tej samej pracowni stolarskiej.

Co miał teraz robić? Jak działać dla dobra społeczności, skoro zabrakło Pontera? To Ponter był geniuszem w ich zespole; Adikor wiedział o tym i to akceptował. Jak mógł służyć społeczeństwu bez pomocy przyjaciela, drogiego, kochanego przyjaciela?

Dalsza praca nad ich komputerem kwantowym nie miała według niego przyszłości. Nie mógł ciągnąć tego dalej sam. Podobne eksperymenty prowadziła grupa kobiet w Evsoy za oceanem i jeszcze jeden zespół mężczyzn na zachodnim wybrzeżu kontynentu. Oni na pewno zamierzali kontynuować doświadczenia. Chyba życzył im powodzenia. Wiedział, że z zainteresowaniem przeczyta raporty o ich osiągnięciach, ale już zawsze miał żałować, że to nie on z Ponterem dokonują przełomowych odkryć.

Osiki i brzozy tworzyły cienisty baldachim wokół tarasu, a biały trójlist kwitł wśród mchów pod drzewami. Nieopodal przemknął pręgowiec. Adikor słyszał, jak dzięcioł stuka w pień drzewa gdzieś nieopodal domu. Odetchnął głęboko, wciągając nosem pyłki i zapachy ściółki i ziemi.

Dobiegł go odgłos szybko poruszającego się zwierza; czasami duże zwierzęta pojawiały się tak blisko domu w ciągu dnia i…

Nagle Pabo wypadła tylnym wyjściem. Ona też zorientowała się, że ktoś się zbliża. Adikor rozszerzył nozdrza. Nadchodził jakiś człowiek… mężczyzna.

Czy to możliwe, żeby…?

Pabo zaskowyczała błagalnie. Mężczyzna pojawił się w polu widzenia.

Nie Ponter. Oczywiście, że nie.

Adikor poczuł ukłucie w sercu. Pabo poczłapała z powrotem do domu, weszła od tyłu i wróciła na swój posterunek przy frontowych drzwiach.

— Zdrowego dnia — powiedział Adikor do gościa, który właśnie wchodził na taras. Nigdy wcześniej go nie widział. Mocno zbudowany mężczyzna o rudawych włosach miał na sobie luźnego kroju ciemnoniebieską koszulę i szary pantalon.

— Nazywasz się Adikor Huld? Mieszkasz na Obrzeżach Saldak?

— Odpowiedź na pierwsze pytanie brzmi: tak — odparł Adikor. — Na drugie oczywiście też.

Mężczyzna podniósł lewe ramię, kierując je wnętrzem nadgarstka w stronę Adikora; najwyraźniej chciał coś przekazać Kompanowi gospodarza.

Adikor skinął głową i pociągnął gałkę w swoim implancie. Niewielki wyświetlacz błysnął, odbierając dane. Adikor przypuszczał, że chodzi o list polecający: może to jakiś krewny, który akurat odwiedzał te okolice, albo sprzedawca, który szukał nowych klientów i chciał przedstawić swoje referencje. Adikor mógł później bez trudu usunąć informacje, gdyby okazały się nieprzydatne.

— Adikorze Huld — odezwał się przybysz — moim obowiązkiem jest poinformować cię, iż Daklar Bolbay, pełniąca rolę tabant niepełnoletnich dzieci Jasmel Ket oraz Megameg Bek, oskarża cię o zamordowanie ich ojca, Pontera Boddita.

— Co? — zdziwił się Adikor, spoglądając na mężczyznę. — To żarty.

— Nie.

— Ale Daklar jest… była partnerką Klast. Zna mnie od lat.

— Mimo to proszę pokazać mi nadgarstek, żebym mógł potwierdzić transfer dokumentów.

Zdumiony Adikor usłuchał. Mężczyzna zerknął na wyświetlacz, na którym widniał napis: „Bolbay oskarża Hulda, transfer zakończony”, po czym spojrzał na Adikora.

— Wkrótce odbędzie się dooslarm basadlarm. — To dawne określenie znaczyło dosłownie „małe pytanie przed wielkim pytaniem”. — Pozwoli ono ustalić, czy powinieneś stanąć przed trybunałem za tę zbrodnię.

— Nie było żadnej zbrodni! — zaprotestował Adikor, czując, jak rośnie w nim gniew. — Ponter zaginął. Być może nie żyje… tego nie wiem… ale jeśli tak jest, to był wypadek.

Mężczyzna zignorował jego tłumaczenia.

— Masz prawo sam wybrać osobę, która przemówi w twoim imieniu. Dooslarm basadlarm odbędzie się jutro rano.

— Jutro! — Adikor poczuł, że zaciska pięści. — To idiotyzm!

— Sprawiedliwość odroczona nie jest sprawiedliwością — powiedział mężczyzna na do widzenia.

Rozdział 10

Mary potrzebowała kawy. Zwlokła się z wąskiego tapczanu, poczłapała do kuchni i włączyła ekspres. Potem przeszła do pokoju i wcisnęła guzik automatycznej sekretarki, starego, srebrno-czarnego panasonica, który z głośnym trzaskiem zaczynał i kończył przewijać taśmę.

— Masz nowe wiadomości — obwieścił zimny, obojętny, męski głos i po chwili maszyna zaczęła odtwarzanie.

— Hej siostrzyczko, tu Christine. Koniecznie muszę ci opowiedzieć o nowym facecie, z którym się spotykam. Poznałam go w pracy. Tak, wiem, wiem, zawsze powtarzasz, żeby nie wiązać się z kimś, kto pracuje w tym samym biurze, ale on naprawdę jest słodki i taki miły, i zabawny. Jak pragnę zdrowia, siostrzyczko, to prawdziwy klejnot!

Prawdziwy klejnot — pomyślała Mary. — Dobry Boże, tylko nie kolejny prawdziwy klejnot.

— Piątek, dwudziesta pierwsza zero cztery — ponownie odezwał się mechaniczny głos. W Sacramento było dopiero kilka minut po szóstej; Christine zadzwoniła pewnie zaraz po powrocie z pracy.

— Hej Mary, mówi Rosę. Nie widziałyśmy się całe wieki. Może zjemy razem lunch? Na twoim uniwersytecie jest chyba restauracja Blueberry Hill, prawda? Podjadę do ciebie i wybierzemy się tam. Tę koło mnie zamknęli. No cóż, skoro nie ma cię w domu, to mam nadzieję, że się dobrze bawisz. Zadzwoń do mnie.

Maszyna odezwała się ponownie: „Piątek, dwudziesta pierwsza trzydzieści trzy”.

Chryste — pomyślała Mary. — To musiało być dokładnie wtedy, kiedy… kiedy…

Zamknęła oczy.

W tym samym momencie automatyczna sekretarka zaczęła odtwarzać kolejną wiadomość.

— Profesor Vaughan? — odezwał się męski głos z jamajskim akcentem. — Czy dodzwoniłem się do domu pani profesor Mary Vaughan? Bardzo przepraszam, jeśli to pomyłka i… i przykro mi, że dzwonię tak późno; próbowałem złapać panią na uniwersytecie, ale połączyłem się tylko z automatyczną sekretarką. Prosiłem w biurze numerów o telefony do wszystkich M. Vaughan w Richmond Hill, bo w artykule, który znalazłem na pani temat w Internecie, była wzmianka, że właśnie tam pani mieszka. — Na sekretarce Mary miała nagrane tylko „Cześć, dodzwoniłeś się do Mary” i dzwoniący najwyraźniej wziął to za dobry znak. — Już mówię w jakiej sprawie dzwonię… Boże, mam nadzieję, że mi w tym momencie nie przerwie… No tak, nazywam się Reuben Montego i jestem lekarzem; pracuję dla należącej do Inco kopalni Creighton w Sudbury. Nie wiem, czy oglądała pani najnowsze wiadomości, ale znaleźliśmy…  — Mężczyzna na moment umilkł. Mary zaciekawiła się dlaczego, bo wcześniej trajkotał jak nakręcony. — Hm, proszę posłuchać, jeśli nie oglądała pani wiadomości, no cóż, powiem wprost, otóż natrafiliśmy na osobnika, który według naszej oceny jest neandertalczykiem w… hm, doskonałej kondycji.

Mary pokręciła głową. W Ameryce Północnej nie było żadnych neandertalskich szczątków; mężczyzna musiał się pomylić. Na pewno chodziło o przedstawiciela Indian północnoamerykańskich…

— Krótko mówiąc, przeszukałem Internet, wstukując słowa „neandertalczyk” oraz „DNA” i wielokrotnie natrafiłem na pani nazwisko. Czy mogłaby pani…

Pisk. Dzwoniący przekroczył maksymalną długość wiadomości.

— Piątek, dwudziesta druga dwadzieścia — oznajmił mechaniczny głos.

— Cholera, nie cierpię tych maszyn — odezwał się znowu doktor Montego. — Proszę posłuchać, właśnie miałem powiedzieć, że bardzo zależałoby nam na tym, aby potwierdziła pani autentyczność naszego odkrycia. Proszę do mnie dzwonić o każdej porze, dniem i nocą, podaję numer komórki…

Mary nie miała na to czasu. Nie dzisiaj, nie w najbliższych dniach. No, ale zajmowała się przecież nie tylko neandertalczykami; nawet jeśli tym razem chodziło o dobrze zachowany szkielet rdzennego mieszkańca tych rejonów, warto było obejrzeć znalezisko… Tylko że materiał musiał być w naprawdę doskonałym stanie, żeby pozyskać z niego DNA i…

Sudbury. Północne Ontario. Czy to możliwe, żeby…?

To by było wspaniale. Jeszcze jeden człowiek lodu, zamrożone ciało, odkryte pewnie głęboko w kopalni.

Nie, nie chciała teraz myśleć o takich sprawach; nie chciała myśleć o niczym.

Wróciła do kuchni i napełniła kubek świeżo zaparzoną kawą, do której dolała trochę czekoladowego mleka z półlitrowego kartonu — nie znała nikogo innego, kto by tak robił, i już dawno przestała prosić o taką kawę w restauracjach. Wróciła do pokoju i włączyła telewizor — czternastocalowy odbiornik, którego niezbyt często używała. Jeśli była wieczorem w domu, wolała się zwinąć na kanapie z powieścią Johna Grishama albo, od czasu do czasu, z romansem Harlequina.

Pilotem wybrała kanał CablePlus 24 — stację nadającą wiadomości przez całą dobę, która pokazywała informacje tylko na części ekranu; po prawej stronie wyświetlano pogodę i analizy rynków finansowych, a dołem biegł pasek z nagłówkami z „The National Post”. Mary chciała zobaczyć, jaką maksymalną temperaturę przewidywano na ten dzień i czy wreszcie spadnie deszcz, dzięki czemu z powietrza znikłaby ta potworna wilgoć i…

— … zniszczeń w Sudbury Neutrino Observatory w dniu wczorajszym — powiedziała Skunksica; Mary nazywała tak prezenterkę, której imienia nigdy nie mogła zapamiętać. Kobieta miała osobliwie wyglądające białe pasmo w czarnych włosach. — Znamy niewiele szczegółów, wiadomo tylko, że na terenie obserwatorium, znajdującego się na głębokości ponad dwóch kilometrów pod powierzchnią ziemi, około godziny 15:30 podobno doszło do poważnego wypadku. Nikt nie został ranny, ale warte 73 miliony dolarów laboratorium zostało tymczasowo zamknięte. Detektor, który w zeszłym roku stał się głównym tematem wiadomości dzięki rozwikłaniu zagadki neutrin słonecznych, bada tajemnice wszechświata. Na uroczystej ceremonii otwarcia obserwatorium w 1998 roku obecny był znany fizyk Stephen Hawking. — Na potwierdzenie słów Skunksicy na ekranie pojawił się obraz Hawkinga na wózku, zjeżdżającego kopalnianą windą.

— A skoro mowa o tajemnicach, otrzymaliśmy informacje ze szpitala w Sudbury, że w kopalni natrafiono na ŻYWEGO neandertalczyka. Opowie nam o tym Don Wright. Don?

Mary w osłupieniu gapiła się w telewizor, podczas gdy dziennikarz indiańskiego pochodzenia przedstawiał krótki materiał. Mężczyzna, którego pokazywano właśnie na ekranie, rzeczywiście miał wyraźne guzy nadoczodołowe i…

… Boże, rentgenowskie zdjęcie czaszki, przytrzymane przez kogoś na tle okna…

Wyglądało jak prześwietlenie prawdziwej czaszki neandertalczyka, ale…

Ale skąd? Jakim cudem? Przecież ten facet nawet nie wyglądał na jaskiniowca i miał osobliwą fryzurę. Mary oglądała CablePulse 24 wystarczająco często, aby wiedzieć, że puszczają na antenie różne historie, które, jak się później okazywało, promowały najnowsze filmy, tyle że…

Tyle że Mary regularnie otrzymywała e-mailem wiadomości na temat wszystkiego, co dotyczyło hominidów. Zwykle sporo się o takich przedsięwzięciach mówiło, więc na pewno usłyszałaby o tym, że tu, w Ontario, ma powstać jakiś film o neandertalczykach.

Sudbury… Nigdy nie była w Sudbury i…

Chryste, tak, na pewno dobrze by jej zrobiło, gdyby oderwała się na jakiś czas od tego piekła. Wybrała w aparacie telefonicznym funkcję przeglądania numerów połączeń przychodzących; jako pierwszy na wyświetlaczu pojawił się numer kierunkowy 705. Przycisnęła guzik automatycznego wybierania i usiadła wygodnie w ulubionym wiklinowym fotelu z wysokim oparciem. Po trzech dzwonkach w słuchawce odezwał się głos, który już wcześniej słyszała.

— Montego, słucham?

— Doktorze Montego, mówi Mary Vaughan.

— Profesor Vaughan! Dziękuję, że pani oddzwania. Mamy…

— Doktorze Montego, proszę posłuchać… Nie ma pan pojęcia, jak… jak… wiele mam teraz pracy. Jeśli to żart…

— To nie żaden żart. Na razie nie chcemy nigdzie Pontera zabierać. Czy mogłaby pani przyjechać do Sudbury?

— Jest pan absolutnie pewien, że się nie mylicie?

— Tego nie wiem; właśnie chcielibyśmy, aby pani nam to powiedziała. Proszę posłuchać, próbowaliśmy się skontaktować również z Normanem Thierrym z UCLA, ale w Los Angeles jeszcze nawet nie dochodzi ósma rano i…

Jezu, nie chciała, żeby Thierry się tym zajął; jeśli to się działo naprawdę — choć Bóg jeden wiedział, jak to było możliwe? — mogło chodzić o bardzo, bardzo wielkie odkrycie.

— Dlaczego jestem wam potrzebna? — spytała Mary.

— Chciałbym, aby osobiście pobrała pani próbki DNA; wolałbym, żeby nie było żadnych wątpliwości co do ich autentyczności ani źródła pochodzenia.

— Dojazd stąd do Sudbury zabierze mi… Boże, sama nie wiem… jakieś pięć godzin.

— O to proszę się nie martwić — stwierdził Montego. — Od wczorajszego wieczora na lotnisku w Toronto czeka korporacyjny odrzutowiec, na wypadek, gdyby pani zadzwoniła. Proszę wziąć taksówkę na lotnisko, a dotrze pani tutaj jeszcze przed południem. Proszę się nie obawiać, Inco pokryje wszelkie koszty.

Mary rozejrzała się po mieszkaniu, patrząc na białe regały z książkami, na wiklinowe meble, na kolekcję porcelanowych figurek i oprawione w ramy reprodukcje Renoira. Mogła po drodze wstąpić na uniwersytet i zabrać potrzebne startery, ale…

Nie. Nie chciała tam wracać. Jeszcze nie teraz, nie dziś — może dopiero we wrześniu, przed rozpoczęciem nowego roku akademickiego.

Tylko że musiała zabrać startery. Poza tym przecież teraz było jasno, mogła zostawić samochód na parkingu DD i dojść do budynku Farquarsona od zupełnie innej strony, nie zbliżając się nawet do miejsca, gdzie…

Gdzie…

Zamknęła oczy.

— Muszę jeszcze pojechać na uniwersytet po parę rzeczy, ale… tak, zajmę się tym.

Rozdział 11

Dopiero za dwadzieścia cztery dni Dwoje znowu miało stać się Jednym. Każdego miesiąca Adikor niecierpliwie czekał na te cztery dni wakacji. Tym razem jednak musiał złamać konwenanse, bo nie mógł zwlekać aż tak długo, aby porozmawiać z osobą, która — miał nadzieję — zgodzi się mówić w jego imieniu na dooslarm basadlarm. Mógł skontaktować się z nią przez komunikator głosowy, ale same słowa, bez wymiany gestów i feromonów, znaczyły często tak mało. Chodziło przecież o wyjątkowo delikatną sprawę, która wymagała podróży do Centrum.

Za pośrednictwem Kompana wezwał sześcian podróżny z kierowcą. Społeczność Sadlak posiadała ponad trzy tysiące pojazdów; wiedział, że nie będzie musiał długo czekać, aż któryś z nich przybędzie po niego.

— Wiesz, że teraz mamy Ostatnie Pięć? — zauważył Kompan Adikora.

Chrząstka! Zupełnie o tym zapomniał. W tym okresie efekt był najsilniejszy. Wcześniej tylko dwa razy odwiedzał Centrum w trakcie Ostatnich Pięciu, a znał mężczyzn, którzy nigdy tego nie robili. Droczył się z nimi, mówiąc, że ledwo uszedł wtedy z życiem.

Na wszelki wypadek przed podróżą jeszcze raz zanurzył się w basenie kąpielowym, aby ograniczyć działanie własnych feromonów.

Po kąpieli osuszył się sznurem, a potem włożył ciemnobrązową koszulę i jasnobrązowe spodnie. Akurat kończył toaletę, gdy sześcian osiadł na płaskim fragmencie terenu obok domu. Pabo, wciąż czekająca na Pontera, wybiegła zobaczyć, kto to taki. Adikor wolniej wyszedł na zewnątrz.

Sześcian był najnowocześniejszego modelu, w dużej części przezroczysty, z dwiema poduszkami powietrznymi pod spodem i siedzeniami w każdym rogu. Jedno miejsce zajmował kierowca. Adikor wszedł do środka i zajął wygodnie wyściełany siodłowy fotel obok prowadzącego.

— Jedzie pan do Centrum? — spytał kierowca, mężczyzna z generacji 143 z paskiem łysiny biegnącym pośrodku głowy w miejscu przedziałka.

— Tak.

— Wie pan, że teraz mamy Ostatnie Pięć?

— Tak.

Kierowca zachichotał.

— Ja na pewno nie będę na pana czekał.

— Wiem — odparł Adikor. — Ruszajmy już.

Kierowca kiwnął głową i przesunął kontrolki. Sześcian miał dobre wygłuszenie; Adikor ledwie słyszał szum wentylatorów. Wygodniej usadowił się na fotelu. Po drodze minęli dwa inne sześciany. W obu podróżowali mężczyźni. Adikorowi przyszło do głowy, że kierowcy muszą się czuć bardzo pożyteczni; on sam nigdy nie prowadził sześcianu podróżnego, ale kto wie, może podobałaby mu się taka praca…

— Jaki jest pański wkład? — spytał kierowca, próbując zagaić rozmowę.

Adikor nie przestał się gapić przez ścianę sześcianu na okolice, przez które podróżowali.

— Jestem fizykiem.

— Tutaj? — W głosie mężczyzny zabrzmiało niedowierzanie.

— Mamy laboratorium w jednym z kopalnianych szybów.

— Ach tak. Słyszałem coś o tym. Jakieś skomplikowane komputery, tak?

Nad nimi przeleciała gęś. Białe plamy policzków wyraźnie kontrastowały z ciemnym upierzeniem szyi i głowy. Adikor śledził ją wzrokiem.

— Zgadza się.

— I jak idą badania?

Adikor uświadomił sobie, że zarzut popełnienia zbrodni zupełnie zmienił jego sposób postrzegania wszystkiego. W normalnych okolicznościach pewnie odpowiedziałby tylko: „W porządku”, zamiast wspominać przykre sprawy. Ale istniało prawdopodobieństwo, że kierowca także zostanie wezwany na świadka: „Tak, Czcigodny Arbitrze, wiozłem Uczonego Hulda i kiedy spytałem go, jak szła praca w jego laboratorium komputerowym, odpowiedział, że «w porządku». Ponter Boddit nie żył, ale po jego partnerze wcale nie było widać żalu”.

Adikor odetchnął głęboko.

— Wczoraj wydarzył się wypadek. Mój partner zginął — powiedział, ostrożnie dobierając słowa.

— Och, przykro mi to słyszeć.

Przemierzali teraz surową okolicę: prastare granitowe skały i niskie zarośla.

— Mnie też jest przykro — przyznał Adikor.

Przez resztę podróży milczeli. Przecież to niemożliwe, aby uznano go za winnego popełnienia morderstwa; arbiter na pewno orzekłby, że skoro nie ma ciała, nie ma też dowodu na to, że Ponter nie żyje, a co dopiero na to, że padł ofiarą zbrodni.

Ale gdyby…

Gdyby skazano go za morderstwo, to wtedy…

Wtedy co? Na pewno straciłby wszystko, co posiadał. Jego własność zostałaby przekazana partnerce Pontera i ich dzieciom, ale… ale nie, nie, Klast przecież nie żyła już od dwudziestu miesięcy.

Co jeszcze groziło mu prócz odebrania własności?

Chyba… chyba nie TO.

No ale jaką inną karę mogli zasądzić za morderstwo? To wydawało się nieludzkie, ale już od czasów pierwszej generacji metodę tę stosowano, gdy zachodziła taka konieczność.

Na pewno niepotrzebnie się zamartwiał. Daklar Bolbay prawdopodobnie nie mogła się pogodzić z utratą Pontera. I ona, i Ponter byli kiedyś związani z tą samą kobietą, i śmierć Klast musiała dotknąć Daklar równie boleśnie jak Pontera. A teraz zabrakło także jego! Adikor rozumiał, dlaczego stan jej umysłu mógł czasowo ulec zachwianiu z powodu tej podwójnej straty. Niemniej jednak sądził, że za dzień lub dwa Bolbay się opamięta, wycofa oskarżenie i przeprosi go.

A Adikor wspaniałomyślnie przyjąłby przeprosiny, bo co innego mógł zrobić?

Ale gdyby nie zrezygnowała z oskarżenia? Gdyby przez ten nonsens musiał stanąć przed pełnym trybunałem? Co wtedy? Cóż, będzie musiał…

Kierowca wyrwał Adikora z zamyślenia.

— Jesteśmy już prawie w Centrum. Zna pan dokładny adres? — zapytał.

— Północna strona. Plac Milbon.

Adikor dostrzegł, że mężczyzna kiwa głową na znak, iż wie, gdzie to jest.

Rzeczywiście zbliżali się do Centrum; otwarte przestrzenie ustępowały miejsca kępom osik i brzóz oraz grupom domów ze specjalnie prowadzonych drzew i szarej cegły. Dochodziło południe. Znikły chmury, które rano przesłaniały niebo.

Po drodze Adikor zobaczył najpierw jedną, potem drugą, a potem całe mnóstwo najpiękniejszych istot na świecie.

Dwie zauważyły zbliżający się sześcian i zaczęły pokazywać sobie Adikora palcami. Nie było nic dziwnego w tym, że mężczyźni podróżowali do Centrum, gdy Dwoje nie było Jednym, ale na pewno nie zdarzało się to często podczas Ostatnich Pięciu — końcowych dni miesiąca.

Kierowca zapuszczał się coraz głębiej w miasto, a Adikor starał się ignorować spojrzenia kobiet.

Nie. Nie wierzył, by mogli go uznać za winnego. Przecież nie było ciała!

A mimo to, gdyby tak się stało…

Adikor niespokojnie przesunął się w fotelu. Poczuł, jak jego moszna się kurczy, tak jakby chciała wniknąć w tułów, ukryć się przed zagrożeniem.

Rozdział 12

Reuben Montego z zachwytem przyjął wiadomość, że Mary Vaughan już jedzie do nich z Toronto. Z jednej strony chciał, aby genetycznie udowodniła, że Ponter nie jest neandertalczykiem — że to tylko zwykły człowiek, jakich wielu. To przywróciłoby jakiś sens sytuacji. Po niespokojnej nocy zdał sobie sprawę, iż łatwiej by mu było pogodzić się z myślą, że jakiś szaleniec kazał się zoperować, aby upodobnić się do neandertalczyka, niż że rzeczywiście nim jest. Może Ponter naprawdę należał do jakiejś dziwnej sekty, tak jak Reuben przypuszczał na początku. Jeśli w dzieciństwie nosił dopasowane kaski, dokładnie odwzorowujące kształt głowy neandertalczyka, czaszka mogła się w ten sposób uformować. W którymś momencie musiał też przejść operację żuchwy, aby nadać dolnej szczęce odpowiedni wygląd…

Tak, rzeczywiście mogło tak być — pomyślał Reuben.

Nie było sensu jechać bezpośrednio na lotnisko w Sudbury; profesor Vaughan miała przybyć dopiero za dwie godziny. Pojechał więc do St. Josephs Health Centrę, żeby sprawdzić, jak się czuje Ponter.

Jak tylko wszedł na szpitalną salę, od razu zwrócił uwagę na ciemne kręgi pod głęboko osadzonymi oczami Pontera. Sam należał do tych szczęśliwców, po których nigdy nie było widać takich oznak zmęczenia. Jeszcze w Kingston (tym na Jamajce, a nie w Ontario — choć przez jakiś czas mieszkał także w tym drugim) jego rodzice nigdy nie potrafili poznać, że zamiast spać, przez pół nocy czytał komiksy.

Przyszło mu do głowy, że może doktor Singh powinien przepisać Ponterowi jakieś środki nasenne. Nawet jeśli tamten naprawdę był neandertalczykiem, leki, które działały na zwyczajnych ludzi, podziałałyby także na niego. No ale gdyby Reuben musiał podjąć taką decyzję, pewnie też wolałby zachować ostrożność.

Ponter siedział na łóżku i jadł późne śniadanie, które przed chwilą przyniosła pielęgniarka. Najpierw przez jakiś czas patrzył na tacę, jakby czegoś na niej brakowało. W końcu owinął prawą dłoń w białą, lnianą serwetkę i tak zawiniętą ręką podnosił po kolei plastry boczku. Sztućców użył tylko do jedzenia jajecznicy, wybierając łyżkę, a nie widelec.

Grzankę powąchał i odłożył na bok. Wzgardził też zawartością niewielkiego pudełka kukurydzianych płatków Kelloggs, choć z wyraźną przyjemnością rozwikłał zagadkę skomplikowanych perforacji, które pozwalały wysypać je do dołączonej miseczki. Po pierwszym niepewnym łyku jednym haustem opróżnił mały plastikowy kubek soku pomarańczowego, ale nie chciał ani kawy, ani 250-mililitrowego kartonika z odtłuszczonym mlekiem.

Reuben poszedł do łazienki, żeby przynieść mu szklankę wody… i nagle stanął jak wryty.

Ponter naprawdę nie był stąd. Wprawdzie ludziom zdarzało się zapomnieć o spuszczeniu wody w toalecie, ale…

Ale Ponter nie tylko nie spuścił wody — zamiast papieru toaletowego użył specjalnej osłony na deskę sedesową z napisem „Zdezynfekowane dla twojego bezpieczeństwa”. Nikt z krajów rozwiniętych nie popełniłby takiego błędu. A Ponter najwyraźniej pochodził ze społeczeństwa technologicznie zaawansowanego; w lewym nadgarstku miał przecież ten zadziwiający implant.

Reuben pomyślał, że najszybciej dowie się czegoś więcej o tym człowieku, rozmawiając z nim. Ponter nie mówił — lub nie chciał mówić — po angielsku, ale, jak mawiała babka Reubena, istniało wiele sposobów na osiągnięcie celu i każdy był dobry.

— Ponter — odezwał się Reuben, używając jedynego słowa, którego nauczył się poprzedniego wieczoru.

Mężczyzna milczał przez długą chwilę, lekko przekrzywiając głowę na bok. Potem kiwnął nią, jakby komuś przytakiwał.

— Reuben — powiedział w końcu.

Reuben się uśmiechnął.

— Tak, właśnie tak. Mam na imię Reuben. — Lekarz starał się mówić powoli. — A ty masz na imię Ponter.

— Ponter, ka — potwierdził Ponter.

Reuben wskazał implant w lewym nadgarstku mężczyzny.

— Co to? — spytał.

Ponter podniósł rękę.

— Pasalab — odparł, a po chwili powtórzył nazwę powoli, sylaba po sylabie, najwyraźniej pojmując, że zaczęła się lekcja języka. — Pa-sa-lab.

W tej samej chwili Reuben zrozumiał, że popełnił błąd; w języku angielskim nie istniał odpowiednik tego słowa. Termin „implant” był chyba zbyt ogólny. Doktor postanowił spróbować czegoś innego. Podniósł w górę jeden palec.

— Jeden — powiedział.

— Kalb — odparł Ponter.

Reuben wystawił dwa palce w znaku zwycięstwa.

— Dwa.

— Dak — zawtórował Ponter.

Na honor skauta: — Trzy.

— Narb.

Cztery palce: — Cztery.

— Dost.

Cała dłoń: — Pięć.

— Alm.

Reuben kontynuował ten proces, dodając za każdym razem jeden palec, dopóki nie poznał wszystkich liczebników od jednego do dziesięciu. Potem wypróbował kilka liczb nie po kolei, aby sprawdzić, czy Ponter za każdym razem podaje w odpowiedzi to samo słowo, czy też zmyśla wszystko na poczekaniu. Na tyle, na ile się orientował — choć, prawdę mówiąc, sam miał kłopoty z zapamiętaniem dziwnych wyrazów — Ponter nie pomylił się ani razu. Chyba rzeczywiście chodziło o prawdziwy język.

Następnie Reuben zaczął wskazywać części ciała. Palcem wskazującym dotknął swojej ogolonej głowy.

— Głowa — powiedział.

Ponter wskazał swoją i odparł:

— Kadun.

Następnie Reuben pokazał lewe oko.

— Oko.

I wtedy Ponter zrobił coś dziwnego. Podniósł prawą dłoń do góry, gestem prosząc Reubena o chwilę cierpliwości, a następnie zaczął szybko mówić coś w swoim języku, jednocześnie nieznacznie pochylając głowę i przekrzywiając ją na bok, tak jakby rozmawiał z kimś przez niewidzialny telefon.

— To żałosne! — zakomunikował Hak prosto w ślimakowe implanty Pontera.

— Tak? — spytał Ponter. — Pamiętaj, że nie wszyscy mamy takie możliwości jak ty. Nie możemy tak po prostu załadować odpowiedniej bazy danych.

— Tym bardziej mi cię żal — stwierdził Hak. — Prawdę mówiąc, gdybyś od początku uważał na to, co mówili między sobą i do ciebie, już byś wyłapał o wiele więcej niż tylko kilka prostych rzeczowników. Sporządziłem listę 116 słów w ich języku, których znaczenia jestem całkowicie pewien, a kolejnych 240 domyślam się w oparciu o kontekst, w jakim zostały użyte.

— W takim razie proszę bardzo — powiedział Ponter z lekką urazą w głosie — skoro uważasz, że dasz sobie radę lepiej niż ja…

— Z całym szacunkiem, szympans poradziłby sobie z nauką języka lepiej od ciebie.

— Dobrze! — Ponter pociągnął gałkę kontrolną swojego Kompana, włączając zewnętrzny głośnik. — Sam to zrób!

— Z wielka przyjemnością — powiedział Hak do implantu ślimakowego, a następnie przełączył się na głośnik…

— Dzień dobry — rozległ się kobiecy głos. Reuben drgnął. — Hej! Tutaj.

Reuben spojrzał w dół. Głos dochodził z dziwnego implantu w lewym nadgarstku Pontera.

— Mów do ręki — powiedział implant.

— Hm…  — Reuben odchrząknął, po czym dodał: — Dzień dobry.

— Dzień dobry, Reuben — odparł kobiecy głos. — Nazywam się Hak.

— Hak — powtórzył Reuben, nieznacznie kręcąc głową. — Gdzie jesteś?

— Jestem tutaj.

— Nie, ale gdzie jesteś naprawdę? Domyślam się, że to coś jest dziwacznym telefonem komórkowym… W zasadzie w szpitalach nie wolno ich używać; mogą zakłócać działanie urządzeń monitorujących. Czy moglibyśmy oddzwonić…

Pisk!

Reuben zamilkł. Sygnał dochodził z implantu.

— Nauka języka — oznajmił Hak. — Kontynuować.

— Nauka? Ale…

— Kontynuować — powtórzył Hak.

— Hm, tak, oczywiście. Już.

Nagle Ponter skinął głową, jakby odebrał prośbę niesłyszalną dla Reubena. Wskazał na drzwi do sali.

— To? — zdziwił się Reuben. — Aha! To są drzwi.

— Za dużo słów — odezwał się Hak.

Reuben przytaknął.

— Drzwi — powiedział. — Drzwi.

Ponter wstał z łóżka i podszedł do drzwi. Położył dużą dłoń na klamce i pociągnął ją do siebie.

— Hm…  — zastanowił się Reuben. — Aha! Otworzyć. Otworzyć.

Ponter zamknął drzwi.

— Zamknąć.

Ponter kilkakrotnie powtórzył operację otwierania i zamykania drzwi.

Reuben zmarszczył brwi, ale po chwili zrozumiał, o co chodzi.

— Otworzyć. Otworzyć drzwi. Albo zamknąć. Otworzyć. Zamknąć. Otworzyć. Zamknąć.

Ponter podszedł do okna. Wskazał je szerokim, płynnym gestem obu rąk.

— Okno — powiedział Reuben.

Ponter postukał w szkło.

— Szyba — podał nazwę Reuben.

Ponter pociągnął klamkę okna, uchylając je i odsłaniając siatkę przeciw owadom. Znowu odezwał się kobiecy głos:

— Otworzyć okno.

— Tak! Otworzyć okno! Zgadza się.

Ponter zamknął okno.

— Zamknąć okno — powiedział kobiecy głos.

— Tak! — potwierdził Reuben. — Dokładnie tak!

Rozdział 13

Adikor zapomniał już, jak to jest być w mieście podczas Ostatnich Pięciu. Teraz czuł je, czuł zapach wszystkich kobiet. Przechodziły menstruację — no, może jeszcze niezupełnie. Miały zacząć wraz z nowiem księżyca, przypadającym zaraz po Ostatnich Pięciu i wyznaczającym koniec tego miesiąca i początek następnego. Wkrótce miały miesiączkować. Adikor poznawał to po feromonach unoszących się w powietrzu.

Fakt, nie wszystkich to dotyczyło. Te, które jeszcze nie dojrzały płciowo — dziewczynki z generacji 148 — nie miesiączkowały, podobnie jak kobiety po menopauzie — czyli większość należących do generacji 144 i niemal wszystkie z wcześniejszych pokoleń. Poza tym, gdyby któraś była w ciąży lub karmiła piersią, także nie miałaby okresu. Ale generacja 149 miała zostać poczęta dopiero za wiele miesięcy, a dzieci z generacji 148 już dawno temu przestały ssać pierś. Oczywiście niektóre kobiety, zwykle nie z własnej winy, były bezpłodne. Ale pozostałe, wszystkie mieszkające razem w Centrum, wszystkie wyczuwające nawzajem swoje feromony i zsynchronizowane w swoich cyklach, niedługo miały wejść w fazę menstruacji.

Adikor dobrze wiedział, że w wyniku zmian hormonalnych wiele z nich pod koniec każdego miesiąca popada w rozdrażnienie, i właśnie dlatego męscy przodkowie na długo przed tym, zanim zaczęto numerować pokolenia, wyruszali na ten okres w siną dal.

Kierowca wysadził go pod wskazanym adresem — obok prostego budynku na planie prostokąta, w połowie wyhodowanego systemem arborykonstrukcji, a w połowie zbudowanego z cegieł, ze słonecznymi ogniwami na dachu. Adikor zrobił głęboki, uspokajający wdech ustami, aby ominąć zatoki i nie drażnić nosa zapachami. Powoli wypuścił powietrze i ruszył wąską ścieżką pośród kompozycji ze skał, kwiatów, traw i krzewów. Kiedy dotarł do drzwi — które były uchylone — zawołał:

— Halo! Jest ktoś w domu?

Po chwili w wejściu pojawiła się Jasmel Ket. Była wysoka, gibka i właśnie skończyła 225 miesięcy, osiągając wiek pełnoletności. Adikor widział w jej twarzy rysy Pontera i Klast; na szczęście Jasmel odziedziczyła oczy ojca i policzki matki, a nie na odwrót.

— C-c-c-co…  — zająknęła się dziewczyna. Z wyraźnym wysiłkiem zapanowała nad sobą i zaczęła raz jeszcze. — Co tutaj robisz?

— Zdrowego dnia, Jasmel — powitał ją Adikor. — Dawno się nie widzieliśmy.

— Musisz mieć mocne mięśnie karku, skoro odważyłeś się tu przyjść… i to podczas Ostatnich Pięciu!

— Nie zabiłem twojego ojca. Naprawdę tego nie zrobiłem.

— W takim razie gdzie jest, jeśli żyje?

— A jeśli nie żyje, to gdzie się podziało jego ciało? — spytał Adikor.

— Nie wiem. Daklar mówi, że się go pozbyłeś.

— Daklar jest w domu?

— Nie, poszła na wymianę nauk.

— Mogę wejść?

Jasmel zerknęła na swojego Kompana, jakby chciała się upewnić czy działa prawidłowo.

— Chy-chyba tak — powiedziała w końcu.

— Dzięki.

Dziewczyna odsunęła się na bok, wpuszczając Adikora do środka. W domu panował przyjemny chłód — chwila ulgi od panującego na zewnątrz upału. Domowy robot krzątał się po pokoju, podnosząc różne bibeloty ramionami przypominającymi odnóża insektów i odkurzając je niewielką ssawką.

— Gdzie jest twoja siostra? — spytał Adikor.

— Megameg — powiedziała Jasmel z naciskiem, sądząc, że partner jej ojca zapomniał imienia małej. — Bawi się z przyjaciółkami w podchody.

Adikor zastanawiał się, czy powinien udowodnić, jak wiele wie o Megameg. Ponter ciągle opowiadał o niej i o fasmel. Gdyby ta wizyta była czysto towarzyska, pewnie nie zaprzątałby sobie głowy wyjaśnieniami, ale tym razem chodziło o więcej niż zwykłe uprzejmości, o dużo więcej.

— Megameg. Tak, Megameg Bek. Z generacji 148, zgadza się? Jest trochę mała jak na swój wiek, ale ma charakter. O ile pamiętam, kiedy dorośnie, chce zostać chirurgiem.

Jasmel nic nie powiedziała.

— A ty, Jasmel Ket, studiujesz historię — dodał Adikor, uświadamiając dziewczynie, że źle go oceniła. — Interesuje cię głównie Evsoy sprzed pierwszej generacji, ale lubisz też dzieje naszego kontynentu z okresu między generacją trzydziestą a czterdziestą i…

— W porządku — przerwała mu Jasmel.

— Twój ojciec często mi o was opowiadał… z dumą i miłością.

Jasmel nieznacznie uniosła brew, zaskoczona i zadowolona z tego, co usłyszała.

— Nie zabiłem go. Wierz mi, tęsknię za nim bardziej, niż potrafię to wyrazić. Zrozum…  — Adikor zamilkł. Chciał powiedzieć, że od zniknięcia Pontera Dwoje jeszcze ani razu nie stało się Jednym, więc Jasmel nie musiała stawić czoła nieobecności ojca. Dziwne byłoby raczej, gdyby widziała go przez ostatnie trzy dni, odkąd Dwoje przestało być Jednym. Tymczasem Adikor już musiał sobie radzić z brakiem partnera, z pustym domem, w którym wspólnie mieszkali, z każdą samotną chwilą od zniknięcia Pontera. Wiedział, że spieranie się o to, czyj żal jest większy, nie ma sensu; choć sam bardzo kochał przyjaciela, to Pontera i Jasmel łączyły więzy pokrewieństwa.

Być może ona myślała o tym samym.

— Ja też za nim tęsknię — powiedziała. — Już teraz. Ja…  — Odwróciła wzrok. — Gdy ostatnim razem Dwoje stawało się Jednym, nie spędziłam z tatą wiele czasu. Poznałam pewnego chłopca i…

Adikor skinął głową. Nie wyobrażał sobie, co czuje ojciec młodej kobiety. On sam nie miał dziecka z generacji 147; wprawdzie kiedy poczynano to pokolenie, był już partnerem Lurt, ale z jakichś przyczyn nie zaszła wtedy w ciążę. Przez jakiś czas oboje musieli wysłuchiwać dowcipów o tym, że fizyk i chemiczka zupełnie nie znają się na biologii. Mieli za to dziecko z generacji 148, Daba — małego chłopca, który wciąż jeszcze mieszkał z matką. Podczas comiesięcznych spotkań Dab każdą chwilę chciał spędzać z ojcem.

Choć Adikor nie miał takich doświadczeń jak Ponter, często słuchał, jak przyjaciel… nie, on nie narzekał; rozumiał, że taki jest naturalny bieg rzeczy. Mimo to robił się smutny na myśl o tym, że gdy Dwoje stawało się Jednym, Jasmel miała dla niego coraz mniej czasu. Teraz dziewczyna musiała pogodzić się z faktem, że ojca już nie ma. Zawsze miała żałować tego, że nie spędzała z nim więcej czasu. Nie dało się nadrobić straconych chwil, już nigdy nie miała się do niego przytulić ani usłyszeć, jak ją chwali, żartuje lub pyta, jak układają się jej sprawy.

Adikor rozejrzał się po pokoju i usiadł na krześle. Siedzenie było drewniane, zrobione przez pracownię stolarską tej samej kobiety, która wykonała ogrodowe fotele stojące na tarasie domu Adikora i Pontera. Była znajomą Klast.

Jasmel zajęła miejsce w drugim końcu pomieszczenia. Sprzątający robot przeszedł do innej części domu.

— Wiesz, co się stanie, jeśli zostanę uznany za winnego? — spytał Adikor.

Jasmel zamknęła oczy, może po to, aby nie spuszczać wzroku.

— Tak — odparła cicho i zaraz dodała na swoją obronę: — Ale co to dla ciebie za różnica? Już spłodziłeś potomstwo; masz przecież dwoje dzieci.

— Nie, mam tylko jedno, z generacji 148 — sprostował Adikor.

— Och. — Jasmel chyba zawstydziło to, że wie o partnerze ojca mniej niż Adikor o niej i jej siostrze.

— Poza tym nie chodzi przecież tylko o mnie. Mój syn, Dab, też zostanie wysterylizowany, i moja siostra Kelon… wszyscy, którzy dzielą ze mną pięćdziesiąt procent genów.

Wprawdzie minęły już dawne, barbarzyńskie czasy i żyli teraz w erze testów genetycznych, więc w normalnych okolicznościach, gdyby badania Kelon i Daba wykazały, że nie noszą w sobie dewiacyjnych genów Adikora, mieliby prawo uniknąć operacji, ale choć niektóre przestępstwa miały określone, dokładnie zbadane podłoże genetyczne, to skłonnościom morderczym nie dało się w tak prosty sposób przypisać genowych markerów. Poza tym morderstwo uważano za zbrodnię tak ohydną, że za konieczne uznano wykluczenie wszelkiego ryzyka, iż takie skłonności zostaną przekazane kolejnemu pokoleniu.

— Przykro mi — powiedziała Jasmel. — Ale…

— Nie ma żadnego ale — przerwał jej Adikor. — Jestem niewinny.

— W takim razie arbiter na pewno tak orzeknie.

O, naiwna młodości — pomyślał Adikor. W normalnych okolicznościach pewnie uznałby taką naiwność za rozbrajającą, ale tym razem stawką było jego życie.

— Chodzi o wyjątkową sprawę — stwierdził. — Nawet ja muszę to przyznać. Ale przecież nie miałem powodu, aby zabić mężczyznę, którego kocham.

— Daklar mówi, że trudno ci było zaakceptować fakt, iż zawsze byłeś w jego cieniu.

Adikor poczuł, jak sztywnieje mu kark.

— Ja bym tak tego nie nazwał.

— A ja tak — odparła Jasmel. — Mój tato… bądźmy szczerzy… był od ciebie bardziej inteligentny. Nie podobało ci się, że jesteś tylko dodatkiem do jego geniuszu.

— „Każdy służy społeczeństwu najlepiej, jak potrafi” — zacytował Kodeks Cywilizacji Adikor.

— To prawda — przyznała Jasmel. — A ty chciałeś, aby to twój wkład liczył się bardziej. Ale wasza wspólna praca polegała na realizacji pomysłów Pontera.

— To nie powód, aby go zabijać — uciął Adikor.

— Czyżby? Mojego ojca nie ma, a tylko ty byłeś z nim, kiedy zniknął.

— Rzeczywiście, nie ma go. Nie ma go i…  — Adikor poczuł, jak do oczu napływają mu łzy smutku i frustracji. — Tak bardzo za nim tęsknię. Mówię to z podniesioną głową: Nie zrobiłem tego. Nie mógłbym.

Jasmel spojrzała na Adikora. Widział, jak rozszerzają się jej nozdrza, jak wciąga jego zapach, jego feromony.

— Dlaczego miałabym ci wierzyć? — spytała, krzyżując ręce na piersi.

Adikor zmarszczył brwi. Nie krył smutku; próbował mówić o tym, co czuł, ale ta dziewczyna odziedziczyła po Ponterze nie tylko oczy; miała też jego umysł — bystry, analityczny umysł, który cenił logikę i racjonalność.

— W takim razie — odezwał się Adikor — spójrz na to w ten sposób: jeśli jestem winien śmierci twojego ojca, zostanę skazany. Stracę nie tylko możliwość płodzenia dzieci, ale także pozycję i wszystko, co posiadam. Nie będę mógł kontynuować pracy; Rada Siwych na pewno zażąda bardziej bezpośredniego i namacalnego wkładu społecznego od skazanego zabójcy, który ma nadal funkcjonować w społeczeństwie.

— I tak być powinno — wtrąciła Jasmel.

— Tak, ale jeśli nie jestem winny… jeśli nikt nie jest winny, jeśli twój ojciec zagubił się i nie potrafi tu wrócić, będzie potrzebował pomocy. Mojej pomocy; tylko mnie może się udać… sprowadzić go z powrotem. Beze mnie twój ojciec na pewno nie wróci. — Spojrzał w jej złote oczy. — Nie rozumiesz? Najrozsądniejszym wyjściem jest uwierzenie mi: jeżeli kłamię i rzeczywiście zamordowałem Pontera, to żadna wymierzona mi kara i tak już nie przywróci mu życia. Jeśli jednak mówię prawdę i Ponter nie został zamordowany, to jedyną nadzieją na jego powrót jest kontynuowanie poszukiwań.

— Ale kopalnia została przeszukana — stwierdziła Jasmel kategorycznie.

— Kopalnia tak, ale…  — Czy mógł jej o tym powiedzieć? Te słowa wydawały się szalone nawet gdy rozbrzmiewały tylko w jego głowie; wyobrażał sobie, jak absurdalnie zabrzmią wypowiedziane na głos. — Nasza praca polegała na docieraniu do wszechświatów równoległych. Istnieje możliwość… bardzo niewielka, wiem, ale nie zamierzam się poddawać, bo chodzi tu o człowieka, który wiele znaczy dla ciebie i dla mnie. Otóż istnieje możliwość, że w jakiś sposób osunął się w jeden z tych wszechświatów. — Adikor spojrzał na dziewczynę błagalnie. — Na pewno wiesz coś o pracy ojca, nawet jeśli nie poświęcałaś mu wiele czasu…  — Widział, jak głęboko zraniły ją te słowa. — Ojciec musiał opowiadać ci o tym, czym się zajmował, o swoich teoriach.

Jasmel przytaknęła.

— Tak, mówił mi.

— W takim razie wiesz, że może — tylko może — istnieje jakaś szansa. Najpierw jednak muszę się uporać z tym śmierdzącym dooslarm basadlarm. Muszę wrócić do pracy.

Jasmel długo nic nie mówiła. Adikor wiedział, że nie powinien wywierać na nią presji, tylko pozwolić, aby przemyślała sobie wszystko w spokoju. Podpowiadało mu to doświadczenie zdobyte podczas sporów z jej ojcem, ale nie potrafił się powstrzymać.

— Proszę cię, Jasmel. Proszę. To jedyna sensowna droga: załóż, że jestem niewinny, a będzie szansa, że uda nam się odzyskać Pontera. Uznaj moją winę, a twój ojciec już na pewno nie wróci.

Jasmel milczała jeszcze jakiś czas, po czym powiedziała:

— Czego ode mnie oczekujesz?

Adikor zamrugał powiekami.

— No… Sądziłem, że to oczywiste — przyznał. — Chcę, abyś przemówiła w moim imieniu na dooslarm basadlarm.

— Ja? — wykrzyknęła dziewczyna. — Ale przecież jestem jedną z osób, które oskarżają cię o morderstwo!

Adikor podniósł lewy nadgarstek.

— Bardzo uważnie przejrzałem dokumenty, które mi przekazano. Oskarża mnie partnerka twojej matki, Daklar Bolbay, działając w imieniu twoim i Megameg Bek.

— Właśnie.

— Ale ona nie ma prawa reprezentować ciebie. Widziałaś już 225 księżyców; jesteś dorosła. Wprawdzie nie możesz jeszcze głosować… oczywiście ja też nie jestem jeszcze do tego uprawniony… ale odpowiadasz już sama za siebie. Daklar wciąż pozostaje tabant twojej młodszej siostry, ale nie twoją.

Jasmel zmarszczyła brwi.

— Hm… O tym nie pomyślałam. Przyzwyczaiłam się, że Daklar opiekuje się moją siostrą i mną…

— Według prawa teraz sama stanowisz o sobie. A nikt nie zdoła przekonać arbitra, że nie zamordowałem Pontera, lepiej niż jego córka.

Jasmel zamknęła oczy, głęboko wciągnęła powietrze i powoli wypuściła je z dreszczem westchnienia.

— Dobrze — powiedziała w końcu. — Dobrze. Jeśli istnieje jakaś szansa, choćby najmniejsza, że mój ojciec wciąż żyje, muszę ją wykorzystać. Muszę. — Dziewczyna skinęła głową. — Zgadzam się, będę tą, która przemówi w twoim imieniu.

Rozdział 14

Na ścianach sali konferencyjnej kopalni Creighton wisiały schematy sieci tuneli i szybów. Pośrodku długiego, drewnianego stołu tkwiła jako dekoracja bryła rudy niklu. W jednym końcu pomieszczenia stała kanadyjska flaga, w przeciwległej ścianie znajdowało się duże okno, z którego widać było parking i surowy krajobraz okolicy.

U szczytu stołu siedziała Bonnie Jean Mah — biała kobieta z mnóstwem kasztanowych włosów. Wyszła za mąż za Kanadyjczyka chińskiego pochodzenia, stąd jej nazwisko. Była dyrektorem Sudbury Neutrino Observatory i właśnie przyleciała z Ottawy.

Po jednej stronie usiadła Louise Benoit, wysoka i piękna stażystka, która w chwili katastrofy znajdowała się w sterowni SNO. Po drugiej zajął miejsce Scott Naylor, inżynier i przedstawiciel producenta akrylowej sfery — serca SNO. Obok niego usiadł Albert Shawwanossoway, główny ekspert Inco w zakresie mechaniki skał.

— No dobrze — zaczęła Bonnie Jean. — Na początek aktualne informacje. Zaczęto już opróżnianie komory SNO, żeby nie dopuścić do dalszego zanieczyszczania ciężkiej wody. AECL spróbuje oddzielić ją od zwykłej i, teoretycznie, powinniśmy móc ponownie zmontować sferę i napełnić ją odzyskaną ciężką wodą, wznawiając działanie SNO. — Pani dyrektor spojrzała na twarze obecnych na sali. — Ale najpierw chciałabym wiedzieć, co spowodowało wypadek.

— Według mnie sfera z ciężką wodą rozpadła się w wyniku wzrostu ciśnienia w jej wnętrzu — powiedział Naylor, łysiejący, pulchny mężczyzna.

— Czy mogło do tego dojść dlatego, że w środku znalazł się człowiek? — spytała Bonnie Jean.

Naylor pokręcił przecząco głową.

— Sfera zawierała 1100 ton ciężkiej wody. Jeśli do tego dodać człowieka ważącego sto kilo, czyli jedną dziesiątą tony, masa wzrosłaby zaledwie o jedną tysięczną. Ciało ludzkie ma mniej więcej taką samą gęstość jak woda, a zatem objętość także wzrosłaby zaledwie o jedną tysięczną. Akryl powinien bez problemu to wytrzymać.

— W takim razie obcy użył jakiegoś materiału wybuchowego — stwierdził Shawwanossoway, Odżibwej w wieku około pięćdziesięciu lat, z długimi, czarnymi włosami.

Naylor ponownie pokręcił głową.

— Zbadaliśmy próbki wody pobrane ze zbiornika. Nie ma w niej żadnych śladów materiałów wybuchowych, zresztą niewiele jest takich, które działałyby, będąc zupełnie mokre.

— W takim razie co? — spytała Bonnie Jean. — Może doszło do… sama nie wiem… na przykład do podziemnego wypływu magmy i woda osiągnęła temperaturę wrzenia?

Tym razem Shawwanossoway pokręcił głową.

— Temperatura w SNO i w ogóle w całej kopalni jest stale monitorowana; nie zarejestrowano żadnej zmiany. W jaskini obserwatorium utrzymuje się na stałym poziomie 105 stopni… oczywiście Fahrenheita, co odpowiada czterdziestu jeden stopniom Celsjusza. Gorąco, ale daleko od temperatury wrzenia. Pamiętajmy też, że kopalnia znajduje się dwa kilometry pod ziemią, co oznacza, że ciśnienie wynosi tam około tysiąca trzystu milibarów, czyli trzydzieści procent więcej niż ciśnienie na poziomie morza. A wraz ze wzrostem ciśnienia punkt wrzenia przesuwa się w górę, a nie w dół.

— A jeśli weźmiemy sytuację odwrotną? — spytała Bonnie Jean. — Co by było, gdyby ciężka woda zamarzła?

— Wtedy rzeczywiście zwiększyłaby objętość, tak jak normalna woda — przyznał Naylor, marszcząc brwi. — W takiej sytuacji sfera by pękła. Ale ciężka woda zamarza w temperaturze 3,82°C. To niemożliwe, żeby tak głęboko pod ziemią zrobiło się tak zimno.

— A jeżeli nie tylko człowiek trafił do sfery? — włączyła się do rozmowy Louise Benoit. — Ile materiału musiałoby się tam dostać, aby spowodować pęknięcie akrylu?

Naylor przez chwilę się zastanawiał.

— Nie jestem pewien; nigdy nie robiliśmy takich wyliczeń. Zawsze wiedzieliśmy dokładnie, jaką ilość ciężkiej wody wypożycza nam AECL. — Inżynier przerwał na moment. — Może… sam nie wiem, może jakieś dziesięć procent. Sto metrów sześciennych albo coś koło tego.

— Czyli ile? — spytała Louise. Omiotła wzrokiem salę konferencyjną. — To pomieszczenie ma jakieś sześć metrów długości, tak?

— Dwadzieścia stóp? — powiedział Naylor. — Chyba tak.

— I jest wysokie na dziesięć stóp, to znaczy na trzy metry — ciągnęła Louise. — A zatem mówimy o objętości odpowiadającej wielkości tej sali.

— Mniej więcej tak.

— To niedorzeczne rozważania, Louise — wtrąciła Bonnie Jean. — Przecież znaleźliście tam jedynie człowieka.

Louise kiwnęła głową, przytakując szefowej, ale po chwili uniosła brwi.

— A powietrze? Co by się stało, gdyby do sfery wpompować sto metrów sześciennych powietrza?

Naylor skinął głową.

— Sam o tym myślałem. Zastanawiałem się, czy może pęcherz gazu nie trafił jakimś sposobem do sfery, tylko nie mam pojęcia, jak mógłby dostać się do środka. Próbki wody, które pobraliśmy do badania, były w pewnym stopniu napowietrzone, ale…

— Ale co? — spytała Louise.

— W próbkach znaleźliśmy azot, tlen i śladowe ilości CO2 oraz trochę gabrowego pyłu skalnego i pyłków. To skład zwykłego powietrza w kopalni.

— W takim razie nie mogło pochodzić z laboratorium SNO — stwierdziła Bonnie Jean.

— Ma pani rację — przytaknął Naylor. — Tam całe powietrze przechodzi przez filtry; nie zawiera pyłu skalnego ani innych zanieczyszczeń.

— Ale do komory detektora przylegają jedynie pomieszczenia SNO — zauważyła Louise.

Naylor i Shawwanossoway jednocześnie skinęli głowami.

— Zaraz, zaraz…  — Bonnie Jean złączyła przed sobą palce dłoni, układając je w kształt odwróconego „V”. — Co na razie mamy? Objętość materiału wewnątrz sfery wzrosła, przypuszczalnie, o co najmniej dziesięć procent. Mógł się do tego przyczynić zastrzyk stu metrów sześciennych niefiltrowanego powietrza… Chociaż, gdyby powietrze dostawało się do środka powoli, pod wpływem masy wody uległoby kompresji, mam rację? W dodatku nie wiemy ani skąd się ono wzięło — na pewno nie z SNO — ani jak znalazło się w sferze, prawda?

— Na to wygląda — zgodził się Shawwanossoway.

— No i jeszcze ten mężczyzna… Także nie mamy pojęcia, jak dostał się do sfery, zgadza się? — dodała Bonnie Jean.

— Tak — odparła Louise. — Właz między wewnętrzną sferą, zawierającą ciężką wodę, a zewnętrzną komorą z normalną wodą był szczelnie zamknięty nawet po tym, jak sfera się rozpadła.

— Rozumiem — powiedziała Bonnie Jean. — A czy wiemy, jak ten… mówią, że to neandertalczyk… w ogóle dostał się do kopalni?

Z obecnych na sali osób tylko Shawwanossoway pracował dla Inco. Rozłożył ręce.

— Ludzie z ochrony sprawdzili nagrania z kamer oraz rejestr osób wchodzących i wychodzących w ciągu czterdziestu ośmiu godzin poprzedzających incydent. Caprini — nasz szef ochrony — przyrzeka, że polecą głowy, jeśli dowie się, kto schrzanił sprawę, wpuszczając tu tego gościa, i grozi jeszcze większymi konsekwencjami temu, kto próbował to ukryć.

— A jeśli nikt nie kłamie? — wtrąciła Louise.

— To niemożliwe, panno Benoit — stwierdził Shawwanossoway. — Wszystkich wchodzących do SNO rejestrują kamery.

— Tylko jeśli dostają się tam windą — zauważyła Louise. — A co, jeśli on trafił tam inną drogą?

— Myśli pani, że zszedł dwa kilometry w dół niemal pionowym szybem wentylacyjnym? — Shawwanossoway się skrzywił. — Nawet gdyby potrafił tego dokonać — a zapewniam, do tego trzeba stalowych nerwów — kamery bezpieczeństwa i tak zarejestrowałyby jego wtargnięcie.

— Właśnie o to mi chodzi — przyznała Louise. — Wygląda na to, że on nie zszedł do kopalni. Jak wspomniała profesor Mah, mówi się, że obcy jest neandertalczykiem, ale w nadgarstku ma jakiś technicznie skomplikowany implant; widziałam to na własne oczy.

— I? — odezwała się Bonnie Jean.

— Rany! — wykrzyknęła Louise. — Na pewno wszystkim wam przyszło do głowy to samo co mnie. Nie zjechał na dół windą. Nie dostał się tam szybem wentylacyjnym. Zmaterializował się we wnętrzu sfery razem z wielką bańką powietrza!

Naylor zagwizdał początek melodii z czołówki serialu Star Trek.

Wszyscy się roześmiali.

— Nie przesadzajmy — powiedziała Bonnie Jean. — Owszem, sytuacja jest dziwna i być może kusi nas, by formułować szalone wnioski, ale lepiej trzymajmy się ziemi.

Shawwanossoway też potrafił gwizdać. Wybrał muzyczny temat ze Strefy zmroku.

— Dość tego! — ucięła Bonnie Jean.

Rozdział 15

Mary Vaughan była jedyną pasażerką Inco Learjet lecącego z Toronto do Sudbury Wsiadając do samolotu, zwróciła uwagę na ciemnozielony kolor kadłuba i napis na dziobie: „Korniszonek”.

W czasie krótkiego przelotu przejrzała notatki na laptopie. Sporo lat minęło od opublikowania w „Science” wyników jej badań nad DNA neandertalczyków. Czytając zapiski, obracała w palcach złoty łańcuszek z małym, prostym krzyżykiem, który zawsze nosiła na szyi.

Mary zdobyła rozgłos w 1994 roku, gdy udało jej się uzyskać materiał genetyczny z liczącego 30 tysięcy lat niedźwiedzia, znalezionego w wiecznej zmarzlinie w okolicach Jukonu. Kiedy dwa lata później Rheinisches Amt fur Bodendenkmalpflege — agencja odpowiadająca za prace archeologiczne w rejonie Nadrenii — uznała, że czas się przekonać, czy można pobrać DNA z najsłynniejszej skamieliny prawdziwego neandertalczyka, zwróciła się z tym właśnie do Mary. Mary miała wątpliwości; ten osobnik był wysuszony, nigdy nie uległ zamrożeniu i — co do tego opinie były podzielone — mógł mieć aż sto tysięcy lat, czyli trzy razy więcej niż niedźwiedź, którego wcześniej badała. Mimo to postanowiła podjąć się trudnego wyzwania. W czerwcu 1996 roku przyleciała do Bonn, a stamtąd udała się do Rheinisches Landesmuseum, gdzie przechowywano okaz.

Najlepiej znana część — fragment czaszki z wałem nadoczodołowym — była stałym elementem ekspozycji, ale resztę szkieletu trzymano w stalowej skrzyni, w stalowej szafce, wewnątrz stalowej krypty wielkości pokoju. Do sejfu zaprowadził Mary Hans, niemiecki preparator szkieletów. Oboje musieli włożyć specjalne plastikowe kombinezony i chirurgiczne maski; stosowano wszelkie środki ostrożności, aby uniknąć skażenia kości współczesnym DNA. Wprawdzie pierwsi odkrywcy prawdopodobnie zanieczyścili szkielet, ale po upływie półtora wieku ich niezabezpieczone DNA na powierzchni powinno ulec całkowitej degradacji.

Mary pozwolono pobrać jedynie niewielki wycinek kości; w Turynie księża tak samo zazdrośnie strzegli swojego całunu. Oboje z Hansem czuli się tak, jakby profanowali niezwykłe dzieło sztuki. Mary wycierała łzy, podczas gdy jej towarzysz precyzyjną piłką używaną przez złotników wycinał okrągły fragment — średnicy zaledwie centymetra i ważący tylko trzy gramy — z prawej kości ramiennej, najlepiej zachowanej z całego szkieletu.

Węglan wapnia w zewnętrznej, twardej warstwie kości zbitej powinien ochronić DNA w środku. Mary zabrała próbkę do laboratorium w Toronto i wywierciła z niej maleńkie części.

Trzeba było pięciu miesięcy mrówczej pracy, żeby wydzielić 379-nukleotydowy odcinek z obszaru kontrolnego mitochondrialnego DNA neandertalczyka. Mary skorzystała z reakcji łańcuchowej polimerazy, aby powielić pozyskane DNA w milionach kopii, po czym przystąpiła do sekwencjonowania. Potem porównała odpowiedni fragment mitochondrialnego DNA zbadany u 1600 współczesnych ludzi: Indian północnoamerykańskich, Polinezyjczyków, Australijczyków, Afrykanów, Azjatów i Europejczyków. U ludzi z grupy kontrolnej przynajmniej 371 nukleotydów na 379 było takich samych; maksymalne odchylenie dotyczyło zaledwie ośmiu nukleotydów.

Ale DNA neandertalczyka miało średnio tylko 352 nukleotydy wspólne ze współczesnym człowiekiem; a zatem różniło je aż dwadzieścia siedem baz. Mary doszła do wniosku, że skoro DNA różni się w takim stopniu, gałęzie rodzaju ludzkiego i człowieka neandertalskiego musiały się rozwidlić w okresie od 550 tysięcy do 690 tysięcy lat temu. Dla porównania, wszyscy współcześni ludzie prawdopodobnie mieli wspólnego przodka sprzed mniej więcej 150 lub 200 tysięcy lat. Choć dywergencja neandertalczyków i współczesnego człowieka, datowana na ponad pół miliona lat wstecz, dokonała się znacznie później niż oddzielenie się rodzaju Homo od jego najbliższych krewnych, szympansów i bonobo, które nastąpiło od pięciu do ośmiu milionów lat temu, i tak była na tyle odległa, że według Mary neandertalczycy stali się zupełnie odrębnym gatunkiem od ludzi współczesnych: Homo neanderthalensis, nie Homo sapiens neanderthalensis.

Inni naukowcy nie zgadzali się z tym. Milford Wolfpoff z University of Michigan twierdził, że neandertalskie geny znalazły się w puli genów współczesnych Europejczyków. Dlatego uważał też, że nici, których badania prowadzą do innych wniosków, są aberracyjnymi sekwencjami lub zostały błędnie zinterpretowane.

Jednak wielu paleoantropologów podzielało opinię Mary, chociaż wszyscy — ona także — mówili, że aby mieć pewność, konieczne są dalsze badania… pod warunkiem, że odkryje się więcej neandertalskiego DNA.

Teraz może, tylko może, znaleziono go więcej. Mary szczerze wątpiła w prawdziwość tego neandertalczyka, ale jeśli się myliła, to…

Zamknęła laptop i spojrzała przez okno. Pod nią rozpościerało się północne Ontario. W wielu miejscach prześwitywały skały Tarczy Kanadyjskiej, a kępy osik i brzóz zaznaczały się ciemniejszymi kropkami w krajobrazie. Samolot zaczął podchodzić do lądowania.

Reuben nie miał pojęcia, jak wygląda Mary Vaughan, ale ponieważ na pokładzie samolotu Inco nie było innych pasażerów, nie musiał się tym martwić. Zobaczył białą kobietę przed czterdziestką, o włosach koloru jasnego miodu, z ciemniejszymi odrostami. Miała może pięć kilo nadwagi. Kiedy się zbliżyła, Reuben dostrzegł wyraźne oznaki tego, że poprzedniej nocy niewiele spała.

— Profesor Vaughan — przywitał ją, wyciągając do niej dłoń. — Nazywam się Reuben Montego, jestem lekarzem w kopalni Creighton. Bardzo dziękuję, że zgodziła się pani przylecieć. — Wskazał młodą kobietę, którą zabrał w drodze na lotnisko. — To jest Gillian Ricci, rzeczniczka prasowa Inco; będzie pani pod jej opieką.

Reuben odniósł wrażenie, że pani profesor dziwnie się ucieszyła na widok młodej kobiety; może była lesbijką. Sięgnął po walizkę, którą trzymała Mary.

— Proszę pozwolić, że pomogę.

Mary puściła bagaż. Gdy ruszyli przez płytę lotniska, starała się trzymać obok Gillian, a nie obok Reubena. Letnie słońce buchało gorącem. Reuben i Gillian mieli przeciwsłoneczne okulary; Mary mrużyła oczy — zapomniała zabrać swoich.

Kiedy dotarli do samochodu — forda explorera w kolorze wina — Gillian chciała zająć miejsce z tyłu, ale Maryją powstrzymała.

— Nie, ja tu usiądę — powiedziała. — Muszę… mam ochotę trochę rozprostować nogi.

Jej dziwna uwaga na sekundę wywołała konsternację pozostałej dwójki, ale Reuben zauważył, jak Gillian nieznacznie wzrusza ramionami i przechodzi do przodu.

Pojechali wprost do St. Josephs Health Centrę przy Paris Street, tuż za muzeum nauki, którego budynek miał kształt śniegowego płatka. Po drodze Reuben w skrócie opowiedział Mary o wypadku w SNO i o dziwnym człowieku, którego znaleziono w detektorze.

Kiedy wjeżdżali na szpitalny parking, zauważył trzy furgonetki lokalnych stacji telewizyjnych. Należało się spodziewać, że dziennikarze będą bardzo uważnie śledzili tę historię. Na szczęście miał pewność, że ochrona szpitala nie dopuszcza reporterów do Pontera.

Gdy dotarli do sali 3-G, Ponter wyglądał na zewnątrz, odwrócony szerokimi plecami do wejścia. Machał ręką. Reuben domyślał się, że obiektywy kamer telewizyjnych celują właśnie w to okno. Znana osoba przychylna mediom — pomyślał. — Dziennikarze będą go uwielbiali.

Montego zakaszlał znacząco i Ponter odwrócił się do drzwi. Stał na tle jasnego okna i trudno było wyraźnie dostrzec jego rysy. Ale kiedy zrobił krok do przodu, Reuben z satysfakcją zauważył, jak Mary rozdziawia usta, po raz pierwszy przyglądając się neandertalczykowi. Wcześniej mówiła, że przez moment widziała Pontera w telewizji, ale ten moment najwyraźniej nie przygotował jej na spotkanie oko w oko.

— Coon[2] bardzo się mylił — powiedziała w końcu, gdy zdołała zebrać myśli.

— Kto? — zapytał ostro Reuben.

Mary spojrzała na niego i zarumieniła się.

— Mam na myśli Carltona Coona. Był amerykańskim antropologiem. Twierdził, że gdyby neandertalczyka ubrać w garnitur, bez trudu mógłby uchodzić za zwykłego człowieka.

Reuben pokiwał głową.

— Aha — powiedział, po czym dodał: — Profesor Mary Vaughan, chciałbym przedstawić pani Pontera.

— Witam — odezwał się kobiecy głos z implantu.

Reuben zobaczył, że oczy Mary rozszerzają się ze zdziwienia.

— Tak — powiedział, kiwając głową. — To coś w jego ręce potrafi mówić.

— Co to takiego? — spytała Mary. — Jakiś gadający zegarek?

— O wiele więcej.

Mary pochyliła się, żeby lepiej się przyjrzeć urządzeniu.

— Nie rozpoznaję tych cyfr, jeśli to w ogóle cyfry — powiedziała. — Czy… czy one nie zmieniają się za szybko jak na sekundy?

— Ma pani dobre oko — stwierdził Reuben. — Rzeczywiście, to są cyfry. Wyświetlacz pokazuje ich dziesięć, ale pierwszy raz w życiu widzę takie znaki. Poza tym, zmierzyłem, zmieniają się co 0,86 sekundy, czyli, po przeliczeniu, dokładnie co jedną stutysięczną dnia. Innymi słowy, to urządzenie mierzy czas ziemski w oparciu o system dziesiętny. Jak pani widzi, jest dość skomplikowane. To nie jest ekran LCD; nie mam pojęcia, jaka to technologia, ale znaki są czytelne bez względu na to, pod jakim kątem się na nie patrzy i ile światła pada na wyświetlacz.

— Nazywam się Hak — poinformował implant w lewym nadgarstku dziwnego człowieka. — Jestem Kompanem Pontera.

— Aha. — Mary się wyprostowała. — Miło mi cię poznać.

Ponter wydał z siebie serię niskich, niezrozumiałych dla Mary dźwięków.

— Ponter też miło cię poznać.

— Cały ranek poświęciliśmy na naukę języka — powiedział Reuben, zerkając na panią profesor. — Jak pani widzi, poczyniliśmy wielkie postępy.

— Ogromne — przyznała Mary ze zdumieniem.

— Hak, Ponter — odezwał się Reuben — poznajcie Gillian.

— Dzień dobry — powiedział Hak. Ponter skinął głową.

— Dzień dobry — odparła Gillian. Reuben miał wrażenie, że z całych sił stara się zachować spokój.

— Hak jest… hm, chyba można go nazwać „komputerem”. To mówiący, przenośny komputer. — Reuben się uśmiechnął. — Niech mój palm pilot się schowa.

— Czy… czy ktoś w ogóle robi takie urządzenia? — spytała Gillian.

— Z tego, co wiem, to nie — odparł Reuben. — Hak ma doskonałą pamięć. Wystarczy raz powiedzieć słowo, a zapamięta je na zawsze.

— A ten mężczyzna, ten Ponter, on naprawdę nie mówi po angielsku?

— Nie.

— Niewiarygodne — stwierdziła Mary. — Niewiarygodne.

Implant Pontera zapiszczał.

— Niewiarygodne — powtórzył Reuben, odwracając się do Pontera. — To znaczy takie, w które nie można uwierzyć. — Kolejny pisk. — Nieprawdziwe. — Montego odwrócił się do Mary. — Opanowaliśmy pojęcia prawdy i fałszu, używając do tego prostej matematyki, ale jak sama pani widzi, przed nami jeszcze wiele pracy. Przede wszystkim, choć Hak, ze swoją idealną pamięcią, ma mniej kłopotów z nauką naszego języka, niż my mielibyśmy, ucząc się jego mowy, to ani on, ani Ponter nie są w stanie wymówić długiego „i”, więc…

— Naprawdę? — zdziwiła się Mary. Reuben odniósł wrażenie, że pyta na poważnie. Skinął głową.

— Twoje imię Marę — powiedział Hak, demonstrując ten brak. — Jej imię G’ll’an.

— To… to zdumiewające — przyznała Mary.

— Tak? Dlaczego? — spytał Reuben.

Mary odetchnęła głęboko.

— Od wielu lat toczy się spór na temat tego, czy neandertalczycy mogli mówić, a jeśli tak, to jakie dźwięki potrafili artykułować.

— I?

— Niektórzy lingwiści uważają, że nie mogliby wymówić fonemu „i”, ponieważ ich wargi były o wiele dłuższe od naszych.

— Czyli że on naprawdę jest neandertalczykiem! — oświadczył Reuben.

Mary ponownie zrobiła głęboki wdech i powoli wypuściła powietrze.

— Właśnie jestem tu po to, żeby to zweryfikować. — Postawiła na podłodze niewielką torbę i otworzyła ją. Ze środka wyjęła parę lateksowych rękawiczek, włożyła je, wydobyła plastikowy pojemnik z bawełnianymi wymazówkami i wyciągnęła jedną.

— Czy mógłby pan jakoś mu przekazać, że ma otworzyć usta? — poprosiła.

Reuben kiwnął głową.

— Z tym nie będzie kłopotu. — Odwrócił się do pacjenta. — Ponter, otwórz usta.

Z sekundowym opóźnieniem — Reuben dowiedział się, że Hak może przekazywać Ponterowi tłumaczenie tak, by nikt prócz niego tego nie słyszał — Ponter spełnił polecenie, jednocześnie ze zdziwieniem unosząc pojedynczą jasną brew. Widok był dość niezwykły.

Reuben patrzył w oszołomieniu. W szkole średniej miał kolegę, który potrafił wsadzić sobie w usta całą pięść, ale u Pontera oprócz pięści zmieściłaby się jeszcze trzecia część jego przedramienia.

Mary podeszła do niego niepewnie i włożyła mu wymazówkę do ust, przesuwając nią po wewnętrznej stronie policzka.

— Komórki w ustach łatwo się oddzielają — wyjaśniła, zauważając zdziwioną minę Gillian. — To najłatwiejszy sposób pobrania DNA. — Wyjęła wymazówkę i natychmiast włożyła ją do sterylnego pojemnika, który zamknęła i oznaczyła. — To wszystko, czego potrzebuję.

Reuben uśmiechnął się najpierw do Gillian, a potem do Mary.

— Świetnie — stwierdził. — Kiedy będziemy wiedzieli na pewno?

— Muszę wrócić do Toronto i…

— Jeżeli pani chce, to oczywiście się nie sprzeciwiam, ale pozwoliłem sobie zadzwonić do mojej przyjaciółki z wydziału chemii i biochemii na Laurentian. To niewielki uniwersytet, ale mają doskonałe laboratorium, które ma kontrakt na badania DNA dla RCMP i OPP.[3] Mogłaby pani zbadać tam próbkę.

— Inco z pewnością ulokuje panią w hotelu Ramada — dodała Gillian.

Mary była wyraźnie zdziwiona.

— Ja…  — zaczęła mówić, ale potem zmieniła zdanie. — Oczywiście. Oczywiście, czemu nie?

Rozdział 16

Skoro Jasmel zgodziła się mówić w jego imieniu, Adikor powinien zabrać ją na Obrzeża i pokazać miejsce rzekomej zbrodni. On jednak poprosił dziewczynę, aby zaczekała jeszcze najwyżej decymę, tłumacząc, że musi załatwić jedną sprawę w Centrum.

Partnerką Pontera była Klast; Adikor wspominał ją z sympatią i bardzo boleśnie odczuł jej śmierć. On sam też miał kobietę, cudowną Lurt Fradlo, która na szczęście żyła. Adikor znał ją równie długo jak Pontera. Mieli jednego syna, Daba, z generacji 148. Pomimo tak długiej znajomości Adikor bardzo rzadko odwiedzał chemiczne laboratorium partnerki; przecież gdy Dwoje stawało się Jednym, wszyscy mieli wolne i nikt nie szedł do pracy. Na szczęście jego Kompan znał drogę i skierował go tam.

Pracownia Lurt została w całości zbudowana z kamienia; choć ryzyko wybuchu w chemicznych laboratoriach było niewielkie, przepisy bezpieczeństwa nakazywały wykonanie konstrukcji z materiału odpornego na eksplozje i pożary.

Frontowe drzwi budynku były otwarte. Adikor wszedł do środka.

— Zdrowego dnia — powitała go kobieta, która, według jego oceny, doskonale ukryła zdziwienie obecnością mężczyzny w Centrum o tej porze miesiąca.

— Zdrowego dnia — odparł. — Szukam Lurt Fradlo.

— Tym korytarzem do końca.

Adikor uśmiechnął się i ruszył we wskazaną stronę.

— Zdrowego dnia! — zawołał, wsuwając głowę przez drzwi do pracowni Lurt.

Odwróciła się z szerokim uśmiechem na prześlicznej twarzy.

— Adikor! — Błyskawicznie podbiegła do niego i uściskała go. — Co za cudowna niespodzianka!

Nie przypominał sobie, aby kiedyś miał okazję widzieć ją podczas Ostatnich Pięciu. Wyglądała na zupełnie spokojną i racjonalną — podobnie zresztą jak Jasmel. Może mężczyźni przesadzali, traktując Ostatnie Pięć z taką ostrożnością…

— Witaj, śliczna — powiedział, przytulając ją raz jeszcze. — Dobrze cię widzieć.

Lurt dobrze znała swojego mężczyznę.

— Coś się stało — powiedziała, odsuwając się od niego. — Co?

Adikor obejrzał się przez ramię, sprawdzając, czy są sami. Potem wziął Lurt za rękę i podprowadził ją do laboratoryjnych foteli stojących obok tablicy z układem okresowym pierwiastków. Oprócz nich w pracowni znajdowały się jeszcze tylko dwa patykowate roboty, z których jeden przelewał jakąś ciecz ze zlewki do zlewki, a drugi składał konstrukcję z rur i szklanych tafli. Adikor usiadł. Lurt zajęła miejsce obok niego.

— Zostałem oskarżony o zamordowanie Pontera.

Lurt zrobiła wielkie oczy.

— Ponter nie żyje?

— Nie wiem. Zaginął wczoraj po południu.

— Wieczorem razem ze znajomymi ściągałam tłuszcz z wieloryba. O niczym nie słyszałam.

Adikor opowiedział jej o wszystkim. Słuchała go uważnie i ani razu nie wyraziła wątpliwości co do niewinności partnera; zawsze mógł liczyć na jej zaufanie.

— Chciałbyś, abym mówiła w twoim imieniu? — spytała.

Adikor spojrzał w bok.

— Poprosiłem już o to Jasmel.

Lurt skinęła głową.

— Córkę Pontera. Tak, myślę, że to zrobi wrażenie na arbitrze.

— Też tak pomyślałem. Mam nadzieję, że nie czujesz się urażona.

Uśmiechnęła się.

— Nie, nie. Oczywiście, że nie. Ale jeśli mogę ci jakoś pomóc, to…

— Prawdę mówiąc, mam do ciebie prośbę. — Adikor wyciągnął niewielką fiolkę z torby na biodrze. — To jest próbka cieczy, którą zebrałem w miejscu, gdzie zniknął Ponter; na podłodze były tego całe wiadra. Czy mogłabyś zbadać, co to jest?

Lurt wzięła fiolkę i obejrzała jej zawartość pod światło.

— Pewnie. Jeśli mogę coś jeszcze dla ciebie zrobić, daj mi znać.

Jasmel pojechała razem z Adikorem na Obrzeża miasta. Udali się prosto do kopalni niklu; Adikor chciał jej dokładnie pokazać, w którym miejscu zniknął jej ojciec. Ale kiedy dotarli do stacji windy, dziewczyna zaczęła się wahać.

— Coś się stało? — spytał Adikor.

— Ja… hm, mam klaustrofobię.

Adikor pokręcił głową, nie wiedząc, co o tym myśleć.

— Nie, nie masz. Ponter opowiadał mi, że gdy byłaś mała, lubiłaś się chować w kostkach dobalak. A w zeszłym dekamiesiącu razem chodziliście po jaskiniach.

— Ale chyba rozumiesz…  — Jasmel urwała niepewnie.

— Aha. — Adikor pokiwał głową, wreszcie pojmując, o co chodzi. — Nie ufasz mi, tak?

— Ja tylko… No bo mój ojciec był ostatnią osobą, która zeszła do kopalni razem z tobą, i już nie wrócił.

Adikor westchnął, ale rozumiał dziewczynę. Postępowanie przeciwko niemu mogło trwać tylko wtedy, gdy ktoś — prywatny obywatel — obarczał go winą za zbrodnię, ale gdyby udało mu się pozbyć Jasmel, Megameg i Bolbay, być może nie zostałby nikt, kto chciałby wnieść oskarżenie…

— Możemy poprosić, aby ktoś zszedł do kopalni razem z nami — zaproponował.

Jasmel zastanawiała się chwilę. Jej też przyszło do głowy, że w takich okolicznościach wszystko nabiera całkiem innego znaczenia. Owszem, mogła prosić o eskortę — zabrać kogoś, kogo dobrze znała i komu w pełni ufała. Ale taka osoba także mogła zostać wezwana na przesłuchanie, gdyby sprawę przekazano do rozsądzenia przez pełen trybunał. „Tak, arbitrzy, wiem, że Jasmel przemawia w imieniu Adikora, ale nawet ona za bardzo się bała zjechać z nim sama do kopalni. Tylko czy można się temu dziwić? Po tym, co zrobił jej ojcu?”

Dziewczyna zdobyła się na nieśmiały uśmiech — podobny do uśmiechu jej ojca.

— Nie — powiedziała. — Oczywiście, że nie. Jestem tylko trochę rozemocjonowana. — Uśmiechnęła się szerzej i zażartowała: — W końcu to przecież ta pora miesiąca.

Kiedy zbliżyli się do budynku windy, zza niego wyłonił się krzepki mężczyzna.

— Uczony Huldzie, nakazuję ci się zatrzymać — odezwał się obcy.

Adikor miał pewność, że nigdy wcześniej nie widział tego człowieka.

— Słucham?

— Planujesz zjechać w dół, do swojego laboratorium?

— Tak. Kim jesteś?

— Gaskdol Dut — przedstawił się mężczyzna. — Mój wkład społeczny polega na egzekwowaniu.

— Na egzekwowaniu? Czego?

— Nadzoru sądu. Nie mogę pozwolić wam zejść pod ziemię.

— Nadzór sądowy? — zdziwiła się Jasmel. — Co to takiego?

— Oznacza to, że przekaz z Kompana Uczonego Hulda jest bezpośrednio monitorowany przez żywą, oddychającą osobę w chwili, gdy jest rejestrowany w pawilonie archiwów alibi. I tak ma być przez dziesięć dziesiątych dnia, dwadzieścia dziewięć dni w miesiącu, dopóki nie zostanie udowodniona jego niewinność.

— Nie wiedziałem, że tak można — stwierdził zaszokowany Adikor.

— A można — oznajmił Dut. — Gdy Daklar Bolbay złożyła na ciebie skargę, arbiter zarządził nadzór sądowy.

— Dlaczego? — spytał Adikor, starając się zapanować nad gniewem.

— Czy Bolbay nie przekazała ci dokumentu wyjaśniającego? Jeśli tak, to zwykłe przeoczenie. Nadzór sądowy ma zapewnić, że nie będziesz próbował opuścić tego okręgu jurysdykcji, fałszować potencjalnych dowodów i tym podobne.

— Ale ja nie zamierzam robić nic z tych rzeczy. Dlaczego nie pozwalasz mi zjechać do laboratorium?

Dut spojrzał na Adikora ze zdumieniem.

— Jak to dlaczego? Przecież sygnał z twojego Kompana nie jest transmitowany spod ziemi, nie moglibyśmy więc egzekwować nadzoru.

— Na kość bez szpiku! — zaklął cicho Adikor.

Jasmel skrzyżowała przed sobą ramiona.

— Nazywam się Jasmel Ket i…

— Wiem, kim jesteś — stwierdził egzekutor.

— W takim razie wiesz także, że Ponter Boddit był moim ojcem.

Dut przytaknął.

— Ten człowiek próbuje go uratować. Musisz go wpuścić do laboratorium.

Dut z niedowierzaniem pokręcił głową.

— Ten człowiek jest oskarżony o zamordowanie twojego ojca.

— Ale możliwe jest, że tego nie zrobił — stwierdziła Jasmel. — Być może mój ojciec jeszcze żyje. Jedynym sposobem, by się tego dowiedzieć, jest powtórzenie eksperymentu z komputerem kwantowym.

— Nie wiem nic o żadnych kwantowych eksperymentach — powiedział Dut.

— Nie dziwi mnie to — wtrącił Adikor.

— Pyskaty z ciebie gość, co? — Dut zmierzył Adikora wzrokiem. — Tak czy siak, moje rozkazy są jasne. Mam powstrzymać cię przed opuszczeniem Saldak i nie pozwolić na zejście do laboratorium. Pawilon archiwów skontaktował się ze mną, informując, że właśnie zamierzałeś to zrobić.

— Muszę się tam dostać — powiedział Adikor.

— Przykro mi. — Dut skrzyżował masywne ramiona na masywnej piersi. — Gdy przebywasz pod ziemią, nie da się monitorować tego, co tam robisz, i istnieje ryzyko, że pozbędziesz się dowodów, których jeszcze nie odnaleziono.

— Ale mnie nikt nie zabrania zjechać do laboratorium, prawda? Ja nie jestem pod nadzorem sądowym. — Jasmel dowiodła, że odziedziczyła po ojcu bystrość umysłu.

Dut zastanowił się chwilę.

— Nie, chyba nie.

— Doskonale. — Odwróciła się do Adikora. — Powiedz mi, co mam zrobić, żeby sprowadzić tatę z powrotem.

Adikor pokręcił głową.

— To nie takie proste. Sprzęt jest bardzo skomplikowany, a ponieważ budowaliśmy go z Ponterem sami, połowa gałek nie ma oznaczeń.

Jasmel była wyraźnie sfrustrowana. Spojrzała na wielkiego mężczyznę.

— Może w takim razie zjedziesz tam z nami? Wtedy mógłbyś patrzeć, co robi Adikor.

— Mam zjechać na dół? — Dut się roześmiał. — Chcesz, żebym zjechał tam, gdzie mojego Kompana nie da się monitorować … i to z człowiekiem, który być może popełnił morderstwo? Aż włos mi się zjeżył na plecach.

— Ale musisz go puścić do laboratorium!

Dut pokręcił głową.

— Przeciwnie. Muszę go powstrzymać przed zjechaniem na dół.

Adikor wysunął do przodu szczękę.

— Jak? — zapytał.

— Słucham? — zdziwił się Dut.

— Jak? Jak zamierzasz powstrzymać mnie przed zjechaniem na dół?

— Wszelkimi środkami, jakie okażą się konieczne — oznajmił Dut spokojnie.

— Rozumiem — stwierdził Adikor. Przez moment stał nieruchomo, jakby się zastanawiał, czy w ogóle warto próbować. — Rozumiem — powtórzył i z determinacją ruszył w stronę wejścia do windy.

— Stój — powiedział Dut, nie podnosząc głosu.

— Bo jak nie, to co? — spytał Adikor, nie oglądając się za siebie. Starał się mówić pewnie, ale głos mu zadrżał, co raczej nie dało pożądanego efektu. — Zrobisz pięścią dziurę w mojej czaszce? — Poczuł, jak mimowolnie sztywnieją mu mięśnie karku. Przygotował się na uderzenie.

— Nie muszę. Po prostu uśpię cię pociskiem ze środkiem uspokajającym.

Adikor stanął i odwrócił się. Nigdy dotąd nie działał wbrew prawu ani nie znał nikogo, kto by to robił. Domyślał się, że muszą istnieć takie sposoby powstrzymywania ludzi, które nie wyrządzają im krzywdy.

Jasmel stanęła między wyrzutnikiem, który pojawił się w dłoni Duta, a Adikorem.

— Najpierw musisz trafić mnie — oznajmiła. — On musi tam zjechać.

— Skoro sobie tego życzysz. Ale muszę cię ostrzec; obudzisz się z potwornym bólem głowy.

— Proszę! — powiedziała Jasmel. — On tylko próbuje uratować mojego ojca… Nie rozumiesz?

Na chwilę w głosie Duta pojawiła się odrobina ciepła.

— Chwytasz się dymu, dziewczyno. Wiem, że ciężko ci się z tym pogodzić, ale musisz stawić czoło rzeczywistości. — Wykonał wyrzutnikiem gest nakazujący im odsunąć się od wejścia do kopalni. — Przykro mi, ale twój ojciec nie żyje.

Rozdział 17

Laboratorium genetyki na Laurentian University nie miało specjalistycznego sprzętu do ekstrakcji kopalnego DNA, które uległo degradacji. Taką aparaturę posiadała placówka Mary na York University, ale tym razem okazała się ona niepotrzebna. Pobranie komórek z wnętrza policzka Pontera i wydzielenie DNA z jednego z mitochondriów było dość prostą sprawą; każde laboratorium genetyczne na świecie poradziłoby sobie z tym zadaniem.

Mary zaczęła od wprowadzenia dwóch starterów — małych fragmentów mitochondrialnego DNA, odpowiadających początkowi sekwencji, którą określiła przed laty na odkrytym w Niemczech neandertalczyku. Następnie dodała enzym polimerazy DNA, wywołując reakcję łańcuchową polimerazy, która powodowała wielokrotne powielenie odcinka interesującego Mary. Wkrótce miała miliony kopii nici do analizy.

Tak jak mówił Reuben Montego, laboratorium w Laurentian wykonywało sporo zleceń z zakresu medycyny sądowej, dlatego miało na wyposażeniu specjalną taśmę do naklejenia na szkło. Używano jej po to, by genetycy mogli zgodnie z prawdą zeznać, że zawartość fiolki w żadnym wypadku nie mogła zostać naruszona, gdy się nią nie zajmowali. Mary zakleiła pojemnik, w którym trwała amplifikacja PCR,[4] i podpisała się na taśmie.

Następnie, korzystając z terminalu w laboratorium, weszła na swoje uniwersyteckie konto e-mailowe. Przez ostatni dzień dostała więcej wiadomości niż w ciągu całego poprzedniego miesiąca. Przychodziły z całego świata, od specjalistów zajmujących się neandertalczykami, do których jakimś cudem dotarła wieść, że Mary jest w Sudbury. Dostała wiadomości z uniwersytetów w Waszyngtonie i w Michigan, z UCB, UCLA, Brown, z SUNY w Stony Brook, ze Stanford, z Cambridge, z Britains Natural History Museum, z francuskiego Institut de Prehistoire et de Geologie du Quaternaire, od dawnych przyjaciół z Rheinisches Landesmuseum i wiele, wiele innych — wszystkie o podobnej treści: z prośbą o próbki neandertalskiego DNA, ale na wszelki wypadek utrzymane w żartobliwym tonie, tak jakby to nie mogło dziać się naprawdę.

Zostawiła wszystkie e-maile bez odpowiedzi, ale czuła, że powinna napisać kilka słów do swojej doktorantki.

Dario:

Przykro mi, że zostawiłam cię sarnę, ale wiem, że dasz sobie radę. Na pewno widziałaś doniesienia w prasie. Na razie mogę powiedzieć tylko tyle, że rzeczywiście istnieje szansa, iż ten człowiek jest neandertalczykiem. Właśnie badam jego DNA, żeby to zweryfikować.

Nie wiem, kiedy wrócę. Prawdopodobnie zostanę tutaj co najmniej kilka dni. Chciałam ci tylko powiedzieć… a w zasadzie ostrzec cię… Myślę, że jakiś mężczyzna szedł za mną, kiedy w piątek wieczorem wyszłam z laboratorium. Uważaj na siebie. Jeśli zamierzasz pracować do późna, niech przychodzi po ciebie twój chłopak albo dzwoń po ochronę, żeby eskortowała cię do akademika.

Pozdrowienia

MARY

Przeczytała wiadomość kilka razy i wreszcie wybrała polecenie „Wyślij”.

Potem bardzo długo siedziała, gapiąc się w monitor.

Cholera.

Cholera. Cholera. Cholera.

Nie potrafiła o tym zapomnieć — nawet na pięć minut. Co najmniej połowa jej świadomych myśli dotyczyła potwornych wydarzeń z… Mój Boże, czy to naprawdę stało się zaledwie wczoraj? Miała wrażenie, że upłynęło o wiele więcej czasu, choć wspomnienia tego, co jej zrobił, wciąż miały ostrość brzytwy.

Gdyby była teraz w Toronto, być może powiedziałaby matce, tylko…

Tylko że jej matka była dobrą katoliczką, a podczas rozmowy o gwałcie nie dało się uniknąć nieprzyjemnych kwestii. Mama martwiłaby się, czy Mary nie zajdzie w ciążę — nie, żeby kiedykolwiek wyraziła zgodę na aborcję; wciąż spierała się z córką na temat odmowy przez Jana Pawła II prawa do aborcji zakonnicom zgwałconym podczas wojny w Bośni. Wyjaśnienie matce, że nie musi się obawiać, bo Mary bierze środki antykoncepcyjne, wcale by nie pomogło. W opinii rodziców jedyną dopuszczalną formą antykoncepcji była metoda kalendarzyka — Mary zawsze uważała za cud to, że ma tylko troje rodzeństwa zamiast tuzina.

Oczywiście, mogła porozmawiać właśnie z nimi, ale… ale… ale w żadnym razie nie potrafiłaby powiedzieć o tym mężczyźnie — żadnemu mężczyźnie. To wykluczało jej braci, Billa i Johna. Jedyna siostra mieszkała w Sacramento, a Mary wolała nie rozmawiać o tym przez telefon.

Mimo to musiała komuś powiedzieć. Porozmawiać z kimś osobiście.

Z kimś tutaj.

Na stoliku w laboratorium zobaczyła egzemplarz uniwersyteckiego kalendarza z mapą campusu. Znalazła na niej to, czego szukała. Korytarzem doszła do klatki schodowej, z budynku Science One przeszła do gmachu z salami wykładowymi, a następnie pokonała hol, który studenci Laurentian nazywali „torem kręgłowym” — długi, przeszklony korytarz łączący budynki. Popołudniowe słońce wlewało się przez szyby do środka. Mary minęła kramik z pączkami i kilka punktów kontaktowych różnych organizacji studenckich. Przy końcu toru kręglowego skręciła w lewo, minęła biuro rzecznika uniwersytetu, weszła po schodach, przeszła obok uniwersyteckiej księgarni i pokonała krótki korytarz.

W ogóle nie brała pod uwagę zgłoszenia się do centrum pomocy ofiarom gwałtów w York University. Ośrodek prowadziły głównie ochotniczki, które miały obowiązek utrzymania wszystkiego w tajemnicy, ale i tak pewnie nie zdołałyby powstrzymać plotek o ataku na jedną z profesorek. Poza tym ktoś mógł zobaczyć, jak wychodzi z centrum.

Tutejszy uniwersytet, choć niewielki, też miał własny ośrodek kryzysowy. Smutne było to, że każda uczelnia musi prowadzić taką bazę pomocy. Mary słyszała, że dotyczyło to nawet Oral Roberts University.[5] Tutaj przynajmniej nikt jej nie znał. Telewizja jeszcze nie przeprowadzała z nią wywiadów, choć pewnie czekało ją to po zakończeniu badań DNA Pontera. Dlatego, jeśli chciała porozmawiać anonimowo, nie mogła czekać.

Drzwi były otwarte. Mary weszła do małego pomieszczenia recepcji.

— Witam. — Młoda, ciemnoskóra kobieta wstała zza biurka i podeszła do Mary. — Proszę wejść. — Mary domyślała się powodu takiej uprzejmości. Wielu kobietom pewnie starczało odwagi na pokonanie progu ośrodka, ale potem uciekały, bo nie potrafiły opowiedzieć o tym, co je spotkało.

Młoda kobieta na pewno widziała, że jeśli Mary została zgwałcona, nie stało się to przed chwilą, bo jej strój wyglądał porządnie, podobnie jak makijaż i fryzura. Poza tym, nie wszystkie osoby przychodzące do centrum były ofiarami gwałtów, niektóre zgłaszały się na ochotnika do pracy, prowadziły jakieś badania lub przychodziły naprawić kserokopiarkę.

— Czy ktoś cię skrzywdził? — spytała kobieta.

Skrzywdził. Tak, to właściwe podejście. Łatwiej przyznać, że zostało się skrzywdzoną, niż użyć słowa na „g”.

Mary skinęła głową.

— Muszę cię spytać, czy to się stało dzisiaj? — Kobieta miała duże, brązowe oczy i maleńki kolczyk w nosie.

Mary zaprzeczyła ruchem głowy.

Przez pół sekundy pracownica centrum wyglądała na… na rozczarowaną… Mary pomyślała, że to niezbyt dobre określenie. Fakt, na pewno więcej się działo, gdy sprawa była świeża, gdy trzeba było wyciągnąć zestaw i zebrać materiał dowodowy…

— Wczoraj — powiedziała Mary, odzywając się po raz pierwszy. — Wczoraj wieczorem.

— Czy to był ktoś… ktoś, kogo znasz?

— Nie…  — Mary zamilkła. Właściwie tego nie wiedziała. Ten potwór miał na głowie kominiarkę. To mógł być każdy; jeden z wykładowców; ktoś z obsługi campusu; ten punk, którego niedawno widziała w korytarzu. Każdy. — Nie wiem. Miał zasłoniętą twarz.

— Wiem, że cię skrzywdził — powiedziała młoda kobieta, otaczając Mary ramieniem i prowadząc ją do drugiego pomieszczenia — ale czy cię zranił? Może powinnaś się zgłosić do lekarza? Pracuje dla nas doskonała lekarka.

Mary pokręciła głową.

— Nie. On miał…  — Jej głos się załamał, aż sama się tym zdziwiła. Spróbowała raz jeszcze. — Miał nóż, ale go nie użył.

— Zwierzę — powiedziała kobieta.

Mary kiwnęła głową.

W drugim pokoju ściany miały spokojny, jasnoróżowy kolor. Stały tu dwa fotele, ale nie było kanapy — nawet tutaj, w tym bezpiecznym miejscu, widok kanapy mógł się okazać nie do zniesienia. Kobieta gestem wskazała Mary jeden z foteli, a sama usiadła w drugim, naprzeciwko. Wyciągnęła rękę i delikatnie ujęła lewą dłoń Mary.

— Czy chciałabyś mi powiedzieć, jak masz na imię? — spytała.

Mary przez moment rozważała podanie fałszywego imienia albo… Nie, nie chciała kłamać tej miłej, młodej dziewczynie, która tak bardzo starała się jej pomóc; mogła użyć swojego drugiego imienia, Nicole, to przecież nie byłoby kłamstwo, a pozwoliłoby zachować anonimowość. Otworzyła usta.

— Mary — usłyszała własny głos. — Mary Vaughan.

— Ja mam na imię Keisha.

Mary przyjrzała się jej.

— Ile masz lat? — spytała.

— Dziewiętnaście — odparła Keisha.

Taka młoda.

— Czy ty też… kiedyś…?

Keisha zacisnęła wargi i skinęła głową.

— Kiedy?

— Trzy lata temu.

Mary zdumiała się. Dziewczyna miała wtedy zaledwie szesnaście lat; to mógł być — o Boże, to mógł być jej pierwszy raz.

— Tak mi przykro.

Keisha tylko przechyliła głowę.

— Nie mogę ci obiecać, że o tym zapomnisz, Mary, ale przetrwasz to. A my ci pomożemy.

Mary zamknęła oczy, głęboko wciągnęła powietrze i powoli je wypuściła. Czuła, jak Keisha delikatnie ściska jej dłoń, dodając jej siły. W końcu odezwała się ponownie:

— Nienawidzę go — powiedziała. Otworzyła oczy. Twarz Keishy wyrażała troskę i sympatię. — I…  — Mary mówiła cicho, powoli. — I nienawidzę siebie za to, że pozwoliłam, aby to się stało.

Keisha kiwnęła głową i wyciągnęła drugą rękę, delikatnie ujmując także prawą dłoń Mary.

Rozdział 18

Adikor i Jasmel wrócili z kopalni do domu Adikora — domu, który do niedawna dzielił z Ponterem. Sterowane głosem żebrowe oświetlenie włączyło się na polecenie gospodarza i Jasmel z zainteresowaniem rozejrzała się wokół.

Po raz pierwszy odwiedzała miejsce, w którym mieszkał jej ojciec. Gdy Dwoje stawało się Jednym, mężczyźni przybywali zwykle do Centrum. Kobiety rzadko podróżowały na Obrzeża.

Dziewczyna z fascynacją, ale i ze smutkiem myszkowała po domu, oglądając kolekcję rzeźb Pontera. Wiedziała, że lubi kamienne gryzonie, i sama dawała mu takie figurki w prezencie z okazji każdego zaćmienia księżyca. Bardzo podobały mu się gryzonie rzeźbione z minerałów, które nie występowały na terenach zamieszkiwanych przez dane zwierzę. Najbardziej dumny — sądząc po miejscu rzeźby tuż przy płycie wadlak — był z bobra wykonanego w skali 1:2 z malachitu z centralnego Evsoy.

Podczas gdy Jasmel rozglądała się po domu, Kompan Adikora wydał cichy brzdęk sygnalizując połączenie.

— Zdrowego dnia — powiedział do niego Adikor. — Och, to cudownie, kochana. Wspaniała wiadomość! Zaczekaj takt…  — Odwrócił się do Jasmel. — Na pewno zechcesz to usłyszeć; rozmawiam z moją partnerką, Lurt. Ma już wyniki analizy cieczy, którą znalazłem w pracowni komputerowej po zniknięciu twojego ojca. — Adikor pociągnął gałkę w Kompanie, włączając zewnętrzny głośnik.

— Jest ze mną Jasmel Ket, córka Pontera — powiedział. — Możesz mówić dalej.

— Zdrowego dnia, Jasmel — odezwała się Lurt.

— Tobie też — odparła dziewczyna.

— Pewnie was to zaskoczy — powiedziała Lurt. — Domyślasz się Adikorze, co za ciecz mi przyniosłeś?

— Sądziłem, że to woda. Miałem rację?

— W pewnym sensie. To ciężka woda.

Jasmel uniosła brew.

— Naprawdę? — zdziwił się Adikor.

— Tak. Czysta ciężka woda. Oczywiście, cząsteczki ciężkiej wody występują w naturze, na przykład stanowią mniej więcej jedną setną procenta normalnej wody deszczowej. Ale żeby otrzymać taką koncentrację… hm… nie jestem pewna, jak to osiągnąć. Przypuszczam, że można opracować metodę frakcjonowania naturalnie występującej wody, opierając się na tym, że ciężka woda jest rzeczywiście o około dziesięć procent cięższa od zwykłej, ale trzeba byłoby przerobić olbrzymie objętości, aby uzyskać ilość, którą, jak mówiłeś, znalazłeś w laboratorium. Nie znam żadnego zakładu, który mógłby tego dokonać. Nie wiem też, po co ktoś chciałby to robić.

Adikor spojrzał na Jasmel, a potem przeniósł wzrok z powrotem na swój nadgarstek.

— I nie ma możliwości, aby taka woda pochodziła z naturalnego źródła? Może zebrała się pod skałami?

— Absolutnie nie — zabrzmiał głos Lurt. — Próbka była odrobinę skażona substancją, którą w końcu zidentyfikowałam jako płyn używany do mycia podłóg w waszym laboratorium; na posadzce pewnie zostały śladowe jego ilości, które potem rozpuściły się w wodzie. Poza tym próbka była czysta. W podziemnych wodach obecne byłyby minerały; ta z całą pewnością została wyprodukowana. Nie wiem przez kogo i nie jestem pewna jak, ale ponad wszelką wątpliwość nie jest to coś, co powstało w sposób naturalny.

— Fascynujące — przyznał Adikor. — I nie znalazłaś śladów DNA Pontera?

— Nie. Tylko trochę twojego. Pewnie gdy zbierałeś wodę, trafiło do niej trochę twoich komórek. Poza tym nic. Żadnych śladów osocza krwi ani niczego, co mogłoby pochodzić od Pontera.

— Rozumiem. Wielkie dzięki!

— Zdrowego dnia, mój kochany — powiedziała Lurt.

— Zdrowego dnia — powtórzył za nią Adikor i pociągnął za kontrolną gałkę, przerywając połączenie.

— Czym jest ciężka woda? — spytała Jasmel.

Adikor wyjaśnił jej, po czym dodał:

— To musi być wskazówka.

— Mówisz prawdę o tym, skąd ją wziąłeś?

— Tak, oczywiście. Zebrałem ją z podłogi komory komputera po tym, jak zniknął Ponter.

— Nie jest trująca?

— Ciężka woda? Nie sądzę.

— Jakie ma zastosowanie?

— Z tego, co wiem, żadne.

— I nie istnieje żadna możliwość, że ciało mojego ojca zostało… sama nie wiem… w jakiś sposób zamienione w ciężką wodę?

— Bardzo w to wątpię — powiedział Adikor. — Nie ma żadnych śladów pierwiastków, z których składa się organizm ludzki. Nie doszło do rozpadu ani do samozapłonu; Ponter po prostu zniknął. — Adikor pokręcił głową. — Może jutro, podczas dooslarm basadlarm, zdołamy wyjaśnić arbitrowi, dlaczego musimy zejść do laboratorium. Teraz pozostaje nam tylko mieć nadzieję, że Ponterowi nic się nie stało, gdziekolwiek teraz jest.

Reuben Montego pomógł Mary Vaughan zainstalować się w laboratorium genetyki Laurentian University, po czym kupił lunch w Taco Bell i wrócił do St. Josephs Health Centrę. W korytarzu zastał Louise Benoit, piękną francuskojęzyczną Kanadyjkę, stażystkę z SNO. Spierała się z mężczyzną, który wyglądał na pracownika szpitalnej ochrony.

— Ale ja mu ocaliłam życie! — zaprotestowała Louise. — Na pewno zechce mnie zobaczyć!

Reuben podszedł do niej.

— Witam — powiedział. — Jakieś problemy?

Louise odwróciła śliczną buzię w jego stronę. W jej brązowych oczach pojawił się wyraz wdzięczności.

— Och, doktor Montego! Dzięki Bogu, że pan tu jest. Przyszłam zobaczyć, jak radzi sobie nasz przyjaciel, ale nie chcą mnie do niego wpuścić.

— Nazywam się Reuben Montego — powiedział Reuben do umięśnionego ochroniarza o rudych włosach. — Jestem…  — A czemu, do diabła, nie? — … lekarzem Pontera; może pan potwierdzić tę informację u doktora Singha.

— Wiem, kim pan jest — odparł ochroniarz. — I mam pana nazwisko na liście osób upoważnionych.

— Ta młoda dama jest ze mną. To naprawdę ona uratowała Ponterowi życie w obserwatorium neutrin.

— Rozumiem. Przepraszam za utrudnienia, ale reporterzy i ciekawscy ciągle próbują się tu dostać i…

W tym momencie w korytarzu pojawił się doktor Naonihal Singh w ciemnobrązowym turbanie.

— Doktorze Singh! — zawołał Reuben.

— Witam — powiedział Singh, podchodząc bliżej i ściskając dłoń Reubena. — Czyżby postanowił pan uciec od telefonów? Mój dzwoni bez przerwy.

Reuben się uśmiechnął.

— Mój też. Wszyscy chcą się czegoś dowiedzieć o naszym panu Ponterze.

— Z przyjemnością zawiadamiam, że czuje się znakomicie — oznajmił Singh. — Bardzo chciałbym zwolnić go ze szpitala. I tak dzięki Mikebwi Harrisowi mamy za mało łóżek.

Reuben pokiwał głową ze zrozumieniem. Były premier Ontario wsławił się licznymi cięciami budżetowymi oraz tym, że zamknął lub połączył wiele szpitali w całej prowincji.

— Przyznam też wprost — dodał Singh — że być może media przestałyby mnie nagabywać, gdyby pacjent został wypisany.

— Tylko gdzie mamy go ulokować? — spytał Reuben.

— Tego nie wiem. Ale skoro nic mu nie jest, nie powinien przebywać w szpitalu.

Reuben przytaknął.

— W porządku. Zabierzemy go, wychodząc stąd. Czy można jakoś przemycić go przez okno, tak żeby dziennikarze tego nie widzieli?

— Przecież chodzi właśnie o to, aby prasa wiedziała, że opuścił szpital — stwierdził Singh.

— Tak, tak. Ale chcielibyśmy zabrać go w jakieś bezpieczne miejsce, zanim się zorientują.

— Rozumiem. Możecie go wyprowadzić przez podziemny garaż. Proszę zaparkować tam samochód, windą dla personelu zjechać na poziom B2 i wyjść drzwiami na końcu korytarza. Wystarczy, że Ponter się pochyli za siedzeniem, a nikt nie zauważy, jak wyjeżdża.

— Doskonale — stwierdził Reuben.

— Proszę zabrać go jeszcze dziś — zaznaczył Singh.

Montego skinął głową.

— Oczywiście.

— Dziękuję.

Reuben i Louise ruszyli schodami na górę.

— Witaj, Ponterze — powiedział Reuben, wchodząc na szpitalną salę. Ponter siedział na łóżku, ubrany w ten sam strój, w którym został znaleziony.

Początkowo Montego myślał, że pacjent ogląda telewizję; dopiero po chwili zauważył, że ten trzyma lewe przedramię w górze, kierując oko Haka na ekran. Kompan pewnie rejestrował kolejne przykłady językowe, próbując wyłowić więcej słów z kontekstu.

— Witaj, Reuben — powiedział Hak, przypuszczalnie w imieniu Pontera. Ponter spojrzał na Louise. Reuben zwrócił uwagę, że nie zareagował tak jak zwykły mężczyzna; nie uśmiechnął się z zachwytem z powodu nieoczekiwanej wizyty pięknej, młodej kobiety.

— Louise — odezwał się Reuben — poznaj Pontera.

Louise zrobiła krok do przodu.

— Witaj, Ponter! — powiedziała. — Nazywam się Louise Benoit.

— To Louise wyciągnęła cię z wody — dodał Montego.

Dopiero teraz Ponter uśmiechnął się ciepło; Reubenowi przyszło do głowy, że może wszyscy tutaj wydają mu się jednakowi.

— Lou…  — zabrzmiał głos Haka. Ponter przepraszająco wzruszył ramionami.

— On nie potrafi wymówić dźwięku „i” w twoim imieniu — wyjaśnił Reuben.

Louise się uśmiechnęła.

— Nie ma sprawy. Możesz mówić Lou; mnóstwo moich przyjaciół tak się do mnie zwraca.

— Lou — powtórzył Ponter, tym razem swoim głębokim głosem. — Ja… ty… ja…

Reuben spojrzał na Louise.

— Wciąż pracujemy nad jego słownictwem. Niestety, jeszcze nie dotarliśmy do zwrotów towarzyskich. Przypuszczam, że Ponter chce ci podziękować za uratowanie mu życia.

— Cała przyjemność po mojej stronie — odparła Louise. — Cieszę się, że nic mu nie jest.

Reuben przytaknął.

— No tak, skoro o tym mowa. Ponter, masz stąd wyjść.

Długa brew Pontera uniosła się w górę.

— Tak! — odezwał się Hak w imieniu mężczyzny. — Gdzie? Gdzie wyjść?

Reuben podrapał się w ogoloną głowę.

— Dobre pytanie.

— Daleko — powiedział Hak. — Daleko.

— Chcesz iść daleko stąd? — zdziwił się Reuben. — Dlaczego?

— Ten…  — Hak urwał, ale za to Ponter podniósł dłoń, zakrywając swój gigantyczny nochal. Może był to neandertalski odpowiednik zatkania nosa.

— Chodzi o zapach? — upewnił się Reuben. Pokiwał głową i odwrócił się do Louise. — Z takim kinolem nic dziwnego, że ma czuły zmysł powonienia. Sam nienawidzę szpitalnych zapachów, a często muszę je znosić.

Louise spojrzała na Pontera, ale odezwała się do Reubena.

— Nadal nie wiadomo, skąd on się wziął?

— Nie.

— Według mnie pochodzi z równoległego świata — przyznała wprost.

— Co? No nie, niech pani sobie nie żartuje!

Wzruszyła ramionami.

— A niby skąd?

— Hm, dobre pytanie, ale…

— Jeśli rzeczywiście pochodzi z równoległego świata — przerwała mu Louise — to przypuśćmy, że tam nie mają silników spalinowych ani innych rzeczy, które zanieczyszczają naszą atmosferę. Gdyby pan miał tak wrażliwy nos, nigdy nie opracowałby pan technologicznych rozwiązań, które śmierdzą.

— Być może, ale to nie dowód na to, że on pochodzi z innego świata.

— Tak czy inaczej…  — Louise odsunęła z czoła długie, brązowe włosy — pewnie chciałby znaleźć się gdzieś z dala od cywilizacji. Gdzieś, gdzie nie śmierdzi aż tak bardzo.

— No cóż, mogę się postarać o kilka wolnych dni. Plusem profesji zakładowego lekarza jest to, że można sobie samemu wystawić zwolnienie. Bardzo chciałbym kontynuować pracę z Ponterem.

— Ja też nie mam nic do roboty — przyznała Louise. — Nadal trwa opróżnianie komory w SNO.

Reuben poczuł, jak szybciej bije mu serce. Wciąż jeszcze był czuły na kobiece wdzięki! Co prawda wiedział, że Louise chce im towarzyszyć ze względu na Pontera. Mimo to cudownie byłoby spędzić z nią trochę więcej czasu. Miała niesamowicie seksowny akcent.

— Zastanawiam się tylko, czy władze nie będą znowu próbowały go przejąć — przyznał.

— Przecież jest tu dopiero jeden dzień — zauważyła Louise — i założę się, że w Ottawie nikt jeszcze nie traktuje go poważnie. Dla nich to na razie kolejna szalona historia z brukowca. Agenci federalni i wojsko nie zjawiają się za każdym razem, gdy ktoś twierdzi, że widział UFO. Jestem pewna, że nawet nie zaczęli jeszcze myśleć, iż to może być prawda.

Zapachy rzeczywiście są okropne — pomyślał Ponter, patrząc na Lou i Reubena. Bardzo się od siebie różnili: on ciemnoskóry i zupełnie łysy, a ona o cerze bledszej od skóry Pontera i z gęstymi brązowymi włosami, które opadały na wąskie ramiona.

Nadal był przerażony i zdezorientowany, ale Hak szeptał uspokajające słowa w implant ślimakowy za każdym razem, gdy wyczuwał wzburzenie Pontera. Ponter miał pewność, że bez pomocy Haka już by oszalał.

Tyle się wydarzyło w tak krótkim czasie! Jeszcze wczoraj obudził się we własnym łóżku z Adikorem, nakarmił psa, poszedł do pracy…

A teraz znajdował się tutaj, gdziekolwiek to było. Hak miał rację; to musiała być Ziemia. Ponter podejrzewał, że gdzieś w bezkresnym kosmosie istnieją inne nadające się do zamieszkania planety, ale czuł, że waży tu tyle samo co w domu, a i powietrzem dało się oddychać — mniej więcej w takim samym stopniu, w jakim dało się jeść potrawy jego ukochanego Adikora! Wprawdzie nie brakowało ohydnych smrodów, woni gazów, owoców i chemii — zapachów, których nawet nie potrafił określić. Musiał jednak przyznać, że oddycha bez trudu, a jedzenie, jakim go karmiono, miało (w większości!) skład chemiczny, z którym jego układ trawienny sobie radził.

A zatem Ziemia. I to na pewno nie Ziemia z przeszłości. Co prawda istniały terytoria — zwłaszcza w strefie równikowej — które zbadano tylko w niewielkiej części, ale jak zauważył Hak, tutejsza roślinność w dużej mierze była taka sama jak w Saldak, co oznaczało, że raczej nie znajdował się na innym kontynencie ani na południowej półkuli. Pomimo wysokiej temperatury wiele drzew, które widział, należało do gatunków zrzucających na zimę liście; to nie mogła być strefa równikowa.

Może więc przyszłość? Nie. Gdyby z jakiejś nieznanej przyczyny jego ludzkość przestała istnieć, jej miejsca nie mogli zająć Gliksini. Przecież oni wyginęli; ich odrodzenie się było równie mało prawdopodobne jak odrodzenie się dinozaurów.

Ale jeśli to była Ziemia i do tego ta sama jej część, z której pochodził Ponter, gdzie się podziały olbrzymie stada gołębi wędrownych? Nie widział ani jednego, odkąd się tu znalazł. Może przepędziły je stąd te wstrętne zapachy.

Nie.

Nie.

To nie była ani przyszłość, ani przeszłość. To była teraźniejszość — równoległy świat, świat, w którym, o dziwo, pomimo wrodzonej głupoty, Gliksini nie wymarli.

— Ponter — powiedział Reuben.

Wyrwany z zadumy Ponter podniósł wzrok. Na jego twarzy malowało się zagubienie.

— Tak?

— Ponter, zabierzemy cię gdzie indziej. Jeszcze nie wiem dokąd, ale na początek wywieziemy cię stąd. Możesz, hm, możesz na razie zamieszkać u mnie.

Ponter przechylił głowę, słuchając tłumaczenia Haka. Kilkakrotnie na jego twarzy pojawiał się wyraz zdziwienia; być może Hak nie miał pewności, jak przełożyć niektóre słowa użyte przez Reubena.

— Tak — powiedział w końcu. — Tak. Idziemy gdzie indziej.

Reuben gestem pokazał, aby Ponter ruszył przodem.

— Otworzyć drzwi — powiedział Ponter samodzielnie, z wyraźnym zachwytem, i pociągnął za klamkę drzwi szpitalnej sali. — Iść przez drzwi — dodał, po czym zrobił to. Chwile zaczekał, aż Louise i Reuben opuszczą salę. — Zamknąć drzwi — oznajmił, zamykając drzwi za nimi, i uśmiechnął się szeroko, a kiedy Ponter uśmiechał się szeroko, jego usta rozciągały się na trzydzieści centymetrów. — Ponter na zewnątrz!

Rozdział 19

Postępując według wskazówek doktora Singha, Reuben, Louise i Ponter bez przeszkód dotarli do samochodu, który Reuben wcześniej zaparkował w garażu dla personelu szpitala. SUV miało kolor czerwonego wina i ślady odprysków na lakierze od jazdy po kamienistych drogach na terenie kopalni Inco. Ponter wsiadł z tyłu i położył się na siedzeniu, zasłaniając głowę rozłożonym egzemplarzem „Sudbury Star”. Louise — która przyszła do szpitala pieszo — zajęła miejsce z przodu, obok Reubena. Montego zaprosił ją do siebie na wspólny obiad z Ponterem. Obiecał, że wieczorem odwiezie ją do domu.

Jechali spokojnie; w tle cicho grało radio, lokalna stacja CJMX-FM właśnie nadawała piosenkę Its Raining Men w wykonaniu Geri Halliwell.

— Proszę spróbować mnie przekonać — odezwał się Reuben, zerkając na Louise. — Dlaczego sądzi pani, że Ponter przybył z równoległego wszechświata?

Na moment zacisnęła pełne wargi.

Boże — pomyślał — jaka ona jest piękna.

— W jakim stopniu zna pan fizykę? — spytała w końcu.

— Ja? Na poziomie szkoły średniej. Kiedy Stephen Hawking przyjechał do Sudbury, kupiłem sobie Krotkę historię czasu, ale przeczytałem tylko fragment.

— Rozumiem — powiedziała. Reuben skręcił w prawo. — W takim razie zadam panu pytanie. Jeśli wystrzelę pojedynczy foton w stronę przegrody z dwiema pionowymi szczelinami, a na ekranie po drugiej stronie pojawią się wzory interferencji, co się stało?

— Nie wiem — przyznał Reuben szczerze.

— Otóż, według jednej interpretacji, ten pojedynczy foton zamienia się w falę energii i w momencie uderzenia w przegrodę ze szczelinami za każdą z tych szczelin powstaje nowe czoło fali i mamy klasyczną interferencję fal, przy czym nakładanie się fal z różnych źródeł prowadzi do ich wzmocnienia lub wygaszenia.

Reuben co nieco sobie przypominał.

— Tak.

— Jak wspomniałam, to tylko jedna z interpretacji. Według innej wszechświat się dzieli, na krótko stając się dwoma wszechświatami. W jednym z nich foton — nadal jako cząstka — przechodzi przez szczelinę po lewej stronie, a w drugim przez szczelinę po prawej. A ponieważ w zasadzie nie ma różnicy, przez którą szczelinę foton przeszedł w tym czy w tamtym wszechświecie, obydwa zapadają się z powrotem w jeden, przy czym obraz interferencji jest wynikiem połączenia się wszechświatów.

Reuben kiwnął głową, uznając, że powinien.

— A zatem — ciągnęła Louise — mamy eksperymentalne podstawy, aby wierzyć w okresowe istnienie wszechświatów równoległych — te obrazy interferencji rzeczywiście się pojawiają, nawet jeśli posyłamy tylko jeden foton w stronę dwóch szczelin. Ale co by było, gdyby te dwa wszechświaty nie zapadły się ponownie w jeden? Co by się stało, gdyby po rozdzieleniu istniały dalej oddzielnie?

— Co? — Reuben starał się nadążyć za jej tokiem rozumowania.

— Proszę sobie wyobrazić wszechświat, który się rozdzielił… kto wie, może dziesiątki tysięcy lat temu, w okresie, gdy dwa gatunki człowieka żyły obok siebie: w czasach naszych przodków, czyli ludzi z Cro-Magnon — (Reuben zwrócił uwagę, że wymówiła tę nazwę tak jak osoba francuskojęzyczna, z bezdźwięcznym „g”) — i przodków Pontera, dawnych neandertalczyków. Nie wiem, jak długo jedni i drudzy współistnieli, ale…

— Od mniej więcej stu tysięcy lat temu do może dwudziestu siedmiu tysięcy lat temu — wtrącił Reuben.

Louise spojrzała na niego z podziwem, wyraźnie zaskoczona tym, że to wie.

On tylko wzruszył ramionami.

— Właśnie jest u nas profesor genetyki z Toronto, Mary Vaughan. To od niej się dowiedziałem.

— Aha. No właśnie, w którymś momencie tego okresu doszło do rozszczepienia i dwa wszechświaty zaczęły istnieć oddzielnie. W jednym przetrwali nasi przodkowie. W drugim przewagę zdobyli neandertalczycy, z czasem tworząc własną cywilizację i język.

Reubenowi zaczynało się kręcić w głowie.

— Ale… ale w takim razie jak doszło do ponownego kontaktu między tymi dwoma wszechświatami?

— Je ne sais pas — odparła Louise, kręcąc głową.

Opuścili granice Sudbury i jechali teraz drogą regionalną numer 55 do miejscowości Lively[6] — wbrew nazwie bardzo sennej — w pobliżu której znajdowała się kopalnia.

— Ponter — odezwał się Reuben. — Chyba możesz już się wyprostować; dalej nie spodziewam się korków na drogach.

Ponter się nie ruszył.

Reuben zrozumiał, że użył zbyt skomplikowanego słownictwa.

— Ponter, wstań — powiedział.

Usłyszał szelest gazety i we wstecznym lusterku pojawiła się duża głowa Pontera.

— Wstań — potwierdził Ponter.

— Dziś zostaniesz na noc w moim domu, rozumiesz?

— Tak — odparł neandertalczyk po chwili, podczas której przypuszczalnie słuchał tłumaczenia.

— Ponter musi dostać jedzenie — odezwał się Hak.

— Dobrze — przytaknął Reuben. — Wkrótce coś zjemy.

Dwadzieścia minut później dotarli do domu Reubena. Był to nowoczesny, dwupiętrowy budynek otoczony dwoma akrami ziemi, tuż poza granicami miejscowości Lively. Ponter z fascynacją przyglądał się, jak Reuben otwiera zamek, a potem zamyka zasuwę i zakłada łańcuch od środka.

Uśmiechnął się.

— Miło — powiedział z zachwytem.

Reuben początkowo sądził, że Ponterowi podoba się wystrój wnętrza, ale po chwili zrozumiał, że ten ma na myśli temperaturę. Ucieszyło go to, że dom ma klimatyzację.

— No cóż — Reuben uśmiechnął się do gości — witam w moich skromnych progach. Czujcie się jak u siebie.

Louise rozejrzała się wokół.

— Nie jest pan żonaty? — spytała.

Reuben zastanawiał się, dlaczego ją to interesuje. Najpierw z zadowoleniem pomyślał, że sprawdza, czy nie jest zajęty. Potem przyszło mu do głowy bardziej prawdopodobne wyjaśnienie. Pewnie uświadomiła sobie, że wybrała się za miasto z mężczyzną, którego ledwo zna, i teraz utknęła z nim i z neandertalczykiem w pustym domu. Ale kiedy rozejrzał się po nieporządnym pokoju, z porozrzucanymi wszędzie magazynami i talerzem z resztkami pizzy na niskim stoliku, uznał, że doszła do wniosku, iż na pewno mieszka sam, bo żadna kobieta nie zniosłaby takiego bałaganu.

— Nie — przyznał. — Byłem, ale…

Louise kiwnęła głową.

— Ma pan dobry gust — powiedziała, przyglądając się umeblowaniu łączącemu style karaibski i kanadyjski, z przewagą sprzętów z ciemnego drewna.

— Moja żona miała — stwierdził. — Od naszego rozstania niczego nie zmieniałem.

— Aha. Może pomogę panu przygotować obiad? — zaproponowała Louise.

— Nie, dziękuję. Zrobię steki. Z tyłu domu mam grilla.

— Jestem wegetarianką.

— Och. Hm, mógłbym upiec trochę warzyw i… hm, może ziemniaka?

— Doskonale.

— To dobrze. Proszę tymczasem dotrzymać towarzystwa Ponterowi — powiedział Reuben, kierując się do łazienki, żeby umyć ręce.

Później, doglądając grilla na tarasie za domem, widział, że rozmowa między Louise i Ponterem staje się coraz bardziej ożywiona. Hak pewnie poznawał nowe słowa. Kiedy steki się upiekły, Reuben zastukał w szybę, żeby zwrócić uwagę gości, i pomachał do nich, zapraszając ich na zewnątrz.

Chwilę później dołączyli do niego.

— Doktorze Montego, Ponter jest fizykiem! — oznajmiła z zachwytem Louise.

— Naprawdę?

— Tak. Nie wyciągnęłam jeszcze od niego wszystkich szczegółów, ale z całą pewnością jest fizykiem… i wydaje mi się, że zajmuje się fizyką kwantową!

— Jak pani do tego doszła? — zdziwił się Reuben.

— Mówił mi, że myśli o tym, jak działają różne rzeczy, na co ja — zgadując, że może być inżynierem — spytałam, czy ma na myśli duże rzeczy, ale on powiedział, że nie, że zajmuje się małymi rzeczami, zbyt małymi, by dało sieje zobaczyć. Narysowałam mu kilka schematów, a on je rozpoznał i powiedział, że właśnie to robi.

Reuben spojrzał na Pontera z nowym podziwem. Niskie czoło i wypukły wał nadoczodołowy sprawiały, że przybysz wyglądał mało inteligentnie, a tu proszę… Fizyk! Naukowiec!

— No, no, no — powiedział Reuben z uznaniem. Gestem zaprosił gości, by usiedli przy okrągłym stole ogrodowym pod parasolem, i przełożył na talerze steki oraz pieczone warzywa zawinięte w aluminiową folię.

Ponter uśmiechnął się po swojemu, szeroko. Najwyraźniej to było dla niego prawdziwe jedzenie! Po chwili jednak zaczął się rozglądać w poszukiwaniu czegoś, tak samo jak podczas śniadania.

Reuben wziął sztućce, odkroił kawałek steku i podniósł go do ust.

Ponter wziął przykład z gospodarza, niezdarnie ujmując nóż i widelec, ale odkroił sobie znacznie większy kawał.

Gdy skończył przeżuwać, wydał z siebie kilka dźwięków, które w jego mowie były pewnie słowami. Niemal natychmiast zawtórował mu męski głos. Reuben słyszał go po raz pierwszy.

— Dobre. Dobre jedzenie. — Głos dobywał się z implantu Pontera.

Reuben ze zdziwieniem uniósł brwi, ale Louise szybko wyjaśniła:

— Miałam kłopot podczas rozmowy z nimi. Ciągle zgadywałam, czy implant mówi za siebie, czy tłumaczy Pontera. Teraz używa męskiego głosu, przekazując słowa Pontera, a kobiecego, gdy odzywa się w swoim imieniu.

— Tak jest prościej — potwierdził Hak znajomym kobiecym głosem.

— Rzeczywiście — przyznał Reuben.

Louise ostrożnie odwinęła długimi palcami folię z pieczonych warzyw.

— No to zobaczmy, czego jeszcze zdołamy się dowiedzieć — powiedziała.

Przez następną godzinę ona i Reuben rozmawiali z Ponterem i Hakiem. Potem jednak opadła ich chmara komarów. Reuben zapalił cytrynową świecę, aby odstraszyć owady, ale od jej zapachu Ponterowi zrobiło się niedobrze. Gospodarz zgasił więc świeczkę i wszyscy troje przenieśli się do salonu. Ponter zajął duży fotel, Louise usiadła w jednym końcu kanapy, podwijając długie nogi pod siebie, a Reuben w drugim.

Rozmawiali jeszcze przez trzy godziny, powoli dochodząc do tego, co się wydarzyło. Kiedy poznali całą historię, Reuben opadł na oparcie kanapy w absolutnym zdumieniu.

Rozdział 20

DZIEŃ TRZECI

SOBOTA, 4 SIERPNIA

148/103/26

Wyszukiwanie wiadomości

Kluczowe słowo: neandertalczyk

Wieść niesie, że neandertalski gość otrzymuje dwukrotnie więcej propozycji małżeństwa niż wiadomości z pogróżkami. Dwadzieścia osiem kobiet wysłało na adres naszej gazety listy lub e-maile, oświadczając się mu, natomiast policja w Sudbury oraz RCMP zarejestrowały tylko trzynaście listów, których autorzy grozili neandertalczykowi śmiercią…

Ankieta „USA TODAY”:

• 54 procent osób uważa, że tak zwany neandertalczyk nie jest prawdziwy.

• 26 procent wierzy, że naprawdę jest neandertalczykiem, ale pochodzi z naszej Ziemi.

• 11 procent wierzy, że przybył z kosmosu.

• 9 procent wierzy, że przybył z równoległego świata.

W dniu dzisiejszym policja rozbroiła bombę pozostawioną przy wejściu do szybu windowego, prowadzącego do jaskini, w której mieści się Sudbury Neutrino Observatory, gdzie po raz pierwszy pojawił się domniemany neandertalczyk…

Sekta religijna z Baton Rouge w stanie Luizjana uznała pojawienie się neandertalczyka w Kanadzie za powrót Chrystusa. „Wygląda on jak starożytni ludzie”, stwierdził pastor Hooley Gordwell. „Świat ma sześć tysięcy lat, a Chrystus po raz pierwszy pojawił się między nami ponad dwa tysiące lat temu. My od tamtej pory zmieniliśmy się, być może dzięki lepszemu żywieniu, ale on nie”. Kongregacja planuje pielgrzymkę do górniczego miasta Sudbury w Ontario, gdzie obecnie przebywa neandertalczyk.

Następnego dnia, wcześnie rano, Ponter i doktor Monte — go pojechali na uniwersytet, starając się, aby po drodze nikt ich nie zobaczył. W Laurentian spotkali się z Mary. Przyszła pora poddać analizie DNA Pontera i odpowiedzieć na najważniejsze pytanie.

Sekwencjonowanie 379 nukleotydów wymagało wielkiej skrupulatności. Mary siedziała pochylona nad mlecznobiałym blatem stołu, który od spodu podświetlały jarzeniówki. Umieściła na nim kliszę, na której markerem wypisała litery genetycznego alfabetu dla danej nici: G-G-C — jeden z trypletów kodujących aminokwas glicynę; T-A-T — dla tyrozyny; A-T-A, które w DNA mitochondrialnym, inaczej niż w jądrowym, zarezerwowane było dla metioniny; A-A-A, przepis na lizynę…

Wreszcie skończyła: wszystkie 379 nukleotydów z obszaru kontrolnego Pontera zostało zidentyfikowanych. W notebooku Mary miała prosty program do analizy DNA. Zaczęła od wstukania 379 liter, które wcześniej zapisała na kliszy, a następnie poprosiła Reubena, by wpisał je raz jeszcze, aby mieć pewność, że zostały wprowadzone prawidłowo.

Komputer od razu wychwycił trzy różnice między tym, co wpisali Mary i Reuben — sprytny programik. Różnica w długości ciągów wynikała z tego, że Mary w jednym miejscu opuściła T; pozostałe dwa błędy były pomyłkami literowymi Reubena. Kiedy profesor Vaughan zyskała pewność, że wszystkie 379 liter zostało wpisanych poprawnie, program porównał sekwencję Pontera z tą, którą wydzieliła z neandertalczyka w Rheinisches Landmuseum.

— No i? — spytał Reuben. — Jak brzmi werdykt?

Mary ze zdumienia opadła na krzesło.

— DNA, które pobrałam od Pontera, różni się w siedmiu miejscach od kopalnego DNA neandertalczyka. — Mary podniosła rękę, uprzedzając pytanie. — Owszem, pewnych indywidualnych wariacji należy się spodziewać, no i oczywiście na przestrzeni czasu mamy do czynienia z naturalnym dryfem genetycznym, ale…

— Tak? — ponaglił Reuben.

Mary uniosła ramiona.

— Bez wątpienia jest neandertalczykiem.

— Rany. — Reuben spojrzał na Pontera tak, jakby widział go po raz pierwszy. — Rany. Żywy neandertalczyk.

Ponter powiedział coś we własnym języku, a implant przetłumaczył jego słowa.

— Mojego rodzaju nie ma? — zapytał męski głos.

— Tutaj? — odezwała się Mary. — Tak, twojego rodzaju nie ma… już od co najmniej 27 tysięcy lat.

Ponter pochylił głowę, zastanawiając się nad tym, co usłyszał.

Mary też się zamyśliła. Zanim pojawił się Ponter, najbliższymi krewnymi, jakich mieli Homo sapiens, były dwie grupy z rodzaju Pan: szympansy i bonobo. Obie łączył z człowiekiem taki sam stopień pokrewieństwa — miały 95 procent DNA wspólnego z ludzkim. Mary jeszcze nie skończyła badania DNA Pontera, ale domyślała się, że ma on aż 99 procent genów takich samych jak Homo sapiens.

Ten jeden procent odpowiadał za wszystkie różnice. Jeśli Ponter był typowym przedstawicielem neandertalczyków, najprawdopodobniej miał mózgoczaszkę większą niż u zwyczajnego człowieka. Był też lepiej umięśniony: jego ramiona miały grubość ud większości mężczyzn. Do tego miał niesamowite, złotobrązowe oczy. Mary ciekawiło, czy u jego ludu występują różne barwy tęczówek.

Ponter był też mocno owłosiony, choć nie rzucało się to w oczy ze względu na jasny kolor włosów. Na przedramionach — i, jak przypuszczała Mary, także na plecach i piersi — miał niezłą strzechę. Nosił brodę i miał bujną czuprynę z przedziałkiem pośrodku.

Nagle przypomniała sobie, gdzie wcześniej widziała taki przedziałek. Bonobo, szympansy karłowate, niekiedy nazywane pigmejami, miały podobne fryzury. Fascynujące. Zastanawiała się, czy tam, skąd pochodzi gość, wszyscy tak wyglądają, czy tylko on tak się czesze.

Ponter znowu powiedział coś w swoim języku, cicho, tak jakby mówił tylko do siebie, ale implant i tak przetłumaczył jego słowa.

— Moi nie ma.

— Tak. Przykro mi. — Mary starała się, aby jej głos zabrzmiał jak najłagodniej.

Kolejne sylaby posypały się z ust Pontera, a Kompan przełożył tylko:

— Ja… innych nie. Ja… zupełnie…  — Ponter pokręcił głową i powiedział coś jeszcze.

Hak przeszedł na kobiecy głos i wyjaśnił:

— Nie znam słów, żeby przetłumaczyć, co Ponter mówi.

Mary powoli, ze smutkiem pokiwała głową.

— Słowo, którego szukasz, to „sam”.

Dooslarm basadlarm Adikora Hulda odbywało się w siedzibie Rady Siwych na peryferiach Centrum. Mężczyźni mogli się tam dostać bez konieczności wkraczania na terytorium kobiet, natomiast kobiety w zasadzie nie musiały opuszczać swojego rewiru. Adikor nie miał pewności, jaki wpływ na wynik wstępnego przesłuchania może mieć to, że wypada ono w trakcie Ostatnich Pięciu, ale arbiter, kobieta imieniem Kornel Sard, wyglądała na osobę z generacji 142, więc już na pewno dawno przeszła menopauzę.

Oskarżycielka Adikora, Daklar Bolbay, właśnie zabrała głos. Wentylatory pchały powietrze z północnej części dużej, kwadratowej sali na stronę południową, tam, gdzie zasiadała Pani Arbiter Sard, obserwując to, co się działo, z neutralnym wyrazem na pomarszczonej, mądrej twarzy. Wymuszony ruch powietrza służył dwóm celom: przywiewał ku niej feromony oskarżonego, które często znaczyły tyle co słowa, oraz zapobiegał temu, by jej własne feromony — mogące zdradzić, czyje argumenty robią na niej większe wrażenie — dotarły do oskarżyciela lub oskarżonego, znajdujących się w północnej stronie sali.

Adikor wiele razy spotykał Klast i zawsze dobrze się między nimi układało; w końcu jej partnerem był Ponter. Ale Bolbay, towarzyszka Klast, zupełnie nie miała ciepła ani przyjaznego poczucia humoru swojej partnerki.

Tego dnia Daklar Bolbay włożyła ciemnopomarańczowy pantalon i górę tej samej barwy; pomarańcz był kolorem strony oskarżającej. Z kolei Adikor miał strój niebieski — przypisany oskarżonemu. Setki widzów, podzielonych na mężczyzn i kobiety, siedziało po dwóch stronach sali; wszyscy widać uznali, że warto zobaczyć dooslarm basadlarm w sprawie o morderstwo. Na widowni usiadły Jasmel Ket i jej młodsza siostra Megameg Bek. Zjawiła się też partnerka Adikora, Lurt, która uścisnęła go mocno na powitanie. Obok niej zajął miejsce syn Adikora, Dab, rówieśnik małej Megameg.

Oczywiście stawili się też niemal wszyscy Ekshibicjoniści z Saldak; tego dnia nie działo się nic bardziej interesującego. Pomimo swojego trudnego położenia, Adikor z przyjemnością zobaczył na żywo Hawsta. Na Podglądaczu śledził wielką część życia tego człowieka. Wśród obecnych rozpoznał też Lulasm, którą uwielbiał Ponter, oraz Gawlta, Taloka, Repetha i jeszcze kilku innych. Ekshibicjonistów łatwo dało się wyłowić z tłumu: musieli nosić srebrne stroje, sygnalizujące całemu otoczeniu, że transmisje z ich implantów są powszechnie dostępne.

Adikor siedział na stołku. Wokół było sporo miejsca, tak by Bolbay mogła chodzić dookoła niego, co z upodobaniem robiła.

— Powiedz nam, Uczony Huldzie, czy wasz eksperyment się powiódł? Zdołaliście rozłożyć na czynniki liczbę, nad którą pracowaliście?

Adikor pokręcił głową.

— Nie.

— A zatem zejście pod powierzchnię nie pomogło — stwierdziła Bolbay. — Kto zdecydował o prowadzeniu doświadczeń tak głęboko pod ziemią? — Jak na kobietę miała niski głos, głęboki i dudniący.

— Uzgodniliśmy to wspólnie.

— Tak, tak, ale kto wpadł na ten pomysł? Ty czy Uczony Boddit?

— Nie jestem pewien.

— To byłeś ty, mam rację?

Adikor wzruszył ramionami.

— Możliwe.

Bolbay stała teraz wprost przed nim; Adikor nie zamierzał dać jej satysfakcji, spoglądając na nią.

— Uczony Huldzie, wyjaśnij nam, dlaczego wybrałeś taką lokalizację.

— Nie powiedziałem, że to ja wybrałem miejsce. Przyznałem tylko, że to możliwe.

— W porządku. Powiedz nam zatem, dlaczego ta lokalizacja została wybrana na wasze laboratorium.

Adikor zmarszczył brwi, zastanawiając się, w jakim stopniu powinien się wdawać w szczegóły.

— Ziemia — powiedział w końcu — stale bombardowana jest kosmicznym promieniowaniem.

— Czyli?

— Zjonizowanymi cząsteczkami docierającymi do nas z kosmosu. Strumieniami protonów, jąder helu oraz jąder innych cięższych pierwiastków. Kiedy zderzają się z jądrami w naszej atmosferze, powstaje promieniowanie wtórne — głównie piony, miony, elektrony i promienie dutar.

— Czy to niebezpieczne?

— W zasadzie nie, przynajmniej nie w tak małych ilościach, jakie powstają pod wpływem promieniowania kosmicznego. Ale zakłóca to pracę czułych instrumentów, dlatego chcieliśmy umieścić nasz sprzęt gdzieś, gdzie byłby przed tym chroniony. A w pobliżu mieliśmy kopalnię niklu Debral.

— Czy nie mogliście wykorzystać innego miejsca?

— Być może. Ale Debral to miejsce wyjątkowe nie tylko ze względu na głębokość — bo to najgłębsza kopalnia na świecie — ale także ze względu na niskie promieniowanie tła. Uran oraz inne promieniotwórcze pierwiastki obecne w wielu innych kopalniach wydzielają naładowane cząstki, które mogłyby niekorzystnie wpłynąć na nasze instrumenty.

— A tam byliście przed nimi chronieni?

— Tak, w zasadzie chyba przed wszystkim oprócz neutrin…  — Adikor zauważył minę Pani Arbiter Sard — … maleńkich cząstek, które bez przeszkód przechodzą przez ciała stałe; nic nie jest w stanie stanąć im na drodze.

— A czy przypadkiem nie byliście tam chronieni przed czymś jeszcze? — spytała Bolbay.

— Nie rozumiem.

— Skała gruba na tysiąc długości ramion dzieli wasze miejsce pracy od powierzchni i żadne promieniowanie — nawet kosmiczne, które bez przeszkód pokonało olbrzymie odległości — nie może do was dotrzeć.

— Zgadza się.

— I żadne promieniowanie nie może się wydostać z waszego laboratorium na powierzchnię, mam rację?

— Nie rozumiem. O co ci chodzi?

— O to, że sygnały z waszych Kompanów — twojego oraz Uczonego Boddita — nie mogły być stamtąd transmitowane na powierzchnię.

— No tak, choć prawdę mówiąc nie zastanawiałem się nad tym, dopóki egzekutor nie wspomniał o tym wczoraj.

— Nie zastanawiałeś się nad tym? — W głosie Bolbay zabrzmiało niedowierzanie. — Od dnia narodzin masz osobistą kostkę pamięci w pawilonie archiwum alibi, który sąsiaduje z budynkiem Rady. Zawiera ona zapis wszystkiego, co robiłeś, i wszystkich chwil twojego życia, oprócz tych, które spędziłeś głęboko, głęboko pod Ziemią.

— Nie jestem ekspertem w tych sprawach — powiedział Adikor, trochę nieszczerze. — Niewiele wiem o transmisji danych z Kompana.

— Jak to, Uczony Huldzie. Przed chwilą zabawiałeś nas opowieściami o mionach i pionach, a teraz chcesz, żebyśmy uwierzyli, iż nie rozumiesz prostych transmisji radiowych?

— Nie powiedziałem, że nie rozumiem — sprzeciwił się Adikor. — Po prostu nigdy wcześniej nie zastanawiałem się nad poruszonym tu problemem.

Bolbay znowu znalazła się za nim.

— Nigdy nie zastanawiałeś się nad faktem, że gdy przebywasz tam, na dole, to po raz pierwszy od dnia twoich narodzin nie ma żadnego zapisu tego, co robisz?

— Proszę mnie wysłuchać. — Adikor zwrócił się bezpośrednio do arbitra, lecz po chwili orbitująca wokół niego Bolbay przesłoniła mu widok. — Przez niezliczone miesiące nie miałem powodu, aby zaglądać do mojego archiwum alibi. Oczywiście w pewnym abstrakcyjnym sensie jestem świadomy tego, że moje działania są rejestrowane, ale nie zastanawiam się nad tym każdego dnia.

— A jednocześnie — weszła mu w słowo Bolbay — każdego dnia cieszysz się spokojem i bezpieczeństwem, jakie umożliwia właśnie taka rejestracja. — Daklar spojrzała na arbitra. — Czy wiesz, że jeśli wybierasz się dokądś nocą, możliwość, że staniesz się ofiarą kradzieży, morderstwa albo lasaglat jest niemal zerowa, ponieważ nikomu taka zbrodnia nie uszłaby na sucho? Gdybyś, powiedzmy, przedstawił zarzut, że zaatakowałam cię na placu Peslar, i dowiódł arbitrowi, że twój zarzut nie jest bezpodstawny, arbiter zarządziłby otwarcie twojego lub mojego archiwum alibi za dany okres, co dowiodłoby mojej niewinności. Nie da się popełnić zbrodni, która nie zostanie zarejestrowana, i dlatego wszyscy możemy żyć spokojnie.

Adikor milczał.

— Nie jest tak tylko wtedy, gdy ktoś zaaranżuje sytuację, w której ukryje siebie i swoją ofiarę w miejscu — praktycznie jedynym miejscu — z którego nie da się rejestrować tego, co się między nimi dzieje.

— To niedorzeczne — zaprotestował Adikor.

— Czyżby? Kopalnia powstała na długo przed Erą Kompanów. Poza tym w przemyśle górniczym od dawna pracują roboty. Ludzie schodzą pod ziemię niezwykle rzadko i właśnie dlatego poruszyłam problem braku łączności między Kompanami a pawilonem archiwów alibi. Ty jednak stworzyłeś sytuację, w której razem z Uczonym Bodditem spędzaliście w tej podziemnej kryjówce mnóstwo czasu.

— Nie myśleliśmy o tym w ten sposób.

— Nie? — zdziwiła się Bolbay. — Czy coś ci mówi imię Kobasta Ganta?

Adikor poczuł, jak serce zaczyna bić mu szybciej, a w ustach robi się sucho.

— To badacz sztucznej inteligencji.

— Zgadza się. Ten człowiek może poświadczyć, że przed siedmioma miesiącami unowocześnił twojego Kompana oraz implant Uczonego Boddita, wzbogacając je o najnowszej generacji komponenty sztucznej inteligencji.

— Tak — potwierdził Adikor. — Rzeczywiście to zrobił.

— Dlaczego?

— Ponieważ… hm…

— Dlaczego?

— Ponieważ Ponterowi przeszkadzało to, że jesteśmy odcięci od planetarnej sieci informacyjnej. Uznał, że skoro nasze Kompany nie mają pod ziemią dostępu do sieci, powinny mieć o wiele większą zdolność indywidualnej analizy danych, aby w większym stopniu pomagały nam w pracy.

— I jakoś wyleciało ci to z głowy? — spytała Bolbay.

— Tak jak mówiłaś — odparł Adikor ostrzejszym tonem — to miało miejsce wiele miesięcy temu. Zdążyłem się przyzwyczaić do tego, że mój Kompan stał się bardziej gadatliwy. Kobast Gant na pewno potwierdzi, że choć są to prototypowe wersje oprogramowania sztucznej inteligencji dla Kompanów, jego zamiarem jest udostępnienie jej wszystkim, którzy sobie tego zażyczą. Ma on nadzieję, że ludzie przekonają się o pożyteczności tego rozwiązania, nawet jeśli nigdy nie przebywają poza zasięgiem sieci. Sądzi, że szybko się do nowych implantów przyzwyczają i zaczną je traktować tak samo, jak wcześniej prostsze wersje tych urządzeń. — Adikor złączył dłonie i położył je na kolanach. — Ja w każdym razie bardzo szybko przywykłem do mojego i, jak wspomniałem na początku, niewiele myślałem o samym urządzeniu ani o tym, dlaczego okazało się potrzebne… ale… moment! Jeden moment!

— Tak? — odezwała się Bolbay.

Adikor spojrzał wprost na Panią Arbiter, siedzącą po przeciwnej stronie sali.

— Mój Kompan mógłby zdać relację z tego, co się wydarzyło tam na dole!

Sard spokojnie popatrzyła na Adikora.

— Jaki jest twój wkład, Uczony Huldzie? — zapytała.

— Mój? Jestem fizykiem.

— I programistą komputerowym, czy tak? W rzeczy samej, ty i Uczony Boddit pracowaliście nad bardzo skomplikowanymi komputerami.

— Tak, ale…

— Dlatego — ciągnęła Sard — nie powinniśmy chyba wierzyć w to, co mógłby nam powiedzieć twój Kompan. Dla kogoś z twoim doświadczeniem prostą sprawą byłoby zaprogramowanie go tak, aby przedstawił to, co chcesz.

— Ale ja…

— Dziękuję, Pani Arbiter — powiedziała Bolbay. — Uczony Huldzie, powiedz nam teraz, ile osób zwykle pracuje przy naukowym eksperymencie?

— Nie rozumiem, jaki związek ma to pytanie z naszą sprawą. Niektóre projekty realizują pojedyncze osoby, a…

— … a nad innymi pracują dziesiątki badaczy, czy tak?

— Czasami.

— Ale twój eksperyment wymagał pracy tylko dwóch naukowców.

— Nie do końca — powiedział Adikor. — Na różnych etapach projektu pracowały nad nim jeszcze cztery inne osoby.

— Ale żadna z nich nie została zaproszona do kopalni. Tylko wy dwaj — Ponter Boddit i Adikor Huld — schodziliście pod ziemię, zgadza się?

Adikor przytaknął.

— I tylko jeden z was wrócił na powierzchnię.

Adikor nie zareagował.

— Czy mam rację, Uczony Huldzie? Tylko jeden z was wrócił na powierzchnię?

— Tak, ale jak już wyjaśniałem, Uczony Boddit zaginął.

— Zaginął — powtórzyła Bolbay, jakby nigdy wcześniej nie słyszała tego słowa i nie do końca rozumiała jego znaczenie. — Chcesz powiedzieć, że zniknął bez śladu?

— Tak.

— Ulotnił się.

— Właśnie tak.

— I nie ma absolutnie żadnego nagrania z tego zniknięcia.

Adikor nieznacznie pokręcił głową. Dlaczego Bolbay tak go dręczyła? Nigdy nie zachował się wobec niej nieprzyjemnie, a Ponter na pewno nie powiedział jej o nim nic złego. Co nią powodowało?

— Nie znaleziono ciała — zaczął się bronić. — Nie znaleziono go dlatego, że go nie ma.

— Teraz tak mówisz, Uczony Huldzie, ale tysiąc długości ramion pod ziemią mogłeś pozbyć się ciała na wiele sposobów: umieścić je w szczelnym worku, aby zapobiec wydostawaniu się zapachu, a następnie zepchnąć w jakąś szczelinę, schować pod luźnymi skałami lub wrzucić w maszynę kruszącą kamienie. Kompleks kopalniany jest przecież ogromny. Są tam tunele i szyby ciągnące się na dziesiątki tysięcy kroków. Na pewno mogłeś bez trudu pozbyć się tam ciała.

— Ale tego nie zrobiłem.

— Ty tak twierdzisz.

— Tak. — Adikor z całych sił starał się, aby jego głos brzmiał spokojnie. — Tak twierdzę.

Poprzedniego wieczoru, w domu Reubena, Louise i Ponter starali się obmyślić eksperyment, który udowodniłby innym, że neandertalczyk rzeczywiście przybył z równoległego świata.

Być może wystarczyłaby chemiczna analiza włókien z jego ubrań. Ponter twierdził, że są syntetyczne i prawdopodobnie nieporównywalne z żadnym ze znanych polimerów. Również wiele komponentów dziwnego implantu zadziwiłoby naukowców z tego świata.

Dentysta mógł poświadczyć, że Ponter nigdy nie miał styczności z fluoryzowaną wodą. I może dałoby się nawet dowieść, że żył w świecie bez broni jądrowej, dioksyn czy silników spalinowych.

Ale to wszystko pokazałoby jedynie, że Ponter nie był z tej Ziemi, a nie, że przybył z innej Ziemi. Mógł przecież pochodzić z całkiem innej planety.

Louise spierała się, że w żadnym razie forma życia z innej planety nie mogłaby w tak dużym stopniu powielić przypadkowych rezultatów ewolucji, ale przyznała, że niektórym łatwiej uwierzyć w historię o kosmicie niż pogodzić się z istnieniem równoległych wszechświatów — nawet Reuben, słysząc to, zażartował, że Kira Nerys lepiej wyglądała w skórze.

W końcu sam Ponter wymyślił odpowiedni test. Wyjaśnił, że jego implant zawiera kompletne plany kopalni niklu, która znajdowała się w tej okolicy na jego wersji Ziemi; przecież właśnie tu się mieściło jego laboratorium. Większość głównych złóż rud została już odkryta zarówno przez górnictwo w świecie Pontera, jak i przez pracowników Inco, ale porównując mapy z Kompana ze szczegółowymi mapami z internetowej bazy Inco, implant znalazł miejsce, gdzie — według niego — znajdowały się bogate złoża rudy miedzi, na które Inco nie natrafiło. Jeśli to była prawda, właśnie taką informację mógł posiadać ktoś, kto pochodził z równoległego wszechświata.

Dlatego teraz Ponter Boddit — znali już jego pełne imię — Louise Benoit, Bonnie Jean Mah, Reuben Montego i kobieta, którą Louise widziała po raz pierwszy, profesor Mary Vaughan, stali wśród gęsto rosnących drzew, dokładnie 372 metry od naziemnego budynku SNO. Towarzyszyło im dwóch geologów z Inco, którzy obsługiwali wiertnicę rdzeniową. Jeden z nich upierał się, że Ponter mylił się co do lokalizacji złoża miedzi właśnie w tym miejscu.

Dowiercili się do głębokości 9,3 metra, dokładnie według instrukcji Haka, a następnie wyciągnęli z ziemi tuleję kierującą. Louise odetchnęła z ulgą, gdy diamentowa koronka wreszcie przestała się obracać; głośny zgrzyt przyprawiał ją o ból głowy.

Cała grupa wspólnie przeniosła zabezpieczony rdzeń na parking. Dopiero tam, mając dość miejsca, geologowie zdjęli nieprzezroczystą zewnętrzną rurę. Górną warstwę stanowiła próchniczna gleba, poniżej znajdowała się glina zwałowa, dalej piasek, żwir i niewielkie kamienie. Poniżej, jak wyjaśnił jeden z geologów, było prekambryjskie gabro.

Jeszcze dalej, dokładnie na głębokości, którą wskazał Hak, widać było…

Louise klasnęła z radości. Reuben Montego uśmiechnął się od ucha do ucha. Geolog, który wcześniej im nie wierzył, zaczął mamrotać coś pod nosem. Profesor Mah powoli kręciła głową, zdumiona tym, co widziała, a profesor Vaughan wpatrywała się w Pontera szeroko otwartymi oczami.

Była tam, dokładnie tak, jak mówił: ruda miedzi, pęcherzowata i dziwna, matowa, ale bez wątpienia metaliczna.

Louise uśmiechnęła się do Pontera. Wyobraziła sobie soczyście zielony, czysty świat, który opisał jej poprzedniego wieczoru.

— Miedziaki z nieba — powiedziała cicho.

Profesor Mah podeszła do Pontera i ujęła jego olbrzymią rękę w swoją dłoń, ściskając ją mocno.

— Nigdy nie sądziłam, że coś takiego mnie spotka — powiedziała. — Witamy na naszej Ziemi.

Rozdział 21

Wszyscy prócz geologów przenieśli się do sali konferencyjnej kompleksu kopalni Creighton: Mary Vaughan, profesor genetyki z Toronto; Reuben Montego, lekarz Inco; Louise Benoit, stażystka, która była świadkiem zniszczenia detektora neutrin; Bonnie Jean Mah, dyrektorka projektu SNO; i przede wszystkim — Ponter Boddit, fizyk z równoległego świata, pierwszy od 27 tysięcy lat żywy neandertalczyk na tej Ziemi.

Mary usiadła obok Bonnie Jean Mah, jedynej kobiety, przy której było wolne krzesło. Głos zabrał Reuben Montego.

— Pytanie — powiedział z jamajskim akcentem, który tak bardzo podobał się Mary. — Dlaczego w tym miejscu powstała kopalnia?

Mary nie miała pojęcia, a pozostali nie mieli ochoty na zabawę w szkołę. W końcu odezwała się Bonnie Jean Mah.

— Ponieważ miliard osiemset milionów lat temu w to miejsce trafiła asteroida, w wyniku czego powstały tu duże złoża niklu.

— Właśnie — przytaknął Reuben. — Wydarzenie to miało miejsce na długo przed tym, zanim na Ziemi powstały organizmy wielokomórkowe, zarówno w świecie Pontera, jak i w naszym. — Doktor Montego po kolei spojrzał na wszystkich obecnych, na koniec docierając do Mary. — Nie mamy wielkiego wpływu na lokalizację kopalń. Buduje się je tam, gdzie są złoża rud. A SNO? Dlaczego powstało właśnie tutaj?

— Bo dwa kilometry skał nad obserwatorium stanowią doskonałą tarczę chroniącą przed promieniowaniem kosmicznym, dzięki czemu jest to znakomite miejsce na detektor neutrin — odparła Mah.

— Ale przyzna pani, że to nie jedyny powód? — zapytał Reuben, który, jak przypuszczała Mary, dzięki rozmowom z Louise stał się swego rodzaju ekspertem. — Na naszej planecie jest wiele głębokich kopalni, ale w tej promieniowanie tła jest wyjątkowo małe, zgadza się? To idealne miejsce dla aparatury, na którą naturalne promieniowanie ma niekorzystny wpływ.

Takie uzasadnienie wydało się Mary sensowne. Zauważyła, że także Mah skinęła głową, ale zaraz potem spytała:

— I co z tego wynika?

— We wszechświecie Pontera kopalnia powstała dokładnie w tym samym miejscu, aby wydobywać tę samą rudę niklu. Z czasem sam Ponter także przekonał się o walorach tej lokalizacji i przekonał swój rząd, aby pozwolono mu stworzyć tu podziemne laboratorium fizyki.

— Czyli mamy wierzyć, że w innym wszechświecie detektor neutrin istnieje w tym samym miejscu? — spytała Mah.

Reuben pokręcił głową.

— Nie. Nie ma go tam. Pamiętajmy, że do wyboru tego miejsca na obserwatorium neutrin przyczynił się także historyczny zbieg okoliczności: reaktory jądrowe w Kanadzie, podobnie jak te w USA, Wielkiej Brytanii, Japonii czy Rosji, wykorzystują w roli moderatora ciężką wodę. Ten warunek nie zaistniał w świecie Pontera — z tego, co wiem, nie korzystają oni z energii jądrowej. Jednak podziemne laboratorium jest równie pożyteczne dla innego bardzo czułego sprzętu. — Reuben zwrócił się do Pontera. — Ponterze, gdzie pracujesz?

— Dusble korbul to kalbtadu — odparł Ponter.

— W laboratorium informatyki kwantowej — przetłumaczył implant, używając męskiego głosu.

— Kwantowa informatyka? — powtórzyła Mary niepewnie; źle się czuła jako osoba najmniej zorientowana w temacie.

— Dokładnie tak — potwierdził Reuben z uśmiechem. — Doktor Benoit?

Louise podniosła się z miejsca i podziękowała lekarzowi skinieniem głowy.

— Informatyka kwantowa to dziedzina, w której my stawiamy dopiero pierwsze kroki — powiedziała, odsuwając włosy opadające jej na oczy. — Zwykły komputer rozkłada określoną liczbę na czynniki, wypróbowując kolejno wszystkie warianty, najpierw sprawdzając jeden, potem drugi, potem trzeci, i następny: to takie toporne kalkulacje. Ale gdyby użyć tradycyjnego komputera do rozłożenia bardzo dużej liczby — powiedzmy takiej, która ma 512 cyfr, jak liczby stosowane do szyfrowania internetowych transakcji za pomocą kart kredytowych — trzeba by wielu stuleci, aby kolejno wypróbować wszystkie ewentualne czynniki.

Ona także kolejno patrzyła na wszystkich obecnych, upewniając się, czy nadążają za jej tokiem rozumowania.

— Tymczasem komputer kwantowy wykorzystuje zjawisko superpozycji stanów kwantowych, które pozwalają sprawdzać wiele potencjalnych czynników równocześnie. Czyli, w zasadzie, w celu przeprowadzenia kalkulacji metodą kwantową na krótko oddzielają się nowe światy, a gdy rozkładanie liczby na czynniki zostanie zakończone — co może się dokonać dosłownie w jednej chwili — wszystkie one ponownie zapadają się w jeden, ponieważ poza konkretną liczbą-kandydatką, sprawdzaną pod kątem tego, czy jest czynnikiem, wszechświaty te są identyczne. A zatem, w czasie, którego potrzeba na sprawdzenie zaledwie jednego czynnika, można sprawdzić wszystkie równocześnie, a tym samym rozwiązać problem wcześniej uważany za trudny do rozwikłania. — Louise przerwała na moment. — Przynajmniej do tej pory uważaliśmy, że informatyka kwantowa polega właśnie na współistnieniu różnych stanów kwantowych, czyli, w efekcie, na tworzeniu różnych wszechświatów.

Mary skinęła głową, starając się to pojąć.

— Ale przypuśćmy, że w rzeczywistości przebiega to inaczej — ciągnęła Louise. — Przypuśćmy, że zamiast tworzyć na ułamek sekundy tymczasowe wszechświaty, komputer kwantowy dociera do już istniejących wszechświatów równoległych — do innych wersji rzeczywistości, w której taki komputer kwantowy również istnieje.

— Nie ma teoretycznych podstaw, aby tak twierdzić — powiedziała Bonnie Jean z wyraźną irytacją. — Poza tym tutaj, w jedynym wszechświecie, którego istnienia możemy być pewni, nie ma żadnego komputera kwantowego.

— Właśnie! — weszła jej w słowo Louise. — Proponuję następujące wyjaśnienie: doktor Boddit i jego kolega próbowali rozłożyć na czynniki liczbę tak wielką, że aby sprawdzić każdy ewentualny jej składnik, potrzeba było więcej komputerów kwantowych, niż było dostępnych w oddzielnych, już istniejących, trwałych wszechświatach. Rozumieją państwo? Komputer sięgnął do tysięcy — może milionów! — istniejących światów. W każdym z nich odnalazł kopię siebie i każda z tych kopii sprawdziła inny potencjalny czynnik. Tak? Ale jeśli ta liczba była naprawdę wielka, wręcz gigantyczna, taka, która mogła mieć więcej potencjalnych czynników, niż istniało równoległych wszechświatów z kwantowymi komputerami? Co wtedy? Myślę, że właśnie to się wydarzyło w tym przypadku. Doktor Boddit i jego partner podjęli się rozłożenia naprawdę ogromnej liczby, ich komputer kwantowy odnalazł swoje kopie — co do jednej — we wszechświatach równoległych, ale potrzebował jeszcze więcej duplikatów siebie, więc sięgnął do innych równoległych światów, także do tych, w których laboratorium informatyki kwantowej nigdy nie powstało — takich jak nasz wszechświat. A kiedy dotarł do jednego z nich, było to jak uderzenie w ścianę, które spowodowało przerwanie eksperymentu. To załamanie sprawiło, że spora część laboratorium Pontera dostała się do naszego świata.

Mary zauważyła, że profesor Mah kiwa głową.

— Chodzi o powietrze, które przeszło razem z Ponterem.

— Właśnie — powiedziała Louise. — Tak jak spekulowaliśmy, do tego wszechświata przedostało się głównie powietrze. Dość, by rozerwać akrylową sferę. Ale oprócz powietrza znalazła się również osoba, która w chwili eksperymentu znajdowała się w laboratorium kwantowym.

— A zatem on nie wiedział, że się tutaj przeniesie? — zapytała Mah.

— Nie — powiedział Reuben Montego — nie wiedział. Jeśli myślicie państwo, że my przeżyliśmy szok, wyobraźcie sobie, co musiał czuć on. Biedak w jednej sekundzie znalazł się w wodzie, w absolutnych ciemnościach. Gdyby nie ten wielki bąbel powietrza, który przeniknął tu razem z nim, na pewno by utonął.

Twój cały świat wywrócił się do góry nogami — pomyślała Mary, zerkając na neandertalczyka. Na pewno czuł dezorientację i lęk, ale nie pokazywał ich po sobie. Musiał przeżyć potworny szok.

Mary uśmiechnęła się do niego ze współczuciem.

Rozdział 22

Dooslarm basadlarm Adikora Hulda trwało. Arbiter Sard nadal siedziała w południowym końcu sali, Adikor tkwił pośrodku, a Daklar Bolbay krążyła złowieszczo wokół niego.

— Czy została popełniona zbrodnia? — zapytała Bolbay, spoglądając na Sard. — Nie znaleziono ciała, można więc przypuszczać, że to tylko sprawa zaginięcia, bez względu na to, jak mało prawdopodobnie brzmi to w dzisiejszych czasach. Jednak całą kopalnię przeszukano, używając przenośnych detektorów sygnału, i stąd mamy pewność, że implant Pontera przerwał transmisję. Gdyby Ponter był ranny, jego Kompan wciąż nadawałby sygnał. Nawet gdyby zmarł śmiercią naturalną, implant dzięki zmagazynowanej energii kontynuowałby transmisję przez wiele dni po ustaniu biochemicznych procesów zachodzących w organizmie człowieka. Jedynie celowa przemoc mogłaby wyjaśnić zniknięcie Pontera i milczenie jego Kompana.

Adikor poczuł ucisk w żołądku. Bolbay rozumowała prawidłowo: technologia Kompanów była niezawodna. Zanim powstały, ludzie rzeczywiście czasami ginęli i dopiero po upływie wielu miesięcy uznawano ich za zmarłych, zwykle z powodu braku lepszego wyjaśnienia. Ale Lonwis Trob obiecał, że jego Kompany to odmienia i rzeczywiście tak się stało. Dziś już nikt tak po prostu nie znikał.

Sard najwyraźniej podzielała ten pogląd.

— Przyznaję, że brak ciała oraz sygnału Kompana sugeruje, że mamy do czynienia z działaniami natury przestępczej — powiedziała. — Proszę dalej.

— Oczywiście. — Bolbay przez moment przyglądała się Adikorowi, po czym ponownie przeniosła wzrok na arbitra. — Morderstwo nigdy nie było powszechne. Zakończyć życie innego człowieka — absolutnie i trwale przerwać czyjeś istnienie — to zbrodnia ohydna ponad wszelką miarę. Mimo to, wierzcie mi, znane są jej przypadki z czasów poprzedzających wprowadzenie Kompanów i archiwów alibi. W poprzednich sprawach trybunał żądał trzech rzeczy, aby udowodnić zasadność zarzutów morderstwa:

— Pierwszą jest szansa popełnienia zbrodni — a tę Adikor Huld miał w stopniu nieosiągalnym dla innych mieszkańców tej planety, ponieważ znajdował się w miejscu, z którego jego Kompan nie mógł transmitować zapisów jego czynów.

— Drugą jest metoda, czyli sposób, w jaki przestępstwo mogło zostać popełnione. Nie mając ciała, możemy jedynie spekulować, jak mógł tego dokonać, chociaż jak później się przekonacie, jedna metoda wydaje się szczególnie prawdopodobna.

— I wreszcie trzeba jeszcze pokazać powód, czyli rozumowanie, jakie doprowadziło do zbrodni — coś, co mogło go skłonić do popełnienia tak potwornego i nieodwracalnego czynu. I właśnie na tym chciałabym się teraz skupić.

Arbiter skinęła głową.

— Słucham.

Bolbay gwałtownie się odwróciła, stając naprzeciwko Adikora.

— Ty i Ponter Boddit mieszkaliście razem, czy tak?

— Od sześciu dekamiesięcy — potwierdził Adikor.

— Kochałeś go?

— Tak. Bardzo.

— Niedawno zmarła jego partnerka.

— Była także twoją partnerką — powiedział Adikor, korzystając z okazji, aby podkreślić sprzeczność interesów Daklar Bolbay.

Ona jednak była na to przygotowana.

— Tak. Klast, moja ukochana. Już nie ma jej wśród żywych i z tego powodu czuję wielki smutek. Ale nikogo nie obarczam winą; nie ma osoby, którą mogłabym winić o jej śmierć. Zabrała ją choroba, a wydłużacze życia zrobili wszystko, aby ulżyć jej cierpieniom w ostatnich miesiącach życia. Jednakże w sprawie śmierci Pontera Boddita ktoś jest winny.

— Waż swoje słowa, Daklar Bolbay — upomniała ją Sard. — Nie dowiodłaś jeszcze, że Uczony Boddit nie żyje. Dopóki nie ogłoszę wyroku, wolno ci mówić o takiej ewentualności tylko jako o przypuszczeniach.

Bolbay odwróciła się w stronę Sard i skłoniła głowę.

— Wybacz, Czcigodna Sard — powiedziała, po czym ponownie zwróciła się do Adikora. — Mówiliśmy o innej śmierci, takiej, co do której nikt nie ma wątpliwości: o śmierci Klast, partnerki Pontera… i mojej. — Bolbay zamknęła oczy. — Mój żal jest zbyt wielki, bym mogła go wyrazić, i nie zamierzam się z nim obnosić. Smutek Pontera, jestem pewna, był równie ogromny. Klast często mi o nim mówiła. Wiem, jak bardzo go kochała i jak bardzo on kochał ją. — Bolbay na moment zamilkła, tak jakby starała się zapanować nad emocjami. — Biorąc pod uwagę tę niedawną tragedię, musimy rozważyć jeszcze inną przyczynę zniknięcia Pontera. Czy to możliwe, by odebrał sobie życie z rozpaczy po śmierci Klast? — Spojrzała na Adikora. — Jaka jest twoja opinia, Uczony Huldzie?

— Był zrozpaczony po stracie ukochanej, ale to miało miejsce już jakiś czas temu. Gdyby Ponter miał skłonności samobójcze, na pewno bym o nich wiedział.

Bolbay w zamyśleniu pokiwała głową.

— Nie zamierzam udawać, że znałam Uczonego Boddita choć w połowie tak dobrze jak ty, Uczony Huldzie, ale w tej kwestii podzielam twoje zdanie. Może jednak istniały inne powody, które mogły go skłonić do samobójstwa?

Jej uwaga zaskoczyła Adikora.

— Na przykład jakie?

— Mam na myśli waszą pracę… Wybacz mi Uczony Huldzie, ale nie potrafię ująć tego delikatniej: ponieśliście porażkę. Zbliża się następne posiedzenie Rady Siwych, na którym obaj mieliście mówić o tym, w jaki sposób służycie społeczności. Czy Ponter mógł się obawiać, że będziecie zmuszeni zakończyć pracę, i wolał raczej skończyć ze sobą niż tego doczekać?

— Nie — zaprzeczył Adikor, zaszokowany taką sugestią. — Na pewno nie. Jeśli już ktoś miał brzydko pachnieć na posiedzeniu Rady, to ja, a nie on.

Bolbay odczekała chwilę, dla większego efektu, po czym poprosiła:

— Czy zechciałbyś powiedzieć na ten temat coś więcej?

— Ponter był teoretykiem. Jego teorie nie zostały ani dowiedzione, ani obalone, a zatem praca nad nimi trwała. Ja byłem inżynierem: do mnie należało zbudowanie eksperymentalnego urządzenia, które miało sprawdzić pomysły Pontera. Właśnie to urządzenie — prototyp kwantowego komputera — nie zdało egzaminu. Rada mogłaby uznać mój wkład za niedostateczny, ale z pewnością nie osądziłaby w ten sposób Pontera.

— A zatem śmierć Pontera nie mogła być samobójcza — stwierdziła Bolbay.

— Ponownie przypominam — odezwała się Sard — że macie mówić o Uczonym Boddicie, jak o żywym, dopóki nie orzeknę inaczej.

Bolbay znowu ukłoniła się arbitrowi.

— Raz jeszcze przepraszam — powiedziała i wróciła do Adikora. — Gdyby Ponter chciał się zabić, raczej zrobiłby to tak, aby nie obciążać ciebie, prawda, Uczony Huldzie?

— Sugestia, że w ogóle mógłby odebrać sobie życie, jest tak nieprawdopodobna…

— W tym się zgadzamy — powiedziała Bolbay spokojnie — ale, hipotetycznie, gdyby zamierzał to zrobić, na pewno nie wybrałby sposobu, który sugerowałby czyjeś nikczemne działanie, zgodzisz się?

— Owszem — odparł Adikor.

— Dziękuję. Wróćmy teraz do kwestii, o której wcześniej wspomniałeś. Chodzi mianowicie o to, że twój wkład społeczny nie jest wystarczający…

Adikor zmienił pozycję.

— Tak?

— Oczywiście sama nie zamierzałam poruszać tej sprawy — Adikorowi wydawało się, że poczuł od niej woń nieszczerości. — Ale skoro sam zacząłeś o tym mówić, być może powinniśmy się temu bliżej przyjrzeć… wyłącznie po to, by rozwiać wątpliwości, sam rozumiesz.

Nie zareagował, więc po chwili Bolbay podjęła przerwaną wypowiedź.

— Jak się czułeś — spytała ostrożnie — zawsze będąc w jego cieniu?

— Co… co takiego?

— Sam przed chwilą powiedziałeś, że jego wkładu nikt by nie kwestionował, za to twój być może tak.

— Możliwe, że ta sprawa wypłynęłaby na zbliżającym się posiedzeniu Rady — przyznał Adikor. — Ale ogólnie rzecz biorąc…

— Ogólnie rzecz biorąc — przerwała mu Bolbay z nutą sprytu w głębokim głosie — musisz przyznać, że twój wkład był ledwie ułamkiem jego dokonań. Zgadza się?

— Czy ta sprawa ma tu znaczenie? — wtrąciła się Sard.

— W rzeczy samej, Pani Arbiter, uważam, że ma — odparła Bolbay.

Sard najwyraźniej miała wątpliwości, ale pozwoliła Bolbay kontynuować.

— Uczony Huldzie, z pewnością wiesz, że generacje, które dopiero przyjdą na świat, podczas lekcji fizyki i informatyki często będą słyszały imię Pontera, podczas gdy twoje pojawiać się będzie rzadko, albo i wcale?

Adikor poczuł, że jego puls rośnie.

— Nigdy nie zastanawiałem się nad takimi sprawami — powiedział.

— Czyżby? — powiedziała Bolbay tonem sugerującym, że oboje wiedzą, jak było naprawdę. — Przecież dysproporcja między waszymi osiągnięciami jest oczywista.

— Ostrzegam cię ponownie, Daklar Bolbay — odezwała się Arbiter Sard. — Nie widzę powodu, aby upokarzać oskarżonego.

— Ja jedynie próbuję ocenić stan jego psychiki — odparła Bolbay, kłaniając się po raz kolejny. Po czym, nie czekając, aż Sard odpowie, zwróciła się do Adikora: — A zatem, Uczony Huldzie, powiedz nam: jak czuje się ktoś, kto ma świadomość tego, że jego wkład społeczny jest o wiele mniejszy?

Adikor zrobił głęboki wdech.

— Nie do mnie należy porównywanie naszych zasług.

— Oczywiście, że nie, ale różnica między twoimi i jego zasługami w ogóle nie podlega debacie — zauważyła Bolbay, sugerując, że Adikor skupia się na mało ważnym szczególe zamiast dostrzegać pełen obraz sytuacji. — Powszechnie wiadomo, że to Ponter był znakomity — Uśmiechnęła się uprzejmie. — Dlatego proszę cię raz jeszcze, abyś opowiedział nam, jakie uczucia wywołuje w tobie ta świadomość.

— Dokładnie takie same — odparł Adikor, starając się nie podnosić głosu — jak przed zniknięciem Pontera. Zmieniło się tylko to, że dziś czuję potworny smutek z powodu utraty najlepszego przyjaciela.

Bolbay znajdowała się teraz za nim. Stołek miał obrotowe siedzenie; Adikor mógł śledzić ją wzrokiem, ale wolał tego nie robić.

— Najlepszego przyjaciela? — spytała, jakby zdziwiło ją to wyznanie. — Najlepszego przyjaciela? Czy aby na pewno? A w jaki sposób uhonorowałeś tę przyjaźń, gdy go zabrakło? Ogłaszając, że w waszych eksperymentach ważniejsze było twoje oprogramowanie i sprzęt, a nie jego twierdzenia.

Adikor rozdziawił usta.

— Ja… ja nic takiego nie mówiłem. Wyjaśniłem Ekshibicjoniście, że mogę się wypowiadać jedynie w sprawie oprogramowania i sprzętu komputerowego, ponieważ to ja za nie odpowiadałem.

— Właśnie! Gdy tylko zabrakło Pontera, zacząłeś pomniejszać znaczenie jego wkładu.

— Daklar Bolbay! — Sard straciła cierpliwość. — Masz się zwracać do Uczonego Hulda z należytym szacunkiem.

— Z szacunkiem? — szyderczo zapytała Bolbay. — Z takim samym, jaki on okazał Ponterowi?

Adikorowi kręciło się w głowie.

— Możemy sprawdzić moje archiwum alibi lub archiwum Ekshibicjonisty, z którym rozmawiałem — powiedział, zwracając się do Sard, jakby szukał w niej sprzymierzeńca. — Arbiter będzie mogła usłyszeć słowa, jakich wtedy użyłem.

Bolbay machnęła ręką, lekceważąc jego sugestię, jakby to było zupełne szaleństwo.

— Nie ma znaczenia, jakich słów użyłeś; liczy się tylko to, co mówią nam one o twoich uczuciach. A czułeś ulgę z powodu zniknięcia rywala…

— Nie — zaprzeczył Adikor ostro.

— Ostrzegam cię, Daklar Bolbay — powiedziała równie ostro Sard.

— Czułeś ulgę, że nie będziesz już dłużej w jego cieniu — ciągnęła Bolbay.

— Nie! — Adikor poczuł, jak wzbiera w nim furia.

— Ulgę — kontynuowała Bolbay podniesionym głosem — że teraz będziesz mógł przywłaszczyć sobie wasze wspólne osiągnięcia i przedstawiać je jako wyłącznie twój wkład.

— Nakazuję ci zaprzestać, Bolbay! — zawołała Sard, uderzając dłonią w poręcz fotela.

— Ulgę — zawołała Bolbay — że twój rywal nie żyje!

Adikor zerwał się na równe nogi i odwrócił się twarzą do oskarżycielki. Zacisnął palce w pięść i cofnął ramię.

— Uczony Huldzie! — Głos Sard zagrzmiał w całej sali.

Adikor zamarł. Serce waliło mu jak oszalałe. Zauważył, że Bolbay sprytnie przesunęła się tak, iż znajdowała się teraz pod wiatr w stosunku do niego, aby wentylatory nie pchały już ku niemu jej feromonów. Spojrzał na swoją zaciśniętą pięść — na pięść, która mogła strzaskać czaszkę Bolbay jednym uderzeniem, zmiażdżyć jej klatkę piersiową, zgnieść żebra i rozerwać serce jednym celnym ciosem. Miał wrażenie, jakby to było coś obcego, a nie część jego ciała. Opuścił rękę, ale wciąż czuł w sobie tak wielki gniew i oburzenie, że przez wiele taktów nie mógł rozewrzeć palców. Zwrócił się do Sard.

— Ja… Arbiter musi mnie zrozumieć…  — powiedział błagalnie. — Ja… Ja nie mogłem…  — Pokręcił głową. — Wszyscy słyszeli, o co ona mnie oskarża… nikt by nie zdołał…

Utkwione w nim fiołkowe oczy Sard były szerokie ze zdumienia.

— Nigdy nie widziałam takiego zachowania ani w trakcie postępowania sądowego, ani poza sądem — przyznała. — Uczony Huldzie, co się z tobą dzieje?

Adikor wciąż wrzał z wściekłości. Bolbay musiała znać jego przeszłość, nie miał co do tego wątpliwości. Była przecież partnerką Klast, a Ponter znał już Klast, kiedy to się wydarzyło. Ale… ale… czy właśnie dlatego dręczyła go z taką mściwością? To był jej motyw? Przecież na pewno wiedziała, że Ponter nigdy by tego nie chciał.

Adikor przeszedł intensywną terapię, aby nauczyć się panowania nad gniewem. Kochany Ponter rozumiał, że to choroba, brak równowagi chemicznej. Dowiódł, jak wspaniałym jest człowiekiem, wspierając Adikora podczas leczenia.

Ale teraz… teraz Bolbay podpuściła go, sprowokowała, przyparła do muru. Wszyscy to widzieli.

— Czcigodna Sard — powiedział, starając się, bardzo starając, aby jego głos zabrzmiał spokojnie. Jak miał to wyjaśnić? Czy w ogóle mógł? Pochylił głowę. — Przepraszam za mój wybuch.

Głos Sard wciąż drżał ze zdumienia.

— Czy masz jeszcze jakieś dowody na poparcie swoich zarzutów, Daklar Bolbay?

Oskarżycielka osiągnęła zamierzony cel, więc na powrót stała się uosobieniem rozsądku.

— Jeśli wyrazisz zgodę, Sędzino, jest jeszcze jedna mała rzecz…

Rozdział 23

Gdy spotkanie na sali konferencyjnej Inco dobiegło końca, Reuben Montego zaprosił wszystkich do siebie na grilla. Ponter w odpowiedzi uśmiechnął się szeroko; poprzedniego wieczoru kolacja bardzo mu smakowała. Louise także przyjęła zaproszenie, mówiąc, że skoro SNO zostało zniszczone, nie ma nic do roboty. Nawet Mary zgodziła się przyjść — pomyślała, że będzie przyjemnie, a poza tym wolała to od kolejnego samotnego wieczoru i gapienia się w sufit pokoju hotelowego. Profesor Mah podziękowała za zaproszenie, ale musiała wracać do Ottawy. O dziesiątej wieczorem była umówiona na Sussex Drive 24, by zdać raport premierowi.

Sprawa Pontera wywołała trzęsienie ziemi w mediach, których przedstawiciele, jak doniosła ochrona Inco, czekali za bramą kopalni Creighton. Na szczęście Reuben i Louise szybko obmyślili plan, który od razu wcielili w życie.

Inco wynajęło dla Mary samochód — czerwonego dodgea neona. (Kiedy go odbierała, spytała pracownika agencji wynajmu, czy wóz jeździ na gaz; ale w odpowiedzi mężczyzna tylko spojrzał na nią ze zdziwieniem).

Mary zostawiła neona w kopalni i zajęła miejsce pasażera w należącym do Louise czarnym fordzie explorerze z biało-granatowymi tablicami rejestracyjnymi i napisem „D2O” — dopiero po chwili uświadomiła sobie, że to chemiczny wzór ciężkiej wody. Louise wyjęła z bagażnika koc — przezorni kierowcy w Ontario i Quebecu zawsze wozili ze sobą koce lub śpiwory, które mogły się przydać w razie wypadku zimą — i okryła nim pasażerkę.

Na początku Mary zrobiło się potwornie gorąco. Na szczęście samochód Louise miał klimatyzację; niewielu stażystów mogło sobie pozwolić na taki luksus, ale Mary podejrzewała, że piękna kobieta zawsze i wszędzie dostawała najlepsze oferty.

Louise pokonała krętą żużlową drogę do bramy kopalni, a Mary, schowana pod kocem, starała się sprawiać wrażenie jak największej. Po jakimś czasie Louise przyspieszyła, tak jakby chciała przed kimś uciec.

— Właśnie mijamy główną bramę — powiedziała do Mary, która nic nie widziała. — To działa! Pokazują nas sobie palcami i ruszają za nami.

Poprowadziła reporterów z powrotem do Sudbury. Zgodnie z planem, Reuben miał zaczekać, aż dziennikarze ruszą za explorerem, a następnie zawieźć Pontera do swojego domu nieopodal Lively.

Louise zatrzymała się obok niewielkiego apartamentowca, w którym mieszkała, i zaparkowała wóz na zewnątrz. Mary słyszała, jak za nimi hamują samochody, niektóre z potwornym piskiem opon. Louise wysiadła, okrążyła forda i otworzyła drzwi po stronie pasażera.

— W porządku — powiedziała do Mary. — Może już pani wysiąść.

Mary usłyszała odgłosy zatrzaskiwanych drzwiczek i domyśliła się, że ścigający ich reporterzy właśnie opuszczają swoje auta.

— Voilà! — zawołała Louise, pomagając jej ściągnąć koc. Mary z zażenowaniem uśmiechnęła się do dziennikarzy.

— Jasna cholera! — żachnął się jeden z nich.

— O, w mordę! — zawtórował mu inny.

Ktoś spośród tuzina reporterów okazał się bardziej rozgarnięty.

— To pani jest Mary Vaughan? — zawołała jakaś kobieta. — Tą genetyczką?

Mary skinęła głową.

— No to jak, on jest neandertalczykiem czy nie?

Czterdzieści pięć minut zabrało im uwolnienie się od dziennikarzy, którzy choć rozczarowani tym, że Ponter im umknął, skwapliwie wypytali Mary o wyniki testów DNA. W końcu obie panie zdołały wejść do budynku i schronić się w niewielkim mieszkaniu Louise na trzecim piętrze. Tam zaczekały, aż wszyscy dziennikarze odjadą z parkingu — widocznego z okna sypialni — a potem Louise wyjęła z lodówki dwie butelki wina. Tak wyposażone, kobiety zeszły do samochodu i ruszyły do Lively.

Do domu Reubena dotarły tuż przed szóstą wieczorem. Reuben i Ponter postanowili zaczekać z grillowaniem, bo nie mieli pojęcia, o której dołączą do nich Mary i Louise. Kiedy weszły, Ponter leżał na kanapie w salonie. Mary pomyślała, że może źle się poczuł — nic dziwnego, po tym, przez co przeszedł.

Louise oznajmiła, że musi pomóc przy kolacji, tłumacząc Mary, że jest wegetarianką i że ma wyrzuty sumienia z powodu kłopotu, jaki sprawiła Reubenowi poprzedniego wieczoru. Reuben chętnie przystał na towarzystwo Louise — no ale jaki heteroseksualny mężczyzna by jej odmówił?

— Mary, Ponter — odezwał się Reuben — czujcie się jak u siebie w domu. Louise i ja rozpalimy grilla.

Mary poczuła, jak serce zaczyna jej bić szybciej, a w ustach robi się sucho. Nie była sama z żadnym mężczyzną od… od…

Ale przecież było jeszcze wcześnie i…

I Ponter nie był…

Wiedziała, że to banał, ale po raz pierwszy te słowa brzmiały aż tak prawdziwie.

Ponter nie był taki jak inni mężczyźni.

Na pewno nic jej nie groziło; poza tym Reuben i Louise byli tuż obok. Odetchnęła głęboko, próbując się uspokoić.

— Dobrze — powiedziała cicho. — Dziękuję.

— Wspaniale — stwierdził Reuben. — W lodówce jest cola i piwo; wino otworzymy do kolacji. — Razem z Louise przeszli do kuchni, a po dwóch minutach wyszli na dwór. Mary z sykiem wciągnęła powietrze, gdy Reuben zasunął szklane drzwi prowadzące na taras, ale nie chciał przecież klimatyzować całego ogrodu. Tylko że teraz miała wątpliwości, czy tamci mogą ją słyszeć przez zamknięte okna i szum klimatyzatora.

Odwróciła głowę i spojrzała na Pontera, który podniósł się już z kanapy. Zdobyła się na nieśmiały uśmiech.

Odpowiedział jej tym samym.

Nie był brzydki; naprawdę nie był. Miał dość niezwykłą twarz: wyglądała tak, jakby ktoś chwycił gliniany model zwyczajnej ludzkiej głowy i pociągnął szczękę do przodu.

— Witaj — powiedział Ponter sam za siebie.

— Cześć — odparła Mary.

— Dziwnie — przyznał Ponter.

Mary przypomniała sobie swój pobyt w Niemczech. Nienawidziła wtedy tego, że jej nie rozumiano, że miała trudności ze zrozumieniem instrukcji na automacie telefonicznym, z zamawianiem jedzenia w restauracjach i pytaniem o drogę. Jak okropnie musiał się czuć Ponter — naukowiec, intelektualista! — zmuszony do komunikacji na poziomie dziecka.

Jego emocje były oczywiste: uśmiechał się, marszczył lub unosił jasną brew albo się śmiał; nie widziała, żeby płakał, ale podejrzewała, że potrafi to robić. Jego słownik wciąż jeszcze był zbyt ubogi, aby mogli porozmawiać o tym, co czuje; łatwiej dyskutowało się o fizyce kwantowej niż o uczuciach.

Mary z sympatią skinęła głową.

— Tak — powiedziała. — Musisz się czuć bardzo dziwnie, nie mogąc się swobodnie porozumiewać z innymi.

Ponter nieznacznie przechylił głowę. Może rozumiał, może nie. Rozejrzał się po pokoju, jakby czegoś tu brakowało.

— Wasze domy nie mają…  — Zmarszczył czoło, sfrustrowany. Prawdopodobnie chciał powiedzieć o czymś, czego nazwy nie znał ani on, ani jego implant. Podszedł do szeregu solidnych regałów, pełnych powieści kryminalnych, filmów na DVD i niewielkich, jamajskich rzeźb. Odwrócił się i zaczął się ocierać plecami o krawędź ostatniego z nich, poruszając się z boku na bok.

Mary z początku patrzyła na niego zdumiona. Dopiero po chwili zdała sobie sprawę z tego, co robi. Przypomniał jej się obraz rozanielonego Baloo z disneyowskiej Księgi dżungli. Z trudem powstrzymała uśmiech. Ją też czasem swędziały plecy — a od dawna nie miała nikogo, kto by ją podrapał. Jeśli Ponter miał owłosiony kark, ten z pewnością dość często go swędział. W jego świecie musiały zatem istnieć jakieś specjalne urządzenia do drapania.

Przyszło jej do głowy, że może wypadałoby zaproponować mu drapanie pleców — i aż sama się zdziwiła tą myślą. Wydawało jej się, że już nigdy nie zechce dotykać żadnego mężczyzny ani być przez niego dotykana. Oczywiście drapanie pleców nie musiało mieć nic wspólnego z seksem. No, ale gwałt też nie miał z seksem nic wspólnego. Materiały, które dostała od Keishy, potwierdzały to, co i tak wiedziała. Nie miała jednak pojęcia, jakie zachowania między kobietą a mężczyzną są dopuszczalne w społeczeństwie Pontera; mogła go okropnie obrazić albo…

Daj spokój, kobieto!

Pewnie nie wydawała się Ponterowi bardziej atrakcyjna niż on jej. Jeszcze przez kilka chwil szorował plecami o solidny regał. Wreszcie odsunął się od niego i wykonał gest otwartą dłonią, tak jakby zapraszał Mary, aby teraz ona spróbowała.

Obawiała się, czy nie zarysuje drewna albo nie strąci czegoś z półek, ale wszystko jakoś przetrwało energiczne ruchy Pontera.

— Dzięki — powiedziała. Przeszła przez pokój, omijając stolik ze szklanym blatem, i oparła plecy o narożnik regału. Zakołysała się lekko z boku na bok. Rzeczywiście było to miłe uczucie, choć zapięcie jej biustonosza zahaczało o krawędź drewna.

— Dobrze, tak? — upewnił się Ponter.

Mary się uśmiechnęła.

— Tak.

W tej samej chwili zadzwonił telefon. Ponter spojrzał na aparat, Mary również. Dzwonek zabrzmiał ponownie.

— Na pewno nie do ja — stwierdził neandertalczyk.

Mary roześmiała się i podeszła do stolika, na którym znajdował się telefon. Podniosła go.

— Dom doktora Montego.

— Czy zastałem może profesor Mary Vaughan? — spytał męski głos.

— Przy telefonie.

— Wspaniale! Nazywam się Sanjit. Jestem producentem Daily Planet, wieczornych wiadomości ze świata nauki na kanadyjskim kanale Discovery.

— Och. To wspaniały program.

— Dziękuję. Pilnie śledziliśmy sprawę pojawienia się neandertalczyka w Sudbury. Szczerze mówiąc, na początku nie dawaliśmy temu wiary, ale dosłownie przed chwilą agencja prasowa podała wiadomość, iż potwierdziła pani autentyczność DNA tego osobnika.

— Tak — przyznała Mary. — Rzeczywiście ma on neandertalskie DNA.

— I ten… mężczyzna… nie jest oszustem?

— Nie. Jest jak najbardziej prawdziwy.

— Rany. Wobec tego chętnie gościlibyśmy panią u nas w jutrzejszym programie. Naszym właścicielem jest CTV, więc możemy do pani wysłać kogoś z lokalnej stacji, aby zorganizować wywiad na miejscu. Poprowadziłby go Jay Ingram z naszego studia w Toronto.

— Hm. No cóż, chyba mogę się zgodzić.

— Wspaniale — powiedział Sanjit. — A zatem proszę pozwolić, że krótko przedstawię, o czym chcielibyśmy jutro porozmawiać.

Mary obróciła się i spojrzała przez okno balkonowe na zewnątrz. Louise i Reuben wciąż jeszcze byli zajęci grillowaniem.

— W porządku, słucham.

— Przede wszystkim muszę się upewnić, czy mamy aktualne informacje na pani temat. Wykłada pani na York University, zgadza się?

— Tak. Genetykę.

— Ma tam pani stały etat?

— Tak.

— A doktorat robiła pani z…?

— W zasadzie z biologii molekularnej.

— Mam informację, że w 1996 roku udała się pani do Niemiec, aby pobrać DNA z odkrytego tam neandertalczyka, czy to się zgadza?

Mary zerknęła na Pontera, sprawdzając, czy nie czuje się urażony tym, że ona rozmawia przez telefon. Uśmiechnął się do niej wyrozumiale, więc wróciła do rozmowy.

— Tak — powiedziała.

— Proszę mi o tym opowiedzieć coś więcej — poprosił Sanjit.

Przygotowanie do wywiadu trwało mniej więcej dwadzieścia minut. Mary kilkakrotnie słyszała, jak Louise i Reuben wpadają do kuchni, a raz Reuben wsunął głowę do pokoju, żeby upewnić się, czy gościom niczego nie brakuje; przykryła dłonią mikrofon w słuchawce i wyjaśniła mu, o czym rozmawia. Uśmiechnął się i wrócił do przyrządzania kolacji. W końcu Sanjit przebrnął przez wszystkie pytania i ustalił szczegóły nagrania wywiadu. Mary odłożyła słuchawkę i odwróciła się do Pontera.

— Przepraszam za to — powiedziała.

Ponter ruszył w jej stronę chwiejnym krokiem, wyciągając przed siebie jedną rękę. Dopiero teraz uświadomiła sobie, jaką była idiotką; dała się zwabić w pobliże regałów, z dala od drzwi. Wystarczyło jedno pchnięcie jego masywnej ręki, aby znalazła się daleko od okna, niewidoczna dla Reubena i Louise.

— Proszę…  — powiedziała. — Proszę. Będę krzyczeć.

Ponter zrobił jeszcze jeden niepewny krok do przodu, a potem…

Potem…

Mary zaczęła krzyczeć.

— Pomocy! Pomocy!

Ponter osunął się na wykładzinę. Czoło nad jego wałem oczodołowym lśniło od potu, a jego skóra przybrała ziemistą barwę. Mary uklękła przy nim. Jego pierś gwałtownie unosiła się i opadała. Zaczął dyszeć.

— Pomocy! — zawołała raz jeszcze.

Usłyszała dźwięk odsuwanych drzwi. Reuben wpadł do środka.

— Co się… O Boże!

Podbiegł do nich i przypadł do Pontera. Louise pojawiła się kilka sekund po nim. Reuben wyczul puls Pontera.

— Ponter jest chory — poinformował Hak, używając kobiecego głosu.

— Tak — potwierdził Reuben, kiwając głową. — Czy wiesz, co mu jest?

— Nie — odparł Hak. — Ma za szybki puls i płytki oddech. Temperatura ciała 39.

Mary zdziwiła się, słysząc podaną przez implant wartość. Przypuszczała, że chodzi o skalę odpowiadającą stopniom Celsjusza, co oznaczało, że Ponter ma gorączkę. No, ale opracowanie takiej skali temperatury wydawało się logiczne w przypadku istot mających dziesięć palców u obu dłoni.

— Ma na coś alergię? — zapytał Reuben.

Hak zapiszczał.

— Alergia — powtórzył Reuben. — Jedzenie lub jakieś czynniki środowiskowe, które normalnie nie mają wpływu na ludzi, ale u niego wywołują chorobę.

— Nie — odparł Hak.

— Był chory, zanim opuścił wasz świat?

— Chory? — powtórzył Hak.

— Źle się czuł.

— Nie.

Reuben spojrzał na misternie rzeźbiony drewniany zegar, stojący na jednym z regałów.

— Minęło mniej więcej pięćdziesiąt jeden godzin, odkąd się tu zjawił. O Chryste, Chryste, Chryste.

— Co się stało? — spytała Mary.

— Boże, jaki ze mnie idiota. — Reuben szybko przeszedł do innego pokoju i po chwili wrócił z podniszczoną torbą lekarską z brązowej skóry. Otworzył ją, wyjął drewnianą szpatułkę i niewielką latarkę. — Ponter — powiedział stanowczym tonem — otwórz usta.

Złote oczy Pontera były do połowy przesłonięte powiekami, ale posłusznie wykonał polecenie lekarza. Prawdopodobnie nigdy wcześniej nie był badany w taki sposób; nie dawał sobie przycisnąć języka drewnianą szpatułką. Ale Hak chyba zdołał go uspokoić, mówiąc coś, co słyszał tylko Ponter, i wreszcie Reuben mógł zaświecić latarką w przepastne usta neandertalczyka.

— Ma bardzo zaczerwienione migdały i okoliczne tkanki — stwierdził Reuben. Spojrzał na Mary, a potem na Louise. — To jakaś infekcja.

— Ale albo pani profesor Vaughan, albo ja byłyśmy tu z nim przez cały czas — zauważyła Louise — i nie jesteśmy chore.

— Właśnie — sarknął Reuben. — Zachorował na coś, czym prawdopodobnie zaraził się tutaj, i jest to coś, na co my troje jesteśmy naturalnie odporni. — Lekarz pogrzebał chwilę w torbie i wyciągnął fiolkę tabletek. — Louise — powiedział, nie odwracając się — przynieś szklankę wody, proszę.

Louise pospiesznie wyszła do kuchni.

— Dam mu silnie działającą aspirynę. — Mary nie miała pewności, czy powiedział to do Haka, czy do niej. — Powinna zbić gorączkę.

Louise wróciła ze szklanką pełną wody. Reuben wziął ją od niej i wepchnął dwie pastylki między wargi Pontera.

— Hak, powiedz mu, żeby to połknął.

Mary nie wiedziała, czy Kompan zrozumiał słowa Reubena, czy też odgadł jego intencje — dość, że chwilę potem Ponter rzeczywiście połknął tabletki, wziął szklankę w wielką dłoń i, wspomagany przez lekarza, zdołał je popić. Sporo wody spłynęło mu po szczęce, mocząc jasny zarost.

Mary zwróciła uwagę, że się nie zakrztusił. Neandertalczyk nie musiał się tym martwić; taki był plus tego, że nie potrafił artykułować wielu dźwięków. Jama ustna miała taką budowę, że ani płyny, ani pokarmy stałe nie mogły trafić tam, gdzie nie powinny. Reuben spróbował wlać jeszcze odrobinę wody w usta Pontera. Opróżnił szklankę do dna.

Cholera — pomyślała Mary. — Cholera jasna.

Jak mogli być tacy głupi? Kiedy Cortez i jego konkwistadorzy przybyli do Ameryki Środkowej, przywieźli ze sobą choroby, na które Aztekowie nie byli odporni — a przecież Aztekowie i Hiszpanie oddzielili się zaledwie przed paroma tysiącami lat, a zatem tyle wystarczyło, aby w jednej części planety powstały patogeny, przeciwko którym mieszkańcy innego regionu nie potrafili się bronić. Świat Pontera i świat Homo sapiens istniały odrębnie od co najmniej dwudziestu siedmiu tysięcy lat. Na pewno rozwinęły się tu choroby, na które on nie miał odporności.

I… i… i…

Mary poczuła dreszcz.

I na odwrót.

Ta sama myśl przyszła do głowy Reubenowi. Szybko wstał, przeszedł przez pokój i wziął telefon, którego wcześniej używała Mary.

— Halo, operator — powiedział do słuchawki. — Mówi doktor Reuben Montego, chodzi o nagły przypadek medyczny. Proszę mnie połączyć z centrum epidemiologicznym w Ottawie. Tak, właśnie tak… z osobą odpowiadającą tam za kontrolę chorób zakaźnych…

Rozdział 24

Dooslarm basadlarm Adikora Hulda zostało tymczasowo przerwane, rzekomo ze względu na wieczorny posiłek, ale tak naprawdę Arbiter Sard chciała dać oskarżonemu czas, aby się uspokoił, odzyskał równowagę i poradził się innych, jak ma naprawić szkody, które wyrządził swoim wcześniejszym wybuchem.

Kiedy przesłuchanie wznowiono, Adikor ponownie zajął miejsce na stołku. Zastanawiał się, jaki geniusz wpadł na pomysł posadzenia oskarżonego pośrodku, tak by inni mogli krążyć wokół niego. Może Jasmel wiedziała; studiowała przecież historię, a takie zwyczaje miały swoje korzenie w starożytności.

Bolbay wyszła na środek sali.

— Teraz prosiłabym, abyśmy przeszli do pawilonu archiwów alibi — powiedziała do Sard.

Arbiter spojrzała na czasomierz zamontowany w suficie, zaniepokojona tym, jak długo to wszystko trwa.

— Przecież dowiodłaś już, że archiwum alibi Uczonego Hulda nie zawiera żadnych nagrań związanych ze zniknięciem Pontera Boddita. — Sard gniewnie zmarszczyła brew. — Jestem przekonana — oznajmiła tonem nie znoszącym sprzeciwu — że Uczony Huld i ten, kto będzie przemawiał w jego imieniu, zgodzą się z tym, więc nie musisz nas tam ciągnąć, aby to zademonstrować.

Bolbay ukłoniła się z szacunkiem.

— W rzeczy samej, Pani Arbiter. Nie chodzi mi jednak o otwarcie kostki alibi Uczonego Hulda. Chodzi mi o archiwum Pontera Boddita.

— Tam także nie znajdziemy nic związanego z jego zniknięciem — powiedziała Sard z irytacją — i to z tego samego powodu: grubej na tysiąc długości ramion warstwy skał blokującej sygnały.

— To prawda, Pani Arbiter — przyznała Bolbay. — Ale nie chodzi mi o moment zniknięcia Uczonego Boddita. Chciałabym pokazać wszystkim, co się wydarzyło 229 miesięcy temu.

— Dwieście dwadzieścia dziewięć! — wykrzyknęła sędzina. — Jakim cudem coś, co miało miejsce tak dawno, mogłoby mieć znaczenie dla naszej sprawy?

— Jeśli tylko wyrazisz zgodę, przekonasz się, że ma to istotny wpływ.

Adikor zgiętym kciukiem stukał się w czoło tuż nad wałem nadoczodołowym, myśląc intensywnie. 2,29 hektomiesiąca: to trochę ponad osiemnaście i pół roku temu. Znał już wtedy Pontera; obaj należeli do generacji 145 i jednocześnie rozpoczęli studia na Akademii. Ale o jakie wydarzenie z tak odległej przeszłości mogło…?

Zerwał się na równe nogi.

— Czcigodna Sard, stanowczo się temu sprzeciwiam.

Sard spojrzała na niego.

— Sprzeciwiasz się? — zdziwiła się, słysząc takie słowa podczas przesłuchania. — Na jakiej podstawie? Bolbay nie proponuje otwarcia twojego archiwum alibi, tylko Uczonego Boddita. A skoro to właśnie on zaginął, Bolbay jako tabant jego najbliższych krewnych ma prawo złożyć taką prośbę.

Adikor był zły na siebie. Sard być może odmówiłaby prośbie Bolbay, gdyby on trzymał gębę na kłódkę. Teraz jednak była ciekawa, co takiego oskarżony pragnie ukryć.

— Wyrażam zgodę — podjęła decyzję. Spojrzała na tłum widzów. — Wy będziecie musieli tu pozostać, dopóki nie postanowię, czy jest to coś, co powinno zostać pokazane publicznie. — Przeniosła wzrok na dolne rzędy. — Tylko najbliższa rodzina Uczonego Boddita, Uczony Huld i ten, kto ma przemawiać w jego imieniu, mogą do nas dołączyć, pod warunkiem, że żadna z tych osób nie jest Ekshibicjonistą. — Wreszcie jej wzrok zatrzymał się na oskarżającej. — No, Bolbay, lepiej, żeby to nie była strata czasu.

Sard, Bolbay, Adikor, Jasmel i Megameg, trzymająca starszą siostrę za rękę, ruszyli długim, wyściełanym mchem korytarzem do pawilonu archiwów alibi. Bolbay nie mogła się powstrzymać przed kąśliwą uwagą pod adresem Adikora:

— Nikt nie chciał przemawiać w twoim imieniu, co? — stwierdziła.

Tym razem Adikorowi udało się utrzymać język za zębami.

Na świecie zostało mało osób, które urodziły się przed wprowadzeniem Kompanów: niewiele z generacji 140 i znacznie mniej z pokolenia 139. Dla pozostałych Kompan był częścią życia już od narodzin — noworodkom wszczepiano specjalne, mniejsze urządzenia. Wkrótce miały się odbyć uroczystości z okazji upływu tysiąca miesięcy Ery Alibi; planowano huczne obchody na całym świecie.

Nawet w samym Saldak wiele tysięcy ludzi urodziło się i umarło od chwili wszczepienia pierwszego Kompana; ten prototypowy implant został umieszczony w przedramieniu jego twórcy, Lonwisa Troba. Wielki pawilon archiwów alibi, znajdujący się obok budynku Rady Siwych, dzielił się na dwa skrzydła. Południowe opierało się o pradawne skały i rozbudowa tej części byłaby ogromnie trudna, dlatego umieszczono tu aktywne kostki alibi żyjących mieszkańców, których liczba była mniej więcej stała. Północne skrzydło obecnie miało jednakowe rozmiary z południowym, ale można je było rozbudowywać w nieskończoność. Kiedy ktoś umierał, jego kostkę alibi odłączano od układu odbiorników i przenoszono tutaj.

Adikor zastanawiał się, w którym skrzydle mieści się kostka Pontera. W zasadzie arbiter miała dopiero zadecydować, czy popełnione zostało morderstwo. Liczył, że archiwum alibi przyjaciela nadal znajduje się w skrzydle żyjących; nie wiedział, czy zdołałby zachować spokój, gdyby się okazało, że przeniesiono je już na drugą stronę.

Kiedyś miał okazję odwiedzić archiwa. W północnym skrzydle — skrzydle zmarłych — każda generacja miała wydzielone pomieszczenie. Do wszystkich sal prowadziły otwarte przejścia. Pierwsza była malutka i mieściła pojedynczą kostkę należącą do Waltera Shara, jedynego członka pokolenia 131, który żył jeszcze w czasach, gdy wprowadzono Kompany. Następne cztery pokoje miały coraz większe rozmiary i zawierały archiwa kolejnych generacji: 132, 133, 134 i 135. Każdą dzieliło od poprzedniej dziesięć lat. Począwszy od pokolenia 136 wszystkie pomieszczenia były jednakowej wielkości. W salach przeznaczonych dla generacji 144 i młodszych spoczywało na razie niewiele kostek.

W południowym skrzydle znajdowało się tylko jedno wielkie pomieszczenie z trzydziestoma tysiącami pojemników zawierających kostki alibi. Początkowo panował tu wielki porządek. Pierwsze kostki były posegregowane według pokoleń, a w każdej podgrupie także według płci, ale z czasem te podziały się zatarły. Wprawdzie kolejne generacje przychodziły na świat w z góry ustalonych okresach, ale ludzie umierali w różnym wieku. Archiwa noworodków instalowano tam, gdzie akurat były wolne gniazda odbiorcze.

Dlatego, aby odnaleźć konkretną kostkę wśród ponad 25 tysięcy — bo tyle wynosiła populacja Saldak — potrzebny był katalog. Arbiter Sard przedstawiła się Strażniczce Archiwów, korpulentnej kobiecie z pokolenia 143, siedzącej na siodłowym krześle za stołem w kształcie nerki.

— Zdrowego dnia, Pani Arbiter — powiedziała strażniczka.

— Zdrowego dnia — odparła Sard. — Chciałabym uzyskać dostęp do archiwum alibi Pontera Boddita z generacji 145.

Kobieta skinęła głową i wydała polecenie komputerowi. Kwadratowy ekran maszyny wyświetlił szereg cyfr.

— Proszę za mną — powiedziała strażniczka.

Jak na swoją tuszę, maszerowała dziarskim krokiem. Poprowadziła ich labiryntem korytarzy, w których ścianach widniały szeregi nisz. W każdej niszy znajdowała się kość alibi — sześcian z granitowego kompozytu, mniej więcej wielkości ludzkiej głowy.

— To tu — powiedziała wreszcie. — Pojemnik numer 16321: Ponter Boddit.

Arbiter skinęła głową, a następnie obróciła pomarszczony nadgarstek, ustawiając swój Kompan naprzeciwko świecącego na niebiesko oka archiwum Pontera.

— Ja, Kornel Sard, arbiter, niniejszym nakazuję otwarcie pojemnika 16321 w celu sprawiedliwego i należytego rozsądzenia sporu prawnego. Stempel Czasu.

Oko pojemnika zmieniło barwę na żółtą. Arbiter ustąpiła miejsca i teraz archiwistka podniosła swój Kompan.

— Ja, Mabla Dabdalb, Strażniczka Archiwów, niniejszym wyrażam zgodę na otwarcie pojemnika 16321 w celu sprawiedliwego i należytego rozsądzenia sporu prawnego. Stempel Czasu. — Oko zrobiło się czerwone i rozległ się brzęk.

— Proszę bardzo. Możecie użyć projektora w sali numer dwanaście.

— Dziękuję — odparła Sard. Wszyscy przeszli z powrotem ku frontowi budynku. Dabdalb wskazała im pomieszczenie, które dla nich przeznaczyła. Sard, Bolbay, Adikor, Jasmel oraz Megameg weszli do środka.

Pokój był duży i kwadratowy, z kilkoma rzędami miejsc wzdłuż jednej ze ścian. Wszyscy prócz Bolbay usiedli. Ona natomiast podeszła do zamontowanej w ścianie konsoli sterującej. Dostęp do archiwum alibi był możliwy tylko wewnątrz tego budynku; dzięki temu osoby nieupoważnione nie mogły przeglądać danych. Pawilon archiwów był całkowicie odcięty od planetarnej sieci informacyjnej i nie miał żadnych zewnętrznych połączeń komunikacyjnych. Czasami konieczność osobistego stawienia się w tym miejscu w celu przejrzenia własnych rejestrów wydawała się kłopotliwa, ale powszechnie uważano taką izolację za odpowiednie zabezpieczenie.

Bolbay spojrzała na małą grupkę zebranych.

— Zamierzam odtworzyć wydarzenia z dnia 146/120/11 — oznajmiła.

Adikor z rezygnacją pokiwał głową. Nie miał pewności co do dnia, ale 120. księżyc od narodzin generacji 146 był chyba właściwą datą.

W pomieszczeniu zrobiło się ciemniej i przed obecnymi pojawiła się niemal niewidoczna sfera, przypominająca bańkę mydlaną. Bolbay najwidoczniej uznała, że standardowa wielkość nie daje zamierzonego przez nią efektu. Adikor usłyszał, jak pociąga jakieś kontrolki, i sfera zaczęła rosnąć, aż osiągnęła średnicę większą niż długość ramion. Bolbay ustawiła jeszcze kilka gałek i wewnątrz głównej pojawiły się trzy mniejsze sfery, ustawione ciasno przy sobie, każda zabarwiona nieco odmiennym kolorem. Po chwili one także się podzieliły, każda na trzy kolejne. Ten podział powtórzył się wielokrotnie. Wyglądało to jak przyspieszone nagranie dziwnej komórki przechodzącej mitozę. Pierwotną sferę wypełniały coraz mniejsze i mniejsze bańki, wypełniające się coraz większą liczbą kolorów, aż w końcu proces dobiegł końca i pojawił się obraz młodego mężczyzny w sali wyższego ciśnienia, która na Akademii Nauk służyła koncentracji myśli. Przypominało to przestrzenną rzeźbę wykonaną z paciorków.

Adikor kiwnął głową; to nagrano jeszcze w czasach, gdy nie istniały nowoczesne metody poprawy rozdzielczości. Mimo to obraz był dość wyraźny.

Bolbay znowu pomajstrowała coś przy kontrolkach i bańka obróciła się wokół pionowej osi, tak by wszyscy mogli zobaczyć twarz mężczyzny. Był to Ponter Boddit. Adikor zapomniał już, jak wyglądał młody Ponter. Zerknął na siedzącą obok niego Jasmel. Wpatrywała się w obraz szeroko otwartymi ze zdumienia oczami. Na pewno domyślała się, że jej ojciec miał wówczas mniej więcej tyle lat co ona obecnie.

— To jest oczywiście Ponter Boddit. Ma tutaj o połowę mniej lat niż teraz, a raczej, niżby miał teraz, gdyby jeszcze żył — oznajmiła Bolbay i szybko przeszła do kolejnej kwestii, nie dając Sard czasu na upomnienia. — Teraz przewinę wydarzenia…

Obraz Pontera chodził, siadał, wstawał, krzątał się po pokoju, ocierał się o słup-drapak, wszystko w szaleńczym tempie. Potem otworzyły się drzwi pełniące rolę śluzy powietrznej — podwyższone ciśnienie nie wpuszczało na salę feromonów, które mogłyby rozpraszać uczącego się — i do środka wszedł Adikor Huld.

— Zatrzymać nagranie — nakazała Arbiter Sard. Bolbay zamroziła obraz. — Uczony Huldzie, czy potwierdzasz, że to rzeczywiście jesteś ty?

Adikor z zawstydzeniem patrzył na własną twarz; zapomniał już, że na krótko uległ modzie golenia zarostu. No, ale gdyby tylko takie były szaleństwa jego młodości…

— Tak, Pani Arbiter — odparł cicho. — To ja.

— W porządku. Proszę kontynuować.

Obraz w bańce ponownie zaczął się zmieniać w przyspieszonym tempie. Adikor chodził po sali, tak jak Ponter — tyle że obraz Pontera zawsze pozostawał w centrum sfery, a przesuwało się wszystko wokół niego.

Adikor i Ponter rozmawiali o czymś spokojnie…

Potem mniej spokojnie…

Bolbay zwolniła odtwarzanie do normalnej prędkości.

Ponter i Adikor spierali się o coś.

A potem…

Potem…

Potem…

Adikor chciał zamknąć oczy. Wciąż pamiętał tamte wydarzenia wystarczająco wyraźnie. Ale oczywiście nigdy nie oglądał ich z takiej perspektywy, nigdy nie widział wyrazu własnej twarzy…

Więc patrzył.

Patrzył, jak zaciska palce w pięść…

Patrzył, jak odwodzi ramię i napina biceps …

Patrzył, jak wyrzuca to ramię do przodu…

Patrzył, jak Ponter podrywa głowę do góry …

Patrzył, jak jego własna pięść uderza w szczękę przyjaciela…

Patrzył, jak szczęka Pontera pęka…

Patrzył, jak Ponter zatacza się w tył i jak krew tryska z jego ust…

Patrzył, jak Ponter pluje zębami.

Bolbay ponownie zatrzymała obraz. Owszem, na twarzy młodego Adikora malował się w tej chwili wyraz przerażenia i żalu. Owszem, pochylał się, żeby pomóc Ponterowi wstać. Owszem, wyraźnie żałował tego, co zrobił…

… ale niewiele brakowało, aby zabił Pontera Boddita, miażdżąc jego czaszkę ciosem, w który włożył całą siłę.

Mała Megameg płakała. Jasmel niespokojnie odsunęła się od Adikora. Arbiter Sard powoli kręciła głową z niedowierzaniem. A Bolbay…

Bolbay stała z rękami skrzyżowanymi na piersi.

— Adikorze, czy mam odtworzyć całą scenę jeszcze raz, tym razem z towarzyszeniem dźwięku, czy też wolisz oszczędzić nasz czas i powiedzieć, o co się z Ponterem kłóciliście?

Adikor poczuł, że robi mu się niedobrze.

— To niesprawiedliwe — powiedział cicho. — To niesprawiedliwe. Przeszedłem terapię, aby nauczyć się panować nad gniewem… Dokonano u mnie korekty na poziomie neuro-przekaźników; mój rzeźbiarz osobowości może to potwierdzić. Nigdy wcześniej nikogo nie uderzyłem, ani nigdy potem.

— Nie odpowiedziałeś na moje pytanie — zauważyła Bolbay. — O co się spieraliście?

Adikor milczał, powoli kręcąc głową.

— Uczony Huldzie? Proszę, odpowiedz — zażądała Sard.

— Chodziło o błahą sprawę — przyznał Adikor, spuszczając wzrok na pokrytą mchem podłogę. — Chodziło o…  — Zrobił głęboki wdech, po czym powoli wypuścił powietrze. — O pewien filozoficzny aspekt związany z fizyką kwantową. Istnieje wiele interpretacji zjawisk kwantowych, ale Ponter uporczywie obstawał przy modelu, o którym dobrze wiedział, że jest niesłuszny. Ja… teraz wiem, że tylko mnie prowokował, ale…

— Ale okazało się to dla ciebie nie do zniesienia — dokończyła Bolbay. — Pozwoliłeś, aby zwyczajna dyskusja na tematy naukowe — naukowe! — wymknęła się spod kontroli i doprowadziła do tego, że zaatakowałeś go w sposób, który mógł go kosztować życie. Wystarczyło, abyś trafił go zaledwie o długość dłoni wyżej.

— To niesprawiedliwe — powtórzył Adikor, spoglądając na Sard. — Ponter mi przebaczył. Nigdy nie wniósł publicznego oskarżenia; jeśli nie ma oskarżenia ofiary, to zgodnie z definicją nie ma też zbrodni. — Ton jego głosu stał się błagalny. — Tak stanowi prawo.

— Dziś rano w siedzibie Rady widzieliśmy, jak dobrze Adikor Huld kontroluje obecnie swój gniew — stwierdziła Bolbay. — I jak sami widzicie, już raz próbował zabić Pontera Boddita. Tamtym razem mu się nie udało, ale uważam, że istnieją wszelkie podstawy, aby przypuszczać, że niedawno tego dokonał, głęboko pod ziemią, w pracowni informatyki kwantowej. — Przerwała na moment i spojrzała na Sard. — Sądzę — dodała z triumfem — że w sprawie przedstawiono wystarczające fakty, aby została ona przekazana do osądzenia przez pełen trybunał.

Rozdział 25

Mary podeszła do okna wychodzącego na drogę i wyj rżała na zewnątrz. Choć minęła już szósta wieczorem, o tej porze roku było jasno przynajmniej do ósmej i…

Dobry Boże! Producent z Discovery Channel nie był jedynym, który domyślił się, gdzie się znajdują. Na zewnątrz stały dwie furgonetki telewizyjne z mikrofalowymi antenami na dachach, trzy samochody ozdobione znakami stacji radiowych oraz zdezelowana honda z jednym błotnikiem innego koloru niż reszta karoserii — prawdopodobnie własność dziennikarza prasowego. Kiedy pojawił się komunikat o tym, że Mary potwierdziła autentyczność DNA Pontera, wszyscy zaczęli traktować tę pozornie nieprawdopodobną historię serio.

Reuben skończył rozmawiać przez telefon. Mary odwróciła się i spojrzała na niego.

— Nie byłem przygotowany na przyjęcie gości na noc — powiedział lekarz — ale…

— O co chodzi? — zdziwiła się Louise.

Mary już się domyśliła.

— Nie możemy się nigdzie ruszyć?

Reuben pokręcił głową.

— Centrum epidemiologiczne zarządziło kwarantannę tego budynku. Nikt nie może tu wejść ani stąd wyjść.

— Jak długo? — spytała Louise, szeroko otwierając piwne oczy.

— To zależy od władz — odparł Reuben. — Co najmniej kilka dni.

— Dni! — wykrzyknęła Louise. — Ale… ale…

Reuben rozłożył dłonie.

— Przykro mi, ale nie wiemy, co krąży w krwiobiegu Pontera.

— Jaka choroba wykończyła Azteków? — spytała Mary.

— Głównie ospa wietrzna — powiedział Reuben.

— Ospa…? — zdziwiła się Louise. — Czy nie miałby zmian na twarzy?

— Pojawiają się dopiero po dwóch dniach od wystąpienia gorączki — poinformował lekarz.

— Ale sądziłam, że ospę zwalczono.

— Na tym świecie tak — zauważyła Mary. — Dlatego już się przeciwko niej nie szczepi. Możliwe jednak, że…

Louise pokiwała głową, domyślając się końca zdania.

— Możliwe, że tej choroby nie zwalczono w jego świecie.

— Właśnie — wtrącił Reuben. — A nawet jeśli tak, to mogły się tam wykształcić niezliczone patogeny, na które my nie jesteśmy odporni.

Louise odetchnęła głęboko, być może po to, by zachować spokój.

— Ja czuje się dobrze — powiedziała.

— Ja także — stwierdził Reuben. — Mary?

— W porządku.

Reuben pokręcił głową.

— Mimo to nie możemy ryzykować. W szpitalu mają próbki krwi Pontera; kobieta z centrum epidemiologicznego, z którą wcześniej rozmawiałem, powiedziała, że skontaktuje się ze szpitalnym patologiem w celu przeprowadzenia wymazów pod kątem wszystkiego, co tylko przyjdzie im do głowy.

— Mamy dość jedzenia? — spytała Louise.

— Nie — przyznał Reuben. — Ale dostarczą nam wszystko i…

Rozległ się dzwonek.

— Chrrryste! — jęknął Reuben.

— Ktoś stoi przy drzwiach — oświadczyła Louise, patrząc przez okno.

— To reporter — powiedziała Mary, przyglądając się mężczyźnie.

Reuben pobiegł na górę. Mary przemknęło przez myśl, że poszedł po broń, ale po chwili usłyszała, jak krzyczy przez otwarte okno.

— Proszę odejść! Ten dom został objęty kwarantanną!

Mary zobaczyła, jak dziennikarz cofa się o kilka kroków i zadziera głowę, spoglądając na Reubena.

— Chciałbym zadać panu kilka pytań, doktorze Montego — zawołał.

— Proszę odejść! — odkrzyknął Reuben. — Neandertalczyk jest chory i to miejsce podlega kwarantannie zgodnie z zarządzeniem Health Canada.

Mary dostrzegła kolejne samochody pojawiające się na drodze dojazdowej. Czerwone i żółte światła błyskały tu i ówdzie w krajobrazie.

— Ależ doktorze, chodzi tylko o kilka pytań — powiedział dziennikarz.

— Ja nie żartuję! — zawołał Reuben. — Mamy do czynienia z zakaźną chorobą i musimy zapobiec jej rozprzestrzenianiu się.

— Domyślam się, że jest tam również profesor Vaughan — krzyknął reporter. — Chciałbym usłyszeć jej opinię na temat DNA neandertalczyka.

— Na litość boską, człowieku, odejdź stąd!

— Pani profesor, jest pani tam? Tu Stan Tinbergen z „Sudbury Star”. Chciałbym…

— Mon dieu! — wykrzyknęła Louise, pokazując na drogę. — Tam jest facet ze strzelbą!

Mary spojrzała we wskazanym kierunku. Rzeczywiście, w odległości jakichś trzydziestu metrów stał człowiek, mierząc z długiej strzelby prosto w dom. Sekundę później mężczyzna stojący obok niego podniósł do ust megafon.

— Tu RCMP — rozległ się jego wzmocniony głos. — Proszę odejść od domu.

Tinbergen się obrócił.

— To teren prywatny! — krzyknął. — Nikt nie popełnił tu przestępstwa i…

— Proszę się oddalić! — zagrzmiał policjant, który był w cywilnym stroju, ale Mary zauważyła, że na jego białym wozie rzeczywiście widnieją litery RCMP oraz francuski odpowiednik — GRC.

— Jak tylko doktor Montego albo profesor Vaughan odpowiedzą na kilka pytań — zaoponował Tinbergen — to ja…

— Ostrzegam po raz ostatni! — oznajmił policjant przez megafon. — Mój partner będzie strzelał, aby zranić, ale…

Tinbergenowi musiało bardzo zależeć na materiale.

— Mam prawo zadać im pytania!

— Pięć sekund! — zagrzmiał głos oficera RCMP.

Tinbergen się nie ruszył.

— Cztery!

— Ludzie mają prawo wiedzieć! — krzyknął reporter.

— Trzy!

Tinbergen znowu się odwrócił, uparcie próbując zadać chociaż jedno pytanie.

— Doktorze Montego! — zawołał, spoglądając w górę. — Czy ta choroba stanowi zagrożenie dla całego społeczeństwa?

— Dwa!

— Odpowiem na pana pytania, ale nie w taki sposób — odkrzyknął Reuben. — Proszę odejść!

— JEDEN!

Tinbergen obrócił się, podnosząc ręce w górę.

— Dobrze już, dobrze! — powiedział i zaczął powoli oddalać się od budynku.

Kiedy dotarł do końca podjazdu, w domu zadzwonił telefon. Mary przeszła przez pokój i podniosła słuchawkę, ale ubiegł ją Reuben, odbierając połączenie na górze.

— Doktorze Montego — usłyszała męski głos. — Tu inspektor Matthews z RCMP.

W innej sytuacji Mary natychmiast by się rozłączyła, ale tym razem umierała z ciekawości.

— Tak, inspektorze — odezwał się Reuben.

— Doktorze, Health Canada poleciło nam służyć państwu wszelką pomocą, jakiej mogą państwo potrzebować. — Głos brzmiał cicho. Domyślała się, że mężczyzna dzwoni z telefonu komórkowego. Wyciągnęła szyję, próbując wyjrzeć przez okno od frontu. Oficer, który wcześniej mówił przez megafon, stał teraz przy białym wozie i rozmawiał przez komórkę. — Ile osób znajduje się u pana w domu?

— Cztery. Ja, neandertalczyk oraz dwie kobiety: profesor Mary Vaughan z York University oraz Louise Benoit, stażystka pracująca dla Sudbury Neutrino Observatory.

— Z tego, co rozumiem, jedna z tych osób jest chora.

— Tak. Neandertalczyk. Ma wysoką gorączkę.

— Podam panu numer mojego telefonu komórkowego — powiedział policjant i podyktował Reubenowi szereg cyfr.

— Zapisałem — potwierdził lekarz.

— Będę tu przez cały czas, dopóki o 23:00 nie pojawi się mój zmiennik — poinformował Matthews. — Przekażę mu ten telefon; proszę dzwonić, jeśli będą państwo czegoś potrzebowali.

— Muszę mieć antybiotyki dla Pontera. Penicylinę, erytromycynę i jeszcze masę innych.

— Czy ma pan dostęp do poczty elektronicznej? — spytał Matthews.

— Tak.

— W takim razie proszę sporządzić listę i wysłać na adres: Robert Matthews, przez dwa „f”, małpa, rcmp-grc.gc.ca. Zapisał pan?

— Tak — potwierdził Reuben. — Leki są mi potrzebne jak najszybciej.

— Dostarczymy je jeszcze dziś wieczorem, jeśli są dostępne od ręki w szpitalnej aptece.

— Potrzebujemy także więcej jedzenia — powiedział Reuben.

— Dowieziemy państwu wszystko, czego sobie zażyczycie. Proszę przysłać e-mailem listę produktów żywnościowych, kosmetyków, ubrań, wszystkiego, co jest wam potrzebne.

— Znakomicie. Ja tymczasem pobiorę krew nam wszystkim i za waszym pośrednictwem przekażę ją do szpitala i innych laboratoriów.

— Oczywiście — zgodził się Matthews.

Ustalili, że skontaktują się ze sobą, gdy tylko sytuacja ulegnie zmianie, i Reuben się rozłączył. Mary usłyszała, jak schodzi po schodach.

— No i? — spytała Louise, spoglądając na Mary i Reubena z wyczekiwaniem i zdradzając tym samym, że Mary podsłuchiwała.

Reuben krótko przedstawił treść rozmowy.

— Bardzo mi przykro z tego powodu — dodał na koniec.

— A co z pozostałymi? — spytała Mary. — Z innymi, którzy mieli styczność z Ponterem?

Reuben skinął głową.

— Powiem inspektorowi Matthewsowi, że też powinni zostać odizolowani; prawdopodobnie będą musieli przejść kwarantannę w szpitalu St. Josephs. — Przeszedł do kuchni i po chwili wrócił, niosąc notatnik i ogryzek ołówka, których zwykle używał do sporządzania list zakupów. — No dobra, kto jeszcze miał kontakt z Ponterem?

— Student, który pracował razem ze mną — powiedziała Louise. — Paul Kiriyama.

— No i doktor Mah — dodała Mary. — O Boże, ona jest przecież w drodze do Ottawy. Musimy ją powstrzymać, zanim spotka się dziś wieczorem z premierem!

— Jest jeszcze sporo osób ze szpitala — dorzucił Reuben. — Sanitariusze z karetki, doktor Singh, radiolog, pielęgniarki…

Po kolei zapisywali wszystkich.

Ponter przez cały czas leżał na jasnej wykładzinie. Wydawał się nieprzytomny; Mary widziała, jak jego potężna pierś unosi się i opada. Jego czoło nadal pokrywał pot, a gałki oczne poruszały się pod powiekami jak zwierzęta na dnie swoich norek.

— No dobrze — odezwał się Reuben. — To już chyba wszyscy. — Spojrzał na Mary, potem na Louise i wreszcie na chorego Pontera. — Muszę przygotować listę leków, jakich potrzebuje Ponter. Jeśli dopisze nam szczęście…

Mary pokiwała głową i także spojrzała na neandertalczyka. Jeśli dopisze nam szczęście — pomyślała — żadne z nas nie umrze.

Rozdział 26

DZIEŃ CZWARTY

PONIEDZIAŁEK, 5. SIERPNIA

148/103/27

Wyszukiwanie wiadomości

Kluczowe słowa: neandertalczyk

„Czy Ponter Boddit przebywa w Kanadzie legalnie? To pytanie wciąż nie daje spokoju ekspertom od spraw imigracji w kraju i za granicą. Naszym gościem jest dziś profesor Simon Cohen, wykładowca prawa z McGill University w Montrealu… ”

Dziesięć głównych dowodów na to, że Ponter Boddit naprawdę jest neandertalczykiem…

• Dziesiąty: Kiedy po raz pierwszy spotkał kobietę, walnął ją w głowę maczugą i pociągnął za sobą za włosy.

• Dziewiąty: W przyćmionym świetle łatwo go pomylić z Leonidem Breżniewem.

• Ósmy: Kiedy Arnold Schwarzenegger wpadł z wizytą, Boddit spytał: „Kim jest ten chuderlak?”.

• Siódmy: Ogląda wyłącznie kanał Fox.

• Szósty: Hasło McDonalda brzmi teraz: „Obsługujemy miliony Homo sapiens i jednego neandertalczyka”.

• Piąty: Nazwał Toma Arnolda „byczkiem”.

• Czwarty: Kiedy pokazano mu rzadką kolekcję skał, zrobił z nich groty włóczni.

• Trzeci: Nosi zegarek marki Fossil i pije bardzo, bardzo, bardzo starą whisky.

• Drugi: Zaczął pobierać opłaty za prawa do korzystania z ognia.

• I wreszcie dowód numer jeden na to, że Ponter Boddit musi być neandertalczykiem: Owłosione pośladki.

Jak donosi dziennik „Ouill & Quire”, John Pearce, dyrektor działu nowości wydawnictwa Random House w Kanadzie, zaproponował Ponterowi Bodditowi największą zaliczkę w historii kanadyjskiego przemysłu wydawniczego za prawa do publikacji jego autoryzowanej biografii na całym świecie…

Krążą pogłoski, że Pentagon zamierza skontaktować się z Ponterem Bodditem. Co najmniej jednego generała zastanowiły militarne konsekwencje tego, w jaki sposób neandertalczyk rzekomo do nas przybył…

Teraz — pomyślał Adikor Huld, ponownie siadając na stołku pośrodku sali Rady Siwych — przekonamy się, czy popełniłem największy błąd życia.

— Kto przemówi w imieniu oskarżonego? — zapytała Arbiter Sard.

Nikt nie wstał z miejsca. Serce Adikora zamarło. Czyżby Jasmel postanowiła go opuścić? Nikt by jej nie winił. Wczoraj na własne oczy widziała, że kiedyś — wprawdzie dawno temu — o mało nie zabił jej ojca.

Na sali zapadła cisza. Tylko jeden z widzów doszedł chyba do tego samego wniosku co wcześniej Bolbay i zaśmiał się szyderczo: nikt nie zamierzał mówić w imieniu Adikora.

W końcu jednak Jasmel podniosła się z miejsca.

— Ja — powiedziała. — Ja przemówię w imieniu Adikora Hulda.

Wiele osób na widowni stłumiło okrzyki.

Siedząca z boku Daklar Bolbay również wstała z oburzoną miną.

— Ależ tak nie można. Dziewczyna jest jedną z oskarżających.

Arbiter Sard pochyliła pomarszczone czoło do przodu, spoglądając na Jasmel spod wału nadoczodołowego.

— To prawda?

— Nie — odparła Jasmel. — Daklar Bolbay była partnerką mojej matki. Wyznaczono ją na moją tabant, gdy mama zmarła. Ale ja widziałam już 225 księżyców i stałam się pełnoletnia.

— Jesteś z generacji 147? — zapytała Sard.

— Tak, Pani Arbiter.

Sard zwróciła się do Bolbay, która nadal stała.

— Całe pokolenie 147 przed wieloma miesiącami zyskało prawo do stanowienia o sobie. Jeśli nie podważasz umysłowych kompetencji swojej podopiecznej, twoja opieka nad nią wygasła automatycznie. Czy dziewczyna jest niepełnosprawna umysłowo?

Bolbay kipiała ze złości. Otworzyła usta, żeby coś powiedzieć, ale zmieniła zdanie. Spuściła więc wzrok i odparła:

— Nie, Pani Arbiter.

— W takim razie wróć na swoje miejsce, Daklar Bolbay.

— Dziękuję, Pani Arbiter — powiedziała Jasmel. — Teraz, jeśli mi wolno…

— Jeszcze chwila, dziewczyno z generacji 147 — przerwała jej Sard. — Grzeczność nakazywałaby poinformować swoją tabant o tym, że zamierzasz sprzeciwić się wniesionym przez nią zarzutom.

Adikor rozumiał, dlaczego Jasmel wolała to przemilczeć. Gdyby wcześniej ostrzegła Bolbay, ta zrobiłaby wszystko, aby nakłonić dziewczynę do zmiany zdania. Na szczęście córka Pontera odziedziczyła wdzięk swego ojca.

— Mówisz mądrze. Zatrzymam twe rady pod czołem — powiedziała.

Sard skinęła głową, zadowolona z takiej odpowiedzi, i gestem dała Jasmel znak, że może zaczynać.

Jasmel wyszła na środek sali.

— Pani Arbiter Sard, usłyszałaś wiele insynuacji z ust Daklar Bolbay Insynuacji i bezpodstawnych ataków na charakter Adikora Hulda. Tymczasem ona ledwie zna tego mężczyznę. Adikor był partnerem mego ojca; fakt, ja też widywałam go tylko przez krótki czas, gdy Dwoje stawało się Jednym. Ale choć ma on własnego syna, małego Daba, obecnego dzisiaj na tej sali, oraz partnerkę, kobietę imieniem Lurt, która siedzi obok Daba, to i tak spotykaliśmy się dość często, o wiele częściej niż on i Daklar.

Dziewczyna stanęła obok Adikora i położyła dłoń na jego ramieniu.

— Stoję tutaj jako córka mężczyzny, o którego zamordowanie Adikor jest oskarżany, i mówię wam, że według mnie on nie popełnił tego czynu. — Jasmel przerwała, zerknęła w dół na Adikora, po czym spojrzała w oczy Sard, siedzącej po drugiej stronie sali.

— Przecież widziałaś rejestry alibi — przypomniała Bolbay, siadając okrakiem na siodłowym krześle w pierwszym rzędzie widowni. Sard uciszyła ją.

— Tak — przyznała Jasmel. — Widziałam je. Wiedziałam, że ojciec miał uszkodzoną szczękę. Czasami go bolała, zwłaszcza w zimne poranki. Nie wiedziałam, kto go zranił, nigdy o tym nie wspominał. Mówił za to, że wydarzyło się to dawno temu i że ta osoba ogromnie żałowała swojego czynu. Tato wybaczył temu człowiekowi. — Jasmel przerwała na moment. — Ojciec był dobrym sędzią charakterów. Nie związałby się z Adikorem, gdyby podejrzewał, że ten mógłby znowu tak postąpić. — Spojrzała na Adikora, a potem na Sard. — Mój ojciec zaginął, to prawda. Ale sądzę, że nie został zamordowany. Jeśli nie żyje, zginął w wyniku wypadku. A jeżeli żyje…

— Sądzisz, że mógł zostać ranny? — zapytała Arbiter Sard. Jasmel się zdziwiła; arbitrzy nie zwykli zadawać pytań bezpośrednio.

— To możliwe.

Sard pokręciła głową.

— Dziecko, współczuję ci. Naprawdę ci współczuję. Dobrze wiem, jakie to uczucie stracić rodzica. Jednak to, co mówisz, jest pozbawione sensu. Mężczyźni szukali twojego ojca w całej kopalni. Nawet kobiety zaangażowano w poszukiwania, pomimo trwania Ostatnich Pięciu. Użyto także psów.

— Ale gdyby ojciec nie żył, jego Kompan jeszcze przez jakiś czas transmitowałby sygnał, dzięki któremu dałoby się go odnaleźć — zauważyła Jasmel. — Próbowano go wykryć za pomocą przenośnych urządzeń, ale na nic nie natrafiono.

— To prawda — przyznała Sard. — Jeśli jednak jego Kompan został celowo zablokowany lub zniszczony, nie mógłby emitować sygnału.

— Ale nie ma dowodów…

— Dziecko — przerwała sędzina — znane są przypadki zniknięcia. Jeśli okoliczności prywatnego życia okazują się dla niektórych nie do wytrzymania, zdarza się, że potrafią oni wydłubać implanty i ruszyć w puszczę. Rezygnują wtedy ze wszystkiego, co wiąże się z zaawansowaną cywilizacją, i dołączają do jednej ze społeczności, które wybrały życie według tradycyjnych zasad. Niektórzy radzą sobie sami, prowadząc życie koczowników. Czy istnieją jakieś powody, dla których twój ojciec pragnąłby zniknąć?

— Nie. Widziałam się z nim, gdy Dwoje stawało się Jednym, i czuł się dobrze.

— Tylko przez chwilę — stwierdziła Arbiter.

— Słucham?

— Widziałaś go tylko przez chwilę. — Sard zauważyła, że dziewczyna unosi brew ze zdumienia. — Nie, nie zaglądałam do twojego archiwum alibi; przecież nie zostałaś o nic oskarżona. Zasięgnęłam jednak informacji; takie postępowanie ze strony arbitra jest jak najbardziej wskazane w tak niezwykłych sprawach. Dlatego raz jeszcze cię spytam, czy twój ojciec miał jakiś powód, aby zniknąć? Mógł przecież niepostrzeżenie opuścić Adikora, ukryć się w kopalni, potem zaczekać, aż w pobliżu nie będzie żadnego robota górniczego, i wydostać się windą na górę.

— Nie, Pani Arbiter — przyznała Jasmel. — Nie widziałam żadnych oznak niestabilności psychicznej, żadnych sygnałów, że nie był szczęśliwy… Oczywiście strata partnerki odbiła się na nim, ale nie aż tak.

— Ja też mogę to poświadczyć — odezwał się Adikor, zwracając się wprost do Arbiter Sard. — Ponter i ja byliśmy razem bardzo szczęśliwi.

— Zważywszy obecne okoliczności, na twoim słowie nie możemy polegać — zauważyła Sard. — Ale i o to się wcześniej rozpytałam. Inni potwierdzają to, co właśnie powiedziałeś. Ponter nie miał długów, których nie mógłby spłacić, nie miał wrogów ani nadalp — słowem, żadnej przyczyny, by porzucić rodzinę i karierę.

— Właśnie — przytaknął Adikor. Czuł, że powinien milczeć, ale nie potrafił nad sobą zapanować.

— A zatem — ciągnęła Sard — skoro nie miał powodów, aby zniknąć, i nie był niezrównoważony psychicznie, sprowadza nas to z powrotem do tezy Bolbay. Gdyby Ponter Boddit został tylko ranny lub zmarł z przyczyn naturalnych, ekipy poszukiwawcze odnalazłyby go.

— Ale…  — zaczęła Jasmel.

— Dziecko — przerwała jej Sard — jeśli masz jakieś dowody… nie własne opinie, lecz prawdziwe dowody na to, że Adikor Huld jest niewinny, chętnie je poznamy.

Jasmel spojrzała na Adikora. On popatrzył na nią. Na ogromnej sali ciszę przerywały jedynie rzadkie kaszlnięcia i skrzypienie krzeseł.

— No to jak? — spytała Arbiter Sard. — Czekam na odpowiedź.

Adikor wzruszył ramionami, patrząc na Jasmel; nie miał pojęcia, czy dobrze zrobi, decydując się o tym powiedzieć. Dziewczyna odchrząknęła.

— Czcigodna Pani Arbiter, istnieje jeszcze jedna możliwość…

Rozdział 27

Mary źle spała.

Reuben Montego miał w ogrodzie dzwonki wiatrowe. Według Mary, wszystkich właścicieli takich ozdób należało powystrzelać. No, ale lekarz miał dwa akry ziemi, więc dzwonki zwykle nikomu chyba nie przeszkadzały. Ona jednak nie mogła zasnąć przez ich ciągłe dźwięczenie.

Poprzedniego wieczoru długo dyskutowali o tym, kto ma gdzie spać. Reuben miał wielkie łoże w sypialni, kanapę w gabinecie na piętrze i drugą w salonie na dole. Niestety żadna nie była rozkładana. W końcu ustalili, że Ponter zajmie łóżko, bo najbardziej potrzebuje wypoczynku. Reuben spał na kanapie na górze, Louise na pierwszą noc ulokowała się na sofie na dole, a Mary dostał się rozkładany fotel w salonie.

Ponter był chory, ale Hak nie. Mary, Reuben i Louise postanowili na zmianę udzielać implantowi lekcji językowych. Louise stwierdziła, że skoro i tak jest nocnym markiem, to Kompan może się uczyć niemal przez całą dobę. Dlatego jako pierwsza zniknęła w pokoju Pontera trochę po dziesiątej wieczorem. Na dół zeszła dopiero po drugiej nad ranem. Mary nie miała pewności, czy obudziło ją pojawienie się Louise, czy też już wcześniej nie spała; grunt, że wstała i poszła na górę, aby dalej uczyć Haka.

Rozmawiając z Kompanem, czuła się niezręcznie, nie dlatego, że denerwowało ją mówienie do komputera — przeciwnie, fascynowało ją to — ale krępowała się tym, że jest sama w sypialni Pontera. Musiała zamknąć za sobą drzwi, aby odgłosy konwersacji nie przeszkadzały śpiącemu w pokoju obok Reubenowi.

Zdziwiła się, o ile płynniej porozumiewa się Hak po kilkugodzinnej pogawędce z Louise.

Na szczęście Ponter spał przez całą lekcję. Mary przeżyła tylko chwilę paniki, kiedy nagle się poruszył, przewracając się na bok. Jeśli dobrze zrozumiała słowa Kompana, emitował on biały szum przez implanty ślimakowe Pontera, aby cicha rozmowa mu nie przeszkadzała.

Po zaledwie godzinie wyjaśniania rzeczowników i odgrywania czasowników Mary poczuła się zmęczona. Przeprosiła Haka i wróciła na dół. Louise, rozebrana do stanika i majtek, leżała na kanapie, częściowo przykryta wzorzystym kocem.

Mary ułożyła się w rozkładanym fotelu i tym razem, wyczerpana, szybko zasnęła.

Do rana gorączka Pontera spadła; może pomogły aspiryna i antybiotyki, które podał mu Reuben. Neandertalczyk wstał z łóżka i zszedł na dół. Ku przerażeniu Mary był zupełnie nagi. Louise nadal spała. Mary, skulona na rozkładanym fotelu, dopiero się obudziła. Przez chwilę bała się, że Ponter przyszedł tu do niej — ale gdyby rzeczywiście kogoś szukał, to chyba raczej młodej i pięknej francuskojęzycznej Kanadyjki.

On jednak tylko przelotnie spojrzał na obie kobiety i ruszył do kuchni. Chyba nie zauważył szeroko otwartych oczu Mary.

Chciała coś powiedzieć, sprzeciwić się jego nagości, tylko że…

Mój Boże — pomyślała, patrząc, jak Ponter idzie przez pokój. — Mój Boże! Może powyżej szyi nie było za bardzo na co patrzeć, ale za to…

Obróciła głowę i przyjrzała się jego pupie, zanim zniknął w kuchni, a potem jeszcze raz obejrzała go sobie, gdy wrócił do pokoju z puszką coca-coli; Reuben miał całą półkę coli w lodówce. Jako naukowiec, Mary z fascynacją patrzyła na żywego neandertalczyka, a…

A jako kobieta, po prostu z przyjemnością podziwiała umięśnione ciało Pontera.

Pozwoliła sobie na nieśmiały uśmiech. Myślała, że już nigdy nie będzie w stanie tak patrzeć na mężczyznę.

Ucieszyła się, że jeszcze potrafi.

Mary, Reuben i Louise wielokrotnie udzielali wywiadów przez telefon, a Reuben, za zgodą Inco, zorganizował konferencję prasową — cała trójka stanęła wokół aparatu przełączonego na zewnętrzny głośnik i w połączeniu konferencyjnym odpowiadała na pytania dziennikarzy, którzy filmowali ich przez okno w salonie.

Jednocześnie w laboratoriach badano krew na obecność ospy wietrznej, dżumy oraz serii innych chorób. Próbki dostarczono odrzutowcami kanadyjskich sił powietrznych do ośrodków epidemiologii w Atlancie oraz do specjalnego laboratorium BSL-4 w Winnipeg. Wyniki pierwszej serii posiewu krwi nadeszły o 11:14. U Pontera nie znaleziono na razie żadnych patogenów, a żadna z osób, które miały z nim styczność — także tych przechodzących kwarantannę w St. Josephs — nie zachorowała. Resztę próbek wciąż jeszcze badano, a mikrobiolodzy jednocześnie szukali we krwi nieznanych czynników chorobotwórczych — obcych komórek oraz innych inkluzji.

— Szkoda, że Ponter jest fizykiem, a nie lekarzem — powiedział Reuben do Mary po konferencji prasowej.

— Dlaczego?

— No cóż, mamy szczęście, że są jeszcze skutecznie działające antybiotyki, które mogliśmy mu podać. Bakterie z czasem wykształcają odporność; moim pacjentom zwykle podaję erytromycynę, bo penicylina jest w dzisiejszych czasach mało skuteczna, ale Ponterowi podałem najpierw właśnie penicylinę. Wytwarzają ją pędzlaki powstające na chlebie, a skoro ludzie Pontera nie znają chleba, być może się na nią nie natknęli. Niewykluczone, że uda się nią zwalczyć wszelkie infekcje bakteryjne, jakie przyniósł ze swojego świata. Potem podałem mu jeszcze erytromycynę i kilka innych, żeby zniszczyć wszystko, czym mógł się zarazić tutaj. Ludzie Pontera mają pewnie własne antybiotyki, ale najprawdopodobniej różnią się one od odkrytych przez nas. Gdyby potrafił nam powiedzieć, czego używają, zdobylibyśmy nową broń w wojnie z chorobami — taką, na którą nasze bakterie jeszcze nie są odporne.

Mary kiwnęła głową.

— Interesujące — przyznała. — Szkoda, że przejście między jego światem a naszym zamknęło się tak szybko. Pewnie pojawiłoby się wiele fascynujących możliwości wymiany między obiema wersjami Ziemi. Farmaceutyki to zaledwie wierzchołek góry. Większość spożywanych przez nas pokarmów nie występuje w naturze. Wprawdzie Pontera nie interesują produkty zbożowe, ale nowe odmiany ziemniaków, pomidorów, kukurydzy, udomowionych kurczaków, świń i krów — wszystko to powstało głównie w wyniku hodowli selektywnej. Moglibyśmy wymienić je na to, co mają oni.

Reuben przytaknął.

— A to dopiero początek. Na pewno można by było dokonać znacznie więcej w sferze informacji na temat złóż surowców. Założę się, że znamy wiele cennych minerałów, skamielin i innych rzeczy, których oni nie odkryli, i na odwrót.

Mary pomyślała, że pewnie Reuben ma rację.

— Wszystko, co naturalne i starsze niż kilkadziesiąt tysięcy lat, powinno występować w obu światach, prawda? Druga Lucy, drugi tyranozaur Sue, łupki z Burgess, diament Hope… przynajmniej ten pierwotny, nieoszlifowany. — Umilkła, zastanawiając się nad tym wszystkim.

W połowie dnia Ponter czuł się już dużo lepiej. Mary i Louise patrzyły, jak przykryty kocem spokojnie śpi na łóżku.

— Całe szczęście, że nie chrapie — zauważyła Louise. — Z takim nochalem…

— Prawdę mówiąc, pewnie właśnie dlatego nie chrapie; nic nie blokuje drogi powietrzu.

Ponter przekręcił się na bok.

Louise przyglądała mu się przez chwilę, po czym spojrzała na Mary.

— Idę wziąć prysznic — oznajmiła.

Mary rano dostała okres; sama też z przyjemnością by się umyła.

— Wykąpię się po tobie.

Louise wyszła do łazienki, zamykając za sobą drzwi.

Ponter znowu się poruszył i po chwili się obudził.

— Marę — powiedział cicho. Spał z zamkniętymi ustami i po obudzeniu nie miał zachrypniętego głosu.

— Witaj, Ponterze. Dobrze spałeś?

Popatrzył na nią tak, jakby zadała mu dziwne pytanie. Mary wciąż jeszcze nie przyzwyczaiła się do widoku jego długiej, jasnej brwi wspinającej się na wał nadoczodołowy.

Przechylił głowę na bok; Louise odkręciła prysznic. Po chwili jego wielkie nozdrza rozszerzyły się jeszcze bardziej. Spojrzał na Mary.

Nagle zrozumiała, co się dzieje, i poczuła okropne zażenowanie i dyskomfort. Ponter wyczuwał, że kobieta ma okres. Wycofała się do drzwi; nie mogła się doczekać swojej kolejki pod prysznicem.

Wyraz twarzy Pontera się nie zmienił.

— Księżyc — powiedział.

Tak — pomyślała Mary — to ten czas miesiąca. Nie chciała jednak o tym rozmawiać. Pospiesznie zeszła na dół.

Rozdział 28

Mina na pomarszczonej i mądrej twarzy Arbiter Sard oznaczała: „Lepiej, żeby to nie była strata czasu”.

— W takim razie słucham, dziecko — powiedziała do Jasmel, która nadal stała obok Adikora. — Jak inaczej wyjaśnisz zniknięcie twojego ojca, jeśli twierdzisz, że nie był to akt przemocy?

Jasmel przez chwilę milczała.

— Chętnie bym sama wszystko wytłumaczyła, ale…

Sard niecierpliwiła się coraz bardziej.

— Tak?

— Rzecz w tym, że Uczony Huld wyjaśni to znacznie lepiej ode mnie.

— Uczony Huld? — wykrzyknęła Sard ze zdumieniem kręcąc głową. — Proponujesz, aby oskarżony mówił we własnym imieniu?

— Nie — odparła szybko Jasmel, zdając sobie sprawę, że Sard sprzeciwi się tak oburzającej sugestii. — Nie, nic podobnego. On tylko przedstawi kilka informacji technicznych na temat fizyki kwantowej i…

— Fizyki kwantowej! A jakie znaczenie ma w tej sprawie fizyka kwantowa?

— Może się okazać kluczem do jej rozwiązania — przyznała Jasmel. — Uczony Huld wyjaśni to o wiele bardziej elokwentnie…  — zauważyła, że Sard marszczy brew — … i zwięźlej niż ja.

— Czy nikt inny nie mógłby przedstawić takich informacji? — spytała sędzina.

— Nie — odparła Jasmel. — Wprawdzie w Evsoy grupa kobiet prowadzi podobne badania, ale…

— W Evsoy! — wykrzyknęła Sard, jakby Jasmel wspomniała o drugiej stronie księżyca. Raz jeszcze pokręciła głową. — A zatem dobrze. — Utkwiła wzrok drapieżnika w Adikorze. — Proszę, mów krótko, Uczony Huldzie.

Adikor nie był pewien, czy powinien wstać, ale zrobił to, bo siedzenie na stołku zaczynało go męczyć.

— Dziękuję, Pani Arbiter — powiedział. — Jestem wdzięczny, że pozwoliłaś mi mówić, a nie tylko odpowiadać na zadane pytania.

— Nie każ mi żałować mojej pobłażliwości — stwierdziła Sard. — Zaczynaj.

— Tak, oczywiście. Doświadczenia, nad którymi Ponter Boddit i ja wspólnie pracowaliśmy, dotyczyły informatyki kwantowej. Zasada działania kwantowego komputera — według jednej z interpretacji — polega na tym, że dociera on do niezliczonych wszechświatów równoległych, w których istnieją identyczne kwantowe komputery. Wszystkie te komputery jednocześnie analizują różne fragmenty złożonego zadania matematycznego. Łącząc swoje możliwości, wykonują pracę o wiele szybciej.

— Jestem pewna, że to fascynujące — powiedziała Sard — ale jaki ma związek z domniemaną śmiercią Pontera?

— Otóż wierzę, że podczas naszego ostatniego eksperymentu z komputerem kwantowym, hm… mogło dojść do otwarcia swego rodzaju makroskopowego przejścia do jednego z tych wszechświatów i Ponter w nie wpadł, ponieważ…

Daklar Bolbay prychnęła szyderczo; pozostali widzowie poszli za jej przykładem. Sard znowu zaczęła kręcić głową z niedowierzaniem.

— Żądasz, abym uwierzyła, że Uczony Boddit zniknął w innym wszechświecie?

Po tym pytaniu tłum wiedział już, ku jakiej ocenie skłania się Kornel Sard. Nikt nie miał powodów, by dłużej kryć swoje odczucia. Wielu ludzi zaczęło się otwarcie i głośno śmiać.

Adikor poczuł, jak jego puls przyspiesza, a palce zaciskają się w pięści — choć miał świadomość, że nie wolno mu stracić panowania nad sobą. Na częstoskurcz nie mógł nic poradzić, ale za to powoli zdołał zmusić się do otwarcia rąk.

— Pani Arbiter — odezwał się, starając się mówić z jak największym szacunkiem — istnienie równoległych wszechświatów stanowi obecnie podstawę wielu teoretycznych rozważań w dziedzinie fizyki kwantowej i…

— Milczeć! — krzyknęła Sard. Jej niski głos rozszedł się grzmotem po sali. Niektórych widzów zdumiała jego siła. — Uczony Huldzie, przez setki miesięcy mojej pracy w roli arbitra nigdy jeszcze nie słyszałam tak kiepskiej wymówki. Uważasz, że ci z nas, którzy nie uczęszczali do twojej osławionej Akademii Nauk, są ignorantami i można ich oszukać cudaczną mową?

— Czcigodna Sard, ja…

— Cicho — ucięła arbiter. — Milcz i siadaj na swoje miejsce.

Adikor zrobił głęboki wdech i zatrzymał go w płucach — dokładnie tak, jak uczono go dwieście dwadzieścia kilka miesięcy temu, kiedy przechodził terapię po tym, jak uderzył Pontera. Wypuścił powietrze powoli, wyobrażając sobie, jak złość opuszcza go wraz z nim.

— Powiedziałam, siadaj! — warknęła Sard.

Adikor wypełnił polecenie.

— Jasmel Ket! — Sard wpiła palący wzrok w córkę Pontera.

— Tak, Pani Arbiter? — Głos dziewczyny drżał.

Tym razem to Sard odetchnęła głęboko, starając się odzyskać panowanie nad sobą.

— Dziecko — powiedziała już spokojniej — dziecko, wiem, że niedawno straciłaś matkę, która zmarła na białaczkę. Mogę sobie jedynie wyobrażać jak niesprawiedliwe musi się to wydawać tobie i małej Megameg. — Uśmiechnęła się do młodszej siostry Jasmel i nowe zmarszczki dołączyły do wcześniejszych. — Teraz być może także twój ojciec stracił życie i w dodatku nie umarł śmiercią naturalną, która w końcu czeka nas wszystkich, lecz zginął niespodziewanie, bez ostrzeżenia i w młodym wieku. Rozumiem, dlaczego tak bardzo nie chcesz się z tym pogodzić i jesteś gotowa uwierzyć w tak szokujące wyjaśnienia…

— To nie tak, Pani Arbiter — zaoponowała Jasmel.

— Czyżby? Desperacko szukasz choćby cienia nadziei, którego mogłabyś się uczepić. Nie mam racji?

— Nie sądzę.

Sard pokiwała głową.

— Potrzebujesz czasu, żeby zaakceptować to, co się stało z twoim ojcem. Wiem. — Omiotła wzrokiem salę, aż dotarła do Adikora. — Rozumiem — powiedziała. Przez chwilę milczała zastanawiając się nad czymś. — Rozumiem — powtórzyła raz jeszcze — i jestem gotowa ogłosić werdykt. Uważam za sprawiedliwe i należyte uznać, że przedstawiono tu poszlaki sugerujące popełnienie zbrodni morderstwa, i dlatego przekazuję sprawę pod rozwagę trzech arbitrów, o ile oskarżenie zamierza ciągnąć proces dalej. — Tym razem spojrzała na Bolbay. — Czy w imieniu swojej niepełnoletniej podopiecznej Megameg Bek życzysz sobie kontynuowania sprawy?

— Tak. — Bolbay skinęła głową.

Adikor poczuł, że osuwa się w przepaść.

— A zatem — Sard zajrzała do elektronicznego notesu — pełen trybunał zbierze się na tej sali za pięć dni od dzisiaj. Wyznaczam datę 148/104/03. Do tego czasu, Uczony Huldzie, nadal będziesz się znajdował pod nadzorem. Czy to rozumiesz?

— Tak, Pani Arbiter. Ale gdybym mógł zejść do…

— Żadnych ale — ucięła Sard. — I jeszcze jedno, Uczony Huldzie. Sama będę przewodniczyła trybunałowi i przedstawię sprawę pozostałym dwóm arbitrom. Przyznaję, że nakłaniając córkę Pontera, aby mówiła w twoim imieniu, dodałeś sprawie dramatyzmu, ale za drugim razem już ci się to nie uda. Sugeruję, abyś poprosił bardziej odpowiednią osobę o wystąpienie w twoim imieniu.

Rozdział 29

Wczesnym popołudniem Reuben Montego mógł zakomunikować pozostałym dobrą wiadomość. Kontaktował się telefonicznie i za pośrednictwem e-maila z ekspertami ośrodków epidemiologicznych oraz z laboratorium w Winnipeg.

— Na pewno zauważyła pani, że Ponter nie lubi produktów zbożowych i mlecznych — powiedział. Siedział w salonie i pił mocno pachnącą etiopską kawę. Mary już wcześniej odkryła, że ten gatunek należy do jego ulubionych.

— Tak — przyznała. Po kąpieli pod prysznicem czuła się znacznie lepiej, choć musiała włożyć to samo ubranie, które miała na sobie dzień wcześniej. — Uwielbia mięso i świeże owoce, ale zupełnie nie interesują go chleb czy mleko.

— Właśnie — przytaknął Reuben. — Wszyscy, z którymi o tym rozmawiałem, twierdzą, że to dla nas bardzo dobrze.

— Dlaczego? — zdziwiła się Mary. Nie smakowała jej kawa Reubena, więc poprosiła, aby razem z ubraniami dostarczono im maxwell house i — oczywiście — karton czekoladowego mleka. Na razie uzupełniała poziom kofeiny, pijąc coca-colę.

— Ponieważ to sugeruje, że Ponter nie pochodzi ze społeczeństwa rolniczego. Informacje, które podał mi Hak, raczej tę hipotezę potwierdzają. Ziemię Pontera zamieszkuje znacznie mniej ludzi niż naszą. Dzięki temu nigdy nie musieli rozwinąć rolnictwa i hodowli zwierząt, a przynajmniej nie na taką skalę, jak u nas przez ostatnie kilka tysięcy lat.

— Sądziłam, że to elementy konieczne do rozwoju cywilizacji, bez względu na populację — zauważyła Mary.

Reuben skinął głową.

— Mam nadzieję, że już wkrótce Ponter będzie mógł nam to wyjaśnić. Na razie dowiedziałem się, że większość poważnych chorób, które nam zagrażają, miała swoje źródło w hodowli zwierząt udomowionych i dopiero potem przeniosła się na ludzi. Odra, gruźlica i ospa wietrzna pochodzą od bydła; grypa wzięła się od świń i kaczek, a koklusz od świń i psów.

Mary zmarszczyła brwi. Za oknem zauważyła przelatujący nieopodal śmigłowiec; kolejni reporterzy.

— To ma sens, jeśli się nad tym zastanowić.

— A do tego — ciągnął Reuben — z epidemiami mamy do czynienia tylko tam, gdzie występuje duża gęstość zaludnienia i gdzie jest mnóstwo potencjalnych ofiar. Na obszarach o małym zaludnieniu zarazki chorobowe nie mają zdolności przetrwania i ewoluowania; zabijają głównego żywiciela, a potem nie mają się na kogo przenieść.

— No tak, to też się zgadza — przyznała Mary.

— Być może zbytnim uproszczeniem byłoby zakładanie, że skoro Ponter nie jest ze społeczności rolniczej, musi pochodzić z łowiecko-zbierackiej — zauważył Reuben. — Ale to najlepsza interpretacja tego, co próbował nam opisać Hak, przynajmniej z punktu widzenia naszego świata. W społecznościach łowiecko-zbierackich zagęszczenie ludności rzeczywiście jest mniejsze i występuje w nich o wiele mniej chorób.

Mary przytaknęła.

— Dowiedziałem się — ciągnął Reuben — że taka sama zasada zadziałała, gdy pierwsi Europejczycy przybyli tu, do Ameryki, i zetknęli się z Indianami. Wszyscy przybysze pochodzili z rolniczych społeczeństw o dużej liczebności i przenosili pełno zarazków dżumy. Tymczasem autochtoni wywodzili się z niewielkich społeczności zamieszkujących spore obszary i hodowlę zwierząt prowadzili w ograniczonym stopniu lub wcale; nie mieli styczności z zarazkami dżumy ani innych chorób, które przenoszą się ze zwierząt hodowlanych na ludzi. Dlatego spustoszenie poszło tylko w jednym kierunku.

— Myślałam, że syfilis dotarł do Starego Świata właśnie z Nowego — zauważyła Mary.

— Rzeczywiście istnieją na to dowody — przyznał Reuben. — Ale, choć syfilis początkowo pojawił się prawdopodobnie w Ameryce Północnej, tutaj nie był on przenoszony drogą płciową. Dopiero kiedy choroba ta trafiła do Europy, zaczęła się rozprzestrzeniać w tak oportunistyczny sposób i stała się jedną z głównych przyczyn śmierci. W rzeczywistości endemiczna, nieweneryczna forma syfilisu nadal istnieje, choć obecnie występuje głównie w plemionach Beduinów.

— Naprawdę?

— Tak. Dlatego przypadek syfilisu bynajmniej nie obala hipotezy jednokierunkowości epidemii, przeciwnie, potwierdza, że rozwój epidemii wymaga warunków typowych dla przeludnionej cywilizacji.

Mary zastanawiała się nad tym przez moment.

— To oznacza, że nam chyba nic nie grozi, prawda?

— Taka interpretacja wydaje się najbardziej prawdopodobna: Ponter choruje na coś, co złapał tutaj, i przypuszczalnie nie przeniósł ze swojego świata nic, o co musielibyśmy się martwić.

— Ale co z nim? Wyzdrowieje?

Reuben wzruszył ramionami.

— Tego nie wiem. Dałem mu dość szerokie spektrum antybiotyków, które powinny zwalczyć większość znanych infekcji bakteryjnych. Gram-ujemnych i Gram-dodatnich. Niestety, infekcje wirusowe nie reagują na antybiotyki i nie istnieje żaden lek przeciwwirusowy o szerokim spektrum działania. Dopóki nie dowiemy się konkretnie, jakim wirusem się zaraził, pompowanie w niego leków na chybił trafił prawdopodobnie bardziej mu zaszkodzi, niż pomoże. — Lekarz czuł się chyba tak samo sfrustrowany jak Mary. — Naprawdę nie możemy w tej chwili nic więcej zrobić. Pozostaje nam tylko czekać.

Ekshibicjoniści tłumnie otoczyli Adikora Hulda, wykrzykując pod jego adresem pytania, które trafiały w niego jak włócznie w osaczonego mamuta.

— Zaskoczyło cię orzeczenie Arbiter Sard? — spytała Lulasm.

— Kogo poprosisz, by mówił w twoim imieniu przed trybunałem? — chciał wiedzieć Hawst.

— Masz syna z pokolenia 148; czy jest dość duży, by zrozumieć, co się może stać z tobą… i z nim? — zapytał Ekshibicjonista, którego imienia Adikor nie znał, młodzik z generacji 147. Młodsi widzowie prawdopodobnie obserwowali jego poczynania na swoich Podglądaczach.

Ekshibicjoniści zasypali pytaniami także biedą Jasmel.

— Jasmel Ket, jak się teraz układają relacje między tobą a Daklar Bolbay?

— Czy naprawdę wierzysz, że twój ojciec wciąż żyje?

— Jeśli trybunał wyda wyrok skazujący Uczonego Hulda za morderstwo, jak będziesz się czuła ze świadomością, że broniłaś winnego?

Adikor poczuł, jak rośnie w nim gniew, ale starał się, naprawdę bardzo się starał go ukryć. Wiedział, że transmisje Ekshibicjonistów są monitorowane przez wielu ludzi.

Jasmel odmawiała odpowiedzi na wszelkie pytania i Ekshibicjoniści po jakimś czasie zostawili ją w spokoju. W końcu także ci nagabujący Adikora mieli dość i powoli opuścili salę, zostawiając jego i Jasmel samych. Dziewczyna przez chwilę patrzyła Adikorowi w oczy, ale potem odwróciła wzrok. Nie wiedział, co ma jej powiedzieć; umiał odczytywać nastroje jej ojca, ale ona miała też wiele cech Klast.

— Wiem, że zrobiłaś wszystko, co mogłaś — odezwał się wreszcie, żeby wypełnić ciszę.

Jasmel zagapiła się na sufit pokryty malowidłami zórz, z centralnie zamontowanym czasomierzem. Dopiero po chwili opuściła wzrok i spojrzała na Adikora.

— Zrobiłeś to? — spytała.

— Co? — Serce Adikora zabiło gwałtowniej. — Nie, oczywiście, że nie. Kocham twojego ojca.

Jasmel zamknęła oczy.

— Nie wiedziałam, że to ty próbowałeś go zabić dawno temu.

— Nie próbowałem go zabić. Byłem po prostu zły, tylko tyle. Myślałem, że to zrozumiałaś, sądziłem, że…

— Sądziłeś, że skoro zdecydowałam się mimo wszystko mówić w twoim imieniu, to nie przejęłam się tym, co wcześniej widziałam? Przecież to był mój ojciec! Patrzyłam, jak wypluwa własne zęby!

— To się stało dawno temu — powiedział Adikor cicho. — Nie… nie pamiętałem, że było tyle… tyle krwi. Naprawdę mi przykro, że musiałaś to zobaczyć. — Przerwał na chwilę. — Jasmel, nie rozumiesz? Ja kocham twojego ojca; wszystko, co mam, zawdzięczam właśnie jemu. Po tamtym… incydencie… mógł wnieść przeciwko mnie oskarżenie; mógł doprowadzić do mojej sterylizacji. Ale tego nie zrobił. Rozumiał, że to była… jest… choroba, niezdolność zapanowania nad gniewem. To, że wciąż jestem cały, zawdzięczam tylko jemu; to, że mam syna, Daba, także zawdzięczam jemu. Wobec twojego ojca czuję bezbrzeżną wdzięczność. Nigdy bym go nie skrzywdził. Nie mógłbym.

— Może zmęczyło cię bycie jego dłużnikiem.

— Nie było mowy o żadnym długu. Jesteś jeszcze młoda, Jasmel, nie związałaś się z nikim, ale wkrótce na pewno to zrobisz. Między ludźmi, którzy się kochają, nie ma mowy o długach; liczy się jedynie całkowite przebaczenie i wspólna przyszłość.

— Ludzie się nie zmieniają.

— Ależ zmieniają się. Ja się zmieniłem. I twój ojciec o tym wiedział.

Jasmel długo milczała.

— Kogo poprosisz, by mówił teraz w twoim imieniu? — spytała wreszcie.

Wcześniej Adikor zignorował to pytanie, gdy wykrzyczał je jeden z Ekshibicjonistów. Tym razem jednak się zamyślił.

— Naturalnym wyborem wydaje się Lurt — przyznał. — Jest z pokolenia 145, ma dość lat, by arbitrzy ją uszanowali. Poza tym obiecała zrobić wszystko, co w jej mocy.

— Mam nadzieję…  — zaczęła Jasmel i przerwała. Dopiero po chwili dokończyła. — Mam nadzieję, że ona ci pomoże.

— Dziękuję. Co teraz zamierzasz?

Jasmel spojrzała na niego.

— Teraz… na razie muszę się znaleźć daleko stąd… i daleko od ciebie.

Odwróciła się i opuściła wielką salę Rady, zostawiając Adikora zupełnie samego.

Rozdział 30

DZIEŃ PIĄTY

WTOREK, 6 SIERPNIA

148/103/28

Wyszukiwanie wiadomości

Kluczowe słowo: neandertalczyk

Islamski przywódca duchowy oświadczył, że ten tak zwany neandertalczyk jest bez wątpienia nieudanym produktem eksperymentów inżynierii genetycznej Zachodu. Wilayat-al-Faqih z Iranu wzywa kanadyjski rząd do przyznania, że Ponter Boddit powstał w wyniku potwornie niemoralnej procedury rekombinacji DNA…

Ottawa znalazła się pod presją, aby nadać Ponterowi Bodditowi kanadyjskie obywatelstwo — a prośba ta wypłynęła z niezwykłego źródła. Prezydent zwrócił się dziś do premiera Kanady z apelem o przyspieszenie procedury, dzięki której neandertalczyk zostałby oficjalnie uznany za obywatela Kanady. Ponter Boddit poinformował, że urodził się w miejscu, które na tym świecie odpowiada miejscowości Sudbury w prowincji Ontario. „Skoro urodził się w Kanadzie”, orzekł prezydent, „jest Kanadyjczykiem”.

Prezydent chce jak najszybszego wydania Bodditowi kanadyjskiego paszportu, aby mógł on bez przeszkód udać się do Stanów Zjednoczonych zaraz po zakończeniu okresu kwarantanny, kończąc tym samym debatę w Capitol Hill na temat tego, czy neandertalczyk może przekroczyć granicę USA.

Część 5, paragraf 4 kanadyjskiej ustawy o prawach obywatelskich daje władzom prawo decydowania w tej kwestii i Waszyngton nalega, aby z tego prawa skorzystano: „W celu złagodzenia wyjątkowych trudności lub nagrodzenia zasług wyjątkowej wagi dla Kanady, gubernator ma prawo uchylić inne postanowienia niniejszej ustawy i polecić premierowi przyznanie obywatelstwa każdej osobie… ”

Kanadyjski minister zdrowia otrzymał internetową petycję z ponad 10 tysiącami nazwisk osób z całego świata, domagających się, aby Ponter Boddit został na stałe objęty kwarantanną…

Wartość akcji Inco przed zamknięciem giełdy osiągnęła dziś najwyższy poziom od pięćdziesięciu dwóch tygodni…

„To medialny cyrk”, powiedział długoletni rotarianin z Sudbury, Bernie Monks. „Północne Ontario nie przeżywało nic podobnego, odkąd w 1934 urodziły się pięcioraczki Dionne… ”

Wciąż napływają oferty pracy dla Pontera Boddita. Japoński ośrodek badawczy NTT zaproponował mu posadę dyrektora nowego zespołu informatyki kwantowej. Microsoft i IBM także złożyły propozycje kontraktów przewidujących bardzo hojne uposażenie. MIT, CalTech oraz osiem innych uniwersytetów zaoferowało posady wykładowcy. Korporacja RAND przygotowała własną ofertę. Greenpeace także. Neandertalczyk jeszcze nie wypowiedział się na temat tego, czy któraś z propozycji mu odpowiada…

Zespół naukowców z Francji wydał oświadczenie mówiące, że choć Ponter Boddit rzeczywiście pojawił się na ziemi kanadyjskiej, to nie można uznać, że urodził się jako Kanadyjczyk, ponieważ neandertalczycy nie zamieszkiwali Ameryki Północnej. Naukowcy twierdzą, że w związku z tym powinien on otrzymać obywatelstwo francuskie, ponieważ najmłodsze szkielety neandertalczyków odkryto właśnie we Francji…

Orędownicy praw obywatelskich po obu stronach granicy potępiają przymusową kwarantannę tak zwanego neandertalczyka, twierdząc, iż nie ma dowodów na to, że stanowi on dla kogokolwiek medyczne zagrożenie…

Kolejne badania krwi niczego nie wykazywały. Wyglądało na to, że chorobę Pontera udało się pokonać, i nie znaleziono dowodów na to, by był nosicielem czegokolwiek, co stanowiłoby zagrożenie dla ludzi na tym świecie. Mimo to centrum epidemiologiczne nie zdecydowało się odwołać kwarantanny.

Ponter tego dnia znowu włożył własną koszulę, tę, którą miał na sobie, gdy się tu zjawił. Wprawdzie RCMP dostarczyło mu dodatkową garderobę, zakupioną w lokalnym oddziale Marks Work Wearhouse, ale ubrania te nie pasowały zbyt dobrze; w seryjnej produkcji trudno było znaleźć stroje na osobnika, który wyglądał jak nieco przycięta wersja Mistera Universum.

Ponter — a raczej Hak — mówił już po angielsku zadziwiająco dobrze. Kompan nie posiadał w zaprogramowanym repertuarze fonemu długiego „i”, ale nagrał Mary i Reubena wymawiających ten dźwięk i w razie konieczności odtwarzał odpowiednią wersję, gdy używał słów, których w przeciwnym razie nie mógłby wymówić. Mary uznała, że jej imię wypowiadane jako „Mare-i”, częściowo głosem Haka, a częściowo jej własnym lub Reubena, brzmi śmiesznie, więc poprosiła Kompana, aby nie zadawał sobie tyle trudu; niektórzy ludzie też zwracali się do niej „Marę” i nie miała nic przeciwko temu, by Hak nadal to robił. Louise również poprosiła Kompana, aby nazywał ją po prostu „Lou”.

Hak w końcu zasygnalizował im, że zebrał słownictwo konieczne do prowadzenia bardziej wnikliwych rozmów. Zaznaczył wprawdzie, że podczas konwersacji może napotykać braki i trudności, ale te można było rozwiązać w trakcie.

Dlatego, gdy Reuben przez telefon omawiał z innymi lekarzami wyniki kolejnych badań, a Louise — nocny marek — poszła spać na górę, korzystając z propozycji Pontera, że może zająć jego łóżko, Mary i Ponter usiedli w salonie i odbyli pierwszą prawdziwą rozmowę. Ponter mówił cicho we własnym języku, a Hak, używając męskiego głosu, przekładał to na angielski:

— Dobrze jest rozmawiać.

Mary zachichotała nerwowo. Wcześniej frustrowało ją to, że nie potrafi się z nim porozumieć, a teraz, gdy wreszcie mogli się komunikować, nie wiedziała, co ma powiedzieć.

— Tak — przyznała — dobrze jest rozmawiać.

— Piękny dzień — zauważył Ponter, spoglądając przez okno na ogród. Hak przetłumaczył.

Mary znowu się roześmiała; tym razem serdecznie. Wymiana uwag o pogodzie — uprzejmość przekraczająca bariery gatunkowe.

— Rzeczywiście, piękny — odparła.

W tej samej chwili zrozumiała, że wcale nie ma kłopotów ze znalezieniem tematu do rozmowy. Przeciwnie, pytań było tak wiele, że nie wiedziała, od czego zacząć. Ponter był naukowcem; na pewno orientował się w tym, co jego ludzie wiedzą o genetyce, o oddzieleniu się rodzaju Homo od rodzaju Pan, o…

Nie. Nie. Przede wszystkim był człowiekiem i to człowiekiem, który miał za sobą wstrząsające wydarzenia. Sprawy naukowe mogły poczekać. Teraz powinni porozmawiać o nim, o tym, jak daje sobie radę.

— Jak się czujesz? — spytała.

— Dobrze — rozległ się głos tłumacza.

Uśmiechnęła się.

— Ale tak naprawdę. Jak sobie radzisz z tym wszystkim?

Ponter zawahał się przez moment i Mary zaczęła się zastanawiać, czy neandertalscy mężczyźni, podobnie jak ci, których znała na tym świecie, niechętnie rozmawiają o uczuciach. Ale w końcu wypuścił powietrze z długim, drżącym westchnieniem.

— Jestem przerażony — powiedział. — I tęsknię za rodziną.

Mary uniosła brwi.

— Za rodziną?

— Za córkami. Mam dwie córki, Jasmel Ket i Megameg Bek.

Mary opadła szczęka. Wcześniej nie przyszło jej do głowy, że Ponter może mieć rodzinę.

— Ile mają lat?

— Starsza ma… hm, znam jej wiek w miesiącach, ale wy tu mierzycie go głównie w latach, tak? Starsza ma… Hak?

Kobiecy głos Haka włączył się w rozmowę.

— Jasmel ma osiemnaście lat, a Megameg osiem.

— Mój Boże. Jak one sobie teraz radzą? A ich matka?

— Klast zmarła przed dwoma dekamiesiącami — wyjaśnił Ponter.

— To dwadzieścia miesięcy — uzupełnił Hak. — Czyli jeden rok i osiem miesięcy.

— Przykro mi — powiedziała Mary cicho.

Ponter nieznacznie skinął głową.

— Jej komórki we krwi zmieniły się…

— Miała białaczkę — Mary podsunęła mu właściwe słowo.

— Tęsknię za nią każdego miesiąca.

Przez chwilę Mary zastanawiała się, czy Hak dobrze to przetłumaczył; Ponter na pewno chciał powiedzieć, że tęskni za nią każdego dnia.

— Dziewczynki straciły oboje rodziców…

— Tak. Oczywiście Jasmel jest już dorosła, więc…

— Może już głosować? — spytała Mary.

— Nie, nie. Może Hak źle coś przeliczył?

— Na pewno nie — wtrącił się kobiecy głos Haka.

— Jasmel jest jeszcze za młoda, by głosować — powiedział Ponter. — Nawet ja jestem jeszcze za młody.

— Ile lat trzeba mieć na twoim świecie, aby głosować?

— Trzeba skończyć 600 miesięcy. To dwie trzecie przeciętnego okresu życia, który wynosi 900 miesięcy.

Hak najwyraźniej chciał rozwiać wszelkie wątpliwości co do swoich zdolności matematycznych i szybko podał przeliczenia:

— Głosować można po skończeniu czterdziestu dziewięciu lat; a przeciętna długość życia wynosi siedemdziesiąt trzy lata, choć wielu ludzi żyje w dzisiejszych czasach znacznie dłużej.

— Tutaj, w Ontario, ludzie mają prawo głosować, gdy skończą osiemnaście — powiedziała Mary. — Oczywiście mam na myśli lata.

— Osiemnaście! — wykrzyknął Ponter. — To szaleństwo.

— Nie znam żadnego miejsca, w którym wiek uprawniający do głosowania byłby późniejszy niż dwadzieścia jeden lat.

— To w dużym stopniu tłumaczy, dlaczego wasz świat jest taki. My nie pozwalamy ludziom wpływać na politykę, dopóki nie zdobędą odpowiedniej wiedzy i doświadczenia.

— Ale skoro Jasmel nie może jeszcze głosować, co sprawia, że jest dorosła?

Ponter nieznacznie uniósł ramiona.

— Takie rozróżnienia nie są chyba aż tak znaczące w moim świecie jak tutaj. Po prostu po skończeniu 225 miesięcy człowiek zaczyna prawnie za siebie odpowiadać i zwykle zaraz potem zakłada własny dom. — Ponter pokręcił głową. — Chciałbym dać Jasmel i Megameg znak, że żyję i że o nich myślę. Nawet jeśli nie mogę już wrócić do domu, oddałbym wszystko za możliwość przesłania im wiadomości.

— Naprawdę sądzisz, że nie ma sposobu, abyś wrócił do siebie?

— Nie mam pojęcia jak. Może gdyby udało się tutaj zbudować komputer kwantowy i wiernie odtworzyć okoliczności, które doprowadziły do mojego… przejścia. Ale ja jestem fizykiem-teoretykiem; mam jedynie mgliste pojęcie o tym, jak buduje się komputery kwantowe. Mój partner, Adikor, zna się na tym, ale nie mogę się z nim skontaktować.

— To musi być dla ciebie bardzo frustrujące.

— Przepraszam. Nie zamierzałem przenosić moich problemów na ciebie.

— Nic nie szkodzi. Może ktoś z nas mógłby ci jakoś pomóc?

Ponter wymówił pojedynczą, smutnie brzmiącą neandertalską sylabę, a Hak powiedział:

— Nie.

Mary bardzo chciała jakoś go pocieszyć.

— Na pewno wkrótce skończy się kwarantanna. Może kiedy opuścimy to miejsce, będziesz mógł podróżować, zwiedzać świat. Sudbury jest niewielkim miastem, ale…

— Niewielkim? — zdziwił się Ponter, szeroko otwierając oczy. — Przecież tu są… sam nie wiem ile, ale co najmniej dziesiątki tysięcy.

— Cały okręg administracyjny Sudbury zamieszkuje 160 tysięcy ludzi — powiedziała Mary. Wyczytała to w przewodniku, który znalazła w swoim pokoju hotelowym.

— Sto i sześćdziesiąt tysięcy! — powtórzył Ponter. — I to jest niewielkie miasto? Ty, Marę, pochodzisz z innego miejsca, tak? Z innego miasta. Ile ludzi tam mieszka?

— Samo Toronto ma 2,4 miliona mieszkańców, ale jeśli weźmiemy cały zespół miejski, to liczba ta sięga 3,5 miliona.

— Trzy i pół miliona? — spytał Ponter z niedowierzaniem.

— Mniej więcej.

— A ile w ogóle jest ludzi?

— Na całym świecie?

— Tak.

— Trochę ponad sześć miliardów.

— A miliard to… tysiąc razy milion?

— Zgadza się — przytaknęła Mary.

Ponter opadł na oparcie fotela.

— Ale to… olbrzymia liczba.

Mary zmarszczyła brwi.

— A ile jest ludzi na twoim świecie?

— Sto osiemdziesiąt pięć milionów.

— Dlaczego tak mało? — zdziwiła się Mary.

— Dlaczego tak dużo? — spytał Ponter.

— Nie wiem. Nigdy się nad tym nie zastanawiałam.

— Czy wy nie… na naszym świecie wiemy, jak zapobiegać ciąży. Może mógłbym was nauczyć…

Mary się uśmiechnęła.

— My też mamy swoje metody.

Ponter uniósł brew.

— Może nasze lepiej się sprawdzają.

— Może i tak — roześmiała się Mary.

— I macie tu dość jedzenia dla sześciu miliardów ludzi?

— Przeważnie jemy rośliny. Uprawiamy — pisk; Hak emitował ten dźwięk słysząc słowo, którego jeszcze nie miał w bazie danych i nie mógł się domyślić jego znaczenia z kontekstu — celowo je sadzimy. Zauważyłam, że nie lubisz chleba — znowu pisk — hm… jedzenia zrobionego z ziarna. Otóż właśnie chlebem lub ryżem żywi się większość z nas.

— Udaje wam się bez trudu nakarmić sześć miliardów ludzi roślinami?

— No, niezupełnie — przyznała Mary. — Około pół miliarda ma za mało jedzenia.

— To bardzo smutne — zauważył Ponter.

Mary nie mogła się z nim nie zgodzić. Nagle uświadomiła sobie, że do tej pory Ponter poznawał jedynie uładzoną wersję Ziemi. Trochę oglądał telewizję, ale za mało, żeby zorientować się w wielu problemach. Tymczasem wszystko wskazywało na to, że ma tu spędzić resztę życia. Trzeba mu było powiedzieć o wojnie, przestępczości, zanieczyszczeniu środowiska i niewolnictwie — o całej krwawej smudze biegnącej przez dzieje ludzkości.

— Nasz świat jest bardzo skomplikowany — powiedziała Mary, tak jakby chciała tym wytłumaczyć fakt, że część ludzi głoduje.

— Tyle już zdążyłem zauważyć — stwierdził Ponter. — My mamy tylko jeden gatunek ludzkości, choć w przeszłości było ich więcej. U was zauważyłem co najmniej trzy lub cztery.

Mary nieznacznie pokręciła głową.

— Jak to?

— Różne typy ludzi. Ty należysz do jednego gatunku, a Reuben do innego. Ten mężczyzna, który pomagał mnie uratować, był pewnie z jeszcze innego.

Uśmiechnęła się.

— To nie są różne gatunki. U nas też istnieje tylko jeden gatunek: Homo sapiens.

— Możecie się parzyć między sobą? — zdziwił się Ponter.

— Tak.

— I potomstwo jest płodne?

— Tak.

Ponter zmarszczył brew.

— To ty jesteś genetykiem, nie ja, ale… ale… skoro możecie się między sobą krzyżować, to skąd taka różnorodność? Czy z czasem ludzie nie powinni zacząć wyglądać podobnie, dziedzicząc mieszankę wszystkich możliwych cech?

Mary głośno wypuściła powietrze. Nie spodziewała się, że przyjdzie jej wyjaśniać tak skomplikowane sprawy już na samym początku.

— No cóż, w przeszłości… nie dziś, ale…  — Przełknęła ślinę. — No, może dziś też, tylko w znacznie mniejszym stopniu, ale w przeszłości ludzie jednej rasy…  — inny sygnał dźwiękowy; znane już słowo, którego w danym kontekście Hak nie potrafił przetłumaczyć — … ludzie jednego koloru skóry nie mieszali się z ludźmi innego koloru.

— Dlaczego? — Proste pytanie, takie proste, a jednak…

Mary nieznacznie uniosła ramiona.

— Zróżnicowanie barwy skóry pierwotnie było wynikiem geograficznej izolacji poszczególnych populacji. Ale później… później ograniczano wzajemne kontakty z powodu ignorancji, głupoty, nienawiści.

— Nienawiści — powtórzył Ponter.

— Tak, przykro mi o tym mówić. — Wzruszyła ramionami. — W dziejach mojego gatunku mamy wiele tego przykładów i nie jestem z tego dumna.

Ponter milczał przez długą chwilę.

— Zastanawiałem się nad tym twoim światem — powiedział w końcu. — Zdziwiłem się, kiedy zobaczyłem tamte zdjęcia czaszek w szpitalu. Widziałem takie czaszki, ale w moim świecie są one znane tylko z okazów kopalnych. Zdumiałem się, widząc ciało na czymś, co dla mnie istniało dotychczas wyłącznie jako kość.

Znowu umilkł, przyglądając się Mary tak, jakby jej wygląd nadal go dziwił. Nieznacznie zmieniła pozycję.

— Nie wiedzieliśmy nic o kolorze waszej skóry — przyznał Ponter — ani o barwie włosów. Wszyscy — pisk; Hak piszczał także wtedy, gdy omijał jakieś słowo, ponieważ nie miał jeszcze angielskiego odpowiednika w swoim słowniku — z mojego świata byliby zaskoczeni, widząc taką rozmaitość.

Mary się uśmiechnęła.

— Nie wszystkie kolory są naturalne — powiedziała. — Na przykład, to nie jest prawdziwy kolor moich włosów.

Ponter spojrzał na nią ze zdumieniem.

— A jaki kolor mają naprawdę?

— Mysi brązowy.

— Dlaczego go zmieniłaś?

Lekko wzruszyła ramionami.

— Potrzebowałam odmiany, poza tym… powiedziałam ci, że są brązowe, ale tak naprawdę jest w nich sporo siwizny. Ja… wiele osób nie lubi siwych włosów.

— Włosy mojego gatunku siwieją z wiekiem.

— Tak samo jest u nas; nikt się nie rodzi z siwymi włosami.

Ponter ponownie zmarszczył brew.

— W moim języku określenie nazywające osobę, która ma wiedzę, jaka płynie z doświadczenia, oraz nazwa koloru, jaki z wiekiem przybierają włosy, są takie same: „Siwy”. Zupełnie nie rozumiem, dlaczego ktoś chciałby to ukrywać.

Mary raz jeszcze wzruszyła ramionami.

— Robimy wiele rzeczy, które nie mają sensu.

— To chyba prawda — przyznał Ponter. Na moment zamilkł, jakby się zastanawiał, czy powinien mówić dalej. — U nas często zastanawialiśmy się, co się stało z waszymi ludźmi… oczywiście na naszym świecie. Wybacz mi; nie chcę wypaść na — pisk — ale na pewno wiesz, że wasze mózgi są mniejsze od naszych.

Mary skinęła głową.

— Średnio o dziesięć procent, o ile dobrze pamiętam.

— Poza tym wyglądacie na fizycznie słabszych. Na podstawie śladów przyczepów na waszych kościach ocenialiśmy, że wasz rodzaj miał o połowę mniejszą masę mięśniową niż my.

— Zgadza się — powiedziała Mary, kiwając głową.

— Do tego — ciągnął Ponter — wspomniałaś, że nie potraficie się między sobą dogadywać, nawet z ludźmi tego samego rodzaju.

Mary znowu przytaknęła.

— Istnieją pewne archeologiczne dowody tego typu zachowań wśród waszego rodzaju także na moim świecie — przyznał Ponter. — Powszechna teoria głosi, że powybijaliście się nawzajem… co w połączeniu z ograniczoną inteligencją, sama rozumiesz…  — Ponter pochylił głowę. — Przepraszam; naprawdę nie chciałem cię urazić.

— W porządku — powiedziała Mary.

— Jestem pewien, że istnieją jakieś lepsze wytłumaczenia. Wiedzieliśmy o was tak mało.

— W pewnym sensie świadomość, że wszystko mogło się potoczyć zupełnie inaczej i że to niekoniecznie my mieliśmy przetrwać, prawdopodobnie wyjdzie nam na dobre — stwierdziła Mary. — Przypomni ludziom tutaj, jak cenne jest życie.

— To to nie jest dla nich oczywiste? — zdziwił się Ponter, szeroko otwierając oczy.

Rozdział 31

Adikor w końcu ze smutkiem opuścił salę Rady. To był obłęd — obłęd! Nie dość, że utracił Pontera, to jeszcze teraz musiał stanąć przed pełnym trybunałem. Jeśli dawniej wierzył w sprawiedliwość sądów — o których do tej pory miał dość mgliste pojęcie — teraz ta wiara została zniszczona. Jak można było tak prześladować niewinnego człowieka w żałobie?

Ruszył długim korytarzem, na którego ścianach wisiały rzędy kwadratowych portretów znakomitych arbitrów z przeszłości, kobiet i mężczyzn, którzy stworzyli zasady współczesnego prawa. Czy naprawdę chodziło im o taką farsę? Szedł dalej, nie zwracając uwagi na mijających go od czasu do czasu ludzi… dopóki jego uwagi nie przykuła pomarańczowa plama.

Bolbay! Wciąż miała na sobie kolor oskarżyciela. Stała w końcu korytarza. Zwlekała z opuszczeniem budynku Rady. Może chciała uniknąć Ekshibicjonistów. Dopiero teraz wychodziła na zewnątrz.

Nie zastanawiając się nad tym, co robi, Adikor popędził korytarzem w jej stronę. Dywan mchu tłumił odgłos jego kroków. Dogonił ją w chwili, gdy przekraczała próg drzwi w końcu holu, wychodząc na popołudniowe słońce.

— Daklar!

Odwróciła się, zaskoczona.

— Adikor! — wykrzyknęła. Jej oczy zrobiły się okrągłe. Celowo podniosła głos. — Ten, kto sprawuje nadzór sądowy nad Adikorem Huldem, powinien teraz uważać! On właśnie zbliża się do mnie, osoby, która go oskarża!

Adikor powoli pokręcił głową.

— Nie jestem tu po to, by cię skrzywdzić.

— Widziałam, że twoje czyny nie zawsze odpowiadają zamiarom.

— Tamto wydarzyło się wiele lat temu. — Celowo użył rzeczownika, który najbardziej podkreślał długość czasu. — Nigdy nikogo nie uderzyłem ani przedtem, ani potem.

— Ale wtedy to zrobiłeś — stwierdziła Bolbay. — Straciłeś panowanie nad sobą. Zaatakowałeś. Chciałeś zabić.

— Nie! Nigdy nie chciałem skrzywdzić Pontera.

— Nie powinniśmy rozmawiać. Pozwól mi odejść. — Bolbay się odwróciła.

Adikor wyciągnął rękę i chwycił ją za ramię.

— Nie, zaczekaj!

Obróciła się do niego z paniką na twarzy, ale szybko zmieniła jej wyraz i znacząco spojrzała na jego dłoń. Adikor puścił jej ramię.

— Proszę — powiedział. — Proszę, powiedz mi dlaczego. Dlaczego występujesz przeciwko mnie z taką… taką mściwością? Przez cały czas, odkąd się znamy, nigdy cię nie skrzywdziłem. Na pewno wiesz, że kochałem Pontera i że on kochał mnie. Nie chciałby, żebyś w taki sposób mnie prześladowała.

— Nie udawaj przede mną niewinnego.

— Ale ja jestem niewinny! Dlaczego to robisz?

Bolbay w odpowiedzi tylko pokręciła głową, odwróciła się i odeszła.

— Dlaczego? — zawołał za nią Adikor. — Dlaczego?

— Opowiedz o twoich ludziach — zaproponowała Mary Ponterowi. — Do tej pory mogliśmy badać tylko szkielety neandertalczyków. Dlatego wciąż pojawiało się wiele kwestii spornych, na przykład, do czego służył wam wysunięty wał nadoczodołowy.

Ponter ze zdziwieniem zamrugał powiekami.

— Chroni moje oczy przed słońcem.

— Naprawdę? No tak, to ma sens. Ale w takim razie, dlaczego u moich ludzi go nie ma? Bo przecież neandertalczycy ewoluowali w Europie, a moi przodkowie pochodzą z Afryki, gdzie słońca jest o wiele więcej.

— My też się nad tym zastanawialiśmy, badając szczątki Gliksinów — przyznał Ponter.

— Gliksinów? — powtórzyła Mary.

— To typ hominidów z mojego świata, których wy najbardziej przypominacie. Gliksini nie mieli wałów nadoczodołowych, więc przypuszczaliśmy, że byli aktywni głównie nocą.

Mary się uśmiechnęła.

— No tak, wiele teorii sformułowanych wyłącznie w oparciu o badanie szkieletów jest błędnych. Powiedz mi, co sądzisz o tym? — Postukała się palcem wskazującym w brodę.

Ponter spojrzał na nią z zakłopotaniem.

— Teraz już wiem, że się myliliśmy, ale…

— Tak?

Otwartą dłonią przygładził zarost, pokazując, że jego szczęka pozbawiona jest wyniosłości bródkowej.

— My nie mamy takich wystających części, więc przypuszczaliśmy…

— Że co? — spytała Mary.

— Zakładaliśmy, że służyły wam do zatrzymywania śliny. Macie takie małe usta, więc przypuszczaliśmy, że przez cały czas wypływała z nich ślina. Poza tym wasze mózgi są mniejsze od naszych, a wiadomo, że, hm, idioci często się ślinią.

Mary zaśmiała się w głos.

— A niech mnie! A skoro mowa o szczękach, co się stało z twoją?

— Nic — odparł Ponter. — Jest taka, jaka była.

— Widziałam zdjęcia rentgenowskie w szpitalu. Twoja żuchwa — kość szczękowa — została w dużym stopniu zrekonstruowana.

— Aa, o to ci chodzi — powiedział Ponter przepraszająco. — Jakieś dwieście miesięcy temu zostałem uderzony.

— Czym? — zdziwiła się Mary. — Cegłą?

— Pięścią.

Mary opadła szczęka.

— Wiedziałam, że neandertalczycy byli silni, ale… Rany! Wystarczył jeden cios?

Ponter przytaknął.

— Masz szczęście, że nie zginąłeś — powiedziała Mary.

— Obaj mieliśmy szczęście, ten, który uderzał, i ja.

— Dlaczego ten ktoś to zrobił?

— Z powodu głupiej sprzeczki. Oczywiście nie powinien był tak zareagować i potem bardzo mnie przepraszał. Postanowiłem nie wnosić przeciwko niemu sprawy; gdybym to zrobił, sądzono by go za próbę zabójstwa.

— Naprawdę mógłby cię zabić jednym uderzeniem?

— O tak. Na szczęście zdążyłem zareagować i w porę podniosłem głowę; to dlatego trafił w szczękę, a nie w twarz. Gdyby uderzył mnie tutaj, wgniótłby przód mojej czaszki.

— Nie do wiary — przyznała Mary.

— Był zły, ale ja go sprowokowałem. To była w równym stopniu moja wina, jak i jego.

— Czy ty… czy mógłbyś zabić człowieka gołymi rękami?

— Oczywiście. Zwłaszcza gdybym zaszedł go od tyłu. — Ponter splótł palce, uniósł ramiona i zamarkował cios złączonymi pięściami. — Mógłbym strzaskać czyjąś czaszkę, gdybym uderzył w ten sposób od tyłu. Atakując od przodu, gdybym zdołał walnąć go pięścią lub wymierzyć kopniaka w środek klatki piersiowej, zmiażdżyłbym jego serce.

— Ale… ale… bez urazy, małpy człekokształtne też są bardzo silne, lecz rzadko zabijają się nawzajem w starciach.

— To dlatego, że gdy walczą o dominację w stadzie, ich walki mają raczej charakter rytualny i instynktowny. W rzeczywistości są to głównie klapsy otwartą dłonią, zachowania na pokaz. Jedynie szympansy zabijają innych przedstawicieli swojego gatunku, ale robią to przede wszystkim zębami. Tylko człowiek zaciska palce w pięść.

— Nie do wiary. — Mary uświadomiła sobie, że się powtarza, ale nie potrafiła w żaden inny sposób podsumować tego, co czuła. — Tutaj ludzie cały czas wdają się w bójki. Czasem nawet robią z tego sport: boks, zapasy.

— To szaleństwo — stwierdził Ponter.

— Jestem tego samego zdania — przyznała Mary. — Ale tu rzadko się zdarza, żeby ktoś w takiej walce zginął. To znaczy, prawie niemożliwe jest, aby jeden człowiek zabił drugiego gołymi rękami. Chyba mamy za małą siłę.

— W moim świecie uderzenie równa się śmierci. Dlatego nigdy tego nie robimy. Jakikolwiek przejaw przemocy może mieć skutki śmiertelne, więc po prostu nie możemy na to pozwalać.

— Ale ty zostałeś uderzony — zauważyła Mary.

Ponter przytaknął.

— To się wydarzyło dawno temu, kiedy byłem studentem Akademii Nauk. Spierałem się tak, jak kłócą się niedojrzali młodzicy, dla których najbardziej liczy się wygrana. Widziałem, że mój przeciwnik robi się coraz bardziej zły, ale mimo to upierałem się przy swoim. Wtedy on zareagował w… bardzo niefortunny sposób. Ale wybaczyłem mu.

Mary spojrzała na Pontera, wyobrażając sobie, jak nadstawia drugi policzek człowiekowi, który go uderzył.

Adikor przez Kompana wezwał sześcian podróżny i wrócił nim do domu. Siedział teraz na tarasie i szukał informacji na temat procedur prawnych. Nawet gdy transmisje z jego implantu były monitorowane, on wciąż miał za pośrednictwem urządzenia dostęp do zasobów wiedzy całego świata. Wyniki wyszukiwań przekazywał do elektronicznego notesu, aby łatwiej móc je odczytać.

Lurt od razu zgodziła się mówić w jego imieniu przed trybunałem. Ale chociaż ona i inni — bo tym razem wolno jej było wzywać świadków — mogli zaświadczyć, jaki charakter ma Adikor i jak stabilny był jego związek z Ponterem, to raczej nie należało zakładać, że takie opinie przekonają Arbiter Sard i jej towarzyszy do uniewinnienia oskarżonego. Dlatego Adikor zaczął badać historię prawa, szukając innych przypadków, w których postawiono komuś zarzut morderstwa, choć nigdy nie odnaleziono ciała. Miał nadzieję, że znajdzie jakieś dawne orzeczenie, które okaże się pomocne w jego sprawie.

Pierwszy podobny przypadek, na jaki się natknął, miał miejsce w pokoleniu 17. Oskarżony był mężczyzną o imieniu Dassta. Zarzucano mu, że podstępnie zakradł się do Centrum i zabił partnerkę. Jej ciała nigdy nie odnaleziono; po prostu pewnego dnia kobieta zniknęła. Trybunał orzekł, że skoro nie ma ciała, morderstwo nie mogło zostać popełnione.

Adikor cieszył się z tego odkrycia — dopóki nie zaczął czytać dalej.

Stojące na tarasie fotele ogrodowe wybierał razem z Ponterem. Zdecydowali się na zwyczajne siedzenia o dość wątłej konstrukcji. Był to znak wiary Pontera w to, że jego partner został wyleczony i jego złość już nigdy nie przerodzi się w przemoc fizyczną. Ale teraz Adikor pod wpływem frustracji uderzeniem pięści zmiażdżył poręcz, posyłając drzazgi w powietrze. W przepisach przeczytał, że tylko sprawy z okresu ostatnich dziesięciu generacji mogły zostać wykorzystane w postępowaniu sądowym. Według Kodu Cywilizacji, społeczeństwo szło naprzód i to, co ludzie robili dawno temu, nie miało już wpływu na sprawy współczesne.

Adikor wytrwale przeglądał informacje i wreszcie natrafił na intrygujący przypadek z pokolenia 140 — zaledwie osiem generacji wstecz — w którym mężczyzna został oskarżony o zamordowanie innego z powodu sporu o to, że ten drugi zasadził sobie dom zbyt blisko siedziby tego pierwszego. Tym razem także nie odnaleziono ciała. Trybunał orzekł, że brak ciała wystarcza, aby unieważnić zarzuty. To poprawiło humor Adikora. Tylko że…

Tylko…

Pokolenie 140. To był okres od — hm, pomyślmy — mniej więcej 1100 do 980 miesięcy temu; czyli od osiemdziesięciu ośmiu do siedemdziesięciu ośmiu lat wstecz. Tymczasem implanty wprowadzono zaledwie przed tysiącem miesięcy; niedługo miały się odbyć uroczyste obchody z tej okazji.

Czy sprawa z generacji 140 datowała się z okresu przed, czy po wprowadzeniu Kompanów? Adikor wrócił do lektury.

Przed. Chrząstka! Bolbay na pewno upierałaby się, że tamte orzeczenie nie ma wpływu na obecny proces, że nie tylko ciała, ale także żyjący ludzie mogli bez trudu znikać w mrocznych czasach, zanim wielki Lonwis Trob wyzwolił ludzkość, a sprawa, w której nie mogły istnieć żadne zapisy działań oskarżonego, nijak się ma do sprawy, w której oskarżony doprowadził do sytuacji pozwalającej mu uniknąć rejestracji jego czynów.

Adikor kontynuował przeszukiwanie bazy danych. Przyszło mu do głowy, że wygodnie byłoby, gdyby ktoś specjalizował się w załatwianiu spraw związanych z prawem w imieniu innych osób; to mógłby być pożyteczny wkład w społeczeństwo. Adikor sam chętnie zaproponowałby wymianę usług człowiekowi, który znałby się na tej dziedzinie życia i mógł odszukać potrzebne informacje. Ale nie, to nie był dobry pomysł. Samo istnienie takich ludzi bez wątpienia zwiększyłoby liczbę procesów i…

Nagle Pabo z impetem wypadła z domu, ujadając. Adikor podniósł głowę i jego serce na moment zamarło… Ostatnio często tak się czuł. Czy to możliwe? Czy to możliwe?

Nie. To nie on. Oczywiście, że nie. Był to ktoś, kogo odwiedzin Adikor się nie spodziewał: Jasmel Ket.

— Zdrowego dnia — powitała go, gdy znalazła się w odległości dziesięciu kroków od niego.

— Zdrowego dnia — odparł, starając się, aby jego głos zabrzmiał neutralnie.

Jasmel usiadła na drugim fotelu — tym, który należał do jej ojca. Pabo dobrze znała dziewczynę; Ponter często zabierał psią towarzyszkę do Centrum, gdy Dwoje stawało się Jednym. Teraz cieszyła się, widząc znajomą twarz. Trąciła nosem nogi Jasmel, a dziewczyna podrapała rudobrązową sierść na jej głowie.

— Co się stało z twoim fotelem? — spytała Jasmel.

Adikor odwrócił wzrok.

— Nic.

Jasmel wolała nie drążyć tematu; przecież widać było, co się naprawdę wydarzyło.

— Lurt zgodziła się mówić w twoim imieniu? — zapytała.

Adikor skinął głową.

— To dobrze. Na pewno zrobi wszystko, co w jej mocy. — Jasmel umilkła na moment, po czym raz jeszcze zerknęła na połamany fotel. — Tylko…

— Właśnie — skwitował Adikor. — Tylko.

Jasmel rozejrzała się po okolicy. W oddali dostrzegła wędrującego mamuta. Szedł powoli i dostojnie.

— Teraz, gdy sprawa przekazana została do rozsądzenia przed pełnym trybunałem, kostka alibi mojego ojca została przeniesiona do skrzydła zmarłych. Daklar spędziła całe popołudnie, przeglądając fragmenty rejestrów. Przygotowuje się do procesu przeciwko tobie. Oczywiście ma do tego prawo, jako oskarżyciel reprezentujący zmarłą osobę. Ale nalegałam, aby pozwoliła mi przeglądać archiwa razem z nią. Widziałam ciebie i mego ojca razem w dniach poprzedzających jego zniknięcie. — Jasmel ponownie spojrzała na Adikora. — Bolbay tego nie dostrzega, no ale ona już od dłuższego czasu jest sama. Za to ja… mówiłam ci, że interesuje się mną pewien młody mężczyzna. Choć, jak sam mówiłeś, jeszcze się z nikim nie związałam, wiem, czym jest miłość, i nie wątpię w to, że naprawdę kochałeś mojego ojca. Patrząc na ciebie tak, jak on to robił, nie mogę uwierzyć, że potrafiłbyś go skrzywdzić.

— Dziękuję ci.

— Czy… czy mogłabym ci jakoś pomóc przygotować się do wystąpienia przed trybunałem?

Adikor ze smutkiem pokręcił głową.

— Nie jestem pewien, czy istnieje jeszcze szansa, aby ocalić mnie i moich krewnych.

Rozdział 32

DZIEŃ SZÓSTY

ŚRODA, 7 SIERPNIA

148/104/29

Wyszukiwanie wiadomości

Kluczowe słowo: neandertalczyk

Magazyn „Playgiri” wysłał do Pontera Boddita list z zapytaniem, czy nie zechciałby pozować nago…

„Czy on ma duszę?” zapytuje wielebny Peter Donaldson z Kościoła Odkupiciela w Los Angeles. „Oto kluczowe pytanie. Ja twierdzę, że nie, nie ma jej… ”

„Uważamy, że pośpiech w przyznaniu Ponterowi kanadyjskiego obywatelstwa ma na celu umożliwienie mu reprezentowania Kanady podczas następnych Igrzysk Olimpijskich, dlatego wzywamy Międzynarodowy Komitet Olimpijski do zakazania udziału wszystkim prócz Homo sapiens sapiens… ”

Kup sobie koszulkę z wizerunkiem Pontera Boddita. Dostępne rozmiary: S, M, L, XL, XXL oraz neandertalski.

Niemieccy Sceptycy z siedzibą w Norymberdze ogłosili dziś, że nie ma żadnych wiarygodnych dowodów na to, iż Ponter Boddit pochodzi z równoległego świata. „Byłaby to ostatnia interpretacja, jaką moglibyśmy przyjąć”, powiedział dyrektor Karl von Schlegel, „i to dopiero po wyeliminowaniu wszystkich prostszych wyjaśnień… ”

Policjanci z RCMP aresztowali dziś trzech mężczyzn, próbujących przedostać się przez kordon policyjny wokół domu doktora Reubena Montego w Lively, miasteczku położonym o 14 kilometrów na południowy zachód od Sudbury, gdzie neandertalczyk przechodzi kwarantannę…

Istnieje wiele sposobów wspólnego spędzania czasu i wyglądało na to, że Louise i Reuben upodobali sobie jeden z najstarszych. Mary dotąd nie patrzyła na Reubena pod tym kątem, ale teraz, gdy mu się przyjrzała, doszła do wniosku, że rzeczywiście jest dość przystojny. Nie przepadała za fryzurą na zero, ale miał regularne, mocne rysy, olśniewający uśmiech i inteligentne spojrzenie. Poza tym był szczupły i ładnie umięśniony.

Oczywiście miał też cudowny akcent — ale to nie wszystko. Okazało się, że płynnie mówi po francusku, co oznaczało, że Louise mogła z nim rozmawiać w swoim języku. Do tego; sądząc po domu, w którym mieszkał, sporo zarabiał — nic dziwnego, w końcu był lekarzem.

Prawdziwy klejnot, powiedziałaby pewnie siostra Mary. Oczywiście, Mary wiele już w życiu widziała i przypuszczała, że wraz z końcem kwarantanny skończy się także związek Reubena i Louise. Mimo to czuła się niezręcznie — nie dlatego, że była pruderyjna; przynajmniej chciała wierzyć, że taka nie jest, pomimo katolickiego wychowania, jakie odebrała. Obawiała się raczej, że Ponter może opacznie zrozumieć sprawy natury seksualnej na tym świecie. Mógł pomyśleć, że teraz on powinien stworzyć parę z Mary. A zainteresowanie mężczyzny było w tej chwili ostatnią rzeczą, jakiej pragnęła.

Romans tamtych dwojga wiązał się jednak z tym, że ona i Ponter często zostawali sami. Już po jednym dniu jakoś tak się poukładało, że Reuben i Louise spędzali większość czasu na dole, w piwnicy, oglądając filmy ze sporej kolekcji gospodarza, podczas gdy Mary i Ponter zwykle siedzieli na parterze. A ponieważ Reuben i Louise zaczęli też razem sypiać, zajęli ogromne łóżko w sypialni. Mary nie miała pojęcia, jak Reuben wytłumaczył tę zamianę Ponterowi, ale odtąd neandertalczyk przeniósł się na kanapę w gabinecie Reubena, dzięki czemu Mary miała dla siebie cały salon.

Czasem w niedziele Mary chodziła na mszę. W tym tygodniu tego nie zrobiła — choć mogła, bo centrum epidemiologiczne zarządziło kwarantannę dopiero w niedzielę wieczorem. Teraz żałowała, że nie poszła.

Na szczęście były też msze w telewizji; kanał Vision codziennie transmitował nabożeństwo w obrządku rzymskokatolickim z kościoła w Toronto. Oprócz telewizora, którego Reuben i Louise używali w piwnicy, Reuben miał odbiornik w gabinecie na górze. Mary postanowiła tam obejrzeć transmisję. Ksiądz był ubrany w zielone szaty liturgiczne. Miał siwe włosy, ale czarne brwi, a z twarzy, według Mary, wyglądał jak chudy Gene Hackman.

„… Miłość Boga Ojca, łaska Pana naszego, Jezusa Chrystusa, i dar jedności w Duchu Świętym niech będą z wami wszystkimi”, ogłosił wielebny DeVries, którego nazwisko pojawiło się u dołu ekranu.

Mary przeżegnała się, siadając na kanapie, która wieczorem miała na powrót stać się łóżkiem Pontera.

„Jezus został wysłany tutaj, aby uzdrowić tych, którzy wyrażą skruchę”, oznajmił ksiądz. „Panie, zmiłuj się nad nami”.

Mary razem z całą telewizyjną kongregacją powtórzyła: „Panie, zmiłuj się nad nami”.

„Przybył, by wezwać grzesznych”, powiedział DeVries. „Chryste, zmiłuj się nad nami”.

„Chryste, zmiłuj się nad nami” — powtórzyła Mary wraz z innymi.

„Wstawi się za nami, zajmując miejsce po prawicy Ojca. Panie, zmiłuj się nad nami”.

„Panie, zmiłuj się nad nami”.

„Niech się zmiłuje nad nami Bóg Wszechmogący i odpuściwszy nam grzechy, doprowadzi nas do życia wiecznego”.

„Amen”, powiedzieli zgromadzeni.

Czytanie było z Księgi Jeremiasza. Ciemnoskóra kobieta z krótko obciętymi włosami i w szkarłatnej szacie stanęła na tle przepięknego witrażu przedstawiającego Jezusa z aureolą, dwunastu apostołów i przyglądającą im się Maryję Dziewicę. Mary nie była pewna, dlaczego czuje potrzebę wysłuchania mszy właśnie dziś. Przecież to nie ona potrzebowała odpuszczenia grzechów…

Zaczęły grać organy.

„Ocal mnie, Panie, swoją miłością… ”

Mary nie zrobiła nic złego. To ona była ofiarą.

Eucharystia trwała. Wielebny rozpoczął czytanie z Ewangelii według św. Mateusza: „Powiedz, żeby ci dwaj moi synowie zasiedli w Twoim królestwie, jeden po prawej, a drugi po lewej Twej stronie… ”

Mary oczywiście znała przytaczaną przez księdza opowieść o niewieście, która podeszła do Jezusa w drodze do Jerozolimy. Ale teraz w jej myślach zabrzmiały echem słowa: dwaj synowie… jeden po prawej, a drugi po lewej Twej stronie…

Czy rzeczywiście mogło tak być? Czy dwa rodzaje ludzkości mogły żyć obok siebie w pokoju? Kain uprawiał ziemię; siał zboże. Abel hodował owce na rzeź. Ale Kain zabił Abla…

Ksiądz nalewał teraz wino mszalne. „Błogosławiony jesteś, Panie, Boże wszechświata, bo dzięki Twej hojności otrzymaliśmy wino, owoc winnego krzewu i pracy rąk ludzkich. Tobie je przynosimy, aby stało się dla nas napojem duchowym…

„Módlmy się, bracia i siostry… ”

„Wszyscy oddaliliśmy się od Ciebie, ale Ty sam, Boże, nasz Ojcze, stałeś się bliski dla każdego człowieka, przez ofiarę Jezusa Chrystusa, Twojego Syna … ”

„Przez tajemnicę pojednania prosimy, abyś uświęcił mocą Ducha Świętego dary… ”

„Bierzcie i jedzcie z tego wszyscy. To jest bowiem Ciało moje, które za was będzie wydane… ”

„Bierzcie i pijcie z niego wszyscy, to jest bowiem Kielich krwi mojej, nowego i wiecznego przymierza, która za was i za wielu będzie wylana na odpuszczenie grzechów… ”

Mary żałowała, że nie może być teraz z kongregacją, przyjąć komunii świętej. Kiedy obrządek dobiegł końca, przeżegnała się i wstała.

Wtedy zobaczyła Pontera Boddita. Stał cicho w drzwiach i przyglądał się jej z szeroko otwartymi ustami.

Rozdział 33

— Co to było? — spytał Ponter.

— Od jak dawna tu jesteś?

— Chwilę.

— Dlaczego nic nie powiedziałeś?

— Nie chciałem ci przeszkadzać. Wydawałaś się taka… skupiona na tym, co działo się na ekranie.

Mary pomyślała, że w pewnym sensie zajęła jego pokój. Siedziała przecież na kanapie, na której on sypiał. Ponter wszedł do gabinetu i podszedł do sofy, zamierzając usiąść obok niej. Cofnęła się w sam koniec i oparła się o wyściełaną poręcz.

— Spytam jeszcze raz — odezwał się Ponter. — Co to było?

Mary nieznacznie wzruszyła ramionami.

— Msza w kościele.

Kompan zapiszczał.

— Kościół. Hm, miejsce, w którym oddaje się cześć Bogu.

Kolejny pisk.

— Religia. Wiara w Boga.

Tym razem Hak odezwał się kobiecym głosem.

— Przykro mi, Marę. Nie znam znaczenia żadnego z tych słów.

— Bóg — powtórzyła Mary. — Stwórca wszechświata.

Przez moment Ponter miał zwyczajny wyraz twarzy, ale po chwili, prawdopodobnie gdy usłyszał tłumaczenie Haka, jego złote oczy rozszerzyły się ze zdumienia. Powiedział coś w swoim języku, a Hak przetłumaczył, tym razem używając męskiego głosu.

— Wszechświat nie ma stwórcy. Istnieje od zawsze.

Mary zmarszczyła brwi. Podejrzewała, że Louise chętnie by wyjaśniła Ponterowi teorię wielkiego wybuchu, o ile w ogóle zamierzała kiedyś wyjść z piwnicy.

— My tak nie uważamy — odparła po prostu.

Ponter pokręcił głową, ale zrezygnował z drążenia tego tematu.

— Ten mężczyzna — powiedział, wskazując na telewizor — mówił o „życiu wiecznym”. Czy twój rodzaj odkrył sekret nieśmiertelności? U nas są specjaliści od przedłużania życia, którzy do tego dążą, ale…

— Nie. Nie, nie. On mówił o niebie. — Mary podniosła dłoń do góry, uprzedzając sygnał Haka. — Niebo to miejsce, w którym mamy istnieć po śmierci.

— Przecież to oksymoron. — Mary przez chwilę podziwiała biegłość językową Haka. Ponter wypowiedział kilka słów, prawdopodobnie coś w rodzaju: „jedno wyklucza drugie”, ale Kompan wiedział, że to, co w języku neandertalskim trzeba było wyrazić opisowo, w angielskim dało się opisać jednym słowem.

— No tak — odparła — nie wszyscy na Ziemi… to znaczy, na tej Ziemi, wierzą w życie po życiu.

— Ale większość wierzy?

— Hm… Chyba tak.

— A ty?

Mary zmarszczyła czoło, zastanawiając się.

— Myślę, że wierzę.

— W oparciu o jakie dowody? — spytał Ponter. Ton jego głosu brzmiał neutralnie; wcale nie próbował z niej drwić.

— Bo…  — zaczęła i umilkła. Dlaczego w to wierzyła? Była naukowcem, racjonalistką, osobą myślącą logicznie. No, ale religię wpojono jej na długo przed tym, zanim zaczęła studiować biologię. Lekko wzruszyła ramionami, zdając sobie sprawę, że jej odpowiedź będzie niewystarczająca. — Bo tak mówi Biblia.

Hak zapiszczał.

— Biblia — powtórzyła Mary. — Pismo Święte. — Pisk. — Religijne teksty. — Pisk. — Powszechnie czczona księga zawierająca nauki moralne. Jej pierwsza część jest wspólna ludziom zwanym chrześcijanami oraz wyznawcom innej głównej religii, żydom. W drugą część wierzą wyłącznie chrześcijanie.

— Dlaczego? O czym mówi druga część?

— Opowiada historię Jezusa, syna Boga.

— Aha. Tak, tamten mężczyzna wspominał o nim. To… to ten stwórca wszechświata miał ludzkiego syna? Czyli że Bóg też był człowiekiem?

— Nie. Nie, on jest bezcielesny.

— To jak mógł…?

— Matka Jezusa, Dziewica Maryja, była człowiekiem. — Mary umilkła na moment. — W pewnym sensie to na jej cześć nadano mi imię.

Ponter lekko pokręcił głową.

— Przykro mi; Hak dotąd doskonale się spisywał, ale tym razem chyba nie daje sobie rady. Przetłumaczył coś, co powiedziałaś, jako kobietę, która nigdy nie odbyła stosunku płciowego.

— Tak, dziewica — potwierdziła Mary.

— Ale jak dziewica może być matką? — zdziwił się Ponter. — To kolejny…  — Mary znowu usłyszała, jak wypowiada te same słowa, które Hak przełożył jako „oksymoron”.

— Jezus został poczęty bez stosunku płciowego. Bóg w pewnym sensie umieścił go w łonie Maryi.

— A ta druga grupa… Żydzi? … Oni odrzucają tę opowieść?

— Tak.

— Czyli… można powiedzieć, że są mniej łatwowierni. — Ponter spojrzał na Mary. — A ty w to wierzysz? W historię Jezusa?

— Jestem chrześcijanką — odparła, mówiąc to jednocześnie do siebie i do Pontera.

— Rozumiem. I wierzysz także w istnienie po śmierci?

— Musisz wiedzieć, że my wierzymy, iż istotą człowieka jest jego dusza — pisk — bezcielesna wersja osoby, która po śmierci trafia do jednego z dwóch miejsc, gdzie dalej istnieje. Jeśli ktoś był dobry, jego dusza wędruje do nieba, czyli do raju, pod opiekę Boga. Jeśli był zły, dusza idzie do piekła — pisk — i jest tam torturowana — pisk — dręczona przez wieczność.

Ponter długo milczał, a Mary próbowała odczytać wyraz jego szerokiej twarzy.

— My… moi ludzie… nie wierzymy w życie po życiu — powiedział w końcu.

— A co według was dzieje się z człowiekiem po śmierci?

— Z ludźmi, którzy umarli, absolutnie nic. Przestają istnieć całkowicie i kompletnie. Wszystko, czym byli, ginie na zawsze.

— To takie smutne — zauważyła Mary.

— Tak? Dlaczego?

— Bo trzeba dalej żyć bez nich.

— To wy możecie się kontaktować z tymi, którzy trwają w tym waszym życiu po śmierci?

— No, nie. Przynajmniej ja nie mogę. Niektórzy twierdzą, że to potrafią, ale ich słowa nigdy nie zostały poparte dowodami.

— To dopiero zagwozdka — mruknął Ponter. Mary zastanawiała się, gdzie usłyszał to słowo. — Ale skoro nie macie kontaktu z tamtymi miejscami, z tym królestwem zmarłych, to dlaczego w nie wierzycie?

— Nigdy nie widziałam równoległego wszechświata, z którego pochodzisz, a mimo to wierzę w jego istnienie. Ty też nie możesz go teraz zobaczyć, ale nadal wierzysz, że on jest.

Hak ponownie zasłużył na najwyższe uznanie.

— Touche — powiedział, gładko podsumowując kilka słów wypowiedzianych przez Pontera.

Mary zaintrygowało to, co powiedział wcześniej.

— My uważamy, że moralność wypływa z religii: z wiary w absolutne dobro oraz z… chyba z obawy przed potępieniem i przed tym, że zostaniemy zesłani do piekła — wyjaśniła.

— Innymi słowy, twoi ludzie postępują właściwie tylko dlatego, że coś im grozi, jeśli tego nie zrobią — podsumował Ponter.

Mary pochyliła głowę, uznając, że rozmówca ma rację.

— To jest jak filozofia Pascala — powiedziała. — Jeśli wierzysz w Boga, a on nie istnieje, niewiele tracisz. Ale jeżeli w niego nie wierzysz, a on istnieje, narażasz się na wieczne potępienie. Patrząc na to w ten sposób, rozsądniej jest wierzyć.

— Aa — odezwał się Ponter; w jego języku brzmiało to tak samo, więc Hak nie musiał nic tłumaczyć.

— No ale wciąż jeszcze nie odpowiedziałeś na moje pytanie o moralność — zauważyła. — Bez Boga, bez wiary, że pod koniec życia zostaniesz nagrodzony lub ukarany… jakie są podstawy moralności wśród twoich ludzi? Spędziłam już z tobą sporo czasu i wiem, że jesteś dobrym człowiekiem. Skąd bierze się w tobie ta dobroć?

— Postępuję tak, jak powinienem.

— Według jakich norm?

— Według norm moich ludzi.

— Ale skąd się te normy wzięły?

— Z…  — Ukryte pod kościanym okapem czoła oczy Pontera rozszerzyły się nagle, jakby doznał objawienia, oczywiście w świeckim znaczeniu tego słowa. — Z naszego przekonania, że nie ma życia po śmierci! — powiedział triumfalnie. — Dlatego właśnie nie potrafię pojąć twojej wiary. Teraz to widzę. Nasze przekonanie jest proste i zgodne z tym, co można zaobserwować: życie człowieka kończy się z chwilą jego śmierci. Nie ma możliwości pogodzenia się ze zmarłymi lub wynagrodzenia im czegoś po śmierci; nie ma też możliwości, że, jeśli żyli moralnie, są teraz w raju i zapomnieli o troskach ziemskiej egzystencji. — Ponter przerwał, a jego źrenice przesunęły się najpierw w lewo, a potem w prawo, obserwując twarz Mary i szukając potwierdzenia, że kobieta rozumie jego słowa.

— Czy tego nie pojmujesz? — spytał. — Jeśli wyrządzę komuś krzywdę, na przykład powiem mu coś złego albo… sam nie wiem… zabiorę coś, co do niego należy, to według przekonań twojego świata mogę pocieszać się myślą, że nawet jeśli ten człowiek umrze, nadal będę mógł się z nim skontaktować; naprawić to, co zrobiłem. Według mojego świata, gdy jakaś osoba umrze — co przecież może nas spotkać w każdej chwili, w wyniku wypadku, ataku serca lub z innych przyczyn — wtedy ten, kto taką osobę skrzywdził, musi żyć ze świadomością, że jej istnienie się skończyło, a on nie zdołał się z nią pogodzić.

Mary zastanowiła się nad tym. W społeczeństwie bez wahania handlującym istnieniami ludzkimi większość właścicieli niewolników zupełnie się takimi kwestiami nie przejmowała, ale na pewno wielu ludzi kierujących się sumieniem miało poczucie winy… Tylko czy nie pocieszali się myślą, że osoby, które źle traktowali, zostaną za swoje cierpienia wynagrodzone po śmierci? Nazistowscy przywódcy byli na wskroś źli, to fakt, ale jak wielu zwykłych szeregowców, na rozkaz mordujących Żydów, spokojnie spało w nocy dzięki wierze, że zabici przez nich ludzie trafili do raju?

Zresztą, nie musiała szukać przykładów na aż tak wielką skalę. Bóg mógł wszystko wynagrodzić: człowieka skrzywdzonego za życia czekało zadośćuczynienie po śmierci — ta fundamentalna zasada pozwalała rodzicom posyłać dzieci, by ginęły na kolejnych bezsensownych wojnach. Nie miało znaczenia to, czy niszczyło się czyjeś życie, bo ta osoba mogła trafić do nieba, a winowajca do piekła. Nic, co się komuś zrobiło, nie pozostawało krzywdą na wieki. To istnienie było zaledwie wstępem; wieczne życie miało dopiero nadejść.

W tym nieskończonym istnieniu Bóg miał również wynagrodzić krzywdę, którą ktoś wyrządził… jej.

A tego drania, tego bandytę, który ją zaatakował, czekał piekielny ogień.

To nic, że nie zgłosiła przestępstwa; on i tak nie mógł uciec przed ostatecznym sędzią.

Tylko… tylko…

— A jak wygląda to na twoim świecie? Co robicie z przestępcami?

Pisk.

— Z ludźmi, którzy złamali prawo — wyjaśniła. — Z tymi, którzy celowo skrzywdzili innych.

— Aa. W dzisiejszych czasach mamy z tym już niewiele problemów. Wiele generacji temu usunęliśmy większość złych genów z puli.

— Jak to? — wykrzyknęła Mary.

— Za poważne przestępstwa karą była sterylizacja nie tylko samego winowajcy, ale też każdego, kto miał z nim pięćdziesiąt procent wspólnego materiału genetycznego: rodzeństwa, rodziców i potomstwa. Efekt był podwójny. Po pierwsze, usuwaliśmy złe geny ze społeczności, a po drugie…

— Jak to się stało, że nierolnicze społeczeństwo rozwinęło genetykę? U nas wszystko zaczęło się od uprawy roślin i hodowli zwierząt.

— Wprawdzie nie hodujemy zwierząt ani nie uprawiamy roślin, ale udomowiliśmy wilki, aby pomagały nam w polowaniach. Sam mam sukę imieniem Pabo, którą bardzo lubię. Wilki okazały się bardzo podatne na kontrolowaną hodowlę; rezultaty były oczywiste.

Mary pokiwała głową.

— Wspomniałeś, że sterylizacja miała podwójny efekt w waszym społeczeństwie?

— Ach tak. Prócz bezpośredniej eliminacji złych genów stała się dla rodzin silnym bodźcem do pilnowania, aby żaden z ich członków nie wszedł w kolizję z prawem społecznym.

— To zupełnie zrozumiałe w takiej sytuacji — przyznała Mary.

— Właśnie. Ty, jako genetyk, na pewno masz świadomość, że tak naprawdę w naszym zasięgu jest jedynie nieśmiertelność genetyczna. Motorem życia jest dążenie genów do własnej reprodukcji bądź do ochrony już istniejących własnych kopii. Dlatego nasza sprawiedliwość wymierzona była właśnie w geny, a nie w ludzi. W naszym społeczeństwie raczej nie ma już przestępstw, ponieważ nasz system sprawiedliwości obrał sobie za cel to, co rzeczywiście napędza życie: nie jednostki, nie sytuacje, lecz geny. Wszystko zostało tak pomyślane, aby najlepszą strategią przetrwania genów było przestrzeganie praw.

— Richard Dawkins na pewno przyznałby wam rację — stwierdziła Mary. — Zauważyłam, że mówiłeś o tej… sterylizacji w czasie przeszłym. Czy takie praktyki się skończyły?

— Nie. Ale współcześnie niemal nie są potrzebne.

— Okazały się aż tak skuteczne? Nikt już nie popełnia u was poważnych zbrodni?

— Rzadko kto robi to z powodu uwarunkowań genetycznych. Oczywiście występują pewne zaburzenia biochemiczne, przyczyniające się do antyspołecznych zachowań, ale te można skorygować głównie za pomocą leków. W bardzo niewielu przypadkach konieczne jest dziś zastosowanie sterylizacji.

— Społeczeństwo wolne od przestępstw — powiedziała Mary ze zdumieniem, kręcąc głową. — To musi być… To musi być cudowne — przyznała, lecz chwilę później zmarszczyła brwi. — Ale na pewno wiele zbrodni pozostaje niewyjaśnionych. Kiedy nie wiadomo, kto popełnił przestępstwo, winowajcę omija kara lub, w przypadku zaburzeń biochemicznych, leczenie.

Ponter zamrugał powiekami.

— Niewyjaśnione przestępstwa?

— No tak, przypadki, w których policja — pisk — osoby pilnujące przestrzegania prawa nie mogą ustalić, kto jest winowajcą.

— Takich przestępstw nie ma.

Mary zesztywniała. Podobnie jak większość Kanadyjczyków, sprzeciwiała się karze śmierci — przede wszystkim dlatego, że istniało prawdopodobieństwo egzekucji niewłaściwej osoby. Wszystkim mieszkańcom Kanady ciążyło brzemię wstydu z powodu niesłusznie skazanych: Guya Paula Morrina, który przez dziesięć lat tkwił w więzieniu za zabójstwo dokonane przez kogoś innego; Donalda Marshalla Juniora, który odsiedział jedenaście lat za morderstwo, mimo że nie on je popełnił; i Davida Milgaarda, który spędził w więzieniu dwadzieścia trzy lata za gwałt i morderstwo, choć był niewinny Sama chciałaby, aby jej gwałciciela spotkała kara znacznie surowsza od kastracji — ale gdyby, szukając zemsty, oskarżyła niewinną osobę, jak mogłaby później z tym żyć? W przypadku Marshalla nie wszyscy Kanadyjczycy czuli wstyd; czuli go tylko biali mieszkańcy Kanady. Marshall należał do Indian Mi’kmaq. Biały sąd nie uwierzył w jego zapewnienia o niewinności głównie dlatego, że Marshall był Indianinem.

Rozumowała teraz chyba bardziej jak ateistka niż jak osoba szczerze wierząca. Wierzący uznałby, że Milgaard, Morin i Marshall ostatecznie znajdą sprawiedliwość i zadośćuczynienie w niebie, które wynagrodzi im wszystkie ziemskie cierpienia. Przecież Syn Boży także został stracony niesłusznie, nawet według praw Rzymu; Poncjusz Piłat nie uznał Chrystusa za winnego czynu, o jaki go posądzano.

Świat neandertalski zaczął jej się jawić jako miejsce gorsze nawet od sądu Piłata. Przerażało ją okrucieństwo przymusowej sterylizacji w absolutnym przekonaniu, że oskarżony zawsze jest winny. Poczuła zimny dreszcz, ale starała się tego nie okazać.

— Jak możecie być pewni, że skazujecie właściwą osobę? A raczej, skąd wiecie, że nie skazaliście kogoś niesłusznie?

— Mamy archiwa alibi — odparł Ponter, jakby to była najzwyklejsza rzecz pod słońcem.

— Co? — zdziwiła się.

Ponter podniósł w górę lewe ramię i obrócił je wewnętrzną stroną nadgarstka w jej stronę. Dziwne znaki na wyświetlaczu Kompana zamrugały do Mary.

— Archiwa alibi — powtórzył. — Hak stale przesyła informacje, gdzie się znajduję, oraz trójwymiarowe obrazy tego, czym się zajmuję. Oczywiście odkąd jestem tutaj, nie ma kontaktu z odbiornikiem sygnałów.

Tym razem Mary otwarcie się wzdrygnęła.

— Chcesz powiedzieć, że żyjecie w społeczeństwie totalitarnym? Jesteście pod stałym nadzorem?

— Pod nadzorem? — zdziwił się Ponter, a jego brew wspięła się ponad wał nadoczodołowy. — Nie, nie. Nikt nie monitoruje transmisji.

Mary zmarszczyła czoło, nie wiedząc, co myśleć.

— W takim razie co z tym robicie?

— Wszystkie dane są zapisywane w moim archiwum alibi.

— A co to dokładnie jest?

— Skomputeryzowane archiwum pamięci; kostka ze specjalnego materiału, na którego siatkę kryształów nanosimy trwałe zapisy.

— Ale skoro nikt ich nie monitoruje, czemu służą?

— Czy źle używam słowa „alibi”? — spytał Hak kobiecym głosem, z którego korzystał, gdy mówił w swoim imieniu. — Jak rozumiem, „alibi” oznacza dowód, że ktoś był w innym miejscu, gdy został popełniony jakiś czyn.

— Hm, tak. Na tym właśnie polega alibi — potwierdziła Mary.

— W takim razie — ciągnął Hak — archiwum Pontera dostarcza mu niezbitego alibi w razie gdyby został oskarżony o popełnienie jakiegoś przestępstwa.

Mary poczuła skurcz w żołądku.

— Mój Boże, czyżby to do was należało udowodnienie własnej niewinności?

Ponter zamrugał niepewnie.

— A do kogo powinno należeć? — przetłumaczył jego słowa Hak, używając męskiego głosu.

— No, tutaj, na tej Ziemi, człowieka uważa się za niewinnego, dopóki nie udowodni się mu winy. — Wypowiadając te słowa, Mary uświadomiła sobie, że na świecie jest wiele miejsc, gdzie nie jest to prawdą, ale postanowiła nie korygować swojej uwagi.

— Mam rozumieć, że nie macie żadnego odpowiednika naszych archiwów alibi?

— Zgadza się. W niektórych miejscach są kamery bezpieczeństwa, ale nie wszędzie, i niemal nikt nie ma ich u siebie w domu.

— To jak możecie ustalić czyjąś winę? Jeśli nie ma zapisu tego, co naprawdę się wydarzyło, skąd pewność, że wymierzacie karę właściwej osobie?

— Właśnie to miałam na myśli, mówiąc o niewyjaśnionych zbrodniach — przyznała Mary. — Jeśli nie mamy pewności — a często nawet pojęcia — kto popełnił przestępstwo, winowajcy wszystko uchodzi na sucho.

— Trudno uznać to za lepszy system — stwierdził Ponter.

— Ale przynajmniej chronimy naszą prywatność. Nikt nie zagląda nam stale przez ramię.

— W moim świecie też nikt tego nie robi, chyba że ktoś jest… Nie znam właściwego słowa. Chodzi o osobę, która sama pokazuje wszystko innym.

— Ekshibicjonista? — Mary ze zdziwieniem uniosła brwi.

— Tak. Ich wkład w społeczeństwo polega na tym, że pozwalają, by inni oglądali transmisje z ich Kompanów. Mają specjalnie do tego celu przystosowane implanty, które rejestrują obraz o wyższej rozdzielczości i z większej odległości. Tacy ludzie odwiedzają różne interesujące miejsca, aby inni mogli oglądać to, co się tam dzieje.

— No ale, teoretycznie, ktoś mógłby naruszyć poufność transmisji innej osoby, nie tylko tych, którzy są ekshibicjonistami.

— Po co miałby to robić? — zdziwił się Ponter.

— Sama nie wiem… Dlatego, że może?

— Mogę wypić mocz, ale nigdy nic mnie do tego nie skłoniło.

— U nas są osoby, dla których wyzwaniem jest łamanie zabezpieczeń, zwłaszcza tych, które dotyczą komputerów.

— Trudno to uznać za odpowiedni wkład społeczny.

— Pewnie masz rację — przyznała Mary — ale co się dzieje, gdy osoba oskarżona o jakiś czyn nie zgadza się na otwarcie swojego… Jak to nazwałeś? Archiwum alibi?

— Dlaczego ktoś miałby tak postąpić?

— No nie wiem. Tak dla zasady?

Ponter spojrzał na nią zdziwiony.

— Albo dlatego — dodała Mary — że gdy popełniano przestępstwo, ten człowiek akurat zajmował się czymś wstydliwym? — Pisk. — Wstydliwym — powtórzyła. — No wiesz, czymś, co cię peszy — pisk.

— Może jakiś przykład pomógłby mi zrozumieć, co masz na myśli — zasugerował Ponter.

Mary zacisnęła wargi, myśląc intensywnie.

— Hm, no dobrze… Powiedzmy, że ja uprawiałabym, no rozumiesz, seks z partnerem innej kobiety; fakt, że to robiłam, zapewnia mi alibi, ale nie chciałabym, aby ludzie się o tym dowiedzieli.

— Dlaczego nie?

— Dlatego, że u nas cudzołóstwo — pisk — jest potępiane.

— Potępiane? — spytał Ponter. Hak najwyraźniej domyślił się znaczenia nieprzetłumaczonego słowa. — Jak to możliwe? No, chyba że wyniknie sprawa fałszywych roszczeń co do ojcostwa? Ale kto by na tym ucierpiał?

— No… nie wiem jak to wyjaśnić; rzecz w tym, że my, hm… że dla nas cudzołóstwo to grzech. — Pisk.

Tym razem Mary spodziewała się tego sygnału. Ktoś, kto nie znał religii i nie miał listy zachowań, które choć nikogo nie krzywdziły, i tak były obarczone nakazami i zakazami — takich jak okazjonalne zażywanie narkotyków, masturbacja, cudzołóstwo czy oglądanie filmów porno — nie musiał być może tak fanatycznie strzec swojej prywatności. Ludzie domagali się prawa do niej po części dlatego, że niektórych spraw za nic nie chcieliby wyjawić innym. Możliwe, że taki problem w ogóle nie istniałby w społeczeństwie liberalnym i otwartym, traktującym jako zbrodnie tylko takie czyny, w wyniku których ucierpiały konkretne ofiary. Ponter dowiódł już, że dla niego nagość nie stanowi tabu — był to kolejny wymysł religii — i że niekoniecznie musi być sam, gdy korzysta z łazienki.

Mary pokręciła głową. Myślała o wszystkich chwilach, gdy czuła się skrępowana lub zakłopotana i cieszyła się, że nikt jej nie widzi. Czy powodem jej dyskomfortu były wyłącznie reguły narzucone przez Kościół? Dlatego czuła wstyd, gdy odeszła od Colma; gdy nie potrafiła wziąć rozwodu; gdy musiała radzić sobie z własnymi potrzebami teraz, kiedy w jej życiu nie było mężczyzny? Ponter był od tego wolny, pod warunkiem, że swoim postępowaniem nikogo nie krzywdził. Nigdy nie czuł się źle z powodu tego, co sprawiało mu przyjemność.

— Może twój system ma jednak sens — powiedziała niepewnie.

— Na pewno ma — odparł. — Nie zapominaj, że przy poważnych zbrodniach, gdy chodzi o napaść na drugą osobę, zwykle dostępne są dwa archiwa alibi: ofiary oraz sprawcy. Ofiara korzysta z własnego rejestru przestępstwa, przedstawiając zapis jako dowód, i w większości przypadków wyraźnie widać na nim winowajcę.

Taki system fascynował Mary i zarazem budził w niej sprzeciw.

Ale tamtego wieczoru na uniwersytecie…

Gdyby tamto wydarzenie zostało w jakiś sposób zarejestrowane… Czy potrafiłaby się przemóc i pokazać to komuś?

Tak — powiedziała sobie z determinacją. Nie zrobiła nic złego, nic, czego powinna się wstydzić. Była niewinną ofiarą. Powtarzano to we wszystkich ulotkach, które dostała od Keishy z centrum pomocy ofiarom gwałtu, i Mary bardzo, bardzo, bardzo, bardzo starała się w to uwierzyć.

Ale nawet gdyby istniało nagranie tego, co wtedy widziała, czy wystarczyłoby do złapania tego potwora? Miał na sobie kominiarkę; nie mogła zobaczyć jego twarzy… choć tysiąc jej wersji prześladowało ją od tamtej nocy w sennych koszmarach. Kogo miałaby oskarżyć? Czyje archiwum alibi sąd nakazałby otworzyć? Nie miała pojęcia, od czego zacząć, kogo podejrzewać.

Poczuła nieprzyjemny ucisk w żołądku. Może prawdziwym problemem była sytuacja, której ludzie Pontera zdołali zapobiec: zbyt wielu podejrzanych, za wielkie przeludnienie, zbyt duża anonimowość, zbyt wielu brutalnych, agresywnych… mężczyzn. Tak, mężczyzn. Co prawda każdy nauczyciel akademicki z jej pokolenia był wyczulony na konieczność używania rodzajowo neutralnego języka, jednakże brutalnych przestępstw dokonywali głównie mężczyźni.

Ale jednocześnie całe życie miała wokół siebie mężczyzn dobrych i odpowiedzialnych. Tatę, dwóch braci, wielu wspaniałych kolegów, ojca Caldicotta i wcześniej ojca Belfontainea, dobrych przyjaciół, kilku kochanków.

Jaka część męskiej społeczności stanowiła problem? Jaki ułamek spośród nich był gwałtowny, zły, nie umiał kontrolować emocji i nie potrafił oprzeć się impulsom? Czy grupa ta była na tyle duża, że nie dało się jej „wyczyścić” — to Ponter użył tego dobrego i niosącego nadzieję słowa — z puli genów wiele pokoleń wstecz?

Bez względu na to, jak duża — lub jak mała — była liczba brutalnych mężczyzn, według Mary i tak było ich zbyt wielu. Nawet jeden taki potwór to już o jednego za dużo. I…

I proszę, zaczęła myśleć jak ludzie ze świata Pontera. Puli genów rzeczywiście przydałoby się dobre sprzątanie — taka terapeutyczna czystka.

Tak, na pewno tak.

Rozdział 34

Adikor Huld leżał na wpuszczonym w podłogę łóżku i gapił się na czasomierz na suficie. Słońce wzeszło już dawno, ale on nie widział powodu, żeby wstawać.

Co się stało tamtego dnia w laboratorium kwantowym? Co poszło nie tak?

Ponter nie wyparował; nie spłonął ani nie wybuchł. Gdyby tak było, zostałyby jakieś ślady.

Nie — jeśli Adikor się nie mylił, Ponter został przeniesiony do innego wszechświata… tylko że…

Tylko że nawet jemu taki pomysł wydawał się szalony; dlatego rozumiał, za jak szokujący uznała go Arbiter Sard.

Ale jeśli nie miał racji, to jak inaczej można było wyjaśnić zniknięcie Pontera?

W jego miejsce pojawiła się duża ilość ciężkiej wody.

Najprawdopodobniej doszło do wymiany. Przeniesione zostały identyczne masy, ale różne objętości. Przecież zniknął nie tylko sam Ponter; Adikor słyszał syk powietrza wysysanego z komory komputera, tak jakby całe zostało przerzucone w inne miejsce. Powietrze z całego pomieszczenia miało niewielką masę, podczas gdy woda w stanie ciekłym — i to ciężka woda — miała największy w przypadku tej substancji ciężar właściwy, większy nawet od masy wody w stanie stałym.

A zatem, duża objętość powietrza i jeden człowiek zniknęli z tego świata, a identyczna masa, ale znacznie mniejsza objętość ciężkiej wody przeszła w ich miejsce z… z drugiej strony… tylko takie określenie stale pojawiało się w myślach Adikora.

Ale…

Ale to by oznaczało, że w tym innym wszechświecie, dokładnie w tej lokalizacji znajduje się ciężka woda. A ciężka woda w stanie czystym nie występowała w warunkach naturalnych.

Czyli że… że portal — kolejne słowo, które nieproszone cisnęło się w myśli — otworzył się w jakimś zbiorniku ciężkiej wody. A skoro ciężka woda przeszła stamtąd tu, to Ponter został przeniesiony stąd tam, co oznaczało…

Co oznaczało, że najprawdopodobniej utonął.

Łzy zebrały się w głęboko osadzonych oczach Adikora jak deszczowa woda w sadzawkach.

Ponter przesunął się na kanapie i ponownie spojrzał na Mary.

— Archiwa alibi nie służą wyłącznie wykrywaniu sprawców przestępstw — powiedział. — Mają wiele innych zastosowań. Na przykład… wczoraj w telewizji mówiono, że dwóch turystów zaginęło na terenie parku Algonquin.

Mary skinęła głową.

— Takie zaginięcia nie są możliwe w moim świecie. Kompan odbiera sygnały z różnych nadajników umieszczonych na szczytach wzniesień i metodą triangulacji wyznacza twoją pozycję, a jeśli jesteś ranna lub uwięziona pod skałami lub w innym miejscu, ekipy ratownicze bez trudu namierzają twój implant. — Podniósł rękę, naśladując gest, który wcześniej wykonała Mary, aby uprzedzić pytanie, jakiego się spodziewał. — Oczywiście tylko arbiter może wydać nakaz odnalezienia cię w taki sposób i to wyłącznie wtedy, gdy wyślesz sygnał awaryjny lub gdy poprosi o to członek twojej rodziny.

Przez myśl przemknęły jej nagłówki, które zbyt często widywała w prasie. „Policja rezygnuje z poszukiwań”. „Poszukiwania zaginionej dziewczynki odwołane”. „Ofiary lawiny uznane za zmarłe”.

— Przyznaję, że taki sygnał awaryjny byłby bardzo przydatny — powiedziała.

— Jest przydatny — odparł stanowczo Ponter. — Kompan może nadać go automatycznie, jeśli ty nie jesteś w stanie tego zrobić. Implant monitoruje czynności życiowe i jeżeli dojdzie u ciebie na przykład do zawału serca, może wezwać pomoc.

Mary poczuła ukłucie. Jej ojciec zmarł na atak serca, gdy miała osiemnaście lat. Był wtedy sam. Znalazła go po powrocie ze szkoły.

Ponter mylnie zinterpretował smutek Mary jako niepewność.

— Nie dalej jak miesiąc przed tym, zanim tu trafiłem, zaginął mi gdzieś mój ulubiony ochraniacz przed deszczem; dostałem go od Jasmel. Byłbym — pisk; załamany? — gdybym zgubił go na dobre. A tak, po prostu odwiedziłem pawilon archiwum, gdzie znajdują się zapisy transmisji mojego Kompana, i przejrzałem wydarzenia z ostatniego dnia. Zobaczyłem, gdzie dokładnie zostawiłem ochraniacz, i odszukałem go.

Mary z niechęcią pomyślała o niezliczonych godzinach poszukiwań zawieruszonych książek, prac studentów, kart kredytowych, kluczy do domu i bonów, których termin ważności miał wkrótce upłynąć. Może takie sprawy wydawałyby się jeszcze bardziej irytujące komuś przekonanemu o tymczasowości własnej egzystencji; kto wie, czy taka świadomość nie stałaby się bodźcem do wynalezienia urządzenia, które pozwoliłoby nie marnować czasu na ciągłe poszukiwania.

— To jak osobista czarna skrzynka — powiedziała Mary, bardziej do siebie niż do Pontera, ale on i tak odpowiedział.

— Właściwie materiał, na którym dokonuje się zapisu, jest przeważnie różowy. Używamy do tego celu specjalnego kompozytu granitowego.

Uśmiechnęła się.

— Nie, nie. Czarną skrzynką nazywamy urządzenie, które rejestruje przebieg lotu: znajduje się ono na pokładzie samolotu i przez cały czas zapisuje dane telemetryczne oraz rozmowy w kokpicie, na wypadek, gdyby doszło do katastrofy. Nigdy nie przyszło mi do głowy, że można by mieć taką osobistą czarną skrzynkę. — Przez chwilę zastanawiała się nad czymś. — W jaki sposób przekazywany jest obraz? — Spojrzała na nadgarstek Pontera. — Twój Kompan ma jakiś obiektyw?

— Tak, ale używa go tylko do zbliżeń tego, co znajduje się poza normalną przestrzenią nagrywania. Kompan posiada specjalne pola detektora, które pozwalają rejestrować wszystko wokół danej osoby, a także tę osobę. — Ponter wydał z siebie chichot, który przypominał dudnienie. — Obraz byłby mało interesujący, gdyby do jego rejestracji używano wyłącznie obiektywu Kompana: mnóstwo zdjęć mojego lewego uda i torby noszonej na biodrze. Podczas odtwarzania zapisów w archiwum mogę zobaczyć siebie z niewielkiej odległości.

— Zdumiewające — przyznała Mary. — U nas nie mamy nic podobnego.

— Widziałem, co stworzyły wasza nauka i wasz przemysł. Jestem pewien, że gdybyście priorytetowo potraktowali opracowanie takiej technologii…

Mary zmarszczyła brwi.

— Może i tak. W końcu od wysyłania pierwszych obiektów w kosmos do wysłania pierwszego człowieka na Księżyc minęło niecałe dwanaście lat i…

— Co takiego?

— Powiedziałam, że kiedy zależało nam na tym, żeby wysłać człowieka na Księżyc…

— Na Księżyc — powtórzył Ponter. — Masz na myśli księżyc Ziemi?

Mary zamrugała niepewnie.

— No tak.

— Ależ… ależ to fantastyczne. My nigdy czegoś takiego nie dokonaliśmy.

— Nie byliście na Księżycu? Żaden neandertalczyk nie poleciał nigdy na Księżyc?

Ponter zrobił wielkie oczy.

— Nie.

— A na Marsa lub na inne planety?

— Nie.

— Macie satelity?

— Nie, tylko jednego, tak jak tu.

— Mam na myśli sztuczne satelity. Bezzałogowe maszyny umieszczone na orbicie, które ułatwiają przewidywanie zmian pogody, służą komunikowaniu się i mają wiele innych funkcji.

— Nie mamy nic takiego.

Mary zamyśliła się na moment. Czy ludzie byliby w stanie wysłać coś na orbitę okołoziemską, nie mając doświadczeń z rakietami V2 podczas drugiej wojny światowej?

— My wysłaliśmy w kosmos … dokładnie nie wiem … ale co najmniej kilkaset rzeczy.

Ponter zadarł głowę do góry, wyobrażając sobie zagniewane oblicze Luny wysoko nad dachem domu Reubena.

— Jak wielu mieszka teraz na Księżycu?

— Nikt — odparła Mary zaskoczona.

— Nie macie tam stałej osady?

— Nie.

— Aha, ludzie po prostu podróżują na Księżyc i potem wracają na Ziemię. Ile osób lata tak każdego miesiąca? Czy to jest popularne?

— Hm. Nikt tam nie lata. Nikt nie był na Księżycu od… chyba już od trzydziestu lat. Jak dotąd wysłaliśmy tam dopiero dwanaście osób. Sześć grup po dwie osoby.

— Dlaczego przestaliście?

— To skomplikowana sprawa. Na pewno jednym z powodów były pieniądze.

— No tak, to zrozumiałe — zgodził się Ponter.

— Nie bez znaczenia była też sytuacja polityczna. Bo widzisz, my…  — Umilkła na chwilę. — Rany, trudno to wyjaśnić. Był okres, który u nas nazywano „zimną wojną”. Nie wiązała się ona z bezpośrednimi walkami, ale Stany Zjednoczone oraz inne duże państwo, Związek Radziecki, podzielił poważny konflikt ideologiczny.

— O co?

— Hm, można powiedzieć, że o systemy gospodarcze.

— O to chyba nie warto walczyć — stwierdził Ponter.

— W tamtym okresie wydawało się to bardzo ważne. Ale wracając do tematu, prezydent Stanów Zjednoczonych wyznaczył cel… kiedy to było? … chyba w 1961 roku. Powiedział, że przed końcem tamtej dekady Amerykanie wyślą człowieka na Księżyc. Bo widzisz, Rosjanie — obywatele Związku Radzieckiego — umieścili w przestrzeni kosmicznej pierwszego sztucznego satelitę, a potem wysłali pierwszego człowieka w kosmos, więc USA zostało w tyle, dlatego postanowiło pokonać Rosjan.

— I udało się?

— O tak. Rosjanie nigdy nie zdołali wysłać nikogo na Księżyc. No, ale kiedy już osiągnięto cel i pokonano Rosjan, publika przestała się tym w takim stopniu interesować.

— To śmieszne — zaczął Ponter, ale zamilkł. — Nie, przepraszam cię. Wyprawa na Księżyc to wspaniałe osiągnięcie i bez względu na to, czy zrobiliście to raz, czy tysiąc razy, to i tak czyn godny uznania. — Przez chwilę milczał, a potem dodał: — Myślę, że mamy odmienne priorytety.

Rozdział 35

Mary i Ponter zeszli na dół, żeby zrobić sobie coś do zjedzenia. Jak tylko weszli do kuchni, Reuben i Louise wyłonili się z piwnicy. Reuben uśmiechnął się szeroko do Pontera.

— Co powiesz na grilla?

Ponter odpowiedział uśmiechem.

— Bardzo chętnie, ale chciałbym pomóc.

— Pokażę ci, co robić — zaoferowała się Louise i poklepała Pontera po przedramieniu. — Chodź, wielkoludzie.

— Sądziłam, że jesteś wegetarianką — zaoponowała Mary.

— To prawda — przyznała Louise. — Już od pięciu lat. Ale umiem przygotować grilla.

Kiedy Ponter i Louise wyszli na taras, Mary miała ochotę pójść za nimi. Ale… ale… nie, to by było niemądre.

Louise zasunęła za sobą skrzydło przeszklonych drzwi, żeby nie wypuszczać z domu schłodzonego powietrza.

Reuben zaczął sprzątać kuchenny stół.

— O czym to rozprawialiście, kochane dzieci? — spytał, naśladując głos starej żydowskiej plotkarki.

Mary wciąż patrzyła przez szybę na Louise, która właśnie się śmiała, odrzucając w tył włosy i jednocześnie wyjaśniając, jak działa grill. Ponter z uwagą słuchał każdego jej słowa.

— Hm, głównie o religii — powiedziała.

— Naprawdę? — zdziwił się Reuben, już swoim zwykłym głosem.

— Aha. — Oderwała wzrok od tego, co działo się na zewnątrz, i spojrzała na lekarza. — A dokładnie o tym, że neandertalczykom to pojęcie jest obce.

— Tak? Sądziłem, że mają jakieś wierzenia. — Reuben zaczął wyjmować białe talerze z szafki. — Na przykład kult niedźwiedzia jaskiniowego.

Mary pokręciła głową.

— Czytałeś stare książki. Nikt już nie traktuje tych teorii poważnie.

— Naprawdę?

— Tak. Wprawdzie znaleziono jakieś czaszki niedźwiedzi w jednej z jaskiń, które istotnie zamieszkiwali neandertalczycy, ale obecnie uważa się, że zwierzęta po prostu tam zdechły, prawdopodobnie podczas hibernacji, a neandertalczycy zamieszkali w jaskini później.

— Ale podobno czaszki były ułożone w jakiś wzór?

Mary wyjęła sztućce i zaczęła je układać.

— Człowiek, który na nie natrafił, twierdził, że znajdowały się w kamiennym łóżeczku lub trumnie. Niestety, nie zrobiono żadnych zdjęć, a pomocnicy podobno zniszczyli trumnę. Zachowały się jedynie dwa rysunki archeologa — niejakiego Bachlera — które są zupełnie sprzeczne. Dlatego wygląda na to, że Bachler zobaczył to, co chciał.

— Rozumiem. — Reuben zaczął przetrząsać lodówkę w poszukiwaniu produktów na sałatkę. — Ale jak wytłumaczyć to, że neandertalczycy chowali zmarłych razem z przedmiotami, których ci mogli potrzebować w życiu pozagrobowym? To chyba znak, że wyznawali jakąś religię.

— Tak by było, gdyby neandertalczycy naprawdę to robili. Rzecz w tym, że w miejscach zasiedlonych przez wiele pokoleń z czasem gromadzą się śmieci: kości czy stare kamienne narzędzia. Okazało się, że w kilku grobach, o których sądziliśmy, że zawierały celowo umieszczone tam podczas neandertalskich pochówków przedmioty, rzeczy te znalazły się przypadkiem.

Reuben zabrał się za oddzielanie liści sałaty lodowej.

— No tak, ale czy sam fakt grzebania zmarłych nie sugeruje wiary w życie pozagrobowe?

Mary rozejrzała się, szukając sobie jeszcze jakiegoś zajęcia, ale nie było nic więcej do zrobienia.

— Może tak — przyznała — ale nie jest wykluczone, że chodziło o zachowanie czystości. Wiele spośród neandertalskich szczątków, na jakie natrafiamy, sugeruje, że ciała zostały złożone do pozycji embrionalnej. To może świadczyć o ceremonialnym pochówku, ale może też po prostu wynikać z faktu, że biedak, któremu przypadło zadanie wykopania grobu, chciał sobie oszczędzić wysiłku i wykopać jak najmniejszą dziurę. Trupy przyciągają padlinożerców, bo jeśli zostawi się je na słońcu, zaczynają śmierdzieć.

Reuben kroił właśnie seler naciowy.

— Ale… z tego, co czytałem, wynikało, że neandertalczycy to, hm, w pewnym sensie pierwsze dzieci-kwiaty.

Mary się roześmiała.

— Ach tak. Jaskinia Szanidar w Iraku, w której odkryto szczątki neandertalczyków pokryte pyłkami.

— Właśnie. — Reuben skinął głową. — Tak, jakby zostali pochowani w girlandach kwiatów lub czymś podobnym.

— Przykro mi, ale tę teorię również podważono. Pyłki okazały się przypadkową intruzją, prawdopodobnie przyniosły je tam kopiące nory gryzonie lub wody gruntowe przesączające się przez wierzchnią warstwę ziemi.

— Ale chwila! A co z neandertalskim fletem? To wiadomość z pierwszych stron gazet na całym świecie.

— Rzeczywiście — przyznała Mary. — Odkryta przez Ivana Turka w Słowenii wydrążona kość niedźwiedzia z czterema otworami.

— Tak, tak. Flet! Neandertalczycy mogli go używać podczas ceremonii o charakterze religijnym.

— Niestety nie — zaprzeczyła Mary, opierając się o dużą, dwudrzwiowa lodówkę. — Okazało się, że ten flet wcale nie był fletem, tylko zwykłą kością przebitą zębami jakiegoś mięsożercy, prawdopodobnie wilka. I jak to zwykle bywa z gazetami, sprostowanie już nie trafiło na pierwsze strony.

— Rzeczywiście nie. Przyznam, że wcześniej o tym nie słyszałem.

— Uczestniczyłam w zebraniu Towarzystwa Paleoantropologicznego w Seattle w 1998, na którym Noweli i Chase przedstawili referat obalający teorię fletu. Naprawdę wygląda na to, że aż do końca neandertalczycy — przynajmniej na tej wersji Ziemi — nie mieli nic, co by przypominało religię ani nawet kulturę. Wprawdzie niektóre z ostatnich osobników przejawiały jakąś różnorodność w działaniach, ale większość paleoantropologów uważa, że tylko naśladowały kromaniończyków zamieszkujących pobliskie tereny. Nie ma wątpliwości co do tego, że to właśnie człowiek z Cro-Magnon był naszym bezpośrednim przodkiem.

— Skoro o nim mowa, co wiadomo na temat krzyżowania się neandertalczyków z kromaniończykami? Gdzieś czytałem, że chyba w 1998 odnaleziono szkielet dziecka o cechach mieszanych?

— Tak, Erik Trinkaus ma bzika na punkcie tego znaleziska; szkielet odkryto w Portugalii. Rzecz w tym, że on jest antropologiem fizycznym, a ja genetykiem. On opiera swoje argumenty wyłącznie na szkielecie, który według niego wykazuje mieszane cechy. Nie ma jednak czaszki, a jedynie czaszka pozwoliłaby z całą pewnością ustalić, czy był to neandertalczyk. Ja sądzę, że tamten szkielet mógł po prostu należeć do dziecka o mocnej budowie.

— Hm… Ale wiesz, że ja sam widziałem mężczyzn, którzy wyglądali trochę jak Ponter. Oczywiście mam na myśli jego rysy, a nie kolor włosów. Część mieszkańców Europy Wschodniej ma wielkie nosy i wystające łuki brwiowe. Według ciebie nie mają oni jakichś neandertalskich genów?

Mary wzruszyła ramionami.

— Znam paleoantropologów, którzy by się z tym zgodzili. Tyle że nie udało się jeszcze ustalić, czy nasz rodzaj ludzi i neandertalczycy w ogóle mogli mieć wspólne potomstwo.

— Jeśli nadal będziesz spędzała tyle czasu z Ponterem, może sama dostarczysz nam kiedyś odpowiedzi na to pytanie.

Reuben stał dość blisko, więc pacnęła go dłonią w ramię.

— Przestań! — powiedziała i odwróciła się w stronę salonu, aby nie widział uśmiechu, który pojawił się na jej twarzy.

Jasmel Ket pojawiła się w domu Adikora około południa. Gospodarza ta wizyta zdziwiła, ale i ucieszyła.

— Zdrowego dnia — powitał dziewczynę.

— Tobie także — odparła, pochylając się, żeby podrapać Pabo za uchem.

— Zjesz coś? — spytał Adikor. — Chcesz mięsa? A może soku?

— Nie, dziękuję. Przyszłam tu, bo czytałam więcej na temat prawa. Zastanawiałeś się nad wniesieniem roszczenia wzajemnego?

— Roszczenia? — powtórzył za nią. — Przeciwko komu?

— Przeciwko Daklar Bolbay.

Adikor zaprosił Jasmel do pokoju. Usiadł na krześle, a dziewczyna zajęła drugie.

— Jakie zarzuty miałbym jej postawić? Nic mi nie zrobiła.

— Zakłóciła twój okres żałoby po stracie partnera…

— Tak — przyznał — ale to nie jest zbrodnia.

— Jesteś pewien? — spytała Jasmel. — A co Kod Cywilizacji mówi o zakłócaniu życia innego człowieka?

— Wiele rzeczy.

— Mam na myśli następujący fragment: „Nieuzasadnionych wystąpień na drogę sądową przeciwko drugiemu człowiekowi nie należy tolerować; cywilizacja może działać bez zarzutu tylko wtedy, gdy korzystamy z jej władzy wobec jednostki wyłącznie w sprawach poważnych”.

— Ona oskarżyła mnie o morderstwo. To najpoważniejsza zbrodnia.

— Ale nie ma przeciwko tobie dowodów. Dlatego jej działania są nieuzasadnione i istnieje szansa, że tak oceniliby je arbitrzy.

Adikor pokręcił głową.

— Nie sądzę, aby taki argument zrobił wrażenie na Sard.

— Ona nie może rozsądzać roszczenia wzajemnego; tak mówi prawo. Przemawiałbyś przed innym arbitrem.

— Naprawdę? Może więc warto spróbować. Ale… ale nie chcę przedłużać procesu. Wolałbym, żeby już się skończył i żeby zniesiono ten wstrętny nadzór sądowy, pozwalając mi na powrót do laboratorium.

— Ja też sądzę, że nie powinieneś się decydować na roszczenie wzajemne. Jednak sugestia, że mógłbyś to zrobić, pomogłaby ci uzyskać odpowiedź.

— Odpowiedź? Jaką?

— Odpowiedź na pytanie, dlaczego Daklar tak cię prześladuje.

— A ty wiesz dlaczego?

Jasmel spuściła wzrok.

— Nie wiedziałam aż do dziś, ale…

— Ale co?

— Nie ja powinnam ci o tym mówić. Powinieneś się tego dowiedzieć bezpośrednio od Daklar.

Rozdział 36

Reuben, Louise, Ponter i Mary usiedli przy stole w kuchni Reubena. Tylko Louise nie jadła hamburgerów; zamiast mięsa dziobała widelcem sałatę.

Okazało się, że w świecie Pontera jada się w rękawiczkach. Nie lubił używać sztućców. Tym razem wpadł na inny pomysł. Nie jadł bułki, tylko używał jej do manipulowania mięsem, wysuwając hamburger i odgryzając wystający kawałek.

— Mieszkasz sam? — spytała Pontera Louise, aby zagaić rozmowę. — To znaczy u siebie, w swoim świecie.

Pokręcił głową.

— Nie. Mieszkam z Adikorem.

— Z Adikorem? — zdziwiła się Mary. — Sądziłam, że to osoba, z którą pracujesz.

— Tak, ale to także mój partner.

— Partner w interesach? — spytała Mary.

— W interesach też. Ale on jest też moim „partnerem”; tego słowa u nas używamy. Razem mieszkamy.

— Aha. Współlokator.

— Tak.

— Wspólnie ponosicie koszty mieszkania i dzielicie się obowiązkami domowymi.

— Tak. Razem jadamy posiłki, razem śpimy i…

Mary była zła na siebie za ukłucie w sercu, które w tym momencie poczuła. Znała wielu homoseksualistów; przyzwyczaiła się tylko, że są stąd, a nie z innego świata.

— Jesteś gejem! Super! — stwierdziła Louise.

— Gejem? — zdziwił się Ponter.

— Gej. Homoseksualista. — Pisk. — Osoba, która uprawia seks z partnerami tej samej płci; mężczyźni z mężczyznami, a kobiety z kobietami.

Ponter po raz pierwszy sprawiał wrażenie aż tak zdezorientowanego.

— Przecież nie da się uprawiać seksu z osobą tej samej płci. Seks to akt potencjalnej prokreacji, do którego potrzeba mężczyzny i kobiety.

— Nie chodzi mi o seks w sensie prokreacyjnym — wytłumaczyła Louise — tylko o intymny kontakt, taki jak, hm… no sam rozumiesz… czułe dotykanie… narządów płciowych.

— Aha. Tak, Adikor i ja rzeczywiście to robimy.

— Właśnie to nazywamy u nas homoseksualizmem — podpowiedział Reuben. — Homoseksualiści mają tego typu kontakty tylko z przedstawicielami tej samej płci.

— Tylko? — zdziwił się Ponter. — Chcesz powiedzieć, że wyłącznie? Nie, nie. Adikor i ja dotrzymujemy sobie towarzystwa, kiedy Dwoje jest osobno, ale gdy Dwoje staje się Jednym, to wtedy, oczywiście, mamy… jak to nazwałaś, Lou? … „czułe dotykanie narządów płciowych” każdy ze swoją kobietą… to znaczy, tak było, dopóki żyła Klast, moja partnerka.

— Czyli — wtrąciła Mary — jesteś biseksualny. — Pisk. — Masz kontakty płciowe zarówno z mężczyznami, jak i z kobietami.

— Tak.

— Czy wszyscy w twoim świecie są tacy? — zapytała Louise, wbijając widelec w liść sałaty. — Biseksualni?

— Prawie. — Ponter zamrugał powiekami, wreszcie pojmując, o co chodzi. — Chcecie powiedzieć, że tu jest inaczej?

— O tak — przytaknął Reuben. — Przynajmniej w przypadku większości ludzi. Oczywiście są też biseksualiści i wielu gejów… homoseksualistów. Ale przeważająca większość to heteroseksualiści. Oznacza to, że mają oni kontakty seksualne tylko z osobami odmiennej płci.

— To nudne — stwierdził Ponter.

Louise wyrwał się chichot, ale po chwili zapanowała nad sobą.

— Masz dzieci? — spytała Pontera.

— Dwie córki — odparł, kiwając głową. — Jasmel i Megameg.

— Piękne imiona.

Ponter się zasmucił. Być może pomyślał, że prawdopodobnie już nigdy ich nie zobaczy.

Reuben zorientował się, co gryzie jego gościa, i uznał, że trzeba skierować rozmowę na jakiś mniej osobisty temat.

— Ponter, hm, czym jest to „Dwoje stające się Jednym”, o którym wspomniałeś? Na czym to polega?

— W moim świecie mężczyźni i kobiety przez większość czasu żyją oddzielnie…

— Binford! — wykrzyknęła Mary.

— Ale to prawda — zapewnił Ponter.

— Nie, to nie było przekleństwo — sprostowała Mary. — To nazwisko pewnego naukowca. Lewis Binford jest antropologiem, którego teoria zgadza się z tym, co właśnie powiedziałeś: że neandertalscy mężczyźni i kobiety mieszkali na naszej Ziemi oddzielnie. Wysunął taką hipotezę w oparciu o badania przeprowadzone w Combe Grenal we Francji.

— Ma rację. Kobiety mieszkają w Centrach, a mężczyźni na Obrzeżach. Ale raz w miesiącu my, mężczyźni, przybywamy do Centrum i spędzamy cztery dni z kobietami; mówimy wtedy, że „Dwoje staje się Jednym”.

— Imprezka na całego! — stwierdziła Louise, uśmiechając się szeroko.

— Fascynujące — przyznała Mary.

— To konieczne. Nie produkujemy żywności tak, jak wy, więc musimy kontrolować rozmiary populacji.

Reuben zmarszczył czoło.

— Więc to całe „Dwoje stające się jednym” służy regulacji urodzeń?

Ponter skinął głową.

— Częściowo. Czcigodna Rada Siwych — organ zarządzający naszej starszyzny — decyduje o datach tych spotkań i zwykle Dwoje staje się jednym, gdy kobiety nie mogą zajść w ciążę. Za to kiedy przychodzi pora narodzin nowego pokolenia, daty są zmieniane i pary spotykają się w najbardziej płodnym okresie.

— Rany. Cała planeta podporządkowana naturalnej metodzie regulacji urodzeń — podsumowała Mary. — Papież by was polubił. Tylko… tylko jak to działa? No bo chyba nie wszystkie kobiety mają okres — menstruację — jednocześnie?

Ponter zrobił wielkie oczy.

— Oczywiście, że tak.

— Ale jak to… och, no tak. Rozumiem. — Mary się uśmiechnęła. — To ten twój nos: jest bardzo wrażliwy, prawda?

— Mnie się wydaje normalny.

— No, ale w porównaniu z naszymi nosami…

— Rzeczywiście, wasze są bardzo małe — przyznał Ponter. — Są… hm… dziwnie wyglądają. Ciągle mi się wydaje, że się dusicie. Zauważyłem, że wiele osób oddycha tu przez usta, prawdopodobnie, by tego uniknąć.

— My zawsze zakładaliśmy, że neandertalczycy wykształcili tę cechę w reakcji na warunki panujące podczas epoki lodowcowej — przyznała Mary. — Przypuszczaliśmy, że wasze duże nosy pozwalały wam odpowiednio nawilżyć powietrze przed wciągnięciem go do płuc.

— Nasi naukowcy, którzy studiują zwierzęta, mówią tak samo — powiedział Ponter.

— Klimat uległ znacznemu ociepleniu, odkąd wykształciły się u was duże nosy, ale cecha ta nie zanikła, być może z powodu korzystnego skutku ubocznego, jakim jest znakomity węch — zasugerowała Mary.

— Naprawdę? — zdziwił się Ponter. — No, rzeczywiście, czuję zapach każdego z was, różnych produktów w kuchni i kwiatów w ogrodzie, i gryzącą woń tego, co Reuben i Louise palili na dole, ale…

— Ponter — przerwał mu Reuben — my cię wcale nie czujemy.

— Naprawdę?

— Tak. Może gdybym wetknął nos pod twoją pachę, to coś bym poczuł, ale zazwyczaj człowiek nie rozpoznaje zapachu innych ludzi.

— To jak odnajdujecie się w ciemnościach?

— Kierując się głosem — odparła Mary.

— Bardzo dziwne — przyznał Ponter.

— Ale ty potrafisz wyczuć nie tylko obecność jakiejś osoby, prawda? Tamtym razem, gdy chorowałeś… Wyczułeś…  — Mary przełknęła ślinę, ale uznała, że przecież Louise też jest kobietą, a Reuben lekarzem. — Wyczułeś, że mam okres, zgadza się?

— Tak.

Mary pokiwała głową.

— Nawet tu, jeśli kobiety żyją wystarczająco długo pod jednym dachem, tak jak ja i Louise, ich cykle menstruacyjne stają się zsynchronizowane, a przecież mamy kiepski zmysł powonienia. Nic więc dziwnego, że u was całe miasta kobiet mają taki sam cykl.

— Nigdy nie sądziłem, że może być inaczej — stwierdził Ponter. — Zdziwiłem się, że ty przechodzisz menstruację, a Lou nie.

Louise zmarszczyła brwi, ale nic nie powiedziała.

— Czy ktoś chce jeszcze coś do picia? — zapytał Reuben. — Ponter, jeszcze jedną coca colę?

— Tak, bardzo proszę.

Reuben wstał od stołu.

— Wiesz, że to zawiera kofeinę? — upewniła się Mary. — Można się od tego uzależnić.

— Bez obaw — odparł Ponter. — Piję tylko siedem lub osiem puszek dziennie.

Louise roześmiała się i ponownie zajęła się talerzem sałaty.

Mary ugryzła kęs hamburgera z krążkami cebuli.

— Zaraz, zaraz — powiedziała, gdy przełknęła. — To znaczy, że wasze kobiety nie mają utajonej owulacji.

— Jak to, przecież jej nie widać — zauważył Ponter.

— No tak… ale… kiedyś wspólnie z zespołem wykładowców prowadziłam kurs na wydziale Womens Studies na temat biologicznych podstaw władzy seksualnej w relacjach między płciami. Zakładaliśmy, że utajona owulacja stała się kluczem, który pozwolił kobietom zdobyć stałą ochronę i opiekę mężczyzn. Sam rozumiesz: jeśli nie potrafisz rozpoznać, kiedy kobieta może zajść w ciążę, musisz troszczyć się o nią przez cały czas, jeśli nie chcesz, by ktoś przyprawił ci rogi.

Hak zapiszczał.

— „Przyprawić rogi” — powtórzyła Mary — to takie wyrażenie, które oznacza, że żona zdradza męża, który potem poświęca energię na zapewnienie bytu dzieciom niebędącym jego biologicznym potomstwem. Ale przy utajonej owulacji…

Ponter gruchnął śmiechem; masywna klatka piersiowa i przepastne gardło nadały mu głębokie, dudniące i rechotliwe brzmienie.

Mary i Louise spojrzały na niego zdumione.

— Co cię tak rozśmieszyło? — spytał Reuben, stawiając przed Ponterem następną puszkę coli.

Ponter podniósł dłoń; próbował przestać się śmiać, ale nie mógł. W kącikach głęboko osadzonych oczu pojawiły się łzy, a jego blada zwykle skóra stała się niemal czerwona.

Mary, nie wstając od stołu, oparła ręce na biodrach, ale od razu zdała sobie sprawę z tego, co taka postawa oznacza. Kładąc ręce na biodrach, człowiek stara się sprawiać wrażenie większego, niż jest w rzeczywistości, i próbuje w ten sposób wzbudzić w innych respekt. No, ale Ponter był znacznie potężniejszy i lepiej umięśniony od każdej kobiety — i chyba też od każdego mężczyzny — więc tego typu gest mijał się z celem. Mimo to chciała wiedzieć, co wywołało jego atak śmiechu.

— Co cię tak rozbawiło?

— Przepraszam — powiedział Ponter, odzyskując panowanie nad sobą. Długim kciukiem wytarł łzy z oczu. — Wasi ludzie czasem mają zupełnie idiotyczne pomysły. — Uśmiechnął się. — Mówiąc o utajonej owulacji, miałaś na myśli to, że u kobiet, które ją przechodzą, nie występuje obrzęk zewnętrznych narządów płciowych, tak?

Mary kiwnęła głową.

— Można to zaobserwować również u samic szympansów i bonobo, a także u goryli i u większości naczelnych.

— Ale u ludzi taki obrzęk nie zniknął w celu utajenia owulacji — stwierdził Ponter. — Po prostu przestał być skutecznym sygnałem, gdy klimat się ochłodził i ludzie zaczęli nosić ubrania. Taka wizualna demonstracja, polegająca na zatrzymaniu płynów w tkankach, wymaga znacznych wydatków energii. Przestała mieć jakąkolwiek wartość, gdy zaczęliśmy zakrywać nasze ciała skórami zwierzęcymi. No, ale u nas moment owulacji nadal jest oczywisty ze względu na woń.

— Potrafisz wyczuć i owulację, i menstruację? — spytał Reuben.

— Tak. Czuję… substancje chemiczne… które się wtedy uwalniają.

— Feromony — podpowiedział Reuben.

Mary powoli pokiwała głową.

— Dlatego — powiedziała w równym stopniu do siebie, co do Pontera — wasi mężczyźni mogli opuszczać kobiety na całe tygodnie, nie obawiając się, że kto inny je zapłodni.

— Właśnie tak — przyznał Ponter. — Ale to trochę bardziej skomplikowane.

— Tak?

— U nas panuje pogląd, że nasi męscy przodkowie, hm, wy chyba używacie metafory „ruszali w siną dal” z powodu trudnego usposobienia kobiet podczas Ostatnich Pięciu.

— Ostatnich Pięciu? — zdziwiła się Louise.

— Ostatnich pięciu dni miesiąca: okresu bezpośrednio poprzedzającego początek menstruacji.

— Aha. Chodzi o zespół napięcia przedmiesiączkowego — stwierdził Reuben.

— Tak. Ale, oczywiście, nie to jest prawdziwym powodem. — Ponter lekko wzruszył ramionami. — Moja córka Jasmel studiuje dzieje ludzkości przed pierwszą generacją i wyjaśniła mi, w czym rzecz. Otóż tak naprawdę chodziło o to, że mężczyźni stale walczyli o dostęp do kobiet. Tylko że, jak wspomniała Marę, kontakt z kobietami ma znaczenie ewolucyjne jedynie w tym okresie miesiąca, kiedy mogą one zajść w ciążę. Ponieważ cykle menstruacyjne były zsynchronizowane, mężczyźni radzili sobie lepiej, jeśli przez większą część miesiąca przebywali z dala od partnerek, a wracali całą grupą tylko w okresie istotnym dla przedłużenia gatunku. To nie przykre usposobienie kobiet doprowadziło do oddzielenia ich od mężczyzn, lecz męska agresja.

Mary przytaknęła. Upłynęło sporo lat, odkąd jako wykładowca prowadziła kurs na temat podstaw władzy seksualnej w związkach, ale takie zachowanie wydawało się typowe: mężczyźni sami stwarzali problemy, a winę zrzucali na kobiety. Wątpiła, czy kiedyś spotka kobietę ze świata Pontera, ale w tej chwili czuła ogromną sympatię do neandertalskich sióstr.

Rozdział 37

— Zdrowego dnia, Daklar — powiedziała Jasmel, wchodząc do domu. Choć nadal mieszkały razem, prawie się do siebie nie odzywały od czasu dooslarm basadlarm.

— Zdrowego dnia — odparła Bolbay chłodnym tonem. — Jeśli za…  — Jej nozdrza się rozszerzyły. — Nie jesteś sama.

Adikor stanął w drzwiach.

— Zdrowego dnia — powiedział.

Bolbay spojrzała na Jasmel.

— Kolejny podstęp?

— To nie podstęp — odparła Jasmel. — Robię to z troski o ciebie i o mojego ojca.

— Czego ode mnie chcesz? — spytała Bolbay, mrużąc oczy i przyglądając się Adikorowi.

— Prawdy — powiedział. — Tylko prawdy.

— Prawdy o czym?

— O tobie. O tym, dlaczego mnie prześladujesz.

— To nie mnie dotyczy śledztwo.

— Masz rację — zgodził się Adikor. — Jeszcze nie. Ale to się może zmienić.

— O czym ty mówisz?

— Jestem gotowy przesłać ci dokumenty z kontroskarżeniem.

— Na jakiej podstawie?

— Na takiej, że bezprawnie ingerujesz w moje życie.

— To idiotyczne.

— Czyżby? — Adikor wzruszył ramionami. — O tym być może postanowi arbiter.

— Ewidentnie próbujesz przeciągnąć proces, który doprowadzi do twojej sterylizacji. Każdy tak przyzna.

— Jeżeli rzeczywiście jest to tak ewidentne, arbiter oddali sprawę… ale najpierw będę miał szansę zadać ci pytania.

— Pytania? O co?

— O twoje motywy. O to, dlaczego mi to robisz.

Bolbay zerknęła na Jasmel.

— To był twój pomysł, tak?

— Moim pomysłem było też to, żeby najpierw przyjść tutaj, zanim Adikor wniesie oskarżenie — zauważyła dziewczyna. — Chodzi przecież o sprawę rodzinną: ty, Daklar, byłaś partnerką mojej matki, a Adikor jest partnerem mojego ojca. Wiele przeszłaś — podobnie jak my wszyscy — kiedy zmarła moja mama.

— To nie ma nic wspólnego z Klast! — ucięła Bolbay. — Nic. — Spojrzała na Adikora. — Tu chodzi o niego.

— Dlaczego? — spytał. — Dlaczego tu chodzi o mnie?

Bolbay pokręciła głową.

— Nie mamy o czym rozmawiać.

— Owszem, mamy. Odpowiesz na moje pytania tutaj albo w obecności arbitra.

— Blefujesz — stwierdziła Bolbay.

Adikor podniósł lewą rękę, odwracając ją nadgarstkiem w stronę kobiety.

— Nazywasz się Daklar Bolbay i mieszkasz w Centrum Saldak?

— Nie zamierzam przyjąć od ciebie żadnych dokumentów.

— Opóźniasz tylko to, co nieuniknione — powiedział Adikor. — Wezwę sądowego, który przekaże dane na twój implant bez względu na to, czy dobrowolnie wyciągniesz kontrolkę, czy nie. — Przerwał na moment. — Powtarzam raz jeszcze. Czy nazywasz się Daklar Bolbay i mieszkasz w Centrum Saldak?

— Naprawdę byś to zrobił? — spytała Bolbay. — Naprawdę zaciągnąłbyś mnie przed arbitra?

— Tak, jak ty postąpiłaś wobec mnie.

— Proszę — wtrąciła się Jasmel. — Po prostu powiedz mu. Tak będzie lepiej dla was obojga.

Adikor skrzyżował ręce na piersi.

— No? Słucham?

— Nie mam nic do powiedzenia — odparła Bolbay.

Jasmel wydała z siebie długie westchnienie.

— Zapytaj ją o jej partnera — powiedziała do Adikora.

— Nic o tym nie wiesz — warknęła Bolbay.

— Tak sądzisz? A ty jak się dowiedziałaś o tym, że Adikor uderzył kiedyś mojego ojca?

Bolbay milczała.

— Wiem, że Klast ci powiedziała — stwierdziła Jasmel.

— Klast była moją partnerką — oświadczyła Bolbay defensywnie. — Nie miała przede mną tajemnic.

— Była też moją matką. I przede mną także niczego nie ukrywała.

— Ale… ona… ja…  — Bolbay zająknęła się i umilkła.

— Opowiedz mi o swoim partnerze — poprosił Adikor. — Chyba nigdy go nie spotkałem.

Bolbay powoli pokręciła głową.

— Nie. Odszedł przed laty; rozstaliśmy się dawno temu.

— To dlatego nie masz własnych dzieci? — spytał Adikor łagodnie.

— Wydaje ci się, że jesteś taki bystry? Sądzisz, że odkryłeś prawdziwy powód? Że nie mogłam zatrzymać przy sobie mężczyzny i dlatego nigdy nie zaszłam w ciążę? Tak właśnie myślisz?

— Nic o tym nie myślę — odparł.

— Byłabym dobrą matką — powiedziała Bolbay, bardziej do siebie niż do Adikora. — Spytaj Jasmel. Spytaj Megameg. Od śmierci Klast opiekowałam się nimi doskonale. Mówię nieprawdę, Jasmel? Nie mam racji?

Jasmel skinęła głową.

— Ale jesteś z generacji 145, tak jak Ponter i Klast. Tak jak Adikor. Mogłabyś jeszcze urodzić własne dziecko. Za rok znowu przesunięty zostanie czas, gdy Dwoje staje się Jednym; mogłabyś…

Brew Adikora powędrowała w górę.

— To byłaby dla ciebie ostatnia szansa, tak? W następnym roku skończysz 490 miesięcy — czterdzieści lat, tak jak ja. Wtedy możesz zajść w ciążę, mieć dziecko z generacji 149, ale nie dziesięć lat później, gdy poczęte zostanie pokolenie 150.

W głosie Bolbay zabrzmiała drwina.

— Nie potrzebowałeś nawet swojego kwantowego superkomputera, żeby to policzyć?

— A Ponter — ciągnął Adikor, powoli kiwając głową — nie miał partnerki. Ty i on kochaliście przecież tę samą kobietę. Poza tym, byłaś tabant jego dwóch córek, więc myślałaś, że…

— Ty i mój ojciec? — Ten pomysł nie zaszokował Jasmel, tylko ją zdziwił.

— A dlaczego nie? — spytała Bolbay ostro. — Znam go niemal równie długo jak ty, Adikorze, i zawsze łączyły nas dobre relacje.

— A teraz straciłaś także jego — stwierdził Adikor. — Wiesz, że na samym początku tak właśnie pomyślałem. Uznałem, że nie mogłaś się pogodzić z tym, iż go zabrakło, i dlatego zaczęłaś kłapać zębami na mnie. Ale musisz zrozumieć, Daklar, że nie masz racji. Kochałem Pontera i na pewno nie wpływałbym na jego wybór nowej partnerki, więc…

— To nie ma nic do rzeczy — powiedziała Bolbay, kręcąc głową. — Nic.

— W takim razie dlaczego mnie tak nienawidzisz?

— Nie nienawidzę cię z powodu tego, co stało się z Ponterem.

— Ale mnie nienawidzisz.

Bolbay umilkła. Jasmel wlepiła wzrok w podłogę.

— Dlaczego? — spytał Adikor. — Nigdy nic ci nie zrobiłem.

— Ale uderzyłeś Pontera — ucięła Bolbay.

— Dawno temu. I on mi wybaczył.

— Ale wciąż jesteś cały. Masz dziecko. Upiekło ci się.

— Co?

— To, co zrobiłeś. Przestępstwo! To, że próbowałeś zabić Pontera!

— Nie próbowałem go zabić!

— Byłeś agresywny. Byłeś potworem. Powinni cię byli wykastrować. A mój Pelbon…

— Kim jest Pelbon? — spytał Adikor.

Bolbay znowu umilkła.

— Jej partnerem — powiedziała cicho Jasmel.

— Co się z nim stało?

— Nie wiesz, jak to jest — rzuciła Bolbay, patrząc w bok. — Nie masz pojęcia. Budzisz się rano i widzisz dwóch egzekutorów, którzy zabierają ci partnera i…

— I co?

— I kastrują go — dokończyła.

— Dlaczego? Co takiego zrobił?

— Nie zrobił nic. Nic a nic.

— To dlaczego…  — zaczął Adikor, ale zrozumiał powód, zanim dokończył pytanie. — Och. Któryś z jego krewnych…

Bolbay pokiwała głową, ale nie spojrzała Adikorowi w oczy.

— Jego brat kogoś zaatakował, więc zarządzono, że musi zostać poddany sterylizacji wraz z…

— Ze wszystkimi, których materiał genetyczny był w pięćdziesięciu procentach taki jak jego własny — dokończył Adikor.

— Mój Pelbon nic nie zrobił. Nic nikomu nie zrobił, ale został ukarany. Ja też zostałam ukarana. A ty! Niemal zabiłeś człowieka i uszło ci to płazem! Powinni byli wykastrować ciebie, a nie mojego biednego Pelbona!

— Daklar! Tak mi przykro. Tak bardzo przykro…

— Wynoś się — powiedziała stanowczo. — Zostaw mnie samą.

— Ja…

— Wynoś się!

Rozdział 38

Ponter dokończył hamburgera, a potem spojrzał po kolei na Louise, Reubena i Mary.

— Nie chcę narzekać, ale trochę mi się już przejadła ta… ta krowa, tak to nazywacie? Może moglibyśmy poprosić tych ludzi na zewnątrz, żeby na wieczór dostarczyli nam coś innego?

— Na przykład co? — spytał Reuben.

— Cokolwiek. Może steki z mamuta?

— Co? — zdziwił się Reuben.

— Z mamuta? — zawtórowała mu Mary.

— Czy Hak dobrze tłumaczy to, co mówię? — spytał Ponter. — Mamut to taki włochaty słoń z północnych stref klimatycznych.

— Tak, tak — powiedziała Mary — wiemy, co to mamut, ale…

— Ale co? — Brew Pontera powędrowała do góry.

— Hm… mamuty wymarły — wyjaśniła Mary.

— Wymarły? — powtórzył Ponter ze zdumieniem. — Rzeczywiście nie widziałem żadnego w okolicy, ale przypuszczałem, że po prostu nie lubią się zbliżać do ogromnego miasta.

— Nie, nie, one wymarły — powiedziała Louise. — Na całym świecie nie ma ich już od tysięcy lat.

— Dlaczego? Przez jakąś chorobę?

Wszyscy zamilkli. Mary powoli wypuściła powietrze z płuc, zastanawiając się, jak to wyjaśnić.

— Nie, to nie była choroba — przyznała w końcu. — Hm, widzisz, my… nasi przodkowie… wybiliśmy wszystkie mamuty.

Ponter zrobił wielkie oczy.

— Co zrobiliście?

Mary poczuła mdłości; nie mogła znieść tego, że jej wersja ludzkości zawiodła.

— Polowaliśmy na nie dla mięsa i wybiliśmy je w końcu wszystkie.

— Och. — Ponter wyjrzał przez okno na duży ogród Reubena. — Lubię mamuty. Nie tylko ich mięso — które jest naprawdę pyszne — ale lubię je też jako zwierzęta, jako część krajobrazu. Niewielkie stado mieszka niedaleko mojego domu. Przyjemnie czasem na nie popatrzeć.

— U nas zachowały się tylko ich szkielety i kły — powiedziała Mary. — Od czasu do czasu odnajdujemy zamarzniętego mamuta na Syberii, ale…

— Zupełnie wszystkie. — Ponter powoli, ze smutkiem kiwał głową. — Zabiliście wszystkie…

Mary chciała zaprotestować, powiedzieć, że to nie ona osobiście, ale przecież, tak naprawdę, krew mamutów pośrednio splamiła także jej ręce. Mimo to musiała powiedzieć coś na swoją obronę.

— To się stało dawno temu.

Ponter spojrzał na nich z niepokojem.

— W tych okolicach na mojej wersji Ziemi widuję inne duże zwierzęta. Wcześniej zakładałem, że trzymają się z dala od tego waszego miasta. Aż się boję pytać, ale czy…

Reuben pokręcił głową.

— Niestety, nie chodzi o miasto.

Mary na moment zamknęła oczy.

— Przykro mi to mówić, Ponterze, ale z naszego powodu wyginęła niemal cała megafauna tutaj i w Europie… iw Australii. — W miarę jak lista rosła, Mary czuła coraz większy ucisk w żołądku. — I w Nowej Zelandii, i w Ameryce Południowej. Jedynym kontynentem, na którym zostało jeszcze sporo dużych zwierząt, jest Afryka, ale i tam wiele gatunków jest zagrożonych.

Pisk.

— Bliskich wymarcia — wyjaśniła Louise.

W głosie Pontera zabrzmiał wyrzut.

— Ale mówiliście, że to się stało dawno temu.

Mary spojrzała na pusty talerz przed sobą.

— Dawno temu przestaliśmy zabijać mamuty, bo zabrakło mamutów. Z tego samego powodu przestaliśmy też zabijać jelenia olbrzymiego i wielkie koty, które kiedyś żyły w Ameryce Północnej, i nosorożce włochate, i wiele innych zwierząt.

— Jak zabić wszystkich przedstawicieli gatunku…  — Ponter wciąż powoli kiwał wielką głową.

— Teraz postępujemy już inaczej — powiedziała Mary. — Mamy specjalne programy ochrony gatunków zagrożonych i odnosimy dzięki nim sukcesy. Wcześniej niemal wyginęły żurawie krzykliwe i bieliki amerykańskie. I bizony. Udało sieje ocalić.

— Bo przestaliście wybijać je do końca — powiedział Ponter chłodno.

Mary chciała zaprotestować — powiedzieć, że nie zawsze była to wina polowań; że wiele problemów wynikało z tego, iż ludzie niszczyli naturalne siedliska zwierząt, tylko że to wytłumaczenie wcale nie brzmiało lepiej.

— Jakie… jakie inne gatunki są zagrożone? — spytał Ponter.

Mary nieznacznie wzruszyła ramionami.

— Wiele ptaków. Żółwie olbrzymie. Niedźwiedzie panda. Kaszaloty. Szym…

— Szym? — zdziwił się Ponter. — Co to…? — Przekrzywił głowę, prawdopodobnie słuchając Haka, który odgadywał, jakie słowo zaczęła mówić Mary. — Och nie. Nie. Szympansy? Przecież… przecież to są nasi kuzyni. Polujecie na naszych kuzynów?

Mary poczuła się tak, jakby miała pół metra wzrostu. Jak mogła mu powiedzieć, że ludzie zabijają szympansy na mięso, a goryle morduje się, aby z ich dłoni robić egzotyczne popielniczki?

— Przecież one są bezcenne. Ty, jako genetyk, musisz to wiedzieć. Są jedynymi bliskimi krewnymi, jakich mamy; wiele możemy się dowiedzieć o nas samych, studiując je w ich naturalnym środowisku i badając ich DNA.

— Wiem — przyznała Mary cicho. — Wiem.

Ponter spojrzał na Reubena, potem na Louise, i wreszcie na Mary. Przyglądał się im wszystkim tak, jakby widział ich — widział naprawdę — po raz pierwszy.

— Zabijacie bez opamiętania — powiedział. — Wybijacie całe gatunki. Mordujecie nawet naczelne. — Przerwał i ponownie przyjrzał się po kolei pozostałym, jakby dawał im szansę, aby powstrzymali go przed tym, co chce powiedzieć, aby przedstawili jakieś logiczne wyjaśnienie, jakieś okoliczności łagodzące. Oni jednak milczeli. — I na tym świecie mój rodzaj też spotkała zagłada.

— Tak — potwierdziła Mary bardzo cicho. Nie wszyscy paleoantropolodzy byli co do tego zgodni, ale wielu podzielało jej opinię, że w okresie od 40 tysięcy do 27 tysięcy lat temu Homo sapiens — anatomicznie odpowiadający współczesnemu człowiekowi — dokonał pierwszej z wielu celowych lub niezamierzonych eksterminacji, usuwając z planety drugiego członka tego samego rodzaju, odrębny, łagodniejszy gatunek, który być może miał większe prawo do używania podwójnie znaczącego słowa „ludzki”.

— Zabiliście nas? — spytał Ponter.

— Naukowcy wciąż się o to spierają — przyznała Mary. — Nie wszyscy zgadzają się co do odpowiedzi.

— A według ciebie co się stało? — Ponter wpił złote oczy w Mary.

Zaczerpnęła powietrza.

— Ja… tak, według mnie tak właśnie było.

— Wymordowaliście nas — powiedział Ponter. Jego ton oraz brzmienie głosu Haka świadczyły, że z trudem panuje nad emocjami.

Mary skinęła głową.

— Tak mi przykro. Naprawdę. To miało miejsce dawno temu. Wtedy jeszcze byliśmy dzicy. My…

Rozległ się dzwonek telefonu. Reuben z ulgą wstał od stołu i podniósł słuchawkę.

— Halo?

Mary podniosła wzrok, słysząc entuzjazm w głosie lekarza.

— Ależ to doskonale! — powiedział. — Wspaniała wiadomość! Tak, nie… tak, tak, nie ma sprawy. Dziękuję bardzo! Oczywiście. Do widzenia.

— I? — odezwała się Louise.

Reuben z trudem powstrzymywał się od uśmiechu.

— Ponter zaraził się paciorkowcem zołzowym — oznajmił, odkładając słuchawkę.

— Ale ludzie na to nie chorują — zdziwiła się Mary.

— To prawda — przyznał lekarz. — Mamy naturalną odporność. Ale Ponter nie, ponieważ jego przodkowie nie mieszkali przez całe pokolenia z udomowionymi zwierzętami. Ma końską odmianę choroby, weterynarze mówią na to „zołzy”. Wywołuje je bakteria Streptococcus equi. Na szczęście u koni zwykle leczy się to penicyliną, którą zaaplikowałem mu razem z innymi antybiotykami. Powinien wyzdrowieć.

— I nie musimy się martwić, że zachorujemy? — upewniła się Louise.

— Nie musimy — przyznał Reuben, uśmiechając się szeroko. — Co więcej, niedługo skończy się kwarantanna! Jeśli ostatnie badania krwi, których wyniki mają być gotowe dziś wieczorem, nic nie wykażą, to jutro rano możemy opuścić dom!

Louise klasnęła w ręce. Mary też się ucieszyła. Zerknęła na Pontera, ale on wciąż siedział z pochyloną głową. Pewnie nadal rozmyślał o losie, jaki spotkał jego ludzi na tym świecie.

Mary dotknęła jego ramienia.

— Hej, Ponter — powiedziała cicho. — Czy to nie wspaniała wiadomość? Jutro będziesz mógł stąd wyjść i zobaczyć nasz świat!

Ponter powoli podniósł głowę i popatrzył na Mary. Jeszcze nie do końca potrafiła odczytać subtelności wyrazu jego twarzy, ale jego posmutniałe oczy i lekko otwarte usta wyrażały pytanie: „Czy muszę?”.

W końcu jednak z rezygnacją skinął głową.

Rozdział 39

Ponter większość wieczoru spędził sam, patrząc przez kuchenne okno na rozległy ogród Reubena. Na jego dużej twarzy malował się smutek.

Louise i Mary siedziały w salonie. Mary żałowała teraz, że nie zabrała z Toronto książki, którą ostatnio czytała. Była w połowie najnowszej powieści Scotta Turrowa i chętnie by do niej wróciła, ale na razie musiała się zadowolić egzemplarzem „Timea”. W tym tygodniu na okładce zamieszczono zdjęcie prezydenta; Mary pomyślała, że w następnym być może trafi na nią Ponter. Osobiście wolała „The Economist”, ale Reuben nie prenumerował tego pisma. Na szczęście zawsze lubiła recenzje Richarda Corlissa, tylko że ostatnio nie miała z kim pójść do kina.

Louise siedziała w fotelu obok i pisała na żółtych kartkach list — po francusku, jak zauważyła Mary. Miała na sobie krótkie spodenki i koszulkę z logo zespołu INXS. Długie nogi podwinęła pod siebie.

Reuben wszedł do pokoju i przykucnął między kobietami.

— Martwię się o naszego Pontera — powiedział do nich po cichu.

Louise odłożyła żółty notes.

— Ja też — przyznała Mary, zamykając magazyn. — Chyba nie może się pogodzić z wiadomością o zagładzie jego ludzi.

— Na to wygląda — zgodził się Reuben. — Poza tym przeszedł wiele stresów, a jutro będzie jeszcze gorzej. Opadną go media, że nie wspomnę o przedstawicielach rządu, świrach religijnych i innych.

— Pewnie masz rację — przytaknęła Louise.

— To co możemy zrobić? — spytała Mary.

Reuben przez chwilę marszczył czoło, jakby zastanawiał się, jak wyrazić jakąś myśl.

— Tu, w Sudbury, niewielu jest ludzi, którzy mają skórę takiego koloru jak ja — powiedział w końcu. — Z tego, co słyszałem, w Toronto jest trochę lepiej, ale nawet tam policja częściej sprawdza ciemnoskórych obywateli. „Co pan tu robi?” „Czy to pański samochód?” „Proszę o jakiś dokument”. — Reuben pokręcił głową. — Gdy przez to przejdziesz, uczysz się jednej rzeczy: tego, że przysługują ci pewne prawa. Ponter nie jest przestępcą ani zagrożeniem dla nikogo. Nie jesteśmy na granicy, więc nikt nie może prawnie domagać się od niego, by dowiódł, że wolno mu przebywać na terytorium Kanady. Rząd pewnie będzie chciał go kontrolować, a policja będzie chciała monitorować jego poczynania, ale to nie ma znaczenia. Ponter ma swoje prawa.

— Zgadzam się z tym w zupełności — oznajmiła Mary.

— Czy któraś z was była kiedyś w Japonii?

Mary pokręciła przecząco głową. Louise również zaprzeczyła.

— To piękny kraj, ale trudno tam spotkać nie-Japończyka. Można przez wiele dni nie zobaczyć białej twarzy, a co dopiero czarnej. Spędziłem tam cały tydzień i w tym czasie widziałem dokładnie dwie osoby o ciemnym kolorze skóry. Pamiętam, jak któregoś ranka szedłem przez centrum Tokio. Minąłem chyba z dziesięć tysięcy ludzi, samych Japończyków. Wtem widzę białego mężczyznę. Zbliża się z naprzeciwka. Uśmiecha się do mnie. Wcale mnie nie zna, ale widzi, że też jestem człowiekiem z Zachodu. Więc śmieje się do mnie tak, jakby chciał powiedzieć, że cieszy się na widok brata — brata! A ja nagle sobie uświadamiam, że też się do niego uśmiecham i myślę dokładnie to samo. Nigdy nie zapomnę tamtej chwili. — Reuben spojrzał na Louise, potem na Mary. — Jednak nasz Ponter mógłby szukać bez końca, a i tak nie znalazłby tu nawet jednej osoby, w której rozpoznałby człowieka takiego jak on. Tamten biały mężczyzna i ja — a nawet wszyscy ci Japończycy i ja — mamy ze sobą o wiele więcej wspólnego niż Ponter z każdym z sześciu miliardów ludzi na naszym globie.

Mary zerknęła do kuchni, na Pontera, który wciąż gapił się przez okno, podpierając szeroką szczękę zwiniętą w pięść dłonią.

— Jak możemy mu pomóc? — spytała.

— Odkąd się tu pojawił, był niemal jak w więzieniu — zauważył Reuben. — Najpierw szpital, potem kwarantanna. Na pewno potrzebuje czasu, żeby się zastanowić i choć w pewnym stopniu odzyskać równowagę psychiczną. — Lekarz przez moment zastanawiał się nad czymś. — Gillian Ricci napisała do mnie e-mail. Wygląda na to, że pomysł wymiany informacji, o którym kiedyś wspomniałem, przyszedł do głowy także szefom Inco, robiącym złote — a może raczej niklowe — interesy. Chcą szczegółowo wypytać Pontera o inne złoża w jego świecie. Jestem pewien, że chętnie by im pomógł, ale uważam, że potrzebuje więcej czasu, żeby wszystko sobie poukładać.

— Zgadzam się — powiedziała Mary. — Ale jak mamy mu go zapewnić?

— Jutro rano zniesiona zostanie kwarantanna, prawda? Otóż Gillian uważa, że mógłbym zorganizować jeszcze jedną konferencję prasową, tutaj, o dziesiątej rano. Oczywiście media będą zakładały, że Ponter także weźmie w niej udział, dlatego sądzę, że powinniśmy go stąd wcześniej wywieźć.

— Jak? — spytała Louise. — Dom jest otoczony przez policjantów z RCMP, rzekomo po to, by chronić nas przed intruzami, ale pewnie chcą też mieć oko na Pontera.

Reuben przytaknął.

— Jedno z nas powinno go wywieźć gdzieś na wieś. Jestem lekarzem i właśnie taką kurację mu zalecam. Odpoczynek i relaks. Każdemu, kto o to zapyta, powiem to samo: Ponter jest na urlopie zdrowotnym, zgodnie z moimi zaleceniami. Może dzięki temu zyskamy dzień lub dwa, zanim oficjele z Ottawy na nas wsiądą. Ponter naprawdę tego potrzebuje.

— Ja to zrobię — zaproponowała Mary, zaskakując samą siebie. — Zabiorę go stąd.

Reuben zerknął na Louise, czekając, czy ona czegoś nie zaproponuje, ale dziewczyna tylko kiwnęła głową.

— Jeśli powiemy mediom, że konferencja prasowa odbędzie się o dziesiątej, zaczną się zbierać o dziewiątej. Dlatego, jeśli ty i Ponter wymkniecie się przez ogród, powiedzmy o ósmej, zdążycie, zanim się tu zjawią. Z tyłu, za tymi drzewami, jest płot, ale powinniście bez trudu go przeskoczyć. Upewnijcie się tylko, czy nikt was nie widzi.

— A potem co? — spytała Mary. — Mamy krążyć po okolicy?

— Potrzebny wam będzie samochód — stwierdziła Louise.

— Mój został w kopalni Creighton — powiedziała Mary. — Wozu Reubena nie mogę wziąć. Policja zatrzyma nas, jeśli spróbujemy odjechać. Musimy się stąd wymknąć, tak jak radzi Reuben.

— Nie ma problemu. Poproszę znajomego, żeby czekał na was jutro rano na bocznej drodze, kawałek za domem Reubena. Podrzuci was do kopalni i zabierzecie stamtąd twój wóz.

Mary szeroko otworzyła oczy.

— Naprawdę?

Louise lekko wzruszyła ramionami.

— Pewnie.

— Tylko… tylko że ja zupełnie nie znam tej okolicy — przyznała Mary. — Będą nam potrzebne jakieś mapy.

— Jasne! Już wiem, do kogo zadzwonić — oznajmiła Louise. — Do Gartha. On ma jeden z tych gadżetów z GPS-em. To coś powie wam, jak dojechać do każdego miejsca. Na pewno się nie zgubicie.

— I on mógłby mi to wypożyczyć? — spytała Mary z niedowierzaniem. — Takie rzeczy są chyba bardzo drogie.

— Hm, tak naprawdę zrobiłby to dla mnie — powiedziała Louise. — Zaraz do niego zadzwonię i wszystko ustalę. — Wstała z fotela i poszła na górę. Mary patrzyła za nią, zafascynowana i zdumiona. Zastanawiała się, co czuje kobieta tak piękna, że może prosić mężczyzn niemal o wszystko, wiedząc, iż prawie na pewno jej nie odmówią.

Uświadomiła sobie, że nie tylko Ponter czuje się tu obco.

Jasmel i Adikor zamówili sześcian podróżny i przemieścili się nim na Obrzeża, do domu, w którym Adikor wcześniej mieszkał z Ponterem. Podczas jazdy niewiele rozmawiali. Adikor wciąż rozmyślał o tym, co powiedziała Daklar Bolbay. Poza tym ani jemu, ani Jasmel nie podobało się to, że w pawilonie archiwów alibi wszystko, co mówi i co robi, jest monitorowane.

Mieli jednak do rozwiązania pewien irytujący problem. Adikor musiał wrócić do podziemnego laboratorium. Istniała przecież znikoma szansa na uratowanie Pontera albo — tę myśl Adikor zatrzymał dla siebie — na odnalezienie jego ciała, jeśli Ponter utonął, i na oczyszczenie się z zarzutów. Ale tego można było dokonać wyłącznie tam, na dole. Tylko jak? Adikor zerknął na implant w lewym nadgarstku. Być może zdołałby go wydłubać, nie uszkadzając przy tym tętnicy promieniowej. Tylko że Kompan działał dzięki energii, jakiej dostarczał mu organizm właściciela, jednocześnie transmitując podstawowe pomiary czynności życiowych — byłoby to niemożliwe, gdyby został usunięty. Nie dałoby się też szybko przeszczepić go Jasmel lub komuś innemu, ponieważ urządzenie miało wprowadzone dane biometryczne Adikora.

Sześcian dotransportował ich pod sam dom. Weszli do środka. Jasmel poszła do kuchni, by poszukać czegoś do jedzenia dla Pabo, a Adikor usiadł w pokoju, wpatrując się w puste krzesło, ustawione w miejscu, gdzie Ponter lubił czytać.

Obejście nadzoru sądowego stanowiło problem, do którego Adikor postanowił podejść jak do problemu naukowego. Musiał istnieć jakiś sposób, aby go ominąć, oszukać własnego Kompana oraz osobę, która monitorowała jego transmisje.

Adikor znał historię Lonwisa Troba, twórcy technologii Kompanów; podczas studiów na Akademii poznał wiele wynalazków tego naukowca. Ale od tamtej pory upłynęło sporo czasu i nie pamiętał wszystkiego dokładnie. Oczywiście, mógł po prostu kazać Kompanowi wyszukać potrzebne informacje; urządzenie potrafiło dotrzeć do odpowiednich danych i przedstawić je na niewielkim wyświetlaczu, na ściennym ekranie lub na dowolnym elektronicznym notesie wskazanym przez Adikora. Tylko że takie działanie na pewno zwróciłoby uwagę osoby, która go pilnowała.

Poczuł, że ogarnia go gniew. Jego mięśnie napięły się, puls przyspieszył, a oddech stał się głębszy. Przez chwilę zastanawiał się, czy powinien ukryć te emocje, ale uznał, że nie — niech ci, którzy go obserwują, widzą jak bardzo go denerwują.

Lonwis Trob był geniuszem, ale na pewno istniał jakiś sposób na przeprowadzenie tego, co Adikor chciał — musiał — zrobić. Tylko jaki? „Najpierw dokładnie określ problem, który masz rozwiązać” — tego uczono go wiele miesięcy temu na Akademii. Co tak naprawdę chciał osiągnąć?

Wcale nie musiał walczyć z implantami — i całe szczęście, bo zupełnie nie miał pomysłu jak. Poza tym nie chodziło przecież o zablokowanie wszystkich Kompanów — to by była przesada; w końcu zapewniały ludziom bezpieczeństwo. Wystarczyłoby unieszkodliwić tylko własne urządzenie, ale…

Nie, to też nie było dobre rozwiązanie. Unieszkodliwienie implantu na nic by się nie zdało; wprawdzie gdyby jego Kompan przestał działać, Gaskdol Dut i inni egzekutorzy nie mogliby go namierzyć, ale od razu zorientowaliby się, że coś się święci. Nie trzeba było rozumu Lonwisa, żeby się domyślić, dokąd uda się Adikor. W końcu już raz został zatrzymany w drodze do kopalni.

Nie, nie, problemem nie było to, że Kompan działał. Chodziło raczej o to, że ktoś ogląda jego transmisje. Właśnie temu trzeba było zaradzić — i to nie na chwilę, ale na sporą część dnia i…

Nagle przyszło mu do głowy idealne rozwiązanie.

Nie był jednak w stanie sam go zrealizować; plan mógł zadziałać tylko jeśli egzekutorzy nie dowiedzą się, że Adikor jest w to zamieszany. Może Jasmel dałaby radę się tym zająć. Musiał założyć, że monitorowany jest jedynie sygnał z jego Kompana. Kontrola większej liczby osób byłaby oburzająca. Tylko jak miał przekazać wszystko dziewczynie tak, by nikt inny tego nie słyszał?

Wstał i przeszedł do kuchni.

— Chodź, Jasmel — powiedział. — Zabierzemy Pabo na spacer.

Z jej miny wyczytał, że nie o tym powinni teraz myśleć, ale mimo to wstała i ruszyła za nim do tylnego wyjścia. Pabo nie trzeba było zachęcać; w podskokach podążyła za Jasmel.

Wyszli na zalane letnim słońcem patio. Cykady hałasowały niemiłosiernie. Powietrze przesycała wilgoć. Adikor zszedł z tarasu. Jasmel szła za nim. Pabo wyprzedziła ich z głośnym szczekiem. Po przejściu kilkuset kroków dotarli do strumienia za domem. Szum wartko płynącej wody zagłuszał cykanie owadów. Pośrodku koryta tkwił spory kamień — jeden z niezliczonych głazów narzutowych, którymi usiany był krajobraz. Adikor przeszedł po mniejszych otoczakach i wspiął się na jego płaski szczyt, gestem pokazując Jasmel, aby zrobiła tak samo. Dziewczyna posłuchała. Pabo puściła się biegiem wzdłuż brzegu.

Kiedy Jasmel dotarła do głazu, Adikor poklepał dłonią porośniętą mchem powierzchnię obok siebie. Gdy usiadła przy nim, pochylił się ku niej i zaczął jej coś szeptać na ucho. Jego słowa zginęły w plusku wody, z hałasem uderzającej w głaz. Nie było możliwe — czuł to na pewno — by jego Kompan wychwycił to, co zostanie powiedziane. Kiedy Jasmel usłyszała, jaki plan ma rozmówca, na jej twarzy pojawił się szelmowski uśmiech.

Ponter siedział na kanapie w gabinecie Reubena. Pozostali już się położyli, choć Reuben i Louise w pokoju obok na pewno jeszcze nie spali.

Ogarnął go smutek. Dźwięki i wonie dochodzące z sąsiedniej sypialni przypomniały mu o Klast, o wspólnych chwilach, gdy Dwoje stawało się Jednym, o wszystkim, co stracił, zanim trafił na tę Ziemię, i o całej reszcie, która przepadła w chwili, gdy przeniknął barierę między światami.

Telewizor był włączony. Ponter zaczął oglądać kanał poświęcony temu czemuś, co nazywano religią. Istniało wiele jej odmian, ale wszystkie głosiły istnienie Boga — cóż za dziwaczne pojęcie — oraz wszechświata, który miał rzekomo określony wiek, często śmiesznie młody. Do tego dochodziło jeszcze jakieś istnienie po śmierci w formie tej… neandertalczycy nie mieli odpowiedniego słowa na to, co Marę nazwała „duszą”. Okazało się, że symbol, który nosi na szyi, oznacza przynależność do określonej religii, a materiał, którym doktor Singh owija sobie głowę, jest symbolem jakiegoś innego wyznania.

Ponter mocno ściszył dźwięk — bez trudu znalazł odpowiedni przycisk pilota — ale wątpił, by parze w sypialni obok w ogóle coś mogło przeszkodzić.

— Jak się czujesz? — rozległ się głos Klast i Ponter poczuł ukłucie w sercu.

Klast!

Kochana Klast odzywała się do niego z…

Z życia po śmierci!

Nie.

Oczywiście, że nie.

To tylko Hak coś mówił. Ponter musiał się pogodzić z tym, że implant już zawsze miał się zwracać do niego albo głosem Klast, albo sztucznym, męskim, tym, który fabrycznie zaprogramowano w urządzeniu; tutaj nie miał dostępu do sprzętu potrzebnego, aby przeprogramować Kompana.

Wydał z siebie długie westchnienie i dopiero potem odpowiedział na pytanie Haka.

— Smutno mi.

— Ale dochodzisz już do siebie? Na początku, kiedy się tu znaleźliśmy, byłeś zupełnie roztrzęsiony.

Ponter lekko wzruszył ramionami.

— Sam nie wiem. Ciągle jeszcze jestem zdezorientowany, ale…

Ponter niemal widział, jak Hak ze współczuciem kiwa głową.

— Potrzebujesz na to czasu — powiedział Kompan głosem Klast.

— Wiem. Wiem. Muszę się przyzwyczaić, prawda? Nie mam innego wyjścia. Wygląda na to, że utknąłem… utknęliśmy tu na dobre, mam rację?

— Niestety tak — odparł cicho Hak.

Ponter przez chwilę milczał, a Hak mu na to pozwolił.

— Chyba muszę stawić czoło rzeczywistości. Powinienem zacząć planować moje życie tutaj — powiedział w końcu neandertalczyk.

Rozdział 40

DZIEŃ SIÓDMY

CZWARTEK, 8 SIERPNIA

148/104/01

Wyszukiwanie wiadomości

Kluczowe słowa: neandertalczyk

Posłanka opozycji Marissa Crothers zarzuciła dziś parlamentowi, że fałszywy neandertalczyk to nieskuteczna próba ukrycia przez rządzącą Liberalną Partię Kanady klęski projektu Sudbury Neutrino Observatory, które kosztowało 73 miliony dolarów …

„Dość ukrywania jaskiniowca!” Taki napis widniał na transparencie trzymanym przez amerykańskiego protestującego podczas sporej demonstracji przed ambasadą Kanady w Waszyngtonie. „Podzielcie się Ponterem z całym światem!”, głosił inny.

Na adres „Sudbury Star” spływają do Pontera Boddita zaproszenia. Jak dotąd zaprosiły go: Disneyland, bar „Kotwica” w Buffalo w stanie Nowy Jork; pałac Buckingham; Kennedy Space Center; Science North, Muzeum UFO w Roswell w stanie Nowy Meksyk, klub ze stripteasem Toronto Zanzibar Cavem, siedziba główna Microsoft; przyszłoroczny światowy konwent science fiction, Muzeum Neandertalczyków w Mettmann w Niemczech, Yankee Stadium. Otrzymał także propozycje spotkań z prezydentami Francji i Meksyku, z japońskim premierem i cesarską rodziną, z papieżem, z Dalajlamą, z Nelsonem Mandelą, ze Stephenem Hawkingiem i z Anną Nicole Smith.

Pytanie: Ilu neandertalczyków potrzeba, żeby zmienić żarówkę? Odpowiedź: wszystkich.

… dlatego ów felietonista domaga się zasypania kopalni Creighton, aby zapobiec inwazji neandertalczyków, których armia mogłaby się przedostać do naszego świata przejściem w jej czeluściach. Ostatnim razem, gdy naszym przyszło się z nimi zmierzyć, to my zwyciężyliśmy. Tym razem wynik starcia mógłby być zgoła inny…

Wstępne zgłoszenia referatów na temat: Memetyka a epistemologiczna dysjunkcja między H. neandertalensis a H. sapiens…

Rzeczniczka prasowa centrum epidemiologicznego w Atlancie w stanie Georgia pochwaliła dziś rząd kanadyjski za szybką reakcję na pojawienie się potencjalnego nosiciela chorób zakaźnych. „Uważamy, iż przedsięwzięte zostały wszelkie konieczne środki ostrożności”, powiedziała doktor Ramona Keitel. „W nadesłanych nam próbkach nie stwierdzono jednak obecności żadnych patogenów”.

Wszystko udało się doskonale. Ponter i Mary opuścili dom Reubena chwilę po ósmej rano. Niezauważeni przeszli między drzewami na tyle posesji i przeskoczyli przez płot. Doskonały węch Pontera pomógł im ominąć policjanta z RCMP, pieszo patrolującego strefę za domem.

Znajomy Louise rzeczywiście czekał już na nich. Garth okazał się przystojnym, dobrze zbudowanym Indianinem w wieku około dwudziestu pięciu lat. Był wyjątkowo uprzejmy. Do Mary — ku jej rozczarowaniu — zwracał się „proszę pani”, a do Pontera mówił „proszę pana”. Podwiózł ich do kopalni Creighton. Strażnicy rozpoznali profesor Vaughan — Pontera oczywiście też — i wpuścili wóz na parking. Tutaj Mary i Ponter przesiedli się do jej czerwonego neona, który przez kilka dni zdążył się pokryć warstewką kurzu i ptasich odchodów.

Mary wiedziała, dokąd jechać. Poprzedniego wieczoru spytała Pontera, czy chciałby odwiedzić jakieś miejsce.

Pokiwał głową.

— Dom — powiedział. — Zabierz mnie do domu.

Mary zrobiło się smutno.

— Ponter, wiesz, że zrobiłabym to, gdybym tylko mogła, ale to niemożliwe. Nie mamy odpowiedniej technologii.

— Nie, nie. Nie chodziło mi o mój świat. Miałem na myśli dom na tym świecie: miejsce na tej wersji Ziemi odpowiadające temu, w którym stoi mój dom.

Mary spojrzała na niego ze zdziwieniem. Jej by to nie przyszło do głowy.

— Hm, jasne. Oczywiście. Skoro chcesz. Tylko jak je odnajdziemy? Czy są jakieś punkty orientacyjne, które rozpoznasz?

— Jeśli pokażesz mi szczegółową mapę okolicy, znajdę to miejsce i będziemy mogli tam pojechać.

Za pomocą hasła Reubena dostali się na wewnętrzne strony Inco, które zawierały geologiczne mapy całego basenu Sudbury, Ponter bez trudu zorientował się w ukształtowaniu terenu i odnalazł punkt, o który mu chodziło — oddalony mniej więcej o dwadzieścia kilometrów od domu lekarza.

Mary podjechała najbliżej, jak się dało. Większość terenów wokół miasta Sudbury zajmowały skały Tarczy Kanadyjskiej, lasy i niskie zarośla. Przedostanie się przez to wszystko zabrało im całe godziny i choć Mary nie była szczególnie wysportowana — od czasu do czasu grała w tenisa na kiepskim poziomie — wysiłek fizyczny sprawił jej przyjemność po tych kilku dniach przymusowego zamknięcia w domu Reubena.

W końcu pokonali wzniesienie i Ponter krzyknął z zachwytem:

— Tam! Dokładnie tam! Tam stał… to znaczy, tam stoi mój dom.

Mary rozejrzała się wokół, przyglądając się okolicy: po jednej stronie rosły duże osiki na przemian z chudymi brzozami o białej, przypominającej papier korze; po drugiej mieli jezioro. Pływały po nim krzyżówki. Przez otwartą przestrzeń przemknęła wiewiórka. Do jeziora wpadał szemrzący strumień.

— Jak tu pięknie — powiedziała Mary.

— Tak — potwierdził Ponter z podnieceniem. — Oczywiście roślinność na mojej Ziemi wygląda zupełnie inaczej. To znaczy, rośliny są przeważnie takie same, tylko rosną w innych miejscach. Ale za to skały wyglądają bardzo podobnie — i tamten głaz pośrodku strumienia! Dobrze znam ten głaz! Często na nim przesiadywałem.

Ponter odbiegł kawałek od Mary.

— Tutaj… Właśnie tu! … Tu jest nasze tylne wejście. A tu jadalnia. — Przebiegł jeszcze dalej. — A sypialnię mamy dokładnie w tym miejscu, tu, gdzie teraz stoję. — Wykonał zamaszysty gest ręką. — To jest mój widok z okna.

Mary podążyła za jego wzrokiem.

— I w swoim świecie widujesz tutaj mamuty?

— O tak. I jelenie. I łosie.

Mary miała na sobie luźną koszulkę i spodnie z cienkiego materiału.

— Ale czy mamutom nie jest latem za gorąco z tym ich futrem?

— Gdy robi się ciepło, tracą większość sierści. — Ponter wrócił do Mary i stanął obok niej. — Cudowne dźwięki — powiedział tęsknie. — Szelest liści, brzęczenie owadów, strumień i-o! — słyszysz to? Wołanie nura. — Pokręcił głową ze zdziwieniem. — Brzmi dokładnie tak samo. — Otworzył oczy i Mary zauważyła, że białka wokół złotych tęczówek zaczerwieniły się. — Tak blisko — wyszeptał lekko drżącym głosem. — Tak bardzo blisko. Gdybym tylko mógł…  — Ponownie zamknął oczy, mocno zacisnął powieki i całe jego ciało drgnęło nieznacznie, tak jakby siłą woli próbował pokonać granicę czasu.

Mary miała wrażenie, że zaraz pęknie jej serce. Jak okropnie musi się czuć — myślała — wyrwany ze swego świata i porzucony gdzieś… w miejscu, które choć tak podobne, jest jednocześnie tak bardzo obce. Podniosła rękę, nie za bardzo zdając sobie sprawę z tego, co robi. Ponter odwrócił się do niej. Nie wiedziała… nie potrafiła powiedzieć, które z nich pierwsze ruszyło w stronę drugiego, ale nagle jej ramiona oplotły jego szeroki tułów, a jego głowa oparła się na jej ramieniu. Jego ciałem wstrząsnął szloch i Ponter płakał, płakał i płakał, a Mary gładziła jego długie blond włosy.

Próbowała sobie przypomnieć, kiedy ostatni raz widziała płaczącego mężczyznę. To chyba był Colm… Nie, nie chodziło o ich problemy małżeńskie; te znosił w kamiennym milczeniu. Ale gdy zmarła jego matka… choć nawet wtedy próbował robić dzielną minę. Pozwolił sobie tylko na kilka łez. Ponter bez wstydu płakał z tęsknoty za światem, który utracił, i Mary pozwoliła mu na to.

W końcu spojrzał na nią i otworzył usta, żeby coś powiedzieć. Spodziewała się, że Hak przetłumaczy jego słowa jako „Przepraszam” — czy nie to powinien powiedzieć mężczyzna, który pozwolił sobie na chwilę słabości i poddał się emocjom? Ale usłyszała co innego. Ponter powiedział po prostu: „Dziękuję ci”. Mary uśmiechnęła się do niego ciepło, a on odpowiedział jej uśmiechem.

Jasmel Ket rozpoczęła dzień od wizyty u Lurt, kobiety Adikora.

Lurt jak zwykle była w swoim laboratorium, pochłonięta pracą.

— Zdrowego dnia — przywitała ją Jasmel, wchodząc przez kwadratowe drzwi.

— Jasmel? Co cię tu sprowadza?

— Adikor prosił mnie, żebym wpadła.

— Czy u niego wszystko w porządku?

— O tak. Ma się dobrze, ale chciał, żebyś coś dla niego zrobiła.

— Dla niego jestem gotowa na wszystko — powiedziała Lurt.

Jasmel się uśmiechnęła.

— Miałam nadzieję, że to powiesz.

Wędrówka z samochodu Mary do miejsca, gdzie w neandertalskim świecie znajdował się dom Pontera, zabrała więcej czasu, niż Mary się spodziewała. Oczywiście powrót trwał tyle samo. Zanim dotarli do wozu, zrobiła się siódma wieczorem.

Oboje byli głodni po tylu godzinach spędzonych na świeżym powietrzu, więc kiedy wyjechali na drogę, Mary zaproponowała, żeby poszukali jakiegoś miejsca, gdzie będą mogli coś zjeść. Gdy dotarli do niewielkiej gospody z szyldem reklamującym sarninę, zatrzymała samochód.

— Jak ci się to widzi? — spytała.

— Nie jestem arbitrem w takich sprawach — odparł. — Jakie mają tu jedzenie?

— Sarninę.

Pisk.

— Co to takiego?

— Mięso sarny.

— Sarna! — wykrzyknął Ponter. — Doskonale!

— Nigdy tego nie próbowałam — przyznała Mary.

— Będzie ci smakowało.

W jadalni gospody stało tylko sześć stolików i akurat nie było żadnych gości. Mary i Ponter usiedli naprzeciwko siebie. Między nimi paliła się biała świeczka. Na główne danie musieli czekać prawie godzinę. Na szczęście Mary mogła zjeść trochę pumpernikla z masłem. Miała ochotę na sałatę z sosem czosnkowym, ale nawet gdy jadła w towarzystwie zwykłych ludzi, wolała nie chuchać na nich czosnkiem, więc tym bardziej nie chciała tego robić w obecności Pontera. Wybrała specjalność gospody — sałatkę przyrządzaną z sosem winegret, suszonymi pomidorami i grzankami. Ponter też poprosił o to samo, tylko nie tknął grzanek. Wszystko inne mu smakowało.

Mary zamówiła lampkę czerwonego wina, które okazało się wyjątkowo smaczne.

— Mogę spróbować? — poprosił Ponter, gdy przyniesiono kieliszek.

Zdziwiła się. Kiedy podczas kolacji u Reubena proponowali mu wino przywiezione przez Louise, odmówił.

— Oczywiście — powiedziała.

Podała mu kieliszek. Ponter upił niewielki łyk i skrzywił się.

— Ma cierpki smak — zauważył.

Mary skinęła głową.

— Z czasem by ci zasmakowało.

Ponter oddał jej wino.

— Może i tak — odparł. Mary powoli dokończyła trunek, z przyjemnością rozglądając się po uroczej rustykalnej gospodzie i ciesząc się towarzystwem tego łagodnego mężczyzny.

Łysiejący właściciel gospody oczywiście domyślił się, kim jest Ponter. Neandertalczyk różnił się od zwykłych ludzi, a do tego mówił cicho do Haka w swoim języku, a Kompan tłumaczył jego słowa. W końcu mężczyzna się przemógł i podszedł do ich stolika.

— Przepraszam — powiedział — ale czy mógłbym prosić pana Pontera o autograf?

Mary usłyszała pisk Haka, a Ponter uniósł brew.

— Autograf — powtórzyła. — To zapis twojego imienia. Niektórzy ludzie zbierają takie podpisy sław. — Kolejny pisk. — Sławy to znani ludzie. Ty też jesteś znany.

Ponter ze zdumieniem spojrzał na mężczyznę.

— fa… jestem zaszczycony — powiedział w końcu.

Mężczyzna podał Ponterowi długopis i przerzucił kartki w notesie, w którym zapisywał zamówienia, odsłaniając białą, kartonową okładkę. Położył notes na stole przed Ponterem.

— Zwykle do podpisu dodaje się kilka słów — podpowiedziała Mary. — Na przykład „Wszystkiego dobrego” albo coś w tym rodzaju.

Właściciel gospody pokiwał głową.

— Bardzo pana proszę — powiedział.

Ponter wzruszył ramionami, zdziwiony całą sytuacją, po czym zanotował szereg znaków we własnym języku i oddał notes oraz długopis właścicielowi. Zachwycony mężczyzna odszedł pospiesznie.

— Sprawiłeś mu frajdę — powiedziała Mary, gdy mężczyzna znikł na zapleczu.

— Frajdę? — powtórzył Ponter, nie bardzo rozumiejąc to słowo.

— Dzięki tobie na zawsze zapamięta ten dzień.

— Aha. — Ponter uśmiechnął się do niej nad płomieniem świecy. — A ja na zawsze zapamiętam ten dzień dzięki tobie.

Rozdział 41

Zakładając, że Lurt uda się wszystko załatwić, Adikor mógł już następnego dnia dostać się do swojego laboratorium. Musiał jednak wcześniej poczynić pewne przygotowania.

Saldak było dużym miastem, ale on znał większość naukowców i inżynierów mieszkających na Obrzeżach i sporo koleżanek po fachu mieszkających w Centrum. Najbardziej zaprzyjaźnił się z konstruktorem zajmującym się konserwacją robotów górniczych. Dern Kord był wesołym mężczyzną, trochę przy kości — niektórzy uważali, że pozwala, aby roboty wykonywały za niego zbyt wiele prac. Ale przecież na tym polegało jego zajęcie. Adikor postanowił go odwiedzić. Teraz, wieczorem, Dern powinien już wrócić z pracy do domu.

Konstruktor mieszkał w dużym i pełnym zakamarków domu; drzewo, które uformowało większą jego część, miało co najmniej tysiąc miesięcy i zostało prawdopodobnie posadzone jako jedno z pierwszych we współczesnym systemie arborykonstrukcji.

— Zdrowego dnia… a właściwie wieczoru — powiedział Adikor, zbliżając się do domu. Dern siedział na zewnątrz, na tarasie, i czytał coś na podświetlanym monitorze. Drobna siatka rozpięta między podłogą a zadaszeniem chroniła go przed owadami.

— Adikor! Wejdź, wejdź. Uważaj tylko na zasłonę; nie wpuść mi tu robali. Napijesz się czegoś? Zjesz kawałek mięsa?

Adikor pokręcił głową.

— Nie, dziękuję.

— Co cię sprowadza?

— Masz dobre oczy? — spytał Adikor. — Widzisz wyraźnie?

Dern rozszerzył nozdrza, zastanawiając się, skąd to dziwne pytanie.

— Raczej tak. Mam soczewki, ale do czytania ich nie potrzebuję, po prostu wybieram na wyświetlaczu większe znaki.

— Idź po te soczewki — poprosił Adikor. — Mam ci coś do pokazania.

Dern spojrzał na niego ze zdziwieniem, ale poszedł do domu. Po chwili wrócił z parą soczewek połączonych z szeroką taśmą z elastycznego materiału. Nałożył taśmę na głowę, ściągając ją aż na wał nadoczodołowy. Każdy z okularów zamocowany były na niewielkich zawiasach; Dern opuścił je na oczy i popatrzył wyczekująco na Adikora.

Adikor sięgnął do torby przypiętej do pantalonu po lewej stronie, na wysokości biodra, i wyciągnął z niej arkusz cienkiego plastiku, na którym po południu wszystko zanotował. Starał się używać jak najmniejszych znaków — specjalnie wyszukał rylec z odpowiednio cienkim końcem. Rozdzielczość skanerów była teraz znacznie lepsza niż w czasach, z których pochodził zapis tego, jak uderza Pontera, ale wciąż istniały pewne ograniczenia szczegółowości przekazu. Adikor aż dostał skurczów mięśni prawej dłoni, starając się zapisywać jak najmniejsze symbole, aby nikt w pawilonie archiwów nie mógł ich odczytać.

— Co to? — spytał Dern, biorąc arkusz do rąk i przyglądając się mu. — Och! — wykrzyknął po przeczytaniu pierwszych linijek. — Rany! Tak sądzisz? No, no… Niestety, nie mogę dać ci nowego, jeśli istnieje ryzyko, że go stracisz. Ale mam sporo starszych modeli, które niedługo mają być złomowane; taki powinien ci wystarczyć.

Adikor skinął głową.

— Dziękuję ci.

— A teraz powiedz mi, gdzie i kiedy tego potrzebujesz?

Adikor już miał go uciszyć, ale inżynier nie był idiotą. Kiwnął głową, gdy znalazł na arkuszu informacje, których szukał.

— Tak, nie ma sprawy, będę tam na ciebie czekał.

Po kolacji Ponter i Mary wsiedli do samochodu i ruszyli z powrotem w kierunku Sudbury.

— Podobał mi się dzisiejszy dzień — przyznał Ponter. — Miło było wyjechać z miasta. Teraz pewnie powinienem zobaczyć inne miejsca.

Mary się uśmiechnęła.

— Czeka na ciebie cały wielki świat.

— Rozumiem — powiedział. — I muszę zaakceptować moje nowe życie jako… kuriozum.

Mary otworzyła usta, żeby zaprotestować, ale nie przyszło jej do głowy nic, co mogłaby w takiej sytuacji powiedzieć. Ponter rzeczywiście był kuriozum. W bardziej okrutnych czasach skończyłby pewnie w cyrku jako dziwadło. Uznała, że lepiej pozostawić jego uwagę bez komentarza.

— Nasz świat jest bardzo różnorodny — powiedziała. — To znaczy, pod względem geograficznym nie jest bardziej zróżnicowany od waszego, ale są u nas różne tradycje kulturowe, różne style architektoniczne, wiele starożytnych budowli.

— Domyślam się, że muszę podróżować; muszę służyć ludzkości. Najpierw myślałem, że powinienem zostać tutaj, w pobliżu Sudbury, na wypadek, gdyby jakoś udało się ponownie otworzyć portal, ale minęło już tak wiele dni. Adikor na pewno próbował; z tego wniosek, że nie zdołał powtórzyć eksperymentu. Być może nie da się odtworzyć warunków, jakie wtedy panowały. — W głosie Pontera Mary usłyszała ton rezygnacji. Z niechęcią godził się ze swoim losem. — Pojadę wszędzie, gdzie powinienem; nawet daleko stąd.

Zostawili w tyle światła gospody i niewielkiej wioski, w której się znajdowała. Mary spojrzała przez boczną szybę na niebo.

— Mój Boże.

— Co takiego? — spytał Ponter.

— Popatrz tylko na te wszystkie gwiazdy! Nigdy nie widziałam aż tylu naraz! — Zjechała głęboko na pobocze, aby nie blokować drogi, i zatrzymała wóz. — Muszę na to popatrzeć. — Wysiadła z neona. Ponter poszedł za jej przykładem. — Jest cudownie — powiedziała, zadzierając głowę i patrząc w niebo.

— Zawsze lubiłem przyglądać się niebu nocą — przyznał Ponter.

— Ja nigdy takiego nie widzę. Nie w Toronto. Mieszkam przy ulicy, która w nazwie ma obserwatorium, ale zwykle da się stamtąd zobaczyć najwyżej kilka tuzinów gwiazd — parsknęła — i to nawet w najciemniejsze zimowe noce.

— My nocą nie oświetlamy świata na zewnątrz — powiedział Ponter.

Mary ze zdziwieniem pokręciła głową, wyobrażając sobie, jak to by było bez latarni ulicznych i bez strachu przed innymi ludźmi. Nagle drgnęła.

— Coś jest w krzakach — powiedziała cicho.

Widziała tylko niewyraźny kontur twarzy Pontera, ale usłyszała, jak głęboko wciągnął powietrze.

— To tylko szop — zapewnił ją. — Nie ma się czego bać.

Mary odprężyła się i ponownie zadarła głowę, żeby jeszcze chwilę popatrzeć na gwiazdy. Poczuła, jak coś lekko chrupnęło jej w karku; nie była to najwygodniejsza pozycja. Niespodziewanie w jej myślach pojawiło się wspomnienie z czasów, gdy była nastolatką. Podeszła do przodu neona, wsunęła się tyłem na maskę, aż pod przednią szybę, i oparła się o nią wygodnie. Poklepała dłonią miejsce obok siebie.

— Chodź tutaj, Ponter — powiedziała. — Usiądź sobie.

Poruszył się w mroku i też wspiął się na maskę wozu. Metal jęknął pod jego ciężarem. Ponter oparł się o szybę obok Mary.

— Siadaliśmy tak, gdy jeszcze byłam dzieckiem. Mój ojciec zabierał nas na biwaki.

— Doskonały sposób, by patrzeć na niebo.

— Prawda? — Mary westchnęła z zadowoleniem. — Spójrz tylko na Mleczną Drogę! Pierwszy raz widzę ją tak wyraźnie!

— Mleczną Drogę? — zdziwił się Ponter. — Aa, no tak, rozumiem. U nas nazywamy ją Nocną Rzeką.

— Przepiękna. — Mary spojrzała w prawo. Wielka Niedźwiedzica wyciągnęła się na niebie nad drzewami.

Ponter odwrócił głowę w tę samą stronę.

— Jak nazywacie ten wzór, tam?

— To Wielki Wóz. Te siedem jasnych gwiazd. Tak mówimy na to tutaj, w Ameryce Północnej. Brytyjczycy nazywają go „The Plough” czyli „pługiem”.

Pisk.

— To takie narzędzie rolnicze.

Ponter się roześmiał.

— Powinienem się domyślić. U nas ten układ nazywamy Głową Mamuta. Widzisz? Tak, jakby patrzyło się na nią z boku, wygięta trąba i bryła głowy.

— Aha, rzeczywiście. A tamta konstelacja? Ten zygzakowaty kształt?

— U nas nazywa się Popękanym Lodem.

— No tak. Rozumiem dlaczego. U nas mówimy na to Kasjopeja; to imię starożytnej królowej. Ten kształt podobno symbolizuje jej tron.

— Hm, i ta stercząca część pośrodku nie uwiera jej w siedzenie?

Mary się zaśmiała.

— Może i uwiera…  — powiedziała, przyglądając się konstelacji. — A ta smuga tuż pod nią?

— To jest… nie wiem, jak wy to nazywacie; to najbliższa duża galaktyka.

— Andromeda! — oznajmiła Mary. — Zawsze chciałam zobaczyć Andromedę! — Ponownie westchnęła, patrząc w gwiazdy. Nigdy dotąd nie widziała ich aż tyle. — Jest tak pięknie i… och. O rany! Co to takiego?

Na twarz Pontera padał teraz delikatny blask.

— To nocne światła — powiedział.

— Nocne światła? Aa, masz na myśli zorzę polarną?

— Rzeczywiście, występują one tylko w rejonach polarnych.

— Jejku. Zorza polarna! Ją też widzę po raz pierwszy.

— Naprawdę? — W głosie Pontera pojawiło się zdziwienie.

— Przecież mieszkam w Toronto. To dalej na południe niż Portland w stanie Oregon. — Ten fakt często zdumiewał Amerykanów, ale Ponterowi pewnie nic nie mówił.

— Ja widziałem te światła tysiące razy — przyznał. — Ale nigdy nie mam ich dość. — Oboje milczeli przez chwilę, wpatrując się w falujące kurtyny blasku. — Czy wiele ludzi tutaj tego nie widziało?

— Chyba tak. W końcu niewielu mieszka tak daleko na północy… albo na południu.

— Może to dlatego — stwierdził Ponter.

— Co?

— Pewnie stąd się bierze u twoich ludzi brak znajomości elektromagnetycznych strun, które kształtują wszechświat; rozmawiałem o tym z Lou. Właśnie dzięki nocnym światłom po raz pierwszy odkryliśmy istnienie takich strun; to właśnie w oparciu o nie, a nie ten wasz wielki wybuch, wyjaśnia się u nas strukturę świata.

— No cóż, chyba nie uda ci się przekonać tutaj wielu osób, że wielkiego wybuchu nie było.

— To nic. Potrzeba przekonywania innych co do słuszności własnych przekonań jest czymś, co wypływa z religii. Tak przynajmniej uważam. Mnie wystarczy świadomość, że mam rację, nawet jeśli inni o tym nie wiedzą.

Uśmiechnęła się w mroku. Mężczyzna, który nie krył się z płaczem, nie zawsze musiał dowodzić swoich racji i traktował kobiety z szacunkiem, jak równe sobie. Prawdziwy klejnot, jak powiedziałaby jej siostra Christine.

Poza tym Mary czuła, że Ponter ją lubi — oczywiście pewnie ze względu na jej inteligencję, bo przecież musiała mu się wydawać równie mało atrakcyjna jak on… no, może nie jej, już nie, ale innym na tej Ziemi. Coś takiego: mężczyzna, który naprawdę lubił ją za to, kim była, a nie, jak wyglądała.

Rzeczywiście, prawdziwy klejnot, tylko…

Mary drgnęła. Lewa ręka Pontera natrafiła na jej prawą dłoń w ciemnościach i zaczęła delikatnie ją gładzić.

Mary poczuła, jak każdy mięsień jej ciała się napina. Mogła być sam na sam z mężczyzną; mogła go pocieszać i przytulać, ale…

Ale nie, na to było jeszcze za wcześnie. Za wcześnie. Cofnęła dłoń, zeskoczyła z maski samochodu i otworzyła drzwi. Lampka we wnętrzu wozu ukłuła ją w oczy błyskiem. Mary usiadła na miejscu kierowcy, a po chwili Ponter ze spuszczoną głową wsiadł do wozu od strony pasażera.

Resztę drogi do Sudbury pokonali w milczeniu.

Rozdział 42

DZIEŃ ÓSMY

PIĄTEK, 9 SIERPNIA

148/119/02

Wyszukiwanie wiadomości

Kluczowe słowa: neandertalczyk

Organizacja ekologiczna Szmaragdowy Świt przyznała się do podłożenia ładunków wybuchowych w Sudbury Neutrino Observatory. Dyrektor SNO, Bonnie Jean Mah, twierdzi jednak, że nie doszło do żadnej eksplozji, a zniszczenie laboratorium tłumaczy nagłym pojawieniem się pęcherza powietrza…

Rentgenowskie zdjęcia czaszki Pontera Boddita dziś rano wystawiono na sprzedaż za pośrednictwem e-Bay. Licytacja dotarła do sumy 355 dolarów, zanim internetowa strona aukcyjna wycofała ofertę po tym, jak rzecznik prasowy rejonowego szpitala w Sudbury oświadczył na antenie radia CBC, że zdjęcia na pewno są fałszywe…

Kanadyjski dolar stracił wczoraj na wartości ponad dwie trzecie centa w wyniku napięć w relacjach między Kanadą a Stanami Zjednoczonymi, wynikających ze sporu o to, kto powinien decydować o losie jaskiniowca…

Z obozowiska wokół domu Montego w Północnym Ontario dochodzą nas słuchy, że neandertalczycy nie podzielają wszystkich naszych teorii naukowych. Zwolenników kreacjonizmu na pewno ucieszy wieść, że neandertalczycy podobno odrzucają teorię wielkiego wybuchu, ulubione naukowe wyjaśnienie narodzin wszechświata…

Według niepotwierdzonych pogłosek Rosja nakierowała na Północne Ontario międzykontynentalne pociski balistyczne wyposażone w głowice nuklearne. „Jeśli epidemia przedostała się na nasz świat, ktoś musi być gotowy oczyścić skażony teren dla dobra całej ludzkości”, twierdzi mężczyzna, który na internetowym forum dyskusyjnym poświęconym problemom ochrony zdrowia na terenach przygranicznych zalogował się jako Jurij A. Pietrow…

Ponter Bodditt zgodził się wykonać pierwszy rzut w Sky-Dome w następny czwartek, kiedy Blue Jays mają się zmierzyć z New York Yankees…

„Według internetowego plebiscytu naszej sieci CNN trzy pytania, jakie ludzie najbardziej chcieliby zadać neandertalczykowi, brzmią: Jakie są kobiety z twojego świata? Co się stało tam z ludźmi takimi jak my? Czy wierzysz w Jezusa Chrystusa?”

Lurt, partnerka Adikora, miała prawo zaglądać do swojego archiwum alibi, kiedy tylko chciała. Zaledwie kilka miesięcy wcześniej musiała tam zajrzeć po tym, jak praktykantka przypadkiem starła zapisany na tablicy skład substancji. Zamiast próbować go odtworzyć, Lurt po prostu przyszła do budynku archiwów, uzyskała zgodę na otwarcie swoich rejestrów, znalazła dobry, wyraźny obraz tablicy i zanotowała szereg symboli.

Z powodu tej niedawnej wizyty pamiętała, że jej kostka alibi jest podłączona do gniazda 13997; poinformowała o tym Strażniczkę Archiwów, żeby kobieta nie musiała sprawdzać tego w komputerze. Strażniczka przeszła razem z Lurt do odpowiedniej wnęki. Lurt odwróciła swojego Kompana w stronę niebieskiego oka.

— Ja, Lurt Fradlo, chcę uzyskać dostęp do mojego archiwum alibi z powodu osobistej ciekawości. Stempel czasu.

Oko zmieniło barwę na żółtą; kostka potwierdziła, że Lurt rzeczywiście jest osobą, za którą się podaje.

Archiwistka uniosła rękę z implantem.

— Ja, Mabla Dabdalb, Strażniczka Archiwów, niniejszym poświadczam, że tożsamość Lurt Fradlo została potwierdzona w mojej obecności. Stempel czasu.

Oko zrobiło się krwawoczerwone i z głośnika rozległ się sygnał.

— Gotowe — powiedziała strażniczka. — Możesz użyć projektora na sali numer cztery. — Dabdalb odwróciła się, a Lurt podążyła za nią. Sala numer cztery była niewielkim pomieszczeniem z jednym krzesłem. Lurt pomyślała, że w jednym z sąsiednich pomieszczeń egzekutor monitoruje właśnie transmisje z implantu Adikora na żywo, w chwili, gdy są odbierane i rejestrowane.

O ile oglądanie czegoś, co właśnie się nagrywało, było możliwe, o tyle próby jednoczesnego nagrywania i odtwarzania już nie. Lurt pociągnęła za kontrolki, wybierając przypadkowy dzień do przeglądu, i patrzyła, jak holobańka przed nią wypełnia się obrazkami zwyczajnego dnia pracy w laboratorium. Zostawiła włączone odtwarzanie i wyszła z sali pod pozorem skorzystania z toalety. Kiedy trafiła w pusty korytarz, włożyła parę rękawiczek, jakich zwykle używała podczas jedzenia, wyciągnęła niewielkie urządzenie, które przyniosła ze sobą, włączyła je i wrzuciła do pojemnika na odpady. Potem zdjęła rękawiczki.

Bolbay nie miała racji — myślała Lurt, wracając na salę projekcyjną i pogwizdując sobie cicho. Idealne miejsce na popełnienie niezarejestrowanego przestępstwa nie znajdowało się głęboko pod ziemią, lecz tu, w pawilonie archiwów, w chwili, gdy nikt cię nie obserwował, a twoja kostka alibi odtwarzała zamiast nagrywać…

Najpierw chciała użyć siarkowodoru, który na pewno pozwoliłby uzyskać pożądany przez nią efekt. Ale istniało ryzyko, że stężenie większe niż 500 części na milion nawet przy krótkotrwałym kontakcie może spowodować śmierć. Potem przyszło jej do głowy piżmo, ale kiedy sprawdziła skład, okazało się, że jest bardziej skomplikowany, niż przypuszczała: muskon, egzalton, muskopirydyny i wiele innych substancji. W końcu postanowiła użyć siarczku amonu. Chętnie korzystały z niego dzieciaki, które chciały sprawić komuś psikusa, a jeszcze nie do końca pojmowały fakt, że ich Kompany wszystko rejestrują.

Silnie rozwinięty zmysł węchu na pewno miał wiele zalet, choć Lurt słyszała też, że ludzie właśnie z jego powodu jedzą tak mało roślin, podczas gdy inne naczelne żywiły się głównie nimi. Ogromna wrażliwość na zapachy bardzo utrudniała tolerowanie efektów wzdęć, jakie zwykle towarzyszyły diecie bogatej w produkty pochodzenia roślinnego.

Tym razem Lurt postępowała zgodnie z zaleceniami doktora i to nic, że chodziło o doktora fizyki, który próbował uniknąć chirurgicznego skalpela.

Miała wrażenie, że pierwsza poczuła charakterystyczny zapach, choć jej sala znajdowała się dalej od korytarza, w którym zostawiła urządzenie. No, ale spodziewała się tej woni i celowo rozszerzała nozdrza, próbując wychwycić ją w powietrzu. Rozmyślnie nie zareagowała jako pierwsza. Siedziała spokojnie, dopóki nie usłyszała hałasów na zewnątrz. Dopiero wtedy wyszła z pomieszczenia, powstrzymując odruch wymiotny, jaki wywoływał w niej potworny smród. Wielki, krzepki mężczyzna wypadł z innej sali projekcyjnej, zakrywając ręką nos. Lurt pomyślała, że może być egzekutorem, który monitoruje transmisje Adikora. Chwilę później była już tego pewna, bo kierując się ku wyjściu zauważyła holobańkę, którą oglądał nieznajomy. Pokazywała akurat Jasmel i Adikora wychodzących z domu.

— Co to za potworny odór? — spytała skrzywiona Dabdalb, Strażniczka Archiwów, kiedy Lurt ją mijała.

— Koszmar! — zawtórował ktoś inny, biegnąc korytarzem do wyjścia.

— Otworzyć okna! Otworzyć okna! — zawołała trzecia osoba.

Lurt dołączyła do sporej grupy ludzi w pośpiechu opuszczających budynek, aby znaleźć się na świeżym powietrzu. Wiedziała, że minie co najmniej ćwierć dnia, zanim fetor rozproszy się na tyle, by dało się z powrotem wejść do środka.

Miała nadzieję, że tyle czasu wystarczy Adikorowi na przeprowadzenie jego planu.

Następnego ranka Mary jakoś pozbyła się reporterów czekających w holu hotelu Ramada i udała się na Laurentian University. Dziennikarze byli rozczarowani tym, że nie zastali Pontera. Podobno Reuben dał im do zrozumienia, że neandertalczyk tu się zatrzymał — prawdopodobnie chciał ich zmylić i dać Ponterowi trochę swobody. Poprzedniego wieczoru Mary odstawiła go do domu lekarza i o ile wiedziała, tam właśnie spędził noc.

O 10:30 wpadła na Louise Benoit na korytarzu obok laboratorium genetyki. Zdziwiła się, widząc ją tutaj. Louise miała na sobie dopasowane dżinsowe spodenki i białą koszulkę, związaną w węzeł nad płaskim brzuchem. Rzeczywiście tego dnia panował wyjątkowy upał, ale Mary pomyślała, że Louise wygląda tak, jakby się prosiła o…

Nie.

Zganiła siebie ostro. Przecież wiedziała, że to nieprawda. Bez względu na swój strój kobieta miała prawo czuć się bezpiecznie i chodzić wszędzie, gdzie chciała, bez narażania się na molestowanie.

Mary pomyślała, że powinna się zdobyć na jakiś przyjacielski gest, więc wyrecytowała tych kilka słów, które znała po francusku.

— Bonjour — powiedziała, podchodząc do Louise. — Comment ça va?

— W porządku. A u ciebie?

— Wszystko dobrze. Co cię tu sprowadza?

Louise wskazała korytarz.

— Odwiedziłam znajomych na wydziale fizyki. Teraz nie mam wiele pracy w SNO. Właśnie skończyli opróżniać komorę detektora i zespół przysłany przez producenta zbiornika dopiero zaczyna na powrót montować sferę, a to pewnie potrwa całe tygodnie. Dlatego pomyślałam, że przyjdę tu i obgadam pewien pomysł z kilkoma osobami, żeby się przekonać, czy znajdą w nim jakieś luki.

Mary skierowała się do automatów, aby kupić chipsy z solą i octem — była to przyjemność, na którą mogła sobie pozwolić jedynie w sensie finansowym, ale od dawna miała zwyczaj zaczynać każdy tydzień od 43-gramowej paczki.

— I co? — spytała. — Znaleźli jakieś?

Louise pokręciła głową i zrównała krok z Mary. Obie skierowały się do głównego holu.

— To chyba znaczy, że pomysł jest dobry, prawda?

— Może.

Przy automatach Mary zaczęła grzebać w torbie w poszukiwaniu drobnych. Wyłowiła dolara i ćwierćdolarówkę, po czym wrzuciła monety w jedną z maszyn. Louise tymczasem kupiła kawę z innej.

— Pamiętasz tamto spotkanie na sali konferencyjnej Inco? — spytała Louise. — Mówiłam wtedy o teorii mechaniki kwantowej, która zakłada istnienie wielu wszechświatów równoległych. Otóż zgodnie z nią, jeśli jakieś zjawisko kwantowe może się potoczyć na dwa sposoby, to tak się dzieje.

— Rozszczepienie linii czasu — powiedziała Mary, przysiadając na poręczy pokrytego winylem fotela w holu.

— Oui — przytaknęła Louise. — Sporo rozmawiałam o tym z Ponterem.

— Wspominał mi. Niestety, ja tych rozmów nie pamiętam.

— Gadaliśmy o tym późno w nocy i…

— Wróciłaś do jego pokoju po tym, jak skończyliśmy lekcje języka? — Mary zdziwiła się, czując przypływ… o Boże… przypływ zazdrości.

— Pewnie. Lubię robić coś w nocy; przecież wiesz. Chciałam dowiedzieć się czegoś więcej o neandertalskim spojrzeniu na fizykę.

— I? — Mary starała się, aby jej głos brzmiał spokojnie.

— Ich poglądy są bardzo interesujące. — Louise upiła łyk kawy. — Na naszym świecie mamy dwie główne interpretacje mechaniki kwantowej: kopenhaską oraz Everetta, zwaną też teorią wieloświatową. Ta pierwsza przypisuje ważną rolę obserwatorowi, utrzymując, że świadomość ma wpływ na rzeczywistość. Rzecz w tym, że taki pogląd nie odpowiada wielu fizykom; postrzegany jest jako powrót to witalizmu. Wieloświatową interpretacja Everetta była próbą obejścia tej teorii. Według niej zjawiska kwantowe powodują stałe oddzielanie się nowych wszechświatów, przy czym każdy z możliwych rezultatów kwantowej interakcji pojawia się w osobnym wszechświecie. Żaden obserwator nie jest potrzebny do kształtowania rzeczywistości; ponieważ każda rzeczywistość, która mogłaby istnieć, zostaje automatycznie stworzona.

— Aha — powiedziała Mary, nie dlatego, że rozumiała wyjaśnienia Louise, ale dlatego, że gdyby wyraziła jakąś wątpliwość, musiałaby wysłuchać jeszcze dłuższego wykładu.

— Natomiast w świecie Pontera istnieje tylko jedna teoria mechaniki kwantowej, która w pewnym sensie stanowi syntezę naszych dwóch. Dopuszcza ona istnienie wielu światów, czyli wszechświatów równoległych, ale ich powstawanie nie jest wynikiem losowych zjawisk kwantowych, lecz dzieje się za sprawą działań świadomych obserwatorów.

— Dlaczego u nas nie ma podobnej teorii? — spytała Mary, wkładając do ust wyjątkowo dużego chipsa.

— Częściowo dlatego, że sporo wzorów w obu interpretacjach jest nie do pogodzenia — przyznała Louise. — No i do tego dochodzi jeszcze problem polityki w nauce; fizycy, którzy są zwolennikami teorii kopenhaskiej, poświęcili swoje kariery udowadnianiu jej słuszności i to samo dotyczy gości ze strony Everetta. Nigdy nie uda się doprowadzić do tego, żeby wszyscy usiedli razem i powiedzieli: „Może obie strony po części mają rację, a po części się mylą”.

— To tak jak z modelem „ciągłości regionalnej” i hipotezą „zastąpienia” w antropologii — stwierdziła Mary.

— W tym muszę ci uwierzyć na słowo — powiedziała Louise. — Przypuśćmy teraz, że neandertalskie, syntetyczne podejście do fizyki kwantowej jest słuszne. Sugeruje ono, że świadomość — element ludzkiej woli — ma moc kształtowania nowych wszechświatów. Jeśli tak, to rodzi się jedno ważne pytanie. Przypuszczalnie na początku, w chwili wielkiego wybuchu, musiał istnieć tylko jeden wszechświat. Jakiś czas później zaczął się on rozszczepiać.

— Sądziłam, że neandertalczycy nie wierzą w wielki wybuch? — zauważyła Mary.

— Tak, podobno neandertalscy naukowcy uważają, że wszechświat istniał zawsze. Według nich przesunięcie widma ku czerwieni — które dla nas jest dowodem na to, że wszechświat się rozszerza — jest proporcjonalne raczej do wieku niż do odległości; innymi słowy, masa zmienia się w czasie. Sądzą też, że za wielkoskalową strukturę galaktyk i skupisk galaktyk odpowiedzialne są monopole i ściskające plazmę wiry magnetyczne. Ponter twierdzi, że kosmiczne promieniowanie mikrofalowe tła — które my uważamy za pozostałość po wielkim wybuchu — w rzeczywistości jest wynikiem tego, że elektrony uwięzione w silnych polach magnetycznych absorbują i emitują mikrofale. Takie wielokrotne pochłanianie i emisja w miliardach galaktyk dały ujednolicony efekt, produkując jednorodne tło, które obserwujemy dzisiaj.

— Czy według ciebie brzmi to prawdopodobnie? — spytała Mary.

— Będę musiała wszystko dokładniej przeanalizować. — Louise wzruszyła ramionami i pociągnęła jeszcze jeden łyk kawy. — Ale wiesz, po tym, jak Ponter mi to powiedział, usłyszałam od niego najdziwniejszą rzecz.

— Co takiego?

— Przypuszczam, że to ty pokazałaś mu mszę, tak?

— Aha. W telewizji.

Louise usiadła w winylowym fotelu obok Mary.

— Podobno tamtej nocy przez jakiś czas oglądał kanał Vision TV, chłonąc kolejne teorie religijne. Doszedł do wniosku, że nasza historia wszechświata, który ma swój początek, przypomina mit stworzenia, tak jak w Biblii. „Na początku Bóg stworzył niebo i ziemię… ” i tak dalej. Powiedział, że nawet nasza nauka jest skażona błędem religii.

Mary też usiadła wygodniej.

— Hm… zdaję sobie sprawę, że fizyka to twoja dziedzina, ale być może on ma rację. Przed chwilą wspomniałam o sprzeczności między modelem ciągłości regionalnej i hipotezą zastąpienia; czasem mówi się o tym „multiregionalizm kontra afrykański exodus”. Otóż niektórzy wierzą, że hipoteza zastąpienia, teoria preferowana przeze mnie i wielu innych genetyków, w zasadzie jest stanowiskiem opartym na poglądach biblijnych: w pełni ukształtowana ludzkość wyszła z Afryki, czyli została wyrzucona z rajskiego ogrodu, a przy tym wyraźna linia oddziela nas od całego królestwa zwierząt, nawet od innych istniejących równolegle członków rodzaju Homo.

— Interesujący punkt widzenia — przyznała Louise.

— Jednocześnie można argumentować, że drugiej stronie także zależy na interpretacji biblijnej: wyraźnie widać w multiregionalizmie odwołania do dziesięciu zaginionych plemion Izraela. Do tego dochodzi cała hipoteza „mitochondrialnej Ewy”, czyli teoria utrzymująca, że wszyscy współcześni ludzie wywodzą się od jednej kobiety, która żyła setki tysięcy lat temu. Nawet imię w nazwie teorii — Ewa! — dobitnie daje do zrozumienia, że teoria ta jest propagowana głównie ze względu na echa biblijne, a nie dlatego, że to dobra hipoteza naukowa. — Mary przerwała. — Przepraszam cię — powiedziała po chwili — mówiłaś o neandertalskiej wersji fizyki kwantowej…

— No właśnie — podjęła Louise. — Otóż pomyślałam sobie tak: przypuśćmy, że oni mają rację co do sposobu powstawania równoległych wszechświatów, ale mylą się co do tego, że ten wszechświat istniał zawsze. Jeżeli nasz świat jednak miał swój początek, w którym momencie nastąpiło to pierwsze rozszczepienie?

Mary zmarszczyła czoło.

— Hm, nie wiem. Może w chwili, gdy ktoś podjął pierwszą świadomą decyzję?

— Dokładnie tak! Tak właśnie myślę! A kiedy ta pierwsza decyzja została podjęta? — Louise na moment się zamyśliła. — Wiesz, interesujące jest to, co Ponter mówi o naszych naukowych interpretacjach świata. Twierdzi, że na jakimś głębszym poziomie zawsze odwołują się do tego samego, o czym mówi mit stworzenia świata — teoria wielkiego wybuchu i twój model ewolucji hominidów są po prostu współczesnymi wersjami Księgi Rodzaju. Możliwe, że ja też rozumuję w podobny sposób. W końcu przecież w Biblii pierwszą decyzją, którą podejmuje ktoś inny niż Bóg, jest postanowienie Ewy, że chce mieć jabłko — grzech pierworodny — i w pewnym sensie można by to traktować jako moment rozszczepienia wszechświata. W jednej linii czasu, tej, w której pojawiliśmy się my, ludzkość została wygnana z raju. W drugiej pozostała w nim. Przypomina to trochę przypadek samego Pontera — przejście z jednej wersji rzeczywistości do innej.

Mary zupełnie nie mogła się w tym połapać.

— Co masz na myśli?

— Chodzi mi o Marię, matkę Jezusa. Jesteś katoliczką, prawda?

Mary przytaknęła.

— Zauważyłam, że nosisz krzyżyk. — Mary z zażenowaniem zerknęła w dół. — Ja też jestem katoliczką — dodała Louise. — Rzecz w tym, że jako katoliczka prawdopodobnie nie popełniasz tego samego błędu, który robi wielu ludzi. Mam na myśli niepokalane poczęcie. Wiele osób uważa, że chodzi o narodziny Chrystusa z Maryi Dziewicy, ale tak nie jest, prawda?

— Nie — przyznała Mary. — Chodzi o poczęcie samej Marii. Mogła urodzić boskiego syna, ponieważ sama została poczęta bez ciężaru grzechu pierworodnego — to jej poczęcie było niepokalane.

— Właśnie. A jak znaleźć kogoś wolnego od grzechu pierworodnego w świecie, w którym wszyscy pochodzą od Adama i Ewy?

— Nie mam pojęcia — szczerze przyznała Mary.

— Nie rozumiesz? To tak, jakby Maria została przeniesiona do naszego wszechświata z innej linii czasu, ze świata, w którym Ewa nigdy nie wzięła jabłka, w którym nie doszło do upadku człowieka, w którym ludzie żyją bez piętna pierworodnego grzechu.

Mar niepewnie skinęła głową.

— Można by tak to wytłumaczyć.

Louise się uśmiechnęła.

— Za chwilę sama dostrzeżesz podobieństwo między Ponterem a Maryją Dziewicą. Najpierw pozwól, że wrócę do wcześniejszego pytania: powiedziałam, że jeśli on ma rację i wszechświat rozszczepia się za każdym razem, gdy podejmowana jest decyzja, to kiedy rozszczepił się po raz pierwszy? Powiedziałaś, że wtedy, gdy ktoś podjął pierwszą decyzję. Ale kiedy to było? Nie chodzi mi o Biblię, tylko o… no, o rzeczywistość…

Mary wyłowiła z torebki następnego chipsa.

— Nie mam pojęcia. Może kiedy trylobit postanowił pójść w lewo zamiast w prawo?

Louise odstawiła papierowy kubek z kawą na stolik obok fotela.

— Nie, nie sądzę. Trylobity nie miały świadomości w takim sensie; podobnie jak większość prymitywnych form życia były wyłącznie biochemicznymi maszynami. Stephen Jay Gould wciąż mówi w swoich książkach o cofnięciu taśmy życia i o tym, jaki inny rezultat moglibyśmy otrzymać. Sądzi, że w ten sposób odwołuje się do teorii chaosu, ale się myli. Bez względu na to, ile razy postawimy trylobita na tym samym rozstaju dróg, zawsze pójdzie w tę samą stronę. Trylobity nie myślą; nie mają świadomości. Po prostu odbierają sygnały, jakich dostarczają im zmysły, i robią to, co dyktuje im instynkt. Nie dokonują żadnych wyborów. Gould ma rację — w pewnym sensie — mówiąc, że gdyby zmienić pierwotne warunki, rezultat byłby radykalnie inny, ale cofnięcie taśmy życia i puszczenie jej na nowo wcale nie doprowadzi do innych wyników, podobnie jak przewinięcie kasety z Przeminęło z wiatrem i ponowne jej odtworzenie nie sprawi, że Rhett i Scarlett zostaną razem. Według mnie prawdziwe decyzje, prawdziwe wybory i prawdziwa świadomość pojawiły się dopiero o wiele, wiele później. Sądzę, że to my — Homo sapiens — byliśmy pierwszymi świadomymi istotami na tej planecie.

— Wielu przodków człowieka współczesnego zachowywało się w sposób sugerujący myślenie — stwierdziła Mary. — Homo ergaster, Homo erectus, Homo habilis, a nawet australopitelki i Kenyanthropus.

— No cóż, rozumiem, że to twoja domena… ale czytałam o tym trochę w Internecie. Z tego, co się zorientowałam, wcześniejsze formy człowieka nie przejawiały zachowań bardziej złożonych od, na przykład, bobra budującego tamę.

— Robili narzędzia — powiedziała Mary.

— Oui — zgodziła się Louise. — Ale czy nie były to w zasadzie identyczne narzędzia, przez wieki wytwarzane w tysiącach? Wszystkie wykonane według takiego samego wzorca myślowego, takiego samego projektu?

— Rzeczywiście — zgodziła się Mary.

— A przecież powinna zajść jakaś odmiana, choćby w wyniku przypadkowych różnic, jakie pojawiają się, kiedy narzędzia ciosane są z kamienia. Gdyby w grę wchodziła wówczas jakaś świadomość, nie chodzi mi nawet o tworzenie własnych, lepszych pomysłów, ale o zauważenie na przykład, że niektóre narzędzia okazywały się lepsze, a inne gorsze. Bo przecież nie musisz od razu, z własnej inicjatywy, wymyślić okrągłego koła; możesz zacząć od pięciokątnej figury, potem przypadkiem uzyskać sześciokąt i stwierdzić, że toczy się trochę lepiej. W ten sposób, z czasem, dojdziesz do idealnie okrągłego koła.

Mary skinęła głową.

— Ale jeśli świadomość nie ma w tym udziału — ciągnęła Louise — po prostu odrzucasz lepszą wersję, ponieważ nie pasuje do mentalnego wzorca tego, jak coś powinno wyglądać. Zgadza się? I tak właśnie wyglądają narzędzia odkrywane przez archeologów: zamiast stopniowych usprawnień, pojawiających się w miarę upływu czasu, ciągle są takie same. Jedynym wyjaśnieniem, jakie w tej sytuacji widzę, jest to, że nie istniała tu świadoma selekcja lepszych wariantów: człowiek robiący narzędzie zwyczajnie nie był świadomy, nie rozumiał, że uderzając kamień tak osiągnie lepszy rezultat niż gdyby uderzył go inaczej. Wzór się nie zmieniał.

— Ciekawe spojrzenie — przyznała Mary ze szczerym podziwem.

— Kiedy obserwujemy złożone, powtarzalne zachowania u zwierząt — na przykład budowanie tam przez bobry — nazywamy to instynktem, i właśnie na tym opierało się robienie narzędzi. Do czasów pojawienia się Homo sapiens nie było świadomości. Co więcej — a to już prawdziwa zagadka — tak naprawdę przez pierwsze sześćdziesiąt tysięcy lat istnienia Homo sapiens nie było świadomości.

— Jak to? — zdziwiła się Mary.

— Kiedy po raz pierwszy pojawił się na ziemi człowiek anatomicznie odpowiadający ludziom współczesnym? — Louise sięgnęła po kubek z kawą.

— Około stu tysięcy lat temu.

— To właśnie wyczytałam w Internecie. Teraz muszę się upewnić, czy dobrze wszystko rozumiem. Sto tysięcy lat wstecz po raz pierwszy pojawiły się istoty, które wyglądały dokładnie tak jak my i chodziły dokładnie tak jak my, zgadza się? Sądząc po czaszkach, ich mózgi miały te same rozmiary i kształt co nasze, tak?

— Tak — potwierdziła Mary. Skończyła jeść chipsy i wyjęła z torebki chusteczkę higieniczną, żeby wytrzeć palce.

— Ale jednocześnie, zgodnie z tym, co przeczytałam, przez sześćdziesiąt tysięcy lat istoty te nie myślały. Przez sześćdziesiąt tysięcy lat nie robiły nic, czego nie dyktował im instynkt. A potem, czterdzieści tysięcy lat temu, wszystko się zmieniło.

Mary zrobiła wielkie oczy.

— Masz na myśli „wielki skok”.

— Właśnie!

Serce Mary zaczęło mocniej bić. Niektórzy antropologowie nazywali tak moment kulturowego przebudzenia, który nastąpił przed czterdziestoma tysiącami lat; inni określali to zjawisko terminem rewolucji górnego paleolitu. Tak, jak powiedziała Louise, w tamtym czasie ludzie wyglądający jak człowiek współczesny istnieli już od mniej więcej sześciuset stuleci, ale nie tworzyli żadnej sztuki, nie ozdabiali ciał biżuterią i nie znali ceremonialnych pochówków. Za to począwszy od czterdziestu tysięcy lat wstecz nagle zaczęli malować piękne wizerunki na ścianach jaskiń, nosić naszyjniki i bransolety oraz grzebać bliskich z jedzeniem, narzędziami i innymi cennymi przedmiotami, które być może mogły im się przydać w życiu pozagrobowym. Sztuka, moda i religia pojawiły się jednocześnie; to rzeczywiście był ogromny skok naprzód.

— Twierdzisz więc, że jakiś kromaniończyk czterdzieści tysięcy lat temu nagle zaczął dokonywać wyborów i wszechświat zaczął się rozszczepiać?

— Niezupełnie — odparła Louise. Skończyła już kawę, więc wstała i kupiła sobie drugą. — Pomyśl o tym w następujący sposób: co spowodowało wielki skok?

— Nikt tego nie wie.

— Na dobrą sprawę, jest to przecież wyraźny punkt. Widać go w archeologicznych odkryciach, wskazuje nam początek świadomości, zgodzisz się z tym?

— Chyba tak.

— Ale temu początkowi nie towarzyszą żadne wyraźne zmiany fizyczne. Przecież nie pojawiła się żadna nowa forma ludzkości, która nagle zaczęła tworzyć sztukę. Mózgi zdolne do świadomych myśli istniały już sześćdziesiąt tysięcy lat wcześniej, ale jednak nie były świadome. A potem coś się stało.

— No tak, wielki skok, ale jak mówiłam, nikt nie wie, co go spowodowało.

— Czytałaś może Rogera Penrosea? Nowy umysł cesarza?

Mary przecząco pokręciła głową.

— Penrose jest matematykiem z Oksfordu. Twierdzi, że ludzka świadomość to mechanika kwantowa w naturze.

— Czyli?

— Czyli że to, co uważamy za inteligencję, za rozumność, nie jest produktem jakiejś biochemicznej sieci neuronów ani niczego podobnego. Pojawia się wskutek procesów kwantowych. Właśnie Penrose oraz anestezjolog o nazwisku Hameroff utrzymują, że kwantowa superpozycja elektronów w mikrotubulach komórek mózgowych przyczynia się do powstania zjawiska świadomości.

— Aha — powiedziała Mary z powątpiewaniem.

Louise łyknęła kawy z drugiego kubka.

— Nie rozumiesz? Przecież to wyjaśnia, jak doszło do wielkiego skoku. Nasze mózgi nie zmieniły się od stu tysięcy lat, ale świadomość powstała dopiero w momencie, gdy doszło do jakiegoś, prawdopodobnie przypadkowego, zjawiska kwantowego: tego jednego, jedynego razu, gdy nowy wszechświat powstał tak, jak głosi teoria Everetta.

Mary kiwnęła głową; to naprawdę brzmiało interesująco.

— A zjawiska kwantowe z natury prowadzą do wielu możliwych rezultatów — stwierdziła Louise. — Zamiast tej fluktuacji kwantowej, lub też czegoś innego, co doprowadziło do narodzin świadomości u Homo sapiens, to samo mogło się stać z drugim gatunkiem człowieka, który istniał przed czterdziestoma tysiącami lat — z neandertalczykami! Pierwsze rozszczepienie wszechświata było przypadkiem, kwantowym fuksem. W jednej odnodze czasu rozumność rozwijała się u naszych przodków; w drugiej, u przodków Pontera. Czytałam, że neandertalczycy żyli prawdopodobnie już dwieście tysięcy lat temu, to prawda?

Mary przytaknęła.

— I mieli mózgi większe od naszych, tak?

Mary ponownie skinęła głową.

— Ale na naszym świecie, w tej linii czasu, w tych mózgach nigdy nie pojawiła się iskra świadomości. Za to zapaliła się u nas i przewaga, jaką zyskaliśmy dzięki rozumności, sprytowi i umiejętności przewidywania, przyczyniła się do ostatecznego triumfu nad neandertalczykami i do tego, że zawładnęliśmy światem.

— Aa! — wtrąciła Mary. — Za to w świecie Pontera…

Louise kiwnęła głową.

— W świecie Pontera stało się na odwrót. To neandertalczycy zyskali świadomość, rozwinęli sztukę, kulturę i pomysłowość; to oni wykonali wielki skok, podczas gdy my pozostaliśmy tępymi bestiami, jakimi byliśmy przez poprzednie sześćdziesiąt tysięcy lat.

— To bardzo prawdopodobna teoria — przyznała Mary. — Możesz napisać na ten temat niezłą pracę.

— Mogę osiągnąć więcej — powiedziała Louise, upijając kolejny łyk kawy. — Jeśli mam rację, niewykluczone, że Ponter będzie mógł wrócić do domu.

Mary drgnęła.

— Jak to?

— Opieram się częściowo na tym, czego dowiedziałam się od Pontera, a częściowo na tym, jak nasz świat pojmuje fizykę. Przypuśćmy, że za każdym razem, gdy wszechświat ulega podziałowi, nie dzieje się to tak jak w przypadku ameb, gdzie jedna ameba się dzieli i staje się dwiema, przy czym rodzic w tym procesie przestaje istnieć. Przypuśćmy raczej, że przypomina to bardziej sposób, w jaki rodzą się kręgowce: pierwotny wszechświat istnieje nadal, a jednocześnie powstaje nowy wszechświat-córka.

— Tak?

— Wtedy takie wszechświaty mają różny wiek. Mogą się wydawać zupełnie identyczne, a różni je na przykład tylko to, co postanawiasz zjeść danego ranka na śniadanie. Ale jeden z tych wszechświatów ma dwanaście miliardów lat, a drugi — Louise spojrzała na zegarek — a drugi ma dopiero kilka godzin. Oczywiście wszechświat-dziecko wyglądałby na taki, co ma miliardy lat, ale w rzeczywistości byłby o wiele młodszy.

Mary zmarszczyła czoło.

— Hm, czy przypadkiem nie zaliczasz się do zwolenników teorii kreacjonizmu?

— Quoi? — spytała Louise, ale po chwili się roześmiała. — Nie. Nie, nie, ale rozumiem, do czego nawiązujesz. Nie, teraz mówię wyłącznie o fizyce.

— Skoro tak twierdzisz. Ale jak Ponter miałby wrócić do domu?

— No tak. Załóżmy, że nasz świat, ten, w którym ty i ja teraz się znajdujemy, jest owym pierwotnym wszechświatem, gdzie gatunek Homo sapiens zyskał świadomość — tym, który oddzielił się od wszechświata, gdzie neandertalczycy, a nie my, stali się gatunkiem rozumnym. Wszystkie pozostałe niezliczone wszechświaty, w których istnieje świadomy gatunek Homo sapiens, są córkami lub wnuczkami, lub pra-pra-pra-prawnuczkami tego świata.

— To daleko idąca hipoteza — stwierdziła Mary.

— Może by tak było, gdybyśmy nie mieli żadnych innych dowodów. Ale mamy dowód na to, że nasz wszechświat jest wyjątkowy. Świadczy o tym fakt, że Ponter pojawił się właśnie tutaj. Kiedy jego kwantowy komputer nie był w stanie odszukać więcej wszechświatów, w których istniały już inne wersje tej maszyny, to co zrobił? Dotarł do takich, w których ten komputer nie istniał, i najpierw trafił do wszechświata, który jako pierwszy oddzielił się od całego drzewa światów z kwantowymi komputerami — do wszechświata, który czterdzieści tysięcy lat wcześniej podążył inną ścieżką, pod wodzą innego gatunku ludzkości. Oczywiście w momencie dotarcia do świata, w którym w tym samym miejscu nie było komputera kwantowego, cały proces rozkładania liczby na czynniki diabli wzięli i kontakt został zerwany. Gdyby jednak w świecie Pontera powtórzono dokładnie ten sam eksperyment, w wyniku którego on się tu znalazł, sądzę, że istniałaby realna szansa ponownego otwarcia portalu do naszego wszechświata — pierwszego, który oddzielił się od ich linii czasu.

— Sporo tych „jeśli” — stwierdziła Mary. — Poza tym, gdyby potrafili powtórzyć eksperyment, dlaczego jeszcze tego nie zrobili?

— Nie wiem. Ale jeżeli mam rację, drzwi do świata Pontera wkrótce znowu zostaną otwarte.

Mary poczuła dziwny uścisk w żołądku — wcale nie z powodu chipsów, lecz raczej próby odpowiedzi na pytanie, jakie uczucia wywołuje w niej taka możliwość.

Rozdział 43

Adikor Huld przyglądał się górniczemu robotowi, którego dostarczył Dern. Było to żałośnie wyglądające ustrojstwo, kupa przekładni, bloczków i mechanicznych kleszczy, która przypominała trochę rosochatą sosnę ogołoconą z igieł. Na obudowie widać było wyraźne ślady przypalenia; Adikor pamiętał, że jakieś cztery miesiące temu w kopalni wybuchł pożar. Część elementów stopiła się ze sobą. Niektóre metalowe komponenty nosiły ślady intensywnego użytkowania, a całość była usmolona sadzą. Dern wyjaśnił, że mieli odesłać tę maszynę do parku przetwórczego, więc nikt by się nie przejął, gdyby zaginęła.

Kierowanie robotem wymagało pewnej wprawy. Wprawdzie istniały już maszyny wyposażone w sztuczną inteligencję, ale były bardzo drogie. Ta nie miała podzespołów pozwalających na samodzielne wykonywanie zadań; trzeba nią było zdalnie sterować. Niestety, fale radiowe mogłyby zakłócić funkcjonowanie rejestrów kwantowych i uniemożliwić odtworzenie eksperymentu, dlatego Dern uznał w końcu, że trzeba kablem światłowodowym połączyć korpus robota z niewielką puszką sterującą, którą ustawił na konsoli w sterowni laboratorium. Do manipulowania rękami robota używał dwu dźwigni. Ustawił maszynę tak, aby naciskała na cylinder rejestru 69, tak jak poprzednim razem robił to Ponter.

Adikor spojrzał na Derna.

— Wszystko gotowe?

Dern przytaknął.

Fizyk przeniósł wzrok na Jasmel, która była w pracowni razem z nimi.

— Gotowa?

— Tak.

— Dziesięć — zaczął odliczanie Adikor, stając przy swojej konsoli. Głośno krzyczał, tak jak za pierwszym razem, choć teraz w komorze komputera nikogo nie było.

— Dziewięć. — Bardzo pragnął, aby to zadziałało… Od tego zależało życie Pontera i jego własne.

— Osiem. Siedem. Sześć.

Spojrzał na Derna.

— Pięć. Cztery. Trzy.

Uśmiechnął się pokrzepiająco do Jasmel.

— Dwa. Jeden. Zero.

— Hej! — krzyknął Dern. Puszka sterująca zleciała z konsoli i z hałasem, podskakując, pomknęła po podłodze. Wychodzący z niej przewód napiął się mocno.

Adikor poczuł gwałtowny podmuch powietrza, ale tym razem z jego uszami nic się nie działo; nie doszło do znaczącej zmiany ciśnienia. Tak jakby nastąpiła tylko wymiana powietrza…

Usta Jasmel ułożyły się w słowa „Nie do wiary”, ale wszelkie dźwięki zagłuszyło wycie wiatru.

Dern błyskawicznie pokonał długość pomieszczenia i zatrzymał puszkę, mocno stawiając prawą stopę na kablu. Adikor podbiegł do szyby, żeby zajrzeć do komory komputerowej.

Robot zniknął, ale…

Ale mocno napięty przewód biegł jakąś długość ramienia nad podłogą, od otwartych drzwi do sterowni przez trzy czwarte długości komory, a tam…

A tam po prostu znikał, rozpływał się w powietrzu, tak jakby przechodził przez niewidzialny otwór w niewidzialnej ścianie, dokładnie obok kolumny rejestru 69.

Adikor spojrzał na Derna. Dern spojrzał na Jasmel. Jasmel spojrzała na Adikora. Wszyscy troje podbiegli do monitora, na którym powinien wyświetlić się obraz widziany okiem kamery robota. Ale zobaczyli tylko pusty, czarny kwadrat.

— Robot został zniszczony — powiedziała Jasmel. — Tak jak mój ojciec.

— Może — przyznał Dern. — Ale możliwe też, że sygnał wideo nie może się przedostać przez… przez to coś.

— Niewykluczone też — dorzucił Adikor — że robot trafił do kompletnie ciemnego pomieszczenia.

— Jak… jak sądzisz, co powinniśmy teraz zrobić? — spytała Jasmel.

Dern nieznacznie wzruszył zaokrąglonymi ramionami.

— Wciągnijmy go z powrotem — zaproponował Adikor. — Zobaczymy, czy coś może przetrwać przejście… na drugą stronę. — Przeszedł do komory komputerowej i delikatnie ujął jedną ręką przewód, znikający kilka kroków dalej na wysokości jego pasa. Po chwili chwycił kabel także drugą dłonią i zaczął ostrożnie ciągnąć.

Jasmel dołączyła do niego od tyłu.

Przewód wyciągał się dość łatwo, ale dało się odczuć — a przynajmniej czuł to Adikor — że na końcu znajduje się coś ciężkiego, tak jakby po drugiej stronie przejścia robot wisiał nad jakąś przepaścią.

— Jak mocne są elementy łączące kabel z robotem? — spytał Adikor, zerkając na Derna, który nie musiał już przytrzymywać puszki stopą i również przeszedł do komputerowej komory.

— To standardowe łączniki bedonk.

— Mogą puścić?

— Jeśli się szarpnie dość mocno. Mają niewielkie klamry, które przytrzymują wtyczkę przewodu, aby się nie wypinała.

Adikor i Jasmel wciąż ostrożnie wciągali przewód.

— I zabezpieczyłeś je?

— Nie jestem pewien — przyznał Dern. — Chyba tak. Ciągle wpinałem i wypinałem ten kabel, ustawiając robota…

Adikor i Jasmel wciągnęli już jakieś trzy podwójne długości ramion i…

— Patrz! — powiedziała Jasmel.

Bryła korpusu robota wyłoniła się z — no właśnie, nie wiedzieli skąd. Podstawa maszyny była już widoczna, tak jakby wystawała przez otwór w powietrzu, który rozmiarami dokładnie odpowiadał przekrojowi robota.

Dem szybko przeszedł przez komorę komputerową, głośno plaskając końcami pantalonu o wypolerowaną kamienną podłogę, i chwycił jedno z patykowatych ramion, które częściowo sterczały teraz z powietrza. Zrobił to w doskonałym momencie, bo chwilę potem wtyczka przewodu wypięła się z gniazda i ciągnący polecieli w tył. Adikor upadł na Jasmel. Szybko się podnieśli i patrzyli, jak Dern wyciąga robota z… z drugiej strony — to określenie znowu przyszło Adikorowi na myśl.

Razem z Jasmel podbiegli do konstruktora, który siedział teraz na podłodze. Przewrócony na bok robot leżał obok niego. Nie wyglądało na to, by był bardziej uszkodzony niż przed eksperymentem. Za to Dern w osłupieniu wpatrywał się w swoją lewą dłoń.

— Nic ci nie jest? — spytał Adikor.

— Moja ręka…  — wyjąkał Dern.

— Co z nią? Jest złamana?

Dern spojrzał na nich.

— Nie, jest cała; jest cała. Ale… ale kiedy na początku chwyciłem robota… kiedy puścił przewód i maszyna szarpnęła się w tył, moja ręka przeszła na drugą stronę. Widziałem, jak jej połowa znika w… w tym czymś.

Jasmel ujęła dłoń Derna i przyjrzała się jej uważnie.

— Wygląda w porządku. Jakie to było uczucie?

— Zupełnie nic nie poczułem. Ale wyglądało to tak, jakby ją obcięto tuż za palcami, a krawędź była idealnie gładka i prosta, bez krwi. A potem zaczęła się przesuwać w dół palców, w miarę jak wyciągałem dłoń.

Jasmel poczuła dreszcz.

— Jesteś pewien, że nic ci nie jest? — upewnił się Adikor.

Dern skinął głową.

Adikor zrobił pół kroku do przodu, w stronę, gdzie znajdowało się przejście. Powoli wyciągnął prawą rękę i ostrożnie przesunął nią na boki. Jeśli wcześniej otworzyły się tu jakieś drzwi, to już zdążyły się zamknąć.

— Co teraz? — spytała Jasmel.

— Sam nie wiem — przyznał Adikor. — Czy moglibyśmy zamontować na robocie jakiś reflektor?

— Oczywiście — powiedział Dern. — Wezmę jeden z ochraniaczy na głowę. Macie tu jakieś zapasowe?

— Na półce w małej jadalni.

Dern kiwnął głową, po czym podniósł do góry dłoń i obrócił ją w nadgarstku, najpierw wnętrzem do góry, a potem do dołu, przyglądając się jej tak, jakby widział ją po raz pierwszy.

— To było niesamowite — powiedział cicho, a potem lekko potrząsnął głową, żeby wyrwać się z zamyślenia, i ruszył po reflektor.

— Teraz już wiesz, co się zdarzyło, prawda? — powiedziała Jasmel, gdy czekali, aż wróci Dern. — Mój ojciec przeszedł przez to coś. Dlatego zniknął bez śladu.

— Ale po drugiej stronie nie natrafiliśmy na żadne podłoże — stwierdził Adikor. — Ponter musiał spaść i…

Jasmel uniosła brew.

— I mógł skręcić kark. Co… co oznacza, że po drugiej stronie być może zobaczymy…

Adikor pokiwał głową.

— Jego ciało. Mnie też przyszło to do głowy. Przykro mi o tym… ale, prawdę mówiąc, spodziewałem się, że być może utonął w zbiorniku z ciężką wodą. — Przez moment fizyk zastanawiał się nad czymś. Podszedł do robota, który był zupełnie suchy. — Kiedy Ponter przeszedł na drugą stronę, znajdował się tam zbiornik ciężkiej wody, a… o, chrząstka!

— Co?

— Pewnie tym razem trafiliśmy do innego świata, zamiast do tego, w którym zniknął Ponter.

Dolna warga Jasmel zadrżała.

Adikor dźwignął robota, stawiając go na bieżnikach. Sprawdził gniazdo wtykowe. O ile się orientował, było w dobrym stanie. Tymczasem Jasmel powoli, ze spuszczoną głową, poszła po wolny koniec kabla światłowodowego i przyniosła go Adikorowi, który wpiął wtyczkę na miejsce. Następnie zsunął dwie klamry tak, że z trzaskiem zamknęły się na karbach w obudowie gniazda.

W tej samej chwili wrócił Dern, niosąc dwa elektryczne reflektory i kulisty akumulator, który je zasilał. Miał też zwój taśmy, którą solidnie przymocował reflektory z dwóch stron kamery robota.

Potem ustawili maszynę dokładnie tak jak wcześniej, tuż przy rejestrze 69, i wszyscy troje przeszli z powrotem do sterowni. Adikor przysunął sobie skrzynie ze sprzętem, żeby stojąc na nich móc jednocześnie obsługiwać konsolę i zerkać przez ramię na to, co działo się w komorze komputera.

Ponownie wykonał odliczanie:

— Dziesięć. Dziewięć. Osiem. Siedem. Sześć. Pięć. Cztery. Trzy. Dwa. Jeden. Zero.

Tym razem wszystko zobaczył. Portal otworzył się rosnącym pierścieniem niebieskiego ognia. Adikor usłyszał szum powietrza i robot, który znalazł się na krawędzi przepaści, zachwiał się i zniknął. Przewód się napiął, a niebieski pierścień zamknął się wokół jego średnicy, a potem się rozpłynął.

Cała trójka jednocześnie odwróciła się w stronę monitora. Na początku sądzili, że nie mają sygnału wideo, ale po chwili światło reflektorów na coś natrafiło — szkło lub plastik — i na moment ekran rozbłysnął odbitym blaskiem. Potem nie widzieli już nic więcej; miejsce, w którym wisiał robot, musiało być ogromne.

Dopiero po chwili strumienie reflektorów zaczęły wyławiać coś innego — przecinające się metalowe rurki? Robot kiwał się jak wahadło.

Wtem wszędzie zrobiło się jasno, tak jakby…

— Ktoś chyba włączył światła — zauważyła Jasmel.

Widzieli teraz wyraźnie, że robot obraca się w kółko, wisząc na przewodzie. Na monitorze pojawił się obraz skał, potem innych skał, a wreszcie…

— Co to takiego? — wykrzyknęła Jasmel.

Widzieli to tylko przez moment: coś w rodzaju drabiny opartej o biegnącą łukiem ścianę ogromnej komory, a na niej pospiesznie schodzącą w dół niewielką postać w dziwnym niebieskim ubraniu.

Robot wciąż się obracał. W dole zobaczyli sporych rozmiarów ażurową konstrukcję z czymś, co przypominało metalowe kwiaty, w punktach krzyżowania się rurek.

— Nigdy czegoś takiego nie widziałem — powiedział Dern.

— Jakie to piękne — dodała Jasmel.

Adikor głośno wessał powietrze do płuc. Obraz wciąż się kołysał. Ponownie pokazała się drabina, a na niej jeszcze dwie postacie schodzące na dół. Po chwili postacie znikły z pola widzenia, gdyż robot ponownie się obrócił.

Wirując coraz wolniej, jeszcze dwa razy pokazał istoty w luźnych niebieskich kombinezonach i jasnożółtych skorupach na czubkach głów. Miały znacznie węższe ramiona od mężczyzn; Adikor pomyślał, że może to kobiety, ale wydawały się za chude nawet jak na nie. Na ich twarzach, które widział tylko przez moment, nie było zarostu, a…

Obraz drgnął nagle, po czym się ustabilizował. Robot przestał się obracać. Jakaś ręka sięgnęła ku niemu z boku, na moment zasłaniając całe pole widzenia kamery — dziwna, słaba dłoń z krótkim kciukiem i z metalowym kółkiem wokół jednego z palców. Najprawdopodobniej chwyciła robota, przytrzymując go. Dern gorączkowo majstrował coś przy swojej skrzynce sterowniczej, zmieniając położenie obiektywu tak szybko, jak się dało, i po chwili mogli po raz pierwszy dobrze się przyjrzeć twarzy istoty, która właśnie wyciągała w górę ręce i chwytała wiszącego robota.

Dern stłumił okrzyk. Adikor poczuł dziwny skurcz w żołądku. Stwór był obrzydliwy, zdeformowany z wystającą dolną szczęką, która wyglądała tak, jakby coś na niej narosło.

Ohydna istota nadal przytrzymywała robota, próbując ściągnąć go w dół, bliżej podłoża. Bieżniki maszyny znajdowały się jakieś pół długości ciała od podłogi.

Gdy obiektyw kamery zmienił położenie, Adikor zobaczył, że w dolnej części ażurowej sfery znajduje się otwór, tak jakby jej część zdemontowano. Na podłodze komory leżały gigantyczne, wygięte kawałki szkła lub przezroczystego plastiku, złożone jeden na drugim; pewnie od nich odbiło się na początku światło reflektorów. Te łukowate fragmenty wyglądały jak części olbrzymiej kuli.

Teraz na monitorze pojawiały się trzy podobne do siebie istoty, wszystkie tak samo zdeformowane. Dwie z nich nie miały owłosienia na twarzy. Jedna wskazywała na robota; jej ręka wyglądała jak chudy patyk.

Jasmel oparła dłonie na biodrach i powoli pokiwała głową z boku na bok.

— Kto to taki?

Zdumiony Adikor pokręcił głową.

— To jakieś ssaki naczelne — zauważyła Jasmel.

— Na pewno nie szympansy ani bonobo — wtrącił Dern.

— Nie — zgodził się z nim Adikor — choć wyglądają równie wątło. No, ale są niemal pozbawione owłosienia. Bardziej przypominają nas niż małpy człekokształtne.

— Szkoda, że mają te dziwne nakładki na głowach — zauważył Dern. — Ciekawe, do czego one służą?

— Może do ochrony? — zasugerował Adikor.

— Jeśli tak, to chyba są mało skuteczne. Gdyby coś spadło im na głowę, to ich karki, a nie ramiona, przejęłyby cały ciężar.

— Nigdzie nie widać mojego ojca — zauważyła Jasmel ze smutkiem.

Wszyscy troje milczeli przez jakiś czas.

— Wiecie, kogo oni przypominają? — odezwała się znowu Jasmel. — Wyglądają jak prymitywni ludzie, jak te kopalne osobniki odkryte w jaskiniach galdarab.

Adikor aż się cofnął, dosłownie uderzony tym pomysłem. Natknął się na krzesło, obrócił je na podstawie i opadł na nie.

— Gliksini — powiedział, przypomniawszy sobie właściwą nazwę. To właśnie w rejonie Gliksin po raz pierwszy odkryto szczątki takich osobników: jedynych przedstawicieli naczelnych, którzy nie mieli wału nadoczodołowego, a z dolnych szczęk sterczały im te dziwne wyrostki.

Czyżby w wyniku eksperymentu pokonali granicę między światami, docierając do wszechświatów, które oddzieliły się od ich własnego na długo przed tym, zanim zbudowano komputer kwantowy? Nie, nie. Adikor pokręcił głową. To niemożliwe, za bardzo szalone. Przecież Gliksini wyginęli już… przyszła mu do głowy liczba pół miliona miesięcy, ale nie miał pewności, czy się nie myli. Potarł krawędzią dłoni brew. W sterowni słychać było jedynie szum urządzeń filtrujących powietrze; węchem wyczuwał tylko pot i feromony obecnych.

— To niezwykłe — powiedział cicho Dern. — Gigantyczne odkrycie.

Adikor powoli pokiwał głową.

— Inna wersja Ziemi. Inna wersja ludzkości.

— To coś mówi! — krzyknęła Jasmel, pokazując jedną z postaci widocznych na ekranie. — Zróbcie głośniej!

Dern sięgnął do kontrolek.

— Znają mowę? — Adikor ze zdumieniem potrząsnął głową. — Czytałem gdzieś, że Gliksini nie mogli mówić, bo mieli za krótkie języki.

Przez chwilę słuchali mówiącej istoty, ale jej słowa nie miały dla nich żadnego sensu.

— Jak to dziwnie brzmi — zauważyła Jasmel. — Nigdy dotąd nie słyszałam takich dźwięków.

Gliksin znajdujący się najbliżej kamery przestał ciągnąć robota, dochodząc do wniosku, że przewód jest za krótki. Odsunął się, a pozostali podeszli, żeby bliżej się przyjrzeć urządzeniu. Dopiero po chwili Adikor zorientował się, że po drugiej stronie znajdują się i mężczyźni, i kobiety; obie płcie miały raczej nagie twarze, tylko kilku mężczyzn nosiło zarost. Kobiety przeważnie były mniejsze, ale — przynajmniej u niektórych — pod ubraniem wyraźnie zarysowywały się piersi.

Jasmel zerknęła do komory komputera.

— Przejście cały czas jest otwarte — stwierdziła. — Ciekawe, jak długo uda się to utrzymać?

Adikor też się nad tym zastanawiał. Miał przed sobą dowód, który mógł ocalić jego samego, jego syna Daba i jego siostrę Kelon: alternatywny świat! Tylko że Daklar Bolbay na pewno stwierdziłaby, że obrazy — oczywiście zarejestrowane na wideo — zostały spreparowane dzięki skomplikowanym programom komputerowym. Przecież Adikor miał dostęp do najpotężniejszych komputerów na całej planecie.

Ale gdyby robotowi udało się coś przynieść — cokolwiek! Na przykład jakiś wyprodukowany na tamtym świecie przedmiot albo…

Na ekranie raz po raz widzieli różne części komory. Ludzie krążyli wokół robota, na krótko odsłaniając to, co znajdowało się za nimi. Jaskinia została wyciosana w skale i miała kształt beczki jakieś piętnaście razy wyższej od człowieka.

— Spójrzcie, jak bardzo różnią się od siebie — powiedziała Jasmel. — Zauważyłam co najmniej kilka różnych odcieni skóry i… tylko popatrzcie na tamtą kobietę! Ma pomarańczowe włosy, zupełnie jak orangutan!

— Jedno z nich ucieka — zauważył Dern, pokazując palcem.

— Rzeczywiście — powiedział Adikor. — Ciekawe, dokąd biegnie?

— Ponter! Ponter!

Ponter Boddit podniósł głowę. Siedział właśnie przy stole w stołówce uniwersyteckiej, razem z dwoma pracownikami wydziału fizyki, którzy podczas przerwy na lunch pomagali mu opracować plan objazdu instytutów naukowych na całym świecie. Miał odwiedzić CERN, obserwatorium w Watykanie, Fermilab oraz Super-Kamiokande w Japonii, drugi słynny detektor neutrin, który niedawno został uszkodzony w wyniku wypadku. Około setki obecnych na sali studentów letnich kursów przyglądało się Ponterowi z wyraźną fascynacją.

— Ponter! — raz jeszcze zawołała Mary Vaughan lekko zachrypniętym głosem. O mało się nie przewróciła, dobiegając do jego stolika. — Chodź szybko!

Ponter zaczął się podnosić. Dwaj fizycy poszli za jego przykładem.

— O co chodzi? — spytał jeden z nich.

Mary zignorowała go.

— Biegiem! — wysapała do Pontera. — Biegiem!

Ponter zaczął biec. Mary chwyciła go za rękę i też ruszyła pędem. Dyszała głośno, z trudnością łapiąc oddech; przebiegła już całą drogę z laboratorium genetyki, przez budynek Science One, gdzie odebrała telefon z SNO.

— Co się dzieje? — spytał Ponter.

— Portal! — odpowiedziała. — Maszyna, jakiś robot czy coś w tym rodzaju, pojawiła się po naszej stronie. I portal ciągle jeszcze jest otwarty!

— Gdzie?

— W obserwatorium neutrin. — Przycisnęła dłoń do gwałtownie falującej klatki piersiowej. Wiedziała, że Ponter mógłby bez trudu zostawić ją w tyle. Nie zatrzymując się, odszukała w niewielkiej torebce kluczyki do samochodu i podała mu je.

Ponter nieznacznie pokręcił głową. Przez chwilę Mary sądziła, że chce w ten sposób powiedzieć: „Nie bez ciebie”. Ale chodziło o co innego: Ponter Boddit nigdy w życiu nie prowadził samochodu. Mary próbowała dotrzymać mu kroku, lecz on robił dłuższe susy, a poza tym dopiero zaczął biec…

Spojrzał na nią. Widać było, że ma ten sam dylemat: wyprzedzenie Mary nie miało sensu, ponieważ na parkingu i tak musiałby zaczekać, aż ona do niego dołączy.

Zatrzymał się, ona też. Spojrzała na niego z obawą.

— Mogę? — spytał Ponter.

Nie miała pojęcia, o co mu chodzi, ale kiwnęła głową. Chwycił ją masywnymi ramionami i podniósł z ziemi. Oplotła rękami jego gruby kark i Ponter znowu zaczął biec. Jego stopy waliły w ziemię jak tłoki w kamienną podłogę. Mary czuła, jak podczas biegu napinają się jego mięśnie. Studenci i wykładowcy przystawali, przyglądając się niezwykłemu widokowi.

Dotarli już do łącznika potocznie zwanego torem kręglowym i Ponter zaczął biec ze wszystkich sił, prując do przodu. Grzmoty jego kroków rozchodziły się echem po przeszklonym korytarzu. Byli coraz bliżej. Minęli kiosk i stoisko z pączkami, i…

Jakiś student akurat wchodził do budynku. Ze zdumienia szeroko otworzył usta, ale przytrzymał otwarte skrzydło przeszklonych drzwi i Ponter trzymający Mary wypadł na zewnątrz.

Widziała to, co działo się za jego plecami. Kawałki darni wyrwanej uderzeniami stóp strzelały w powietrze. Chwyciła się go mocniej. Ponter dobrze znał jej samochód; bez trudu dostrzegł czerwonego neona na niewielkim parkingu. Nie przystanął ani na chwilę. Mary usłyszała i poczuła, że zmieniło się podłoże, po którym biegł. Teraz uderzał stopami w asfalt.

Kilkanaście metrów dalej zatrzymał się i postawił Mary na ziemi. Kręciło jej się w głowie od tego szalonego biegu, ale zdołała szybko pokonać niewielką odległość, jaka dzieliła ją od samochodu, jednocześnie otwierając centralny zamek pilotem. Drzwi odblokowały się z cichym szczękiem.

Wsiadła na miejsce kierowcy, a Ponter zajął siedzenie pasażera. Włożyła kluczyk w stacyjkę i wcisnęła pedał gazu do końca. Pomknęli drogą, zostawiając budynki uniwersytetu daleko w tyle. Po chwili byli już poza granicami Sudbury, na drodze do kopalni Creighton. Mary rzadko przekraczała dozwoloną prędkość, a i nie było to możliwe na zakorkowanych ulicach Toronto. Teraz mknęła z prędkością 170 kilometrów na godzinę.

W końcu dotarli do kopalni, przemknęli obok ogromnego znaku Inco, przez bramę, i dalej wijącą się drogą wewnętrzną do dużego budynku, w którym znajdowała się winda zjeżdżająca do kopalni. Mary gwałtownie zahamowała, posyłając w powietrze fontannę żużlu. Oboje z Ponterem błyskawicznie wysiedli z wozu.

Tym razem nie musiał już się na nią oglądać — przede wszystkim liczył się czas. Nie wiedzieli przecież, jak długo portal pozostanie otwarty; nie wiedzieli nawet, czy jeszcze jest otwarty. Ponter spojrzał na nią, po czym błyskawicznie zbliżył się do niej i zamknął ją w ramionach.

— Dziękuję ci — powiedział. — Dziękuję za wszystko.

Mary przytuliła go mocno — najmocniej, jak potrafiła, choć pewnie neandertalska kobieta zrobiłaby to jeszcze mocniej.

Potem go puściła.

A on pognał do budynku z windą.

Rozdział 44

Adikor, Jasmel i Dern wciąż wpatrywali się w monitor, obserwując to, co działo się kilka długości ramion — i całą nieskończoność — od nich.

— Wyglądają tak krucho — zauważyła Jasmel, marszcząc brew. — Mają ręce jak patyki.

— Oprócz tej — stwierdził Dern, pokazując jedną z postaci. — Pewnie jest w ciąży.

Adikor zmrużył oczy, wpatrując się w ekran.

— To nie kobieta — powiedział. — To mężczyzna.

— Z takim brzuchem? — Dern nie mógł w to uwierzyć. — A sądziłem, że to ja jestem gruby! Ile ci Gliksini jedzą?

Adikor wzruszył ramionami. Nie miał ochoty teraz rozmawiać; wolał tylko patrzeć, chłonąć wszystko, co pokazywał monitor. Inna forma ludzkości! I to technologicznie zaawansowana. Niesamowite. Chętnie porównałby z nimi notatki z fizyki, biologii i…

Biologia.

Właśnie tego potrzebował! Robota dotknęło już kilku Gliksinów. Na pewno na jego obudowie zostawili trochę swoich komórek; mógł uzyskać z nich ich DNA. To byłby dowód, który Arbiter Sard musiała zaakceptować! DNA Gliksinów: potwierdzenie, że świat z ekranu istniał naprawdę. Tylko…

Nie mieli gwarancji, czy portal pozostanie otwarty jeszcze przez jakiś czas ani czy uda się go ponownie otworzyć. No, ale przynajmniej miał szansę oczyścić się z zarzutów i ocaliłby Daba oraz Kelon przed okaleczeniem.

— Wciągamy robota z powrotem — zarządził.

Dern spojrzał na niego.

— Co? Dlaczego?

— Prawdopodobnie jest już na nim DNA Gliksinów. Nie możemy ryzykować utraty maszyny. Portal mógłby się zamknąć.

Dern skinął głową. Adikor przez chwilę patrzył, jak konstruktor idzie przez pomieszczenie, a następnie ujmuje kabel światłowodowy i zaczyna ostrożnie ciągnąć, po czym odwrócił się w stronę kwadratowego monitora. Gliksin znajdujący się najbliżej robota — osobnik o brązowej skórze, prawdopodobnie mężczyzna — wystraszył się trochę, gdy robot szarpnął się w górę.

Dern pociągnął raz jeszcze. Brązowy Gliksin oglądał się teraz przez ramię, prawdopodobnie na kogoś innego. Zawołał coś, a po chwili skinął głową, słysząc odpowiedź. Potem chwycił się podstawy sunącego do góry robota, który znajdował się już prawie na wysokości głowy człowieka.

Drugi Gliksin pojawił się w polu widzenia. Ten był niższy i miał jaśniejszą skórę — tak jasną jak skóra Adikora — ale jego oczy wyglądały… jakoś inaczej: miały ciemną barwę i były do połowy przesłonięte dziwnymi powiekami.

Brązowy Gliksin spojrzał na nowego. Ten nowy gwałtownie pokręcił głową — ale nie do brązowego. Nie, patrzył wprost w szklane oko kamery i szaleńczo machał rękami. Wyciągnął obie dłonie przed siebie, obrócone wnętrzem do dołu, a potem przesunął nimi w górę i w dół przed klatką piersiową. I cały czas krzyczał jedną sylabę: „Stop! Stop! Stop!”

Adikor pomyślał, że Gliksini też potrzebują jakiegoś przedmiotu na dowód tego, co widzieli; pewnie nie chcieli oddać robota. Odwrócił głowę i zawołał do Derna:

— Wciągaj dalej!

Mary wreszcie dogoniła Pontera w drugim końcu budynku, za szatnią, w której górnicy przebierali się w kombinezony robocze. Stał na rampie obok wejścia do dźwigu, ale metalowa krata była zamknięta; klatka windy znajdowała się gdzie indziej, być może aż na najniższym poziomie, 7400 stóp pod nimi. Ponter zdołał przekonać operatora, aby natychmiast sprowadził ją z powrotem, tylko że to mogło potrwać kilka minut.

Ani on, ani Mary nie mieli tutaj nic do powiedzenia. Najważniejsze były zasady bezpieczeństwa obowiązujące w kopalni, których kopie wisiały dosłownie wszędzie; Inco miało godne pozazdroszczenia osiągnięcia w zapobieganiu wypadkom. Ponter zdążył już włożyć specjalne buty i kask ochronny. Mary oddaliła się na moment i również wzięła parę butów oraz kask z szeregów ułożonych na regałach. Potem dołączyła do Pontera, który niecierpliwie stukał lewą stopą.

Wreszcie winda przyjechała i krata została podniesiona. W środku nie było nikogo. Weszli do kabiny i operator dźwigu włączył brzęczyk pięć razy — ekspresowy zjazd bez zatrzymywania się. Winda drgnęła i ruszyła na dół.

Teraz już nie było możliwości skontaktowania się ze sterownią SNO — mieli kontakt tylko z operatorem windy, któremu mogli dawać sygnały dzwonkiem. Podczas szaleńczej jazdy do kopalni Mary prawie nie odzywała się do Pontera. Starała się skupić na prowadzeniu samochodu, a jednocześnie czuła, że jej serce pracuje co najmniej równie szybko jak silnik wozu.

Ale teraz…

Teraz, kiedy winda pokonywała dystans dwóch kilometrów w dół, Mary miała czas. Wiedziała, że Ponter pewnie ruszy biegiem, jak tylko dźwig zatrzyma się na poziomie 6800 stóp, i nie mogła mieć do niego pretensji. Gdyby ze względu na nią zwolnił, straciłby cenne minuty.

Światła kolejnych poziomów raz po raz rozjaśniały wnętrze windy. Dla Mary był to fascynujący spektakl, który widziała pierwszy raz w życiu, tylko…

Tylko że to mogła być ostatnia szansa na rozmowę z Ponterem. Z jednej strony podróż w dół wydawała się ciągnąć w nieskończoność. Z drugiej, Mary potrzebowała wielu godzin, dni — a może nawet lat — aby wyrazić wszystko, co chciała.

Nie miała pojęcia, od czego zacząć, ale wiedziała, że nigdy sobie nie wybaczy, jeśli z nim nie porozmawia i nie wyjaśni mu dlaczego. Wprawdzie nie cofał się w czasy prehistorii; przenosił się w bok, nie wstecz. Jutro miało być jutrem także dla niego, a dziesiąta rocznica dnia, w którym się poznali, miałaby miejsce równocześnie na obu wersjach Ziemi — choć pewnie on obchodziłby ją jako setną miesięcznicę lub coś w tym rodzaju. Co do jednego nie miała wątpliwości, wiedziała, że on też będzie wracał myślami w przeszłość, zastanawiał się i smucił, próbując poukładać jakoś strzępy uczuć swoich i jej — starając się zrozumieć, co zaszło, a co się nie wydarzyło między nimi, choć powinno.

— Ponter — odezwała się cicho. Winda robiła spory hałas. Może jej nie usłyszał. Zjeżdżali coraz niżej, a on przez drzwi kabiny obserwował ciemne skały.

— Ponter — powiedziała Mary trochę głośniej.

Odwrócił się do niej. Jego brew powędrowała w górę. Mary się uśmiechnęła. Kiedy pierwszy raz zobaczyła ten pytający wyraz twarzy, wydał jej się śmieszny, ale teraz już się do niego przyzwyczaiła. Różniło ich o wiele mniej, niż łączyło.

Mimo to przez cały czas dzieliła ich przepaść — nie dlatego, że on należał do innego gatunku, ale dlatego, że był mężczyzną i to tak bardzo męskim: umięśniony jak Arnold Schwarzenegger, cały owłosiony, brodaty, silny i twardy, a zarazem niezdarny.

— Ponter — wymówiła jego imię po raz trzeci. — Muszę… muszę ci coś powiedzieć. — Na moment zamilkła. Jakaś jej część nie chciała mówić o tym na głos, wolała ukryć tajemnicę. Musiała się także liczyć z tym, że zanim dotrą do komory detektora SNO — odległe; jeszcze o wiele minut jazdy windą i marszu — portal, który w magiczny sposób otworzył się między ich światami, ponownie się zamknie, a ona nadal będzie widywała Pontera każdego dnia po tym, jak obnażyła przed nim duszę, tę bezcielesną istotę bytu, którą według niej mieli oboje, a w której istnienie on wątpił.

— Tak? — spytał.

— Sądziłeś, że przypadek, za sprawą którego zostałeś tu przeniesiony, już się nie powtórzy, że zostaniesz na tym świecie na zawsze. Ja też tak uważałam.

Lekko skinął głową. Jego szeroka twarz poruszyła się w górę i w dół w półmroku.

— Myśleliśmy, że nie będziesz mógł wrócić do Jasmel i Megameg. Że nie zobaczysz już Adikora. I choć wiem, że twoje serce należy do niego… do nich… widziałam, że próbowałeś pogodzić się z losem i jakoś ułożyć sobie życie na tym świecie, na tej Ziemi.

Ponter ponownie skinął głową, ale tym razem odwrócił wzrok. Może wiedział, do czego zmierza Mary; może nie chciał, by mówiła dalej.

Ale ona musiała. Chciała, aby zrozumiał — aby pojął, że nie chodziło o niego. Że to ona.

Nie, nie, nie. Nieprawda. Nie chodziło też o nią, tylko o tego potwora, demona bez twarzy. To on stanął między nimi.

— Tuż przed tym, jak się poznaliśmy, tego dnia, kiedy pojawiłeś się tu, w Sudbury, zostałam…

Zamilkła. Jej serce biło jak oszalałe; czuła to… ale słyszała jedynie stukot windy.

Kabina minęła poziom 1200 stóp. Mary zauważyła górnika czekającego w szybie, aby wyjechać na powierzchnię. Ostre światło z lampy na jego kasku wdarło się do klatki dźwigu, na moment przesuwając się po twarzach jej i Pontera jak obcy intruz.

Ponter milczał; czekał, aż ona zacznie mówić.

— Tamtej nocy zostałam…

Zamierzała powiedzieć to słowo śmiało, wymówić je bez emocji, ale nie potrafiła go z siebie wydobyć.

— Zostałam… skrzywdzona.

Ponter przekrzywił głowę, patrząc na nią ze zdziwieniem.

— Zraniłaś się? Przykro mi.

— Nie. Zostałam skrzywdzona… przez mężczyznę. — Odetchnęła głęboko. — Zaatakował mnie na terenie campusu mojego uniwersytetu. Było już ciemno…  — Bezsensownymi szczegółami opóźniała słowo, które i tak musiała w końcu powiedzieć. Wlepiła wzrok w zabłoconą, metalową podłogę windy. — Zostałam zgwałcona.

Hak zapiszczał. Miał dość inteligencji, aby zrobić to na tyle głośno, by dźwięk dało się słyszeć w ogólnym hałasie panującym w kabinie. Mary spróbowała wyjaśnić.

— Zostałam napadnięta. To była napaść na tle seksualnym.

Pomimo dudnienia usłyszała, jak Ponter głośno wciąga powietrze. Podniosła głowę i w półmroku odszukała jego złote oczy. Jej wzrok tańczył, gdy patrzyła to w jedną, to w drugą tęczówkę Pontera, czekając na jego reakcję, próbując odczytać jego myśli.

— Tak mi przykro — powiedział delikatnie.

Domyślała się, że on — lub Hak — użył słowa „przykro”, aby wyrazić współczucie, a nie skruchę, ale i tak odparła: „To nie twoja wina”, bo tylko to przyszło jej do głowy.

— Nie — odparł Ponter. Teraz to on nie potrafił znaleźć właściwych słów. — Ten ktoś cię zranił… fizycznie? — spytał w końcu.

— Tylko trochę posiniaczył. Nic wielkiego. Ale…

— Właśnie — przytaknął Ponter. — Ale. — Na moment zamilkł. — Wiesz, kto to zrobił? — spytał w końcu.

Pokręciła głową.

— Władze już na pewno sprawdziły twoje archiwum alibi i…  — Odwrócił wzrok i znowu zapatrzył się na migającą na zewnątrz skalną ścianę. — Przepraszam — powiedział i umilkł. — Czy to znaczy, że ujdzie mu to na sucho? — zapytał po chwili. Choć sprawa była drażliwa, musiał mówić głośno, aby jego słowa docierały do Haka pomimo hałasu. Mary usłyszała w jego głosie oburzenie i wściekłość.

Odetchnęła głęboko i powoli skinęła głową.

— Przypuszczam, że tak… Ja… wiem, że o tym nie rozmawialiśmy… ty i ja. Może zbyt wiele sobie wyobrażam. Na tym świecie gwałt uważa się za potworną zbrodnię. Nie wiem…

— Tak samo jest u nas — powiedział Ponter. — Zdarza się to u niektórych gatunków zwierząt, na przykład u orangutanów, ale my jesteśmy ludźmi, nie zwierzętami. Dzięki archiwom alibi niewielu jest na tyle głupich, by próbować popełnić taki czyn, ale gdy już do tego dojdzie, surowo rozprawiamy się z winowajcą.

Przez jakiś czas oboje milczeli. Ponter podniósł prawą rękę, ale zatrzymał się w pół gestu, jakby się wahał, czy nie dotknąć Mary, nie pocieszyć jej jakoś. Po chwili jednak spuścił wzrok i z lekkim wyrazem zdziwienia na twarzy — tak jakby patrzył na cudzą dłoń — opuścił rękę.

Ale wtedy Mary dotknęła jego potężnego przedramienia, delikatnie, niepewnie. Jej dłoń powędrowała w dół i odszukała jego dłoń, a jego ręka ponownie się uniosła i szczupłe palce Mary splotły się z jego paluchami.

— Chciałam, żebyś zrozumiał — powiedziała. — Bardzo się do siebie zbliżyliśmy podczas twojego pobytu tutaj. Rozmawialiśmy o wszystkim i o niczym. Sądziłeś, że nie uda ci się wrócić do domu; że będziesz musiał ułożyć sobie życie tutaj… Nigdy mnie do niczego nie zmuszałeś, nigdy nie wykorzystałeś. Jesteś chyba jedynym mężczyzną na tej planecie, z którym mogłam bez obaw przebywać sam na sam, ale…

Ponter delikatnie zamknął palce na jej dłoni.

— Było jeszcze za wcześnie — powiedziała Mary. — Nie rozumiesz? Ja… wiem, że mnie lubisz i…  — Urwała. Poczuła pieczenie w kącikach oczu. — Przepraszam. W moim życiu nie zdarzało się to często, ale czasem mężczyźni dawali mi do zrozumienia, że są mną zainteresowani, tylko…

— Tylko — powiedział Ponter powoli — kiedy chodzi o mężczyznę, który jest inny od wszystkich…

Mary pokręciła głową i spojrzała na niego.

— Nie, nie. To nie dlatego; nie ze względu na twój wygląd…

W migającym świetle zauważyła, że zesztywniał. Wcale nie uważała go za brzydkiego — już nie, nie teraz. Jego twarz była łagodna i inteligentna, i przyjazna, i mądra, i — tak, właśnie tak — atrakcyjna. Ale to, co powiedziała, wyszło zupełnie źle. Próbowała się tłumaczyć. Nie chciała zranić jego uczuć, nie chciała, by zastanawiał się bez końca, dlaczego tak zareagowała na jego dotyk wtedy, gdy razem patrzyli w gwiazdy, a tymczasem sprawiła mu jeszcze większą przykrość.

— Wcale nie uważam, że jest coś złego w tym, jak wyglądasz — powiedziała. — Prawdę mówiąc, wydajesz mi się całkiem…  — zawahała się, ale nie z braku pewności, tylko dlatego, że niezmiernie rzadko zdarzało jej się tak odważnie rozmawiać z mężczyzną — przystojny.

Ponter uśmiechnął się ze smutkiem.

— Ale taki nie jestem. Nie jestem przystojny. Nie według opinii moich ludzi.

— Nie dbam o nią — wtrąciła szybko Mary. — Wcale mnie nie obchodzi. Wiesz, ja też nie potrafię sobie wyobrazić, że mogłabym ci się wydawać atrakcyjna. Jestem…  — Ściszyła głos. — O takich jak ja chyba mówią „zwyczajna”. Rzadko zwracam uwagę innych.

— Mnie wydajesz się wyjątkowa — przyznał Ponter.

— Gdybyśmy mieli więcej czasu. Gdybym ja miała więcej czasu, żeby… sam rozumiesz, żeby się z tym uporać…  — Mary nie wiedziała, czy w ogóle kiedyś jej się to uda — … to sprawy… między nami być może ułożyłyby się inaczej. — Bezradnie wzruszyła ramionami. — To tyle. Chciałam, żebyś o tym wiedział. Chciałam, żebyś zrozumiał, że ja… naprawdę cię polubiłam… lubię.

W jej głowie pojawiła się szalona myśl. Gdyby sprawy rzeczywiście potoczyły się inaczej — gdyby przyjechała do Sudbury w jednym kawałku, a nie zupełnie rozbita, to może Ponter teraz nie spieszyłby się tak do swojego dawnego życia, do swojego świata. Może…

Nie. Za wiele sobie wyobrażała. On miał tam Adikora. Miał dzieci.

A poza tym, gdyby rzeczywiście wszystko ułożyło się inaczej, to może ona teraz szykowałaby się, aby razem z nim przejść przez portal, do jego świata. W końcu tutaj nie miała już nikogo i…

Ale było, jak było. Sprawy potoczyły się, jak się potoczyły.

Winda zatrzymała się gwałtownie i rozległ się hałaśliwy brzęczyk, sygnalizujący otwarcie klatki.

Rozdział 45

Nagle wśród Gliksinów zapanowało poruszenie. Z początku Adikor nie miał pojęcia, co się dzieje, ale potem zdał sobie sprawę, że ktoś pojawił się w beczkowatej jaskini i schodzi teraz po tej samej drabinie, którą wcześniej widzieli na monitorze. Szerokie plecy tego człowieka znajdowały się na wprost oka robota; mógł to być przywódca, który przyszedł obejrzeć dziwną maszynę, wiszącą — jeśli wyglądało to podobnie po drugiej stronie — na kablu wystającym znikąd.

Gliksini znajdujący się na pierwszym planie nawoływali nowo przybyłego. Posłuchał ich. Szybko podbiegł do robota, który kołysał się na kablu w miarę jak Dern wciągał go coraz wyżej. Adikor przez moment zobaczył na monitorze twarz człowieka, który przed chwilą zszedł na dół.

Tak! Niewiarygodnie cudowne, tak!

Jego serce zaczęło bić jak oszalałe. To był Ponter! Miał na sobie dziwne ubranie Gliksinów i taką samą jak oni żółwią skorupę na głowie, ale Adikor nie miał wątpliwości, że to on. Ponter Boddit żył i miał się dobrze!

— Dern! — krzyknął Adikor. — Stop! Spuść robota z powrotem na dół!

Pole widzenia kamery zaczęło się przesuwać na ekranie. Jasmel krzyknęła i klasnęła w ręce z radości. Adikor wytarł z oczu łzy.

Ponter szybko zbliżył się do robota. Przekrzywił głowę w dziwny sposób. Adikor dopiero po chwili zorientował się, co robi jego przyjaciel: Ponter szukał stempla producenta na obudowie maszyny. Chciał się upewnić, że pochodzi z jego świata. Po chwili spojrzał prosto w oko kamery, uśmiechając się szeroko.

— Halo — powiedział. Było to pierwsze słowo w ogólnej kakofonii dźwięków, które Adikor zrozumiał. — Witajcie, przyjaciele! Myślałem, że już na zawsze was utraciłem! Ciekawy jestem, kto mnie teraz widzi? Na pewno Adikor. Tak bardzo za tobą tęskniłem!

Przerwał na moment, gdy dwóch Gliskinów zaczęło coś do niego mówić: jeden należał do tych o jasnej skórze, a drugim był ciemnoskóry mężczyzna, który wcześniej starał się zatrzymać robota.

Ponter ponownie spojrzał w kamerę.

— Nie jestem pewien, co mam teraz robić. Widzę kabel wystający z powietrza, ale nie wiem, czy mogę bezpiecznie przejść z powrotem do was. Czy — jego głos na moment załamał się — czy mogę wrócić do domu?

Adikor odwrócił się od ekranu i spojrzał na Derna, który zdążył wrócić do pomieszczenia sterowni. Dern rozłożył ręce.

— Robot wrócił bez problemów.

— Nie wiesz, jak długo przejście pozostanie otwarte — zauważyła jasmel — ani czy zdołasz ponownie je otworzyć, jeśli się zamknie. Powinien wracać od razu.

Adikor skinął głową.

— Tylko jak mu to przekazać?

— Ja wiem jak — powiedziała Jasmel zdecydowanie. Błyskawicznie zbiegła po stopniach do komory komputera i podbiegła do miejsca, w którym przewód znikał w powietrzu. Położyła dłoń na kablu, a następnie zaczęła przesuwać ją wzdłuż niego. Najpierw znikły opuszki jej palców, potem całe palce, potem dłoń, aż wreszcie całe przedramię. Kiedy cała ręka aż po pachę przeszła na drugą stronę, dziewczyna przesadziła też głowę i krzyknęła. Adikor i Dern słyszeli ją, ale tylko przez głośniki monitora; z komory komputera nie dochodził żaden dźwięk.

— Tato! Wracaj do domu!

— Jasmel! Kochanie! — zawołał Ponter, zadzierając głowę do góry. — Ja…

— Wracaj natychmiast! — przerwała mu Jasmel. — Nie wiemy, jak długo przejście będzie otwarte. Po prostu kieruj się wzdłuż kabla… weź tamtą drabinę i wejdź tu na górę. Podłoga w komorze komputerowej znajduje się jakąś długość ramienia poniżej mojej głowy; powinieneś bez trudu na nią trafić.

Jasmel cofnęła głowę i rękę z powrotem na swoją stronę i pobiegła do sterowni.

Na monitorze obserwowali wielkie poruszenie, jakie zapanowało wśród Gliksinów; wyraźnie nie byli na to przygotowani. Dwaj mężczyźni poszli po drabinę, którą wskazała Jasmel. Inny serdecznie uściskał Pontera, który z entuzjazmem odwzajemnił uścisk — wyglądało na to, że nie był źle traktowany przez Gliksinów.

Po chwili obok Pontera pojawiła się kobieta o żółtych włosach; wcześniej jej tam nie było. Wyglądała na zadyszaną. Wspięła się na palce i przycisnęła wargi do jego policzka; on w odpowiedzi uśmiechnął się szeroko.

Sterowany przez Derna robot przekręcił kamerę i Adikor zobaczył, że sprawa jest o wiele trudniejsza, niż on i Jasmel sądzili. Owszem, kabel wystawał z powietrza — tyle że nie znajdował się w pobliżu żadnej ze skalnych ścian. Wisiał pośrodku, wiele długości człowieka nad podłogą i co najmniej równie daleko od najbliższej ściany.

— Czy mógłby się wspiąć po kablu? — spytał Adikor.

Dern wzruszył ramionami.

— Na pewno waży więcej od robota. Możliwe, że przewód by wytrzymał, ale…

Gdyby pękł, Ponter mógł spaść na skalne podłoże i skręcić kark.

— Nie możemy mu podać jakiegoś mocniejszego kabla? — zapytała Jasmel.

— Oczywiście, tylko najpierw trzeba mieć mocniejszy kabel — zauważył Dern. — Nie mam pojęcia, gdzie tu takiego szukać; musiałbym wrócić do warsztatu na powierzchni, a to trwałoby za długo.

Na szczęście Gliksini, pomimo swojego mizernego wyglądu, okazali się bardzo pomysłowi. Czterech z nich przytrzymało podstawę drabiny, z całych sił starając się ją trzymać prosto. Nie mogli jej o nic oprzeć. Krzyczeli coś do Pontera, prawdopodobnie, żeby się wspinał.

Podbiegł do nich i już miał wejść na pierwszy szczebel, ale kobieta o żółtych włosach dotknęła jego ramienia. Odwrócił się i ze zdziwienia uniósł brew aż nad wał nadoczodołowy. Kobieta wcisnęła mu coś w dłoń i stanęła na palcach, żeby przytulić twarz do policzka Pontera. Uśmiechnął się raz jeszcze i zaczął wchodzić po drabinie trzymanej przez Gliksinów.

Kiwała się mocno, kiedy wchodził coraz wyżej. W pewnej chwili Adikor drgnął, gdy wydawało się, że za chwilę wszystko runie w dół, ale więcej Gliksinów rzuciło się do pomocy i udało się ponownie wyprostować drabinę. Ponter wyciągnął rękę do góry, starając się chwycić kabel tuż poniżej miejsca, z którego wystawał. Drabina przechyliła się w tył, w przód, w lewo, w prawo, a Ponter próbował złapać, minął, znowu próbował chwycić i raz jeszcze minął, aż wreszcie…

Skrzynka sterownicza Derna drgnęła lekko. Ponter trzymał przewód!

Adikor, Jasmel i Dern błyskawicznie przeszli do komory komputera. Dziewczyna i konstruktor stanęli tuż obok przejścia między światami, a Adikor, zastanawiając się, jak pomóc przyjacielowi, przesunął się za nie i…

Stłumił okrzyk.

Zobaczył, jak głowa Pontera wyłania się znikąd. Ze swojej pozycji Adikor widział wnętrze jego szyi, jakby obcięto ją równo jakimś potężnym ostrzem. Dern i Jasmel wciągali Pontera, a Adikor patrzył zdumiony, jak coraz większa część jego ukochanego przechodzi na ich stronę. Otwór przejścia dokładnie dopasowywał się do konturów postaci i jak płaszczyzna przekroju przesuwał się w dół ciała, najpierw przecinając ramiona, potem klatkę piersiową z bijącym sercem i rozszerzającymi się płucami, potem jelita, nogi, aż wreszcie…

Ponter znalazł się po ich stronie! Cały!

Adikor zbliżył się do przyjaciela i uścisnął go mocno. Jasmel też przytuliła się do ojca. Wszyscy troje na przemian śmiali się i płakali. W końcu Adikor uwolnił się z objęć i powiedział:

— Witaj! Witaj z powrotem!

— Dziękuję wam — odparł Ponter, uśmiechając się od ucha do ucha.

Dern taktownie odsunął się trochę na bok. Adikor zerknął na niego.

— Wybacz nam — powiedział. — Ponterze, to jest Dern Kord, konstruktor, który nam pomagał. Dern, Ponter Boddit.

— Zdrowego dnia — przywitał Ponter Derna, ruszając ku niemu i…

— Nie! — zawołał Dern.

Ale było już za późno. Ponter zaczepił się o napięty kabel, który pękł i został wciągnięty przez przejście do świata Gliksinów. Portal zamknął się z niebieskim błyskiem.

Dwa światy znowu były rozdzielone.

Rozdział 46

Dern poczuł się jak sześcian podróżny bez pasażera, więc taktownie opuścił sterownię, kierując się na powierzchnię. Uznał, że rodzinne spotkanie powinno się odbyć bez świadków. Ponter, Adikor i Jasmel przenieśli się do niewielkiej jadalni laboratorium.

— Nie sądziłem, że jeszcze kiedyś was zobaczę — przyznał Ponter, uśmiechając się promiennie najpierw do Adikora, a potem do Jasmel.

— My też — przyznał Adikor.

— Co u ciebie? Jak się mają wszyscy?

— Ja jakoś się trzymam — odparł Adikor.

— A Megameg? Jak się czuje moja mała, kochana Megameg?

— W porządku — powiedziała Jasmel. — Nie do końca rozumie to, co tu się działo.

— Nie mogę się doczekać, kiedy ją zobaczę. Nic mnie nie obchodzi to, że zostało jeszcze siedemnaście dni do czasu, gdy Dwoje znowu stanie się Jednym. Jutro wybieram się do Centrum, żeby wyściskać ją za wszystkie czasy.

Jasmel się uśmiechnęła.

— Na pewno się ucieszy, tato.

— A co z Pabo?

— Strasznie za tobą tęskni — przyznał Adikor. — Gdy tylko usłyszy jakiś dźwięk, zaraz podnosi łeb, sprawdzając, czy to nie ty.

— Ach, ten mój kochany worek kości.

— Tato, co ci dała tamta kobieta?

— Och, sam jeszcze nie wiem. Zobaczmy…

Ponter sięgnął do kieszeni dziwnego pantalonu i wyciągnął zwiniętą chusteczkę higieniczną. Ostrożnie ją rozłożył. W środku znajdował się złoty łańcuszek, do którego przyczepione były dwa prostopadle skrzyżowane pręciki, przecinające się mniej więcej w jednej trzeciej długości dłuższego z nich.

— Jakie to piękne! — zachwyciła się Jasmel. — Co to?

Ponter uniósł brew.

— Symbol systemu wierzeń, który preferuje część z nich.

— Kim była ta kobieta? — spytał Adikor.

— Moją przyjaciółką — odparł Ponter cicho. — Nazywa się… nie potrafię prawidłowo wymówić jej imienia… „Marę”.

Adikor się roześmiał; „marę” w ich mowie oznaczało „ukochaną”.

— Mówiłem ci, żebyś poszukał sobie nowej kobiety — zażartował — ale nie sądziłem, że będziesz musiał wybrać się aż tak daleko, żeby znaleźć taką, która z tobą wytrzyma.

Ponter uśmiechnął się wymuszenie.

— Była dla mnie bardzo dobra — przyznał.

Adikor dobrze znał swojego partnera i wiedział, że opowie mu całą historię, gdy do tego dojrzeje. Na razie jednak…

— Skoro mówimy o kobietach… Kiedy ciebie nie było, miałem pewne porachunki z partnerką twojej Klast.

— Z Daklar! Co u niej?

— Prawdę mówiąc, podczas twojej nieobecności zyskała spory rozgłos. — Adikor zerknął na Jasmel.

— Naprawdę? Z jakiego powodu?

— Z powodu oskarżenia o morderstwo.

— Morderstwo! — wykrzyknął Ponter. — Kto został zamordowany?

— Ty — odparł Adikor ze śmiertelną powagą.

Ponterowi opadła szczęka.

— Bo widzisz, kiedy zaginąłeś, Bolbay myślała…

— Że ty mnie zamordowałeś? — dokończył Ponter z niedowierzaniem.

— Sam rozumiesz — powiedział Adikor — zniknąłeś bez śladu, a laboratorium znajduje się tak głęboko pod skałami, że pawilon archiwum alibi nie odbierał sygnałów z naszych Kompanów. Według Bolbay była to zbrodnia doskonała.

— Nie do wiary. — Ponter pokręcił głową. — Kto mówił w twoim imieniu?

— Ja — odparła Jasmel.

— Kochana dziewczyna! — Ponter raz jeszcze zagarnął córkę w objęcia, a ponad jej ramieniem spojrzał na partnera. — Adikorze, przykro mi, że musiałeś przez to wszystko przejść.

— Mnie też…  — Adikor wzruszył ramionami. — Powiem ci od razu, bo i tak na pewno o wszystkim się dowiesz prędzej czy później. Widzisz, Bolbay sądziła, że czułem się jak marny dodatek do twojej pracy i że miałem ci to za złe.

— Co za nonsens. — Ponter wypuścił Jasmel z ramion. — Nic bym bez ciebie nie osiągnął.

Adikor przekrzywił głowę.

— To bardzo szlachetne z twojej strony, że tak mówisz, ale — rozłożył ręce. — w jej słowach było ziarno prawdy.

Ponter objął ręką ramiona Adikora.

— Być może teorie rzeczywiście były w większym stopniu moje niż twoje, lecz to ty zaprojektowałeś i zbudowałeś komputer kwantowy i to właśnie ten komputer otworzył przed nami nowy świat. Z tego względu twój wkład stokrotnie przewyższa mój.

— Dziękuję ci. — Adikor się uśmiechnął.

— Ale powiedz, jak to się skończyło? — spytał Ponter. — Twój głos nie brzmi ani o ton wyżej, więc domyślam się, że Bolbay przegrała.

— Prawdę mówiąc — odezwała się Jasmel — sprawa trafiła przed trybunał, który zbierze się jutro.

Ponter ze zdumieniem pokręcił głową.

— W takim razie musimy doprowadzić do wycofania oskarżenia.

— Byłbym ci wdzięczny — odparł Adikor.

Następnego ranka do Arbiter Sard dołączyli pomarszczony mężczyzna i jeszcze bardziej pomarszczona kobieta, zajmując miejsca po obu jej stronach. W sali Rady Siwych tłoczyli się widzowie, wśród których znalazło się też około dziesięciu ubranych na srebrno Ekshibicjonistów. Daklar Bolbay znowu miała na sobie pomarańczowy strój oskarżyciela. Kiedy Adikor wszedł na salę, przez tłum przeszła fala szeptów, bo zamiast niebieskiego koloru oskarżonego włożył dość jaskrawą koszulę w kwiaty i jasnozielony pantalon. Skierował się prosto na miejsce, które zdążył już dobrze poznać.

— Uczony Huldzie — zwróciła się do niego Arbiter Sard — obowiązują nas pewne tradycje i domagam się, abyś ich przestrzegał. Chyba zdążyłeś się już przekonać, że nie lubię marnować czasu, dlatego dziś nie odeślę cię do domu, ale spodziewam się zobaczyć cię jutro w niebieskim stroju.

— Oczywiście — odparł Adikor. — Proszę o wybaczenie.

Sard skinęła głową.

— Ogłaszam rozpoczęcie ostatecznej rozprawy przeciwko Adikorowi Huldowi, zamieszkałemu na Obrzeżach Saldak, w sprawie morderstwa Pontera Boddita, zamieszkałego w tym samym miejscu. Sprawie przewodniczy trybunał w składzie: Farba Dond — starszy mężczyzna skinął głową — Kab Jodler oraz ja, Kornel Sard. Oskarża Daklar Bolbay w imieniu Megameg Bek, nieletniej córki swojej nieżyjącej partnerki. — Sard rozejrzała się po zatłoczonej sali i z zadowoleniem zmarszczyła czoło; wiedziała, że o tej sprawie będzie się mówić jeszcze przez wiele miesięcy. — Zaczniemy od wstępnego oświadczenia oskarżającej. Daklar Bolbay, możesz zaczynać.

— Z całym szacunkiem, Czcigodni Arbitrzy — odezwał się Adikor, wstając z miejsca. — Czy osoba, która ma mówić w moim imieniu, mogłaby najpierw przedstawić stanowisko obrony?

— Uczony Huldzie — ostro upomniał go Dond. — Arbiter Sard już cię przestrzegała, abyś nie ignorował naszych tradycji. Oskarżenie zawsze zabiera głos jako pierwsze i…

— Doskonale to rozumiem. Ale, hm, wiem, jak bardzo Arbiter Sard zależy na szybkim przeprowadzeniu procesu, a sądziłem, że to go bardzo przyspieszy.

Bolbay wstała z miejsca, najprawdopodobniej dostrzegając w tym szansę dla siebie. Pomyślała, że jeśli wystąpi po obronie, będzie miała szansę obalić jej argumenty w swojej mowie.

— Jako oskarżycielka nie sprzeciwiam się temu, by obrona wystąpiła jako pierwsza.

— Dziękuję — powiedział Adikor, kłaniając się wspaniałomyślnie. — Skoro więc…

— Uczony Huldzie! — przerwała mu Sard. — To nie oskarżenie decyduje o protokole. Postąpimy tak, jak nakazuje tradycja. Daklar Bolbay wystąpi jako pierwsza, a…

— Ja tylko sądziłem…

— Milczeć! — Sard aż poczerwieniała na twarzy. — Oskarżony w ogóle nie ma głosu. — Zwróciła się do Jasmel. — Jasmel Ket, tylko ty możesz mówić w imieniu oskarżonego; proszę, dopilnuj, aby się do tego zastosował.

Jasmel wstała.

— Z całym szacunkiem, Pani Arbiter Sard, tym razem to nie ja reprezentuję Adikora. Sama przecież sugerowałaś, aby znalazł sobie bardziej stosownego obrońcę.

Sard szorstko skinęła głową.

— Cieszę się, że przynajmniej czasami mnie słucha. — Przeczesała wzrokiem tłum widzów. — Kto w takim razie będzie dziś mówił w imieniu Adikora Hulda?

Ponter Boddit, który do tej pory stał tuż za drzwiami sali, wszedł do środka.

— Ja — powiedział.

Na widowni rozległy się okrzyki zdziwienia.

— Doskonale — stwierdziła Sard, patrząc w dokumenty przed sobą i szykując się do zapisania danych. — A pańska godność to?

— Boddit — odparł Ponter. Sard gwałtownie podniosła głowę. — Ponter Boddit.

Ponter rozejrzał się po sali. Jasmel wcześniej musiała przytrzymać młodszą siostrę Megameg, ale teraz puściła ją i mała podbiegła do ojca, który podniósł ją do góry i przytulił.

— Spokój! — zawołała Sard. — Nakazuję zachować spokój!

Ponter uśmiechał się od ucha do ucha. Trochę się obawiał, że władze zechcą utrzymać istnienie innej Ziemi w tajemnicy. Wiedział, że gdyby nie doktor Montego i doktor Singh, on sam trafiłby w ręce władz Gliksinów i pewnie słuch by po nim zaginął. Zdawał sobie sprawę, że tysiące ludzi włączyło w domach Podglądacze, aby widzieć to, na co patrzyli właśnie Ekshibicjoniści. Poza tym miał przed sobą salę pełną zwykłych Kompanów, które przesyłały sygnały do własnych kostek pamięci w pawilonie archiwów. Cały świat — ten świat — miał wkrótce poznać prawdę.

Bolbay zerwała się na równe nogi.

— Ponter!

— Twoja gotowość pomszczenia mnie jest godna pochwały, droga Daklar, ale jak widzisz, trochę się pospieszyłaś.

— Gdzie byłeś? — zażądała wyjaśnień. Adikor odniósł wrażenie, że niespodziewane pojawienie się Pontera bardziej ją rozgniewało niż ucieszyło.

— Gdzie byłem? — powtórzył Ponter, wyławiając srebrne stroje wśród widzów. — Schlebia mi to, że błaha sprawa rzekomego zamordowania przeciętnego fizyka przyciągnęła tak wielu Ekshibicjonistów. Mając ich tutaj i wiedząc, że setki Kompanów właśnie przesyłają sygnały do archiwum, chętnie wszystko wyjaśnię. — Rozejrzał się, patrząc na twarze otaczających go ludzi: twarze szerokie i płaskie; z prawdziwymi nosami, a nie z maleńkimi wyrostkami, jakie mieli Gliksini; mocno zarośnięte u mężczyzn i nieco mniej zarośnięte u kobiet; z wystającymi wałami nadoczodołowymi i bez sterczących żuchw; przystojne, piękne twarze jego ludzi, jego przyjaciół, jego gatunku. — Ale najpierw powiem wam, że nie ma to jak w domu.

Rozdział 47

SZEŚĆ DNI PÓŹNIEJ

PIĄTEK, 16 SIERPNIA

148/104/09

Adikor i Ponter odwiedzili Derna w domu. Konstruktor zaprosił ich do środka i wyłączył Podglądacza — Ponter zdążył zauważyć, że Dern też jest fanem Lulasm.

— Panowie, panowie! Miło was widzieć — powitał ich gospodarz. — Śledziliście może wizytę Lulasm w Akademii Ekonomicznej dziś rano? — spytał, wskazując zgaszony ekran.

Ponter pokręcił głową; Adikor również zaprzeczył.

— Wasza przyjaciółka Sard zrezygnowała z funkcji arbitra. Podobno jej koledzy uznali, że raczej nie była bezstronna, biorąc pod uwagę to, jak zakończył się proces.

— Raczej? — zdziwił się Adikor. — To mało powiedziane.

— Tak czy inaczej, Siwi postanowili, że lepiej przysłuży się społeczeństwu, ucząc generację 146 zaawansowanych technik mediacyjnych.

— Pewnie nie przyciągnie tym uwagi Ekshibicjonistów — stwierdził Ponter. — U Daklar Bolbay też zaszły zmiany. Przechodzi teraz terapię. Uczy się radzić sobie z żalem, gniewem i innymi emocjami.

Adikor się uśmiechnął.

— Poznałem ją z moim dawnym rzeźbiarzem osobowości, a on skierował ją do odpowiednich ludzi.

— To dobrze — stwierdził Dern. — Będziesz się domagał od niej publicznych przeprosin?

Adikor zaprzeczył.

— Odzyskałem Pontera. Niczego więcej nie potrzebuję.

Dern uśmiechnął się i polecił jednemu z licznych robotów domowych przynieść napoje.

— Dziękuję wam, że zgodziliście się przyjść — powiedział, wyciągając się na kanapie, krzyżując nogi w kostkach i splatając palce rąk za głową. Jego okrągły brzuch unosił się i opadał z każdym oddechem.

Ponter i Adikor okrakiem usiedli na siodłowych krzesłach.

— Wspominałeś, że chcesz z nami porozmawiać o czymś ważnym — zagaił Ponter.

— Tak, właśnie. — Dern przekrzywił głowę, spoglądając na gości. — Myślę, że powinniśmy znaleźć jakiś sposób na to, aby przejście między obiema wersjami Ziemi zostało otwarte na stałe.

— Nie zamykało się, dopóki przechodził przez nie jakiś przedmiot — zauważył Ponter.

— Tak, tylko że dotąd otwieraliśmy je na krótko — powiedział Adikor. — Nie wiemy, czy może pozostać otwarte na zawsze.

— Ale gdyby się to udało, otworzyłyby się przed nami olbrzymie możliwości — stwierdził Ponter. — Turystyka. Handel. Wymiana kulturowa i naukowa.

— Właśnie — przytaknął Dern. — Spójrzcie na to. — Spuścił nogi na ziemię i na drewnianym stoliku położył jakiś przedmiot. Była to rurka z drucianej siatki, niewiele dłuższa od jego najdłuższego palca i nie grubsza od najkrótszego. — To rurka Derkersa — oznajmił. Dwoma palcami zaczął rozpychać wlot, rozszerzając go coraz bardziej. Druciana siatka i elastyczna membrana stopniowo się rozciągały, aż osiągnęły średnicę równą długości dłoni Derna.

Konstruktor podał rurkę Ponterowi.

— Spróbuj ją zgnieść — powiedział.

Ponter otoczył ją palcami jednej dłoni, najdalej, jak mógł sięgnąć, po czym dołączył drugą dłoń, okalając jak największą część rurki. Najpierw ścisnął ją lekko, a potem z całej siły. Wytrzymała.

— Ta jest mała, ale w kopalni używamy podobnych, które rozwierają się do średnicy trzech podwójnych długości ramion — wyjaśnił Dern. — Używamy ich do zabezpieczania tuneli, gdy istnieje ryzyko zawałów. Nie chcemy tracić cennych robotów górniczych.

— Na jakiej zasadzie to działa? — spytał Ponter.

— Druciana siatka składa się z wielu przegubowo połączonych segmentów zakończonych zapadkami. Po otwarciu jedynym sposobem, aby powtórnie złożyć rurę, jest wejście do środka z narzędziami i otwarcie po kolei wszystkich mechanizmów zapadkowych każdego z elementów.

— Sądzisz, że moglibyśmy utrzymać przejście do drugiego wszechświata, wsuwając w niejedną z tych… jak je nazwałeś? „Rur Derkersa”? Włożyć ją w portal i powiększyć do pełnego rozmiaru? — spytał Ponter.

— Dokładnie tak — potwierdził Dern. — Wtedy ludzie mogliby po prostu przechodzić ze świata do świata.

— Musieliby zbudować jakąś platformę i schody po drugiej stronie, żeby dostać się do wylotu — zauważył Ponter.

— To łatwo zrobić.

— A co będzie, jeśli portal się zamknie? — spytał Adikor.

— Odradzałbym ociąganie się przy przechodzeniu przez tunel — przyznał Dern. — Gdyby przejście rzeczywiście się zamknęło, po prostu przetnie tunel na dwie części albo przeciągnie go w całości na jedną stronę.

— Trzeba jeszcze rozważyć wiele innych spraw — zauważył Ponter. — Podczas pobytu tam mocno zachorowałem; po drugiej stronie istnieją zarazki, na które my nie jesteśmy odporni.

Adikor pokiwał głową.

— Musielibyśmy wprowadzić odpowiednie środki ostrożności. Nie chcemy przecież, aby patogeny bez przeszkód przenosiły się z ich świata na nasz. Poza tym osoby, które by się tam wybierały, musiałyby przejść sesje immunizacyjne.

— Na pewno dałoby się to jakoś załatwić — stwierdził Dern. — W tej chwili trudno powiedzieć, jakie procedury byłyby konieczne.

Na moment zapadło milczenie.

— Kto ma podjąć taką decyzję? — spytał w końcu Ponter. — Kto rozstrzygnie, czy mamy nawiązać stały kontakt z drugim światem, albo czy powinniśmy się zdecydować choćby na kontakt tymczasowy?

— Przypuszczam, że nie istnieją żadne prawa, które by to regulowały — stwierdził Adikor. — Wątpię, aby komukolwiek przyszło kiedyś do głowy, że natrafimy na most prowadzący na inną Ziemię.

— Gdyby nie ryzyko przeniesienia tu zarazków — zauważył Ponter — byłbym skłonny uznać, że powinniśmy otworzyć przejście, ale…

Znowu wszyscy zamilkli.

Tym razem pierwszy odezwał się Adikor.

— Czy oni… czy są dobrymi ludźmi, Ponterze? Czy powinniśmy odnowić z nimi kontakt?

— Różnią się od nas pod wieloma względami. Lecz okazali mi mnóstwo serdeczności. Byłem dobrze traktowany. — Umilkł, ale po chwili pokiwał głową. — Tak, sądzę, że powinniśmy podtrzymać tę więź.

— No to postanowione — powiedział Adikor. — Przypuszczam, że pierwszym krokiem będzie wystąpienie przed Czcigodną Radą Siwych. Powinniśmy się do niego przygotować.

Ponter sporo myślał o tym, co usłyszał od Marę w windzie w drodze do obserwatorium neutrin. Rzeczywiście był nią zainteresowany, dobrze odczytała jego intencje. Pomimo barier gatunkowych i granic oddzielających linie czasu niektóre sprawy były jasne.

Poczuł, jak jego serce zaczyna mocniej bić. Miał szansę znowu ją zobaczyć.

Kto wie, do czego to mogło doprowadzić?

No cóż, był tylko jeden sposób, aby się o tym przekonać.

— Tak — powiedział z uśmiechem. — Zabierajmy się do pracy.

Zwykle dopiero we wrześniu Toronto stawało się aż tak piękne, z nieskazitelnym obliczem nieba, idealną temperaturą i delikatną pieszczotą wiatru — jednym słowem, z całą głębią przyjemności, które uświadamiały Mary, dlaczego wierzy w Boga.

Tyle że do września zostały jeszcze dwa tygodnie. Dopiero po Święcie Pracy, tym ostatnim, zawsze zbyt szybko nadchodzącym dniu, który oznaczał koniec lata, musiała wrócić na uniwersytet, do dawnego życia, do wykładów z genetyki, do dni spędzanych samotnie i do przejadania się. Ale teraz, przy cudownej pogodzie, czuła się w Toronto jak w niebie.

W Północnym Ontario straciła kilka nadliczbowych kilogramów, wiedziała jednak, że szybko to nadrobi. Każda dieta kojarzyła jej się z reklamą oleju jadalnego, który nigdy się nie kończył.

Tym razem oczywiście nie była na żadnej diecie. Po prostu jadła mniej niż zwykle, częściowo z powodu emocji, jakie towarzyszyły pobytowi w Sudbury i chwilom, które spędziła z Ponterem — cudownym chwilom, które minęły.

A częściowo — i to w części, która wcale nie minęła i nigdy nie miała minąć — była to reakcja na gwałt.

Mary zgodziła się w poniedziałek przyjechać na uniwersytet, na spotkanie rady wydziału. Po raz pierwszy od tamtej potwornej nocy — czy naprawdę upłynęło dopiero siedemnaście dni? — musiała przejść obok miejsca, w którym została napadnięta, obok betonowej ściany, do której przycisnął ją gwałciciel w czarnej kominiarce.

Oczywiście ściana nie była niczemu winna. Całą winę ponosił on — ten potwór — i to chore społeczeństwo, które go ukształtowało. Mijając to miejsce, przesunęła dłonią po murze, uważając, aby nie uszkodzić czerwonego lakieru na paznokciach — i w tym momencie przyszła jej do głowy szalona myśl. Przypomniała sobie inną ścianę sprzed lat, tę, w której ona i Colm wyryli swoje inicjały.

Wiedziała, że takie rozważania u trzydziestoośmioletniej kobiety mogą się wydawać śmieszne, ale zastanawiała się, czy nie wyskrobać MV+PB w tej ścianie — choć właściwie powinna wyryć MV oraz symbole, które reprezentowały imię Pontera w jego języku.

Dzięki temu ten mur budziłby w niej miłe wspomnienia zamiast obrzydzenia. Pewnie mijając go uśmiechałaby się trochę smutno, bo prawdopodobnie już nigdy nie miała zobaczyć Pontera. Ale i tak wolała pamięć o ich… miłości — tak, o utraconej miłości — niż myśli o tym, co się tu wydarzyło.

Minęła ścianę i ruszyła dalej — w przyszłość.

Przewodnik po neandertalskim sposobie mierzenia czasu

Na Ziemi mamy trzy naturalne jednostki czasu: dzień (czas jednego obrotu Ziemi wokół własnej osi), miesiąc (czas jednego okrążenia Księżyca wokół Ziemi) i rok (czas jednego okrążenia Ziemi wokół Słońca).

Ze względu na gospodarkę rolną, która opiera się o zasiewy i zbiory plonów w określonych porach, kładziemy nacisk na rok — i doprowadzamy do przekłamania rzeczywistych długości wszystkich trzech jednostek, dopasowując je tak, aby dało się je w prosty sposób uporządkować, określając każdą jako ułamek lub wielokrotność pozostałych.

Tymczasem rzeczywisty rok gwiazdowy (jeden pełen obrót Ziemi wokół Słońca, a dokładnie czas między dwoma kolejnymi przejściami Słońca na tle tych samych gwiazd) trwa 365 dni, 6 godzin, 9 minut i 9,54 sekundy, ale my przyjmujemy, że zwykłe lata mają 365 pełnych dni, a lata przestępne 366 dni.

Z kolei miesiąc synodyczny (pełen cykl faz księżyca) trwa 29 dni 12 godzin, 44 minuty i 3 sekundy, ale w kalendarzu mamy miesiące o długości od 28 do 31 dni.

I jeszcze doba gwiazdowa (pełen obrót Ziemi wokół własnej osi, czas między dwoma kolejnymi górowaniami punktu równonocy wiosennej), w rzeczywistości trwa 23 godziny, 56 minut i 4,09 sekundy, a my zaokrąglamy ją do równych 24 godzin.

W dodatku wiele religii próbowało okryć kalendarz jak największą tajemnicą, zapewniając w ten sposób większą władzę duchowieństwu (na przykład, przez bardzo długi czas pilnie strzeżono sekretu metody wyliczania daty Wielkanocy).

Neandertalczycy, jako społeczeństwo bez rolnictwa i religii, nie mają powodów, aby aż tak bardzo komplikować mierzenie czasu. Nigdy nie zmieniają długości synodycznego miesiąca (okresu między dwoma kolejnymi nowiami księżyca) ze względu na znaczenie, jakie ma on w ich naturalnym cyklu rozrodczym. Każdy może bez trudu śledzić w ten sposób mierzony czas, obserwując nocą niebo, dlatego ich metoda jest o wiele bardziej egalitarna od naszego systemu.

Najmniejszą jednostką czasu u neandertalczyków jest jeden takt, pierwotnie definiowany jako długość jednego uderzenia serca (tętno spoczynkowe), ale obecnie formalnie określany jako 1/100000 część doby gwiazdowej.

Pozostałe neandertalskie miary czasu są dziesiętnymi wielokrotnościami podstawowej jednostki. Oto niektóre ze standardowych miar w porządku rosnącym oraz ich przybliżone odpowiedniki według naszych jednostek:

(W bardzo dużym przybliżeniu można uznać takt za jedną sekundę, hektotakt za minutę, dekamiesiąc za rok, hektomiesiąc za dekadę, a kilomiesiąc za stulecie).

Miesiąc

Neandertalczycy dzielą miesiąc na znane nam kwadry (pierwsza kwadra — nów, druga — księżyca przybywa, trzecia — pełnia, czwarta — księżyca ubywa) oraz na określone odcinki według cyklu menstruacyjnego:

Pokolenia

Kolejne generacje neandertalczyków rodzą się co dziesięć lat. Daty oznacza się trzema numerami: numerem generacji, miesiąca w tej generacji oraz dnia w danym miesiącu: 148/103/28 oznacza 28. dzień (kiedy z księżyca zostaje maleńki obrzynek, który niedługo ma zupełnie zniknąć) 103. miesiąca (początek ósmego roku) po pierwszych zaplanowanych narodzinach 148. generacji od chwili wprowadzenia nowego neandertalskiego kalendarza (co nastąpiło w roku, który my określamy jako 523 rok n.e.).

Era Kompanów zaczęła się, gdy Lonwis Trob wprowadził implanty. Miało to miejsce pod koniec generacji 140, w roku, który my określamy jako 1923 rok n.e.

Oprócz rozmów z ekspertami wspomnianymi w Podziękowaniach, czerpałem informacje z wielu książek i artykułów w czasopismach, dziennikach oraz na stronach internetowych. Tym, którzy chcieliby dowiedzieć się czegoś więcej na tematy poruszone w tej powieści, proponuję lektury, które uważam za szczególnie skłaniające do myślenia[7]:

— Tattersall, Ian, „I stał się człowiek”, CiS: W.A.B., 2001

— Shreeve James. „Zagadka neandertalczyka: w poszukiwaniu rodowodu współczesnego człowieka”, Warszawa: Prószyński i S-ka, 1998

— Diamond, Jared M., „Trzeci szympans: ewolucja i przyszłość zwierzęcia zwanego człowiekiem”, Warszawa: PIW, 1998

— Fouts, Roger i Steven Tukel Mills, „Najbliżsi krewni: jak szympansy uświadomiły mi, kim jesteśmy”, Poznań: Media Rodzina, 1999

— Ghiglieri, Michael R, „Ciemna strona człowieka”, W.A.B., 2001

— Wrangham, Richard i Dale Peterson, „Demoniczne samce: małpy człekokształtne i źródła ludzkiej przemocy”, Warszawa: PIW, 1999

— Wright, Robert, „Moralne zwierzę”, Warszawa: Prószyński i S-ka, 2004

— Diamond, Jared M” „Strzelby, zarazki, maszyny: losy ludzkich społeczeństw”, Warszawa: Prószyński i S-ka, 2000

— Wright, Robert, „Nonzero: logika ludzkiego przeznaczenia”, Warszawa: Prószyński i S-ka, 2005

Przypisy

1

RCMP/GRC — Royal Canadian Mounted Police/Gendamerie Royal du Canada — Kanadyjska Królewska Policja Konna (przyp. tłum.).

2

Coon (ang.) — czarnuch.

3

Ontario Provincial Police — prowincja Ontario jest jedną z dwóch, w których oprócz RCMP działają także oddziały lokalnej policji (przyp. tłum.).

4

(ang. Polymerase Chain Reaction) — Reakcja łańcuchowa polimerazy (przyp. tłum.).

5

Oral Roberts University chrześcijański uniwersytet w Tulsa (przyp. tłum.).

6

(ang.) — tętniąca życiem.

7

Spośród lektur proponowanych przez autora zamieściliśmy jedynie, które ukazały się w języku polskim (przy. red.)

Content

Sawyer Robert J. Hominidzi

Robert J. Sawyer Hominidzi

Podziękowania

Rozdział 1

Rozdział 2

Rozdział 3

Rozdział 4

Rozdział 5

Rozdział 6

Rozdział 7

Rozdział 8

Rozdział 9

Rozdział 10

Rozdział 11

Rozdział 12

Rozdział 13

Rozdział 14

Rozdział 15

Rozdział 16

Rozdział 17

Rozdział 18

Rozdział 19

Rozdział 20

Rozdział 21

Rozdział 22

Rozdział 23

Rozdział 24

Rozdział 25

Rozdział 26

Rozdział 27

Rozdział 28

Rozdział 29

Rozdział 30

Rozdział 31

Rozdział 32

Rozdział 33

Rozdział 34

Rozdział 35

Rozdział 36

Rozdział 37

Rozdział 38

Rozdział 39

Rozdział 40

Rozdział 41

Rozdział 42

Rozdział 43

Rozdział 44

Rozdział 45

Rozdział 46

Rozdział 47

Przewodnik po neandertalskim sposobie mierzenia czasu

Przypisy