Terry Pratchett

Zimistrz

Słownik Feeglów

zredagowany dla osób delikatnej natury

(praca realizowana przez pannę Perspikację Tyk)

Badoń: osoba niesympatyczna.

Bida: ogólny okrzyk rozpaczy.

Chłystek: osoba ogólnie niesympatyczna.

Chodek: wygódka.

Grubeszychy: istoty ludzkie.

Blektaki: bzdury, nonsens.

Bomiewezno: wyrażenie ekspresyjne w irytacji (np.: „Bomiewezno, jak nie dostanę herbaty”).

Barok: ktoś słaby.

Dugoń: coś dziwnego, niesamowitego. Czasami, z jakichś powodów, oznacza także coś podłużnego.

Feszt: zmartwiony, zaniepokojony.

Gamoń: osoba bezużyteczna.

Gonagieł: bard klanu, mający talent do instrumentów muzycznych, poematów, opowieści i pieśni.

Kelda: żeńska głowa klanu, a w końcu także matka większości jego członków. Noworodki Feeglów są bardzo małe, a kelda może ich w życiu urodzić setki.

Łochfiam: patrz „Gamoń”.

Łocy: oczy.

Łojzicku: ogólny okrzyk, który może oznaczać wszystko, od „Ojej” do „Właśnie straciłem cierpliwość i zbliżają się poważne kłopoty”.

Łowiecki: wełniste stwory, które jedzą trawę i robię meee. Nie mylić z myśliwskim.

Misio: bardzo ważne zobowiązanie wynikające z tradycji lub magii. Nie małe zwierzę.

Parowa: spotykana jedynie w wielkich kopcach Feeglów w górach, gdzie jest dość wody, by pozwolić na regularne kąpiele. Jest to pewna odmiana sauny. Feeglowie z Kredy raczej uznają, że na skórze można zgromadzić warstwę brudu tylko określonej grubości; potem sam zaczyna odpadać.

Paskud: osoba naprawdę niesympatyczna.

Popsedni Świat: Feeglowie wierzą, że są martwi. Ten świat jest taki przyjemny, przekonują, że za życia musieli być naprawdę bardzo dobrzy, a potem umarli i trafili tutaj. Pozorna śmierć tutaj oznacza jedynie powrót do Poprzedniego Świata, który — jak uważają — jest dosyć nudny.

Scyga: stara kobieta.

Specjalna Maść na Owce: przykro mi to mówić, ale chodzi prawdopodobnie o pędzoną gospodarskim sposobem whisky. Nikt nie wie, jak działa na owce, ale podobno kropelka dobrze robi pasterzom w długie zimowe noce, a Feeglom w dowolnej porze roku. Nie próbujcie tego w domu.

Spog: skórzany mieszek noszony z przodu u pasa. Feegle trzyma tam swoje kosztowności, a także niedojedzoną żywność, ciekawe owady, przydatne gałązki, szczęśliwe kamyki i tak dalej. Nie jest rozsądne grzebanie ręką w spogu.

Syćko: wszystko.

Tajułki: sekrety.

Tocyć swojom kłodę: przyjmować to, co nam los zgotuje.

Wiedźma: czarownica w dowolnym wieku.

Wiedźma wiedźm: bardzo ważna czarownica.

Wiedźmienie, wiedźmowanie: wszystko, co robi czarownica.

Wielki Gość: wódz klanu (zwykle mąż keldy).

Wkunzony: jak mnie zapewniono, oznacza to „zmęczony”.

Zafajdoćgatki: ehm, delikatnie ujmując… być bardzo, ale to bardzo przerażonym. Jak to bywa.

Rozdział pierwszy

Wielki śnieg

Kiedy nadeszła burza, niczym młot uderzyła w zbocza. Żadne niebo nie mogło pomieścić aż tyle śniegu, a ponieważ żadne nie mogło, śnieg padał i padał jak ściana bieli.

Niewielki wzgórek śniegu wznosił się tam, gdzie jeszcze kilka godzin temu kępa głogów porastała starożytny kurhan. O tej porze roku pojawiało się też zwykle kilka pierwiosnków, teraz jednak był tylko śnieg.

Część tego śniegu się poruszyła. Uniósł się w górę fragment wielkości jabłka, a dookoła niego w górę pofrunął dym. Dłoń — nie większa od króliczej łapki — zamachała, by go rozpędzić.

Bardzo mała, ale bardzo rozgniewana niebieska twarz, z leżącą wciąż nad nią grudą śniegu, rozejrzała się po świeżym białym pustkowiu.

— Lojzicku! — jęknęła. — Popaccie ze! To robota zimistsa, jak nic. To je dopiro chłystek, co nie uznaje odmowy.

W górę wysunęły się inne bryły śniegu. Wyjrzały kolejne głowy.

— Oj bida, bida, bida! — odezwała się jedna z nich. — Znowu znaloz wielką ciut wiedźmę!

Pierwsza głowa zwróciła się do niego.

— Tępaku Wullie…

— Tak, Rob?

— Zem ci nie mówił, cobyś dał spokój temu bidowaniu?

— Ześ mówił, Rob — przyznała głowa określona jako Tępak Wullie.

— No to cemu ześ tak robił?

— Pseprosom, Rob. Tak jakby samo sceliło.

— To takie psygnebiające.

— Pseprosom, Rob. Rob Rozbój westchnął.

— Ale siem boje, co mas racje, Wullie. Psysoł po wielko ciut wiedźmę, ni ma co. Kto jej pilnuje psy farmie?

— Ciut Groźny Szpic, Rob.

Rob przyjrzał się chmurom, które były tak pełne śniegu, że obwisały pośrodku.

— Dobra — powiedział i westchnął znowu. — Coś na Bohatera. Zniknął w dole, a śniegowy korek opadł równo na dawne miejsce. Rob zsunął się do serca kopca Feeglów.

Wewnątrz było sporo miejsca — w samym środku mógłby prawie stanąć człowiek, ale wtedy zgiąłby się wpół od kaszlu, gdyż w środku był otwór odprowadzający dym.

Wzdłuż wewnętrznej ściany biegły piętrami galerie, a na każdej tłoczyli się Feeglowie. Zwykle panował tu gwar, teraz jednak zapadła przerażająca cisza.

Rob Rozbój przeszedł do ogniska, gdzie czekała jego żona Jeannie. Stała dumnie wyprostowana, jak wypada keldzie, ale z bliska wydało mu się, że płakała. Objął ją ramieniem.

— No dobra, pewno syscy wicie, co sie dzieje — oznajmił niebiesko-czerwonej publiczności, przyglądającej mu się ze wszystkich stron. — To nie jest zwykło buza. Zimists znaloz wielko ciut wiedźmę… Zaro, uspokójcie sie.

Odczekał, aż ucichną krzyki i pobrzękiwanie mieczami. Potem mówił dalej.

— Nie możemy za nio walcyć z zimistsem. To nie naso ścieżka! Nie możemy jej psejść zamiast niej. Ale wiedźma wiedźm posłała nos na inno ścieżkę. Sciezke mrocno i niebezpiecno.

Zabrzmiały okrzyki. Przynajmniej to się Feeglom spodobało.

— Dobra! — stwierdził Rob z zadowoleniem. — Tera dójcie mi Bohatera!

Rozległy się śmiechy, a Duży Jan, najwyższy z Feeglów, zawołał:

— To za sybko! Storcyło cosu ino na parę lekcji z bohaterowania! Z niego ciągle jesce takie wielkie nic!

— Będzie Bohaterem dla wielkiej ciut wiedźmy i koniec — odparł surowo Rob. — A tera rusoć, syscy jak stojom. Do kredowej dziury! Wykopiecie mu tunel do Podziemnego Świata!

* * *

To musi być zimistrz, mówiła sobie Tiffany Obolała, stojąc przed ojcem w lodowatym domu na farmie. Czuła go tam, na zewnątrz. To nie była normalna pogoda, nawet w środku zimy, a przecież nadeszła już wiosna. Rzucał jej wyzwanie. A może to jakaś gra? Z zimistrzem trudno powiedzieć.

Tylko że to nie może być gra, ponieważ umierają owce, myślała Tiffany. Mam dopiero trzynaście lat, a mój ojciec i jeszcze wielu innych starszych ode mnie ludzi chce, żebym coś z tym zrobiła. Nie potrafię. Zimistrz znów mnie odnalazł. I teraz jest tutaj, a ja jestem za słaba.

Byłoby łatwiej, gdyby chcieli mnie straszyć, ale oni proszą. Ojciec jest szary na twarzy z troski — i prosi mnie. Ojciec mnie prosi.

Och, nie… Zdejmuje kapelusz. Zdejmuje kapelusz, bo chce ze mną porozmawiać!

Im się wydaje, że magia przychodzi za darmo, wystarczy mi pstryknąć palcami. Ale jeśli teraz nie potrafię tego dla nich zrobić, to co ze mnie za czarownica? Nie mogę im pokazać, że się boję. Czarownicom nie wolno się bać.

I to przecież moja wina. To ja, ja to wszystko zaczęłam. I teraz muszę skończyć.

Pan Obolały odchrząknął.

— No, tego… Gdybyś mogła… tak jakby, no… zaczarować, żeby to przeszło… Dla nas…

Wszystko w pokoju było szare, gdyż światło z okien wpadało przez śnieg. Nikt nie tracił czasu na odgarnianie tych potwornych zwałów z domów mieszkalnych. Każdy, kto mógł utrzymać łopatę, potrzebny był gdzie indziej, a i tak brakowało ludzi. Większość nie spała całą noc, przeganiając stada roczniaków, starając się ochraniać młode owce… w ciemności, wśród śniegu…

Jej śniegu. To była wiadomość dla niej. Wyzwanie. Przywołanie.

— Dobrze — powiedziała. — Zobaczę, co mogę zrobić.

— Dobra dziewczynka. — Ojciec uśmiechnął się z ulgą.

Nie, wcale nie dobra dziewczynka, pomyślała Tiffany. Ja to na nas sprowadziłam.

— Musicie rozpalić wielkie ognisko przy szopach — powiedziała. — Chodzi mi o wielki ogień, rozumiecie? Rzućcie tam wszystko, co się pali. I musicie go podtrzymywać. Będzie próbował zgasnąć, ale wy musicie go podtrzymać. Dorzucajcie paliwa, cokolwiek by się działo. Ogień nie może zgasnąć!

Postarała się, by ostatnie „nie” zabrzmiało głośno i przerażająco. Nie chciała, żeby ludzie myśleli o innych sprawach. Włożyła ciężki płaszcz z brązowej wełny, który uszyła dla niej panna Spisek, i chwyciła wiszący na drzwiach czarny spiczasty kapelusz. W kuchni rozległo się coś w rodzaju chóralnego sapnięcia, a niektórzy się cofnęli. Potrzeba nam czarownicy, potrzeba nam czarownicy teraz, ale też wolimy trzymać się od niej z daleka…

Taka magia kryła się w spiczastym kapeluszu. To było coś, co panna Spisek nazywała „boffo”.

Tiffany Obolała weszła w wąski korytarz wykopany przez zasypane śniegiem podwórze, gdzie zaspy leżały wysokie na podwójny wzrost człowieka. Tak głęboki śnieg chronił przynajmniej od wiatru, który wydawał się nieść chmary noży.

Drogę doprowadzono aż do wybiegu, ale nie było to łatwe. Kiedy wszędzie leży piętnaście stóp śniegu, jak można go odgarnąć? Dokąd można go odgarnąć?

Czekała przy wozowni, a mężczyźni cięli śnieżne ściany. Byli potwornie zmęczeni — kopali już od wielu godzin.

Teraz ważne jest…

Było wiele ważnych spraw. Ważne, by wyglądać na spokojną i pewną siebie, ważne, by zachować jasny umysł, i ważne, by się nie zdradzić, że ze strachu prawie zmoczyła majtki…

Wyciągnęła przed siebie rękę, schwytała śnieżny płatek i przyjrzała mu się uważnie. Nie był taki zwyczajny, o nie — to jeden z tych specjalnych. To paskudne. Drażnił się z nią. Teraz potrafiła go nienawidzić. Nigdy wcześniej go nie nienawidziła. Ale zabijał owce.

Zadrżała i mocniej otuliła się płaszczem.

— Taki jest mój wybór — wychrypiała. Jej oddech zmieniał się w obłoki pary. Odkaszlnęła i zaczęła jeszcze raz. — Taki jest mój wybór. Jeśli jest za to cena, postanawiam zapłacić. Jeśli śmierć jest tą ceną, mogę życie stracić. Gdzie mnie to zaprowadzi, postanawiam pójść. Postanawiam. Taki jest mój wybór.

Nie było to zaklęcie, najwyżej w jej własnej głowie, ale jeśli nie potrafi zmusić zaklęcia do działania we własnej głowie, to nigdzie się jej to nie uda.

Opatulona płaszczem patrzyła, jak mężczyźni przynoszą słomę i drewno. Ogień rozpalał się wolno, jakby wolał nie okazywać entuzjazmu.

Robiła to przecież wcześniej, prawda? Dziesiątki razy. Sztuczka nie była trudna, kiedy człowiek już ją wyczuł. Tylko że zwykle miała dość czasu, by doprowadzić umysł do odpowiedniego stanu, no i zwykle nie próbowała robić niczego większego niż ogień z kuchennego pieca, kiedy chciała ogrzać sobie stopy. W teorii powinno być równie łatwo z wielkim ogniskiem i zwałami śniegu. Prawda?

Prawda?

Ogień zahuczał. Ojciec położył jej dłoń na ramieniu. Tiffany podskoczyła. Zapomniała już, jak cicho potrafi się poruszać.

— O co chodziło z tym wyborem? — zapytał. Zapomniała też, jak dobry ma słuch.

— To takie… taka czarownicza sprawa — odpowiedziała, starając się nie patrzeć mu w oczy. — Żeby jeżeli coś się nie uda, to była tylko moja wina.

Bo to jest moja wina, dodała w myślach. To niesprawiedliwe, ale nikt nie mówił, że będzie inaczej.

Ojciec delikatnie ujął ją pod brodę, zmusił do podniesienia wzroku. Jakie miękkie ma dłonie, myślała Tiffany. Dłonie dużego mężczyzny, ale delikatne jak u dziecka, z powodu tłuszczu na owczym runie.

— Nie powinniśmy cię prosić. Prawda?

Powinniście mnie poprosić, myślała Tiffany. Owce umierają pod tym strasznym śniegiem. A ja powinnam odmówić, powinnam powiedzieć, że jeszcze nie jestem tak dobra. Ale owce umierają pod śniegiem.

Będą inne owce, odezwała się jej Druga Myśl.

Ale przecież nie będą tymi owcami, zgadza się? Te owce umierają, tu i teraz. A umierają, bo posłuchałam własnych stóp i ośmieliłam się tańczyć z zimistrzem.

— Dam sobie radę — oświadczyła.

Ojciec trzymał ją pod brodę i patrzył w oczy.

— Jesteś pewna, dżygicie? — zapytał.

Tak nazywała ją babcia — babcia Obolała, która nigdy nie straciła owcy w strasznym śniegu. Nigdy wcześniej tak do niej nie mówił. Dlaczego teraz to przezwisko przyszło mu do głowy?

— Tak!

Odepchnęła jego rękę i odwróciła wzrok, zanim wybuchnęła płaczem.

— Ja… nie mówiłem jeszcze o tym mamie — powiedział jej ojciec bardzo powoli, jakby słowa wymagały nadzwyczajnej ostrożności. — Ale nie mogę znaleźć twojego brata. Abe Swindell podobno widział go idącego gdzieś z małą łopatką… Jestem pewien, że nic mu nie grozi, ale… rozejrzyj się za nim, dobrze? Miał na sobie czerwony płaszczyk.

Widok jego całkiem pozbawionej wyrazu twarzy łamał jej serce. Mały Wentworth, już prawie siedmioletni, zawsze biegał za mężczyznami, zawsze chciał być jednym z nich, zawsze próbował pomagać… Jak łatwo można przeoczyć kogoś tak małego… Śnieg wciąż padał gęsto. Te przerażająco niewłaściwe płatki osiadały ojcu na ramionach. Takie drobiazgi się zapamiętuje, kiedy ze świata odrywa się dno i człowiek spada…

To było nie tylko niesprawiedliwe, ale… okrutne.

Pamiętaj, jaki nosisz kapelusz! Pamiętaj, co masz do zrobienia! Równowaga. Równowaga jest najważniejsza. Utrzymuj równowagę w samym środku, utrzymuj równowagę…

Tiffany wyciągnęła do ognia zgrabiałe dłonie, by wciągnąć w nie ciepło.

— Pamiętajcie, nie pozwólcie, żeby zgasł ogień — przypomniała.

— Kazałem ludziom przynieść tu całe drewno — zapewnił ją ojciec. — Kazałem też przynieść cały węgiel z kuźni. Nie zgaśnie z braku paliwa, to ci obiecuję.

Płomienie tańczyły i wyginały się ku dłoniom Tiffany. Sztuczka polegała na tym, cała sztuczka, tak, polegała na tym, żeby zmagazynować ten żar gdzieś blisko, czerpać go sobą i… utrzymywać w równowadze. Zapomnieć o wszystkim innym!

— Pójdę z… — zaczął jej ojciec.

— Nie! Pilnuj ognia! — zawołała Tiffany za głośno, pobudzona strachem. — Rób, co mówię!

Nie jestem dzisiaj twoją córką, wrzeszczał jej umysł. Jestem waszą czarownicą i uratuję was!

Odwróciła się, zanim zdążył zobaczyć jej twarz, i pobiegła przez płatki, po odkopanej ścieżce prowadzącej do dolnych wybiegów. Śnieg był tu wydeptany w nierówny, pełen garbów trakt, śliski od świeżego puchu. Wyczerpani mężczyźni z łopatami wciskali się w śnieżne ściany po obu stronach, żeby tylko nie stawać jej na drodze.

Dotarła do szerszego obszaru, gdzie inni pasterze rozkopywali śnieżny mur. Sypał się grudami dookoła.

— Stać! Cofnąć się! — krzyknęła. Jej umysł szlochał. Mężczyźni posłuchali natychmiast. Usta, wydające ten rozkaz, miały nad sobą spiczasty kapelusz, a z tym się nie dyskutuje.

Pamiętaj gorąco, gorąco, pamiętaj gorąco i równowagę, utrzymuj równowagę…

To było czarownictwo obdarte ze wszystkiego. Żadnych zabawek, żadnych różdżek, żadnego boffo, żadnej głowologii, żadnych sztuczek. Liczyło się tylko, czy człowiek jest naprawdę dobry.

Ale czasami trzeba oszukać samą siebie. Nie była Letnią Panią i nie była babcią Weatherwax. Musiała sobie pomagać na wszelkie możliwe sposoby.

Wyciągnęła z kieszeni małego srebrnego konia. Był brudny i poplamiony; zamierzała go oczyścić, ale nie miała czasu, nie miała czasu…

Jak rycerz wkładający hełm, Tiffany wsunęła sobie na szyję srebrny łańcuszek.

Powinna więcej ćwiczyć. Powinna słuchać ludzi. Powinna słuchać samej siebie.

Nabrała tchu i rozłożyła ręce na boki, otwartymi dłońmi w górę. Na prawej lśniła biała blizna.

— Grom po mojej prawej — powiedziała. — Błyskawica po mojej lewej. Ogień za mną. Mróz przede mną.

Ruszyła naprzód, aż znalazła się o kilka cali od śnieżnej ściany. Czuła, jak chłód śniegu wysysa z niej ciepło. A zatem niech się stanie.

Kilka razy odetchnęła głęboko. Taki jest mój wybór…

— Mróz w ogień — szepnęła.

Na podwórzu płomienie zbielały i zahuczały jak w kowalskim palenisku.

Śnieżna ściana zasyczała, a potem eksplodowała parą; grudy śniegu wyleciały w powietrze. Tiffany wolno ruszyła naprzód. Śnieg cofał się przed jej rękami jak rosa o wschodzie słońca. Topniał w jej żarze, odsłaniając tunel w głębokiej zaspie, uciekał, wił się wokół obłokami zimnej mgły.

Tak! Uśmiechnęła się desperacko. Jeśli stanąć w samym środku, jeśli osiągnąć właściwy stan umysłu, można utrzymać równowagę. W samym środku huśtawki jest miejsce, które się nie porusza…

Buty chlupały w ciepłej wodzie. Pod śniegiem była świeża zielona trawa — bo śnieżyca nadeszła o tak późnej porze roku. Tiffany szła dalej w stronę, gdzie śnieg zasypał zagrody owiec.

Jej ojciec patrzył w ogień, który płonął białym żarem, jak w palenisku, i pochłaniał drewno niczym rozdmuchiwany huraganem. Paliwo błyskawicznie zmieniało się w popiół…

Wokół butów Tiffany płynęła woda.

Tak! Ale nie myśl o tym. Utrzymuj równowagę! Więcej ciepła! Mróz w ogień!

Rozległo się meczenie.

Owce mogą żyć pod śniegiem, w każdym razie przez jakiś czas. Ale — jak mawiała babcia Obolała — kiedy bogowie stwarzali owce, ich mózgi musieli zostawić w innym płaszczu. W panice — a owce zawsze są o krok od paniki — stratują własne młode.

Pojawiły się wreszcie owce i jagnięta, parujące, oszołomione… Śnieg topniał dookoła nich, jakby były pozostałymi po nim rzeźbami.

Tiffany szła dalej, patrząc prosto przed siebie, ledwie świadoma krzyków za plecami. Mężczyźni, którzy postępowali za nią, uwalniali jagnięta, unosili owce…

Jej ojciec krzyczał na pozostałych. Paru ludzi rąbało wóz i rzucało drewno w białe, gorące płomienie. Inni ciągnęli z domu meble. Koła, stoły, bele siana, krzesła — ogień chwytał wszystko, połykał i ryczał o więcej. A więcej już nie było.

Nie ma czerwonego płaszczyka. Nie ma czerwonego płaszczyka. Równowaga, równowaga. Tiffany brnęła dalej, a wokół przelewała się woda i owce. Strop tunelu runął w chlupiące, śliskie błoto — nie zwracała na to uwagi. Nowe płatki śniegu spływały przez otwór i wrzały w powietrzu nad jej głową. Na to również nie zwracała uwagi. I potem, z przodu… błysk czerwieni.

Mróz w ogień! Śnieg się cofnął — i on tam był. Podniosła go, przytuliła, przesłała nieco ciepła, poczuła, jak się porusza…

— To było co najmniej czterdzieści funtów — szepnęła. — Co najmniej czterdzieści funtów.

Wentworth zakaszlał i otworzył oczy.

Ze łzami spływającymi jak topniejący śnieg, Tiffany podbiegła do pasterza i wcisnęła mu chłopczyka na ręce.

— Zanieś go do matki! Natychmiast!

Pasterz chwycił chłopca i odbiegł, przerażony jej gwałtownością. Dzisiaj była ich czarownicą!

Tiffany się odwróciła. Jeszcze zostały owce do ratowania.

Płaszcz jej ojca wylądował w zachłannych płomieniach, rozjarzył się na chwilę i rozpadł w szary popiół. Inni mężczyźni byli gotowi: gdy próbował skoczyć za płaszczem, chwycili go i odciągnęli, choć wyrywał się i krzyczał.

Krzemienne płytki bruku topiły się jak masło. Skwierczały przez chwilę, a potem zastygły.

Ogień zgasł.

Tiffany Obolała uniosła głowę i spojrzała w oczy zimistrza.

A z dachu wozowni odezwał się głos Ciut Groźnego Szpica.

— Ech, łojzicku.

* * *

Ale to się jeszcze nie zdarzyło. Może wcale się nie wydarzyć. Przyszłość zawsze jest trochę chwiejna. Dowolny drobiazg, jak upadek płatka śniegu albo upuszczenie niewłaściwego rodzaju łyżki, może pchnąć przyszłość na całkiem inną ścieżkę. Albo nie.

A wszystko to zaczęło się zeszłej jesieni, w dniu mającym w sobie kota.

Rozdział drugi

Panna Spisek

Oto Tiffany Obolała lecąca na miotle przez odległy o setki mil górski las. Leci tuż nad ziemią; to bardzo stara miotła, ma dwie dodatkowe małe miotełki umocowane z tylu, jak kółka przy dziecięcym rowerku, by chronić przed wywrotkami. Należy do bardzo starej czarownicy, panny Spisek. Panna Spisek radzi sobie z lataniem jeszcze gorzej od Tiffany i ma sto trzynaście lat.

Tiffany jest o ponad sto lat młodsza, wyższa niż była jeszcze miesiąc temu i nie tak pewna czegokolwiek jak rok temu.

Uczy się, by zostać czarownicą. Czarownice zwykle ubierają się na czarno, ale o ile potrafi to stwierdzić, jedynym powodem dla ubierania się na czarno jest ten, że zawsze ubierały się na czarno. Nie uznaje tego za wystarczający argument, więc chętnie nosi zieleń lub błękit. Nie śmieje się z pogardą na widok strojności, gdyż nigdy jeszcze żadnej nie widziała.

Nie można jednak uciec od spiczastego kapelusza. W spiczastym kapeluszu nie ma nic magicznego prócz tego, że informuje, iż kobieta pod nim jest czarownicą. Ludzie zwracają uwagę na spiczasty kapelusz.

Jednakże trudno być czarownicą w wiosce, gdzie człowiek dorastał. Trudno być czarownicą w wiosce, gdzie ludzie znają człowieka jako córkę Joego Obolałego i widzieli, jak ojciec biegał w samej koszuli, kiedy miał dwa lata.

Wyjazd pomógł. Większość znanych Tiffany osób nie oddalała się o więcej niż dziesięć mil od miejsca, gdzie przyszły na świat, więc jeśli ktoś wyjeżdżał do tajemniczych obcych stron, sam stawał się trochę tajemniczy. Wracał trochę inny. A czarownica powinna być inna.

Czarownictwo okazało się głównie ciężką pracą, właściwie bez magii w stylu „zap! Dzyń-dzyń-dzyń!”. Nie istniała żadna szkoła i nic właściwie nie przypominało lekcji. Ale próba samodzielnego opanowania czarownictwa nie należała do rozsądnych pomysłów, zwłaszcza dla kogoś, kto miał naturalny talent. Jeśli coś pomylił, mógł w ciągu tygodnia przejść od normalności do chichotu…

Kiedy się dobrze zastanowić, wszystko się sprowadzało do chichotu. Chociaż nikt nigdy o nim nie mówił. Czarownice wygłaszały tezy w rodzaju „Nigdy nie jesteś za stara, za chuda ani za pomarszczona”, ale o chichocie nie wspominały. Za to uważały na niego przez cały czas.

Popadniecie w chichot było aż nazbyt łatwe. Większość czarownic żyła samotnie (z opcjonalnym kotem) i często całymi tygodniami nie widziały innego człowieka. Ludzie w czasach, kiedy nienawidzili czarownic, często oskarżali je, że rozmawiają z kotami. Oczywiście, że rozmawiały z kotami. Po trzech tygodniach bez inteligentnej konwersacji, która nie dotyczyłaby krów, człowiek rozmawiałby nawet ze ścianą… A to był pierwszy objaw chichotu.

„Chichot” dla czarownicy to coś więcej niż zwykły nieprzyjemny śmiech. Oznaczał, że jej umysł zerwał się z kotwicy. Oznaczał, że traci panowanie. Oznaczał, że samotność, ciężka praca, odpowiedzialność i problemy innych doprowadzają ją do szaleństwa, krok po kroku, każdy z nich tak mały, że ledwie zauważalny, aż w końcu uznawała za całkiem normalne, że nie warto się myć i można nosić na głowie kociołek. Oznaczał przekonanie, że z faktu, iż wie się więcej niż ktokolwiek inny we wsi, wynika, że jest się od nich lepszym. Oznaczał uznanie dobra i zła za zjawiska podlegające negocjacji. W rezultacie oznaczał „przejście w mrok”. To była zła droga. A na jej końcu czekały zatrute wrzeciona i chatki z piernika.

Od takich sytuacji chroniła tradycja składania wizyt. Czarownice ciągle odwiedzały inne czarownice, czasami pokonując znaczne odległości, by napić się herbaty i zjeść ciasteczko. W części chodziło o plotki, naturalnie, gdyż czarownice kochały plotki, zwłaszcza gdy były o wiele ciekawsze od prawdy. Ale przede wszystkim chodziło o to, by na siebie wzajemnie uważać.

Dzisiaj Tiffany składała wizytę babci Weatherwax, która w opinii większości czarownic (nie wyłączając samej babci) była najpotężniejszą czarownicą w górach. Oczywiście wszystko odbywało się niezwykle uprzejmie. Nikt nie pytał: „Nie dostajesz przypadkiem bzika?”, nikt nie zapewniał: „Ależ skąd, umysł mam ostry jak łyżka”. Nie musiały. Wiedziały, o co chodzi, więc rozmawiały o innych sprawach. Jednakże z babcią Weatherwax, kiedy nie była w nastroju, było to niezmiernie trudne.

Siedziała milcząca w swym fotelu na biegunach. Niektórzy są dobrzy w konwersacjach, ale babcia Weatherwax była dobra w milczeniu. Potrafiła siedzieć tak cicho i spokojnie, że aż zanikała. Człowiek zapominał, że tu jest. Pokój stawał się pusty.

To ludzi niepokoiło. Prawdopodobnie taki był cel. Ale Tiffany także nauczyła się milczenia — od babci Obolałej, swojej prawdziwej babci. A teraz dowiadywała się, że jeśli ktoś zachowuje absolutny spokój, staje się prawie niewidoczny.

Babcia Weatherwax była w tym ekspertem.

Tiffany nazywała to zaklęciem „nie ma mnie tutaj”, jeśli to było zaklęcie. Rozumowała tak: każdy ma w sobie coś, co mówi światu, że jest. Dlatego często daje się wyczuć, że ktoś stoi za plecami, nawet jeśli nie wydaje żadnego dźwięku. Odbiera się wtedy sygnał „jestem tu”.

U niektórych ten sygnał był bardzo mocny. Tacy ludzie zawsze pierwsi są obsługiwani w sklepach. Sygnał „jestem-tu” babci Weatherwax odbijał się od gór, jeśli tego chciała; kiedy wchodziła do lasu, wilki i niedźwiedzie uciekały drugą stroną.

Ale mogła go wyłączyć.

I teraz właśnie to robiła. Tiffany musiała się koncentrować, by ją zauważyć. Większa część jej umysłu mówiła, że nie ma tu nikogo.

No dobrze, pomyślała; wystarczy już tego.

Zakaszlała. I nagle babcia Weatherwax zawsze tu była.

— Panna Spisek czuje się dobrze — oznajmiła Tiffany.

— Wspaniała kobieta — stwierdziła babcia.

— O tak. Chociaż ma swoje dziwne przyzwyczajenia.

— Cóż, żadna z nas nie jest doskonała.

— Wypróbowuje nowe oczy.

— Dobrze.

— To para kruków.

— Może tak będzie lepiej — uznała babcia.

— Lepiej niż z myszami, które miała poprzednio.

— Tak sądzę.

Trwało to jeszcze chwilę i Tiffany zaczęła się irytować, że sama musi wykonywać całą pracę. Istnieje w końcu coś takiego jak zwykła uprzejmość. Ale co tam… wiedziała, co należy zrobić.

— Pani Skorek napisała kolejną książkę — oświadczyła.

— Słyszałam — odparła babcia Weatherwax.

Cienie w pokoju stały się chyba odrobinę ciemniejsze.

No cóż, to tłumaczyło nadąsanie. Sama myśl o pani Skorek budziła u babci Weatherwax irytację. Zdaniem babci pani Skorek była w całości nieodpowiednia. Nie urodziła się w okolicy, co samo w sobie było niemal zbrodnią. Pisała książki, a babcia Weatherwax nie ufała książkom. No i pani Skorek (co wymawiało się Skou-riik, przynajmniej według pani Skorek) wierzyła w błyszczące różdżki i amulety, mistyczne runy i moc gwiazd, gdy tymczasem babcia Weatherwax wierzyła w filiżanki herbaty, kruche ciasteczka, poranne mycie w zimnej wodzie… no i przede wszystkim w babcię Weatherwax.

Pani Skorek była popularna zwłaszcza wśród młodszych czarownic, ponieważ jeśli ktoś uprawiał czarownictwo w jej stylu, mógł nosić tyle biżuterii, że ledwie chodził. Babcia Weatherwax nigdzie nie była zbyt popularna…

…dopóki nie była potrzebna. Kiedy Śmierć stał nad kołyską albo kiedy w lesie obsunęła się siekiera i krew wsiąkała w mech, posyłało się kogoś do krzywej, samotnej chatki na polanie. Kiedy umierała wszelka nadzieja, wzywało się babcię Weatherwax, gdyż była najlepsza.

I zawsze przychodziła. Zawsze. Ale popularna? Nie. Potrzebować to nie to samo co lubić. Babcia Weatherwax była na te okazje, kiedy sprawy wyglądały poważnie.

Tiffany jednak ją lubiła na swój sposób. I sądziła, że babcia Weatherwax też ją lubi. Pozwalała Tiffany nazywać się babcią, choć wszystkie inne młode czarownice musiały się do niej zwracać „pani Weatherwax”. Czasami Tiffany miała wrażenie, że jeśli ktoś zachowywał się przyjaźnie w stosunku do babci Weatherwax, ona sprawdzała, jak przyjazny pozostanie. U babci Weatherwax wszystko było próbą.

— Ta nowa książka nazywa się „Pierwsze loty w czarownictwie” — mówiła dalej, bacznie obserwując starą czarownicę.

Babcia Weatherwax się uśmiechnęła. To znaczy kąciki jej ust uniosły się do góry.

— Ha! — powiedziała. — Mówiłam to już i powiem jeszcze raz: Nie można się z książek nauczyć czarownictwa. Letycja Skorek uważa, że można zostać czarownicą metodą chodzenia na zakupy. — Rzuciła Tiffany przenikliwe spojrzenie, jakby zastanawiała się nad decyzją. — A założę się, że tego nie potrafi — dodała w końcu.

Sięgnęła po swoją herbatę i objęła palcami filiżankę. Potem drugą ręką chwyciła dłoń Tiffany.

— Gotowa? — zapytała.

— Na co… — zaczęła Tiffany i nagle poczuła, że dłoń robi się gorąca. Ciepło płynęło w górę wzdłuż ramienia i rozgrzewało je aż do kości.

— Czujesz?

— Tak!

Ciepło odeszło. A babcia Weatherwax, wciąż obserwując twarz dziewczynki, przekręciła filiżankę dnem do góry.

Herbata wypadła i stuknęła o podłogę. Zamarzła w litą bryłę.

Tiffany miała już dość dużo lat, by nie spytać: ,Jak to zrobiłaś?”. Babcia Weatherwax nie odpowiadała na głupie pytania. Właściwie to nie odpowiadała na bardzo liczne pytania.

— Przemieściłaś ciepło. Zabrałaś je z herbaty i przepuściłaś przez siebie do mnie, tak?

— Tak, ale ono mnie nawet nie dotknęło — odparła tryumfalnie babcia. — Wszystko polega na równowadze, rozumiesz? Równowaga to sedno. Utrzymaj równowagę, a… — Urwała nagle. — Bujałaś się kiedyś na huśtawce? Jeden koniec się wznosi, drugi opada. Ale ten kawałek w środku, w samym środku, zawsze zostaje na miejscu. Górność i dolność przepływają przez niego. Nieważne, jak wysoko czy nisko znajdą się końce, on zachowuje równowagę. — Prychnęła. — Magia jest zwykle właśnie przemieszczaniem różnych rzeczy.

— Mogę się tego nauczyć?

— Tak przypuszczam. To nietrudne, jeśli już osiągniesz właściwy stan umysłu.

— Możesz mnie nauczyć?

— Właśnie to zrobiłam. Pokazałam ci.

— Nie, babciu. Pokazałaś mi właśnie, jak się to robi, a nie… jak się to robi.

— Nie mogę ci tego powiedzieć. Wiem, jak ja to robię. Jak ty to robisz, to inna kwestia. Musisz tylko osiągnąć właściwy stan umysłu.

— A jak to zrobić?

— Skąd mogę wiedzieć? To przecież twój umysł — rzuciła niechętnie babcia. — Nastaw imbryk. Moja herbata całkiem wystygła.

W jej glosie zabrzmiała nuta złośliwości, ale taka już była babcia. Wyznawała pogląd, że jeśli ktoś potrafi się uczyć, sam do wszystkiego dojdzie. Nie warto ludziom niczego ułatwiać. Życie nie jest łatwe, mawiała.

— I widzę, że dalej nosisz tę błyskotkę.

Babcia nie lubiła błyskotek. To słowo oznaczało cokolwiek metalowego, co nie miało na celu przytrzymywania, spinania albo mocowania. Należało do „zakupów”.

Tiffany dotknęła małego srebrnego konia, którego nosiła na szyi. Był malutki i prosty, ale wiele dla niej znaczył.

— Tak — potwierdziła spokojnie. — Dalej noszę.

— A co masz w koszyku? — zapytała nagle babcia, co było wyjątkową niegrzecznością. Koszyk Tiffany stał na stole. W środku był prezent, naturalnie. Wszyscy wiedzieli, że kiedy idzie się z wizytą, należy zabrać jakiś prezent, ale odwiedzana osoba powinna być zaskoczona, kiedy go dostaje. Powinna mówić coś w rodzaju „Och, naprawdę nie trzeba było”.

— Coś ci przyniosłam — powiedziała Tiffany, wieszając nad ogniem duży czarny czajnik.

— Nie masz żadnego powodu, żeby przynosić mi prezenty. Jestem tego pewna — oświadczyła babcia.

— No cóż… — mruknęła Tiffany i na tym poprzestała.

Usłyszała, jak babcia unosi pokrywkę kosza. W środku był kociak.

— Jej matką była Różyczka, kotka wdowy Cable — wyjaśniła Tiffany, by jakoś wypełnić ciszę.

— Nie trzeba było — burknęła babcia Weatherwax.

— To żaden kłopot. — Tiffany uśmiechnęła się do ognia.

— Nie chcę tu żadnych kotów.

— Będzie łapać myszy. — Tiffany nadal się nie odwracała.

— Nie mam tu myszy.

Nie mają co jeść, pomyślała Tiffany. A głośno powiedziała:

— Pani Skorek ma sześć czarnych kotów.

Biała kotka w koszyku pewnie patrzy na babcię Weatherwax z tą smutną, zaskoczoną miną wszystkich kociąt. Ty poddajesz mnie próbom, ja ciebie poddaję próbom, myślała dziewczyna.

— Nie mam pojęcia, co z nią zrobić. Będzie musiała spać w szopie dla kóz, to jasne.

Większość czarownic trzymała kozy.

Kotka otarła się o dłoń babci i zamiauczała.

Kiedy Tiffany wychodziła jakiś czas później, babcia Weatherwax pożegnała się z nią przy drzwiach i bardzo starannie zamknęła kociaka na zewnątrz.

Tiffany przeszła przez polanę do miejsca, gdzie uwiązała miotłę panny Spisek.

Nie wsiadła na nią jednak. Jeszcze nie. Ukryła się za ostrokrzewem i znieruchomiała tak, że już jej tam nie było, że wszystko w niej mówiło: nie ma mnie tu.

Każdy widział obrazy w chmurach albo w płomieniach. I wystarczy to odwrócić. Trzeba wyłączyć tę część siebie, która mówi, że się tu jest — i człowiek się rozpływa. Każdemu, kto by patrzył, bardzo trudno byłoby cokolwiek zobaczyć. Twarz staje się połączeniem liści i cieni, ciało fragmentem drzewa i krzewu. Umysł patrzącego wypełnia luki.

Wyglądając jak kawałek ostrokrzewu, Tiffany obserwowała drzwi. Wiatr wzmógł się, ciepły, ale dokuczliwy — zrywał z jaworu żółte i czerwone liście i rozrzucał je na całej polanie. Kociak próbować trącać je łapką, kiedy siedział tam i miauczał smętnie. Lada chwila babcia Weatherwax uzna, że Tiffany już sobie poszła, a wtedy otworzy drzwi i…

— Zapomniałaś czegoś? — odezwała się babcia tuż przy jej uchu. Była tym krzewem.

— Ehm… Kotek jest słodki i pomyślałam, że… no wiesz… że go polubisz — jąkała się Tiffany. I myślała: Właściwie mogła się tu dostać, jeśli biegła, ale dlaczego jej nie zauważyłam? Czy można biec i ukrywać się jednocześnie?

— Nie martw się o mnie, dziewczyno. Wracaj do panny Spisek i przekaż jej moje najlepsze życzenia. Już. Ale… całkiem niezłe ukrycie przed chwilą pokazałaś — dodała czarownica i jej głos zmiękł trochę. — Wielu by cię nie zauważyło. Słowo daję, prawie nie słyszałam, jak rosną ci włosy.

Kiedy miotła zniknęła wśród drzew, a babcia Weatherwax upewniła się na kilka znanych sobie sposobów, że Tiffany naprawdę odleciała, wróciła do chatki, staranie nie zwracając uwagi na kociaka.

Po kilku minutach drzwi skrzypnęły i uchyliły się odrobinę. Może to tylko przeciąg… Kotka wsunęła się do wnętrza…

* * *

Wszystkie czarownice są trochę dziwaczne. Tiffany zdążyła się do tego przyzwyczaić, więc teraz dziwaczność wydawała się jej całkiem normalna. Taka na przykład panna Płask, która miała dwa ciała, choć jedno z nich tylko urojone, albo pani Pullunder, która hodowała rodowodowe dżdżownice i każdej nadawała imię… chociaż właściwie ona wcale nie była dziwna, najwyżej trochę nietypowa, a poza tym dżdżownice okazały się całkiem interesujące na swój zasadniczo nieinteresujący sposób. Była też matula Dismass cierpiąca na ataki zakłóceń temporalnych, co może dawać niezwykłe efekty, jeśli przytrafia się czarownicy — jej usta nigdy nie poruszały się w zgodzie z wypowiadanymi słowami, a czasami jej kroki schodziły po schodach dziesięć minut przed nią.

Ale jeśli chodzi o dziwactwa, to pannie Spisek nie tylko należał się tort, ale też paczka herbatników z czekoladą na wierzchu i na dodatek świeczka.

Od czego zacząć, skoro wszystko było niesamowicie dziwaczne…

Panna Eumenidezja Spisek straciła wzrok, kiedy miała sześćdziesiąt lat. Dla większości byłoby to nieszczęście, ale panna Spisek była utalentowana w Pożyczaniu, pewnej szczególnej umiejętności czarownic — potrafiła wykorzystywać umysły zwierząt i odczytywała w nich to, co widziały swoimi oczami.

Ogłuchła, kiedy miała siedemdziesiąt pięć lat, ale przez ten czas nabrała wprawy i potrafiła używać dowolnych uszu, jakie znalazła w pobliżu.

Kiedy Tiffany się u niej zjawiła, panna Spisek do słuchania i patrzenia wykorzystywała mysz, ponieważ jej stara kawka już zdechła. Dziwnie było patrzeć na starą kobietę chodzącą po domu z myszą w wyciągniętej ręce, a bardzo niepokojące, że kiedy człowiek coś do niej powiedział, ręka z myszą przesuwała się w jego stronę. Nie do wiary, jak niesamowite wrażenie może robić mały, różowy i ruchliwy nosek.

Nowe kruki były o wiele lepsze. Ktoś w jednej z okolicznych wiosek zrobił dla niej żerdź mocowaną na ramionach, po jednym ptaku z każdej strony, a przy jej długich i siwych włosach, efekt okazał się bardzo… no, czarowniczy, chociaż pod koniec dnia płaszcz wymagał czyszczenia.

Miała też zegar — ciężki i wykonany z pordzewiałego żelaza przez kogoś, kto był bardziej kowalem niż zegarmistrzem. Dlatego zegar robił „brzdęk-brzdąk”, a nie „tik-tak”. Nosiła go na pasku i sprawdzała czas, dotykając wskazówek.

Na wsiach opowiadano sobie, że zegar służył pannie Spisek za serce i używała go, odkąd jej pierwsze serce umarło. Ale o pannie Spisek opowiadano bardzo wiele historii.

Żeby z nią wytrzymać, niezbędny był wysoki próg odporności na dziwactwa. Tradycja nakazywała, by młode czarownice wędrowały po świecie, zatrzymywały się u starszych i pobierały nauki od najlepszych w zamian za to, co panna Tyk, łowczyni czarownic, nazywała „pomocą w zajęciach domowych”, a co oznaczało „wykonywanie wszystkich domowych obowiązków”. W większości opuszczały pannę Spisek już po jednej nocy. Tiffany była tu już od trzech miesięcy.

Aha… Czasami, kiedy panna Spisek szukała jakiejś pary oczu, by przez nie spojrzeć, wciskała się do niej. To było dziwne uczucie mrowienia, jak gdyby ktoś niewidzialny zaglądał jej przez ramię.

Cóż, panna Spisek mogła wziąć nie tylko tort, paczkę herbatników z czekoladą na wierzchu i świecę, ale też deser biszkoptowy, kanapki i człowieka, który potem robił zabawne zwierzęta z baloników.

Kiedy Tiffany weszła, panna Spisek tkała przy krośnie. Dwa dzioby odwróciły się w stronę dziewczyny.

— Ach, moje dziecko — odezwała się panna Spisek cienkim, łamiącym się głosem. — Miałaś udany dzień.

— Tak, panno Spisek — odparła grzecznie Tiffany.

— Widziałaś tę dziewuchę Weatherwax i ona czuje się dobrze. „Klik-klak” stukało krosno. „Brzdęk-brzdąk” dźwięczał zegar.

— Całkiem dobrze — zgodziła się Tiffany.

Panna Spisek nie stawiała pytań. Ona podawała tylko odpowiedzi. Dziewucha Weatherwax, myślała Tiffany, kiedy szykowała kolację. No ale panna Spisek była bardzo stara.

I przerażająca — trudno temu zaprzeczyć. Nie miała haczykowatego nosa, a miała wszystkie zęby, choćby i żółte, ale poza tym była wręcz książkowym wizerunkiem złej czarownicy. Kolana jej trzeszczały, kiedy chodziła. A chodziła bardzo szybko, z pomocą dwóch kosturów, biegając wszędzie niczym wielki pająk. I kolejna dziwna sprawa: w chatce wisiało pełno pajęczyn, których Tiffany miała nigdy nie dotykać, ale nigdzie nie zauważyła pająka.

Była jeszcze kwestia czerni. Większość czarownic lubi czarny kolor, ale panna Spisek miała też czarne kozy i czarne kury. Ściany w chatce były czarne. Podłoga była czarna. Gdyby upuścić kawałek lukrecji, człowiek nigdy by go już nie znalazł. W dodatku, ku swej głębokiej niechęci, Tiffany musiała robić także czarne sery, to znaczy malować je lśniącym czarnym woskiem. Była doświadczoną serowarką, a wosk chronił przed wysychaniem, ale jakoś nie ufała czarnym serom. Zawsze wyglądały, jakby coś knuły.

Na dodatek panna Spisek chyba wcale nie potrzebowała snu. Noc czy dzień nie robiły jej specjalnej różnicy. Kiedy kruki szły spać, przywoływała sowę i tkała przy sowich oczach. Sowa świetnie się nadaje, tłumaczyła, bo odwraca głowę, żeby obserwować czółenko. „Klik-kłak” stukało krosno. „Brzdęk-brzdąk” dźwięczał zegar tuż za nim.

Panna Spisek, w jej wzdętym czarnym płaszczu, z zabandażowanymi oczami i splątanymi siwymi włosami…

Panna Spisek z dwoma laskami, wędrująca po domku i ogrodzie w ciemną i mroźną noc, wąchająca wspomnienia kwiatów…

Każda czarownica ma pewną szczególną umiejętność. Panna Spisek dostarczała sprawiedliwości.

Ludzie przybywali z wielu mil dookoła, by przedstawić jej swoje problemy. „Wiem, że to moja krowa, ale on mówi, że jego!”. „Ona twierdzi, że to jej ziemia, ale ojciec mnie ją zostawił!”.

A panna Spisek siedziała przy klik-klakającym krośnie, plecami do pokoju pełnego zdenerwowanych ludzi. Krosno ich niepokoiło. Obserwowali je, jakby się go bali, a ich obserwowały kruki.

Jąkając się, przedstawiali swoje racje, przetykane eemami i uhmami, a krosno stukało bezustannie w migotliwym blasku świec… A tak. Świece.

Za lichtarze służyły dwie czaszki. Na jednej wyrzeźbiono słowo ENOCHI, na drugiej ATHOOTITA.

(Słowa te oznaczały WINA i NIEWINNOŚĆ. Tiffany wolałaby o tym nie wiedzieć. Dziewczynka wychowana w Kredzie w żaden sposób nie mogła tego wiedzieć, albowiem słowa te pochodziły z obcego, a na dodatek starożytnego języka. Znała je z powodu doktora Sensibility Bustle’a, dra fil. mag., bak. ling. el., prof. nadzw. magii Niewidocznego Uniwersytetu, który siedział jej w głowie.

No, w każdym razie jego część.

Parę lat temu została opanowana przez ulowca — coś, co od milionów lat kolekcjonowało umysły. Zdołała usunąć go ze swojej głowy, ale kilka zaplątanych w mózgu fragmentów pozostało. Jeden z nich stanowiła mała grudka ego i wspomnień będąca wszystkim, co pozostało po zmarłym doktorze Bustle. Nie sprawiał kłopotów, ale kiedy patrzyła na cokolwiek zapisanego w obcym języku, umiała to przeczytać… a raczej słyszała cienki głos doktora tłumaczącego jej tekst. Inne resztki doktora chyba już nie istniały. Jednak na wszelki wypadek starała się nie rozbierać przed lustrem).

Świece kapały woskiem na czaszki, a ludzie zerkali na nie przez cały czas.

Potem, kiedy wszystkie słowa zostały już wypowiedziane, krosno zatrzymywało się, szokując nagłą ciszą. Panna Spisek odwracała się w swoim wielkim i ciężkim fotelu, po czym zdejmowała czarną opaskę z szarych, perłowych oczu.

— Usłyszałam — mówiła. — A teraz zobaczę. Zobaczę, co jest prawdą.

Niektórzy zwyczajnie uciekali, kiedy spoglądała na nich w świetle czaszek. Jej oczy, które nie mogły widzieć ich twarzy, były jakoś zdolne zobaczyć umysły. Kiedy panna Spisek patrzyła przez kogoś na wskroś, mógł być tylko prawdomówny albo bardzo, bardzo głupi.

Dlatego nikt nigdy nie spierał się z panną Spisek.

Czarownicom nie wolno przyjmować zapłaty za korzystanie z ich talentów, ale każdy, kto przychodził z prośbą, by panna Spisek rozstrzygnęła jakiś spór, przynosił jej prezent. Zwykle żywność, czasem czystą używaną odzież, jeśli była czarna, albo parę starych butów, jeśli były w jej rozmiarze. Jeśli panna Spisek wydała wyrok przeciwko komuś, naprawdę nie było dobrym pomysłem (tak twierdzili wszyscy), by prosić o zwrot prezentu, jako że przemiana w coś małego i śliskiego może człowieka urazić.

Ludzie mówili, że jeśli ktoś okłamie pannę Spisek, w ciągu tygodnia zginie straszną śmiercią. Mówili, że królowie i książęta przybywają nocą do panny Spisek i pytają o ważne sprawy państwa. Mówili, że ma w piwnicy stosy złota, strzeżone przez demona o skórze jak ogień i o trzech głowach; miał atakować każdego, kogo zobaczy, i odgryzać ludziom nosy.

Tiffany podejrzewała, że co najmniej dwie z tych historii nie są prawdziwe. Wiedziała, że prawdziwa nie jest trzecia, gdyż pewnego dnia zeszła do piwnicy (z wiadrem wody i pogrzebaczem na wszelki wypadek). Znalazła tam jedynie stosy ziemniaków i marchewki. I mysz przyglądającą się jej uważnie.

Tiffany się nie bała — nie bardzo. Bo po pierwsze, jeśli demon nie był wyjątkowo sprawny w udawaniu ziemniaka, prawdopodobnie nie istniał. A po drugie, choć panna Spisek wyglądała groźnie, brzmiała groźnie i pachniała jak stare, od dawna zamknięte szafy, jednak nie budziła uczucia grozy.

Pierwszy Rzut Oka i Druga Myśl — na nich powinna opierać się czarownica. Pierwszy Rzut Oka, by zobaczyć, co jest naprawdę, a Druga Myśl, żeby pilnowała Pierwszej, czy myśli jak należy. Była też Trzecia Myśl; Tiffany nigdy nie słyszała, by ktoś o niej rozmawiał, więc także nic nie mówiła. Trzecie Myśli wpadały do głowy dość rzadko, były dziwne i wydawały się myśleć same z siebie. I mówiły Tiffany, że w pannie Spisek jest coś więcej, niż można dostrzec.

Aż pewnego dnia przy odkurzaniu przewróciła czaszkę zwaną Enochi…

…i nagle dowiedziała się o pannie Spisek więcej, niż panna Spisek by chciała, żeby ktokolwiek o niej wiedział.

Tego wieczoru, kiedy jadły gulasz (z czarną fasolą), panna Spisek odezwała się nagle.

— Wiatr się wzmaga. Musimy niedługo wyruszyć. W taką noc nie zaryzykuję miotły nad drzewami. Mogą tu krążyć dziwne stworzenia.

— Wyruszyć? Idziemy gdzieś? — zdziwiła się Tiffany. Nigdy nie wychodziły wieczorami. Właśnie dlatego wieczory ciągnęły się, jakby trwały setki lat.

— Rzeczywiście idziemy. Dziś wieczorem będą tańczyć. — Kto?

— Kruki nic nie zobaczą, a sowa wszystko pomiesza — ciągnęła panna Spisek. — Muszę użyć twoich oczu.

— Kto będzie tańczył, panno Spisek? — nie ustępowała Tiffany. Lubiła tańce, ale tutaj nikt chyba nie tańczył.

— To niedaleko, ale będzie burza.

Czyli więcej się nie dowie; panna Spisek nie ma zamiaru niczego zdradzić. Ale brzmiało to interesująco. Poza tym bardzo kształcące będzie zobaczenie czegoś, co panna Spisek uważa za dziwne.

Oczywiście oznaczało to, że panna Spisek założy swój spiczasty kapelusz. Tiffany tego nie znosiła. Musiała wtedy stać przed nią i wpatrywać się, czując w oczach delikatne mrowienie, kiedy stara czarownica wykorzystywała ją zamiast lustra.

Nim skończyły kolację, wiatr huczał już wśród drzew niczym wielkie mroczne zwierzę. Wyrwał drzwi z ręki Tiffany, kiedy je uchyliła; dmuchnął po pokoju, aż zadźwięczały sznurki na krośnie.

— Jest pani pewna, panno Spisek? — zapytała, usiłując zatrzasnąć drzwi.

— Nawet nie mów takich rzeczy! Nie waż się mówić takich rzeczy. Taniec musi mieć świadka! Nigdy jeszcze nie opuściłam tańca! — Panna Spisek wydawała się nerwowa i napięta. — Musimy iść! A ty musisz się ubrać na czarno.

— Panno Spisek, przecież pani wie, że nie noszę czerni.

— Dzisiaj jest noc na czerń. Włożysz mój prawie najlepszy płaszcz.

Powiedziała to z czarowniczą stanowczością, jakby sam pomysł, że ktoś mógłby się sprzeciwić, nie przyszedł jej do głowy. Miała sto trzynaście lat, a zatem wiele praktyki. Tiffany nie próbowała się kłócić.

Przecież nie o to chodzi, że mam coś przeciwko czerni, myślała, wyciągając prawie najlepszy płaszcz. Po prostu do mnie nie pasuje. Kiedy ludzie mówią, że czarownice noszą się na czarno, tak naprawdę chodzi im o to, że starsze panie noszą się na czarno. Zresztą nie ubieram się przecież na różowo ani nic…

Potem musiała owinąć zegar panny Spisek strzępkami koca, tak że „brzdęk-brzdąk” zmieniło się w „brzdęk-brzdąk”. Pozostawienie zegara nie wchodziło w grę. Panna Spisek zawsze nosiła go ze sobą.

Kiedy Tiffany się szykowała, staruszka nakręciła zegar. Towarzyszył temu straszliwy zgrzyt. Zawsze sama go nakręcała; czasami przerywała wygłaszanie wyroku i robiła to przed tłumem przerażonych ludzi.

Deszcz jeszcze nie padał, ale kiedy ruszały, w powietrzu pełno było gałązek i spadających liści. Panna Spisek usiadła na miotle bokiem i desperacko ściskała kij, Tiffany zaś szła pieszo i holowała ją na kawałku sznura do bielizny.

Niebo wciąż jeszcze było czerwone, a wypukły księżyc stał wysoko. Wiatr pędził przez jego tarczę strzępki chmur i las wypełniały ruchome cienie. Gałęzie uderzały o siebie; Tiffany usłyszała trzask i huk, kiedy gdzieś w ciemności jedna z nich runęła na ziemię.

— Idziemy do wiosek?! — krzyknęła ponad szumem i hałasem.

— Nie! Skręć na ścieżkę przez las! — zawołała panna Spisek. Aha, pomyślała Tiffany, pewnie będzie to słynne „tańczenie bez żadnej bielizny”, o którym tyle słyszałam. Chociaż prawdę mówiąc, wcale nie tak wiele, bo kiedy tylko ktoś o tym wspomni, ktoś inny zaraz go ucisza, więc właściwie prawie wcale o tym nie słyszałam, ale nie słyszałam w sposób bardzo znaczący.

Było to coś, co zdaniem wielu osób robiły czarownice, ale czarownice wcale tak nie uważały. Tiffany nie bardzo to wszystko rozumiała. Nawet gorące letnie noce nie były przecież aż tak ciepłe, no i zawsze trzeba brać pod uwagę jeże albo osty. Poza tym nie można sobie nawet wyobrazić kogoś takiego jak babcia Weatherwax tańczącego bez… No, w każdym razie nie można sobie tego wyobrazić, bo gdyby się komuś udało, głowa by mu eksplodowała.

Skręciła w leśną dróżkę, wciąż ciągnąc za sobą unoszącą się nad ziemią pannę Spisek. Wiatr przycichł, jednak przyniósł zimne powietrze, a potem już je zostawił. Tiffany była wdzięczna za płaszcz, nawet czarny.

Szła przed siebie, skręcając w kolejne ścieżki, zgodnie z poleceniami panny Spisek. Aż wreszcie zobaczyła ognisko płonące wśród drzew w niewielkim zagłębieniu gruntu.

— Zatrzymaj się tutaj i pomóż mi zejść, dziewczyno — poleciła stara czarownica. — A teraz słuchaj uważnie. Są reguły. Pierwsza: nic nie będziesz mówić; druga: będziesz patrzyła jedynie na tancerzy; trzecia: nie ruszysz się, dopóki taniec nie dobiegnie końca. I nie będę powtarzać dwa razy!

— Tak, panno Spisek. Strasznie tu zimno.

— Będzie jeszcze zimniej.

Skierowały się w stronę słabego światła. Co komu po tańcu, który można tylko oglądać? — zastanawiała się Tiffany. Nie wydawało się to dobrą zabawą.

— To nie ma być zabawa — oświadczyła panna Spisek.

Cienie przesuwały się przed ogniskiem, a Tiffany słyszała męskie głosy. Potem ktoś wylał wodę na płomienie.

Zasyczało, a między korony drzew uniósł się obłok pary. Zdarzyło się to w jednej chwili i było szokujące. Jedyna rzecz, która wydawała się tutaj żywa, teraz umarła.

Zeschłe liście chrzęściły jej pod stopami. Księżyc na niebie — z którego wiatr do czysta wymiótł chmury — rzucał na ziemię małe srebrne plamki.

Minęło sporo czasu, nim Tiffany zrozumiała, że na polance stoi sześciu mężczyzn. Musieli nosić czarne kostiumy — na tle księżycowego blasku wyglądali jak człekokształtne otwory w nicość. Stali w dwóch trzyosobowych szeregach, twarzami do siebie. Zachowywali jednak bezruch tak absolutny, że po chwili Tiffany zaczęła się zastanawiać, czy ich sobie nie wyobraziła.

I wtedy zadudnił bęben: bum… bum… bum!

Trwało to jakieś pół minuty, potem bęben umilkł. Ale w ciszy zimnego lasu rytm trwał w głowie Tiffany — i może nie ona jedyna go słyszała, bo mężczyźni delikatnie kiwali głowami do taktu.

Zaczęli tańczyć.

Jedynym dźwiękiem był odgłos ich butów uderzających o ziemię, gdy ludzie — cienie zbliżali się do siebie i rozchodzili. Ale wtedy Tiffany — wciąż z bezgłośnym bębnem rozbrzmiewającym jej w głowie — usłyszała jeszcze coś. Jej stopa tupała o ziemię, sama z siebie.

Słyszała już ten rytm, widziała mężczyzn tańczących w ten sposób. Ale było to w słońcu, w jasnym blasku dnia. I mieli przyczepione do ubrań małe dzwoneczki.

— To taniec morris! — powiedziała nie całkiem pod nosem.

— Psst! — syknęła panna Spisek.

— Ale to nie jest właściwy…

— Bądź cicho!

Zaczerwieniona, rozgniewana w ciemności, Tiffany oderwała wzrok od tańczących i demonstracyjnie rozejrzała się po polanie. Tłoczyły się tu również inne cienie, ludzkie, a przynajmniej podobne do ludzkich, jednak nie widziała ich wyraźnie i może to nawet lepiej.

Wciąż się ochładzało. Zeschłe liście pokryła biel szronu.

Rytm trwał. Ale Tiffany zdawało się, że nie jest już jedyny, ale że przejmuje inne rytmy i echa z wnętrza jej głowy.

Panna Spisek mogła sobie syczeć do woli. To był taniec morris. Tylko że w niewłaściwym czasie!

Tancerze morrisa przybywali do wioski zwykle w maju. Nikt nie był pewien, kiedy się pojawią, ponieważ musieli odwiedzić wiele wiosek w całej Kredzie, a każda wioska miała swoją gospodę, co spowalniało ich wędrówkę.

Nosili kije i białe kostiumy z dzwoneczkami, żeby nie mogli podkradać się do ludzi. Nikt przecież nie lubi być zaskoczony przez niespodziewanego tancerza morrisa. Tiffany czekała przed wioską razem z innymi dziećmi; potem tańczyli za nimi przez całą drogę.

Tancerze tańczyli później na wiejskich łąkach do muzyki bębna, uderzali kijami w powietrzu, a potem wszyscy szli do gospody i przychodziło lato.

Tiffany nie zdołała odkryć, jak to się działo. Tancerze tańczyli i przychodziło lato — tyle wiedział każdy. Ojciec opowiadał, że był taki rok, kiedy tancerze się nie zjawili, wilgotna i zimna wiosna przeszła w chłodną jesień, a miesiące między nimi wypełniały mgły, deszcze i przymrozki w sierpniu.

Teraz łomot bębnów wciąż miała w uszach, aż kręciło jej się w głowie. Tancerze robili coś nie tak… coś było nie tak…

I wtedy przypomniała sobie siódmego tancerza — tego, którego nazywali Błaznem. Zwykle był niski, nosił pomięty cylinder i na całym ubraniu miał naszyte jaskrawe gałgany. Chodził dookoła z kapeluszem w ręku i szczerzył się do ludzi, dopóki nie dali mu pieniędzy na piwo. Czasami jednak odkładał kapelusz i wpadał między tańczących. Można by się spodziewać gigantycznej plątaniny rąk i nóg, ale jakoś nigdy do niej nie dochodziło. Skacząc i wirując między spoconymi tancerzami, zawsze potrafił znaleźć się tam, gdzie nie było innych.

Świat przesuwał się wokół niej. Zamrugała. Bębny w głowie grzmiały teraz jednym rytmem, potężnym jak ocean. Panna Spisek została zapomniana. Tak samo jak ci dziwni i tajemniczy widzowie. Teraz liczył się jedynie taniec.

Wił się w powietrzu jak coś żywego. Ale miał puste miejsce przesuwające się w szyku tancerzy. I ona powinna tam być, wiedziała o tym. Panna Spisek powiedziała, że nie, ale to było dawno temu, no i jak panna Spisek mogła to zrozumieć? Co ona wiedziała? Kiedy ostatni raz tańczyła? Taniec rozlewał się już po kościach Tiffany. Przyzywał ją. Sześciu tancerzy to za mało.

Podbiegła i skoczyła między nich.

Oczy tancerzy błysnęły gniewnie, kiedy skakała i przesuwała się wśród nich, zawsze tam, gdzie ich nie było. Bębny kierowały jej stopami, więc stopy szły tam, dokąd popychały je bębny.

I nagle… był tam ktoś inny.

Tak jakby nagle ogarnęło ją uczucie, że ktoś za nią stoi… ale też uczucie, że ktoś stoi przed nią, że jest obok niej, nad nią i pod nią — wszystko naraz.

Tancerze zamarli, ale świat wirował. Mężczyźni byli tylko czarnymi cieniami, ciemnymi konturami w mroku. Bęben ucichł i trwała tylko jedna długa chwila, kiedy Tiffany obracała się delikatnie i bezgłośnie z wyciągniętymi ramionami, nie dotykając stopami gruntu, z twarzą zwróconą ku gwiazdom, które były zimne jak lód i ostre jak igły. Uczucie było… cudowne.

— Kim Ty Jesteś? — zapytał głos.

Miał echo, a może dwie osoby powiedziały to samo niemal równocześnie.

Rytm powrócił nagłe i sześciu mężczyzn się z nią zderzyło.

* * *

Kilka godzin później, w małym miasteczku Psikręt, na równinach, mieszkańcy wrzucili związaną czarownicę do rzeki.

Coś takiego nigdy nie zdarzało się w górach, gdzie czarownice cieszyły się należnym szacunkiem, ale na rozległych równinach wciąż mieszkali ludzie tak tępi, że wierzyli w paskudne historie. Poza tym trudno było o jakieś rozrywki wieczorami.

Jednakże prawdopodobnie nieczęsto czarownica przed kąpielą dostawała kubek herbaty i ciasteczka.

Tak się stało, ponieważ mieszkańcy Psikrętu Robili Wszystko Według Książki.

Książka miała tytuł „Magavenatio Obtusis”[1]. Nie wiedzieli, skąd się u nich wzięła. Po prostu pewnego dnia leżała sobie na półce w którymś ze sklepów.

Umieli czytać, oczywiście. Żeby w świecie jakoś sobie radzić, trzeba się trochę znać na czytaniu i pisaniu, nawet w Psikręcie. Ale niespecjalnie ufali książkom ani ludziom, którzy je czytają.

Ta książka jednak mówiła o tym, jak radzić sobie z czarownicami. Wyglądała na miarodajną i nie zawierała zbyt wielu długich (a więc podejrzanych) słów, takich jak „marmolada”. Nareszcie, mówili sobie, mamy coś, czego potrzebowaliśmy. To rozsądna książka. Owszem, może nie tego się spodziewaliśmy, ale pamiętacie tę czarownicę z zeszłego roku? Wrzuciliśmy ją do rzeki, a potem chcieliśmy spalić na stosie. Tylko że okazała się całkiem mokra i uciekła. Lepiej uniknąć na przyszłość takich wypadków.

Szczególnie zwracali uwagę na ten fragment:

Bardzo ważne jest, by po schwytaniu czarownicy nie krzywdzić jej w żaden sposób (na razie!). W żadnej sytuacji nie wolno podkładać pod nią ognia! To błąd typowy dla początkujących. Rozwściecza tylko czarownicę, która powraca jeszcze silniejsza. Jak wszyscy wiedzą, innym sposobem pozbycia się czarownicy jest wrzucenie jej do rzeki albo stawu.

Oto najlepszy plan:

Przede wszystkim należy uwięzić czarownicę na noc, w umiarkowanie ciepłym pomieszczeniu, i dać jej tyle zupy, ile zażąda. Zupa z marchewki i soczewicy w zasadzie wystarczy, ale w celu uzyskania najlepszych wyników sugerujemy zupę z porów i ziemniaków, na solidnym wołowym rosole. Wykazano, że taka zupa bardzo osłabia jej moce magiczne. Nie należy podawać zupy pomidorowej — pomidorowa uczyni ją bardzo potężną.

Dla bezpieczeństwa lepiej włożyć jej do butów po jednej srebrnej monecie. Nie zdoła ich wyjąć, gdyż poparzą jej palce.

Zadbajcie o to, by miała ciepły koc i poduszkę. To ją oszuka i skłoni do snu. Zamknijcie drzwi i dopilnujcie, żeby nikt nie wchodził.

Jakąś godzinę przed świtem wejdźcie do jej pokoju. Może się wam wydawać, że właściwym sposobem jest wbiegnięcie tam z krzykiem. NIC NIE MOŻE BYĆ BARDZIEJ BŁĘDNEGO! Wejdźcie cichutko, na palcach, postawcie przy śpiącej czarownicy kubek herbaty, cofnijcie się do drzwi i chrząknijcie niezbyt głośno. To bardzo ważne. Gwałtownie obudzona czarownica może być naprawdę straszna.

Niektórzy eksperci proponują do herbaty czekoladowe ciasteczka, inni twierdzą, że wystarczą pierniczki. Jeśli cenicie — własne życie, nie podawajcie zwykłych herbatników, wtedy bowiem iskry wystrzelą jej z uszu. Kiedy się zbudzi, wyrecytujcie poniższe, bardzo potężne zaklęcie mistyczne, które nie pozwoli jej zmienić się w rój pszczół i odlecieć:

JAKASZK ODAŻEJ EST EMTUM ANEM.

Kiedy skończy już herbatę i ciasteczka, zwiążcie jej nogi i ręce (z przodu) powrozem, używając Węzła Bosmańskiego nr 1, i wrzućcie ją do wody.

WAŻNA INFORMACJA DOTYCZĄCA BEZPIECZEŃSTWA. Zróbcie to, zanim będzie widno. Nie zostawajcie, żeby popatrzeć.

Oczywiście tym razem niektórzy zostali. I zobaczyli, że czarownica zanurza się pod wodę i nie wypływa, a jej straszliwy spiczasty kapelusz płynie po powierzchni. Potem wrócili do domu na śniadanie.

W tej konkretnej rzece nic się nie działo jeszcze przez dobre kilka minut. Potem spiczasty kapelusz zaczął sunąć w kierunku kępy gęstych trzcin. Tam się zatrzymał i uniósł bardzo powoli. Spod ronda błysnęła para oczu…

Kiedy była już pewna, że nie ma nikogo w pobliżu, panna Perspikacja Tyk, nauczycielka i łowca czarownic, wypełzła na brzeg i w świecie wschodzącego słońca odbiegła szybko w las. Sakwę z czystą suknią i zmianą bielizny ukryła wcześniej w borsuczej norze, razem z pudełkiem zapałek (nigdy nie nosiła przy sobie zapałek, jeśli zachodziło ryzyko schwytania — by nie podsuwać ludziom żadnych pomysłów).

No cóż, mogło być gorzej, myślała, susząc się przy ognisku. Na szczęście w wiosce wciąż żyli tacy, którzy umieli czytać. Inaczej znalazłaby się w ciężkiej sytuacji. To chyba był dobry pomysł, żeby wydrukować tę książkę dużymi literami.

To właśnie „Polowanie na czarownice dla osób tępych” napisała panna Tyk i dopilnowała, by egzemplarze trafiły w okolice, gdzie ludzie ciągle wierzą, że czarownice należy palić albo topić — ponieważ jedyną czarownicą, jaka ewentualnie by tamtędy przejeżdżała, była sama panna Tyk. Dzięki temu mogła mieć nadzieję, że jeśli sprawy źle się potoczą, to zanim zostanie wrzucona do wody, przynajmniej dobrze się wyśpi i zje solidny posiłek. Woda nie stanowiła problemu, jako że panna Tyk uczęszczała do Quirmskiej Pensji dla Młodych Panien, gdzie lodowata kąpiel poranna była obowiązkowa, albowiem wzmacniała Kręgosłup Moralny. A Węzeł Bosmański nr I łatwo dawał się rozwiązać zębami, nawet pod wodą.

A tak, pomyślała jeszcze, wylewając wodę z butów; dostała też dwie srebrne sześciopensówki. Doprawdy, mieszkańcy Psikrętu byli bardzo głupi. Oczywiście, tak się dzieje, kiedy ludzie pozbywają się swoich czarownic. Czarownica to ktoś, kto wie trochę więcej niż inni — dlatego zresztą nazywano je też wiedźmami. Ale niektórzy nie lubią takich, co wiedzą więcej niż oni, więc nauczyciele i wędrowni bibliotekarze omijali te osady. O ile mogła ocenić, jeśli mieszkańcy Psikrętu mieli ochotę rzucać kamieniami we wszystkich, którzy wiedzieli więcej od nich, już wkrótce będą musieli rzucać w świnie.

To było paskudne miasteczko. Na nieszczęście mieszkała tam pewna bardzo obiecująca ośmioletnia dziewczynka. Panna Tyk zaglądała więc czasem, by mieć na nią oko. Nie jako czarownica, naturalnie, bo chociaż lubiła lodowate poranne kąpiele, nie można przesadzać nawet z przyjemnościami. Udawała więc skromną handlarkę jabłkami albo wróżkę. (Czarownice nigdy nie wróżą i nie przepowiadają przyszłości, ponieważ jeśli spróbują, są zbyt precyzyjne. Ludzie naprawdę nie chcą wiedzieć, co się zdarzy, tylko że to będzie miłe. Ale czarownice nie słodzą).

Na nieszczęście sprężyna w ukrytym kapeluszu wystrzeliła akurat wtedy, kiedy panna Tyk szła główną ulicą. Czubek kapelusza wyskoczył w górę i nawet ona nie zdołała się wytłumaczyć. Cóż, teraz musi zorganizować to jakoś inaczej. Polowanie na czarownice zawsze jest ryzykowne. Ale ktoś musi to robić. Czarownica dorastająca samotnie jest smutnym i niebezpiecznym dzieckiem…

Znieruchomiała, wpatrzona w ogień. Dlaczego pomyślała akurat o Tiffany Obolałej? Dlaczego właśnie teraz?

Działając szybko, opróżniła kieszenie i zbudowała urządzenie.

Urządzenia działały. I mniej więcej tyle dało się o nich powiedzieć z całą pewnością. Budowało się je ze sznurka, kilku patyków i wszystkiego, co w danej chwili udało się znaleźć w kieszeniach. Były one u czarownic odpowiednikiem scyzoryków z piętnastoma ostrzami, trzema śrubokrętami, malutkim szkłem powiększającym i urządzeniem do usuwania woskowiny z kurcząt.

Trudno dokładnie określić, co takie urządzenia robiły. Panna Tyk uważała, że stanowią metodę odkrywania, o czym wiedzą różne ukryte części umysłu. Urządzenie należało za każdym razem budować od początku i tylko z przedmiotów znalezionych we własnych kieszeniach. Ale to przecież nic złego nosić po kieszeniach różne interesujące przedmioty — na wszelki wypadek.

W niecałą minutę panna Tyk miała urządzenie z:

jednej dwunastocalowej linijki

jednej sznurówki

jednego kawałka używanego sznurka

czarnej nitki

jednego ołówka

jednej temperówki

małego kamyka z otworem na wylot

pudełka zapałek mieszczącego mącznika imieniem Roger oraz kawałeczka chleba, żeby miał co jeść, ponieważ każde urządzenie musi zawierać coś żywego

mniej więcej pół paczki Powlekanych Cukierków na Gardło Pani Czystozłotej

guzika

Wyglądało jak kocia kołyska albo splątane nitki bardzo dziwnej marionetki.

Panna Tyk patrzyła, czekając, aż urządzenie ją odczyta. A potem linijka zakręciła się dookoła, cukierki na gardło eksplodowały w chmurę czerwonego pyłu, ołówek wystrzelił i wbił się w kapelusz panny Tyk. Szron pokrył linijkę.

Coś takiego nie powinno się zdarzyć.

* * *

Panna Spisek siedziała na parterze swej chatki i przyglądała się Tiffany śpiącej w niskiej sypialni na górze. Robiła to poprzez mysz siedzącą teraz na zmatowiałej mosiężnej ramie łóżka. Za szarymi oknami (panna Spisek nie myła ich od pięćdziesięciu trzech lat, a Tiffany nie zdołała usunąć całego brudu) wiatr zawodził pośród drzew, chociaż było dopiero popołudnie.

Szuka jej, myślała panna Spisek, karmiąc kawałkiem pradawnego sera drugą mysz na swych kolanach. Ale tutaj jej nie znajdzie. Tutaj jest bezpieczna.

I nagle mysz uniosła łebek znad sera. Coś usłyszała.

— Mówiłem wam! Ona gdziesik tu jest, chłopoki!

— Nie wim, cemu nie można pogadoć ze starom wiedźmom! Dobze se radzimy z wiedźmami!

— Można, ale ta to strrrrosno je. Mówio, że w tej mokrej piwnicy cymo okropnego demona.

Panna Spisek zrobiła zdziwioną minę.

— Oni? — szepnęła do siebie.

Głosy dobiegały spod podłogi. Posłała więc mysz po deskach do dziury.

— Nie kcem was łozcorować, ale żeśmy som akurot w tej piwnicy i widzę tu ino śmieci.

Po dłuższej chwili odezwał się drugi głos.

— No to gdzie łon?

— Może se wzioł dzień wolnego?

— A po co demonowi dzień wolnego?

— Może coby mógł se pojechać i łodwidzić staro matkę i łojca.

— Niby jok? Demony majom matki i łojców, co?

— Łojzicku, sestońcie gadoć syscy! Jesce nos usłysy!

— Ni, jest ślepo jako gacek, a głucha jako pień. Tak mówiom.

Panna Spisek uśmiechnęła się, gdy mysz wysunęła się z szorstkiej kamiennej ściany piwnicy tuż nad podłogą. Myszy mają świetny słuch. Mogą też całkiem dobrze widzieć w mroku. Spojrzała przez jej oczy…

Niewielka grupka ludzików skradała się przez piwnicę. Skórę mieli niebieską, pokrytą tatuażami i brudem. Wszyscy nosili brudne kilty, a każdy miał na plecach miecz wielki jak on sam. Wszyscy też mieli rude włosy, prawdziwie pomarańczoworude, zawiązane w nierówne końskie ogony. Jeden dźwigał na głowie króliczą czaszkę w roli hełmu; wyglądałby bardziej przerażająco, gdyby nie zsuwała mu się stale na oczy.

W pokoju nad nimi panna Spisek znowu się uśmiechnęła. A zatem słyszeli o pannie Spisek… Ale nie słyszeli dosyć.

Kiedy czterech ludzików wymknęło się z piwnicy przez opuszczoną szczurzą norę, obserwowały ich jeszcze dwie myszy, pięć różnych chrząszczy i ćma. Przeszli na palcach obok starej czarownicy, która najwyraźniej spała mocno — przynajmniej do chwili, kiedy uderzyła pięściami o poręcze fotela i wrzasnęła:

— Bang! Widzę was tamoj, wy ciut badonie!

Feeglowie zareagowali panicznie; zaskoczeni i przerażeni, zderzali się ze sobą.

— Ni pamiętom, cobym kazała wam sie rusoć! — krzyknęła panna Spisek, uśmiechając się przerażająco.

— Oj, bida, bida, bida! Ona wi, jak godoć! — zaszlochał któryś.

— Jesteście Nac Mac Feegle, tak? Ale ni poznowam znaków klanu. Spokój tam, przeco nie usmażo was na oleju. Ty! Jako ci na imię?

— Jestem Rob Rozbój, Wielki Gość klanu z Kredowego Wzgórza — odpowiedział ten w hełmie z króliczej czaszki. — A…

— Tak? Wielki Gość to ty, tak? To zróbże mi upsejmość i zewlec ten kościsty beret, kiedy ze mno godos. — Panna Spisek bawiła się znakomicie. — I weźze stań prosto. Nie będzie sie zoden garbił w moim domu!

Czterech Feeglów natychmiast stanęło na baczność.

— I dobze — pochwaliła panna Spisek. — A resto to co za jedne?

— To mój brat Tępak Wullie, panienko. — Rob Rozbój potrząsnął za ramię Feegla, który był tak chętny do biadania. W tej chwili ze zgrozą patrzył na Enochi i Athootitę.

— A dwóch pozostałych… to znaczy: a te dwa gamonie? Ty tam, znaczy tamoj. Mos mysie dudy. Jesteś gonaglem?

— Tak, pani — przyznał Feegle, który wyglądał czyściej i porządniej niż inni. Choć trzeba zaznaczyć, że są stworzenia żyjące pod starymi pniami, które są czyściejsze i porządniejsze niż Tępak Wullie.

— A nazywos sie…

— Ciut Okropny Billy Brodacz, pani.

— Twardo na mie pacys, Ciut Okropny Billy Brodaczu — zauważyła panna Spisek. — Bois sie?

— Nie, pani. Podziwiołem cie. Serce we mnie rośnie, kiedy widzem carownice tak… carownicowom.

— Ha! Widzem, co mam tu mondrale. A kim jest ten twój wielki syjaciel, panie Billy?

Billy szturchnął Dużego Jana. Mimo swego ogromnego — jak na Feegla — wzrostu, Duży Jan wydawał się zdenerwowany. Jak wiele osób o potężnych mięśniach czuł się zakłopotany w obecności osób silnych na inne sposoby.

— To Duży Jan, pani — przedstawił go Billy, gdy Duży Jan wpatrywał się we własne stopy.

— Widzem, co ma nasyjnik z wielkich zębów — rzekła panna Spisek. — Ludzkich zębów?

— Tak, pani. Ctery. Po jednym za każdego gościa, którego łobalił.

— Mówimy tu o ludzkich mężczyznach? — zdumiała się panna Spisek.

— Tak, pani. Zwykle skoce na nich z dzewa głowom do psodu. Ma bardzo twardom głowę — wyjaśnił Billy na wypadek, gdyby nie było to oczywiste.

Panna Spisek wyprostowała się w fotelu.

— A terozki ładnie wtłumoccie, cemu żeście się tak podkradoli w moim domu. No już!

Nastąpiła krótka, bardzo krótka chwila milczenia. A potem z wyraźną satysfakcją odezwał się Rob Rozbój.

— Och, to cołkiem łatwiuśkie. Żeśmy polowali na krupnioka.

— Nie, wcale nie — przerwała mu surowo czarownica. — Bo krupniok to kiska z łowcych podrobów, mięsa i krwi, doprawiona i wciśnięta w łowcę flaki.

— Ach, ale to ino wtedy, kiedy ni mozno złapać prowdziwego — wyjaśnił ostrożnie Rob Rozbój. — I nijak on prowdziwemu nie dorosta. Łoj, chytro bestia z takiego krupnioka, co se nory ryje w piwnicach…

— I taka jest prawda? Polowaliście na krupnioka? Tak było, Tępaku Wullie? — spytała panna Spisek ostrym tonem. Wszystkie oczy, wliczając w to parę należącą do skorka, zwróciły się na nieszczęsnego Wulliego.

— Eee… no… ooch… aargh… bida, bida, bida! — jęknął Tępak Wullie i osunął się na kolana. — Prosem wos, pani, nie róbcie ze mnom nicego strasnego! — błagał. — Ten wos Skorek łypie na mie łokropnie!

— No dobrze, zaczniemy od początku.

Panna Spisek zerwała opaskę z oczu. Feeglowie cofnęli się, kiedy dotknęła obu czaszek.

— Nie muszę widzieć, żeby wyniuchać kłamstwo — oświadczyła. — Powiedzcie mi… jeszcze raz.

Rob Rozbój wahał się przez chwilę. W tej sytuacji było to dowodem wielkiej odwagi.

— Tu chodzi o wielko ciut wiedźmę, pani — wyznał w końcu. — Po to psysliśmy.

— Wielką ciut… Ach, masz na myśli Tiffany? — Ano.

— Mamy do wykononio tego małego zwierzoka — dodał Tępak Wullie, unikając spoglądania w ślepe oczy czarownicy.

— Jemu idzie o misie, pani — wyjaśnił Rob Rozbój, zerkając niechętnie na brata. — To takie…

— Niezwykle ważne zadanie do wypełnienia, od którego nie można się uchylić — dokończyła panna Spisek. — Wiem, co to misja. Ale dlaczego?

Przez sto trzynaście lat życia panna Spisek słyszała wiele. Teraz jednak zdumiona wysłuchała historii o ludzkiej dziewczynce, która przez kilka dni była keldą klanu Nac Mac Feeglów. A jeśli ktoś został ich keldą, choćby na kilka dni, będą go pilnować… zawsze.

— I ona jest keldo naszych wzgórz — dodał Billy Brodacz. — Dba o nie i je chroni. Ale… — Zawahał się.

— Naso kelda ma sny — podjął Rob. — Sny o psysłości. Sny o wzgórzach zamarzniętych, gdzie syscy nie zyjom, a wielka ciut wiedźma nosi lodowo koronę.

— Na bogów!

— Ano. I to jesce nie syćko! — Billy rozłożył ręce. — Widzioła zielone dzewo rosnące w krainie lodu! Widzioła pierścień z żelaza! Widzioła cłowieka z gwoździem w sercu! Widzioła plagę kurcoków i ser, co chodzi jak cłowiek!

Przez chwilę trwała cisza. Przerwała ją panna Spisek.

— Pierwsze dwa, drzewo i pierścień, żaden problem. Dobry okultystyczny symbolizm. Gwóźdź też, bardzo metaforyczny. Mam pewne wątpliwości co do sera… Czyżby chodziło jej o Horacego? I nie jestem pewna, czy można mieć plagę kurczaków. Jak myślicie?

— Jeannie było cołki pewna co do kurcoków — oświadczył Rob Rozbój. — Śniło jej się wielo zecy dziwnych i strosnych, no to żeśmy pomyśleli, ze zobacymy, jak se żyje wielka ciut wiedźma.

Rozmaite oczy panny Spisek wpatrywały się w niego. Rob odpowiadał spojrzeniem zaciekłej szczerości. Nawet nie drgnął.

— To przecież honorowe przedsięwzięcie — przyznała czarownica. — Czemu zaczęliście od kłamstwa?

— Och, kłamstwo byłoby o wielo ciekawse — wyjaśnił Rob.

— Kiedy prawda wydaje mi się dostatecznie ciekawa.

— Może być, ale zem chcioł dołożyć jesce łolbzymów, piratów i magicne łasice — oświadczył Rob. — Naprawdę dobro robota.

— Cóż… Kiedy panna Tyk przyprowadziła mi Tiffany, rzeczywiście mówiła, że ochraniają ją niezwykłe moce.

— Ano. To ło nos, zgadzo się.

— Ale panna Tyk jest dość apodyktyczna — dodała panna Spisek. — Przykro mi to przyznać, lecz niezbyt uważnie jej słuchałam. Zawsze mi powtarza, że te dziewczęta są pilne i bardzo chcą się uczyć, a na ogół okazuje się, że to zwykłe trzpiotki i chcą zostać czarownicami, żeby zawracać w głowach chłopcom. I uciekają po paru dniach. Ale ta nie ucieka, o nie! Ta raczej biegnie do tajemnic! Wiecie, że próbowała tańczyć z zimistrzem?

— Ano. Wimy — potwierdził Rob Rozbój. — Żeśmy tam byli.

— Byliście?

— Ano. Żeśmy sli za wami.

— Nikt was tam nie widział. Wiedziałabym, gdyby ktoś coś zauważył.

— Tak? No bo żeśmy są dobre w tym, coby nas nie widzieli. — Rob uśmiechnął się z satysfakcją. — Aze dziwi, jacy ludzie nos nie widzom.

— Naprawdę próbowała zatańczyć z zimistrzem — powtórzyła panna Spisek. — Chociaż mówiłam jej, że nie wolno.

— Ha, ludzie ciągle nam gadajom, zeby cegoś nie robić. Stąd wimy, co jest najciekawse do zrobienio.

Panna Spisek przyglądała mu się oczami jednej myszy, dwóch kruków, kilku ciem i skorka.

— Istotnie. — Westchnęła. — Tak. Wiecie, kiedy ktoś ma już tyle lat, kłopot polega na tym, że młodość jest bardzo odległa. Czasami mam wrażenie, że przydarzyła się komuś innemu. Długie życie nie jest takie przyjemne, jak się powszechnie uważa, to fakt. Jest…

— Zimists suko tero wielkiej ciut wiedźmy — przerwał jej Rob. — Widzielim, jak tańcyła z zimistsem. A terozki on jej suko. Słysymy go w wyciu wichury.

— Wiem — przyznała panna Spisek. Znieruchomiała i nasłuchiwała przez chwilę. — Wiatr ucichł — oznajmiła. — Znalazł ją.

Chwyciła obie laski i ruszyła do schodów. Z zadziwiającą szybkością wspięła się na górę. Feeglowie przemknęli obok niej do sypialni, gdzie na wąskim łóżku spała Tiffany.

W czterech kątach pokoju paliły się świece na spodeczkach.

— W jaki sposób ją znalazł? — zapytała panna Spisek. — Przecież ją ukryłam! Wy, niebiescy, przynieście drewna. — Spojrzała na nich z surową miną. — Powiedziałam: przy…

Usłyszała kilka stuknięć. Kurz osiadł. Feeglowie przyglądali się jej wyczekująco. A patyki, bardzo dużo patyków, leżały ułożone na stos w malutkim kominku.

— Dobze żeście to załatwili — pochwaliła. — I w som cos. Płatki śniegu wlatywały przez komin.

Panna Spisek skrzyżowała przed sobą obie laski i tupnęła.

— Drewno spal! Ogniu płoń! — krzyknęła.

Stos drewna z palenisku rozjarzył się płomieniem. Ale szron osiadał już na oknie, z cichym trzaskiem rozrastały się na szybie białe gałęzie paproci.

— Nie pozwolę na coś takiego w moim wieku! — oświadczyła czarownica.

Tiffany otworzyła oczy.

— Co się dzieje? — spytała.

Rozdział trzeci

Tajemnica boffo

Nie jest dobrze leżeć przygniecionym przez oszołomionych tancerzy. To byli potężni mężczyźni. A Tiffany cała była Obolała i pokryta siniakami, w tym jednym o kształcie podeszwy, którego nigdy nikomu nie pokaże.

Feeglowie zapełniali każdą płaską powierzchnię w pomieszczeniu, gdzie stało krosno. Panna Spisek pracowała na nim, zwrócona plecami do pokoju, ponieważ — jak mówiła — pomagało jej to myśleć. Ale że była panną Spisek, nie miało to wielkiego znaczenia — nie brakowało jej wokół oczu i uszu, których mogła używać. Ogień płonął jasno, a wszędzie paliły się świece. Czarne świece, naturalnie.

Tiffany była zła. Panna Spisek nie krzyczała, nie podniosła nawet głosu. Westchnęła tylko i powiedziała: „Niemądre dziecko”, co zresztą okazało się o wiele gorsze, ponieważ Tiffany wiedziała, że zachowała się niemądrze. Jeden z tancerzy pomógł przynieść ją do chatki. A ona w ogóle tego nie pamiętała.

Czarownica nie robi czegoś tylko dlatego, że w danej chwili wydaje się to dobrym pomysłem. To już praktycznie chichot! Czarownica codziennie musi spotykać ludzi głupich, leniwych i ogólnie niemiłych, i z całą pewnością mogłaby sobie pomyśleć, że świat znacząco by się poprawił, gdyby im przyłożyć. Ale nie robi tego, gdyż — jak tłumaczyła kiedyś panna Tyk — a) świat stałby się lepszy tylko na bardzo krótki czas, b) potem natomiast stałby się trochę gorszy, i c) czarownica nie powinna być tak głupia jak oni.

Jej stopy się poruszyły, a ona ich posłuchała. A powinna słuchać swojej głowy. I teraz musiała siedzieć przy kominku panny Spisek z blaszanym termoforem na kolanach i opatulona szalem.

— Czyli ten zimistrz to ktoś w rodzaju boga? — zapytała.

— Cosik w tym rodzaju, zgadzo sie — potwierdził Billy Brodacz. — Ale nie taki do modlenia. On ino… robi zimę. Wisz, tako robota.

— Jest żywiołakiem — rzuciła znad krosna panna Spisek.

— Ano — zgodził się Rob Rozbój. — Bogowie, żywiołoki, demony, duchy… Cosem trudno je łodroznić bez mapy.

— I ten taniec był na powitanie zimy? — zdziwiła się Tiffany. — Przecież to bez sensu. Taniec morris ma powitać lato…

— Dziecko z ciebie — zirytowała się panna Spisek. — Rok jest kołowy! Koło świata musi się kręcić! Tańczą czarnego morrisa właśnie dlatego, żeby zachować równowagę. Witają zimę z powodu ukrytego w niej nowego lata.

„Klik — klak” — stukało krosno. Panna Spisek tkała materiał z brązowej wełny.

— No więc dobrze — rzekła Tiffany. — Powitaliśmy ją… jego. Ale to jeszcze nie znaczy, że ma teraz mnie szukać!

— Dlaczego włączyłaś się do tańca? — spytała panna Spisek.

— Bo… Tam było miejsce i…

— No tak. Miejsce. Ale miejsce nie dla ciebie, głupi dzieciaku. Nie było przeznaczone dla ciebie. Tańczyłaś z nim i teraz on chce poznać tę dzielną dziewczynę. Nigdy nie słyszałam o takim braku rozsądku. Idź teraz i przynieś książkę, trzecią od prawej na drugiej półce od góry w mojej biblioteczce. — Wręczyła Tiffany ciężki czarny klucz. — Może chociaż z tym dasz sobie radę.

Czarownice nie muszą wymierzać głuptasom klapsów. Mają przecież zawsze gotowe ostre języki.

U panny Spisek było kilka półek z książkami — rzecz niezwykła u starszych czarownic. Półki wisiały wysoko, książki wyglądały na wielkie i ciężkie. Aż do teraz panna Spisek nie pozwalała Tiffany ich odkurzać, a co dopiero rozpinać czarnej żelaznej taśmy mocującej je do pólek. Przychodzący ludzie zawsze zerkali na nie nerwowo — książki były niebezpieczne.

Tiffany rozpięła taśmę i wytarła kurz. Aha… książki, podobnie jak panna Spisek, nie były całkiem tym, czym się wydawały. Wyglądały jak magiczne księgi, a miały takie tytuły jak „Encyklopedia Zupy”. Był też słownik. A obok niego pajęczyny pokrywały książkę, o którą poprosiła czarownica.

Wciąż zaczerwieniona ze wstydu i gniewu, Tiffany ściągnęła książkę, z trudem uwalniając ją od pajęczyn. Niektóre z nich pękały z cichym „pling!”, sypał się kurz. Kiedy otworzyła książkę, zapachniało starym pergaminem, całkiem jak od panny Spisek. Tytuł, wypisany startymi niemal do czysta złotymi literami, głosił: „Starożytna mitologia klasyczna” Chaffmcha. Było w niej pełno zakładek.

— Strony osiemnasta i dziewiętnasta — rzuciła panna Spisek, nie odwracając głowy.

Tiffany otworzyła książkę.

— „Taniec kór poru”? — zdziwiła się. — Czy nie powinno być „Taniec pór roku”?

— Niestety, ów artysta, Don Weizen de Yoyo, którego słynne arcydzieło tam widzisz, nie był równie utalentowany w literach, jak w malarstwie. Litery go niepokoiły. Zauważam jednak, że patrzysz na nie przed spojrzeniem na obrazek. Jesteś książkowym dzieckiem.

Obrazek był… dziwny. Ukazywał dwie postacie. Tiffany nie widziała nigdy kostiumów maskaradowych, w domu nie było pieniędzy na takie rzeczy. Ale czytała o nich i to było mniej więcej to, co sobie wyobrażała.

Na stronie byli mężczyzna i kobieta, a w każdym razie istoty wyglądające jak mężczyzna i kobieta. Kobieta podpisana „Lato” była wysoka, jasnowłosa i piękna, a zatem nie wzbudziła zaufania u niskiej Tiffany z brązowymi włosami. Trzymała coś, co wyglądało jak duży kosz w kształcie muszli, pełen owoców.

Mężczyzna, „Zima”, był stary, przygarbiony i siwy. Sople lodu połyskiwały mu na brodzie.

— Aha, tak by wyglondoł zimists, jak nic — uznał Rob Rozbój, spacerując po stronicy. — Stary Mrozek.

— On? — zdziwiła się Tiffany. — To ma być zimistrz? Wygląda, jakby miał ze sto lat.

— Młodzik, co? — rzuciła złośliwie panna Spisek.

— Nie doj mu sie pocałować, bo nos ci zesinieje i łodpodnie — ostrzegł Tępak Wullie wesoło.

— Tępaku Wullie, jak śmiesz tak mówić! — upomniała go surowo Tiffany.

— Chciołem ino poprowić nastrój — tłumaczył się zakłopotany Wullie.

— To oczywiście tylko artystyczna impresja — wyjaśniła panna Spisek.

— Co to znaczy? — Tiffany patrzyła na obrazek. Był błędny, wiedziała o tym. On wcale tak nie wyglądał.

— Znocy, ze se to wymyślił — stwierdził Billy Brodacz. — Pseco go nie widzioł, nie? Nikt nie widzioł zimistsa.

— Jesce — dodał Wullie.

— Wullie — zwrócił się do brata Rob. — Pamintos, jako ci mówiłem o taktownych uwogach?

— Tak, Rob, dobze pamintom — odparł posłusznie Wullie.

— Co ześ powidzioł, to nie była jedno z nich.

Wullie zwiesił głowę.

— Pseprosom, Rob.

Tiffany zacisnęła pięści.

— Nie chciałam, żeby to wszystko się stało!

Panna Spisek z powagą odwróciła się w fotelu.

— Czego chciałaś? Może mi wytłumaczysz? Czy tańczyłaś powodowana młodzieńczą skłonnością do sprzeciwiania się starszym? Chcieć to myśleć. Czy ty w ogóle myślałaś? Już wcześniej inni włączali się do tańca. Dzieci, pijacy, młodzi ludzie dla głupiego zakładu… Nic się nie stało. Wiosenne i jesienne tańce są… są tylko dawną tradycją, jak uważa większość ludzi. Sposobem zaznaczenia tej chwili, kiedy ogień i lód przekazują sobie władzę nad światem. Niektórzy z nas uważają, że wiedzą lepiej. Sądzimy, że coś się wtedy dzieje. Dla ciebie taniec stał się realny, i coś się rzeczywiście stało. I teraz zimistrz cię szuka.

— Dlaczego? — wykrztusiła Tiffany po chwili.

— Nie wiem. Czy coś widziałaś podczas tańca? Słyszałaś?

Jak można opisać uczucie bycia wszędzie i wszystkim? Nawet nie próbowała.

— Ja… Zdawało mi się, że słyszę głos, a może dwa głosy… Pytały mnie, kim jestem.

— In-te-re-su-ją-ce — stwierdziła panna Spisek. — Dwa głosy? Muszę przemyśleć, co z tego wynika. Natomiast nie rozumiem, w jaki sposób cię odnalazł. Zastanowię się nad tym. A tymczasem przypuszczam, że rozsądnie będzie nosić ciepłą odzież.

— Ano — zgodził się Rob Rozbój. — Zimists nie znosi ciepła. Aha! Nastepnom razom własnej głowy zapomnę! Psynieslimy ciut list z tej dziupli w dzewie w lesie. Dajze go wielkiej ciut wiedźmie, Wullie! Wzielimy go po drodze.

— List? — powtórzyła Tiffany.

Krosno stukało za jej plecami, a Tępak Wullie zaczął wyciągać ze spoga brudną, zwiniętą w rulon kopertę.

— To łod tego ciut niedołęgi na zamku — mówił dalej Rob, a jego brat ciągnął za kopertę. — Pisę, że dobze mu sie wiedzie i licy, ze tobie takoż. Ma nadzieje, ze niedługo wrócis, potem dużo pisę o różnych łowieckach i takich tam, nie bardzo ciekawe moim zdaniem, ijesce dopisał na dole Z U P P, ino żeśmy jesce nie wymyślili, co łono znocy.

— Czytaliście mój list?! — spytała Tiffany ze zgrozą.

— Ano, cytoliśmy — potwierdził dumnie Rob. — Zoden kłopot. Ten tutoj Billy Brodocz mi trochę pomogoł psy długsych słowach, ale prowie coły ja som. Ano. — Rozpromienił się, ale jego uśmiech znikł, kiedy zobaczył minę Tiffany. — Aha, widzem, coś je ciut zło, bo żeśmy łotwozyli te kopertę — rzekł. — Ale nic jej nie je, żeśmy jo potem znowu zakleili ślimokiem. Nigdy byś nie zgodła, że list był cytany.

Odchrząknął, gdyż Tiffany wciąż była wściekła. Wszystkie kobiety są dla Feeglów trochę przerażające, a już najgorsze są czarownice.

W końcu, kiedy już naprawdę zaczął się denerwować, zapytała:

— Skąd wiedzieliście, gdzie szukać tego listu?

Zerknęła z ukosa na Tępaka Wulliego, który przygryzał brzeg swojego kiltu. Robił to jedynie wtedy, kiedy był przerażony.

— No… a chces posłuchoć ciut małego kłamstwa? — spytał Rob.

— Nie.

— Ciekowe je. Ma smoki i jednorożce…

— Nie. Chcę poznać prawdę!

— Ale łona je tako nudno… Poslimy do zamku barona i żeśmy przecytoli listy, co mu je pises, no i… no i ześ tam pisoła, że listonos wie, co ma listy do ciebie łostowioć w dziupli dzewa psy wodospadzie.

Gdyby zimistrz wszedł teraz do chatki, atmosfera nie byłaby bardziej lodowata.

— Listy łot ciebie cymo w pudełku pod… — zaczął Rob i zaraz potem zamknął oczy, gdyż cierpliwość Tiffany strzeliła z brzękiem głośniejszym nawet niż dziwaczne pajęczyny panny Spisek.

— Nie wiecie, że nie wolno czytać cudzych listów? — zapytała groźnie.

— No… — zaczął Rob Rozbój.

— I włamaliście się do zamku ba…

— Ach, ach, ach, nie, nie, nie — przerwał jej Rob, podskakując ze zdenerwowania. — Na to nos nie weźmis! Żeśmy se zwycojnie wesli przez to małe ciut łokienko do scelanio z łuków…

— A potem przeczytaliście moje prywatne listy, pisane prywatnie do Rolanda? Przecież były prywatne!

— Ano tak — przyznał Rob. — Ale nie fesztuj się, nikomu nie powiemy, co w nich było.

— Nigdy przecie nie powiedzieliśmy nikomusieńku, co pises w pamiętniku — wtrącił Tępak Wullie. — Nawet w tych kawołkach, co rysujes dookoła kwiotki.

Panna Spisek uśmiecha się do siebie za moimi plecami, myślała Tiffany. Po prostu wiem, że się uśmiecha.

Niestety, skończyły jej się gniewne tony głosu. Tak się działo, kiedy człowiek przez dłuższy czas rozmawiał z Feeglami.

Byłaś ich keldą, przypomniała jej Druga Myśl. Chronienie cię uważają za swój obowiązek. Nieważne, co o tym myślisz. Oni strasznie skomplikują ci życie.

— Nie czytajcie moich listów — rzekła. — I nie czytajcie mojego pamiętnika.

— Dobra — zgodził się Rob Rozbój.

— Obiecujesz?

— Och, jasne.

— Ale poprzednim razem też obiecałeś!

— Och, jasne.

— Z ręką na sercu? Zginiesz, zanim złamiesz obietnicę?

— Ano, jasne, no problemo.

— I to jest obietnica niegodnych zaufania, złodziejskich Feeglów, tak? — wtrąciła panna Spisek. — Bo przeca wiezycie, coście som juz martwi, zgadzo sie? Tak se myślicie, co?

— Ano, pani — przyznał Rob Rozbój. — Dzięki, żeście mi na to zwrócili uwagę.

— I tak po prawdzie, Robię Rozboju, ni mos zamiaru dotsymywoć żadnej obietnicy!

— Ano, pani — zgodził się z dumą Rob. — Nie dlo nos takie słabiuśkie ciut łobietnice. Bo widzis, to nase wyzse pseznacenie, coby scec ta wielko ciut wiedźmo. Jak tsa będzie, poświncimy życie w jej obronie.

— A jak poświncicie, jak żeście już som martwi? — zapytała surowo panna Spisek.

— To trochę zagadka, ni ma co — potwierdził Rob. — No to pewno poświncimy życie każdego chłystka, co by jej ksywde zrobił.

Tiffany zrezygnowała. Westchnęła ciężko.

— Mam już prawie trzynaście lat — oświadczyła. — Sama potrafię o siebie zadbać.

— Patrzcie na pannę Samowystarczalną! — powiedziała panna Spisek, ale bez szczególnej złośliwości. — Potrafisz wobec zimistrza?

— Czego on chce?

— Mówiłam ci już. Może chce zobaczyć, jaka dziewczyna była taka zuchwała, żeby z nim zatańczyć.

— To moje stopy! Przecież powiedziałam, że wcale tego nie chciałam.

Panna Spisek odwróciła się w fotelu. Jak wielu oczu używa, zastanawiały się Drugie Myśli Tiffany. I czyich? Feeglów? Kruków? Myszy? Wszystkich? Jaką część mnie widzi? Czy obserwuje mnie przez myszy, czy przez owady z dziesiątkami błyszczących oczek?

— Aha. No to wszystko w porządku? Raz jeszcze wcale nie chciałaś? Czarownica przyjmuje odpowiedzialność! Niczego się nie nauczyłaś, dziecko?

Dziecko… To straszne, nazywać tak kogoś, kto ma już prawie trzynaście lat. Tiffany poczuła, że znowu się czerwieni. Nieznośne gorąco oblało jej twarz.

I dlatego właśnie przeszła przez pokój, otworzyła frontowe drzwi i wyszła na dwór.

Z nieba bardzo delikatnie padał puszysty śnieg. Tiffany spojrzała w bladoszare niebo i zobaczyła, że płatki dryfują w dół w miękkich, pierzastych grudkach. Kiedy padał taki śnieg, ludzie z Kredy mawiali, że „babcia Obolała strzyże swoje owce”.

Tiffany szła przed siebie i czuła, jak płatki topnieją jej we włosach. Słyszała, że panna Spisek krzyczy coś za nią od drzwi, ale szła dalej. Pozwalała, by śnieg chłodził jej rumieńce.

Oczywiście, że to głupie, mówiła sobie. Ale samo bycie czarownicą jest głupie. Dlaczego to robimy? To ciężka praca i niewiele w zamian. Kiedy panna Spisek uważa dzień za udany? Kiedy ktoś przyniesie jej parę używanych butów, które na nią pasują? Co ona wie o czymkolwiek?

I gdzie jest ten zimistrz? Czy on w ogóle istnieje? Miała na to jedynie słowo panny Spisek. Słowo i jeszcze wymyślony obrazek w książce!

— Zimistrzu! — zawołała.

Słychać było, jak pada śnieg. Wydawał dziwny, cichy odgłos, jakby delikatne zimne skwierczenie.

— Zimistrzu!

Nikt nie odpowiadał.

A właściwie czego się spodziewała? Potężnego, grzmiącego głosu? Pana Sopla? Nie było nic prócz miękkości śniegu opadającego wolno między drzewami.

Czuła się teraz trochę głupio, ale była z siebie zadowolona. Tak właśnie zachowuje się czarownica. Staje przed tym, czego się lęka, a wtedy to coś nie jest już straszne. Dobrze sobie poradziła.

Odwróciła się i zobaczyła zimistrza.

Zapamiętaj to, wtrąciła się Trzecia Myśl. Każdy najdrobniejszy szczegół jest ważny.

Zimistrz był… pustką. Ale płatki śniegu obrysowywały jego sylwetkę, opadały wokół niego tak, jakby spływały po niewidzialnej skórze. Był tylko kształtem, niczym więcej, może z wyjątkiem dwóch malutkich fioletowoszarych punkcików w powietrzu, gdzie można by się spodziewać jego oczu.

Tiffany stała w bezruchu. Umysł jej zamarł, ciało czekało, aż dowie się, co ma robić.

Ręka zbudowana z padającego śniegu wyciągnęła się w jej stronę, ale bardzo powoli — tak człowiek mógłby sięgać do zwierzęcia, którego nie chce wystraszyć. Pojawiło się też… coś, jakieś dziwne poczucie słów niewypowiedzianych, ponieważ nie było głosu, który mógłby je wypowiedzieć; wrażenie dążenia, jakby zimistrz wkładał serce i duszę w tę jedną chwilę, chociaż nie znał znaczenia serca ani duszy.

Dłoń znieruchomiała mniej więcej stopę od Tiffany. Była zaciśnięta w pięść, ale teraz odwróciła się i rozprostowała palce.

Coś błysnęło — koń ze srebra, wisiorek na cienkim srebrnym łańcuszku.

Tiffany sięgnęła ręką do szyi. Przecież miała go na sobie zeszłej nocy! Zanim… poszły… oglądać… taniec…

Zgubiła go. A on znalazł.

To ciekawe, powiedziała Trzecia Myśl, która na własny sposób zajmowała się światem. Nie widzisz tego, co jest ukryte w niewidzialnej pięści. Jak to działa? I co robią te fioletowoszare plamki w powietrzu tam, gdzie mógłby mieć oczy? Dlaczego nie są niewidzialne?

To właśnie całe Trzecie Myśli. Kiedy na człowieka spada wielki głaz, to są te, które myślą: Czy to skała wulkaniczna, jak granit, czy może piaskowiec?

Ta część umysłu Tiffany, która w tej chwili była mniej precyzyjna, patrzyła na dyndającego na łańcuszku srebrnego konia.

Jej Pierwsza Myśl mówiła: Weź go.

Jej Druga Myśl mówiła: Nie bierz. To pułapka.

Jej Trzecia Myśl mówiła: Naprawdę nie bierz. Będzie zimniejszy, niż możesz sobie wyobrazić.

A potem cała reszta jej uciszyła te Myśli i powiedziała: Weź. To coś dla ciebie ważnego. Kiedy go dotykasz, myślisz o domu. Weź!

Wyciągnęła prawą rękę.

Koń upadł jej na dłoń. Odruchowo zacisnęła palce — i rzeczywiście okazał się zimniejszy, niż mogła sobie wyobrazić. Parzył.

Krzyknęła. Śnieżny kontur zimistrza zmienił się w wir płatków. Śnieg wokół niej eksplodował z okrzykiem „Łojzicku!”, a tłum Feeglów pochwycił ją za stopy i poniósł — w pozycji stojącej — przez polanę, a potem z powrotem przez drzwi do chatki.

Tiffany z trudem rozwarła palce i zdjęła z dłoni srebrnego konika. Pozostawił idealny odcisk białego konia na różowej skórze. To nie było oparzenie, to… zamrożenie.

Fotel panny Spisek zadudnił na kółkach.

— Podejdź tu, dziecko.

Trzymając się za dłoń i próbując powstrzymać łzy, Tiffany zbliżyła się do starej czarownicy.

— Stań tutaj, obok fotela. Natychmiast!

Tiffany tak uczyniła. To nie była właściwa chwila na nieposłuszeństwo.

— Chcę ci zajrzeć do ucha! Odgarnij włosy!

Tiffany przytrzymała włosy i skrzywiła się, czując w uchu łaskotanie mysich wąsików. Potem zwierzątko zostało odsunięte.

— Hm… to dziwne — stwierdziła panna Spisek. — Niczego tam nie widzę.

— A co spodziewała się pani zobaczyć? — spytała ostrożnie Tiffany.

— Światło dnia! — warknęła panna Spisek tak głośno, że mysz odbiegła wystraszona. — Czy ty w ogóle nie masz mózgu, dziecko?

— Nie wim, cy kogoś to ciekowi — wtrącił Rob Rozbój — ale ten zimists chyba se ucik. I psestało podoć.

Nikt go nie słuchał. Kiedy czarownice się kłócą, są skoncentrowane.

— To było moje!

— Błyskotka!

— Nie!

— To może nie je najlepsy cos, coby powiedzieć… — ciągnął żałośnie Rob.

— Myślisz, że ci to potrzebne, żeby być czarownicą?

— Tak!

— Czarownica nie potrzebuje żadnych zabawek!

— Pani używała urządzeń!

— Używałam, tak! Ale ich nie potrzebuję!

— Znocy, terozki juz topnie… — Rob uśmiechnął się nerwowo. Tiffany opanował gniew. Jak ta głupia starucha śmie opowiadać, że nie potrzebuje żadnych zabawek?

— Boffo! — krzyknęła. — Boffo, boffo, boffo!

Cisza opadła gwałtownie. Po chwili panna Spisek spojrzała poza Tiffany.

— Wy! Ciut Feeglowe badonie! Wynocha mi stąd, ale juz! I bede widzieć, jak łostaniecie! To sprowa mindzy wiedźmomi!

Pokój wypełnił jakby cichy świst, a potem zatrzasnęły się drzwi do kuchni.

— A więc — rzekła panna Spisek — wiesz o boffo?

— Tak. — Tiffany oddychała z trudem. — Wiem.

— Dobrze. Powiedziałaś komuś?… — Panna Spisek urwała i uniosła palec do warg. A potem stuknęła kosturem o podłogę. — Mówiłom: wynocha, chłystki! Do losu syćkie! Sprawdzić mi, cy on faktycnie posed! I wosymi włosnymi łocami zobocę, cy żeście posłucholi!

Z dołu dobiegł stukot sypiących się ziemniaków — Feeglowie popędzili do zakratowanego okienka.

— Teraz sobie poszli — stwierdziła panna Spisek. — I nie wrócą. Boffo o to zadba.

Jakimś sposobem w ciągu tych kilku sekund panna Spisek stała się bardziej ludzka i o wiele mniej straszna. No… trochę mniej straszna.

— Jak to odkryłaś? Szukałaś specjalnie? Węszyłaś i szperałaś?

— Nie! Ja tak nie postępuję! Odkryłam któregoś dnia przypadkiem, kiedy pani drzemała! — zapewniła Tiffany. Roztarta dłoń.

— Bardzo boli? — Panna Spisek była ślepa, lecz — jak wszystkie doświadczone czarownice, które znają się na swoim fachu — zauważała wszystko.

— Nie, teraz już nie. Ale na początku bardzo. Ja…

— A więc nauczysz się słuchać! Myślisz, że zimistrz odszedł?

— Wydawało się, że zniknął… To znaczy zniknął jeszcze bardziej. Sądzę, że chciał tylko oddać mi wisiorek.

— Uważasz, że naprawdę o coś takiego chodziłoby duchowi Zimy, który włada śnieżycami i mrozem?

— Nie wiem, panno Spisek. On jest jedynym, którego poznałam.

— Tańczyłaś z nim.

— Nie wiedziałam, że do tego dojdzie.

— Mimo to.

Tiffany odczekała chwilę, po czym spytała:

— Mimo to co?

— Taka ogólna mimotowatość. Ten srebrny konik go do ciebie doprowadził. Ale miałaś rację, w tej chwili już go tu nie ma. Wiedziałabym.

Tiffany podeszła do drzwi, zawahała się przez moment, a potem otworzyła je i wyszła. Tu i tam leżało trochę śniegu, lecz dzień znów przypominał jeden z tych zwykłych, szarych zimowych dni.

Ja też bym wiedziała, gdyby tu był, pomyślała. Ale go nie ma.

A jej Druga Myśl spytała: Ach tak? A skąd byś wiedziała?

— Oboje dotknęliśmy konia — mruknęła pod nosem.

Rozejrzała się. Bawiąc się srebrnym łańcuszkiem w dłoni, patrzyła na nagie gałęzie i uśpione drzewa. Lasy zamierały, gotując się do zimy.

Gdzieś tam jest, ale daleko. Pewnie ma mnóstwo pracy, skoro musi zadbać o całą zimę.

— Dziękuję — powiedziała odruchowo, ponieważ mama zawsze ją uczyła, że grzeczność nic nie kosztuje.

Wróciła do chatki. Wewnątrz było bardzo ciepło, ale panna Spisek zawsze miała wielki stos drewna, zbudowany przez Tajemnicę Boffo. Miejscowi drwale dbali, by stos był wysoki. Zmarznięta czarownica może być groźna.

— Napiłabym się czarnej herbaty — powiedziała staruszka, kiedy zamyślona dziewczyna weszła do środka.

Zaczekała, aż Tiffany umyje kubek.

— Słyszałaś, jakie historie o mnie opowiadają? — zapytała łagodnie.

Owszem, krzyczały, gniewały się, powiedziały zdania, które można było lepiej wyrazić. Ale były razem i nie miały dokąd odejść. Ten ton stanowił propozycję pokoju i Tiffany poczuła wdzięczność.

— O tym, że ma pani w piwnicy demona? — odpowiedziała, wciąż myśląc o wielu zagadkach. — Że zjada pani pająki? Że przyjeżdżają tu królowie i książęta? Że każdy kwiat posadzony w pani ogrodzie kwitnie na czarno?

— Och, tak mówią? — ucieszyła się panna Spisek. — O czarnych kwiatach nie słyszałam. Jak miło. A słyszałaś, że w mrocznej porze roku chodzę nocami i tych, którzy byli dobrymi obywatelami, nagradzam mieszkiem srebra? Ale jeśli byli źli, rozpruwam im brzuchy paznokciem, o tak?

Tiffany odskoczyła, kiedy pomarszczona dłoń odwróciła ją szarpnięciem, a pożółkły paznokieć przejechał koło brzucha. Stara kobieta wyglądała przerażająco.

— Nie! O tym nie słyszałam! — szepnęła, przyciskając się do zlewu.

— Co? A to przecież piękna historia z rzeczywistymi historycznymi korzeniami. — Groźny grymas panny Spisek zmienił się w uśmiech. — A o tym, że mam krowi ogon?

— Krowi ogon? Nie!

— Naprawdę? To irytujące. — Czarownica opuściła palec. — Obawiam się, że sztuka opowieści w tych stronach schodzi na psy. Naprawdę muszę coś z tym zrobić.

— To też jakiś rodzaj boffo, prawda?

Tiffany nie była tego całkiem pewna. Panna Spisek z tym paznokciem naprawdę wyglądała strasznie. Nic dziwnego, że dziewczęta tak szybko odchodziły.

— Aha, więc jednak masz mózg… Oczywiście, to boffo. Dobra nazwa. Boffo. Sztuka oczekiwania. Pokaż ludziom to, co chcą zobaczyć, pokaż, co ich zdaniem powinno istnieć. W końcu muszę dbać o swoją reputację.

Boffo, myślała Tiffany. Boffo, boffo, boffo.

Podeszła do czaszek, uniosła jedną i przeczytała etykietę pod spodem, tak samo jak miesiąc temu:

Upiorna Czaszka Nr 1, Cena 2,99 $

Sklep Boffo — najlepsze kostiumy i sztuczki

ul. Dziesiątego Jajka 4, Ankh-Morpork

„Jeśli to zabawne, to… Boffo!”

— Całkiem jak żywe, prawda? — Panna Spisek pokuśtykała z powrotem na fotel. — O ile można tak powiedzieć o czaszkach, oczywiście. W sklepie mieli też cudowną maszynę do robienia pajęczyn. Wlewa się do środka taką lepką maź, rozumiesz, a przy odrobinie praktyki da się uzyskać całkiem dobre pajęczyny. Nie znoszę różnych kosmatych pająków, ale pajęczyny są niezbędne. Zauważyłaś martwe muchy?

— Tak. — Tiffany uniosła wzrok. — To rodzynki. Myślałam, że ma pani tu wegetariańskie pająki.

— Brawo. Przynajmniej oczy masz dobre. Kapelusz też u nich kupiłam. Nazywał się, o ile pamiętam, „Zła Czarownica numer trzy, niezbędny na każdym balu maskowym”. Wciąż mam tu gdzieś ich katalog, gdybyś była zainteresowana.

— Czy wszystkie czarownice kupują w Boffo?

— Tylko ja, przynajmniej w tej okolicy. Aha, jeszcze chyba stara pani Bezdech z Dwóch Wodospadów kupowała od nich brodawki.

— Ale… dlaczego? — zdziwiła się Tiffany.

— Bo nie chciały jej rosnąć. W żaden sposób, ani jedna. Biedna kobieta próbowała już wszystkiego. Twarz jak pupa niemowlaka… przez całe życie.

— Nie… Chodzi mi o to, dlaczego chce pani uchodzić za taką… — Tiffany zawahała się. — Taką okropną?

— Mam swoje powody — odparła panna Spisek.

— Ale przecież nie robi pani tego wszystkiego, o czym opowiadają, prawda? Królowie i książęta nie przychodzą tu po radę.

— Nie, ale mogliby — zapewniła panna Spisek. — Na przykład gdyby zabłądzili. Przecież ja znam wszystkie te historie. Sama większość wymyśliłam.

— Wymyśla pani historie o sobie?

— No tak. Naturalnie. Czemu nie? Czegoś tak istotnego nie wolno zostawiać amatorom.

— Ale ludzie mówią, że potrafi pani zajrzeć komuś w duszę!

Czarownica zachichotała.

— Tak. Tego nie wymyśliłam. Lecz powiem ci szczerze, przy niektórych moich parafianach potrzebowałabym szkła powiększającego! Widzę, co oni widzą, słyszę ich uszami. Znałam ich ojców, dziadów i pradziadów. Znam wszystkie plotki, tajemnice, pogłoski i prawdy. Dla nich jestem Sprawiedliwością… i jestem sprawiedliwa. Popatrz na mnie. Zobacz mnie.

Tiffany spojrzała… Spojrzała poza czarny płaszcz, czaszki i gumowe pajęczyny, poza czarne kwiaty, opaskę na oczach i straszne historie… I zobaczyła drobną, ślepą i głuchą staruszkę.

Boffo to zmieniało — nie tylko te głupie rekwizyty na przyjęcia, ale bofficzne wymyślanie plotek i opowieści. Panna Spisek miała moc, ponieważ ludzie wierzyli, że ją ma. To coś w rodzaju standardowego kapelusza czarownicy. Ale panna Spisek doprowadziła boffo o wiele, wiele dalej.

— Czarownica nie potrzebuje żadnych zabawek, panno Spisek — przypomniała Tiffany.

— Nie wymądrzaj się, moje dziecko. Czy ta dziewucha Weatherwax nie wytłumaczyła ci, o co chodzi? O tak, żeby być czarownicą, nie potrzebujesz różdżki ani urządzenia, nie potrzebujesz nawet spiczastego kapelusza. Ale pomaga, kiedy czarownica przygotuje małe przedstawienie. Ludzie tego oczekują. Wtedy w ciebie wierzą. Nie stałam się tym, kim dziś jestem, nosząc włóczkowy beret z pomponem i kraciasty fartuch! Wyglądam odpowiednio do roli! Ja…

Z zewnątrz, z okolic mleczarni, dobiegł głośny trzask.

— Nasi niebiescy przyjaciele? — Panna Spisek uniosła brwi.

— Nie, mają absolutny zakaz wchodzenia do dowolnej mleczarni, w której pracuję — uspokoiła ją Tiffany. Ruszyła do drzwi. — Oj, mam nadzieję, że to nie Horacy…

— Uprzedzałam, że będą z nim same kłopoty! — zawołała za nią panna Spisek.

To był Horacy. Znowu przecisnął się między prętami klatki. Kiedy chciał, potrafił stać się całkiem miękki.

Na podłodze leżała rozbita maselniczka, ale chociaż wcześniej była pełna masła, teraz nie pozostało ani odrobiny. Tylko tłusta plama.

A z ciemności pod zlewem dobiegał rodzaj przyspieszonego burczenia, coś jakby „mniamniamniam”…

— Aha, polujesz teraz na masło, Horacy? — rzekła Tiffany, sięgając po miotłę. — To właściwie kanibalizm, wiesz?

Musiała jednak przyznać, że to lepsze niż myszy. Odnajdywanie na podłodze niewielkich kupek mysich kości było trochę niepokojące. Nawet panna Spisek nie potrafiła zrozumieć, jak to się dzieje. Mysz, przez którą akurat patrzyła, próbowała dostać się do serów, a potem zapadła ciemność.

Gdyż Horacy był serem.

Tiffany wiedziała, że błękitne lancrańskie zawsze były dość żywotne i czasem trzeba było je przybijać do półki, ale… Przecież miała sporo doświadczenia w produkcji serów, nawet jeśli sama głosiła taką opinię, i musiała przyznać, że Horacy jest wybitny. Te słynne niebieskie smugi, które nadawały gatunkowi cudowną barwę, wyglądały u niego przepięknie — nie była jednak pewna, czy powinny się jarzyć w ciemności.

Dźgnęła ciemność czubkiem kija od miotły. Rozległ się trzask, a kiedy cofnęła kij, brakowało mniej więcej dwóch cali od końca. Potem usłyszała jakby „ptfuu!” i brakujący kawałek odbił się od przeciwległej ściany mleczarni.

— W takim razie nie dostaniesz już mleka — oświadczyła. Wyprostowała się, myśląc: Wrócił, żeby oddać mi konia. Zimistrz to zrobił.

Hm…

Właściwie… Robi wrażenie, jeśli się zastanowić.

Przecież musi organizować lawiny i wichury, wymyślać nowe kształty płatków śniegu i w ogóle, a jednak poświęcił trochę czasu, żeby tu wrócić i oddać mi wisiorek. Hm…

I tak po prostu stał tam.

A potem po prostu zniknął… To znaczy zniknął bardziej.

Hm…

Zostawiła Horacego mamroczącego coś pod zlewem i zaparzyła herbatę dla panny Spisek, która znów usiadła przy krośnie. Potem cicho wróciła do swojego pokoju.

Dziennik Tiffany miał trzy cale grubości. Annagramma, inna miejscowa uczennica czarownicy i jedna z jej przyjaciółek (mniej więcej), uważała, że Tiffany powinna go nazwać Księgą Mroku i spisywać na welinie którymś ze specjalnych magicznym atramentów sprzedawanych w Składzie Zakzaka Wręcemocnego, Towary Magiczne po Przystępnych Cenach — a przynajmniej cenach przystępnych dla Zakzaka.

Tiffany nie mogła sobie na nie pozwolić. Czarownictwo można tylko wymieniać — nie wolno go sprzedawać. Panna Spisek nie miała nic przeciwko temu, by Tiffany sprzedawała sery — ale i tak papier był tutaj drogi, a wędrowni handlarze nigdy nie mieli go na sprzedaż zbyt wiele. Zwykle jednak mogli dostarczyć uncję czy dwie zielonego witriolu żelaza, który dawał przyzwoity atrament, kiedy zmieszała go ze startymi galasami albo zielonymi łupinami orzechów.

Dziennik był gruby jak cegła z powodu dodatkowych kartek, które Tiffany w niego wkleiła. Uznała, że jeśli będzie pisać drobno, wystarczy jej jeszcze na jakieś dwa lata.

Na okładce ze skóry wypaliła gorącym szpikulcem słowa: „Nac Mac Feegle, nie ruszać!!”. Ostrzeżenie nigdy nie skutkowało. Oni traktowali to jako rodzaj zaproszenia. Ostatnio niektóre części dziennika pisała szyfrem. Czytanie nie przychodziło łatwo Feeglom z Kredowego Wzgórza, więc z całą pewnością nigdy nie zrozumieją szyfru.

Na wszelki wypadek rozejrzała się uważnie i otworzyła wielką kłódkę mocującą łańcuch wokół okładek. Otworzyła dziennik na dzisiejszej dacie, zanurzyła pióro w kałamarzu i zapisała:

Tak, śnieżny płatek będzie dobrym symbolem dla zimistrza.

Zwyczajnie tam stał, myślała.

A potem uciekł, bo krzyknęłam.

Co najwyraźniej jest dobre.

Hm…

Ale… żałuję, że krzyknęłam.

Otworzyła dłoń. Odbicie konia wciąż tam było, białe jak kreda. Ale nie czuła już żadnego bólu.

Zadrżała lekko i wzięła się w garść. I co z tego? No, spotkała ducha Zimy. Przecież była czarownicą. Tak się niekiedy zdarza. Uprzejmie zwrócił to, co do niej należało, a potem sobie poszedł. Nie ma się co rozczulać. Miała ważne sprawy.

Zapisała: „Lst od R.”.

Bardzo ostrożnie otworzyła list od Rolanda, co było łatwe, bo śluz ślimaka nie jest dobrym klejem. Przy odrobinie szczęścia będzie mogła ponownie wykorzystać kopertę.

Pochyliła się nad kartką, żeby nikt nie mógł jej czytać przez ramię. I wreszcie powiedziała:

— Panno Spisek, zechce pani wyjść z mojej twarzy? Proszę. Chciałabym użyć swoich oczu na osobności.

Przez chwilę trwała cisza, potem z dołu dobiegło jakieś mruczenie, a jeszcze później mrowienie za oczami ustało.

Zawsze było… przyjemnie dostawać list od Rolanda. Owszem, często pisał o owcach i innych sprawach Kredy, czasami znajdowała też zasuszony kwiatek, dzwonek albo pierwiosnek. Babci Obolałej by się to nie spodobało. Często powtarzała, że gdyby wzgórza chciały, by ludzie zrywali kwiatki, to rosłoby ich więcej.

Te listy zawsze budziły tęsknotę za domem.

Panna Spisek zapytała kiedyś:

— Ten młody człowiek, który do ciebie pisuje… To twój fatygant?

Tiffany zmieniła temat, dopóki nie znalazła wolnej chwili, by sprawdzić w słowniku „fatyganta”, a potem jeszcze dłuższej, by przestać się rumienić.

Roland był… No więc z Rolandem chodziło o to, że… Najważniejsze w nim… Właściwie to on… był.

Owszem, kiedy pierwszy raz go spotkała, wydawał się głupi, ale czego w końcu można się było spodziewać? Przede wszystkim od roku był więźniem królowej elfów, tłusty jak masło i na wpół szalony od cukru i rozpaczy. Poza tym wychowywały go dwie wyniosłe ciotki, a jego ojca — barona — bardziej interesowały konie i psy.

Zmienił się przez te lata: stał się bardziej myślący, a mniej hałaśliwy, poważniejszy i nie tak głupi. Musiał też nosić okulary — pierwsze w całej Kredzie.

I miał bibliotekę! Ponad sto książek! Właściwie to należała do zamku, ale chyba nikogo innego nie ciekawiła.

Niektóre księgi były stare, wielkie, z drewnianymi okładkami i wielkimi czarnymi literami, z kolorowymi obrazkami niezwykłych zwierząt i dalekich miejsc. Była tam „Księga niezwykłych dni” Waspmire’a, „Dlaczego rzeczy nie są inne” Crumberry’ego i prawie komplet — bez tylko jednego tomu — „Złowieszczej Encyklopedii”. Roland był zdumiony, że Tiffany potrafi czytać zagraniczne słowa, a ona uważała, by mu nie zdradzić, że robi to z pomocą tego, co pozostało z doktora Bustle’a.

Chodzi o to… no więc kogo jeszcze mieli oprócz siebie? Roland nie mógł, po prostu nie mógł się zaprzyjaźnić z żadnym z wiejskich dzieciaków, był przecież synem barona i w ogóle. Ale Tiffany miała teraz spiczasty kapelusz, a to też się liczyło. Mieszkańcy Kredy nie bardzo lubili czarownice, ale przecież była wnuczką babci Obolałej, prawda? Kto mógł wiedzieć, czego się nauczyła od staruszki w tej pasterskiej chacie? No i podobno pokazała tym czarownicom z gór, na czym naprawdę polega czarownictwo. A pamiętacie, jak było z owcami w zeszłym roku? Prawie że ożywiła martwe zwierzęta, tylko na nie patrząc! I jest Obolała, ma te wzgórza w kościach. Jest w porządku. Jest nasza, rozumiecie.

Wszystko to świetnie, tylko nie miała już dawnych przyjaciół. Dzieciaki z sąsiedztwa, kiedyś przyjazne, teraz traktowały ją… no, z respektem — z powodu kapelusza. Oddzielał je mur, jakby ona dorosła, a one nie. O czym mieli ze sobą rozmawiać? Bywała w miejscach, jakich nie potrafili sobie nawet wyobrazić. Większość nie widziała nawet Dwukoszula, choć leżał nie dalej niż o pół dnia drogi. I wcale ich to nie martwiło. Miały wykonywać tę samą pracę, co ich ojcowie albo jak ich matki wychowywać dzieci. I bardzo dobrze, szybko zapewniała w myślach Tiffany. Ale nie decydowali o niczym. To wszystko po prostu im się przydarzało, a oni tego nie zauważali.

W górach było tak samo. Jedyne osoby w jej wieku, z którymi naprawdę potrafiła rozmawiać, to inne szkolące się czarownice, jak Annagramma i reszta dziewcząt. Nie dało się nawiązać normalnej rozmowy z ludźmi we wsi, zwłaszcza z chłopcami. Spuszczali głowy, mamrotali niewyraźnie i przestępowali z nogi na nogę, całkiem jak tamci z jej osady, kiedy musieli rozmawiać z baronem.

Prawdę mówiąc, Roland też się tak zachowywał i jeszcze czerwieniał, kiedy tylko na niego spojrzała. Gdy odwiedzała go w zamku albo gdy spacerowali po wzgórzach, atmosfera pełna była skomplikowanego milczenia… Całkiem jak z zimistrzem.

Starannie przeczytała list, usiłując nie zwracać uwagi na brudne odciski palców Feeglów. Roland okazał się domyślny i dołączył kilka czystych kartek papieru…

Na dole, w komórce przy kuchni, ser Horacy wynurzył się zza cebrzyka na pomyje. Po chwili dotarł do kuchennych drzwi. Jeśli ser wyglądał czasem na zamyślony, to tak właśnie wyglądał teraz Horacy.

* * *

W malutkiej wiosce Dwukoszul woźnica dyliżansu pocztowego miał właśnie pewien kłopot. Sporo poczty z całej okolicy Dwukoszula trafiało do tutejszego sklepu z pamiątkami, który działał też jako urząd pocztowy.

Zwykle woźnica zabierał po prostu worek z pocztą, ale dzisiaj pojawiła się trudność. Nerwowo przewracał kartki Regulaminu Poczty.

Panna Tyk tupała nogą. A to zaczynało mu działać na nerwy.

— Ahaha!… — zawołał wreszcie z tryumfem. — Stoi tutaj, że żadnych zwierząt, ptaków, smoków ani ryb!

— A wydaje ci się, że którym z nich jestem? — zapytała panna Tyk lodowato.

— No bo, tego, znaczy, człowiek to tak jakby rodzaj zwierzęcia, prawda? Znaczy, proszę spojrzeć na małpy…

— Nie mam najmniejszej ochoty patrzeć na małpy — odparła panna Tyk. — Widziałam, jak się zachowują.

Woźnica wyraźnie się zorientował, że lepiej nie podążać tą drogą, i wrócił do wściekłego kartkowania regulaminu. Po chwili się rozpromienił.

— Ach, ach, ach! Ile pani waży?

— Dwie uncje — oznajmiła panna Tyk. — Przypadkiem tyle wynosi maksymalna waga listu, jaki można wysłać do Lancre i Bliskich Okolic za dziesięć pensów. — Wskazała dwa znaczki przyklejone do klapy jej płaszcza. — Kupiłam już znaczki.

— W życiu nie waży pani dwóch uncji! — oburzył się woźnica. — Raczej sto dwadzieścia funtów, co najmniej!

Panna Tyk westchnęła. Chciała tego uniknąć, ale Dwukoszul nie był jednak Psikrętem. Leżał przy trakcie, patrzył, jak świat przesuwa się obok. Sięgnęła więc ręką i wcisnęła guzik uruchamiający jej kapelusz…

— Wolałbyś, bym zapomniała, że właśnie to powiedziałeś?

— Dlaczego? — zdziwił się woźnica.

Panna Tyk milczała przez chwilę, patrząc na niego ze zdziwieniem. Potem uniosła wzrok.

— Proszę o wybaczenie — powiedziała. — Stale mi się to zdarza. To przez te kąpiele, niestety. Sprężyny rdzewieją.

Stuknęła dłonią w bok kapelusza. Ukryta spiczasta część wyskoczyła, rozrzucając papierowe kwiaty. Woźnica przyglądał się uważnie.

— Och… — mruknął.

Ze spiczastego kapelusza wynika pewien fakt: osoba pod nim jest stanowczo czarownicą albo magiem. Jasne, ktoś nie będący nimi mógłby pewnie zdobyć taki kapelusz i spokojnie go nosić, i nic by się nie stało, dopóki by nie spotkał prawdziwego nosiciela spiczastego kapelusza. Magowie i czarownice nie lubią oszustów. I nie lubią, kiedy każe się im czekać.

— No więc ile teraz ważę, jeśli wolno spytać?

— Dwie uncje — zapewnił woźnica pospiesznie.

Panna Tyk się uśmiechnęła.

— Otóż to, ani skrupułu więcej. Skrupuł to oczywiście waga dwudziestu granów albo jedna dwudziesta czwarta uncji. Jestem więc w istocie… bez skrupułów.

Czekała, by się przekonać, czy ten wyjątkowo nauczycielski żart wywoła uśmiech, ale nie przejęła się, gdy nie wywołał. Lubiła być mądrzejsza od innych.

Wsiadła do powozu.

A kiedy dyliżans wspinał się ku górom, zaczął padać śnieg. Panna Tyk, która wiedziała, że nie ma dwóch identycznych płatków śniegu, nie zwracała na to uwagi. Gdyby zwróciła, poczułaby się trochę mniej mądra.

* * *

Tiffany spała. Ogień żarzył się w kominku. Na dole krosno panny Spisek tkało drogę przez noc…

Małe niebieskie postacie przeszły cicho po podłodze, uformowały feeglową piramidę i dotarły na blat stoliczka, którego Tiffany używała zamiast biurka.

Tiffany odwróciła się na drugi bok i wydała z siebie ciche „snfgl!”. Feeglowie zamarli na moment, a po chwili drzwi sypialni zamknęły się za nimi delikatnie.

Niebieska smuga uniosła za sobą obłok kurzu na wąskich schodach, na podłodze pokoju z krosnem, w drodze do komórki i przez dziwaczny, serokształtny otwór w drzwiach. Potem kurz zmienił się w wir unoszonych pędem liści wiodący prosto w las, gdzie płonęło niewielkie ognisko. Oświetlało twarze hordy Feeglów, choć możliwe, że wcale tego nie chciało.

Smuga zatrzymała się i zmieniła w sześciu Feeglów, z których dwóch niosło dziennik Tiffany.

Ostrożnie ułożyli go na ziemi.

— Dobze, zesmy uciekli z tego domu — stwierdził Duży Jan. — Widzieli ześćie te wielkoszychowe coski? To wiedźma, co się z niom ni chcemy spinać!

— Aha, widzem, ze znów se znalazła takom kłódecke — zauważył Tępak Wullie, obchodząc dziennik dookoła.

— Ron, coły cos se myślę, ze to niedobze tak se cytoć to syćko — rzekł Billy Brodacz, gdy Rob wsunął rękę do dziurki od klucza. — To som osobiste sprawy.

— To naso wiedźma. Co osobiste dlo niej, to osobiste i dlo nos — odparł spokojnie Rob, obmacując wnętrze kłódki. — No i ona przeco chce, coby ktosik to psecytoł, no bo sama to zapisoła. Po co by pisoła, jakby nie chcioła, coby było psecytone? Tylko by ołówek marnowoła.

— Może chciała se sama pocytoć… — mruknął z powątpiewaniem Billy.

— Niby jak? Cemu by mioła chcieć? Pseco ona już wi, co tom jest. A Jeannie chciołoby widzieć, co ona myśli o tym chłopocku barona.

Szczęknął zamek i kłódka się otworzyła. Zebrane Feeglostwo obserwowało dziennik uważnie.

Rob przewrócił szeleszczące kartki.

— Aha… Tutoj napisoła: „Pięknie, znowu przybyli Feeglowie” — oznajmił.

Spotkało się to z ogólną aprobatą.

— Ha… Co z niej za dziewcyno, coby cosik takiego napisoć — rzekł Billy Brodacz. — Dajze, ja spójze.

I przeczytał: „No pięknie, znowu przybyli Feeglowie”.

— Aha… — mruknął.

Billy Brodacz przybył z Jeannie z klanu nad Długim Jeziorem. Klan lepiej sobie radził z czytaniem i pisaniem, a że Billy był gonaglem, musiał być wprawny w jednym i drugim.

Za to Feeglowie z Kredowego Wzgórza lepiej się czuli przy piciu, biciu i złodziejstwie, a Rob Rozbój był wprawny we wszystkich trzech. Nauczył się jednak czytać i pisać, ponieważ Jeannie go poprosiła. Wykonywał te czynności z większym optymizmem niż precyzją, z czego Billy zdawał sobie sprawę. Kiedy Rob natrafiał na długie zdanie, odcyfrowywał kilka słów, a potem zgadywał resztę.

— Stuka cytonia polega na rozumieniu, co łone słówecka chcom powiedzieć, prowda? — upewnił się Rob.

— Może być — przyznał Duży Jan. — Ale je tom jakiesi slówecko, co nom powie, ze wielka ciut wiedźma robi słodkie łocy do tego boroka w kamiennym zomku?

— Mos bardzo romantycno naturo — odparł Rob. — Ale łodpowim tak: nie wim. Pisę ona cęści tych listów takim ciut syfrem. To strosne, robić cosik takiego cytelnikowi. Cienzko jest cytoć juz normolne słówecka, nawet jak ktosik ich nie popsestawio.

— Cienzko będzie naso praca, jak ta wielko ciut wiedźma zacnie sukać chłopoka. Zamiast sie ucyć wiedźmienia — zmartwił się Duży Jan.

— Ano. Ale chłopocek nie będzie sie chcioł żenić — zauważył Trochę Szalony Angus.

— Kiedyś może zechce — ostrzegł Billy, dla którego obserwowanie ludzi było ciekawym hobby. — Winksość wielkoszychowych chłopów się żeni.

— Noprowde? — zdumiał się któryś z Feeglów.

— Ano tak.

— I chcom sie żenić?

— Dużo ich chce, ano.

— I potem ni ma już picio, bicio i złodziejstwa?

— Zarozki! Mnie dalej wolno cosem pić, bić i krość! — obruszył się Rob Rozbój.

— Ano, Rob, ale trudno nie zauwozyć, co musis tez sie Tłumocyć — wtrącił Tępak Wullie.

Tłum Feeglów zgodnie pokiwał głowami. Dla nich Tłumaczenie należało do sztuk tajemnych.

— I wis, jak wracomy z picia, bicia i złodziejstwa, Jeannie robi tez Zaciskanie Warg — ciągnął Tępak Wullie.

Wszyscy Feeglowie jęknęli chórem:

— Oooch… Scez nos psed Zaciskaniem Warg!

— I jest jesce Splatanie Rąk — dodał Wullie, choć sam był już przerażony.

— Oooooch, bida, bida, bida, Splatanie Rąk! — krzyknęli Feeglowie, szarpiąc się za włosy.

— Ze nie wspomnę o Tupaniu Nogom… — Wullie urwał, bo nie chciał słuchać o Tupaniu Nogą.

— Aargh! Oooooch! Ino nie Tupanie Nogom! Niektórzy Feeglowie zaczęli tłuc głowami o drzewa.

— Ano, ano, ano… ALE — rzekł zdesperowany Rob — cego nijak nie wicie, to ze jest to cenściom tajułek menzostwa.

Feeglowie spoglądali po sobie. Zapadła cisza, zakłócona jedynie trzaskiem przewróconego drzewka.

— Nigdy żeśmy o cymś tokim nie słyseli, Rob — przyznał Duży Jan.

— No i nic mie to nie dziwi! Kto by wom powiedzioł? Nie mocie żony! Nie łopiecie po-e-tyckiej simmi-trii tego syćkiego. Podejdźcie tu bliżej, to wom powim…

Rob rozejrzał się, by sprawdzić, czy nie słucha ktoś poza pięcioma setkami Feeglów. I mówił dalej:

— Widzicie… Najpierwse jest picie, bicie i złodziejstwo, to jasne. A kiedy sie wraco do kopca, jest cos na Tupanie Nogom…

— Oooooooo!

— …i Splatanie Rąk…

— Aaaargh!

— I łocywiście Zaciskanie Warg i skońccie chłystki z tym jęceniem, bo zacne walić wasymi głowami o siebie! Jasne? Wszyscy Feeglowie zamilkli… oprócz jednego.

— Oj, bida, bida, bida! Ooooch! Aaarrgh! Zaciskanie…

Urwał i rozejrzał się zakłopotany.

— Tępaku Wullie — odezwał się Rob z lodowatą cierpliwością.

— Tak, Rob?

— Wis, mówiłem ci, że cosem powinien ześ słuchoć, cio mówię?

— Tak, Rob?

— No to teroz był taki cos.

Tępak Wullie zwiesił głowę.

— Pseprosom, Rob.

— Ano! O cym to jo… Aha. No to momy już wargi, ręce i nogę, tak? I wtedy…

— Cos na Tłumocenie! — rzekł Tępak Wullie.

— Ano! — mruknął Rob Rozbój. — Ktosik z wos, gamonie, chcę być tym, co łośmieli się Tłumocyć? — Rozejrzał się.

Feeglowie cofnęli się wszyscy.

— Kiedy kelda zacisko, sploto i tupie? — ciągnął Rob głosem Zguby. — I tak pacy tymi ślicnymi swoimi łockami, które mówiom: „To Tłumocenie lepiej coby było dobre”? No? Chciołby który?

— Nie, Rob — wymamrotali.

— Nie! Ano! — zawołał Rob tryumfalnie. — Nie chcecie! A to temu, że ni mocie zodnej wiedzy o menzostwie!

— Słysołem, jak Jaennie mówiła, co psychodzis z Tłumoceniami, jakich by nie próbowoł żaden Feegle na świecie — oświadczył z podziwem Tępak Wullie.

— Ano, to możliwe — przyznał Rob, nadymając się z dumy. — A przeco Feeglowie majo piękno tradocjo wielkich Tłomoceń!

— Mówiła, co niektóre twoje Tłumocenia som takie długie i poskrencane, ze zanim dojdzies do końca, ona już nie pominto, jak sie zaceły — opowiadał Wullie.

— To psyrodzony talent i nie chce sie tu psechwaloć. — Rob skromnie machnął ręką.

— Ale nie widzę, coby wielkie szychy były dobre w Tłumoceniu — zauważył Duży Jan. — Oni strosnie wolno myślom.

— Ale i tak sie zeniom — przypomniał Billy Brodacz.

— Ano. I ten nos chłopocek w wielkim zomku za bardzo się psyjoźni z wielkom ciut wiedźmom. Jego tata je juz stary i chory, i niedługo ten chłopocek będzie mioł ten swój wielki zamek z kamieni i te ciut kawałecki papieru, co tom je napisane, ze ma tez syćkie wzgóza.

— Jeannie sie boi, ze jak dostanie te ciut kawałki papieru, co to mówiom, że ma syćkie wzgóza — dodał Billy Brodacz — to może tak zgłupieć i pomyśleć, ze te wzgóza do niego nalezom. A syćkie wiemy, cym to grozi, co?

— Ano — zgodził się Duży Jan. — Oraniem.

To było straszne słowo. Stary baron chciał kiedyś zaorać kilka bardziej płaskich obszarów Kredy, bo pszenica osiągała wysokie ceny, a owce nie dawały zysku. Tyle że wtedy żyła jeszcze babcia Obolała i zmieniła za niego zdanie.

Ale niektóre pastwiska w Kredzie były już zaorane. Pszenica oznaczała pieniądze. Feeglowie uznawali za oczywiste, że Roland też sprowadzi pługi. Czy nie został wychowany przez dwie próżne, intrygujące i niemiłe ciotki?

— Ja tom mu nie ufom — oznajmił Trochę Szalony Angus. — On cyto książki i takie tom. Nie dba o ziemie.

— Ano — zgodził się Tępak Wullie. — Ale jakby sie tak ozenił z wielkom ciut wiedźmom, zaraz by mu dała Zaciskanie Rąk…

— Splatanie Rąk — poprawił go Rob Rozbój.

Feeglowie rozejrzeli się lękliwie.

— Ooooch, nie Splatanie…

— Zamknijcie sie! — wrzasnął Rob. — Wstyd mi za wos! To se ciut wielka wiedźma wybiro menza, jakiego chce! Mam racje, gonaglu?

— Hmm? — Billy uniósł wzrok. Chwycił płatek śniegu.

— Mówię, ze wielka ciut wiedźma może se wziąć menza, jakiego chce. Tak?

Billy wpatrywał się w płatek.

— Billy? — zaniepokoił się Rob.

— Co? — zapytał Billy Brodacz, jakby się ocknął. — A tak. Myślicie, ze chciałaby być żonom zimistsa?

— Zimistsa? — zdziwił się Rob. — On nie może sie z nikim łozenić. Je jako duch… Nic w nim ni mo!

— Tańcyła z nim. Widzieliśmy. — Billy złapał kolejny płatek śniegu i obejrzał go dokładnie.

— Takie tam dziewcyńskie zabawy! No i cemu właściwie wielka ciut wiedźma ma w ogóle myśleć o zimistsu?

— Mam powód, coby wiezyć — powiedział wolno gonagiel, gdy z nieba spływały kolejne płatki — że zimists dużo myśli o wielkiej ciut wiedźmie…

Rozdział czwarty

Płatki

Mówią, że nie istnieją dwa identyczne płatki śniegu. Ale czy ktoś to ostatnio sprawdzał?

Śnieg padał wolno w ciemności. Osiadał na dachach. Całując gałęzie, spływał między drzewami i opadał na ziemię z cichutkim skwierczeniem i ostrym zapachem cyny.

Babcia Weatherwax zawsze sprawdzała śnieg. Stała w progu, obramowana blaskiem świecy, i chwytała płatki na odwróconą łopatę.

Biała kotka też obserwowała płatki. Nic więcej nie robiła. Nie machała na nie łapką, tylko patrzyła w skupieniu, jak kolejny płatek spływał spiralą w dół i lądował. Potem przyglądała mu się jeszcze przez moment, a gdy była pewna, że zabawa już się skończyła, podnosiła wzrok i wybierała sobie następny.

Nazywała się „Ty”, jak w „Ty! Wynoś się stąd!”. W imionach babcia Weatherwax lubiła prostotę.

Przyjrzała się płatkowi i uśmiechnęła tym swoim nie całkiem miłym uśmiechem.

— Wracaj już, Ty — powiedziała i zamknęła drzwi.

Panna Tyk dygotała przy ogniu. Nie był wielki, zaledwie dostateczny. Jednakże z niedużego garnka w żarze dochodził aromat bekonu i grochu, obok zaś stał garnek o wiele większy, pachnący kurczakiem. Panna Tyk nieczęsto miała okazję jeść kurczaka, żyła więc nadzieją.

Trzeba zaznaczyć, że panna Tyk i babcia Weatherwax nie zgadzały się ze sobą idealnie. U doświadczonych czarownic często tak bywa. Dało się to poznać po tym, że przez cały czas były dla siebie niezwykle uprzejme.

— Śnieg w tym roku spadł wcześnie, pani Weatherwax — zauważyła panna Tyk.

— W samej rzeczy, panno Tyk — zgodziła się babcia Weatherwax. — I taki… interesujący. Przyjrzała się pani?

— Znam już śnieg, pani Weatherwax. Padał przez całą drogę tutaj. Musiałam pomagać w pchaniu dyliżansu! Śniegu widziałam aż za dużo. Ale co zrobimy w sprawie Tiffany Obolałej?

— Nic, panno Tyk. Jeszcze herbaty?

— Właściwie jesteśmy za nią odpowiedzialne.

— Nie. Przede wszystkim i głównie sama jest za siebie odpowiedzialna. Jest czarownicą. Tańczyła Taniec Zimy. Widziałam to.

— Jestem pewna, że tego nie chciała.

— Jak można tańczyć i tego nie chcieć?

— Jest młoda. Pewnie była podekscytowana i nie opanowała własnych stóp. Nie wiedziała, co się dzieje.

— Powinna się dowiedzieć — oświadczyła babcia Weatherwax. — Powinna słuchać.

— Jestem przekonana, że kiedy pani miała prawie trzynaście lat, zawsze robiła pani to, co pani kazali — rzekła panna Tyk z leciutką nutą sarkazmu w głosie.

Babcia Weatherwax przez chwilę wpatrywała się w ścianę.

— Nie — przyznała. — Ale nie szukałam usprawiedliwień.

— Myślałam, że chce pani pomóc temu dziecku…

— Pomogę jej samej sobie pomóc. Tak zawsze postępuję. Ona wtańczyła w najstarszą Historię na świecie i teraz jedyna droga wyjścia prowadzi przez jego drugi koniec. Jedyna droga, panno Tyk.

Panna Tyk westchnęła. Historie, pomyślała. Babcia Weatherwax wierzy, że świat pełen jest różnych historii. No cóż, wszystkie mamy swoje drobne dziwactwa. Oprócz mnie, ma się rozumieć.

— Oczywiście. Tylko że ona jest taka… normalna — powiedziała. — I jak wiele dokonała. I jak wiele myśli. A teraz zimistrz zwrócił na nią uwagę i…

— Ona go fascynuje.

— To będzie bardzo poważny problem.

— Który ona musi rozwiązać.

— A jeśli nie zdoła?

— To nie jest Tiffany Obolała — oznajmiła babcia stanowczo. — Tak, stała się teraz elementem Historii, ale sama o tym nie wie! Proszę sobie obejrzeć śnieg, panno Tyk. Mówią, że nie ma dwóch identycznych płatków. Skąd mogą wiedzieć coś takiego? Och, wydaje im się, że są tacy mądrzy… Zawsze chciałam ich jakoś przyłapać. I udało mi się! Niech pani teraz wyjdzie i popatrzy na śnieg. Proszę popatrzeć na śnieg, panno Tyk! Wszystkie płatki są takie same!

* * *

Tiffany usłyszała pukanie i z pewnym wysiłkiem otworzyła malutkie okno sypialni. Miękki i puszysty śnieg grubą warstwą leżał na parapecie.

— Nie chcielimy cie budzić — powiedział Rob Rozbój. — Ale Łokropnie Ciut Billy mówi, ze ześ powinno to zobocyć.

Tiffany ziewnęła.

— A co mam zobaczyć?

— Złop porę tych płatków. Ni, ni na ręko, zaro stopniejom.

W mroku Tiffany sięgnęła po swój dziennik i nie znalazła go. Zerknęła na podłogę, by sprawdzić, czy przypadkiem go nie zrzuciła. Wtedy zapłonęła zapałka, Rob Rozbój zapalił świecę, a obok leżał jej dziennik. Wyglądał, jakby zawsze tam był, ale też był podejrzanie zimny w dotyku. Rob wyglądał niewinnie — pewny znak, że coś przeskrobał.

Tiffany odłożyła pytania na później i wystawiła dziennik przez okno. Płatki osiadły na nim, a ona przysunęła je bliżej do oczu.

— Wyglądają jak całkiem zwy… — zaczęła, urwała, a potem dokończyła: — Nie. To musi być jakaś sztuczka.

— Tak? No, niby mozes tak to nazwać — zgodził się Rob. — Ale to jego stucka, wis.

Tiffany patrzyła na płatki śniegu dryfujące w świetle świecy. Każdy z nich był Tiffany Obolałą. Malutką, zamrożoną, skrzącą się Tiffany Obolałą.

Na dole panna Spisek wybuchnęła śmiechem.

Klamka u drzwi do sypialni w wieży zastukała gniewnie. Roland de Chumsfanleigh (wymawiane jak „szufle”; to naprawdę nie jego wina) starannie na to nie zwrócił uwagi.

— Co ty tam robisz, dziecko? — zapytał stłumiony, zrzędliwy głos.

— Nic, ciociu Danuto — odpowiedział Roland, nie odwracając się od biurka.

Jedną z zalet życia w zamku jest to, że bardzo łatwo zamknąć drzwi. Jego drzwi miały trzy żelazne zamki i dwie sztaby, grube jak jego ramię.

— Ojciec cię woła, wiesz? — zabrzmiał inny głos z większym rozdrażnieniem.

— On tylko szepcze, ciociu Araminto — odparł spokojnie Roland, pisząc adres na kopercie. — Krzyczy tylko wtedy, kiedy napuszczacie na niego lekarzy.

— To dla jego dobra!

— Krzyczy — powtórzył Roland i polizał brzeg koperty. Ciotka Araminta znowu szarpnęła za klamkę.

— Jesteś bardzo niewdzięcznym dzieckiem! Będziesz tam głodował i tyle! Wezwiemy strażników, żeby wyważyli te drzwi!

Roland westchnął. Zamek został wzniesiony przez ludzi, którzy nie lubią, by ktoś wyważał ich drzwi, więc każdy, kto chciałby tego dokonać, musiałby wciągnąć taran po wąskich spiralnych schodach, a na szczycie nie było miejsca, by go odwrócić. Potem trzeba by znaleźć sposób, jak rozbić drzwi grube na cztery deski, zrobione z dębowego drewna tak starego, że było niczym żelazo. Jeden człowiek mógłby się w tym pokoju bronić miesiącami, gdyby tylko miał dość żywności.

Usłyszał znowu zrzędzenie na korytarzu, a potem echo kroków, gdy ciotki schodziły po schodach. Potem dobiegły krzyki — znowu wrzeszczały na strażników.

Niewiele im to pomoże. Sierżant Roberts i jego ludzie[2] niechętnie słuchali poleceń ciotek. Wszyscy jednak wiedzieli, że jeśli stary baron umrze, zanim jego syn skończy dwadzieścia jeden lat, do pełnoletności Rolanda ciotki będą prawnymi zarządcami majątku. Ale baron był wprawdzie ciężko chory, lecz nie był martwy. To nie najlepszy czas, by być nieposłusznym gwardzistą. Sierżant i jego ludzie przetrwali wściekłość ciotek, będąc — gdy tylko rozkazy na to pozwalały — głusi, głupi, roztargnieni, zmieszani, chorzy, zagubieni albo — w przypadku Kevina — cudzoziemcami.

Na razie Roland ograniczał swoje wyprawy do bardzo wczesnych godzin, kiedy nikt nie kręcił się po zamku, a on mógł plądrować kuchnię. Wtedy też odwiedzał ojca. Lekarze podawali mu coś na sen, ale Roland przez chwilę trzymał go za rękę, dla pociechy, jaką dawał taki gest. Jeśli znajdował słoje z pijawkami albo pszczołami, wyrzucał je do fosy.

Popatrzył na kopertę. Czy powinien o tym opowiedzieć Tiffany? Nie. Tylko by się zmartwiła, może też spróbowała jeszcze raz go uratować, a to by nie było właściwe. Sam musi sobie poradzić. Zresztą wcale nie był zamknięty w tym pokoju. To one były zamknięte na zewnątrz. Dzięki temu istniało miejsce, gdzie nie mogły zaglądać, grzebać i kraść. Miał pod łóżkiem pozostałe jeszcze srebrne lichtarze wraz z resztkami antycznej srebrnej zastawy („posłana do wyceny”, powiedziały) i szkatułkę z biżuterią matki. Trochę za późno ją odszukał — brakowało już ślubnej obrączki i srebrnego naszyjnika z granatami, który miała po babci.

Ale jutro wstanie wcześnie i pojedzie z listem do Dwukoszula. Lubił pisać te listy. Zmieniały świat na lepsze, ponieważ mógł w nich pomijać te złe kawałki.

Roland westchnął. Przyjemnie byłoby opowiedzieć Tiffany, że znalazł w bibliotece książkę zatytułowaną „Oblężenia i przetrwanie” autorstwa słynnego generała Callusa Tacticusa (który wynalazł „taktykę” — rzecz bardzo ciekawą). Kto by pomyślał, że taka stara książka okaże się użyteczna? Generał bardzo stanowczo zalecał robienie zapasów. Więc Roland miał w swoim pokoju sporo ziemniaków, wielką kiełbasę i ciężki chleb krasnoludów, przydatny do zrzucania na ludzi.

Spojrzał na portret matki. Przyniósł go tutaj z piwnicy (czeka na czyszczenie, mówiły). Tuż obok, jeśli tylko człowiek wiedział, czego szuka, fragment ściany wielkości małych drzwiczek był jaśniejszy niż reszta kamieni. Lichtarz przy portrecie też wydawał się trochę przekrzywiony.

Mieszkanie w zamku ma wiele zalet.

Za oknem zaczął padać śnieg.

* * *

Nac Mac Feegle oglądali puszyste płatki ze strzechy na chatce panny Spisek. Przy świetle, jakie zdołało się przesączyć przez brudne okno pod nimi, patrzyli, jak obok przefruwają maleńkie Tiffany.

— Wyznowoj to śnieżnymi płotkami — mruknął Duży Jan. — Ha!

Tępak Wullie chwycił spadający po spirali płatek.

— Tsa psyznoć, ze ten ciut spicosty kapelus cołkiem dobze mu wysed — stwierdził. — Musi bardzo lubić wielko ciut wiedźmę.

— Psecie to ni mo sensu! — oświadczył Rob Rozbój. — Łon je Zimom. Łon je coły śniegiem i lodem, i buzomi, i mrozem. A łona to ino ciut wielka dziewucha. Nie powicie psecie, ze to dobrano para! Co ty na to syćko, Billy? Billy?

Gonagiel przygryzł ustnik mysich dud i zadumany spoglądał na płatki śniegu. Ale pytanie Roba chyba przebiło się jakoś do jego myśli, bo odpowiedział.

— Co łon może widzieć o ludziach? Nie jest nawet toki żywy jako łowad, a psecie taki potenzny jako może. I robi słodkie łocy do wielkiej ciut wiedźmy. Cemu? Cym łona może być dlo niego? Co zrobi dalej? Powim wam jedno: ten śnieg to ino pocontek. Tsa nom uważać, Rob. To się może źle skońcyć…

* * *

W górach 990 393 072 007 Tiffany Obolałych wylądowało lekko na starym zbitym śniegu na zboczu i spowodowało lawinę, która zniosła ponad setkę drzew i myśliwską chatę. Nie była to wina Tiffany.

Nie była to jej wina, że ludzie ślizgali się na śnieżnej pokrywie z niej albo nie mogli otworzyć drzwi, bo leżała w zaspach za progiem. Albo byli trafiani jej całymi garściami ciskanymi przez małe dzieci. Większość jej stopniała przed śniadaniem następnego dnia, a zresztą nikt nie zauważył niczego niezwykłego — oprócz czarownic, które nie przyjmują niczego na wiarę, oraz mnóstwa dzieci, których nikt nie słuchał.

Mimo to Tiffany obudziła się bardzo zakłopotana.

Panna Spisek wcale jej nie pomagała.

— Przynajmniej cię lubi — oświadczyła, ze złością nakręcając swój zegarek.

— Nic o tym nie wiem, panno Spisek — odparła Tiffany. Wcale nie miała ochoty na tę rozmowę. Zmywała po śniadaniu, pochylona nad zlewem, plecami do czarownicy. Była zadowolona, że panna Spisek nie widzi jej twarzy, a również — skoro już o tym mowa — że ona nie widzi twarzy panny Spisek.

— Ciekawe, co by na to powiedział ten twój młody człowiek.

— O jakim młodym człowieku pani mówi, panno Spisek? — spytała Tiffany z kamiennym spokojem.

— Pisze do ciebie listy, dziewczyno!

I podejrzewam, że pani je czyta moimi oczami, pomyślała Tiffany.

— Roland? To tylko przyjaciel… tak jakby.

— Tak jakby przyjaciel?

Nie dam się wciągnąć, zdecydowała Tiffany. Założę się, że się uśmiecha. Zresztą to przecież nie jej sprawa.

— Tak — powiedziała. — Właśnie tak, panno Spisek. Tak jakby przyjaciel.

Nastąpiła chwila ciszy, którą Tiffany wykorzystała, by wyszorować dno żelaznego rondla.

— To ważne, żeby mieć przyjaciół — przyznała panna Spisek głosem delikatniejszym niż poprzednio. Brzmiało to tak, jakby Tiffany wygrała. — Kiedy już skończysz, moja droga, bądź tak miła i przynieś mój woreczek z rzeczami do urządzenia.

Tiffany wykonała polecenie, a potem wybiegła do mleczarni. Zawsze chodziła tam z przyjemnością. Mleczarnia przypominała jej o domu; lepiej się tam myślało, mogła…

U dołu drzwi pojawiła się serokształtna dziura, ale Horacy leżał w swojej wyłamanej klatce i bardzo cichutko mruczał „mnmnmnmn”, co mogło być serowym pochrapywaniem. Zostawiła go w spokoju i zajęła się porannym mlekiem.

Przynajmniej nie padał śnieg. Czuła, że się czerwieni, i starała się o tym nie myśleć.

Przecież dziś wieczorem będzie sabat. Czy inne dziewczęta coś wiedzą? Ha! Oczywiście! Czarownice zwracają uwagę na śnieg, zwłaszcza jeśli jest dla kogoś krępujący.

— Tiffany! — zawołała panna Spisek. — Chcę z tobą pomówić! — Panna Spisek rzadko kiedy nazywała ją Tiffany.

Teraz trzymała urządzenie. Jej widząca mysz wisiała niezgrabnie między kawałkami kości i wstążeczkami.

— To bardzo niedogodne — stwierdziła i podniosła głos. — No juz, gamonie! Wyłazić! Wim, żeście tam som! Widzę, jak no mnie pacycie!

Głowy Feeglów wysunęły się zza praktycznie wszystkiego.

— Dobrze. Siadaj, Tiffany Obolała!

Tiffany usiadła pospiesznie.

— I jeszcze w takiej chwili — mruknęła panna Spisek, odkładając urządzenie. — Bardzo niedogodne. Ale nie ma wątpliwości. — Urwała na moment, po czym rzekła: — Pojutrze umrę. W piątek, tuż przed wpół do siódmej rano.

Było to poważne oświadczenie i nie zasługiwało na taką odpowiedź.

— Łoj, to fatalnie, strocić taki pikny weekend — rzekł Rob Rozbój. — A pódzies w jakiesik łodne miejsce?

— Ale… nie może pani umrzeć! — wybuchnęła Tiffany. — Ma pani sto trzynaście lat, panno Spisek!

— Wiesz, dziecko, najprawdopodobniej to właśnie jest powodem — odparła spokojnie panna Spisek. — Nikt ci nie mówił, że czarownice otrzymują ostrzeżenie, kiedy mają umrzeć? Zresztą lubię dobre pogrzeby.

— Ano, ni ma to jako dobro stypa — zgodził się Rob. — Dużo picia i tańcowania i śpiwów, i uctowania, i picia.

— Może będzie słodka sherry — uprzedziła panna Spisek. — Co do ucztowania, to mówią, że właściwie nie można popełnić błędu z kanapką z szynką.

— Ale nie może pani tak… — zaczęła Tiffany i zamilkła, kiedy panna Spisek szybko jak kura odwróciła głowę.

— …tak cię zostawić? To chciałaś powiedzieć.

— Eee… nie — skłamała Tiffany.

— Będziesz musiała się przeprowadzić do kogoś innego — uprzedziła panna Spisek. — Nie jesteś jeszcze tak doświadczona, żeby przejąć tę chatkę… Nie wtedy, kiedy czekają inne dziewczyny…

— Wie pani, że nie chcę zostać w górach na zawsze.

— O tak, panna Tyk mi powiedziała. Chcesz wrócić do swoich małych kredowych wzgórz.

— Wcale nie są małe! — zaprotestowała Tiffany głośniej, niż zamierzała.

— Tak, to był rzeczywiście dość ciężki okres — stwierdziła bardzo spokojnie panna Spisek. — Napiszę kilka listów, które zaniesiesz do wioski, a potem masz wolne do wieczora. Pogrzeb urządzimy jutro po południu.

— Słucham? Zanim pani umrze?

— No pewnie! Nie rozumiem, czemu nie miałabym się trochę zabawić.

— Dobre kombinowanie! — pochwalił Rob Rozbój. — To je taki wiośnie scegół, co to ludziom nigdy jakosik nie wpado do głowy.

— Nazywamy to przyjęciem pożegnalnym — wyjaśniła panna Spisek. — Tylko dla czarownic, naturalnie. Inni są zwykle dość nerwowi, nie mam pojęcia dlaczego. A z tej jaśniejszej strony, mamy świetną szynkę, którą w zeszłym tygodniu podarował nam pan Armbinder za rozstrzygnięcie kwestii własności kasztanowca. I chętnie jej skosztuję.

* * *

Godzinę później Tiffany wyruszyła z kieszeniami pełnymi liścików do rzeźników, piekarzy i farmerów w okolicy. Była trochę zaskoczona przyjęciem.

— Panna Spisek nie umrze w jej wieku — oświadczył rzeźnik, ważąc kiełbaski. — Słyszałem, że Śmierć przychodził już po nią, a ona zatrzasnęła przed nim drzwi!

— Trzynaście tuzinów kiełbasek poproszę — rzekła Tiffany. — Ugotowanych i dostarczonych na miejsce.

— Jesteś pewna, że ona umrze? — zapytał rzeźnik, a na jego twarzy pojawiła się niepewność.

— Nie. Ale ona jest pewna.

Piekarz powiedział:

— Nie wiesz o tym jej zegarze? Kazała go zrobić, kiedy jej serce umarło. To takie jakby nakręcane serce, rozumiesz?

— Doprawdy? — zdziwiła się Tiffany. — Więc kiedy jej serce umarło, a ona zamówiła nowe, mechaniczne, jak przeżyła, zanim było gotowe?

— Och, pewno magicznie, to jasne.

— Ale serce pompuje krew, a zegar panny Spisek jest na zewnątrz jej ciała. Nie ma żadnych… rurek…

— Pompuje krew magicznie — wyjaśnił piekarz. Mówił wolno i przyglądał się jej dziwnie. — Jak możesz być czarownicą, jeśli nie wiesz takich rzeczy?

Tak samo było wszędzie. Całkiem jakby sama myśl o tym, że panny Spisek zabraknie, miała nieodpowiedni kształt i nie chciała się zmieścić w żadnej głowie. Panna Spisek ma sto trzynaście lat, tłumaczyli, a praktycznie nie słyszy się o ludziach, którzy umierają, mając sto trzynaście lat. To żart, mówili. Albo że ma zwój podpisany krwią, a z niego wynika, że będzie żyła wiecznie. Albo że ktoś musiałby ukraść jej zegar, żeby umarła, albo że za każdym razem, kiedy Mroczny Kosiarz po nią przychodził, okłamywała go co do swego nazwiska lub odsyłała do kogoś innego. A może zwyczajnie gorzej się poczuła…

Zanim Tiffany skończyła, sama już wątpiła, czy to się zdarzy. Jednak panna Spisek sprawiała wrażenie całkiem pewnej. A kiedy człowiek ma sto trzynaście lat, najbardziej zadziwiające jest nie to, że jutro umrze, ale to, że dzisiaj jeszcze żyje.

Z głową pełną posępnych myśli Tiffany wyruszyła na sabat.

Raz czy dwa razy miała wrażenie, że wyczuwa obserwujących ją Feeglów. Nigdy nie rozumiała, jakim sposobem ich wyczuwa — był to talent, którego człowiek się uczył. Uczył się też nie zwracać na to uwagi.

Zanim dotarła na miejsce, wszystkie młodsze czarownice już tam były. Zdążyły nawet rozpalić ognisko.

Niektórzy sądzą, że „sabat” to określenie spotkania czarownic i rzeczywiście, tak właśnie stwierdza słownik. Ale prawdziwą nazwą dla spotkania czarownic jest „kłótnia”.

W każdym razie większość znanych Tiffany czarownic nigdy tego słowa nie używała. Za to pani Skorek owszem, prawie bez przerwy. Pani Skorek była wysoka, chuda i raczej oschła, nosiła na łańcuszku okulary w srebrnych oprawkach i używała takich słów, jak „awatar” i „omen”. Natomiast Annagramma — która przewodniczyła sabatowi, ponieważ to ona go wymyśliła, miała najwyższy kapelusz i najostrzejszy głos — była jej najlepszą i jedyną uczennicą.

Babcia Weatherwax zawsze powtarzała, że pani Skorek to mag, tyle że w sukni. Annagramma przynosiła na spotkania mnóstwo książek i różdżek. Dziewczęta zwykle dopełniały kilku ceremonii, żeby ją uspokoić, ponieważ dla nich prawdziwym celem sabatu było spotkanie z przyjaciółkami. Nawet jeśli były przyjaciółkami tylko dlatego, że były też jedynymi osobami, z którymi można swobodnie porozmawiać, gdyż miały te same kłopoty i rozumiały, na co się narzeka.

Spotykały się w lesie, również zimą. Zawsze w pobliżu znalazło się dość drewna na ognisko, a wszystkie i tak ubierały się ciepło. Nawet latem komfortowy lot na miotle, na jakiejkolwiek sensownej wysokości, wymagał więcej warstw bielizny, niż ktokolwiek mógłby zgadnąć, a czasem też dodatkowo umocowania sznurkiem kilku termoforów.

W tej chwili nad ogniskiem krążyły trzy małe kule ogniste. Sprowadziła je Annagramma. Powiedziała, że można nimi zabijać nieprzyjaciół. Wszystkie inne czarownice zerkały niespokojnie — to były czary magów, efektowne i niebezpieczne. Czarownice wolały powalać wrogów spojrzeniem. Nie warto przecież wroga zabijać. Skąd by wtedy przeciwniczka wiedziała, że przegrała?

Dimity Hubbub przyniosła wielki półmisek lewostronnego ciasta — akurat coś, co pozwala pokryć żebra warstwą chroniącą przed chłodem.

— Panna Spisek mówi, że umrze w piątek rano — oznajmiła Tiffany. — Powiedziała, że wie.

— Jaka szkoda — rzuciła Annagramma tonem mówiącym, że nie aż taka. — Ale była przecież bardzo stara.

— Nadal jest — przypomniała Tiffany.

— Ehm… To się nazywa Zew — wtrąciła Petulia Chrzestna. — Stare czarownice wiedzą, kiedy mają umrzeć. Nikt nie rozumie, jak to działa. Wiedzą i tyle.

— Ciągle jeszcze trzyma te czaszki? — spytała Lucy Warbeck, która miała włosy zaczesane do góry, z wetkniętym w nie nożem i widelcem. — Nie mogłam ich znieść. Wyglądały, jakby… no, jakby przez cały czas na mnie patrzyły.

— Ja odeszłam, bo używała mnie jako lustra — oświadczyła Lulu Darling. — Nadal tak robi?

Tiffany westchnęła.

— Tak.

— Ja od razu powiedziałam, że do niej nie pójdę — rzekła Gertruder Tiring, grzebiąc patykiem w ogniu. — Wiecie, że jeśli któraś bez pozwolenia porzuci czarownicę, to żadna inna jej nie przyjmie, ale jeśli odejdzie od panny Spisek, nawet po jednej nocy, nikt o tym nie wspomina i tylko znajdują jej nowe miejsce?

— Pani Skorek uważa, że takie rzeczy jak czaszki i kruki to jednak przesada — poinformowała Annagramma. — Wszyscy, którzy mieszkają w okolicy, są przerażeni dosłownie na śmierć.

— Hm… A co będzie z tobą? — zwróciła się do Tiffany Petulia.

— Nie wiem. Pójdę pewnie gdzie indziej.

— Biedactwo — westchnęła Annagramma. — Panna Spisek nie mówiła przypadkiem, kto przejmie jej chatkę? — dodała takim tonem, jakby dopiero teraz przyszło jej to do głowy.

Nastała cisza. Sześć par uszu nasłuchiwało w takim skupieniu, że niemal trzeszczały. Młodych czarownic nie przybywało zbyt wiele, ale czarownice żyły bardzo długo i otrzymanie własnej chatki naprawdę było cenne. Wtedy dopiero człowiek zaczynał zyskiwać szacunek.

— Nie — odparła Tiffany.

— Żadnych sugestii?

— Nie.

— Ale nie powiedziała, że to będziesz ty, prawda? — zapytała ostro Annagramma.

Jej głos naprawdę potrafił działać na nerwy. Zwykłe „hej” brzmiało czasem jak oskarżenie — Nie!

— Zresztą jesteś za młoda.

— Nie ma żadnych ograniczeń wiekowych — zauważyła Lucy Warbeck. — W każdym razie nie na piśmie.

— Skąd wiesz? — warknęła Annagramma.

— Zapytałam starą panią Pewmire.

Annagramma była podejrzliwa.

— Pytałaś ją? Dlaczego?

Lucy przewróciła oczami.

— Bo chciałam wiedzieć i tyle. Posłuchaj, przecież wszyscy wiedzą, że jesteś najstarsza i… no, najbardziej wykształcona. Oczywiście, że ty dostaniesz chatę.

— Tak — zgodziła się Annagramma, bacznie obserwując Tiffany. — Oczywiście.

— No to mamy tę sprawę, ehm, załatwioną — odezwała się Petulia głośniej, niż było to konieczne. — Czy u was też w nocy padał śnieg? Stara matula Blackcap uważa, że to niezwykłe.

No pięknie, pomyślała Tiffany, teraz się zacznie.

— Tu, w górach, często spada tak wcześnie — stwierdziła Lucy.

— Wydawało mi się, że jest bardziej puszysty niż zwykle — uznała Petulia. — Całkiem ładny, jeśli ktoś lubi coś takiego.

— To był tylko śnieg — ucięła Annagramma. — Słuchajcie, słyszałyście, co się przydarzyło tej nowej dziewczynie, która zaczęła naukę u panny Tumult? Po godzinie uciekła z wrzaskiem. — Uśmiechnęła się niezbyt współczująco.

— Z powodu żaby? — zapytała Petulia.

— Nie, nie żaby. Żaba jej nie przeszkadzała. Natomiast Pechowy Charlie…

— Może wystraszyć — zgodziła się Lucy.

I to wszystko, uświadomiła sobie Tiffany, słuchając kolejnych ploteczek. Ktoś, kto był praktycznie kimś w rodzaju boga, zrobił miliardy płatków, które wyglądały jak ona, a one nawet nie zauważyły… Na szczęście, ma się rozumieć.

Oczywiście, że na szczęście. Na pewno nie miała ochoty na drwiny i głupie pytania. No oczywiście…

…ale… no… byłoby miło, gdyby wiedziały, gdyby zawołały: „Łał!”, gdyby były zazdrosne, wystraszone albo zdumione. A sama nie mogła im powiedzieć, w każdym razie nie mogła powiedzieć Annagrammie, która by sobie żartowała i która by prawie, chociaż nie całkiem stwierdziła, że Tiffany sobie to wymyśliła.

Zimistrz odwiedził ją i zrobiła na nim wrażenie. Trochę szkoda, że wie o tym jedynie panna Spisek i setki Feeglów, zwłaszcza że — Tiffany zadrżała — od piątku rano będą o tym wiedzieć już tylko setki małych niebieskich ludzików.

Innymi słowy: jeśli nie powie o tym komuś, kto jest co najmniej takiego samego wzrostu i żywy, to chyba się rozpuknie.

Powiedziała więc Petulii, kiedy wracały do domu. Mieszkały w tych samych stronach, a latały tak wolno, że nocą łatwiej było iść piechotą, ponieważ wtedy nie zderzały się z tyloma drzewami.

Petulia była pulchna, solidna i już teraz miała opinię najlepszej świńskiej czarownicy w górach, co wiele znaczy w okolicy, gdzie każda rodzina trzyma świnię. Panna Spisek mówiła, że już niedługo zaczną za nią biegać chłopcy, bo dziewczynie, która zna się na świniach, nie braknie kandydatów na męża.

Jedyny kłopot z Petulia polegał na tym, że zawsze zgadzała się z rozmówcą i zawsze mówiła to, co jej zdaniem chciałby usłyszeć. Ale Tiffany zachowała się trochę okrutnie i zwyczajnie opowiedziała jej o wszystkich faktach. Usłyszała kilka achów i ochów, z których była zadowolona.

— Tu musiało być bardzo… umm… interesujące — stwierdziła po chwili Petulia.

No tak, cała ona.

— Co mam robić?

— Umm… A musisz robić cokolwiek?

— Wiesz, wcześniej czy później ludzie zauważą, że wszystkie płatki śniegu mają mój kształt.

— Umm… Obawiasz się, że nie? — spytała Petulia tak niewinnie, że Tiffany się roześmiała.

— Mam takie przeczucie, że to się nie skończy na płatkach! Rozumiesz, przecież on robi całą zimę!

— I uciekł, kiedy krzyknęłaś…

— Zgadza się.

— A potem zrobił coś takiego… głupiego.

— Co?

— Płatki śniegu — wyjaśniła uprzejmie Petulia.

— Wiesz, nie powiedziałabym tak, ściśle mówiąc — odparła nieco urażona Tiffany. — Właściwie nie tak całkiem głupiego.

— No więc wszystko jasne — uznała Petulia. — Jest chłopcem.

— Co takiego?!

— Jest chłopcem. Rozumiesz, wszyscy są tacy sami. Czerwienią się, stękają, mamroczą, wiercą się…

— Ale on ma miliony lat, a zachowuje się, jakby nigdy jeszcze nie spotkał dziewczyny!

— Umm, sama nie wiem. A spotkał już kiedyś dziewczynę?

— Musiał! Przecież jest Lato — oświadczyła Tiffany. — To dziewczyna. No, kobieta. Przynajmniej według tej książki, którą oglądałam.

— Myślę, że możesz tylko czekać, co jeszcze zrobi. Przykro mi. Nigdy nie miałam płatków śniegu przygotowanych na moją cześć. Ehm… Jesteśmy na miejscu.

Dotarły do polany, gdzie mieszkała panna Spisek, i Petulia zaczęła chyba się denerwować.

— Umm… Tyle o niej opowiadają… — powiedziała, spoglądając na chatę. — Dobrze ci tam?

— Czy mówią na przykład o tym, co potrafi zrobić swoim paznokciem? — spytała Tiffany.

— Tak! — Petulia zadrżała.

— Sama to wymyśliła. Tylko nikomu o tym nie mów.

— Dlaczego ktoś miałby wymyślać o sobie taką historię? Tiffany się zawahała. Świń nie da się oszukać boffo, więc Petulia nigdy się z nim nie spotkała. Była też zdumiewająco prawdomówna, co — jak Tiffany z wolna się przekonywała — u czarownicy stanowi raczej wadę. Nie o to chodzi, że czarownice są nieuczciwe, ale bardzo uważają, jaką prawdę mówią.

— Nie wiem — skłamała. — Poza tym trzeba przeciąć spory kawałek człowieka, zanim cokolwiek wypadnie. A skóra jest całkiem mocna. Nie wydaje mi się, żeby to było możliwe.

— Próbowałaś? — wystraszyła się Petulia.

— Dziś rano ćwiczyłam paznokciem na wielkiej szynce, jeśli o to ci chodzi — odparła Tiffany.

Trzeba sprawdzać takie rzeczy, myślała. Słyszałam historię o tym, że panna Spisek ma wilcze kły, a ludzie sobie o tym opowiadają, choć przecież ją widzieli.

— Umm… Przyjdę jutro pomóc, oczywiście — zapewniła Petulia. Nerwowo zerkała na dłonie Tiffany, bo może koleżanka planowała kolejne eksperymenty z paznokciem. — Przyjęcia pożegnalne bywają całkiem wesołe. Ale wiesz, umm, powiedziałabym chyba panu zimistrzowi, żeby sobie poszedł. Tak jak zrobiłam, kiedy Davey Lummock zaczął być, umm… za bardzo romantyczny. I powiedziałam mu, umm, że chodzę z Makkym Tkaczem. Tylko nikomu nie mów.

— Czy to ten, który bez przerwy opowiada o świniach?

— Wiesz, świnie są bardzo ciekawe — zapewniła z wyrzutem Petulia. — A jego ojciec, umm, ma największą hodowlę świń w całych górach.

— Rzeczywiście warto się nad tym zastanowić — przyznała Tiffany. — Auć!

— Co się stało?

— Nie, nic. Coś mnie nagle zakłuło w dłoni. Pewnie rana się goi. Do zobaczenia jutro.

Tiffany weszła do chaty, a Petulia ruszyła dalej przez las. Spod dachu dobiegła rozmowa.

— Żeście słyseli, co powiedzioła ta gruba dziewucha?

— Ano, ino ze świnie nie som takie znowu ciekowe.

— No, tego nie wim. Bardzo uzytecny zwieź, tako świnia. Wis, można zjeść kazdo jej cąstecke, opróc kwiku.

— Ni, tutoj sie mylis. Można uzyc kwiku tys.

— Ni być gupi!

— Ano, mozes! Robis takie ciasto, rozumis, dajes dużo synki, rozumis, potem łapies kwik, kłodzies na samym cubecku, zanim zdonzy uciec, i pakujes prosto do pieca.

— Nigdy zem nie słysoł ło cymś tokim.

— Ześ nie słysoł? To sie nazywo zapiekanko z kwikiem i synkom.

— Ni ma cegoś takiego!

— Cemu ni? Jest tako kwaśnica spisko. A pisk w porównaniu do kwiku to je taki ciut ino. I pewno do sie…

— Jak zaro sie nie pozamykocie, gamonie, to was tyz do pieca powsadzom! — wrzasnął Rob Rozbój.

Feeglowie przycichli, pomrukując niechętnie.

A po drugiej stronie polany zimistrz przyglądał się chacie fioletowoszarymi oczami. Patrzył, jak w okienku na górze zapłonęła świeca, a potem obserwował pomarańczowe lśnienie, póki nie zgasło. Idąc chwiejnie na swoich nowych nogach, przeszedł do grządki, gdzie latem rosły róże.

* * *

Każdy, kto odwiedził Skład Towarów Magicznych po Przystępnych Cenach Zakzaka Wręcemocnego, mógł tam znaleźć kryształowe kule wszelkich rozmiarów, ale o mniej więcej podobnej cenie, to znaczy za Bardzo Dużo Pieniędzy. Ponieważ większość czarownic, szczególnie te najlepsze, dysponowały Bardzo Małymi Pieniędzmi, wykorzystywały inne przyrządy, takie jak szklane pływaki z sieci rybackich albo spodeczki czarnego atramentu.

Na stoliku babci Weatherwax rozlewała się teraz kałuża czarnego atramentu. Była na spodeczku, ale wszystko trochę się zachwiało, kiedy babcia Weatherwax i panna Tyk stuknęły się głowami, próbując równocześnie do niego zajrzeć.

— Słyszała pani? — spytała babcia Weatherwax. — Petulia Chrzestna zadała ważne pytanie, a ona w ogóle się nad nim nie zastanowiła!

— Przykro mi to mówić, ale ja również je przeoczyłam — przyznała panna Tyk. Ty, biała kotka, wskoczyła na stół, przeszła delikatnie przez kałużę atramentu i wskoczyła pannie Tyk na kolana.

— Przestań, Ty — rzuciła babcia Weatherwax niezbyt stanowczo. Panna Tyk spojrzała na swoją suknię.

— Prawie nie widać — powiedziała, jednak w rzeczywistości cztery idealne odbicia kocich łapek były bardzo wyraźne.

Suknie czarownic zaczynają od czerni, ale szybko bledną do różnych odcieni szarości, a to z powodu częstego prania, czy też — w przypadku panny Tyk — z powodu regularnych kąpieli w rozmaitych stawach i rzeczkach. Suknie stawały się też wytarte i postrzępione, a ich właścicielkom to odpowiadało. Pokazywało, że są czarownicami pracującymi, a nie czarownicami na pokaz. Jednak cztery czarne ślady kocich łapek z przodu sukni sugerowały, że właścicielka jest trochę niedbała.

Panna Tyk postawiła kotkę na podłodze, a Ty podeszła do babci Weatherwax, otarła się ojej nogi i próbowała wymiauczeć jeszcze trochę kurczaka.

— Co było takie ważne? — spytała panna Tyk.

— Pytam cię, Perspikacjo Tyk, jak czarownica czarownicę: czy zimistrz spotkał już kiedyś dziewczynę?

— No cóż… — zaczęła panna Tyk. — Wydaje mi się, że klasyczną reprezentację Lata można określić jako…

— Ale czy kiedykolwiek się spotykają?

— Podczas tańca, jak sądzę. Tylko na moment.

— I w tym momencie, dokładnie w tej chwili, na scenę wtańczyła Tiffany Obolała — rzekła babcia. — Czarownica, która nie chce chodzić w czerni. Nie; ona woli zieleń i błękit, jak zielona trawa pod błękitnym niebem. Przez cały czas czerpie z mocy swoich wzgórz. I te wzgórza ją wołają. Wzgórza, które kiedyś były żywe, panno Tyk. One czują rytm tańca, a zatem w kościach czuje i ona… gdyby tylko to rozumiała. To kształtuje jej życie, nawet tutaj! Nie mogła się opanować i musiała tupać nogą. Ziemia tupie nogą w rytm Tańca Pór Roku!

— Ale ona… — zaczęła panna Tyk, ponieważ żaden nauczyciel nie lubi, kiedy ktoś inny bardzo długo mówi.

— I co się stało w tamtej chwili? — ciągnęła niepowstrzymanie babcia Weatherwax. — Lato, Zima i Tiffany. Jeden wirujący moment! A potem się rozdzielają. Kto wie, co się poplątało? Zimistrz nagle zachowuje się tak głupio, że mógłby nawet być takim ciut jakby… człowiekiem.

— W co ona się wmieszała?

— W taniec, panno Tyk. Taniec, który nigdy się nie kończy. I nie może zmienić kroków… jeszcze nie. Przez jakiś czas musi tańczyć, jak on jej zagra.

— Wiele może jej zagrozić — stwierdziła panna Tyk.

— Ma w sobie moc wzgórz.

— Ale miękkich wzgórz. Łatwo je zetrzeć.

— Proszę pamiętać, że sercem kredy jest krzemień. Ostrzejszy niż każdy nóż.

— Śnieg może przysypać wzgórza.

— Nie na zawsze.

— Kiedyś tak się stało — rzekła panna Tyk, która miała już dość tej zabawy. — A w każdym razie na tysiące lat. Epoka lodu. Wielkie bestie brnęły w śniegu i kichały na całym świecie.

— To możliwe. — Oczy babci błysnęły. — Oczywiście nie było mnie wtedy tutaj. Tymczasem musimy pilnować naszej dziewczyny.

Panna Tyk popijała herbatę. Mieszkanie u babci Weatherwax było w pewnym sensie ciężką próbą. Ten garnek z kawałkami kurczaka z zeszłej nocy, jak się okazało, nie był przeznaczony dla niej, tylko dla Ciebie. Czarownice zjadły solidną grochówkę na boczku, bez — co ważne — boczku. Babcia wyjęła wielki kawał tłustego boczku na sznurku, wysuszyła starannie i zachowała na później. Mimo że głodna, panna Tyk była pod wrażeniem — babcia potrafiłaby ściąć skórkę z sekundy.

— Podobno panna Spisek usłyszała swój Zew — powiedziała.

— Tak. Jutro pogrzeb.

— To trudne gospodarstwo[3] — zauważyła panna Tyk. — Już od bardzo, bardzo dawna mieli tam pannę Spisek. Ciężka praca dla nowej czarownicy.

— Tak, niełatwo będzie wejść w tę… rolę — zgodziła się babcia.

— Rolę?

— Miałam na myśli funkcję, oczywiście.

— A kogóż pani tam umieści? — zapytała panna Tyk, ponieważ lubiła pierwsza wiedzieć. Ponadto starała się przy każdej okazji mówić „kogóż”. Uważała, że tak jest bardziej literacko.

— To nie ode mnie zależy — odparła surowo babcia. — Nie mamy w czarownictwie żadnych przywódczyń, wie pani o tym dobrze.

— W samej rzeczy — zgodziła się panna Tyk, która wiedziała również, że właśnie babcia Weatherwax jest tą przywódczynią, której nie mają czarownice. — Ale zgaduję, że pani Skorek zaproponuje młodą Annagrammę, a panna Skorek ma ostatnio całkiem spore poparcie. Zapewne dzięki temu, że pisze książki. Sprawia, że czarownictwo wydaje się ekscytujące.

— Wie pani, że nie lubię czarownic, które próbują narzucać swoją wolę innym czarownicom — oświadczyła babcia Weatherwax.

— Oczywiście. — Panna Tyk starała się nie roześmiać.

— Postaram się jednak rzucić w rozmowie pewne imię — zapewniła babcia Weatherwax.

Z brzękiem, jak podejrzewam, pomyślała panna Tyk.

— Petulia Chrzestna całkiem dobrze się rozwija — zauważyła. — Jest niezłą czarownicą do wszystkiego.

— Tak, ale głównie do wszystkiego, co ma związek ze świniami. Myślałam o Tiffany Obolałej.

— Co? Nie sądzi pani, że to dziecko ma dość kłopotów?

Babcia Weatherwax uśmiechnęła się lekko.

— No cóż, panno Tyk, wie pani przecież, co mówią: jeśli chcesz, żeby coś zostało zrobione, powierz to komuś, kto jest zapracowany. A młoda Tiffany już wkrótce będzie bardzo zapracowana.

— Co pani ma na myśli?

— Hm… Nie jestem pewna, ale bardzo mnie ciekawi, co się będzie działo z jej stopami…

* * *

W noc przed pogrzebem Tiffany nie spała dobrze. Krosno panny Spisek klikało i klakało przez cały czas, ponieważ czarownica miała zamówienie na pościel i chciała je wykonać.

Robiło się już jasno, kiedy Tiffany zrezygnowała i wstała, w tej właśnie kolejności. Przynajmniej zdąży sprzątnąć w obórce i wydoić kozy, zanim weźmie się do innych prac. Zimny wiatr zrywał z ziemi chmury śniegu.

Kiedy popychała taczkę nawozu na pryzmę kompostu, która dymiła lekko w szarym brzasku, usłyszała brzęczenie. Przypominało dźwięki dzwonków wiatrowych, które panna Pullunder miała rozwieszone po całym domu, tylko że tamte były nastrojone na nutę nieprzyjemną dla demonów.

Brzęknięcia dobiegały z miejsca, gdzie latem znajdował się zagon róż. Stare krzewy kwitły pięknie, a kwiaty były tak czerwone, że niemal — tak jest — czarne.

Teraz róże kwitły znowu. Ale były…

— Jak ci się podobają, owczarko? - usłyszała głos.

Nie pojawił się w jej głowie, w żadnej z myśli, a doktor Bustle nie budził się nigdy przed dziesiątą. To był jej własny głos, dobiegający z jej własnych warg. Ale nie pomyślała tych słów i nie zamierzała ich wymawiać.

A teraz biegła z powrotem do chaty. Tego również nie postanawiała uczynić, jednak nogi zadziałały same. Nie był to strach, nie w ścisłym sensie; tyle że nagle bardzo zapragnęła znaleźć się gdzie indziej, nie w tym ogrodzie przed wschodem słońca, gdzie wiatr podrywa śnieg z ziemi i wypełnia powietrze drobniutkimi jak mgła kryształkami lodu.

Przebiegła przez drzwi komórki i zderzyła się z ciemną postacią, która powiedziała:

— Um, przepraszam.

A zatem była to Petulia. Należała do osób, które przepraszają, kiedy ktoś nadepnie im na nogę. W tej chwili trudno byłoby sobie wyobrazić przyjemniejszy widok.

— Wiesz, wezwali mnie, żeby jakoś pomóc trudnej krowie, i wiesz, umm, nie warto już było wracać do łóżka — wyjaśniła Petulia i dodała: — Dobrze się czujesz?

— Usłyszałam głos ze swoich ust! — oznajmiła Tiffany.

Petulia spojrzała na nią dziwnie i może nawet trochę się cofnęła.

— Chcesz powiedzieć: w głowie? — upewniła się.

— Nie, z takimi umiem sobie radzić! Moje usta wymówiły słowa same z siebie! I jeszcze chodź, zobacz, co wyrosło w ogrodzie! Nie uwierzysz!

Były tam róże — zrobione z lodu tak cienkiego, że topniały od oddechu, pozostawiając jedynie martwe łodygi. I były ich dziesiątki, kołysały się na wietrze.

— Nawet ciepło mojej dłoni, kiedy ją zbliżę, wystarcza, żeby zaczęły kapać — zauważyła Petulia. — Myślisz, że to twój zimistrz?

— On nie jest mój! I nie przychodzi mi do głowy żadne inne wytłumaczenie, jak się tu pojawiły.

— I myślisz, że to on, umm, do ciebie przemówił? — Petulia zerwała kolejną różę. Przy każdym ruchu cząsteczki lodu zsuwały się z jej kapelusza.

— Nie! To byłam ja! To znaczy mój głos! Ale to nie brzmiało jak on. No wiesz, nie tak, jak myślę, że on by mówił. Tak trochę drwiąco, jak Annagramma, kiedy jest w złym nastroju. Ale to był mój głos!

— A myślisz, że jak by mówił?

Wiatr dmuchnął prze polanę, potrząsnął sosnami i zaszumiał…

— …Tiffany… bądź moją…

Po chwili Petulia odchrząknęła.

— Umm… Czy to tylko mnie się wydawało, czy to brzmiało jak…?

— Nie wydawało ci się — szepnęła Tiffany, stojąc w całkowitym bezruchu.

— Ach… — Głos Petulii był promienny i słaby jak lodowe róże. — Myślę, że powinnyśmy wrócić teraz do domu, tak? Um, i rozpalić wszędzie ogień. Potem zaparzę herbatę, tak? I trzeba zacząć przygotowania, bo już niedługo zjawi się tu mnóstwo ludzi.

Minutę później były w chacie, za zaryglowanymi drzwiami, wśród zapalonych świec.

Nie myślały już o wietrze ani o różach. To by nie miało sensu. Poza tym, praca czekała. Praca — to coś, co pomaga. Pracuj, a rozmawiaj i zastanawiaj się później, zamiast paplać teraz niby przerażona kaczka… Udało im się nawet usunąć z okien warstwę brudu.

Przez cały ranek z wioski zjawiali się ludzie z artykułami, które zamówiła panna Spisek. Chodzili po polanie. Słońce świeciło na niebie, chociaż blade jak jajko na miękko. Świat znowu należał do… normalności. Tiffany zaważyła, że zastanawia się, czy przypadkiem jej się nie wydawało. Czy naprawdę widziała te róże? Teraz już ich nie było: delikatne płatki nie przetrwały nawet słabego blasku świtu. Czy wiatr naprawdę przemówił? Ale pochwyciła wzrok Petulii… Tak, to rzeczywiście się stało. Ale na razie musiały nakarmić żałobników.

Szykowały kanapki z szynką i trzema rodzajami musztardy. Nie można popełnić błędu przy kanapkach z szynką, jeśli to wszystko, co zamierza się podać siedemdziesięciu czy osiemdziesięciu głodnym czarownicom, można jednak podążyć daleko poza Błąd, w stronę Absolutnej Katastrofy. Przybywały więc wózki pełne bochenków chleba, pieczeni, słojów marynowanych ogórków tak wielkich, że przypominały wieloryby. Czarownice z zasady bardzo cenią marynaty, jednak najbardziej odpowiada im darmowe jedzenie. Tak, to idealna dieta pracującej czarownicy: mnóstwo jedzenia, za które płaci ktoś inny — tak dużo, że na końcu można jeszcze zabrać coś na później.

Okazało się zresztą, że panna Spisek też nie płaci. Nikt nie chciał wziąć żadnych pieniędzy. Nikt nie chciał też odejść. Ludzie ze zmartwionymi minami kręcili się przy kuchennych drzwiach, dopóki nie zamienili kilku słów z Tiffany. Rozmowa — kiedy dziewczyna mogła na chwilę oderwać się od krojenia i smarowania — wyglądała zwykle tak:

— Ona naprawdę nie umrze, prawda?

— Umrze. Jutro rano, około wpół do siódmej.

— Przecież jest bardzo stara!

— Tak. Rozumiecie, chyba właśnie dlatego.

— Ale co my bez niej zrobimy?

— Nie wiem. A co robiliście, zanim tu była?

— Zawsze tu była! Wiedziała wszystko! Kto nam teraz powie, co robić?

A potem dodawali:

— To nie będziesz ty, prawda?

I obrzucali ją spojrzeniem, które mówiło: Mamy nadzieję, że nie; nie nosisz nawet czarnej sukni.

Po jakimś czasie Tiffany miała już tego dosyć i następną osobę — kobietę, która dostarczyła sześć gotowanych kur — spytała bardzo ostrym tonem:

— A co z tymi wszystkimi historiami, że złym ludziom rozpruwa brzuchy paznokciem?

— Eee… właściwie… no tak, ale to nigdy nie był nikt znajomy — z godnością odparła kobieta.

— A ten demon w piwnicy?

— Tak mówią. Oczywiście, nigdy go sama nie widziałam. — Kobieta spojrzała na Tiffany niespokojnie. — On tam jest, prawda?

Chcesz, żeby był, pomyślała Tiffany. Naprawdę chcesz, żeby w piwnicy siedział potwór!

Jednak, o ile wiedziała, dziś rano w piwnicy było tylko bardzo wielu chrapiących Feeglów, którzy pili przez całą noc. Gdyby Feeglów rzucić na pustynię, w ciągu dwudziestu minut znaleźliby butelkę czegoś okropnego do picia.

— Proszę mi wierzyć, nie chciałaby pani budzić tego, co tam przebywa — odparła z bladym uśmiechem.

Kobieta wydawała się usatysfakcjonowana. Ale nagle znów się zaniepokoiła.

— A pająki? Ona naprawdę zjada pająki?

— Cóż, wszędzie jest mnóstwo pajęczyn — przyznała Tiffany. — Ale nigdzie nie widać pająków.

— To dobrze — odetchnęła kobieta, jakby dopuszczono ją do wielkiej tajemnicy. — Można mówić, co się chce, ale trzeba przyznać, że panna Spisek to prawdziwa czarownica. Z czaszkami! Pewnie musiałaś je polerować, co? Ha! Ona by potrafiła wykłuć człowiekowi oko!

— Ale nigdy tego nie robiła — wtrącił mężczyzna, który przydźwigał wielką tacę kiełbasek. — Przynajmniej nikomu miejscowemu.

— To fakt — zgodziła się kobieta niechętnie. — Pod tym względem była bardzo łaskawa.

— Ach, to była prawdziwa czarownica z dawnych czasów — stwierdził człowiek z kiełbaskami. — Niejeden już nasikał sobie do butów, kiedy skierowała na niego swój ostry język. Wiesz, co ona tak ciągle tkała? Wrabiała w tkaninę imiona ludzi, ot co! I kiedy ktoś jej skłamał, jego nić pękała, a on padał trupem na miejscu!

— Tak, to ciągle się zdarzało — przyznała Tiffany. Niesamowite, myślała. Boffo żyje własnym życiem.

— Dzisiaj już nie ma takich czarownic — westchnął człowiek, który dostarczył cztery tuziny jaj. — Dzisiaj to tylko różne bajki i wróżki, i tańczenie bez tego, co pod spodem.

Wszyscy spojrzeli pytająco na Tiffany.

— Jest zima — rzekła lodowato. — A ja muszę wracać do pracy. Niedługo zjawią się czarownice. Bardzo dziękuję.

Kiedy gotowały jajka, opowiedziała koleżance o wszystkim. Petulia nie była zaskoczona.

— Um, oni są z niej bardzo dumni — oświadczyła. — Słyszałam, jak się nią przechwalają na świńskim targu w Lancre.

— Chwalą się?

— O tak. Na przykład: Myślicie, że stara pani Weatherwax jest groźna? Nasza czarownica ma czaszki! I demona! I będzie żyła wiecznie, bo ma mechaniczne serce, które codziennie nakręca! I zjada pająki, to pewne! A jak by wam smakowały zatrute jabłka, co?

Boffo działa samo, pomyślała Tiffany; wystarczy raz puścić je w ruch. Nasz baron jest większy od waszego barona, nasza czarownica jest bardziej czarownicowata od waszej czarownicy…

Rozdział piąty

Wielki dzień panny Spisek

Czarownice zaczęły się pojawiać około czwartej i Tiffany wyszła z chaty na polanę, by zająć się kontrolą ruchu powietrznego. Annagramma przybyła sama; była bardzo blada i miała na sobie niewiarygodne ilości okultystycznej biżuterii. Zdarzyła się jedna trudna chwila, kiedy pani Skorek i babcia Weatherwax przyleciały równocześnie i krążyły wokół siebie w balecie wyszukanej grzeczności, próbując uprzejmie ustąpić pierwszeństwa w lądowaniu. W końcu Tiffany skierowała je w przeciwne końce polany i odbiegła.

Nie zauważyła ani śladu zimistrza, a była pewna, że wiedziałaby, gdyby znalazł się w pobliżu. Odszedł gdzieś, miała nadzieję; pewnie organizuje wichurę albo kieruje zamiecią. Wspomnienie tamtego głosu z własnych ust pozostało jednak, nieprzyjemne i niepokojące. Jak ostryga walcząca z ziarnkiem brudu, Tiffany pokryła je ludźmi i ciężką pracą.

Dzień był typowym, bladym i suchym dniem wczesnej zimy. Poza jedzeniem niczego przed pogrzebem nie organizowała — czarownice same się organizują. Panna Spisek siedziała w swym wielkim fotelu i witała zarówno stare przyjaciółki, jak stare nieprzyjaciółki[4]. Chata okazała się za mała dla wszystkich, wiele musiało wyjść do ogrodu i stały w rozplotkowanych grupkach jak stado wron, a może kwok. Tiffany nie miała czasu na rozmowy, gdyż była zbyt zajęta roznoszeniem tac.

Coś jednak się działo, tego była pewna. Kiedy przechodziła, czarownice przerywały i oglądały się na nią, a potem znowu odwracały do swojej grupy i poziom gwaru podnosił się trochę. Grupy się łączyły, a potem rozdzielały. Tiffany rozpoznawała te sygnały: czarownice podejmowały Decyzję.

Lucy Warbeck przysunęła się, gdy Tiffany niosła tacę z herbatą, i szepnęła, jakby wyznawała jakiś wstydliwy sekret:

— Pani Weatherwax zaproponowała ciebie, Tiff.

— Nie!

— Naprawdę! Rozmawiają o tym! Annagramma dostała ataku!

— Jesteś pewna?

— Całkowicie! Powodzenia!

— Ale ja nie chcę… — Wręczyła tacę Lucy. — Możesz podać herbatę? One zaczną zwyczajnie łapać kubki, kiedy będziesz przechodzić. Muszę załatwić, eee, uporządkować, eee, mam coś do zrobienia…

Zbiegła po schodach do piwnicy — podejrzanie wolnej od Feeglów — i oparła się o ścianę.

Babcia Weatherwax musi chichotać, to jasne! Ale Druga Myśl podpełzła zaraz, by szepnąć: Przecież dałabyś sobie radę! Ona może mieć rację. Annagramma irytuje ludzi. Zwraca się do nich jak do dzieci. Interesuje ją magia (przepraszam, właściwie „magya”), ale ludzie działają jej na nerwy. Wszystko tu popsuje, wiesz przecież, że tak będzie. Ona tylko jest wysoka, nosi dużo okultystycznej biżuterii i imponująco wygląda w spiczastym kapeluszu.

Dlaczego babcia proponuje Tiffany? Pewnie, jest dobra. I zdaje sobie z tego sprawę. Ale przecież wszyscy wiedzą, że nie ma zamiaru tu zostać na zawsze. To musi być Annagramma, prawda? Czarownice są zwykle ostrożne i przestrzegają tradycji, a ona jest najstarsza z sabatu. Owszem, wiele czarownic nie lubi pani Skorek, ale w końcu i babcia Weatherwax nie ma zbyt wielu przyjaciół.

Wróciła na górę, zanim zauważono jej nieobecność. Sunąc przez tłum, starała się nie rzucać nikomu w oczy.

Pośrodku jednej z grup zauważyła panią Skorek i Annagrammę. Dziewczyna wyglądała na zmartwioną i kiedy tylko spostrzegła Tiffany, natychmiast do niej podeszła. Była czerwona na twarzy.

— Słyszałaś coś? — zapytała.

— Co? Nie — zapewniła Tiffany, ustawiając w stos brudne talerze.

— Próbujesz odebrać mi tę chatę, przyznaj się. — Annagramma niemal płakała.

— Nie żartuj! Ja? Ja wcale nie chcę żadnej chaty.

— Ty tak mówisz. Ale niektóre z nich uważają, że to ty powinnaś ją dostać. Panna Płask i panna Pullunder cię poparły!

— Co? Przecież nie zdołam zająć miejsca panny Spisek!

— No oczywiście, i to właśnie powtarza wszystkim pani Skorek. — Annagramma uspokoiła się trochę. — To całkowicie nieakceptowalne, jak twierdzi.

Zabrałam ulowca za Mroczne Wrota, myślała Tiffany, energicznie zeskrobując resztki jedzenia na trawę, dla ptaków. Biały Koń zszedł dla mnie ze wzgórza. Uwolniłam mojego brata i Rolanda, odebrałam ich królowej elfów. I tańczyłam z zimistrzem, który umieścił mój wizerunek w miliardach białych płatków. Nie, nie chcę siedzieć w chacie w tych podmokłych lasach, nie chcę być niewolnicą ludzi, którzy nie zadają sobie trudu, by samodzielnie myśleć, nie chcę ubierać się w noc i sprawiać, żeby się mnie bali. Nie da się nazwać tego, jaka chcę być. Ale miałam dość lat, żeby zrobić te wszystkie rzeczy i one były akceptowalne.

— Nie wiem, o co w tym wszystkim chodzi — powiedziała Annagrammie.

Wtedy poczuła, że ktoś się jej przygląda, i wiedziała, że jeśli się obejrzy, tym kimś okaże się babcia Weatherwax.

Jej Trzecie Myśli — te, które stale obserwowały wszystko kątem oka, na krawędzi pola widzenia — ostrzegły ją: Coś się dzieje. I jedyne, co możesz z tym zrobić, to być sobą. Nie oglądaj się.

— Naprawdę cię to nie interesuje? — zapytała Annagramma niepewnie.

— Przybyłam w góry, żeby nauczyć się czarownictwa — odparła sztywno Tiffany. — Potem planuję wrócić do domu. Ale… jesteś pewna, że chcesz dostać tę chatę?

— No oczywiście! Każda czarownica chce mieć chatę!

— Ale oni od lat, długich lat mieli tu pannę Spisek.

— Więc będą musieli się przyzwyczaić do mnie. Na pewno się ucieszą, kiedy znikną te czaszki i pajęczyny, i nikt już nie będzie ich straszył! Wiem, że miejscowi naprawdę się jej bali.

— Ach… — mruknęła Tiffany.

— Będę tą nową miotłą — oświadczyła Annagramma. — Powiem ci szczerze, Tiffany, po tej staruszce każdy zyskałby tu popularność.

— Niby tak… Ale powiedz, Annagrammo, pracowałaś kiedyś z jakąś inną czarownicą?

— Nie. Zawsze byłam z panią Skorek. Przyjęła mnie na pierwszą uczennicę — dodała z dumą Annagramma. — Jest bardzo wymagająca.

— I nieczęsto wędruje po wsiach, prawda?

— Nie. Koncentruje się na Wyższej Magyi. — Annagramma nie była specjalnie spostrzegawcza, za to bardzo próżna, nawet jak na standardy czarownic; teraz jednak wydawała się trochę mniej pewna swego. — Ktoś przecież musi. Nie możemy wszystkie włóczyć się po okolicy, żeby bandażować skaleczone palce. Czy to jakiś kłopot?

— Co? Ależ nie. Jestem pewna, że świetnie sobie poradzisz — zapewniła Tiffany pospiesznie. — Ehm… Poznałam trochę te strony, więc gdybyś potrzebowała pomocy, wystarczy poprosić.

— Och, na pewno ustawię tu wszystko tak, jak mi odpowiada — odparła Annagramma, której nieskończona pewność siebie nie mogła długo pozostawać stłumiona. — Lepiej już pójdę. A przy okazji, chyba kończy się jedzenie.

I odeszła z godnością.

Wielkie kadzie na ławie tuż przy drzwiach rzeczywiście wyglądały na pustawe. Tiffany zauważyła czarownicę, która wcisnęła sobie do kieszeni cztery jajka na twardo.

— Dzień dobry, panno Tyk — powiedziała głośno.

— Ach, Tiffany. — Panna Tyk odwróciła się bez najmniejszej oznaki zakłopotania. — Panna Spisek właśnie nam opowiadała, jak doskonale sobie tu radziłaś.

— Dziękuję, panno Tyk.

— Mówi, że oczy masz czujne na ukryte detale.

Jak na przykład etykiety na czaszkach, pomyślała Tiffany.

— Panno Tyk, czy wie pani cokolwiek o tym, że niektórzy chcieliby, abym przejęła chatę? — zapytała.

— Och, ta sprawa jest już postanowiona. Były pewne sugestie, że może jednak ty, skoro już tu jesteś, ale doprawdy, wciąż jesteś młoda, gdy Annagramma ma o wiele więcej doświadczenia. Przykro mi, ale…

— To niesprawiedliwe, panno Tyk — przerwała jej Tiffany.

— Daj spokój, Tiffany, czarownica nie powinna tak mówić… — zaczęła panna Tyk.

— Nie chodziło mi o to, że niesprawiedliwe dla mnie, ale że niesprawiedliwe wobec Annagrammy. Ona tu wszystko zepsuje, prawda?

Przez ułamek momentu panna Tyk wyglądała, jakby czuła się winna. Był to naprawdę bardzo krótki czas, ale Tiffany zauważyła.

— Pani Skorek jest pewna, że Annagramma doskonale sobie poradzi.

— A pani?

— Nie zapominaj, do kogóż mówisz!

— Mówię do pani, panno Tyk. To jest… niesłuszne!

Oczy Tiffany płonęły. Kątem jednego z nich zauważyła, jak cały półmisek kiełbasek przemieszcza się z wielką szybkością po białym obrusie.

— A to jest kradzież! — warknęła i skoczyła za nim.

Pobiegła za półmiskiem, który — sunąc o kilka cali nad ziemią — skręcił za róg chaty i zniknął za szopą dla kóz. Ruszyła za nim.

Wśród liści za szopą leżało już kilka talerzy. Były tu ziemniaki, masło, kilkanaście kanapek z szynką, stos jajek na twardo i dwie gotowane kury. Wszystko oprócz kiełbasek na półmisku, teraz już nieruchomym, wyglądało na nadgryzione.

I nie było żadnego śladu Feeglów. Po tym właśnie poznała, że tu są. Zawsze się przed nią kryli, kiedy wiedzieli, że jest zła.

A tym razem była naprawdę zła. Nie na Feeglów (w każdym razie nie za bardzo), chociaż ta głupia sztuczka z chowaniem działała jej na nerwy, lecz na pannę Tyk, babcię Weatherwax, Annagrammę i pannę Spisek (za umieranie), i na samego zimistrza (z wielu powodów, których nie zdążyła sobie jeszcze poukładać).

Cofnęła się i znieruchomiała.

Zwykle było to uczucie powolnego, spokojnego tonięcia, ale tym razem przypominało skok w ciemność.

Kiedy uniosła powieki, miała wrażenie, że zagląda przez okno do wielkiej sali. Dźwięk zdawał się dobiegać z bardzo daleka i coś mrowiło ją między oczami.

Pojawili się Feeglowie — spod liści, zza gałęzi, nawet spod talerzy. Ich głosy brzmiały jak spod wody.

— Ach, łojzicku! Zuciła na nas jakiesik wielkie wiedźmowanie! — Jesce nigdy tak nie robiła!

Ha… To ja się chowam przed wami, pomyślała Tiffany. Niezwykła odmiana, co? Ciekawe, czy mogę się poruszać.

Zrobiła krok w bok. Feeglowie chyba niczego nie zauważyli.

Ha! Gdybym mogła podejść tak do babci Weatherwax, tobym ją zaskoczyła…

Mrowienie na nosie było coraz bardziej dokuczliwe. Pojawiło się uczucie całkiem podobne, choć na szczęście nie takie samo, jak konieczność odwiedzenia wygódki. To znaczyło: za chwilę coś się zdarzy i lepiej być przygotowaną.

Ich głosy stawały się coraz wyraźniejsze; w polu widzenia unosiły się niebieskie i fioletowe plamki.

A potem nastąpiło coś, co — gdyby było dźwiękiem — brzmiałoby jak „uuułamp!”. Jakby puknięcie w uszach po locie na miotle na dużej wysokości. A Tiffany pojawiła się w samym środku Feeglów, wzbudzając chwilową panikę.

— Przestańcie wykradać pogrzebowe dania, wy złodziejskie cholestki! — krzyknęła.

Feeglowie znieruchomieli, patrząc na nią ze zdziwieniem. Po chwili odezwał się Rob Rozbój.

— Skarpety bez stóp?

Nastąpiła jedna z tych chwil — często się zdarzających w towarzystwie Feeglów — kiedy świat jakby się zaplątał i koniecznie trzeba rozsupłać ten węzeł, zanim przejdzie się dalej.

— O czym ty mówisz? — zdziwiła się Tiffany.

— Cholestki — wyjaśnił Rob. — Tokie jakby skarpety bez stóp na dole. Coby w nogi było ciepło, rozumis.

— Znaczy, takie ocieplacze?

— Ano. Łone. To by była cołkiem dobro nazwa dlo nich, bo łone to właśnie robiom. A tak po prowdzie to może chciałoś powiedzieć „złodziejskie chłystki”, co łoznaco…

— …nas — podpowiedział Tępak Wullie.

— A tak. Dziękuję — powiedziała cicho Tiffany. Skrzyżowała ręce i krzyknęła: — No dobra, złodziejskie chłystki! Jak śmiecie wykradać pogrzebowe dania panny Spisek!

— Łoj, bida, bida! To psecie Splatanie Rąk! Splaataaaniee Rąąąąk! — zawył Tępak Wullie, padł na ziemię i usiłował zasłonić się liśćmi.

Wokół niego Feeglowie kulili się i jęczeli. Duży Jan zaczął tłuc głową o tylną ścianę mleczarni.

— Cichojcie! Syćkie musimy być spokojne! — wrzasnął Rob Rozbój. Rozglądał się i rozpaczliwie machał rękami na swoich braci.

— I jesce Zaciskanie Warg! — krzyknął któryś Feegle, wskazując drżącym palcem twarz Tiffany. — Łona zno Zaciskanie Warg! Zguba nos ceko, zguba!

Próbowali uciekać, ale że znowu wpadli w panikę, głównie zderzali się ze sobą.

— Czekam na wyjaśnienia — rzekła Tiffany.

Znieruchomieli. Wszystkie spojrzenia skierowały się na Roba Rozbója.

— Wyjaśnienia? — powtórzył, przestępując niepewnie z nogi na nogę. — Ano tak, wyjaśnienia. A ten… jakiego rodzoju Wyjaśnienie byś chcioła?

— Jak to jakiego rodzaju? Chcę poznać prawdę!

— Tak? Aha… Prowda… Jesteś pewno? — upewnił się dość nerwowo Rob. — Bo mogę ci doć dużo ciekawse Wyjaśnienie…

— Gadaj! Już! — ponagliła go Tiffany, tupiąc nogą.

— Ach, łojzicku, Tupanie Nogom sie zaceło! — jęknął Tępak Wullie. — Terozki to jus tylko złośliwe bestanie!

Tego już za wiele! Tiffany wybuchnęła śmiechem. Nie można było patrzeć na bandę przerażonych Feeglów i się nie śmiać. Tak marnie sobie radzili — wystarczyło ostre słowo, a przypominali koszyk pełen wystraszonych szczeniaków… tylko gorzej pachnieli.

Rob Rozbój uśmiechnął się krzywo.

— No ale syćkie wielkie wiedźmy tes tak robiom — powiedział. — Ta ciut grubo ukrodła pitnoście kanapek ze synkom — dodał z podziwem.

— To pewnie niania Ogg — domyśliła się Tiffany. — Owszem, zawsze nosi specjalny woreczek przy nogawce reform.

— I to nie je prowdziwo stypa — oświadczył Rob. — Powinno być śpiewonie, picie i zginonie kolan, a nie tokie tam stanie i plotki.

— Plotkowanie to ważny element czarownictwa — wyjaśniła Tiffany. — Sprawdzają, czy jeszcze nie zwariowały. O co chodzi z tym zginaniem kolan?

— No wis, tańce. Jigi i reele. Nie jest to dobro stypa, jak rence nie machajom, stopy nie migajom, kolana się nie zginajom i kilty nie powiewajom.

Tiffany nigdy nie widziała tańczących Feeglów, ale ich słyszała. Brzmiało to jak bitwa i pewnie tak też się kończyło. Powiewanie kiltów trochę ją jednak zaniepokoiło i przypomniało o pytaniu, którego aż do teraz nigdy jakoś nie ośmieliła się zadać.

— Powiedz… czy nosicie cokolwiek pod kiltami?

To, że Feeglowie nagle ucichli, wywołało wrażenie, że niekoniecznie lubią, kiedy im się stawia to pytanie.

Rob Rozbój zmrużył oczy. Feeglowie wstrzymali oddechy.

— Niekoniecnie — powiedział.

* * *

Pogrzeb dobiegł wreszcie końca, może dlatego że nie zostało już nic do jedzenia ani picia. Wiele odlatujących czarownic trzymało niewielkie paczuszki. To także było elementem tradycji. Wiele rzeczy w chacie należało do chaty i trafiało do następnej czarownicy, która się tam wprowadzała. Jednak wszystko pozostałe przechodziło na własność przyjaciółek już wkrótce zmarłej. A że ona sama żyła jeszcze, kiedy się to działo, udawało się uniknąć kłótni.

Jedno trzeba o czarownicach powiedzieć: według babci Weatherwax są one „kimś, kto patrzy wyżej”. Nie tłumaczyła tego. Rzadko kiedy cokolwiek tłumaczyła. Nie chodziło jej o ludzi, którzy patrzą w niebo — każdy to robi. Zapewne miała na myśli to, że czarownice potrafią spojrzeć wyżej niż codzienne obowiązki i zastanowić się: O co w tym wszystkim chodzi? Jak to działa? Co powinnam robić? Po co tu jestem? A może nawet: Czy jest coś, co nosi się pod kiltem? Może właśnie dlatego to, co dziwne, u czarownic jest normą…

…a mimo to potrafią walczyć jak łasice o srebrną łyżeczkę, która nie jest nawet srebrna. W tej chwili kilka czekało niecierpliwie obok zlewu, aż Tiffany zmyje nakrycia, które panna Spisek im obiecała.

Przynajmniej nie było kłopotów z resztkami. Niania Ogg — czarownica, która wymyśliła Zupę na Resztkach Kanapek — czekała obok spiżarni ze swoją wielką sakwą i jeszcze większym uśmiechem.

— Chciałybyśmy zachować resztę mięsa i ziemniaki na kolację — powiedziała Tiffany z irytacją, ale też z pewnym zaciekawieniem.

Poznała już wcześniej nianię Ogg i całkiem ją polubiła, ale panna Spisek stwierdziła ponuro, że niania Ogg to „wstrętny stary tobół”. Takie komentarze wzbudzają zainteresowanie.

— Jasna sprawa — zgodziła się niania Ogg, gdy Tiffany położyła dłoń na mięsie. — Dobrze sobie dziś poradziłaś, Tiff. Ludzie zauważają takie rzeczy.

I zniknęła, zanim Tiffany zdążyła się opanować. Jedna z nich niemalże powiedziała „dziękuję”… Zadziwiające!

Petulia pomogła jej wnieść do chaty wielki stół i dokończyć sprzątania. Zawahała się, nim wyszła.

— Umm… Dasz sobie radę, prawda? — zapytała. — To było trochę… dziwne.

— Nie powinnyśmy się dziwić dziwnemu — odparła z godnością Tiffany. — Zresztą siedziałaś już przecież przy zmarłych i umierających…

— O tak. Ale głównie przy świniach. I kilku ludziach. Umm… Naprawdę mogę zostać, jeśli ci zależy — dodała Petulia tonem oznaczającym: „Chcę iść stąd jak najszybciej”.

— Dziękuję. No ale… co najgorszego może mi się zdarzyć?

Przyjaciółka spojrzała na nią z powagą.

— Niech pomyślę… Tysiąc wampirzych demonów, a każdy z wielkimi…

— Nic mi nie będzie — przerwała jej Tiffany. — Nie martw się. Dobranoc.

Zamknęła drzwi i oparła się o nie, zasłaniając dłonią usta, dopóki nie usłyszała szczęku zamykanej furtki. Policzyła jeszcze do dziesięciu, by mieć pewność, że Petulia się oddaliła, i dopiero wtedy opuściła rękę. Przez ten czas krzyk, który czekał cierpliwie, by zabrzmieć, osłabł do czegoś w rodzaju „Unk!”.

Zapowiadała się bardzo dziwna noc.

Ludzie umierają. To smutne, ale tak robią. I co potem? Wszyscy się spodziewają, że miejscowa czarownica będzie wiedzieć. No więc obmywa się ciało, dokonuje kilku sekretnych i chlupiących czynności, odziewa zmarłego w najlepsze ubrania i układa z miseczkami ziemi i soli obok (nikt nie wie, po co się to robi, nawet panna Spisek, ale tak było zawsze). Kładzie się mu na powiekach dwa pensy „dla przewoźnika” i siedzi przy nim noc przed pochówkiem, bo zmarły nie powinien zostawać sam.

Po co — tego nikt nigdy dokładnie nie wytłumaczył, choć wszyscy powtarzali historię o pewnym staruszku, który okazał się mniej martwy, niż się wydawał, a nocą wstał i wrócił do łóżka żony.

Prawdziwy powód był prawdopodobnie o wiele bardziej mroczny. Początek i koniec czegokolwiek jest zawsze niebezpieczny. A życia już najbardziej.

Ale panna Spisek była starą złą czarownicą. Kto może przewidzieć, co się zdarzy? Zaraz, powiedziała sobie Tiffany, chyba nie wierzysz w boffo? W rzeczywistości to tylko sprytna staruszka z katalogiem.

W sąsiednim pokoju umilkło krosno.

Często milkło. Ale tego wieczoru nagła cisza rozbrzmiewała głośniej niż zwykle.

— Czy mamy w spiżarni coś, co trzeba szybko zjeść?! — zawołała czarownica.

Tak, zapowiada się bardzo dziwna noc, pomyślała Tiffany.

Panna Spisek wcześnie położyła się do łóżka. W pamięci Tiffany był to pierwszy raz, kiedy nie spała w swoim fotelu. Włożyła też długą białą koszulę nocną i Tiffany po raz pierwszy mogła ją zobaczyć nie w czerni.

Nadal pozostało wiele do zrobienia. Tradycja nakazywała, by następnej czarownicy zostawić chatę skrzącą się czystością, a chociaż trudno jest doprowadzić czerń do skrzenia, Tiffany bardzo się starała. Prawdę mówiąc, chata zawsze była całkiem czysta, ale Tiffany drapała, szorowała i polerowała, gdyż w ten sposób odsuwała moment, kiedy będzie musiała iść i porozmawiać z panną Spisek. Zmiotła nawet sztuczne pajęczyny i wrzuciła je do ognia, gdzie paliły się brzydkim błękitnym płomieniem. Nie była pewna, co zrobić z czaszkami. W końcu spisała wszystko, co pamiętała o mieszkańcach okolicznych wiosek: kiedy miały się rodzić dzieci, kto był ciężko chory i na co, kto się kłócił, kto był „trudny” i wszystkie inne drobiazgi, które jej zdaniem mogły pomóc Annagrammie. Cokolwiek, by odsunąć tę chwilę…

Aż wreszcie nie miała już nic do zrobienia, tylko wspiąć się po wąskich schodach i spytać:

— Czy potrzebuje pani czegoś, panno Spisek?

Staruszka siedziała na łóżku i pisała. Kruki przysiadły na poręczy.

— Muszę wysłać parę listów z podziękowaniami — wyjaśniła. — Niektóre z tych dam dzisiaj przybyły z daleka i czeka je chłodny lot do domu.

— „Dziękuję za przybycie na mój pogrzeb”? — zapytała słabym głosem Tiffany.

— Właśnie. A nieczęsto się pisze takie liściki, tego możesz być pewna. Wiesz już, że nową czarownicą tutaj ma być ta dziewczyna, Annagramma Hawkin? Na pewno chciałaby, żebyś tu jeszcze została. Chociaż na jakiś czas.

— Nie wydaje mi się, żeby to był dobry pomysł.

— Rzeczywiście. — Panna Spisek się uśmiechnęła. — Podejrzewam, że ta dziewucha Weatherwax ma już jakieś plany. Ciekawie będzie popatrzeć, jak ta gałąź czarownictwa, którą uprawia pani Skorek, odpowiada moim prostym ludziom. Chociaż lepiej chyba obserwować te wydarzenia zza jakiejś skały. Czy też, w moim wypadku, spod niej.

Odsunęła listy, a oba kruki odwróciły się i spojrzały na Tiffany.

— Byłaś tu ze mną zaledwie trzy miesiące.

— Zgadza się, panno Spisek.

— Nie rozmawiałyśmy ze sobą jak kobieta z kobietą. Powinnam więcej cię nauczyć.

— Dużo się nauczyłam, panno Spisek. — I to była prawda.

— Masz tego młodego człowieka, Tiffany. Przysyła ci listy i pakieciki. Co tydzień chodzisz do Lancre i też wysyłasz mu listy. Obawiam się, że nie żyjesz tam, gdzie przebywa twoje serce.

Tiffany milczała. Już przez to przechodziły. Zdawało się, że Roland pannę Spisek fascynuje.

— Zawsze byłam zbyt zapracowana, by zwracać uwagę na młodych ludzi — ciągnęła panna Spisek. — Zawsze odkładałam to na później, aż w końcu później okazało się za późno. Zwracaj uwagę na swojego młodego człowieka.

— Em… Mówiłam już, że nie jest naprawdę moim… — Tiffany czuła, że się czerwieni.

— Ale nie stań się taką ulicznicą jak pani Ogg.

— Przecież właściwie nie mamy tu ulic — odparła Tiffany niepewnie.

Panna Spisek się roześmiała.

— Masz słownik, o ile wiem. To dość niezwykła rzecz, ale przydatna dla dziewczyny.

— Tak, panno Spisek.

— Na mojej półce znajdziesz większy słownik, „Słownik Nieocenzurowany”. Przydatny dla młodej kobiety. Możesz go wziąć… i jeszcze jedną książkę. Reszta musi zostać w chacie. Możesz również zabrać moją miotłę. Cała reszta, oczywiście, należy do chaty.

— Bardzo dziękuję, panno Spisek. Chciałabym tę książkę o mitologii.

— A tak, Chaffincha. Rozsądny wybór. Bardzo był mi pomocny i podejrzewam, że dla ciebie okaże się niezastąpiony. Krosno też musi zostać, naturalnie. Przyda się Annagrammie Hawkin.

Tiffany w to wątpiła. Annagramma nie była osobą praktyczną. Ale chyba w tej chwili nie warto o tym wspominać. Panna Spisek oparła się na poduszkach.

— Myślą, że wplata pani ich imiona w tkaninę — powiedziała Tiffany.

— Tak? Och, to prawda. Nie ma w tym nic magicznego. Bardzo stara sztuczka. Każdy tkacz to potrafi. Ale nie zdołasz ich odczytać, jeśli nie wiesz, jak to zostało zrobione. — Panna Spisek westchnęła. — Ach, moi prości ludzie… Wszystko, czego nie rozumieją, jest magią. Wierzą, że umiem zajrzeć do ich serc, ale tego nie potrafi żadna czarownica. W każdym razie nie bez chirurgii. Ale nie potrzebuję czarów, żeby czytać w ich małych umysłach. Znałam ich od czasów, kiedy byli niemowlętami. Pamiętam ich dziadków jako niemowlęta. Uważają, że są tacy dorośli! A wciąż są jak dzieci w piaskownicy kłócące się o babki z piasku. Widzę ich kłamstwa, usprawiedliwienia i lęki. Nigdy tak naprawdę nie dorastają. Nigdy nie patrzą wyżej, nie otwierają oczu. Przez całe życie pozostają dziećmi.

— Na pewno będą za panią tęsknić.

— Ha! Jestem starą złą czarownicą, moja droga. Bali się mnie i robili, co im kazałam! Bali się czaszek i strasznych historii. Wybrałam strach. Wiedziałam, że nigdy mnie nie pokochają za to, że mówię im prawdę, więc zadbałam o ich lęk. Nie, na pewno z ulgą przyjmą wiadomość, że czarownica nie żyje. A teraz powiem ci coś niezwykle ważnego. To sekret mojego długiego życia.

Aha, pomyślała Tiffany i pochyliła się.

— Najważniejsze — rzekła panna Spisek — to powstrzymać puszczanie wiatrów. Powinnaś unikać wzdymających owoców i warzyw. Najgorsza jest fasola, możesz mi wierzyć.

— Chyba nie rozumiem… — zaczęła Tiffany.

— W krótkich słowach, staraj się nie puszczać bąków.

— Kiedy tego się raczej nie robi w słowach — odparła nerwowo. Nie mogła uwierzyć, że panna Spisek mówi jej takie rzeczy.

— To nie są żarty — zapewniła ją czarownica. — Ludzkie ciało mieści w sobie skończoną ilość powietrza. Musisz się starać, żeby wystarczyło na jak najdłużej. Jeden talerz fasoli może ci odebrać rok życia. Przez całe życie unikałam wzdęć. Jestem już stara, a to znaczy, że cokolwiek powiem, jest mądre. — Popatrzyła surowo na zmieszaną Tiffany. — Rozumiesz, dziecko?

Myśli Tiffany pędziły jak szalone. Wszystko jest próbą!

— Nie — oświadczyła. — Nie jestem dzieckiem, a to bzdura, nie mądrość!

Surowa mina zmieniła się w uśmiech.

— Tak, bełkot — zgodziła się panna Spisek. — Ale musisz przyznać, że świetnie wymyślony, co? Na pewno uwierzyłaś chociaż na chwilę. Wieśniacy w zeszłym roku uwierzyli. Powinnaś widzieć, jak potem chodzili przez parę tygodni! Te ich skupione miny naprawdę mnie ubawiły! A jak się mają sprawy z zimistrzem? Uspokoiło się, tak?

Pytanie było niczym ostry nóż w kawałku ciasta i padło tak nagle, że Tiffany aż syknęła.

— Obudziłam się wcześnie i nie wiedziałam, gdzie jesteś — dodała panna Spisek.

Tak łatwo było zapomnieć, że przez cały czas niemal odruchowo korzysta z cudzych oczu i uszu.

— Widziała pani róże? — spytała Tiffany.

Nie czuła tego wymownego łaskotania, ale też nie miała wtedy specjalnie czasu na nic prócz lęku.

— Tak. Piękne. Chciałabym ci pomóc, Tiffany, ale będę miała inne zajęcia. Romans to zresztą dziedzina, w jakiej nie umiem poradzić.

— Romans?

— Ta dziewucha Weatherwax i panna Tyk tobą pokierują — ciągnęła panna Spisek. — Podejrzewam jednak, że żadna z nich nie stawała w szranki miłości.

— Szranki miłości? — powtórzyła Tiffany. Było coraz gorzej.

— Umiesz grać w pokera? — spytała panna Spisek.

— Słucham?

— Poker. Taka gra karciana. Albo Okalecz Pana Cebulę? Goń Sąsiada Korytarzem? Na pewno już siedziałaś przy zmarłych i konających.

— No tak! Ale nigdy nie grałam z nimi w karty! Zresztą nie umiem grać!

— Nauczę cię. W dolnej szufladzie komody znajdziesz talię kart. Przynieś ją.

— Czy to jak hazard? Tato mi mówił, że nie należy uprawiać hazardu.

Panna Spisek kiwnęła głową.

— Słuszna rada, moja droga. Ale się nie martw. Tak jak ja gram w pokera, to wcale nie jest hazard.

* * *

Kiedy Tiffany się zbudziła i otrząsnęła, karty zsunęły się jej z sukienki na podłogę. Pokój wypełniało zimne, szare światło poranka.

Spojrzała na pannę Spisek, która chrapała jak świnia.

Która godzina? Na pewno już po szóstej! Co powinna zrobić?

Nic. Nie miała nic do zrobienia.

Podniosła asa różdżkowego. Więc to jest poker, tak? No więc nie szło jej źle, kiedy w końcu zrozumiała, że chodzi głównie o to, by skłonić własną twarz do kłamstwa. Przez większość czasu karty służyły tylko do zajęcia czymś rąk.

Panna Spisek spała dalej. Tiffany zastanowiła się, czy nie przygotować jakiegoś śniadania, ale wydawało się to trochę…

— Starożytni królowie Djelibeybi, którzy pochowani są w piramidach — odezwała się z łóżka panna Spisek — wierzyli kiedyś, że mogą zabrać ze sobą na tamten świat złoto, drogocenne kamienie, a nawet niewolników. Na podobnej zasadzie, przygotuj mi kanapkę z szynką.

— Eee… to znaczy…

— Podróż po śmierci jest całkiem długa. — Panna Spisek usiadła. — Mogę zgłodnieć.

— Ale będzie pani samą duszą!

— Może kanapka z szynką też ma duszę. — Panna Spisek zsunęła z łóżka chude nogi. — Nie jestem pewna musztardy, ale warto spróbować. Nie ruszaj się!

Ostatnie słowa padły dlatego, że panna Spisek sięgnęła po szczotkę do włosów i wykorzystywała Tiffany jako lustro. Wściekle skupione spojrzenie o kilka cali od jej twarzy to było niemal więcej, niż Tiffany mogła znieść dzisiejszego ranka.

— Dziękuję. Możesz już iść i zrobić mi kanapkę — zwolniła ją panna Spisek, odkładając szczotkę. — Teraz się ubiorę.

Tiffany wybiegła, a w swoim pokoju wymyła twarz w miednicy. Zawsze to robiła po tym, jak służyła za lustro. Nigdy nie zebrała się na odwagę, by zaprotestować, a teraz chwila nie była właściwa, by zrobić to po raz pierwszy.

Kiedy wycierała twarz, usłyszała jakiś stłumiony odgłos na zewnątrz, więc podeszła do okna. Szybę pokrywały szronowe…

No nie… Och… nie… Znowu zaczynał!

Szronowe paprocie układały się w napis „Tiffany”, wiele takich napisów.

Chwyciła ścierkę i starła je, ale szron natychmiast osiadł znowu, grubszą warstwą.

Zbiegła na dół. Szron pokrył wszystkie okna, a kiedy spróbowała go zetrzeć, ścierka przymarzła do szyby. Zatrzeszczała, gdy Tiffany ją szarpnęła.

Jej imię, na całym oknie… Na wszystkich oknach. Może na wszystkich w całych górach. Wszędzie.

Wrócił. To okropne.

Ale też, troszeczkę… słodkie.

Nie pomyślała tego słowa, ponieważ, o ile wiedziała, oznaczało jeden z czterech podstawowych smaków. Ale pomyślała tę myśl, mimo wszystko. To była szybka, gorąca myśl.

— Za moich czasów młodym ludziom wystarczało rzeźbienie inicjałów dziewczyny w korze drzew — odezwała się panna Spisek, schodząc wolno po schodach.

Tiffany za późno poczuła znaczące mrowienie za oczami.

— To wcale nie jest zabawne, panno Spisek. Co mam robić?

— Nie wiem. Jeśli to możliwe, bądź sobą.

Panna Spisek pochyliła się z trudem i otworzyła dłoń. Jej widząca mysz zeskoczyła na podłogę, odwróciła się i przez chwilę patrzyła na nią swymi czarnymi, błyszczącymi oczkami. Czarownica szturchnęła ją palcem.

— No dalej, idź sobie. Dziękuję ci — powiedziała. Mysz odbiegła do dziury.

Tiffany pomogła staruszce się wyprostować.

— Zaczynasz się rozczulać, co? — rzuciła czarownica.

— No bo to wszystko jest takie… — zaczęła Tiffany. Mała myszka wydawała się smutna i zagubiona.

— Nie płacz — przerwała jej panna Spisek. — Długie życie wcale nie jest takie cudowne, jak się wszystkim wydaje. Rozumiesz, dostajesz taką samą porcję młodości jak wszyscy, a potem wielką dokładkę bycia bardzo starym, głuchym i sztywnym. No, wytrzyj nos i pomóż mi z żerdzią dla kruków.

— On ciągle może tam być — wymamrotała Tiffany, mocując żerdź na jej ramionach. Znowu przetarła okno; za szybą zobaczyła ruch. — Och… przyszli tutaj.

— Co? — zdziwiła się panna Spisek. Znieruchomiała. — Tam są ludzie!

— No… tak.

— Wiesz coś o tym, dziewczyno?

— Ciągle pytali, kiedy…

— Przynieś moje czaszki! Nie mogą mnie zobaczyć bez czaszek! Jak wygląda moja fryzura?

— Całkiem ładnie…

— Ładnie? Ładnie? Zgłupiałaś? Natychmiast rozczochraj mi włosy! I przynieś najbardziej wystrzępiony płaszcz! Nie, ten jest o wiele za czysty! Prędzej, moje dziecko!

Przygotowania panny Spisek trwały kilka minut, z których znaczną część zajęło przekonywanie jej, że wynoszenie czaszek na światło dzienne nie jest dobrym pomysłem — mogą przecież upaść i ktoś zauważy etykiety. Potem Tiffany otworzyła drzwi.

Pomruk rozmów ucichł.

Ludzie stali gęsto wokół drzwi. Kiedy panna Spisek ruszyła naprzód, rozstąpili się przed nią. Ku swemu przerażeniu Tiffany zobaczyła na brzegu polany świeżo wykopany grób. Nie była pewna, czego się właściwie spodziewała, ale na pewno nie grobu.

— Kto wykopał…?

— Nasi niebiescy przyjaciele — odparła panna Spisek. — Poprosiłam ich.

I wtedy tłum zaczął klaskać. Kobiety podbiegły z naręczami gałązek cisu, ostrokrzewu i jemioły — jedynych roślin wciąż jeszcze zielonych. Ludzie się śmiali. Ludzie płakali. Otoczyli ciasno czarownicę, odpychając Tiffany na bok. Dziewczyna słuchała w milczeniu.

— Nie wiemy, jak sobie bez pani poradzimy, panno Spisek.

— Nie sądzę, żebyśmy dostali kiedyś drugą taką czarownicę jak pani, panno Spisek.

— Nie wierzyliśmy, że pani odejdzie, panno Spisek! To pani przyjmowała na świat mojego dziadka!

Z godnością zstępuje do grobu, myślała Tiffany. To jest styl. To prawdziwe boffo, z litego złota. Będą wspominać ten dzień do końca życia.

— W takim razie powinieneś zatrzymać wszystkie szczeniaki oprócz jednego. — Panna Spisek zrezygnowała z prób zorganizowania tłumu. — Zwyczaj każe oddać tego jednego właścicielowi psa. W końcu to ty powinieneś nie wypuszczać tej suki z domu i dbać o płoty. A pan z czym przychodzi, panie Blinkhorn?

Tiffany wyprostowała się gwałtownie. Nawet teraz nie dawali jej spokoju! Nawet tego ranka! Ale przecież… ona chciała, żeby tak było. Te ich problemy były jej życiem.

— Panno Spisek! — rzuciła surowo, przeciskając się do przodu. — Proszę pamiętać, że ma pani umówione spotkanie!

Nie był to może najlepszy dobór słów, ale lepszy niż „Mówiła pani, że umrze za jakieś pięć minut!”.

Panna Spisek odwróciła się i przez chwilę miała niepewną minę.

— A tak — powiedziała w końcu. — Tak, rzeczywiście. Więc lepiej już chodźmy.

Potem, wciąż rozmawiając z panem Blinkhornem na temat złożonego problemu dotyczącego przewróconego drzewa i czyjejś szopy, z ciągnącą z tyłu resztą tłumu, pozwoliła Tiffany poprowadzić się ostrożnie na krawędź wykopanego grobu.

— Przynajmniej ma pani szczęśliwe zakończenie, panno Spisek — szepnęła Tiffany.

To było głupie i zasłużyła na to, co dostała.

— Tworzymy sobie szczęśliwe zakończenia, moje dziecko, z dnia na dzień. Ale widzisz, dla czarownicy nie ma szczęśliwych zakończeń. Są tylko zakończenia. No, jesteśmy…

Lepiej nie myśleć, myślała Tiffany. Lepiej nie myśleć, że właśnie schodzę po drabinie do prawdziwego grobu. Próbować nie myśleć, że pomagam pannie Spisek zejść po tej drabinie na warstwę liści, podsypanych z jednej strony jak podgłówek. Nie uświadamiać sobie, że stoję w grobie.

Tutaj w dole ten przerażający zegar dźwięczał jeszcze głośniej: brzdęk-brzdąk, brzdęk-brzdąk…

Panna Spisek trochę udeptała liście.

— Tak — stwierdziła z satysfakcją. — Widzę, że będzie mi tu całkiem wygodnie. Posłuchaj mnie, dziecko. Mówiłam ci o książkach, tak? A pod moim fotelem jest dla ciebie mały prezencik. Tak, to całkiem odpowiednie. Aha, zapomniałam…

Brzdęk-brzdąk, brzdęk-brzdąk — dźwięczał zegar. Zdawało się, że w dole jest o wiele głośniejszy.

Panna Spisek stanęła na palcach i wysunęła głowę nad krawędź grobu.

— Panie Easy! Jest pan winien wdowie Langley czynsz za dwa miesiące! Zrozumiano? Panie Plenty, świnia należy do pani Frumment, a jeśli pan jej nie odda, będę wracać i jęczeć pod pańskim oknem! Pani Fullsome, rodzina Dogelleyów miała prawo drogi przez opaczne pastwisko od tak dawna, że nawet ja nie pamiętam, i musi pani… musi…

Brzdę… k…

Przez moment — bardzo długi moment — polanę niby grom wypełniła nagła cisza zegara, który przestał tykać.

Panna Spisek powoli osunęła się na liście.

Po kilku strasznych sekundach mózg Tiffany znów zaczął działać. Krzyknęła do zebranych nad nią ludzi:

— Cofnijcie się wszyscy! Musi mieć trochę powietrza! Przyklęknęła. Tamci odskoczyli gwałtownie od grobu.

W powietrzu unosił się ostry zapach świeżej ziemi. Wydawało się, że panna Spisek umarła z zamkniętymi oczami. Nie wszystkim się to udawało. Tiffany nienawidziła zamykania ich ludziom — czuła się, jakby znowu ich zabijała.

— Panno Spisek — szepnęła.

To była pierwsza próba. Jedna z licznych, a należało przeprowadzić je wszystkie: mówić do nich, unieść im rękę, poszukać pulsu, także za uchem, sprawdzić lusterkiem oddech… A zawsze tak się denerwowała, by czegoś nie pomylić, że za pierwszym razem, kiedy wezwano ją do kogoś, kto wyglądał na martwego — pewnego młodego człowieka, który był ofiarą straszliwego wypadku w tartaku — przeprowadziła wszystkie po kolei, chociaż musiała chodzić dookoła i szukać jego głowy.

W chacie panny Spisek nie było luster. W takim razie powinna…

…myśleć. To przecież panna Spisek! Sama słyszała, jak parę minut temu nakręcała swój zegar! Uśmiechnęła się.

— Panno Spisek — szepnęła tuż przy uchu staruszki. — Wiem, że pani tu jest.

I wtedy właśnie poranek — smutny, ponury, dziwny i straszny — zmienił się… zmienił się w czyste boffo. Panna Spisek także się uśmiechnęła.

— Poszli sobie? — spytała.

— Panno Spisek! — rzekła surowo Tiffany. — To było bardzo nieładne!

— Zatrzymałam zegar paznokciem — pochwaliła się panna Spisek. — Nie mogłam ich przecież rozczarować, prawda? Musiałam im dać przedstawienie!

— Panno Spisek, czy to pani wymyśliła tę historię o swoim zegarze?

— Oczywiście! To piękny element folkloru, prawdziwe cudo. Panna Spisek i jej nakręcane serce! Jeśli będę miała szczęście, może nawet stanie się mitem? Przez tysiące lat będą pamiętali pannę Spisek!

Znów zamknęła oczy.

— Ja na pewno będę panią pamiętać, panno Spisek — zapewniła Tiffany. — Będę pamiętać, gdyż…

Świat poszarzał nagle i stawał się coraz bardziej szary. A panna Spisek całkowicie nieruchomiała.

— Panno Spisek? — Tiffany szturchnęła ją lekko. — Panno Spisek?

Panna Eumenidezja Spisek, lat sto jedenaście?

Tiffany usłyszała ten głos w swojej głowie. Wydawało się, że wcale nie przechodził przez uszy. I słyszała go już wcześniej, co czyniło ją kimś niezwykłym. Zwykle tylko raz w życiu ma się okazję słuchać głosu Śmierci.

Panna Spisek usiadła i nawet jedna kość jej nie zatrzeszczała. Wyglądała całkiem jak panna Spisek, materialna i uśmiechnięta. To, co leżało teraz na liściach, w tym dziwnym świetle było tylko cieniem.

Jednak obok niej stał ktoś bardzo wysoki — Śmierć we własnej osobie. Tiffany spotkała go już wcześniej, w jego własnej krainie za Mrocznymi Wrotami, ale nawet bez tego człowiek od razu poznawał, z kim ma do czynienia. Kosa, długa szata z kapturem i oczywiście pęk klepsydr stanowiły wyraźne wskazówki.

— Gdzie twoje maniery, dziecko? — upomniała ją panna Spisek.

Tiffany uniosła głowę.

— Dzień dobry.

Dzień dobry, Tiffany Obolała, lat trzynaście, odparł Śmierć swoim bezgłosem. Widzę, że pozostajesz w dobrym zdrowiu.

— Lekkie dygnięcie także byłoby na miejscu — oświadczyła panna Spisek.

Dygać przed Śmiercią? Babci Obolałej wcale by się to nie spodobało. Nigdy nie zginaj kolan przed tyranem, powiedziałaby.

Nareszcie, panno Eumenidezjo Spisek, musimy wyruszyć razem. Śmierć delikatnie ujął czarownicę pod rękę.

— Zaraz, chwileczkę! — zawołała Tiffany. — Panna Spisek ma sto trzynaście lat!

— Widzisz… poprawiłam trochę, z przyczyn zawodowych — wyjaśniła panna Spisek. — Sto jedenaście to takie… młodzieńcze.

Jakby chciała ukryć swe widmowe zakłopotanie, sięgnęła ręką do kieszeni i wyjęła ducha kanapki z szynką.

— Aha, udało się — stwierdziła. — Wiedziałam, że… Gdzie się podziała musztarda?

Musztarda zawsze jest ryzykowna, odparł Śmierć, gdy oboje zaczęli się rozwiewać.

— Bez musztardy? A marynowane cebulki?

Wszelkiego rodzaju marynaty jakoś nie przechodzą. Przykro mi.

Za nimi pojawił się kontur bramy.

— Żadnych przypraw na tamtym świecie? To straszne! Jakieś sosy? — dopytywała się znikająca panna Spisek.

Jest dżem. Z dżemem się udaje.

— Dżem? Dżem? Do szynki?

I już ich nie było. Światło znów stało się normalne. Powrócił dźwięk. I czas.

I znowu nie należało zbyt głęboko się zastanawiać, pilnować, by myśli były spokojne i miłe, skupić się na tym, co trzeba zrobić.

Obserwowana przez ludzi, wciąż stojących niedaleko grobu, Tiffany wróciła do chaty po kilka koców, które zwinęła w kłębek. Zaniosła je do grobu. Nikt nie zauważył, że wewnątrz ukryła dwie czaszki boffo i maszynę do robienia pajęczyn. A gdy panna Spisek i tajemnica boffo leżały już bezpiecznie przesłonięte, wzięła się do zasypywania grobu. Podbiegło kilku mężczyzn, by jej pomóc. Pracowali, dopóki spod ziemi nie dobiegł głos:

Brzdęk-brzdąk. Brzdęk.

Mężczyźni zamarli. Podobnie Tiffany, lecz zaraz odezwała się u niej Trzecia Myśl: Nie przejmuj się! Pamiętasz, zatrzymała go! Jakiś spadający kamień albo coś musiało znów go uruchomić!

Uspokoiła się.

— Pewnie ona chce nam w ten sposób powiedzieć: żegnajcie — powiedziała słodko.

Bardzo szybko zasypano grób resztą ziemi.

Teraz stałam się częścią boffo, myślała Tiffany, kiedy ludzie odeszli już do swoich wiosek. Ale panna Spisek bardzo ciężko dla nich pracowała. Zasłużyła sobie na mit, jeśli na tym jej zależało. I założę się, założę o cokolwiek, że w ciemne noce będą ją słyszeli…

Teraz jednak tylko wiatr szumiał w drzewach.

Popatrzyła na grób.

Ktoś powinien coś powiedzieć. No więc? Była przecież czarownicą.

W Kredzie i w górach religia nie była przesadnie popularna. Mniej więcej raz w roku przychodzili omnianie i prowadzili spotkanie modlitewne, czasami przyjeżdżał na ośle kapłan Zdziwionych Dnia Dziewiątego, z Biskupstwa Małej Wiary albo Kościoła Pomniejszych Bóstw. Ludzie zjawiali się, żeby posłuchać, jeśli kapłan mówił ciekawie, czerwieniał na twarzy i wrzeszczał, śpiewali pieśni, jeśli miały dobrą melodię… A potem wracali do domów.

— Jesteśmy małymi ludźmi — powiedział kiedyś jej ojciec. — Nie byłoby dla nas rozsądnie zwracać na siebie uwagę bogów.

Tiffany przypomniała sobie słowa, jakie wypowiedział nad grobem babci Obolałej tak dawno, jakby to było w poprzednim życiu. Latem na porośniętych trawą nizinach wydawały się wszystkim, co można powiedzieć. Powtórzyła je więc teraz.

— Jeśli jakaś ziemia jest poświęcona, to ta ziemia. Jeśli jakiś dzień jest święty, to jest ten dzień.

Zauważyła ruch — Billy Brodacz, gonagiel, wspiął się na świeżą mogiłę. Rzucił Tiffany spojrzenie pełne powagi, potem zdjął z ramienia mysie dudy i zaczął grać.

Ludzie nie słyszą dobrze takich dud, gdyż nuty brzmią za wysoko. Tiffany czuła je jednak w głowie. Gonagiel wiele potrafi wyrazić muzyką, więc teraz czuła zachody słońca i jesienie, i mgły na wzgórzach, i zapach róż tak czerwonych, że były prawie czarne…

Kiedy skończył, stał przez chwilę nieruchomo, potem spojrzał na nią znowu i zniknął.

Tiffany przysiadła na pniu i popłakała trochę, ponieważ trzeba było to zrobić, a później wróciła i wydoiła kozy, ponieważ tym też ktoś musiał się zająć.

Rozdział szósty

Stopy i pędy

W chacie wietrzyła się pościel, podłogi były zamiecione, a kosz na drewno pełny. Na kuchennym stole wyłożono cały inwentarz: tyle łyżek, tyle rondli, tyle półmisków, wszystkie ustawione równo w szarym świetle. Tiffany spakowała jednak trochę serów — w końcu sama je zrobiła.

Krosno stało ciche w swoim pokoju; przypominało kości jakiegoś martwego zwierzęcia. Pod fotelem leżała paczka, o której wspomniała panna Spisek. Był w niej płaszcz utkany z brązowej wełny, tak ciemnej, że prawie czarnej. Wyglądał na ciepły.

A więc to wszystko. Pora odejść. Kiedy Tiffany położyła się na podłodze i przysunęła ucho do mysiej dziury, usłyszała dobiegające z piwnicy powszechne chrapanie. Feeglowie wierzyli, że po naprawdę udanym pogrzebie należy się przespać. Nie wolno ich budzić. Znajdą ją przecież. Zawsze znajdują.

To już wszystko? A nie, niezupełnie. Zdjęła z półki „Słownik Nieocenzurowany” oraz „Mitologię” Chaffincha z „Tańcem kór poru”. Kiedy wciskała je do torby, pod sery, kartki zafalowały i kilka drobiazgów wypadło spomiędzy nich na kamienną podłogę. Niektóre okazały się wyblakłymi listami i na razie schowała je z powrotem na miejsce.

Znalazła też katalog sklepu Boffo. Na okładce uśmiechał się klaun i wypisano:

BOFFO — FIRMA ŻARTÓW I SZTUCZEK!!!!!

Obfitość śmiechów, dowcipów, chichotów, zabaw!!!

JEŚLI TO ZABAWNE,

TO BOFFO!!!

bądź duszą towarzystwa z naszym Zestawem Sztuczek!!!

Oferta miesiąca: 50% zniżki na Czerwone Nosy!!!

Tak. Można stracić lata, ucząc się, jak być czarownicą, albo stracić dużo pieniędzy u pana Boffo i stać się nią, gdy tylko przybędzie posłaniec z przesyłką.

Zafascynowana Tiffany przewracała kartki. Były tam czaszki (Świecenie w Ciemności, dopł. 8$), sztuczne uszy i całe strony śmiesznych nosów (Ohydne Wiszące Smarki — bezpłatnie do nosów powyżej 5$) oraz — jak by to powiedział Boffo — obfitość masek. Maska nr 19, na przykład, to Zła Czarownica de luxe, ze Splątanymi Tłustymi Włosami, Popsutymi Zębami i Kosmatymi Brodawkami (dostarczane osobno — możesz je przykleić, gdzie zechcesz!!!). Panna Spisek wyraźnie zrezygnowała z zakupu, może dlatego że nos wyglądał jak marchewka, ale prawdopodobnie dlatego że skóra była jaskrawozielona. Mogła też kupić Przerażające Dłonie Czarownicy (8$ para, zielona skóra i czarne paznokcie) i Cuchnące Stopy Czarownicy (9$).

Tiffany wsunęła katalog z powrotem do książki. Nie mogła pozwolić, by Annagramma go znalazła, bo wtedy wyszłaby na jaw tajemnica boffo panny Spisek.

I to było właściwie wszystko: jedno życie zakończone i sprzątnięte. Jedna chata czysta i pusta. Jedna dziewczyna zastanawiająca się, co dalej.

Zostaną podjęte Kroki…

Brzdęk-brzdąk!

Nie poruszyła się ani nie obejrzała. Nie pozwolę się zboffować, powiedziała sobie. Dla tego hałasu istnieje wytłumaczenie, które nie ma nic wspólnego z panną Spisek. Pomyślmy… Oczyściłam kominek, tak? I obok oparłam o ścianę pogrzebacz. Ale jeśli nie ustawi się go idealnie, wcześniej czy później się przewróci i zawsze znienacka. To na pewno to. Kiedy teraz się odwrócę i popatrzę, zobaczę, że pogrzebacz leży na ruszcie, a zatem hałas nie został spowodowany przez żadną odmianę upiornego zegara. Absolutnie.

Odwróciła się powoli. Pogrzebacz leżał na ruszcie.

A teraz, pomyślała, dobrze będzie wyjść na świeże powietrze. Tutaj jest smutno i duszno. Dlatego właśnie chcę wyjść: bo jest smutno i duszno, wcale nie dlatego że boję się wyimaginowanych hałasów. Nie jestem zabobonna. Jestem czarownicą. Czarownice nie są zabobonne. Po prostu nie chcę tu zostać. Czułam się tu bezpiecznie, dopóki żyła panna Spisek — to jak schronić się pod wielkim drzewem — ale nie sądzę, by nadal było tu bezpiecznie. Jeśli zimistrz każe drzewom wykrzykiwać moje imię, to zatkam uszy. Ale domek wydaje się umierać, więc wychodzę na dwór.

Nie warto było zamykać drzwi na klucz. Nawet za życia panny Spisek miejscowi wchodzili z lękiem. Z pewnością nie przestąpią progu teraz, przynajmniej dopóki następna czarownica tu nie zamieszka.

Zza chmur widać było słońce, blade jak sadzone jajko, a wiatr zdmuchnął szron. Ale tu, w górach, krótka jesień szybko zmieniała się w zimę — od teraz w powietrzu zawsze będzie się unosił zapach śniegu. W górach zima nigdy się nie kończy. Nawet latem woda w strumieniach jest lodowato zimna od topniejącego śniegu.

Tiffany usiadła na starym pniu, postawiła obok swoją starą walizkę i worek, po czym zaczęła czekać na Kroki. Annagramma zjawi się tu szybko, tego można być pewnym.

Chata naprawdę wyglądała na opuszczoną. Przypomniała…

Mam dziś urodziny — ta myśl przecisnęła się nagle do przodu. Tak, to naprawdę dzisiaj. Śmierć się nie pomylił. Jedyny dzień w roku, który należał do niej, a ona całkiem o nim zapomniała w całym tym zamieszaniu. I teraz w dwóch trzecich już przeminął.

Czy w ogóle mówiła Petulii i pozostałym, kiedy ma urodziny? Nie pamiętała.

Trzynaście lat… Ale już od kilku miesięcy myślała o sobie, że ma „prawie trzynaście”. I niedługo będzie myśleć „prawie czternaście”.

Już miała skupić się na odrobinie żalu nad sobą, kiedy usłyszała za sobą ukradkowy szelest. Odwróciła się tak szybko, że ser Horacy odskoczył do tyłu.

— Ach, to ty — mruknęła Tiffany. — Gdzie byłeś, ty niegrzeczny chło… serze? Zamartwiałam się o ciebie.

Horacy wyglądał na zawstydzonego, choć trudno byłoby zgadnąć, jak mu się to udaje.

— Chcesz pójść ze mną?

Horacego natychmiast otoczyła aura takności.

— No dobrze. Musisz wleźć do worka. Tiffany otworzyła sakwę, ale Horacy się cofnął.

— Posłuchaj, jeśli nadal masz zamiar być niegrzecznym se… — zaczęła i urwała. Zaswędziała ją dłoń. Uniosła głowę i spojrzała… na zimistrza.

To musiał być on. Z początku był tylko śniegiem wirującym w powietrzu, ale gdy kroczył przez polanę, wydawał się konsolidować, stawać człowiekiem, młodzieńcem w rozwianym za plecami płaszczu, ze śniegiem na włosach i ramionach. Tym razem nie był przezroczysty — nie całkowicie, jednak przebiegały przez niego jakby zmarszczki, a Tiffany wydawało się, że widzi drzewa poza nim niczym cienie.

Zrobiła kilka kroków w tył, ale zimistrz sunął po zeschłej trawie z prędkością łyżwiarza. Mogłaby odwrócić się i uciekać, lecz to by znaczyło, że no… że odwraca się i ucieka, a niby czemu? To przecież nie ona pisze ludziom po oknach!

Co powinna powiedzieć…? Co powinna powiedzieć??

— No więc naprawdę jestem wdzięczna, że znalazłeś mój naszyjnik — oświadczyła, cofając się stale. — A te płatki śniegu i róże były naprawdę bardzo… bardzo miłe. Ale… nie sądzę, żebyśmy… Wiesz, ty jesteś z mrozu, a ja nie… Jestem człowiekiem, zbudowanym… z ludzkiego materiału.

— Musisz być nią — rzekł zimistrz. — Byłaś w tańcu! A teraz jesteś tutaj, w mojej zimie.

Głos nie był właściwy. Brzmiał… fałszywie, jak gdyby zimistrz nauczył się wydawać dźwięk słów, nie rozumiejąc, czym są słowa.

— Jestem „nią” — odpowiedziała niepewnie Tiffany. — Nic nie wiem o tym, że muszę. Ale… Naprawdę bardzo przepraszam za ten taniec, nie chciałam, tylko że wydało mi się…

Zauważyła, że on wciąż ma te same fioletowoszare oczy. Fioletowoszare na twarzy wyrzeźbionej z marznącej mgły. I to całkiem przystojnej twarzy…

— Słuchaj, nie chciałam, żebyś pomyślał…

— Chciałam? — powtórzył ze zdumieniem zimistrz. — Ale my nie chcemy. My jesteśmy!

— Co… co chcesz przez to powiedzieć?

— Łojzicku!

— No nie… — szepnęła Tiffany, kiedy Feeglowie wyskoczyli spośród trawy.

Feeglowie nie znali znaczenia słowa „strach”. Tiffany wolałaby niekiedy, żeby czytali czasem słownik. Walczyli jak tygrysy, walczyli jak demony, walczyli jak olbrzymy. Natomiast niestety nie walczyli jak ktoś, kto ma w głowie więcej niż łyżeczkę mózgu.

Zaatakowali zimistrza mieczami, głowami i stopami. A to, że wszystkie ciosy przechodziły przez niego, jakby był cieniem, wcale im jakoś nie przeszkadzało. Kiedy Feegle wymierzał kopniaka w mglistą łydkę i w rezultacie trafiał butem we własną głowę, to efekt był zadowalający.

Zimistrz nie zwracał na nich uwagi, tak jak człowiek ignoruje motyle.

— Gdzie twoja moc? Dlaczego jesteś tak ubrana? — zapytał. — Nie tak być powinno!

Podszedł i chwycił rękę Tiffany — mocno, o wiele mocniej, niż powinno to być możliwe dla widmowej dłoni.

— To niewłaściwe! — krzyknął.

Nad polaną szybko przesuwały się chmury.

— Puść mnie! — Tiffany próbowała się wyrwać.

— Jesteś nią! — zawołał zimistrz i przyciągnął ją do siebie.

Tiffany nie wiedziała, skąd dobiegł krzyk, ale uderzenie zadała jej własna, samodzielnie myśląca dłoń. Trafiła zimistrza w policzek, tak mocno, że na chwilę twarz rozpłynęła się jak rozmazana farba.

— Nie zbliżaj się do mnie! — wrzasnęła. — Nie dotykaj mnie!

Coś zamigotało za zimistrzem. Tiffany nie widziała tego wyraźnie z powodu lodowej mgiełki, własnej grozy i strachu — ale coś rozmytego i ciemnego zbliżało się do nich po polanie, falujące i zniekształcone jak postać widziana przez warstwę lodu. Przez jedną straszną chwilę stanęło za przejrzystą sylwetką, a potem stało się babcią Weatherwax zajmującą tę samą przestrzeń co zimistrz. Wewnątrz niego.

Krzyczał przez sekundę i eksplodował w mgłę.

Babcia potknęła się i zrobiła krok naprzód. Mrugała niepewnie.

— Trochę potrwa, zanim pozbędę się tego posmaku z głowy — powiedziała. — Zamknij usta, dziewczyno, bo coś może ci do nich wlecieć.

Tiffany zamknęła usta. Coś mogło jej do nich wlecieć.

— Co… co pani z nim zrobiła? — wykrztusiła.

— Z tym — burknęła babcia, rozcierając czoło. — To jest coś, nie ktoś. Coś, które myśli, że jest kimś. A teraz daj mi swój naszyjnik.

— Co? Przecież jest mój!

— Wydaje ci się, że mam ochotę na dyskusje? Czy mam wypisane na twarzy, że mam ochotę na dyskusje? Oddaj mi go zaraz! Jak śmiesz mi się sprzeciwiać?

— Nie oddam tak…

Babcia Weatherwax zniżyła głos i przenikliwym szeptem, o wiele gorszym od krzyku, powiedziała:

— W ten sposób to coś cię znajduje! Chcesz, żeby znów cię znalazło? Teraz jest tylko mgłą. Sądzisz, że nie potrafi się zestalić?

Tiffany pomyślała o tej dziwnej twarzy poruszającej się nie tak, jak powinna się poruszać prawdziwa twarz, i o dziwnym głosie składającym słowa, jakby to były cegły…

Rozpięła srebrną klamerkę i podała babci naszyjnik.

To tylko boffo, tłumaczyła sobie. Każdy patyk jest różdżką, każda kałuża kryształową kulą. To rzecz. Nie jest mi niezbędna do życia.

Owszem, jest niezbędna.

— Musisz mi to dać — wyjaśniła delikatnie babcia. — Nie mogę wziąć sama.

Wyciągnęła otwartą dłoń.

Tiffany upuściła na nią srebrnego konika i starała się nie widzieć palców czarownicy jako zaciskających się szponów.

— Dobrze — rzekła zadowolona babcia. — Teraz musimy ruszać.

— Obserwowałaś mnie — powiedziała Tiffany z wyrzutem.

— Cały ranek. Mogłabyś mnie zobaczyć, gdyby przyszło ci do głowy, żeby popatrzeć. Ale muszę przyznać, że nie poradziłaś sobie źle na pogrzebie.

— Dobrze sobie poradziłam!

— To właśnie powiedziałam.

— Nie — odparła wciąż drżąca Tiffany. — Wcale nie.

— Nigdy nie trzymałam czaszek ani niczego takiego — oświadczyła babcia, nie zwracając uwagi na jej słowa. — W każdym razie sztucznych. Ale panna Spisek… — Urwała.

Tiffany zauważyła, że babcia Weatherwax spogląda ponad korony drzew.

— To znowu on? — zapytała.

— Nie — odparła babcia, jakby był to powód do rozczarowania. — Nie, to młoda panna Hawkin. I pani Letycja Skorek. Nie zwlekały, jak widzę. A panna Spisek ledwie ostygła. — Prychnęła niechętnie. — Niektóre osoby mogłyby okazać nieco przyzwoitości i powściągnąć swoją skwapliwość.

Obie miotły wylądowały niedaleko. Annagramma się zdenerwowała, a pani Skorek jak zawsze była bardzo dobrze ubrana, nosiła dużo okultystycznej biżuterii i miała wyraz twarzy mówiący, że rozmówca trochę ją irytuje, ale jest łaskawa i nie okazuje tego. Na Tiffany zawsze patrzyła — o ile raczyła w ogóle na nią spojrzeć — jakby miała do czynienia z dziwacznym stworzeniem, którego zupełnie nie rozumie.

Pani Skorek zawsze była grzeczna wobec babci, w sposób formalny i chłodny. Doprowadzało to babcię do szału, ale tak to już jest z czarownicami. Jeśli naprawdę się nie lubiły, były dla siebie uprzejme jak księżne.

Kiedy obie podeszły bliżej, babcia Weatherwax skłoniła się nisko i zdjęła kapelusz. Pani Skorek postąpiła tak samo, tylko jej ukłon był odrobinę niższy.

Tiffany zauważyła, jak babcia zerka przed siebie, a potem schyla się jeszcze niżej, mniej więcej o cal.

Pani Skorek udało się zejść o pół cala dalej w dół.

Tiffany i Annagramma wymieniły bezradne spojrzenia ponad wygiętymi grzbietami. Czasami takie ceremonie ciągnęły się godzinami.

Babcia Weatherwax stęknęła i wyprostowała się. Podobnie jak czerwona na twarzy pani Skorek.

— Niech błogosławieństwo spłynie na nasze spotkanie — powiedziała babcia spokojnie.

Tiffany skrzywiła się — to była deklaracja wrogości. Krzyki i kłucie palcami należało do zwyczajnych elementów kłótni czarownic, ale mówienie powoli i uprzejmie stanowiło otwartą wojnę.

— Jak miło, że zechciałyście nas powitać — odrzekła pani Skorek.

— Mam nadzieję, że widzę panią w dobrym zdrowiu.

— Staram się, panno Weatherwax.

Annagramma zamknęła oczy. Według standardów czarownic było to kopnięcie w brzuch.

— Pani Weatherwax, pani Skorek — sprostowała babcia. — Sądzę, że pani to wie.

— Ależ tak. Oczywiście. Jakże mi przykro.

Po tej wściekłej wymianie ciosów babcia mówiła dalej.

— Wierzę, że pannie Hawkin spodoba się tutaj.

— Jestem pewna, że… — Pani Skorek spojrzała na Tiffany pytająco.

— Tiffany — podpowiedziała uprzejmie Tiffany.

— Tiffany. Oczywiście. Jakie piękne imię… Jestem pewna, że Tiffany zrobiła, co mogła. Jednakże wyegzorcyzmujemy i wyświęcimy chatę, by zabezpieczyć się przed… wpływami.

Już wszystko wyszorowałam i wymyłam, pomyślała Tiffany.

— Wpływy? — zdziwiła się babcia Weatherwax.

Nawet zimistrz nie zdołałby przemówić głosem tak lodowatym.

— I niepokojące wibracje — dokończyła pani Skorek.

— Och, o nich już wiem — wtrąciła Tiffany. — To ta obluzowana deska podłogowa w kuchni. Kiedy się na nią nadepnie, zaczyna się trząść kredens.

— Krążą pogłoski o demonie. — Pani Skorek posępnie zignorowała jej wypowiedź. — I… czaszkach.

— Ale… — zaczęła Tiffany, lecz umilkła, bo babcia mocno ścisnęła jej ramię.

— Laboga, laboga — powiedziała babcia, wciąż nie puszczając ramienia dziewczynki. — Czaszki, tak?

— Słyszałam pewne bardzo niepokojące historie. — Pani Skorek przyglądała się Tiffany uważnie. — I to najmroczniejszej natury, pani Weatherwax. Mam wrażenie, że ludzie w tym gospodarstwie byli bardzo źle obsługiwani. Uwolniono ciemne siły.

Tiffany chciała krzyknąć: Nie! To tylko wymyślone historie! To tylko boffo! Ona się nimi opiekowała! Przerywała ich bezsensowne kłótnie, pamiętała o ich prawach, drwiła z ich głupoty! Nie dokonałaby tego, gdyby była zwykłą niewidomą staruszką! Musiała stać się mitem!

Ale uścisk babci Weatherwax nakazywał jej zachować milczenie.

— Z całą pewnością działały tu niezwykłe siły — przyznała babcia. — Życzę pani powodzenia w tych przedsięwzięciach, pani Skorek. A teraz zechce mi pani wybaczyć.

— Oczywiście, panno… pani Weatherwax. Niech szczęśliwe gwiazdy mają panią w opiece.

— Oby droga zwolniła, spotykając pani stopy — odparła babcia. Przestała ściskać Tiffany, ale i tak niemal powlokła ją za chatę, gdzie oparta o ścianę stała miotła panny Spisek.

— Szybko przywiąż swoje bagaże. Musimy ruszać.

— Czy on wróci? — spytała Tiffany, z trudem mocując na gałązkach sakwę i starą walizkę.

— Nie on, lecz to. Na razie nie. I chyba nieprędko. Ale będzie cię szukało. I będzie silniejsze. Niebezpieczne dla ciebie, jak podejrzewam, i dla wszystkich w pobliżu. Tak dużo musisz się nauczyć! Tyle masz do zrobienia!

— Podziękowałam mu! Starałam się być uprzejma! Dlaczego ciągle się mną interesuje?

— Z powodu tańca — stwierdziła babcia.

— Naprawdę żałuję!

— To nie wystarczy. Co burza wie o żalu? Musisz wszystko naprawić. Naprawdę myślałaś, że miejsce jest zostawione dla ciebie? Och, to wszystko jest takie poplątane… Jak tam twoje stopy?

Tiffany, zagniewana i zaskoczona, znieruchomiała z nogą uniesioną nad miotłą.

— Moje stopy? A co z moimi stopami?

— Nie świerzbią cię? Co się dzieje, kiedy zdejmujesz buty?

— Nic! Widzę swoje skarpety! Co moje stopy mają z tym wszystkim wspólnego?

— Przekonamy się — odpowiedziała babcia tonem, który mógł doprowadzić do szału. — A teraz lecimy.

Tiffany spróbowała unieść miotłę, ale ledwie wzleciała ponad zeschniętą trawę. Obejrzała się — na gałązkach siedziały tłumy Nac Mac Feeglów.

— Nie psejmuj sie nami — uspokoił ją Rob Rozbój. — Tsymamy sie mocno!

— Ale pilnuj, coby nie zucało, bo i tak zaraz mi łodpadnie cubek głowy — uprzedził Tępak Wullie.

— Dajom coś jeść w tym locie? — dopytywał się Duży Jan. — Bomiewezno chyba, jak nie dostane ciut drinka.

— Nie mogę was wszystkich zabrać — oświadczyła Tiffany. — Nie wiem nawet, dokąd lecę.

Babcia Weatherwax przyjrzała się Feeglom z powagą.

— Musicie iść pieszo. Wyruszamy do Lancre. Adres to Tir Nani Ogg, Plac.

— Tir Nani Ogg? — zdziwiła się Tiffany. — Czy to nie…

— To znaczy: Miejsce Niani Ogg — wyjaśniła babcia, gdy Feeglowie zeskoczyli z miotły. — Będziesz tam bezpieczna. No, mniej więcej. Ale po drodze musimy się zatrzymać. Trzeba ten naszyjnik trzymać jak najdalej od ciebie. I wiem, jak to zrobić. O tak!

* * *

Nac Mac Feeglowie biegli spokojnie przez pogrążony w szarym zmierzchu las. Miejscowa zwierzyna dowiedziała się już tego i owego o Feeglach, więc puszyste leśne stworzonka pędziły do swoich norek albo wspinały się na drzewa. Mimo to po chwili Duży Jan dał znak, by się zatrzymać.

— Cosik nas tropi — oświadczył.

— Nie bądź głupi — odparł Rob Rozbój. — Nic nie zostało w tym lesie tak salonego, coby polować na Feeglów.

— Wim, co wycuwam — upierał się Duży Jan. — Cuje to we swojej wodzie. Cosik skrado się do nas w tej chwili!

— No, nie będę sie kłócił z cyjoms wodom — ustąpił Rob. — Dobra, chłopocki, weźcie sie ino rozstawcie wkoło.

Dobywając mieczy, Feeglowie ustawili się w krąg. Jednak po kilku minutach zaczęli pomrukiwać zniechęceni. Niczego nie widzieli, niczego nie słyszeli. W bezpiecznej odległości śpiewało kilka ptaków. Dookoła panowały spokój i cisza, tak niezwykłe w pobliżu Feeglów.

— Psykro mi, Jan, ale cosik mi sie zdaje, ze twoja woda tym razem jest zakorkowana — stwierdził Rob Rozbój.

I wtedy właśnie ser Horacy zeskoczył mu z gałęzi na głowę.

* * *

Dużo wody przepływało pod wielkim mostem w Lancre, z góry jednak ledwie było ją widać, a to z powodu wodnej mgły unoszącej się nad wodospadami trochę dalej i wiszącej z lodowatym powietrzu. Woda pieniła się na całej długości wąwozu, a potem rzeka rzucała się w otchłań wodospadu niczym łosoś i jak burza z piorunami uderzała o równiny w dole. Od wodospadu można było sunąć za nią szerokimi, leniwymi zakolami aż do morza, mijając po drodze Kredę, jednak szybciej docierało się do celu, lecąc w linii prostej.

Tiffany pokonała wodospad tylko raz, kiedy panna Płask pierwszy raz przyleciała z nią w góry. Od tego czasu zawsze wybierała dłuższą drogę w dół, sunąc tuż nad zygzakującym traktem dyliżansów. Przelot nad krawędzią tych wściekłych prądów w przepaść pełną zimnego, wilgotnego powietrza, a potem skierowanie miotły niemal pionowo w dół, znajdowały się całkiem wysoko na jej liście rzeczy, których nigdy nie zamierzała robić. Nigdy.

Babcia Weatherwax stała na moście, ściskając w dłoni srebrnego konika.

— To jedyny sposób — wyjaśniła. — Skończy na dnie jakiejś morskiej głębi. I niech zimistrz cię tam szuka.

Tiffany kiwnęła głową. Nie płakała, co jednak nie jest tym samym co… no, niepłakanie. Ludzie chodzili sobie po świecie, przez cały czas nie płakali i w ogóle o tym nie myśleli. Ale ona teraz myślała. Myślała: Wcale nie płaczę…

To było rozsądne. Oczywiście, że tak. Przecież to tylko boffo. Każdy patyk jest różdżką, każda kałuża kryształową kulą. Żaden przedmiot nie ma mocy, której mu się nie nada. Urządzenia, czaszki i różdżki są jak… jak łopaty, noże, okulary. Jak… dźwignie. Używając dźwigni, można podnieść wielki głaz, ale sama dźwignia nie wykonuje żadnej pracy.

— To musi być twoja decyzja — oświadczyła babcia Weatherwax. — Nie mogę jej podjąć za ciebie. Ale dopóki masz ten drobiazg przy sobie, to coś będzie niebezpieczne.

— Wiesz, on chyba nie chciał mnie skrzywdzić. Był tylko zdenerwowany.

— Naprawdę? I chcesz to spotkać jeszcze raz, kiedy się zdenerwuje?

Tiffany pomyślała o jego dziwnym obliczu. Były tam ludzkie rysy, mniej więcej, ale sprawiały wrażenie, jakby zimistrz słyszał o idei bycia człowiekiem, tylko że jeszcze się nie nauczył, jak to robić.

— Myślisz, że wyrządzi krzywdę innym? — spytała.

— To jest Zima, dziecko. Zima to nie tylko piękne płatki śniegu, prawda?

Tiffany wyciągnęła rękę.

— Oddaj mi go. Proszę.

Babcia wzruszyła ramionami i wręczyła jej srebrnego konika.

Leżał teraz na dłoni Tiffany, na tej dziwacznej białej bliźnie. Pierwszy prezent, jaki w życiu dostała, który nie był użyteczny, nie miał służyć do czegoś praktycznego.

Nie jest mi potrzebny, myślała Tiffany. Moja moc bierze się z Kredy. Ale czy takie życie mnie czeka? Nic, czego nie potrzebuję?

— Powinnyśmy go przywiązać do czegoś lekkiego — powiedziała rzeczowo. — Inaczej zostanie tutaj na dnie.

Poszperała chwilę w trawie przy moście, znalazła patyk i oplatała go srebrnym łańcuszkiem.

Było południe. Tiffany wymyśliła określenie „południowy blask”, gdyż podobało jej się brzmienie tych słów. Każdy potrafi być czarownicą w ciemności o północy, ale trzeba naprawdę sporo umieć, by być czarownicą w południowym blasku.

W każdym razie umiem być czarownicą, myślała, wracając na środek mostu. Niekoniecznie umiem być szczęśliwa.

Rzuciła naszyjnik do rzeki.

Nie robiła z tego wielkiej ceremonii. Przyjemnie byłoby powiedzieć, że srebrny koń błysnął w promieniach słońca i zdawał się przez chwilę wisieć w powietrzu, zanim spadł w głębię wąwozu. Może i tak, ale Tiffany nie patrzyła.

— Dobrze — stwierdziła krótko babcia Weatherwax. — Już po wszystkim?

— Nie. Wtańczyłaś w opowieść, dziewczyno, w historię, która co roku opowiada się światu. To historia o lodzie i ogniu, o Lecie i Zimie. Poplątałaś ją. Musisz teraz zostać w niej do końca i dopilnować, by potoczyła się tak, jak trzeba. Ten koń pozwolił nam tylko zyskać na czasie, nic więcej.

— Ile zyskać?

— Nie wiem. Nic takiego jeszcze się nie zdarzyło. Ale mamy czasu przynajmniej tyle, żeby się zastanowić. Jak tam twoje stopy?

* * *

Zimistrz poruszał się przez świat, nie poruszając się wcale w żadnym ludzkim sensie tego słowa. Gdziekolwiek trwała zima, on był także.

Próbował myśleć. Nigdy wcześniej nie musiał tego robić, więc go to bolało. Aż do teraz ludzie byli tylko elementami świata, które przemieszczają się w dziwaczny sposób i rozpalają ognie. Teraz tkał sobie umysł i wszystko było dla niego nowe.

Człowiek… z ludzkiego materiału. Tak powiedziała.

Ludzki materiał. Musi stworzyć siebie z ludzkiego materiału, dla swej ukochanej. W chłodzie kostnic i wraków statków mknął w powietrzu, szukając ludzkiego materiału. Co to takiego? Głównie ziemia i woda. Wystarczy zostawić człowieka na dostatecznie długo, a nawet woda wyschnie i zostanie tylko kilka garści rozwiewanego przez wiatr pyłu!

A póki szuka, może też jej pokazać, jak jest potężny.

* * *

Tego wieczoru Tiffany siedziała na brzegu swojego nowego łóżka, a obłoki snu wzbierały w jej umyśle niczym burzowe chmury. Ziewała i patrzyła na swoje stopy.

Były różowe i miały po pięć palców. Były to całkiem dobre stopy.

Normalnie, kiedy człowiek kogoś spotyka, ten ktoś mówi: Jak się masz?”. Niania Ogg powiedziała: „Wejdź. Jak tam twoje stopy?”.

Nie wiadomo dlaczego wszyscy interesowali się jej stopami. Oczywiście stopy są ważne, ale czego właściwie się po nich spodziewali?

Pomachała nimi na końcach nóg. Nie zrobiły niczego niezwykłego, więc położyła się do łóżka.

Od dwóch nocy nie spała dobrze. Nie zdawała sobie z tego sprawy, dopóki nie dotarła do Tir Nani Ogg, a jej mózg z własnej inicjatywy nie zaczął wirować. Rozmawiała z panią Ogg, ale trudno jej było sobie przypomnieć o czym. Głosy dudniły jej w uszach. Teraz wreszcie nie miała nic innego do roboty oprócz spania.

To było wygodne łóżko, najlepsze, w jakim dotąd leżała. I był to najlepszy pokój, w jakim przebywała, choć zmęczenie nie pozwoliło zbadać go dokładnie. Czarownice niezbyt dbają o wygodę, zwłaszcza w pokojach gościnnych, ale Tiffany dorastała, mając dla siebie prastare łóżko, którego sprężyny przy każdym jej ruchu robiły „doing!”. Jeśli się postarała, mogła zagrać na nich melodię.

Na tym łóżku materac był gruby i miękki. Zapadła się w niego jak w bardzo delikatne, bardzo ciepłe i bardzo powolne ruchome piaski.

Kłopot polega na tym, że choć można zamknąć oczy, nie da się zamknąć myśli. Leżała w ciemności, a myśli rysowały w jej głowie obrazy — wizerunki zegarów dźwięczących „brzdęk-brzdąk!”, płatków śniegu w kształcie jej samej, panny Spisek sunącej nocą przez las, szukającej złych ludzi i trzymającej w gotowości swój pożółkły paznokieć.

Mityczna panna Spisek…

Tiffany przepłynęła przez te pomieszane wspomnienia w mętną biel. Jednak biel stawała się wyraźniejsza, nabierała szczegółów, pojawiały się niewielkie obszary czerni i szarości. Zaczęły kołysać się łagodnie z boku na bok…

Otworzyła oczy i wszystko stało się wyraźne. Stała na… na łodzi. Nie, na wielkim żaglowcu. Śnieg leżał na pokładach, a z olinowania zwisały sople. Żaglowiec płynął w rozwodnionym blasku świtu, po spokojnym szarym morzu pokrytym krą i kłębami mgły. Liny trzeszczały, wiatr wzdychał w żaglach. Nikogo nie było widać.

— Aha. To chyba sen. Wypuść mnie, proszę — odezwał się znajomy głos.

— Kim jesteś? — zdziwiła się Tiffany.

— Tobą. Kaszlnij, proszę.

No dobrze, jeśli to sen, pomyślała Tiffany. I kaszlnęła. Jakaś postać wyrosła ze śniegu na pokładzie. To była ona i teraz rozglądała się w skupieniu.

— Też jesteś mną? — spytała Tiffany.

To dziwne, ale na tym zimnym pokładzie wszystko to wcale nie wydawało się… dziwne.

— Hm… tak. — Druga Tiffany wciąż z uwagą przyglądała się różnym obiektom. — Jestem twoją Trzecią Myślą. Pamiętasz? Tą częścią ciebie, która nigdy nie przestaje myśleć. Tym kawałkiem, który zauważa drobne szczegóły. Przyjemnie jest wyjść na świeże powietrze. Hm.

— Czy coś jest nie tak?

— No cóż, to najwyraźniej jest sen. Jeśli zechcesz tam spojrzeć, zobaczysz, że sternik w żółtym sztormiaku, tam na górze, przy kole sterowym, to Wesoły Żeglarz z opakowań tytoniu, jaki paliła babcia Obolała. Zawsze przychodzi ci do głowy, kiedy myślisz o morzu.

Tiffany przyjrzała się brodatemu mężczyźnie, który pomachał do niej wesoło.

— Tak, to na pewno on! — stwierdziła.

— Ale nie wydaje mi się, żeby to był nasz sen — uznała Trzecia Myśl. — Jest zbyt… realny.

Tiffany schyliła się i podniosła garść śniegu.

— Wydaje się całkiem realny — oświadczyła. — Wydaje się zimny. Ulepiła kulkę i rzuciła nią w siebie.

— Naprawdę wolałabym, żebyś tego nie robiła — rzekła druga Tiffany, strzepując śnieg z ramienia. — Ale widzisz teraz, o co mi chodzi? Sny nigdy nie są tak… tak bardzo niesenne jak ten.

— Wiem, o co mi chodzi — odparła Tiffany. — Będą jak prawdziwe, a potem pojawi się coś niezwykłego.

— Właśnie. Wcale mi się to nie podoba. Jeśli to sen, zaraz zdarzy się coś okropnego…

Spojrzały przed dziób statku. Całe morze przesłaniała tam ściana groźnej, brudnej mgły.

— Coś jest w tej mgle — oświadczyły obie Tiffany chórem. Odwróciły się i wbiegły po drabinie do sternika.

— Trzymaj się z daleka od mgły! Proszę, nie wpływaj w nią! — zawołała Tiffany.

Wesoły Żeglarz wyjął z ust fajkę i spojrzał ze zdziwieniem.

— Miły Dymek przy Każdej Pogodzie? — zwrócił się do Tiffany.

— Co?

— On nic więcej nie potrafi powiedzieć — wyjaśniła jej Trzecia Myśl, chwytając koło sterowe. — Pamiętasz? To jest napisane na etykiecie!

Wesoły Żeglarz odepchnął ją delikatnie.

— Miły Dymek przy Każdej Pogodzie — powiedział uspokajająco. — Przy Każdej Pogodzie!

— Ale my tylko chcemy… — zaczęła Tiffany, lecz jej Trzecia Myśl bez słowa chwyciła ją za głowę i odwróciła.

Coś wysuwało się z mgły.

To była góra lodowa, wielka, co najmniej pięć razy wyższa od statku i majestatyczna jak łabędź. Była tak ogromna, że tworzyła własną pogodę. Zdawało się, że przesuwa się wolno; woda pieniła się u podstawy, wokół padał śnieg, z tyłu ciągnęły się pasma mgły.

Wesołemu Żeglarzowi fajka wypadła z ust.

— Miły Dymek! — zaklął.

Góra lodowa była Tiffany. Była Tiffany wysoką na setki stóp, zbudowaną z migotliwego zielonego lodu, ale jednak Tiffany. Ptaki siedziały na jej głowie.

— Zimistrz nie mógł tego zrobić — stwierdziła Tiffany. — Wyrzuciłam konia. — Uniosła dłonie do ust i krzyknęła: — WYRZUCIŁAM KONIA!

Głos odbił się echem od wielkiej lodowej postaci. Kilka ptaków z wrzaskiem wzleciało z ogromnej głowy. Za Tiffany zawirowało koło sterowe. Wesoły Żeglarz tupnął nogą i wskazał białe żagle.

— Miły Dymek przy Każdej Pogodzie! — rozkazał.

— Przepraszam, ale nie rozumiem, o co ci chodzi — jęknęła zrozpaczona Tiffany.

— Miły Dymek!

— Nie rozumiem cię!

Żeglarzy parsknął i podbiegł do liny, którą chwycił nerwowo i zaczął ciągnąć.

— To się robi niesamowite — stwierdziła cicho jej Trzecia Myśl.

— No owszem, góra lodowa podobna do mnie to z całą pewnością…

— Nie, ona jest tylko dziwna. A to jest niesamowite. Mamy pasażerów. Spójrz.

Wyciągnęła rękę.

W dole, na głównym pokładzie, był szereg włazów przykrytych ciężkimi żelaznymi kratami. Wcześniej Tiffany ich nie zauważyła.

Przez kraty wysuwały się ręce — setki rąk, bladych jak korzenie pod starym pniem, rąk zaciskających palce, machających…

— Pasażerowie? — szepnęła ze zgrozą Tiffany. — O nie…

I wtedy zaczęły się krzyki. Byłoby lepiej — choć niewiele lepiej — gdyby były to krzyki „Ratunku!” i „Pomóżcie nam!”, ale zamiast tego dobiegały wrzaski i wycie, głosy ludzi w bólu i trwodze…

Nie!

— Wracaj do mojej głowy — poleciła Trzeciej Myśli. — To strasznie rozprasza, kiedy biegasz dookoła. Już.

— Wejdę od pleców — zaproponowała Trzecia Myśl. — Wtedy nie będzie to takie…

Tiffany poczuła ukłucie bólu i zmianę w umyśle. I pomyślała: No, mogło być bardziej brzydko.

Niech pomyślę. Niech cała ja pomyślę.

Patrzyła na te ręce falujące jak wodorosty pod wodą i myślała: Jestem w czymś podobnym do snu, ale to chyba nie jest mój sen. Jestem na statku i niedługo wszyscy zginiemy w zderzeniu z wielką lodową rzeźbą mnie.

Chyba bardziej mi się podobało, kiedy byłam płatkami śniegu…

Czyj to sen?

— O co ci chodzi, zimistrzu? — zapytała.

A jej Trzecia Myśl, znowu tam, gdzie być powinna, skomentowała: Zadziwiające, widzisz nawet swój oddech w powietrzu.

— Czy to ostrzeżenie?! — zawołała Tiffany. — Czego chcesz?

Ciebie na swoją oblubienice, odpowiedział zimistrz. Słowa po prostu zjawiły się w jej pamięci.

Tiffany się przygarbiła.

Wiesz przecież, że wszystko to nie jest prawdziwe, powiedziała jej Trzecia Myśl. Ale może być cieniem czegoś prawdziwego…

Nie powinnam pozwalać babci Weatherwax odsyłać Roba Rozbója…

— Łojzicku! Na bimbombramtel! — wrzasnął ktoś za nią. A potem zabrzmiał zwykły gwar.

— To je bramsel, tępaku!

— Tak? Bojo widzę ino jednego!

— Zućcie wielko deskę! Tępak Wullie właz do wody!

— Co za tuman! Mówiłem, co łopaska na ino jedno łoko!

— Hej jo-ho-ho, ijo-ho-ho…

Feeglowie wysypali się z kajuty. Rob Rozbój zatrzymał się przed Tiffany i zasalutował, reszta popędziła dalej.

— Pseprosomy, trochę żeśmy sie spóźnili. Ale żeśmy musieli sukac czarnych łopasek. Tseba pilnować stylu, nie?

Tiffany straciła mowę, ale tylko na chwilę.

— Nie możemy pozwolić, żeby ten statek zderzył się z tamtą górą lodową!

— I tyle? No problemo! — Rob spojrzał poza nią, na zbliżającą się lodową olbrzymkę. Uśmiechnął się. — Ale twój nos to utrafił akuratnie!

— Zatrzymajcie go! Proszę!

— Aj-aj! Dalej, chłopcy!

Feeglowie przy pracy byli podobni do mrówek, tyle że mrówki nie noszą kiltów i nie krzyczą ciągle „Łojzicku!”. Może dzięki temu, że potrafili zmusić jedno słowo do wyrażania tylu znaczeń, nie mieli też żadnych kłopotów przy porozumiewaniu się z Wesołym Żeglarzem. Roili się na całym pokładzie. Przesuwały się tajemnicze liny, ustawiały i wzdymały żagle, a wszystko do wtóru okrzyków „Łojzicku!” i „Miły Dymek!”.

Teraz zimistrz chce, żebym za niego wyszła, myślała Tiffany. Oj…

Czasem się zastanawiała, czy kiedyś wyjdzie za mąż, ale była całkiem pewna, że jest jeszcze za wcześnie na to „kiedyś”. Owszem, jej matka brała ślub, kiedy miała czternaście lat, ale tak bywało za dawnych czasów. Wiele jeszcze musi się zdarzyć, zanim Tiffany w ogóle wyjdzie za mąż — co do tego nie miała wątpliwości.

Poza tym, jeśli się zastanowić… fuj! Przecież on nie jest nawet osobą. Byłby zbyt…

Wiatr zahuczał w żaglach. Statek zatrzeszczał i pochylił się na bok, a wszyscy nagle krzyczeli do Tiffany. Krzyczeli głównie:

— Koło! Łap koło, ale juz!

Choć w chórze dało się też usłyszeć desperackie:

— Miły Dymek przy Każdej Pogodzie!

Tiffany się obejrzała. Koło sterowe wirowało tak, że szprychy rozmazały się w oczach. Próbowała je chwycić, oberwała mocno po palcach, ale zauważyła w pobliżu zwój liny. Zdołała zarzucić na koło pętlę i zatrzymać je; lina nawet nie przeciągnęła jej zbyt mocno po pokładzie. Potem złapała uchwyty i spróbowała przesunąć ster w drugą stronę. Miała wrażenie, jakby przepychała dom… Jednak koło się poruszyło, z początku wolno, potem szybciej, kiedy zaparła się nogami.

Statek skręcał. Odchylał dziób od góry lodowej, nie płynął już prosto na nią. To dobrze. Wreszcie coś się udało. Przekręciła koło jeszcze trochę. Potężna zimna ściana przesuwała się obok burty, otoczona mgłą. Wszystko będzie dobrze, jak tylko…

Statek zderzył się z górą.

Zaczęło się od pojedynczego trzasku, kiedy reja zaczepiła o wystający kawał lodu, ale potem uderzyły kolejne. Kadłub zgrzytał o lodowy mur. Żaglowiec sunął dalej i rozległy się odgłosy pękających desek; kawałki drewna strzeliły do góry w kolumnach spienionej wody. Odłamał się szczyt masztu i pociągnął za sobą żagle z takielunkiem. Kawał lodu spadł na pokład przy sterze, w powietrze bryznęły drzazgi.

— Nie tak to się powinno skończyć! — zawołała Tiffany, z całych sił ściskając koło sterowe.

Wyjdź za mnie, powiedział zimistrz.

Wzburzone fale zalewały pokład tonącego statku. Tiffany trzymała koło jeszcze chwilę, a potem zalała ją piana… tylko że nagle nie była już zimna, ale ciepła. Jednak nie pozwalała oddychać. W ciemności Tiffany usiłowała wyrwać się na powierzchnię, aż nagle czerń odsunęła się w bok i zalało ją światło.

— Uważam, że te materace są za miękkie — usłyszała — ale pani Ogg nie da się niczego wytłumaczyć.

Zamrugała. Leżała w łóżku, a obok stała chuda kobieta z rozczochranymi włosami i dość czerwonym nosem.

— Przewracałaś się i rzucałaś jak wariatka — poinformowała ją, stawiając na szafce przy łóżku parujący kubek. — Zapamiętaj moje słowa, któregoś dnia ktoś tu się udusi.

Tiffany znów zamrugała. Powinnam teraz myśleć: Och, to był tylko sen. Ale to nie był tylko sen. Nie mój.

— Która godzina? — spytała niepewnie.

— Koło siódmej.

— Siódma! — Tiffany odrzuciła kołdrę. — Muszę wstawać! Pani Ogg zechce dostać śniadanie!

— Nie wydaje mi się. Przyniosłam jej do łóżka niecałe dziesięć minut temu. — Kobieta rzuciła Tiffany Spojrzenie. — Wracam do domu. — Pociągnęła nosem. — Wypij herbatę, zanim wystygnie. — I pomaszerowała do drzwi.

— Czy pani Ogg jest chora? — zdziwiła się Tiffany, rozglądając się za skarpetkami. Nigdy nie słyszała, żeby ktoś, kto nie jest bardzo stary i chory, dostawał posiłki do łóżka.

— Chora? Ona chyba ani jednego dnia w życiu nie przechorowała. — Ton sugerował, że kobieta uważa to za niesprawiedliwość.

Zamknęła za sobą drzwi.

W sypialni nawet podłoga była gładka. Nie dlatego że przez stulecia stopy wyrównały deski i usunęły wszystkie drzazgi, ale dlatego że ktoś wyszlifował ją i pomalował. Bose stopy Tiffany kleiły się do niej leciutko. Nigdzie nie zauważyła kurzu ani pajęczyn. Pokój był jasny, świeży i całkiem inny od tego, jak powinien wyglądać pokój w chacie czarownicy.

— Mam zamiar się ubrać — oznajmiła w przestrzeń. — Są tu jacyś Feeglowie?

— Ależ nie — odpowiedział jej głos spod łóżka.

Potem zabrzmiały gorączkowe szepty i ten sam głos dodał:

— Znacy sie, chciołem powiedzieć, prawie wcale tu zodnego ni ma.

— No to zamknijcie oczy — poleciła Tiffany.

Ubrała się, od czasu do czasu popijając z kubka herbatę. Herbata podana do łóżka, choć człowiek nie jest chory? Tak się traktuje królów i królowe!

A potem zauważyła sińce na palcach. Nie bolały, ale skóra pociemniała w miejscu, gdzie uderzyło koło sterowe. No tak…

— Feeglowie!

— Łojzicku, nie damy sie łosukać drugi raz — odpowiedział jej głos spod łóżka.

— Wyłaź, Tępaku Wullie, żebym cię mogła zobaczyć! — nakazała Tiffany.

— To je prawdziwe wiedźmienie, panienko, jak zawse wis, ze to ja!

Po kolejnej wymianie szeptów, Tępak Wullie — gdyż on to był rzeczywiście — wyszedł spod łóżka w towarzystwie dwóch innych Feeglów i sera Horacego.

Tiffany wytrzeszczyła oczy. Owszem, Horacy był błękitnym lancrańskim, czyli mniej więcej tego koloru co Feegle. I zachowywał się jak Feegle, trudno zaprzeczyć. Ale dlaczego chodził obwiązany brudnym pasem feeglowego tartanu?

— On sam nas znalaz — wyjaśnił Tępak Wullie, starając się objąć ramieniem jak najwięcej Horacego. — Mogę go zatsymać? Łon rozumi, co mówię, każde słówecko.

— To zadziwiające, bo ja nie wszystkie rozumiem. Słuchajcie, byliśmy w nocy na tonącym statku?

— Ano tak. Tak jakby.

— Tak jakby? Co to znaczy? Statek był prawdziwy czy nie?

— Ano — potwierdził Feegle nerwowo.

— Ano był czy ano nie był? — nie ustępowała Tiffany.

— Niby był prowdziwy, niby nie był — wyjaśnił Tępak Wullie, wiercąc się niepewnie. — Ni mom wiedzenia o dobrych słóweckach…

— Żadnemu z Feeglów nic się nie stało?

— Ano nie, panienko. — Tępak Wullie się rozpromienił. — No problemo. To był psecie ino śniony statek na śnionym mozu.

— I śniona góra lodowa?

— Nie. Góro lodowa była prowdziwa.

— Tak myślałam. Jesteście pewni?

— Ano. Jesteśmy dobzy w wiedzeniu takich zecy. Mam racje, chłopecki?

Dwaj jego towarzysze, przejęci lękiem, że stoją przed wielką ciut wiedźmą, pozbawieni ochrony otaczających ich setek braci, skinęli Tiffany głowami, a potem usiłowali schować się jeden za drugiego.

— Prawdziwa góra lodowa, wyglądająca jak ja, pływa sobie po morzu? — powiedziała Tiffany ze zgrozą. — Zagraża statkom?

— Ano. Może być — zgodził się Wullie.

— Będę miała straszne kłopoty. — Tiffany wstała.

Rozległ się trzask. Koniec jednej z desek odskoczył od podłogi i zakołysał się z odgłosem jakby fotela na biegunach. Wyrwał dwa długie gwoździe.

— A teraz jeszcze to — westchnęła dziewczyna.

Ale Feeglowie i Horacy zniknęli.

Za Tiffany ktoś się roześmiał, choć był to raczej chichot, głęboki i dźwięczny, z zaledwie sugestią tego, że ktoś może opowiedział nieprzyzwoity dowcip.

— Te małe łobuzy nie potrafią uciekać na pół gwizdka, co? — Niania Ogg wkroczyła do pokoju. — A teraz, Tiff, chcę, żebyś odwróciła się powoli i usiadła na łóżku, tak żeby nie dotykać nogami podłogi. Możesz to zrobić?

— Oczywiście, pani Ogg. Bardzo przepraszam za…

— E tam, co znaczy jedna deska mniej czy więcej. Bardziej martwi mnie Esme Weatherwax. Mówiła, że może się zdarzyć coś takiego. Ha, miała rację, a panna Tyk się myliła. Po czymś takim nie da się z nią wytrzymać. Będzie tak mocno zadzierać nosa, że w ogóle przestanie stopami dotykać ziemi!

Z głośnym „spioioioiiing!” odskoczyła kolejna deska.

— I może lepiej niech twoje też nie dotykają, moja panno — dodała niania. — Wracam za pół tyknięcia.

Okazało się, że jest to chwila długości dwudziestu siedmiu sekund. Niania wróciła, niosąc parę jaskraworóżowych kapci z wyszytymi króliczkami.

— Moja druga najlepsza para — wyjaśniła.

Za jej plecami z głośnym „plunk!” deska wystrzeliła w przeciwległą ścianę cztery wielkie gwoździe. Deski, które odskoczyły wcześniej, zaczęły wypuszczać coś, co wyglądało jak liście. Cienkie i słabe, ale liście bez żadnych wątpliwości.

— Ja to robię? — spytała nerwowo Tiffany.

— Mam wrażenie, że Esme zechce sama ci wszystko wytłumaczyć. — Niania pomogła Tiffany włożyć kapcie. — Ale to, co tu mamy, moja panno, to ostry przypadek Ped Fecundis.

W głębi umysłu Tiffany doktor Sensibility Bustle, dr fil. mag., bak. ling. el., poruszył się przez sen i zatroszczył o tłumaczenie.

— Żyzne Stopy?

— Brawo! Chociaż nie spodziewałam się, muszę przyznać, że coś grozi deskom podłogowym. Ale to ma sens, jeśli się zastanowić. Są w końcu zrobione z drzewa, więc próbują rosnąć.

— Pani Ogg…

— Tak?

— Proszę… Nie mam pojęcia, o czym pani mówi. Zawsze dokładnie myję stopy. I wydaje mi się, że jestem wielką górą lodową.

Niania Ogg przyjrzała się jej łagodnie i z uwagą. Tiffany patrzyła w jej ciemne, błyszczące oczy. Nie próbuj jej oszukiwać ani ukrywać czegokolwiek przed tymi oczami, ostrzegła ją Trzecia Myśl. Wszyscy mówią, że jeszcze w dzieciństwie była najlepszą przyjaciółką babci Weatherwax. A to znaczy, że pod tymi wszystkimi zmarszczkami ma nerwy ze stali.

— Na dole jest imbryk — oświadczyła niania wesoło. — Może zejdziesz i opowiesz mi o wszystkim?

Tiffany sprawdziła w „Słowniku Nieocenzurowanym” słowo „ulicznica” i odkryła, że oznacza ono „kobietę, która nie jest lepsza, niż być powinna” oraz „kobietę łatwej cnoty”. Po namyśle uznała, iż oznacza to, że Gytha Ogg, znana jako niania, jest osobą godną wielkiego szacunku. Przede wszystkim cnota była dla niej czymś łatwym. A jeśli nie była lepsza, niż być powinna, to znaczy, że była tak dobra, jak należy.

Miała wrażenie, że pannie Spisek chodziło o coś innego, ale przecież nie można się kłócić z logiką…

W każdym razie niania Ogg była doskonałą słuchaczką. Pilnie nadstawiała ucha i zanim Tiffany zdała sobie z tego sprawę, opowiadała jej już o wszystkim. Niania siedziała po przeciwnej stronie wielkiego kuchennego stołu i spokojnie pykała z fajki ozdobionej wyrzeźbionym jeżem. Czasem zadawała niewinne pytanie, na przykład „A to czemu?” albo „A potem co się stało?”, i opowieść rozwijała się dalej. Niania z przyjaznym uśmiechem potrafiła wyciągnąć z człowieka fakty, o których wedle własnego przekonania nie miał pojęcia.

Kiedy rozmawiały, Trzecie Myśli Tiffany badały pokój, zerkając kącikami oczu.

Był cudownie czysty i jasny, a wszędzie stały bibeloty — tanie i wesołe, z tego rodzaju, które mają napisy „Dla Najlepszej Mamy na świecie”. A gdzie nie było ozdób, stały obrazki niemowlaków, dzieci w różnym wieku i całych rodzin.

Tiffany sądziła, że tylko bogacze mieszkają w takich domach. Niania miała tu lampy naftowe! Była też balia zrobiona z blachy, zawieszona na haku w ścianie wygódki. I pompa w domu! Ale niania spacerowała po mieszkaniu w swojej dość wytartej czarnej sukni i wcale nie wyglądała na bogacza.

Z fotela obserwował Tiffany wielki szary kocur. Jego na wpół otwarte oko połyskiwało czystym złem. Niania o nim napomknęła: „Nazywa się Greebo… Nie zwracaj na niego uwagi, to tylko wielki stary pieszczoch”, co — jak Tiffany się domyślała — należało tłumaczyć na „wbije ci pazury w nogę, jak tylko się do niego zbliżysz”.

Tiffany opowiadała, jak nie opowiadała jeszcze nikomu. To chyba czary, uznała jej Trzecia Myśl. Czarownice szybko uczyły się zmuszać ludzi do posłuszeństwa wypowiadanymi zaklęciami, ale niania Ogg używała słuchania.

— Ten chłopak, Roland, który nie jest twoim młodym człowiekiem… — rzuciła niania, kiedy Tiffany przerwała dla nabrania tchu.

— Myślisz, że kiedyś za niego wyjdziesz, prawda?

Nie kłam jej, ostrzegła Trzecia Myśl.

— Ja… wie pani, różne rzeczy przychodzą człowiekowi do głowy, kiedy się nie pilnuje. To nie to samo co myślenie. Zresztą wszyscy inni chłopcy, jakich spotkałam, gapią się tylko na swoje głupie stopy! Petulia uważa, że to z powodu kapelusza.

— No tak… Zdjęcie go często pomaga — stwierdziła niania Ogg.

— Tak samo zresztą, jak głęboko wycięta suknia… Pomagała, kiedy byłam młoda. Przestawali się gapić na swoje głupie stopy od razu.

Tiffany widziała wpatrzone w siebie ciemne oczy. Wybuchnęła śmiechem. Twarz pani Ogg rozciągnęła się w szerokim uśmiechu, który powinno się gdzieś zamknąć ze względu na nakazy przyzwoitości. Tiffany poczuła się o wiele lepiej. Najwyraźniej przeszła jakąś próbę.

— Ale sądzę, że z zimistrzem to się nie uda, oczywiście — dodała niania Ogg i znowu wrócił posępny nastrój.

— Nie przeszkadzają mi płatki śniegu — zapewniła Tiffany. — Ale góra lodowa… to już chyba trochę za wiele.

— Popisuje się przed dziewczyną. — Niania pyknęła z fajki. — Owszem, oni często to robią.

— Ale może kogoś zabić!

— Jest Zimą. Tym się zajmuje. Ale tak sobie myślę, że teraz robi głupstwa, bo nigdy jeszcze nie był zakochany w człowieku.

— Zakochany?

— Wiesz, pewnie mu się wydaje, że jest zakochany.

I znowu ciemne oczy obserwowały Tiffany uważnie.

— Żywiołaki są dość prymitywne — ciągnęła niania. — Ale on usiłuje być człowiekiem. A to skomplikowane. Jesteśmy napakowani myślami i uczuciami, których on nie rozumie… nawet nie może zrozumieć. Na przykład gniewu. Śnieżyca nigdy nie jest rozgniewana. Burza nie czuje nienawiści do łudzi, którzy w niej giną. Wiatr nie bywa okrutny. Ale im częściej on myśli o tobie, tym częściej musi sobie radzić z takimi uczuciami. I nikt nie może go nauczyć. Nie jest zbyt mądry.

Ktoś zapukał. Niania otworzyła drzwi. W progu stała babcia Weatherwax, a panna Tyk wyglądała jej zza ramienia.

— Błogosławieństwo niech spłynie na ten dom — powiedziała babcia tonem, który sugerował, że gdyby trzeba było cofnąć jakieś błogosławieństwo, też może to załatwić.

— Całkiem możliwe — zgodziła się niania Ogg.

— Czyli to Ped Fecundis? — Babcia skinęła Tiffany głową.

— Wygląda na ostry przypadek. Deski podłogi zaczęły rosnąć; kiedy przeszła po nich bosymi stopami.

— Ha! Dałaś jej coś na to?

— Zaleciłam kapcie.

— Naprawdę nie rozumiem, jak może dochodzić do awataryzacji w wypadku żywiołaka, przecież to nie ma… — zaczęła panna Tyk.

— Niech pani już się nie mądrzy — przerwała jej babcia Weatherwax. — Zauważyłam, że mądrzy się pani, kiedy coś się nie udaje. To nie pomaga.

— Nie chcę niepokoić tego dziecka, i tyle. — Panna Tyk ujęła Tiffany za rękę, poklepała ją łagodnie. — Nie martw się, Tiffany, na pewno…

— Jest czarownicą — przypomniała surowo babcia. — Musimy jej powiedzieć prawdę.

— Myślicie, że zmieniam się… w boginię? — spytała Tiffany. Warto było zobaczyć ich twarze. Jedyne wargi nieukładające się w „o” należały do babci Weatherwax, która uśmiechała się z wyższością. Wyglądała jak osoba, której pies właśnie wykonał całkiem niezłą sztuczkę.

— Jak to odgadłaś? — spytała.

Doktor Bustle podpowiadał: awatar, inkarnacja boga. Ale przecież wam tego nie powiem, uznała Tiffany.

— Czyli mam rację?

— Tak — przyznała babcia. — Zimistrz uważa, że jesteś… och, ona ma wiele imion. Pani Kwiatów to jedno z ładniejszych. Albo Letnia Pani. Ona tworzy lato, jak on tworzy zimę. Bierze cię za nią.

— Rozumiem — zgodziła się Tiffany. — Ale my wiemy, że się myli, prawda?

— Ehm… Nie tak bardzo, jak byśmy chciały — stwierdziła panna Tyk.

* * *

Większość Feeglów obozowała w stodole niani Ogg. Przeprowadzały tam naradę wojenną, tylko tym razem chodziło o coś, co nie jest całkiem tym samym.

— To, co tu momy — rzekł Rob Rozbój — to psypadek Romansu.

— A co to je, Rob? — zapytał któryś Feegle.

— Cy to je jakoś o tym, skond sie biorom dzieci? — zapytał Tępak Wullie. — Mówiłeś nam o tym zesłego roku. Bardzo było ciekowie, ino jak dla mnie za bardzo naciongone.

— Nie tok cołkiem — odparł Rob Rozbój. — Trudno to wytłumocyć. Ale se myślem, co zimists chce romansować z wielkom ciut wiedźmom, a łona nie wi, co z tym zrobić.

— Cyli tu chodzi o to, skond się biorom dzieci?

— Ni, bo to wiedzom nawet zwiezoki, ale ino ludzie wiedzom o Romansowaniu — tłumaczył Rob. — Kiedy byk spotyko paniom krowę, nie musi jej godoć: „Serce mi robi «bang, bang, bang!», kiedy cie widzem”, bo majom to jakby wbudowane do głowy. Ludziom je trudniej. Bo wicie, Romansowanie je bardzo ważne. W zasadzie je to sposób, coby chłopocek mógł się zbliżyć do dziewcyny tak, coby łona go nie pobiła i nie wydropała łocu.

— To nie wim, jak możemy jom tego naucyć — stwierdził Trochę Szalony Angus.

— Wielko ciut wiedźma cyto książki — odparł Rob Rozbój. — Kiedy takom książkę zobacy, nie może sie powstsymać. A ja — dodał z dumą — mom Plan.

— Powiedz nam cosik o Planie, Rob — poprosił Duży Jan.

— Ciese sie, ze pytocie — rzekł Rob. — Plan je taki: znajdziemy jej książkę o Romansowaniu.

— A jak znajdziemy tako książkę, Rob? — zapytał niepewnie Billy Brodacz. Był lojalnym gonaglem, ale też był dostatecznie rozsądny, by denerwować się, ile razy Rob miał Plan.

Rob Rozbój lekceważąco machnął ręką.

— Ha, psecie znamy te stucke. Tseba nam ino dużego kapelusa, wiesaka i kija od miotły.

— Ach tak? — mruknął Duży Jan. — Ale jo nie bede znowu siedział na dole, w kolanie.

* * *

U czarownic wszystko jest próbą. Dlatego wypróbowywały stopy Tiffany.

Założę się, że jestem jedyną osobą na świecie, która to robi, myślała, stawiając stopy w misce ziemi, pospiesznie nasypanej przez nianię Ogg. Babcia Weatherwax i panna Tyk siedziały na twardych drewnianych krzesłach, mimo że szary kot Greebo zajmował wielki fotel. Kiedy Greebo chciał spać, lepiej było go nie budzić.

— Czujesz coś? — spytała panna Tyk.

— Trochę zimno, nic więcej… Oj, coś się dzieje…

Zielone kiełki pojawiły się wokół jej stóp i rosły szybko. Potem zbielały u podstawy i zaczęły nabrzmiewać, delikatnie odpychając stopy Tiffany na boki.

— Cebule? — spytał babcia pogardliwym tonem.

— No wiesz, tylko je mogłam szybko znaleźć — wyjaśniła niania Ogg, badając palcem lśniące białe cebule. — Niezła wielkość. Dobra robota, Tiff.

Babcia wyglądała na zaszokowaną.

— Nie chcesz ich chyba zjeść, Gytho? — powiedziała oskarżycielsko. — Chcesz, prawda? Masz zamiar je zjeść?

Niania stała z pękami cebul w pulchnych dłoniach. Wyglądała na zakłopotaną, ale tylko przez chwilę.

— Dlaczego nie? — odpowiedziała z uporem. — Zimą nie ma co wybrzydzać na świeże warzywa. A poza tym ona ma stopy ładne i czyściutkie.

— To nie bolało — oświadczyła Tiffany. — Wystarczyło tylko na chwilę położyć stopy na ziemi.

— Właśnie. Mówi, że nie bolało — tłumaczyła niania. — Wydaje mi się, że w szufladzie w kuchni mam stare nasiona marchewki. — Zobaczyła miny pozostałych czarownic. — No dobrze, niech wam będzie. Nie musicie tak na mnie patrzeć. Chciałam tylko znaleźć w tym dobrą stronę, nic więcej.

— Czy ktoś mógłby wytłumaczyć, co się ze mną dzieje? — jęknęła Tiffany.

— Panna Tyk udzieli ci odpowiedzi, używając wielu długich słów — odparła babcia Weatherwax. — Ale sprowadzają się do jednego: dzieje się Opowieść. I dopasowuje cię do siebie.

Tiffany starała się nie wyglądać jak ktoś, kto nie zrozumiał ani słowa.

— Chyba przydałoby mi się kilka szczegółów — stwierdziła.

— To może zaparzę herbatę — zaproponowała niania Ogg.

Rozdział siódmy

Taniec trwa

Zimistrz i Letnia Pani… tańczyli. Ten taniec nigdy się nie kończył.

Zima nie umiera. Nie tak jak umierają ludzie. Trzyma się późnych przymrozków, zapachu jesieni w letnie wieczory, a w czasie upałów ucieka w góry.

Lato nie umiera. Zapada się w ziemię; w jej głębi zimowe pędy wyrastają w osłoniętych miejscach i białe kiełki pełzną pod martwymi liśćmi. Ucieka w najdalsze, najgorętsze pustynie, gdzie trwa nieskończenie. Dla zwierząt jedno i drugie jest tylko pogodą, tylko częścią wszystkiego.

Ale potem pojawili się ludzie i nadali im imiona, tak jak zapełnili niebo potworami i bohaterami, ponieważ to tworzyło opowieści. A ludzie kochają opowieści, ponieważ kiedy już stworzy się opowieść, można ją przerabiać. I na tym właśnie polegał cały kłopot.

Pani i zimistrz tańczyli przez cały rok, zamieniając się miejscami jesienią i wiosną, i wszystko działało przez tysiące lat — pewna dziewczyna przestała panować nad własnymi stopami i skoczyła do tańca w niewłaściwej chwili.

Ale Opowieść też ma własne życie. Przypomina sztukę w teatrze. Toczy się przez cały rok, a jeśli ktoś z występujących nie jest prawdziwą aktorką, tylko pewną dziewczyną, która przypadkiem trafiła na scenę, no to cóż, ma pecha. Musi nosić kostium, wypowiadać tekst i mieć nadzieję na szczęśliwe zakończenie. Kiedy ktoś zmienia Opowieść, nawet niechcący, Opowieść zmienia i jego.

Panna Tyk używała wielu słów, takich jak „antropomorficzne personifikacje”, ale tyle Tiffany zapamiętała.

— Czyli… nie jestem boginią? — upewniła się.

— Szkoda, że nie mam tablicy — westchnęła panna Tyk. — Ale one nie wytrzymują wody, no i kreda robi się strasznie wilgotna.

— Podejrzewamy — odezwała się głośno babcia Weatherwax — że podczas tańca ty i Letnia Pani… pomieszałyście się.

— Pomieszałyśmy?

— Mogłaś uzyskać niektóre jej talenty. Mit mówi, że gdzie tylko Letnia Pani postawi stopę, tam rosną kwiaty.

— Gdziekolwiek stąpa — poprawiła z godnością panna Tyk.

— Co? — rzuciła babcia, która krążyła tam i z powrotem przed kominkiem.

— Gdziekolwiek stąpa, wyrastają kwiaty. Tak jest bardziej… poetycznie.

— Ha… poezja!

Czy będę miała przez to kłopoty? — zastanowiła się Tiffany.

— A co z prawdziwą Letnią Panią? Nie będzie się gniewać? — zapytała.

Babcia Weatherwax zatrzymała się i spojrzała na pannę Tyk.

— Ach, no tak… — powiedziała panna Tyk. — Analizujemy wszystkie możliwości.

— To znaczy, że nie wiemy — wyjaśniła babcia. — Taka jest prawda. Tu chodzi o bogów, rozumiesz… Ale skoro już pytasz, owszem, bywają trochę drażliwi.

— Nie widziałam jej podczas tańca.

— A widziałaś zimistrza?

— No… nie — przyznała Tiffany.

Jak mogłaby opisać ten cudowny, nieskończony, złocisty, wirujący moment? Sięgał daleko poza ciało i myśli. I brzmiało to tak, jakby dwie osoby spytały „Kim jesteś?”.

Wciągnęła buty.

— Gdzie ona jest teraz? — spytała, zawiązując sznurowadła.

— Prawdopodobnie wróciła pod ziemię. Letnia Pani nie chodzi po ziemi w czasie zimy.

— Aż do teraz — wtrąciła wesoło niania Ogg. Wydawało się, że nieźle się bawi.

— Aha, pani Ogg poruszyła jeszcze inny problem — rzekła panna Tyk. — Ten, no… zimistrz i Letnia Pani są… to znaczy nigdy…

Zerknęła badawczo na nianię.

— Nigdy się nie spotkali poza tańcem — wyjaśniła niania Ogg. — Ale teraz ty przypominasz mu Letnią Panią, śmiało chodzisz po świecie, chociaż to zima, więc całkiem możliwe, że… jak by to określić?

— Pobudzasz jego romantyczne inklinacje — dokończyła pospiesznie panna Tyk.

— Nie tak chciałam to nazwać — zauważyła niania.

— Owszem, podejrzewam, że nie tak — oświadczyła babcia. — Podejrzewam, że zamierzałaś użyć Języka.

Tiffany wyraźnie usłyszała duże „j”, które niezawodnie sugerowało, że język, o którym mowa, nie powinien być używany w towarzystwie.

Niania wstała i usiłowała wyglądać wyniośle, co nie jest łatwe, kiedy ma się twarz przypominającą szczęśliwe jabłko.

— Prawdę mówiąc, zamierzałam zwrócić uwagę Tiffany na to…

Z zastawionej półki nad kominkiem zdjęła jeden z bibelotów.

Był to nieduży domek. Tiffany zauważyła go już wcześniej — miał z przodu dwoje małych drzwiczek i przed jednymi stał mały drewniany ludzik w cylindrze.

— Służy do przepowiadania pogody — wyjaśniła niania. — Nie wiem, jak działa. Jest tam chyba jakaś specjalna sprężyna czy coś… Ale ten drewniany chłopek wychodzi przed drzwi, jeśli ma padać, a kobietka, kiedy będzie słonecznie. Tylko że stoją na takim jakby ramieniu z osią, widzisz? Nigdy nie mogą wyjść równocześnie. Nigdy. I czasem się zastanawiam, czy kiedy pogoda ma się zmienić, ten chłopek widzi kobietkę kątem oka i myśli…

— Chodzi o seks? — przerwała jej Tiffany.

Panna Tyk spojrzała na sufit. Babcia Weatherwax zakaszlała. Niania Ogg zaśmiała się głośno, a jej śmiech wprawiłby w zakłopotanie nawet tego małego drewnianego ludzika.

— Seks? — powtórzyła. — Między Latem i Zimą? Ciekawy pomysł.

— Nie myśl o tym — rzekła surowo babcia Weatherwax. Zwróciła się do Tiffany. — Fascynujesz go, to wszystko. I nie wiemy, ile jest w tobie mocy Letniej Pani. Ona może wcale nie mieć dużej mocy. Musisz być latem przez całą zimę, dopóki zima się nie skończy — stwierdziła. — Tak będzie uczciwie. Żadnych usprawiedliwień. Dokonałaś wyboru. Dostajesz to, co wybrałaś.

— Czy nie mogłabym pójść jej poszukać i powiedzieć, że przepraszam…?

— Nie. Dawni bogowie nie cenią przeprosin. — Babcia znowu zaczęła chodzić wokół izby. — Wiedzą, że to tylko słowo.

— Wiecie, co myślę? — odezwała się niania Ogg. — Myślę, że ona ci się przygląda, Tiff. Mówi sobie: Kim jest ta zarozumiała pannica, która chce zająć moje miejsce? Niech przejdzie milę w moich butach i zobaczymy, czy da sobie radę!

— Pani Ogg może mieć trochę racji — zgodziła się panna Tyk, kartkująca „Mitologię” Chaffincha. — Bogowie się spodziewają, że człowiek zapłaci za swoje błędy.

Niania Ogg poklepała Tiffany po ręku.

— Jeśli chce zobaczyć, co potrafisz, to pokaż jej, co potrafisz, Tiff! To najlepszy sposób! Zaskocz ją!

— Chodzi o Letnią Panią? — upewniła się Tiffany.

Niania mrugnęła.

— O Letnią Panią też.

Rozległo się coś, co brzmiało jak początek wybuchu śmiechu panny Tyk, zanim babcia Weatherwax rzuciła jej groźne spojrzenie.

Tiffany westchnęła. Dobrze im było mówić o wyborach, ale ona nie miała żadnego.

— Czego jeszcze mogę się spodziewać poza… no, stopami?

— Właśnie… mm… sprawdzam. — Panna Tyk wciąż przewracała kartki. — O, piszą tutaj, że jest piękniejsza niż gwiazdy na niebie…

Wszystkie spojrzały na Tiffany.

— Mogłabyś zrobić coś z włosami — stwierdziła niania po chwili.

— Na przykład co?

— Na przykład cokolwiek, prawdę mówiąc.

— A poza stopami i robieniem czegoś z włosami — powiedziała ostro Tiffany — czy jest coś jeszcze?

— Jest tu cytat ze starego manuskryptu: „Rozbudza trawy w kwietnia czas, a ule słodkim miodem wypełnia”. — Jak mam tego dokonać?

— Nie wiem. Ale podejrzewam, że to się dzieje i tak — odparła panna Tyk.

— A Letniej Pani przypada zasługa?

— Pewnie musi po prostu istnieć, żeby to się stało.

— Coś jeszcze?

— No… tak. Musisz zadbać o to, żeby skończyła się zima. I oczywiście poradzić sobie z zimistrzem.

— Jak?

— Sądzimy, że musisz tylko… tam być — oświadczyła babcia Weatherwax. — Albo może się dowiesz, co robić, kiedy nadejdzie czas.

Miau! — rozległo się nagle.

— Gdzie być? — zapytała Tiffany.

— Wszędzie. Gdziekolwiek.

— Babciu, twój kapelusz miauknął.

— Wcale nie — zapewniła twardo babcia.

— Owszem, tak — poparła dziewczynę niania Ogg. — Ja też słyszałam.

Babcia Weatherwax burknęła coś i zdjęła kapelusz. Zwinięta wokół jej ciasnego koka biała kotka zamrugała w świetle dnia.

— Nic nie poradzę — mruknęła babcia. — Ile razy zostawiam tego zwierzaka samego, włazi pod szafę i piszczy, i piszczy. — Rozejrzała się, jakby sprawdzała, czy ktoś ośmieli się coś powiedzieć. — A zresztą — dodała — ogrzewa mi głowę.

Na fotelu Greebo leniwie uniósł powiekę, odsłaniając żółtą szczelinę lewego oka.

— Ty, złaź! — Babcia zdjęła kotkę z głowy i postawiła na podłodze. — Pani Ogg na pewno ma w kuchni trochę mleka.

— Niewiele — stwierdziła niania. — Przysięgłabym, że ktoś je wypija. Greebo otworzył oko do końca i zaczął cicho warczeć.

— Na pewno wiesz, co robisz, Esme? — Niania sięgnęła po poduszkę, by rzucić nią w razie czego. — On jest bardzo zazdrosny o swoje terytorium.

Kotka Ty usiadła na podłodze i zaczęła myć uszy. Potem, kiedy Greebo wstał, rzuciła mu niewinne spojrzenie, skoczyła prosto na jego nos z wysuniętymi pazurkami.

— Ona też — stwierdziła babcia Weatherwax.

Greebo wyskoczył z fotela, przemknął dookoła pokoju i zniknął w kuchni. Słychać było łoskot spadających rondli, a potem „guoioioioing” pokrywki, która wirowała na podłodze, aż ucichła.

Kotka wróciła do pokoju, wskoczyła na fotel i zwinęła się w kłębek.

— W zeszłym tygodniu przywlókł połówkę wilka — powiedziała zdumiona niania. — Nie heksperymentowałaś na tym biednym kociaku[5], Esme?

— Nawet mi to przez myśl nie przeszło. Ona po prostu ma swoje zdanie, to wszystko. — Babcia odwróciła się do Tiffany. — Nie sądzę, żeby przez jakiś czas zimistrz sprawiał ci kłopoty. Wkrótce przyjdzie tu prawdziwa zima i będzie miał dość zajęć. A tymczasem pani Ogg nauczy cię… tego, co potrafi.

A Tiffany pomyślała: Ciekawe, jak bardzo będzie to krępujące.

* * *

W głębokich zaspach, na pokrytych śniegiem wrzosowiskach niewielka grupa wędrownych bibliotekarzy siedziała wokół stygnącego piecyka i zastanawiała się, co jeszcze można spalić.

Tiffany niewiele potrafiła się dowiedzieć o bibliotekarzach. Przypominali wędrownych kapłanów i nauczycieli, którzy docierali nawet do najdalszych i najmniejszych wiosek, by dostarczać swoje towary: modlitwy, leki, fakty — rzeczy, bez których ludzie mogli sobie radzić całymi tygodniami, ale czasem potrzebowali bardzo dużo naraz. Bibliotekarze pożyczali ludziom książki po pensie od sztuki, choć niekiedy przyjmowali też jedzenie albo używaną odzież w dobrym stanie. Jeśli ktoś dał im książkę, miał prawo do dziesięciu darmowych wypożyczeń.

Czasami widywało się dwa lub trzy ich wozy stojące na jakiejś polanie. Wokół unosił się zapach klejów, które gotowali, by naprawiać najstarsze tomy. Niektóre książki były już tak stare, że druk został wytarty do szarości przez nacisk spojrzeń czytających.

Bibliotekarze byli tajemniczy. Podobno wystarczyło im spojrzeć na człowieka, a wiedzieli, jakiej książki potrzebuje; jednym słowem mogli odebrać komuś głos.

Teraz jednak przeszukiwali półki, by odnaleźć słynne dzieło T. H. Mouseholdera „Przetrwanie w śniegach”.

Sytuacja stawała się rozpaczliwa. Woły ciągnące wóz wyrwały się z uprzęży i uciekły wśród śnieżycy, piecyk niemal wygasł, a co najgorsze, zużywali już ostatnie świece. To oznaczało, że wkrótce nie będą mogli czytać.

— Tutaj, w „Pośród śnieżnych łasic” K. Pierpointa Poundswortha, jest napisane, że członkowie niefortunnej ekspedycji do Zatoki Wielorybów przeżyli, gotując zupę z własnych palców u nóg — poinformował młodszy bibliotekarz Grizzler.

— To ciekawe — przyznał starszy bibliotekarz Swinsley, którzy badał niższą półkę. — Podaje przepis?

— Nie, ale może znajdziemy coś w książce „Gotowanie w warunkach ekstremalnych” Nadmiara Kruka. Tam trafiliśmy na wczorajszy przepis na Pożywną Niespodziankę z Gotowanych Sznurówek…

Rozległo się głośne stukanie do drzwi. Były to drzwi dwuczęściowe, pozwalające na otworzenie tylko górnej połowy. Wtedy półka na dolnej tworzyła coś w rodzaju lady do stemplowania książek. Pukanie rozległo się znowu, tak mocne, że śnieg sypnął przez szczelinę.

— Mam nadzieję, że to nie znowu wilki — rzekł pan Grizzler. — Ostatniej nocy wcale nie mogłem zasnąć.

— A one pukają? Możemy sprawdzić w „Obyczajach wilków” kapitana W. E. Lightly’ego — zaproponował starszy bibliotekarz Swinsley. — A może po prostu pan otworzy? Szybko! Świece dogasają!

Grizzler otworzył górną połówkę drzwi. Na ladzie stała wysoka postać, słabo widoczna w niepewnym świetle przesłanianego chmurami księżyca.

— Sukam Romansu — zahuczała.

Młodszy bibliotekarz zastanawiał się przez chwilę.

— Nie jest panu trochę chłodno na dworze? — zapytał po chwili.

— Wy żeście som ci z tymi syćkimi książkami? — zapytała postać.

— Tak, istotnie… Ach, Romans! Oczywiście! — zawołał pan Swinsley z wyraźną ulgą. — W takim razie poproszę tu pannę Jenkins. Panno Jenkins, niech pani podejdzie.

— Cóś wyglonda, ze trochę tu pzymorzacie — stwierdziła postać.

— To psez te sople z sufitu.

— Owszem. Jednak udało nam się uchronić przed nimi książki — oświadczył pan Swinsley. — Ach, jest panna Jenkins. Ten, hm… dżentelmen szuka Romansu. To chyba pani dział.

— Tak, proszę pana — potwierdziła panna Jenkins. — O jaki gatunek romansu panu chodzi?

— No, taki co ma łokładke, wicie, a w środku te kartki z syćkimi słóweckami — wyjaśniła postać.

Panna Jenkins, która przyzwyczaiła się do takich opisów, zniknęła w mroku na drugim końcu wozu.

— Te chłystki to cołkiem pogłupioły! — odezwał się nowy głos. Zdawał się dobiegać od strony mrocznego pożyczającego, choć z okolic o wiele niższych niż głowa.

— Słucham? — zdziwił się pan Swinsley.

— Ach, no problemo — zapewniła pospiesznie postać. — Cierpię na marudne kolano. Staro choroba.

— Cemu nie spalom tych syćkich książek, co? — marudziło niewidoczne kolano.

— Pseprosam za to, sami wicie, jak to kolano może cłowiekowi narobić kłopotów publicnie — tłumaczył się przybysz.

— Wiem, jak to jest — zapewnił pan Swinsley. — Mnie też łokieć dokucza przy zlej pogodzie.

W dolnych regionach obcego toczyła się jakaś walka; trząsł się jak marionetka.

— Należy się jeden pens — powiedziała panna Jenkins. — Potrzebne będzie też pańskie nazwisko i adres.

Ciemna postać zadrżała.

— Och, ja… my nigdy nie podajemy nasego nazwiska ani adresu — oświadczyła. — To wbrew nasej religii, wicie. E… nie chciołbym wtykać kolana w wase sprawy, ale cemu tu zamorzacie na śmierć?

— Nasze woły uciekły, a śnieg jest niestety za głęboki, żeby iść pieszo — wyjaśnił pan Swinsley.

— Ano tak. Ale macie psecie piecyk i syćkie te stare i suche książki.

— No tak, mamy. — Bibliotekarz był wyraźnie zdziwiony.

Zapadła krępująca cisza, jak zwykle, kiedy dwoje ludzi nie potrafi zrozumieć nawzajem swojego punktu widzenia.

— Wicie… ja i… i moje kolano… pójdziemy i złapiemy wase krowy, co? — zaproponowała tajemnicza postać. — To będzie warte pensa jak nic. Duży Janie, zaraz pocujes, jako mam twardo rękę!

Postać zniknęła. Kłąb śniegu uniósł się w świetle księżyca. Przez chwilę słuchać było jakby odgłosy bójki, a potem cichnący w dali krzyk „Łojzicku!”.

Bibliotekarze już mieli zamknąć drzwi, kiedy usłyszeli przerażone porykiwanie wołów. Zbliżało się szybko.

Przez lśniące bielą wrzosowiska sunęły dwie kręte fale śniegu. Porykujące do księżyca zwierzęta sunęły na nich jak surferzy. Śnieg opadł o kilka stóp od wozu. Coś czerwono — niebieskiego przemknęło w powietrzu i romantyczna książka zniknęła.

Ale co było naprawdę dziwne, jak zgodzili się wszyscy bibliotekarze, to że kiedy woły wracały do nich tak prędko, wydawało się, że biegną tyłem.

* * *

Trudno było odczuwać skrępowanie w obecności niani Ogg, gdyż jej śmiech je odpędzał. Jej nic nie krępowało.

Dzisiaj Tiffany, nosząca dodatkową parę skarpet, by uniknąć dalszych roślinnych incydentów, wyruszyła z nią na „obchód po domach”, jak to określają czarownice.

— Robiłaś to z panną Spisek? — spytała niania, kiedy wyszły z domu. Wokół górskich szczytów zbierały się wielkie i ciężkie chmury — wieczorem miało spaść o wiele więcej śniegu.

— O tak. I z panną Płask, i z panną Pullunder.

— Podobało ci się? — Niania otuliła się płaszczem.

— Czasami. To znaczy, wiem, dlaczego to robimy, ale niekiedy człowiek ma dość ludzkiej głupoty. Ale dosyć lubię podawanie leków.

— Jesteś dobra w ziołach, co?

— Nie. Jestem bardzo dobra w ziołach.

— No, trochę się chyba przechwalasz, prawda?

— Gdybym nie wiedziała, jaka jestem dobra w ziołach, byłabym głupia, pani Ogg.

— Zgadza się. Dobrze. Dobrze jest być w czymś dobrą. Hm, nasza następna drobna posługa to…

…wykąpanie pewnej starszej pani, na ile to możliwe z dwoma blaszanymi miednicami i kilkoma myjkami. I to było czarownictwo. Potem odwiedziły kobietę, która niedawno urodziła dziecko, i to było czarownictwo, i mężczyznę z paskudnie poranioną nogą, o której niania powiedziała, że bardzo ładnie się goi, i to też było czarownictwo. W końcu, w odosobnionej grupce przygarbionych chatek wspięły się po wąskich schodach do maleńkiej sypialni, gdzie jakiś staruszek strzelił do nich z kuszy.

— Jeszcze nie umarłeś, stary łobuzie?! — zawołała niania. — Świetnie wyglądasz! Słowo daję, ten gość z kosą musiał zapomnieć, gdzie mieszkasz.

— Czekam na niego, pani Ogg — odpowiedział staruszek zadowolony. — Jak już mam odejść, to go ze sobą zabiorę.

— To moja dziewczyna, Tiff. Uczy się czarownictwa. — Niania podniosła głos. — A to pan Hogparsley, Tiff… Tiff!

Pstryknęła palcami przed oczami dziewczyny.

— Aha… — wymruczała Tiffany.

Nadal wytrzeszczała oczy ze zgrozą.

Brzęk cięciwy, kiedy niania otworzyła drzwi, był wystarczająco fatalny. Ale przez ułamek sekundy mogłaby przysiąc, że strzała przeleciała przez nianię Ogg i wbiła się w futrynę.

— Jak ci nie wstyd, strzelać do młodej damy? — strofowała starca niania, poprawiając mu przy tym poduszki. — A pani Dowser się skarży, że do niej też strzelasz, kiedy przychodzi cię odwiedzić — dodała, stawiając koszyk obok łóżka. — Nie można tak traktować porządnej kobiety, która przynosi ci jedzenie. Wstydź się!

— Przepraszam, nianiu — wymamrotał pan Hogparsley. — To dlatego że ona jest chuda jak grabie i chodzi w czerni. Przy słabym świetle łatwo się pomylić.

— Pan Hogparsley leży i czeka na Śmierć, Tiff — powiedziała niania Ogg. — Pani Weatherwax pomogła ci zrobić te specjalne strzały i pułapki. Zgadza się, Bill?

— Pułapki? — szepnęła Tiffany.

Niania szturchnęła ją tylko i wskazała podłogę. Wszędzie były zapadnie z groźnie sterczącymi kolcami — wszystkie wyrysowane węglem drzewnym.

— Pytałam, czy się zgadza, Bill? — powtórzyła niania, podnosząc głos. — Pomogła ci z pułapkami!

— Tak, pomogła — zgodził się pan Hogparsley. — Ha! Nie chciałbym się jej narazić!

— Słusznie! Więc żadnego strzelania do nikogo oprócz Śmierci, jasne? Inaczej pani Weatherwax już ci więcej nie pomoże.

Niania postawiła butelkę na drewnianej skrzyni służącej panu Hogparsleyowi za nocną szafkę.

— To twój syrop, świeżo przyszykowany. Mówiła ci, gdzie masz trzymać swój ból?

— Siedzi mi tutaj, na ramieniu, nianiu. I nie sprawia kłopotów. Niania dotknęła ramienia i zastanowiła się.

— To taki brązowo — biały zygzak? Taki jakby obły?

— Tak jest, nianiu. — Pan Hogparsley wyciągnął korek z butelki. — Wije się tam, a ja się z niego śmieję.

Nagle cały pokój wypełnił aromat jabłek.

— Duży się robi — zauważyła niania. — Pani Weatherwax zajrzy tu dzisiaj, żeby go zabrać.

— I dobrze, nianiu. — Staruszek napełnił kubek po brzegi.

— Postaraj się do niej nie strzelać, co? Strasznie ją to złości. Kiedy wyszły z chaty, znów padało — wielkie puszyste płatki oznaczały głęboki śnieg rano.

— Na dziś to już wszystko — stwierdziła niania Ogg. — Muszę jeszcze załatwić parę spraw w Kromce, ale jutro podlecimy tam na miotłach.

— Ten bełt, który do nas wystrzelił… — zaczęła Tiffany.

— Wyobrażony — uśmiechnęła się niania.

— Ale przez chwilę wyglądał jak prawdziwy!

Niania parsknęła.

— Nie uwierzysz, do czego Esme Weatherwax potrafi skłonić czyjąś wyobraźnię!

— Do takich rzeczy jak pułapki na Śmierć?

— O tak. Wiesz, przynajmniej staruszek ma jakieś zajęcie. Jest już w drodze do Wrót. Ale Esme zadbała przynajmniej, żeby nie czuł bólu.

— Bo ten ból unosi się nad jego ramieniem?

— Tak. Usunęła go poza ciało, więc Bill nie cierpi. — Śnieg skrzypiał pod stopami niani.

— Nie wiedziałam, że można tak zrobić!

— Ja też potrafię przy drobnych sprawach, bólu zęba albo podobnych. Ale Esme to prawdziwa mistrzyni. Żadna z nas nie jest zbyt dumna, by ją wezwać. Wiesz, jest bardzo dobra z ludźmi. To zabawne, bo właściwie ich nie lubi.

Tiffany spojrzała w niebo. Niania, jak się okazało, była niewygodną towarzyszką — zauważała wszystko.

— Zastanawiasz się, czy twój ukochany się nie zjawi? — spytała z szerokim uśmiechem.

— Nianiu! Jak możesz!

— Ale to prawda, przyznaj — powiedziała niania, która nie znała uczucia wstydu. — Oczywiście, jeśli się zastanowić, to zawsze jest w pobliżu. Chodzisz poprzez niego, czujesz go na skórze, tupiesz, żeby zrzucić go z butów, kiedy wchodzisz do domu…

— Nie mów już o tym, dobrze? — poprosiła Tiffany.

— A czym jest czas dla żywiołaka? — ciągnęła niania. — No i przypuszczam, że te śniegowe płatki same się nie robią. Zwłaszcza kiedy trzeba dobrze przedstawić ręce i nogi…

Na pewno zerka na mnie kątem oka, żeby sprawdzić, czy się czerwienię, pomyślała Tiffany.

Wtedy niania szturchnęła ją w bok i wybuchnęła tym swoim śmiechem, od którego nawet kamień by się zarumienił.

— I ciesz się! — powiedziała. — Sama miałam paru takich chłopaków, których teraz chętnie bym strzepnęła z butów!

* * *

Tiffany szykowała się już do snu, kiedy pod poduszką znalazła książkę.

Tytuł, wypisany ogniście czerwonymi literami, brzmiał: „Zabawka namiętności”, autorstwa Marjory J. Gorsett. Mniejszym drukiem wypisano: „Bogowie i Ludzie mówili, że ich miłość nie będzie szczęśliwa, ale nie chcieli słuchać! Autorka »Pękniętych serc« prezentuje pełną udręki opowieść o burzliwym romansie!!”.

Obrazek na okładce ukazywał z bliska młodą kobietę o brązowych włosach i w sukni — zdaniem Tiffany — raczej skąpej; i włosy, i suknię szarpał wiatr. Ta kobieta wydawała się rozpaczliwie zdeterminowana, a także nieco zmarznięta. Młody człowiek na koniu obserwował ją z pewnej odległości. Wydawało się, że szaleje burza z piorunami.

Dziwne. Książka miała wewnątrz pieczęć biblioteki, a niania nie korzystała z biblioteki. Tak czy inaczej nie zaszkodzi trochę poczytać przed zdmuchnięciem świecy…

Tiffany zaczęła od strony pierwszej. Potem przeszła do strony drugiej. Kiedy dotarła do dziewiętnastej, wstała i przyniosła „Słownik Nieocenzurowany”.

Miała starsze siostry i coś niecoś wiedziała na te tematy, tłumaczyła sobie. Ale Marjory J. Gorsett popełniła kilka wręcz śmiesznych błędów. Dziewczęta z Kredy nieczęsto uciekały przed młodym człowiekiem dostatecznie bogatym, by stać go było na własnego konia — w każdym razie nie za długo i zawsze dając mu szansę, by je dogonił. A Megs, bohaterka książki, najwyraźniej nie miała pojęcia o rolnictwie. Żaden młody człowiek nie zainteresuje się kobietą, która nie potrafi podać krowie lekarstwa albo przenieść prosiaka. W czym może taka pomóc na farmie? To, że będzie stała sobie z ustami jak wiśnie, nie załatwi dojenia krów ani strzyżenia owiec. A to kolejna sprawa. Czy Marjory J. Gorsett wie cokolwiek o owcach? To była owcza farma latem, tak? No to kiedy oni strzygą te owce? To druga najważniejsza ceremonia w roku owczej farmy, a ona nic o niej nie napisała?

Oczywiście, mogli hodować jakieś polle habbakuki albo nizinne cobbleworthy, które nie wymagają strzyżenia, ale to rzadkie rasy i każda rozsądna autorka z pewnością by o tym wspomniała.

No i scena w rozdziale piątym, kiedy Megs zostawiła owce i poszła z Rogerem zbierać orzechy… Przecież to bez sensu! Owce mogły powędrować dokądkolwiek, a oni byli naprawdę głupi, jeśli sądzili, że w czerwcu znajdą orzechy.

Przeczytała jeszcze kawałek i pomyślała: Och. Rozumiem. Hm. Ha. Czyli jednak wcale nie orzechy. W Kredzie takie rzeczy nazywa się szukaniem kukułczych gniazd.

Przerwała, by zejść na dół po nową świecę. Wróciła do łóżka, rozgrzała stopy i czytała dalej.

Czy Megs powinna wyjść za chmurnego, ciemnookiego Williama, który miał już dwie i pół krowy, czy ulec Rogerowi, który nazywał ją swoją dumną pięknością i najwyraźniej był złym człowiekiem, ponieważ dosiadał czarnego rumaka i nosił wąsik?

Ale dlaczego uważa, że musi wyjść za któregoś z nich? — zastanawiała się Tiffany. A poza tym zbyt wiele czasu marnuje na wymowne opieranie się o różne rzeczy i dąsanie się. Czy tam w ogóle nikt nie pracuje? A jeśli ona zawsze tak się ubiera, złapie jakieś przeziębienie.

Zadziwiające, co skłonni są znosić ci mężczyźni. Ale to pobudza do myślenia.

Zdmuchnęła świecę i wsunęła się łagodnie pod kołdrę, która była biała jak śnieg.

* * *

Śnieg pokrył Kredę. Padał wokół owiec, które na jego tle wydawały się brudnożółte. Przesłaniał gwiazdy, ale lśnił własnym blaskiem. Lepił się do okien domów i rozmywał pomarańczowe światło świec. Nigdy jednak nie zdoła zasypać zamku. Zamek wznosił się na kopcu, spory kawałek od wioski — kamienna wieża władająca chatami krytymi strzechą. Wioska wyglądała, jakby wyrosła z tej ziemi, ale zamek ją przybił. Mówił: Posiadam.

Roland w swoim pokoju pisał starannie. Nie zwracał uwagi na łomot za drzwiami.

Annagramma, Petulia, panna Spisek — listy Tiffany pełne były dziwnie brzmiących imion. Czasami próbował sobie te osoby wyobrazić i zastanawiał się, czy Tiffany ich nie wymyśliła. Cała ta sprawa z czarownictwem wydawała się nie taka, jak się spodziewał. Wydawała się…

— Słyszysz, niedobry chłopcze? — Głos ciotki Danuty brzmiał tryumfalnie. — Teraz drzwi są zakratowane także z tej strony! Ha! Sam wiesz, że to dla twojego dobra! Zostaniesz tam, dopóki nie zdecydujesz się przeprosić!

…raczej ciężką pracą. Szlachetną, to prawda: odwiedzaniem chorych i w ogóle, ale czasochłonną i nie bardzo magiczną. Słyszał o „tańczeniu bez tego, co pod spodem” i starał się sobie tego nie wyobrażać. Ale i tak chyba nic takiego się nie działo. Nawet loty na miotle wyglądały…

— I wiemy o twoim ukrytym przejściu, o tak! Jest już zamurowane! Nie będziesz więcej grał na nosie kuzynkom, które tak się dla ciebie starają!

…nieciekawie. Przerwał na chwilę, patrząc obojętnie na starannie ułożone obok łóżka stosy bochenków chleba i kiełbas. Dziś w nocy powinienem przynieść trochę cebuli, pomyślał. Generał Tacticus twierdzi, że cebule są niezrównane dla właściwego działania systemu trawiennego, jeśli nie można zdobyć świeżych owoców.

O czym tu napisać, o czym tu napisać?… Tak! Opowie jej o przyjęciu. Pojechał tam tylko dlatego, że ojciec — podczas jednej ze swych lepszych chwil — go o to poprosił. Należy utrzymywać dobre stosunki z sąsiadami, chociaż nie z krewnymi! Przyjemnie było opuścić zamek; mógł zostawić konia w stajni pana Gamely’ego, gdzie ciotkom nie przyszłoby do głowy go szukać. Tak, Tiffany na pewno chętnie poczyta o przyjęciu.

Ciotki znowu krzyczały, tym razem o zamknięciu na klucz drzwi do pokoju jego ojca. I zablokowały sekretne przejście… Czyli pozostał mu tylko obluzowany kamień za gobelinem w sąsiednim pokoju, chwiejny kamień posadzki, który pozwalał zeskoczyć do pokoju niżej, no i oczywiście łańcuch za oknem, dzięki któremu mógł się opuścić aż na ziemię. A na biurku, na książce generała Tacticusa, leżał pełny zestaw nowych, błyszczących zamkowych kluczy. Poprosił o nie pana Gamely’ego. Kowal był człowiekiem rozsądnym i dostrzegł sens wyświadczenia tej przysługi przyszłemu baronowi.

Roland będzie mógł wchodzić i wychodzić, niezależnie od tego, co wymyślą ciotki. Mogą dręczyć ojca, mogą wrzeszczeć, ile tylko zechcą, ale nigdy go nie pokonają.

Wiele można się nauczyć z książek.

* * *

Zimistrz się uczył. To praca trudna i powolna dla kogoś, kto ma mózg z lodu. Ale nauczył się o bałwanach. Lepiła je mniejsza odmiana ludzi. To było interesujące. Jeśli nie liczyć tych w spiczastych kapeluszach, ludzie tego większego rodzaju chyba go nie słyszeli. Wiedzieli, że niewidzialne istoty nie odzywają się do nich z pustej przestrzeni.

Ale ci mniejsi jeszcze nie odkryli, co jest niemożliwe.

W wielkim mieście stał wielki śniegowy bałwan.

Prawdę mówiąc, należałoby go nazwać raczej bałwanem błotnym. Technicznie rzecz biorąc, był to śnieg, ale zanim opadł na ziemię przez wielkomiejskie mgły, dymy i smog, był już szary z odcieniem żółci, a na chodniki trafiało to, co wyrzuciły z rynsztoków koła przejeżdżających wozów. W najlepszym razie był to bałwan w większości śniegowy. Jednak troje brudnych dzieciaków lepiło go, ponieważ lepienie czegoś, co można nazwać bałwanem, to rzecz, którą się robi. Nawet jeśli jest żółty.

Poradziły sobie jak najlepiej z tym, co udało im się znaleźć — dały mu dwa końskie jabłka jako oczy i zdechłego szczura zamiast nosa.

Wtedy właśnie bałwan przemówił — w ich głowach.

Mali ludzie, czemu to robicie?

Chłopiec, który mógł być starszym chłopcem, spojrzał na dziewczynkę, która mogła być starszą dziewczynką.

— Powiem, że to usłyszałem, jeśli ty też powiesz, że usłyszałaś. Dziewczynka była jeszcze dostatecznie mała, by nie pomyśleć:

„Bałwany nie mówią”, kiedy właśnie jeden z nich się odezwał. Wyjaśniła więc:

— Trzeba je umocować, żeby zrobić z ciebie bałwana.

Czy to czyni mnie człowiekiem?

— Nie, bo… — Zawahała się.

— Bo nie masz wnętrzności — oświadczyło trzecie dziecko.

Mogło być młodszym chłopcem albo młodszą dziewczynką, ale było kuliste pod licznymi warstwami odzieży, więc nie dało się tego określić. Miało różową wełnianą czapkę z pomponem, ale to też o niczym nie świadczy. Ktoś jednak się o nie troszczył, ponieważ wyhaftował P i L na jego rękawiczkach, F i T od frontu i z tyłu płaszczyka, G na górze czapki oraz prawdopodobnie D pod spodem gumowych butów. To oznaczało, że wprawdzie nie wiadomo, czym było, za to łatwo dało się poznać, czy stoi właściwym końcem do góry i w którą stronę patrzy.

Przejechał wóz, wyrzucając kolejną falę błota.

Wnętrzności? — powtórzył sekretny głos bałwana.

Zrobione ze specjalnego pyłu, tak! Ale jakiego?

— Z żelaza — odparł natychmiast być może starszy chłopiec. — Dość żelaza, żeby zrobić gwóźdź.

— A tak, rzeczywiście, tak to idzie — zgodziła się być może starsza dziewczynka. — No… „Żelaza tyle, by zrobić gwóźdź… Wody tyle, by utopić krowę…”.

— Psa — poprawił być może starszy chłopiec. — To było: „Wody dość, by utopić psa, siarki dość, by przegnać pchły”. I jeszcze „Trucizny dość, by zabić krowę”.

Co to jest? — zdziwił się zimistrz.

— To taka… dawna piosenka — odparł być może starszy chłopiec.

— Raczej coś w rodzaju wiersza — poprawiła go być może starsza dziewczynka. — Wszyscy go znają.

— Ma tytuł „To są rzeczy, które tworzą człowieka” — dodało dziecko, które stało właściwym końcem do góry.

Powiedzcie mi resztę! — zażądał zimistrz.

I powiedzieli mu na zachlapanym śnieżnym błotem chodniku — tyle, ile pamiętali.

Kiedy skończyli, być może starszy chłopiec zapytał z nadzieją:

— Czy jest jakaś szansa, że możemy z tobą polecieć?

Nie, odparł zimistrz. Muszę szukać rzeczy. Rzeczy, które tworzą człowieka.

* * *

Pewnego popołudnia, kiedy niebo już szarzało, ktoś zastukał gorączkowo do drzwi niani. Okazało się, że to Annagramma, która niemal przewróciła się do środka. Wyglądała strasznie i szczękała zębami.

Niania i Tiffany postawiły ją przed kominkiem, ale zaczęła mówić, zanim rozgrzały się jej zęby.

— Czczczaszszkkki — wymamrotała. No pięknie, pomyślała Tiffany.

— Co z nimi? — spytała, gdy niania Ogg wbiegła z kuchni z kubkiem gorącego kakao.

— Czczaszszki pppanny Sppisekk!

— Tak? Co z nimi?

Annagramma napiła się z kubka.

— Co z nimi zrobiłaś? — zapytała.

Kakao spływało jej po brodzie.

— Zakopałam.

— O nie… Dlaczego?

— To były czaszki. Nie można zostawiać czaszek na wierzchu.

Annagramma rozejrzała się nerwowo.

— W takim razie czy możesz mi pożyczyć łopatę?

— Annagrammo! Nie możesz rozkopywać grobu panny Spisek!

— Ale potrzebne mi czaszki! — upierała się Annagramma. — Tamtejsi ludzie… Całkiem jak za starych czasów! Własnoręcznie wybieliłam całą chatę! A wiesz, ile czasu zajmuje wybielenie czerni? I narzekali! Nie chcą mieć nic wspólnego z kryształoterapią! Mówią, że panna Spisek dawała im lepkie czarne lekarstwo, które smakowało obrzydliwie, ale działało! I stale pytają mnie o swoje głupie i drobne problemy, a ja nie mam pojęcia, o co im chodzi. Na dodatek dziś rano umarł jeden człowiek, a ja muszę go ułożyć i siedzieć przy nim przez całą noc. No wiesz, to jest takie… fuj…

Tiffany zerknęła na nianię Ogg, która siedziała w fotelu i paliła fajkę. Kiedy dostrzegła minę Tiffany, mrugnęła porozumiewawczo i wstała.

— Zostawię was teraz, dziewczęta, żebyście mogły porozmawiać. Dobrze?

— Dobrze, nianiu. I proszę, nie podsłuchuj pod drzwiami.

— Prywatną rozmowę? Cóż za pomysł! — obruszyła się niania, wychodząc do kuchni.

— Nie będzie słuchać? — upewniła się Annagramma. — Bo chyba umrę, jeśli pani Weatherwax się o tym dowie.

Tiffany westchnęła. Czy Annagramma w ogóle cokolwiek wie?

— Oczywiście, że będzie — odparła. — Jest czarownicą.

— Ale obiecała, że nie!

— Będzie podsłuchiwać, a potem uda, że nic nie wie. I nikomu nic nie powie. W końcu to jest jej chata.

Annagramma była wyraźnie zdesperowana.

— A we wtorek prawdopodobnie będę musiała iść odebrać poród gdzieś w dolinie! Przyszła jakaś starucha i gęgała mi o tym.

— Pewnie u pani Owslick — domyśliła się Tiffany. — Przecież zostawiłam ci notatki. Nie przeczytałaś ich?

— Sądzę, że pani Skorek je sprzątnęła — wyjaśniła Annagramma.

— Powinnaś je przejrzeć! Pisałam przez całą godzinę! — powiedziała Tiffany z wyrzutem. — Trzy kartki papieru! Ale uspokój się, co? Nie uczyłaś się akuszerstwa?

— Pani Skorek twierdzi, że poród jest zjawiskiem naturalnym i należy pozwolić naturze działać swoim trybem — oświadczyła Annagramma, a Tiffany była pewna, że usłyszała zza kuchennych drzwi pogardliwe parsknięcie. — Ale znam kojącą inkantację.

— No tak… na pewno pomoże.

— Pani Skorek uważa, że wiejskie kobiety wiedzą, jak się zachować — rzekła Annagramma z nadzieją. — Mówiła, że należy zaufać ich ludowej mądrości.

— No więc ta staruszka, która cię odwiedziła, to pani Obble, a ona posiada tylko prostą ludową ignorancję. Jeśli się na nią nie uważa, przykłada do ran gnijące liście. Pamiętaj, z tego, że kobieta nie ma zębów, nie wynika jeszcze, że jest mądra. To może znaczyć, że jest głupia już od bardzo dawna. Nie dopuszczaj jej w pobliże pani Owslick i jej dziecka. Poród i tak nie będzie łatwy.

— Znam bardzo dużo zaklęć, które pomagają…

— Nie! Żadnej magii! Tylko tyle, żeby stłumić ból! Na pewno to potrafisz…

— Tak, ale pani Skorek uważa…

— To czemu nie pójdziesz prosić o pomoc pani Skorek?

Annagramma wytrzeszczyła oczy. Ostatnie zdanie padło trochę głośniej, niż Tiffany zamierzała. A po chwili twarz Annagrammy wykrzywiła się w czymś, co ona sama uważała pewnie za przyjazny wyraz. Wyglądała jak trochę szalona.

— Hej, mam świetny pomysł! — zawołała rozpromieniona jak kryształ, który właśnie ma się rozpaść. — Może wrócisz do chaty i będziesz dla mnie pracować?

— Nie, mam co innego do roboty.

— Ale tak dobrze ci wychodzi wszystko, co brudzące, Tiffany. — Głos Annagrammy aż ociekał słodyczą. — Wydaje się, że przychodzi ci to całkiem naturalnie.

— Zaczęłam pomagać przy odbieraniu jagniąt, kiedy byłam jeszcze mała. To dlatego. Małe ręce lepiej potrafią wsunąć się do środka i rozplatać co trzeba.

Teraz Annagramma miała minę zaszczutego zwierzęcia — jak zawsze, kiedy stawała wobec czegoś, czego od razu nie rozumiała.

— Do środka owcy? To znaczy przez…

— Tak. Oczywiście.

— Rozplatać?

— Czasami jagnięta próbują się rodzić tyłem.

— Tyłem… — powtórzyła Annagramma słabym głosem.

— A bywa jeszcze gorzej, kiedy są dwojaczki.

— Dwojaczki… — I nagle Annagramma odezwała się pewniej, jakby znalazła błąd w wywodach Tiffany: — Widziałam bardzo dużo obrazków pasterzy i owiec, i nigdy na nich nic takiego nie było. Myślałam, że trzeba tylko… no, stać i patrzeć, jak owce jedzą trawę.

Zdarzały się takie chwile, kiedy wydawało się, że świat byłby lepszy, gdyby Annagramma oberwała czasami w ucho. Te głupie, bezmyślne zniewagi, absolutny brak zainteresowania kimkolwiek prócz niej samej, traktowanie wszystkich, jakby byli głusi i trochę tępi… Bywało, że w człowieku krew wrzała ze złości. Ale godził się z tym, bo niekiedy można było zajrzeć pod tę maskę. I była tam wystraszona, rozgorączkowana twarzyczka spoglądająca na świat jak królik na lisa, krzycząca na niego w nadziei, że sobie pójdzie i nie zrobi jej krzywdy. A na spotkaniu czarownic, które powinny być mądre, przekazano jej gospodarstwo, jakie byłoby trudnym zadaniem dla każdego.

To nie miało sensu.

Nie, to nie miało sensu.

— Tak zdarza się tylko przy trudnych porodach — wyjaśniła Tiffany. Myśli pędziły jej w głowie. — A to znaczy, że w ciemności, w deszczu i na zimnie. Malarzy jakoś nigdy nie ma wtedy w pobliżu. To doprawdy zadziwiające.

— Dlaczego tak na mnie patrzysz? — zaniepokoiła się Annagramma. — Jakby mnie tu wcale nie było!

Tiffany zamrugała. No dobrze, pomyślała. Jak powinnam rozwiązać tę sprawę?

— Wiesz co? Przyjdę i pomogę ci z tym układaniem zmarłego — obiecała bardzo spokojnie. — I pewnie mogę ci pomóc z panią Owslick. Można też poprosić Petulię, jest dobra. Ale czuwanie przy zwłokach musisz załatwić sama.

— Siedzieć przez całą noc przy kimś nieżywym? — Annagramma zadrżała.

— Weź książkę i poczytaj.

— Pewnie mogłabym wyrysować krąg ochronny dookoła krzesła…

— Nie — przerwała Tiffany. — Żadnej magii. Pani Skorek musiała ci przecież o tym mówić?

— Ale krąg ochronny…

— Ściąga uwagę. Coś może się zjawić, żeby sprawdzić, po co to narysowałaś. Nie przejmuj się, trzeba czuwać przy zmarłym tylko po to, żeby starzy ludzie byli zadowoleni…

— Eee… Kiedy mówiłaś, że coś może się pojawić…

— Co do czaszek — ciągnęła Tiffany — to zaczekaj chwilę. Poszła na górę i odszukała katalog Boffo, który ukryła w swojej starej walizce. Zwinęła go starannie, wróciła i wręczyła Annagrammie.

— Nie oglądaj tego teraz — powiedziała. — Zaczekaj, aż będziesz sama. Może podsunie ci jakieś pomysły. Przylecę do ciebie wieczorem, koło siódmej.

Kiedy Annagramma wyszła, Tiffany usiadła i zaczęła liczyć cichutko. Dotarła do pięciu, kiedy wkroczyła niania Ogg i zaczęła energicznie odkurzać kilka bibelotów. Dopiero po chwili spytała:

— Och, twoja przyjaciółka już sobie poszła?

— Myślisz, że jestem głupia?

Niania przestała udawać, że robi porządki.

— Nie wiem, o czym mówisz, bo przecież nic nie słyszałam. Ale gdybym słuchała, pomyślałabym, że nie masz co liczyć na podziękowania. Tak uważam.

— Babcia nie powinna się wtrącać — oświadczyła Tiffany.

— Nie powinna, tak? — Twarz niani nawet nie drgnęła.

— Nie jestem głupia, nianiu. Wiem, o co w tym chodziło.

— Wiesz, o co chodziło, tak? Sprytna dziewczyna. — Niania usiadła w fotelu. — A o co?

Sytuacja nie była prosta. Kiedy zwykle wesoła niania stawała się poważna, jak teraz, człowiek zaczynał się denerwować. Ale Tiffany nie ustąpiła.

— Nie mogłam wziąć tej chaty — powiedziała. — Pewnie, potrafię wykonywać większość zwykłych obowiązków, ale trzeba być starszym, by przejąć gospodarstwo. O pewnych sprawach ludzie nie chcą rozmawiać z kimś, kto ma trzynaście lat, nosi kapelusz czy nie. Ale babcia rozpowiedziała, że mnie zaproponuje, więc wszyscy widzieli w tym starcie między mną i Annagrammą. Wybrali ją, bo jest starsza i mądrze mówi. I teraz wszystko zaczyna się sypać. To nie jej wina, że uczyła się magii zamiast czarownictwa. Babcia chce tylko, żeby ona zawiodła, bo wtedy wszyscy zobaczą, że pani Skorek jest złą nauczycielką. A nie wydaje mi się, żeby to było słuszne.

— Na twoim miejscu nie spieszyłabym się tak ze zgadywaniem, czego chce Esme Weatherwax — rzekła niania Ogg. — Ale nie powiem ani słowa. Idź i pomóż przyjaciółce, jeśli chcesz, ale nadal będziesz pracować u mnie, zgoda? To uczciwe. Jak twoje stopy?

— Świetnie się czują, nianiu. Dziękuję, że zapytałaś.

* * *

Gdzieś w odległości stu mil mieszkał pan Fusel Johnson. Nic nie wiedział o niani Ogg ani o Tiffany. Właściwie to prawie nic nie wiedział o niczym oprócz zegarów i zegarków, których wytwarzaniem zarabiał na życie. Wiedział też, jak wybielić wapnem kuchnię — to dobra metoda, by uzyskać czysty biały kolor, nawet jeśli mieszanka jest trochę rzadka. Nie miał zatem pojęcia, dlaczego, zanim jeszcze zdążył dolać wody, kilka garści białego proszku wytrysnęło z wiadra, przez chwilę zawisło w powietrzu jak duch, a potem zniknęło w kominie. W końcu uznał, że to z powodu zbyt wielu trolli osiedlających się w okolicy. Nie było to specjalnie logiczne, ale takie wierzenia zwykle nie są logiczne.

A zimistrz pomyślał: Wapna dość, by zrobić człowieka.

* * *

Tę noc Tiffany przesiedziała z Annagrammą i starym panem Tissotem, tylko że on leżał, bo był martwy. Tiffany nigdy nie lubiła czuwania przy zmarłych, zresztą tego nie można lubić. Zawsze z ulgą witała moment, kiedy niebo stawało się szare i zaczynały śpiewać ptaki.

Czasami nocą pan Tissot wydawał ciche dźwięki. Tyle że naturalnie to nie był pan Tissot, który spotkał się ze Śmiercią wiele godzin temu, ale ciało, które za sobą zostawił, a te dźwięki tak naprawdę nie różniły się od dźwięków wydawanych przez stary dom, kiedy stygnie.

Ważne było, by o tym pamiętać około drugiej w nocy. A już wyjątkowo ważne, kiedy zamigotała świeca.

Annagramma chrapała. Nikt z takim małym nosem nie powinien być zdolny do tak głośnego chrapania. Przypominało łamanie desek. Jeśli jakieś złe duchy kręciły się tej nocy w pobliżu, chrapanie z pewnością je przepłoszyło.

Nie „gnh gnh gnh” było najgorsze, a Tiffany wytrzymałaby także „blooooorrrrt!”. Najgorsza była przerwa między nimi, kiedy „gnh gnh gnh” już ucichło, a jeszcze przed potężnym uwolnieniem „blooooorrrrt!”. Ta przerwa działała na nerwy. Nigdy nie była dwa razy taka sama. Czasami rozbrzmiewało „gnh gng gnh blooooorrrrt!”, jedno zaraz po drugim, a czasami cisza po „gnh gnh gnh” trwała tak długo, że Tiffany wstrzymywała oddech, czekając na „blooooorrrrt!”. Nie byłoby tak źle, gdyby Annagrammą trzymała się jednej długości przerwy. Czasami milkła zupełnie i błogosławiona cisza trwała aż do kolejnego festiwalu „blooooorrrrt!”, zwykle poprzedzanego cichym mlaskaniem wargami „mni mni”, gdy Annagrammą zmieniała pozycję na krześle.

Kim jesteś, Pani Kwiatów? Powinnaś teraz spać!

Głos był tak słaby, że Tiffany pewnie wcale by go nie usłyszała, gdyby nie czekała w napięciu na kolejne „gnh gnh gnh”. Wreszcie nadeszło:

Gnh gnh gnh!

Pokażę ci swój świat, Pani Kwiatów! Pozwól pokazać sobie wszystkie kolory lodu!

BLOOOOORRRRT!

Jakieś trzy czwarte Tiffany pomyślało: O nie! Czy mnie odnajdzie, kiedy odpowiem? Nie. Gdyby umiał mnie znaleźć, już by tu był. Dłoń mnie nie swędzi.

Pozostała ćwiartka myślała: Bóg albo boska istota przemawia do mnie i naprawdę czułabym się lepiej bez chrapiącej Annagrammy, uprzejmie dziękuję.

— Mówiłam już, że przepraszam — szepnęła w migotliwym blasku świecy. — Widziałam tę górę lodową. To bardzo… miło z twojej strony.

Zrobiłem ich o wiele więcej.

BLOOOOORRRRT!

Więcej gór lodowych, myślała Tiffany. Wielkich, ogromnych, zimnych, pływających gór, które wyglądają jak ja, a za sobą wloką mgłę i burze śnieżne. Ile statków się z nimi zderzy?

— Nie powinieneś robić sobie tylu kłopotów — szepnęła.

A teraz staję się silniejszy! Słucham i uczę się! Rozumiem ludzi!

Za oknem zaśpiewał drozd. Tiffany zdmuchnęła świecę i do pokoju wpełzło szare światło poranka.

Słucha i uczy się… Jak śnieżyca może coś rozumieć?

Tiffany, Pani Kwiatów! Tworzę z siebie człowieka!

Nastąpiły złożone stęknięcia, kiedy „gnh gnh gnh” i „blooooorrnt!” wpadły na siebie i Annagramma sama się zbudziła.

— Aaa… — powiedziała, przeciągnęła się i ziewnęła. Rozejrzała się. — No cóż, chyba wszystko dobrze poszło…

Tiffany wpatrywała się w ścianę. O co mu chodziło z tym tworzeniem z siebie człowieka? Przecież chyba…

— Nie zasnęłaś, Tiffany? — odezwała się Annagramma głosem, który sama uważała pewnie za żartobliwy. — Nawet na króciutką sekundę?

— Co? — Tiffany wciąż patrzyła na ścianę. — Aha… Nie, nie zasnęłam.

Ludzie na dole też się obudzili. Po chwili skrzypnęły schody, ktoś otworzył niskie drzwi i do pokoju wszedł mężczyzna w średnim wieku. Z zakłopotaniem wbijał wzrok w podłogę.

— Mama pyta, czy panie zjedzą śniadanie.

— Ależ nie, nie mogłybyśmy odbierać wam tych skromnych… — zaczęła Annagramma.

— Tak, proszę, będziemy wdzięczne — przerwała jej Tiffany, głośniej i szybciej.

Mężczyzna kiwnął głową i odszedł, zamykając za sobą drzwi. — Jak mogłaś! — oburzyła się Annagramma, kiedy ucichły jego kroki. — To przecież biedacy! Myślałam, że…

— Zamknij się, co? — burknęła Tiffany. — Zamknij się i obudź! To są prawdziwi ludzie. To nie jakiś rodzaj, boja wiem, idei! Teraz zejdziemy na dół, zjemy śniadanie, pochwalimy, że jest bardzo smaczne, a potem podziękujemy im i oni nam podziękują, i odejdziemy! A to będzie znaczyło, że każdy zrobił to, co właściwe, zgodnie ze zwyczajem, i to właśnie jest dla nich ważne. Poza tym nie uważaj ich za biednych, bo tutaj wszyscy są biedni. Ale nie aż tak biedni, żeby nie móc sobie pozwolić na zrobienie tego, co właściwe! To by dopiero była nędza!

Annagramma patrzyła na nią z otwartymi ustami.

— Uważaj, co teraz powiesz. — Tiffany oddychała ciężko. — A najlepiej już nic nie mów.

Na śniadanie były jajka na szynce. Zjedzono je w uprzejmym milczeniu. Potem, w takim samym milczeniu, tylko że już na zewnątrz, odleciały do tego, co ludzie pewnie już zawsze będą nazywać chatą panny Spisek.

Przed chatą kręcił się jakiś chłopiec. Gdy tylko wylądowały, podbiegł i wyrzucił z siebie gwałtownie:

— Pani Obble mówi, że dziecko się rodzi i obiecała, że dacie mi pensa za przyjście.

— Masz torbę, prawda? — Tiffany zwróciła się do Annagrammy.

— No tak. Dużo.

— Pytam o torbę wezwaniową. No wiesz, tę, co ją trzymasz przy drzwiach, a w środku jest wszystko, czego mogłabyś potrzebować, gdyby…

Zauważyła przerażoną twarz koleżanki.

— No dobrze, czyli nie masz torby. Jakoś sobie poradzimy. Daj mu pensa i ruszamy.

— Może wezwiemy kogoś do pomocy, na wypadek gdyby coś źle poszło? — zaproponowała Annagramma, kiedy już oderwały się od ziemi.

— My jesteśmy pomocą — odparła krótko Tiffany. — A że to twoje gospodarstwo, powierzam ci naprawdę ciężkie zadanie…

…polegające na zajmowaniu czymś pani Obble. Pani Obble nie była czarownicą, choć większość ją za taką uważała. Wyglądała jak czarownica — to znaczy wyglądała na kogoś, kto kupił wszystko z katalogu Boffo w dzień promocji na owłosione brodawki. Była też trochę obłąkana i nie powinno się jej dopuszczać bliżej niż na milę do dowolnej matki rodzącej swoje pierwsze dziecko, ponieważ bardzo skrupulatnie tłumaczyła im (a w każdym razie chichotała do nich), co może się nie udać, przy czym robiła to w sposób sugerujący, że się nie uda. Nie była zresztą złą pielęgniarką, kiedy tylko ktoś ją powstrzymał od przykładania na wszystko kompresów z gnijących liści.

Operacja przebiegła hałaśliwie i z pewną dozą zamieszania, ale wcale nie tak, jak przepowiadała pani Obble. Rezultatem był zdrowy noworodek płci męskiej. Zdrowy, bo Tiffany go przyjęła na świat. Annagramma nie umiała nawet trzymać dzieci, ale dobrze wyglądała w spiczastym kapeluszu, a że była wyraźnie starsza od Tiffany i mało co robiła, kobiety założyły, że ona tu dowodzi.

Tiffany zostawiła ją z dzieckiem — tym razem trzymanym właściwym końcem do góry — i wyruszyła w długi lot powrotny do Tir Nani Ogg. Wieczór był krystalicznie czysty, a wiatr podrywał z gałęzi kłujące kryształki lodu. Dlatego Tiffany zmęczyła się tą podróżą i bardzo zmarzła. Nie może przecież wiedzieć, gdzie jestem, powtarzała sobie, sunąc w mroku. I nie jest zbyt mądry. Zima musi się kiedyś skończyć, prawda?

Ehm… a jak? — zastanawiała się jej Druga Myśl. Panna Tyk mówiła, że po prostu musisz tam być, ale z całą pewnością musisz także coś robić.

Pewnie będę musiała chodzić po świecie bez butów, uznała Tiffany.

Wszędzie? — zastanawiała się Druga Myśl, gdy Tiffany skręciła, by wyminąć drzewo.

To pewnie tak jak być królową, podpowiedziała Trzecia Myśl. Królowa musi tylko siedzieć w pałacu, może czasem przejechać się wielką karetą i pomachać, a monarchia działa w całym wielkim królestwie.

Ale kiedy wymijała kolejne drzewa, starała się też unikać cichej, niepokojącej myśli, która przekradała się jej do głowy: Wcześniej czy później, tym czy innym sposobem, on cię znajdzie… I właściwie jak chce stworzyć z siebie człowieka?

* * *

Asystent poczmistrza Groat nie wierzył w lekarzy. Uważał, że sprowadzają choroby. Każdego ranka wsypywał sobie do skarpet siarkę i z dumą oświadczał, że dlatego nie przechorował ani jednego dnia. Może powodem było to, że z powodu zapachu niewielu ludzi chciało się do niego zbliżać. Coś się jednak zbliżyło — pewnego dnia, kiedy otwierał drzwi urzędu pocztowego, zerwał się wicher i przewiał mu skarpety do czysta[6].

Nikt nie słyszał głosu zimistrza:

— Siarki tyle, by zrobić człowieka!

* * *

Niania Ogg siedziała przy palenisku, kiedy weszła Tiffany, tupiąc, by strzepnąć z butów śnieg.

— Wyglądasz na przemarzniętą do kości — stwierdziła niania. — Przyda ci się kubek gorącego mleka z kropelką brandy.

— Tttakk — przyznała Tiffany, szczękając zębami.

— To przy okazji nalej i dla mnie… Nie, żartowałam. Ogrzej się, a ja przyniosę mleko.

Tiffany miała wrażenie, że stopy zmieniły jej się w bryły lodu. Uklękła przy ogniu i wyciągnęła rękę nad saganem. Gotował się przez cały czas.

Osiągnij właściwy stan umysłu i równowagę. Obejmij go dłońmi i skoncentruj się, skoncentruj na zamarzniętych butach…

Po chwili palce o nóg poczuły ciepło, a potem…

— Auć! — Tiffany cofnęła ręce i zaczęła ssać palec.

— Nie doprowadziłaś umysłu do właściwego stanu — odezwała się niania od drzwi.

— Wiesz, to trudne, kiedy mam za sobą ciężki dzień, mało spałam, a zimistrz ciągle mnie szuka — burknęła gniewnie Tiffany.

— Ognia to nie obchodzi. — Niania wzruszyła ramionami. — Jest już gorące mleko.

Świat wydawał się lepszy, kiedy Tiffany już było ciepło. Zastanawiała się, ile brandy dolała jej niania do mleka. Niania przyniosła też kubek dla siebie i pewnie dolała sobie trochę mleka do brandy.

— Prawda, jak jest miło i przyjemnie? — odezwała się niania po chwili.

— Czy to będzie rozmowa o seksie? — zapytała Tiffany.

— A ktoś mówił, że będziemy o nim rozmawiać? — zdziwiła się niania z niewinną miną.

— Mam takie przeczucie — odparła Tiffany. — I wiem, skąd się biorą dzieci, pani Ogg.

— To mnie cieszy.

— Wiem też, jak tam trafiają. Wychowałam się na farmie i mam starsze siostry.

— Widzę, że jesteś całkiem dobrze przygotowana do życia — stwierdziła niania. — Pewnie niewiele nowego mogę ci już powiedzieć. No i nigdy żaden bóg nie zwrócił na mnie uwagi. Pochlebia ci to, prawda?

— Nie. — Tiffany spojrzała na uśmiech niani. — No… trochę — przyznała.

— I boisz się go? — Tak.

— Wiesz, ten biedak jeszcze nie do końca zrozumiał, co się dzieje. Zaczął nieźle z tymi lodowymi różami i całą resztą, ale potem chciał ci pokazać muskuły. Typowe. Ale nie powinnaś się go obawiać. To on powinien bać się ciebie.

— Dlaczego? Bo udaję, że jestem Panią Kwiatów?

— Bo jesteś dziewczyną! Marna to perspektywa, jeśli sprytna dziewczyna nie potrafi sobie owinąć chłopaka dookoła małego paluszka. Zadurzył się w tobie. Jednym słowem możesz zmienić jego życie w udrękę. Kiedy byłam młoda, pewien młody człowiek chciał się rzucić z mostu w Lancre, bo odrzuciłam jego zaloty.

— Tak? I co się stało?

— Wycofałam to odrzucenie. Wiesz, tak pięknie wyglądał, stojąc na moście, a ja pomyślałam: Jaki ma śliczny tyłeczek, nie ma co. — Niania usiadła wygodniej. — A pomyśl o biednym starym Greebo. Mógłby walczyć z każdym, ale ta biała kotka Esme skoczyła na niego i teraz biedaczysko nie wejdzie do pokoju, jeśli przedtem nie wyjrzy zza drzwi i nie sprawdzi, czy jej tu nie ma. A jaki przy tym ma pyszczek… Cały pomarszczony. Pewnie, mógłby rozerwać ją na kawałki jednym pazurem, ale teraz nie potrafi, bo zawróciła mu w głowie.

— Nie chcesz chyba powiedzieć, że powinnam zdrapać zimistrzowi twarz?

— Nie, nie musisz być aż tak brutalna. Daj mu trochę nadziei. Bądź łagodna, ale stanowcza…

— On chce się ze mną ożenić!

— No i dobrze.

— Dobrze?

— To znaczy, że zależy mu na przyjaznych kontaktach. Nie mów tak, nie mów nie. Zachowuj się jak królowa. Musi się nauczyć, żeby okazywać ci szacunek. Co robisz?

— Zapisuję to sobie — odparła Tiffany, pisząc w swoim dzienniku.

— Nie musisz nic zapisywać, kochanie — zapewniła ją niania. — To już jest zapisane gdzieś w tobie. Myślę, że na stronie, której jeszcze nie czytałaś. Co mi przypomina… Przyszły, kiedy cię nie było. — Spomiędzy poduszek fotela wyjęła dwie koperty. — Mój chłopak Shawn jest listonoszem, więc wiedział, że się przeprowadziłaś.

Tiffany niemal jej te koperty wyrwała. Dwa listy!

— Lubisz go, prawda? Tego twojego młodego człowieka z zamku?

— To przyjaciel, który do mnie pisuje — odparła Tiffany z godnością.

— Doskonale. Takiej właśnie miny i głosu potrzebujesz, kiedy rozmawiasz z zimistrzem. — Niania była zachwycona. — Za kogo on się uważa, że ośmiela się do ciebie odzywać? Tak się to robi!

— Przeczytam je w swoim pokoju.

Niania kiwnęła głową.

— Jedna z dziewcząt przygotowała świetną potrawkę — powiedziała. (Znana była z tego, że nigdy nie pamięta imion swoich synowych.) — Twoja porcja czeka w piekarniku. Ja idę do pubu. Jutro ruszamy wcześnie.

* * *

Sama w swoim pokoju, Tiffany przeczytała pierwszy list.

Dla nieuzbrojonego oka w Kredzie nie działo się wiele. Region unikał Historii. Był okolicą drobnych zdarzeń. Tiffany lubiła o nich czytać.

Drugi list był całkiem podobny do pierwszego — aż do fragmentu o balu. Roland poszedł na bal! Bal w rezydencji lorda Divera, sąsiada! Tańczył z jego córką, która miała na imię Iodyna, ponieważ lord Diver uznał, że to ładne imię dla dziewczynki! Trzy tańce! I lody! A Iodyna pokazała mu swoje akwarele!

Jak może pisać jej o tym tak po prostu?!!!

Oczy Tiffany przesuwały się dalej, na zwykłe wieści o złej pogodzie i co się stało starej Aggie w nogę, ale słowa nie trafiały do umysłu, gdyż głowa płonęła.

Za kogo on się uważa, że tańczy z inną dziewczyną?

Ty przecież tańczyłaś z zimistrzem, przypomniała jej Trzecia Myśl.

No dobrze, ale te akwarele…

Zimistrz pokazał ci płatki śniegu.

Ale ja chciałam tylko być uprzejma.

Może on też był tylko uprzejmy.

No dobrze, ale ja znam te jego ciotki, myślała wściekła Tiffany. Nigdy mnie nie lubiły, bo jestem tylko dziewuchą z farmy! Za to lord Diver jest bardzo bogaty, a ta córka to jego jedyne dziecko! One intrygują!

Jak on może tak sobie siedzieć i pisać, jak gdyby zjedzenie lodów z inną dziewczyną było czymś zupełnie zwyczajnym! To jest równie okropne, a przynajmniej dość okropne!

Co do oglądania akwareli…

On jest tylko chłopakiem, do którego akurat pisujesz, zaznaczyła Trzecia Myśl.

No, niby…

Niby co? — nie ustępowała Trzecia Myśl. Zaczynała już działać Tiffany na nerwy. Własny mózg powinien mieć choć tyle przyzwoitości, żeby stawać po jej stronie!

Po prostu „No, niby…” i już, jasne? — pomyślała gniewnie.

Nie zachowujesz się rozsądnie.

Doprawdy? No więc byłam rozsądna przez cały dzień! Byłam rozsądna przez lata! I należy mi się pięć minut nierozsądnej wściekłości, prawda?

Na dole w kuchni czeka potrawka, a ty nie jadłaś nic od Śniadania. Lepiej się poczujesz, kiedy coś zjesz.

Jak mogę jeść jakąś potrawkę, kiedy ludzie oglądają akwarele? Jak śmiał oglądać te akwarele!

Jednak jej Trzecia Myśl miała rację — co nie znaczy, że dzięki kolacji poprawi jej się nastrój. Ale jeśli już ma być gniewna i nieszczęśliwa, równie dobrze może taka być z pełnym żołądkiem.

Zeszła na dół i znalazła w piekarniku potrawkę. Pachniała smakowicie. Tylko to co najlepsze dla naszej kochanej mamusi.

Szarpnęła szufladę ze sztućcami, żeby wyjąć łyżkę. Szuflada się zacięła. Tiffany potrząsnęła nią, pociągnęła i zaklęła kilka razy, ale ona nadal nie chciała się otworzyć.

— Tak, rób tak dalej — odezwał się głos za plecami Tiffany. — Zobaczysz, że to pomaga. Nie bądź rozsądna, nie wsuwaj tam ręki, żeby ostrożnie przesunąć to, co blokuje. Szarpać i przeklinać, to najlepszy sposób!

Tiffany odwróciła się.

Przy kuchennym stole stała chuda, zmęczona kobieta. Była owinięta czymś, co wyglądało jak prześcieradło, i paliła papierosa. Tiffany nie widziała jeszcze kobiety palącej papierosy, a już zwłaszcza takie, które jarzą się czerwonym płomieniem i strzelają iskrami.

— Co robisz w kuchni pani Ogg? — zapytała groźnie.

Kobieta wyglądała na zdziwioną.

— Słyszysz mnie? — spytała. — I widzisz?

— Tak! — warknęła Tiffany. — A to jest pomieszczenie, gdzie się przygotowuje żywność.

— Nie powinnaś być w stanie mnie zobaczyć!

— Przecież na ciebie patrzę!

— Zaczekaj chwilę… — Kobieta zmarszczyła czoło. — Nie jesteś tylko człowiekiem, prawda? — Przez moment zezowała dziwacznie. — Ach, jesteś nią… Mam rację? Nową Latem?

— Mniejsza o mnie, ale kim ty jesteś? Poza tym to był tylko jeden taniec.

— Anoia, bogini Rzeczy, które Utykają w Szufladach — przedstawiła się kobieta. — Miło cię poznać.

Zaciągnęła się płonącym papierosem. Kilka iskier spadło na podłogę, ale chyba nie wyrządziły żadnej szkody.

— Istnieje bogini tylko od tego? — zdziwiła się Tiffany.

— Wiesz, znajduję też korkociągi i różne drobiazgi, które wtoczyły się pod meble — odparła lekceważąco Anoia. — Czasami również te, które gubią się pod poduszkami kanapy. Chcą, żebym się zajęła zaciętymi zamkami błyskawicznymi, ale jeszcze się zastanawiam. Jednak przede wszystkim manifestuję się, kiedy ludzie szarpią zaciętymi szufladami i wzywają bogów. — Dmuchnęła dymem. — Masz może herbatę?

— Ale ja nikogo nie wzywałam!

— Wzywałaś. — Anoia wypuściła nowe iskry. — Klęłaś. Wcześniej czy później każde przekleństwo staje się modlitwą. — Machnęła ręką, w której nie trzymała papierosa, i w szufladzie coś brzęknęło. — Teraz już w porządku. To była krajarka do jajek. Każdy taką ma, ale nikt nie wie dlaczego. Czy ktokolwiek na świecie wyszedł któregoś dnia z domu i świadomie kupił krajarkę do jajek? Nie sądzę. Tiffany sprawdziła szufladę — wysunęła się bez oporu.

— A ta herbata? — Anoia usiadła.

Tiffany nastawiła czajnik.

— Wiesz o mnie? — spytała.

— O tak. Minęło już sporo czasu, odkąd jakiś bóg zakochał się w śmiertelniczce. Wszyscy chcą zobaczyć, jak to się skończy.

— Zakochał się?

— No tak.

— I chcesz powiedzieć, że bogowie się przyglądają?

— Oczywiście. Większość z tych potężnych nic więcej ostatnio nie robi! A na mnie chcą zwalić zamki błyskawiczne, chociaż przy tej pogodzie ręce mi grabieją.

Tiffany zerknęła na sufit, w tej chwili przesłonięty dymem.

— Patrzą przez cały czas? — upewniła się ze zgrozą.

— Słyszałam, że budzisz większą ciekawość niż wojna w Klatchistanie, a była całkiem popularna. — Wyciągnęła do przodu poczerwieniałe dłonie. — Patrz, odmrożenia. Ale ich to nie obchodzi, naturalnie.

— Nawet kiedy… kiedy się myję?

Bogini parsknęła złośliwym śmiechem.

— Tak. I mogą widzieć w ciemności. Lepiej o tym nie myśleć.

Tiffany znowu popatrzyła na sufit. Miała nadzieję, że jakoś zdoła dzisiaj wziąć kąpiel.

— Spróbuję — rzekła ponuro. I dodała: — Czy to… trudne być boginią?

— Miewa swoje dobre strony. — Anoia wstała. Łokieć ręki z papierosem oparła o dłoń drugiej, trzymając płonącą, roziskrzoną rurkę tuż przy twarzy. Zaciągnęła się mocno, uniosła głowę i wypuściła chmurę dymu, która dołączyła do smogu pod sufitem. Iskry spadły jak deszcz. — Niedługo zajmuję się szufladami. Kiedyś byłam boginią wulkanów.

— Naprawdę? — powiedziała Tiffany. — Nigdy bym się nie domyśliła.

— O tak. To była przyjemna praca, jeśli nie liczyć wrzasków — westchnęła Anoia. — Ha! A bóg sztormów zawsze polewał deszczem moją lawę — dodała z goryczą. — Tacy są mężczyźni. Leją deszcz na twoją lawę.

— I oglądają akwarele — powiedziała Tiffany.

Anoia zmrużyła oczy.

— Akwarele kogoś innego?

— Tak!

— Mężczyźni… wszyscy są tacy sami — stwierdziła Anoia. — Posłuchaj mojej rady, moja droga, i pokaż drzwi panu zimistrzowi. To w końcu tylko żywiołak.

Tiffany zerknęła na drzwi.

— Niech się pakuje, moja droga — mówiła dalej bogini. — Wyrzuć go na ulicę i wymień zamki. Niech będzie tu lato przez cały rok, jak w ciepłych krajach. Wszędzie winne grona, co ty na to? Kokosy na każdym drzewie! Ha, kiedy robiłam jeszcze w wulkanach, zajadałam się mango. I całusa na pożegnanie całemu śniegowi, mgle i błocku. Dostałaś już tę zabawkę?

— Zabawkę? — zaniepokoiła się Tiffany.

— Myślę, że się pojawi — uznała Anoia. — Podobno trzeba z nią uważać… Oj, słyszę grzechot, muszę lecieć, nie martw się, nie powiem mu, gdzie jesteś…

I zniknęła. Dym także.

Nie wiedząc, co dalej robić, Tiffany nałożyła sobie i zjadła solidną porcję mięsa i jarzyn. Czyli… potrafi teraz zobaczyć bogów? A oni o niej wiedzą? I każdy nagle chciał jej udzielać rad…

To nie jest dobry pomysł, zwracać na siebie uwagę tych na górze, jak powtarzał jej ojciec.

Ale to jednak imponujące. Zakochany w niej, tak? I wszystkim opowiada? Ale naprawdę jest tylko żywiołakiem, wcale nie prawdziwym bogiem. Potrafi tylko przesuwać wodę i wiatr.

Mimo to… ha! Są tacy, za którymi biegają żywiołaki. O tak! I co wy na to? Jeśli niektórzy ludzie są tak głupi, że tańczą sobie z dziewczętami, które malują akwarele, by uczciwych mężczyzn powieść do Zguby, to ona też może być wyniosła wobec ludzi, którzy są prawie bogami. Powinna wspomnieć o tym w liście, tylko że oczywiście teraz nie będzie już do niego pisać. Ha!

* * *

O kilka mil dalej stara matula Blackcap, która robiła własne mydło ze zwierzęcego tłuszczu i ługu uzyskiwanego z roślinnego popiołu, poczuła, jak coś wyrywa jej z dłoni kostkę mydła akurat w chwili, gdy zamierzała wygotować pościel. Woda w kotle zamarzła.

Była czarownicą, więc powiedziała natychmiast:

— Jakiś dziwny złodziejaszek tu krąży.

A zimistrz rzekł:

— Ługu tyle, by zrobić człowieka.

Rozdział ósmy

Róg obfitości

Tego wieczoru, kiedy niania Ogg już się położyła, Tiffany wzięła jednak kąpiel. Nie było to coś, co przychodzi łatwo. Przede wszystkim należało zdjąć blaszaną balię z haka na tylnej ścianie wygódki, stojącej na samym końcu ogrodu, i przeciągnąć przez ciemną, mroźną noc na honorowe miejsce przed paleniskiem. Potem trzeba było zagrzać kociołki z wodą, nad ogniem i na czarnym kuchennym piecu, a uzyskanie choćby sześciu cali ciepłej wody wymagało niemałego wysiłku. Po wszystkim należało wylać całą wodę do zlewu, a balię przesunąć do kąta, żeby ją wynieść rano. Kiedy człowiek tak się już namęczył, mógł równie dobrze wyszorować każdy kawałeczek skóry.

Tiffany wykonała jeszcze jedną dodatkową czynność. Na kawałku tektury wypisała WSTĘP WZBRONIONY i wetknęła go w wiszącą pośrodku pokoju lampę, tak żeby napis dało się odczytać tylko z góry. Nie była pewna, czy zniechęci tym wścibskich bogów, ale poczuła się lepiej.

Tej nocy spała bez snów. Rankiem śnieg pokrył zaspy świeżą warstwą bieli, a dwoje wnuków niani Ogg ulepiło na trawniku bałwana. Po chwili przyszły do domu i zażądały marchewki na nos i dwóch kawałków węgla na oczy.

Niania zabrała ją do samotnej wioski, Kromki, gdzie ludzie zawsze się cieszyli i dziwili, widząc kogoś, z kim nie byli spokrewnieni. Niania chodziła od domu do domu ścieżkami wykopanymi w śniegu, piła tyle herbaty, że można by w niej spławić słonia, i dokonywała skromnych aktów czarownictwa. Zdawało się, że polega ono głównie na plotkach, ale kiedy człowiek już zrozumiał, o co chodzi, wtedy słyszał, jak dzieje się magia. Niania Ogg zmieniała sposób myślenia rozmówców, choćby na kilka minut. Zostawiała ich wierzących, że są trochę lepszymi ludźmi. Nie byli, ale — jak stwierdziła — dzięki temu mieli cel, do którego mogą dążyć.

Potem była kolejna noc bez snów, ale tym razem Tiffany obudziła się nagle o wpół do szóstej rano. Czuła się… dziwnie.

Starła szron z okna i w blasku księżyca zobaczyła bałwana.

Czemu to robimy? — zastanowiła się. Jak tylko spadnie śnieg, lepimy bałwany. W pewnym sensie oddajemy cześć zimistrzowi. Tworzymy człowieka ze śniegu… Żeby go ożywić, dajemy mu oczy z węgla i nos z marchewki. Aha, widzę, że dzieci zawiązały mu jeszcze szalik. Bałwan pewnie bardzo potrzebuje szalika, żeby mu było ciepło…

Zeszła do cichej kuchni i — z braku czegoś lepszego do roboty — wyszorowała stół. Zajęcie czymś rąk pomagało jej myśleć.

Coś się zmieniło — coś w niej. Przedtem martwiła się o to, co on zrobi albo powie, jakby była tylko liściem niesionym przez wiatr. Bała się, że usłyszy jego głos w swojej głowie, gdzie nie miał prawa się odzywać.

Ale już nie. Koniec.

Teraz to on powinien się obawiać.

Owszem, popełniła błąd. Owszem, to jej wina. Ale nie pozwoli się zastraszyć. Nie można pozwolić chłopcom biegać dookoła i zalewać deszczem czyjejś lawy albo gapić się na czyjeś akwarele.

Odszukaj opowieść, powtarzała zawsze babcia Weatherwax. Wierzyła, że świat pełen jest form opowieści. Jeśli człowiek im pozwolił, przejmowały nad nim władzę. Ale jeśli badał je, odkrywał… wtedy mógł je wykorzystać, mógł je zmieniać…

Panna Spisek wiedziała o opowieściach wszystko. Przędła je jak pajęczynę, a one dawały jej moc. I działały, ponieważ ludzie chcieli w nie wierzyć. Niania Ogg także miała swoją opowieść. Gruba, wesoła niania Ogg, która lubiła wypić drinka (i może jeszcze jednego, bardzo dziękuję), i była dla wszystkich ukochaną babcią… ale te błyszczące oczka potrafiły wwiercić się w umysł i odczytać wszystkie sekrety.

Nawet babcia Obolała miała własną opowieść. Mieszkała w starej pasterskiej chacie, wysoko na wzgórzach, i nasłuchiwała wiatru wiejącego nad pastwiskami. Była tajemnicza, samotna… A opowieści przylatywały i zbierały się wokół niej, historie o tym, że odnajduje zagubione owce, chociaż jest już martwa, historie o niej, wciąż troszczącej się o ludzi…

Ludzie chcieli, by świat był opowieścią, ponieważ opowieści muszą brzmieć właściwie i muszą mieć sens. Ludzie chcieli, żeby świat miał sens.

No więc jej opowieść nie będzie historią małej dziewczynki, która pozwala sobą dyrygować. Nie miałaby sensu.

Tyle że… on nie był właściwie zły. Bogowie z „Mitologii”, jak się wydawało, nauczyli się być ludzcy — może czasem aż za bardzo. Ale jak mogą się tego nauczyć śnieżyca albo wichura? Był groźny i przerażający, ale trudno było się nad nim nie litować…

Ktoś zaczął się dobijać do kuchennych drzwi. Okazało się, że to wysoka postać w czerni.

— Pomyłka w adresie — powiedziała Tiffany. — Nikt tutaj nawet się źle nie czuje.

Ręka uniosła czarny kaptur, a z jego głębi syknął głos:

— To ja, Annagramma! Ona tu jest?

— Pani Ogg jeszcze nie wstała.

— To dobrze. Mogę wejść?

Przy kuchennym stole, nad kubkiem gorącej herbaty, Annagramma wyjawiła wszystko. Życie w lesie nie toczyło się najlepiej.

— Dwaj mężczyźni przyszli do mnie w sprawie jakiejś głupiej krowy, o której obaj myślą, że do nich należy!

— Joe Broomsocket i Krętacz Adams — stwierdziła Tiffany. — Pisałam ci o nich. Kiedy tylko któryś się upije, zaczynają się kłócić o tę krowę.

— I niby co ja mam z tym zrobić?

— Kiwaj głową i uśmiechaj się. Czekaj, aż krowa zdechnie. Tak zawsze mówiła panna Spisek. Albo umrze któryś z nich. To jedyne rozwiązanie.

— A jakaś kobieta odwiedziła mnie z chorym świniakiem!

— I co z nią zrobiłaś?

— Powiedziałam, że nie zajmuję się świniami. Ale ona wybuchnęła płaczem, więc spróbowałam Uniwersalnego Leku Bangle’a.

— Użyłaś tego na świni?! — zdumiała się Tiffany.

— Przecież świńska czarownica też używa magii, więc nie rozumiem, dlaczego… — zaczęła niepewnie Annagramma.

— Ona wie, co działa! — przerwała jej Tiffany.

— Świniak był całkiem żywy, kiedy go zdjęłam z drzewa! A ona nie musiała podnosić takiego wrzasku! Jestem pewna, że szczecina mu odrośnie! Z czasem!

— To nie był przypadkiem łaciaty świniak? I kobieta z zezem? — spytała Tiffany.

— Tak! Chyba tak! A co?

— Pani Stumper jest bardzo przywiązana do tego świniaka — wyjaśniła z wyrzutem Tiffany. — Przynosi go do chaty mniej więcej raz w tygodniu. Zwykle to tylko kłopoty żołądkowe. Przekarmia go.

— Naprawdę? W takim razie następnym razem jej nie otworzę — oświadczyła stanowczo Annagramma.

— Nie, wpuść ją. Tak naprawdę przychodzi dlatego, że jest samotna i chce pogadać.

— Wydaje mi się, że mam ważniejsze sprawy na głowie, niż słuchać jakiejś staruszki, która chce pogadać — stwierdziła z oburzeniem Annagramma.

Tiffany myślała chwilę. Od czego zacząć, oprócz złapania jej za głowę i tłuczenia nią o blat, dopóki mózg nie zacznie pracować?

— Posłuchaj mnie bardzo uważnie — powiedziała. — Nie masz ważniejszych spraw niż słuchanie staruszek, które chcą pogadać. Wszyscy opowiadają czarownicom różne rzeczy. Dlatego słuchaj każdego, mów niewiele, myśl o tym, co mówią, jak to mówią, obserwuj ich oczy… To staje się jakby wielką układanką, ale ty jesteś jedyna, która widzi wszystkie kawałki. Dowiesz się tego, co chcesz wiedzieć, i czego nie chcą, żebyś się dowiedziała, a nawet tego, o czym sądzą, że nikt nie wie. Dlatego robimy obchody i odwiedzamy ich domy. Dlatego ty też będziesz chodziła po domach, aż staniesz się częścią ich życia.

— I wszystko to, żeby zyskać trochę władzy nad bandą farmerów i chłopstwa?

Tiffany kopnęła krzesło tak mocno, że odłamała nogę. Annagramma odsunęła się szybko.

— Dlaczego to zrobiłaś?

— To ty jesteś mądra… Zgadnij.

— Och, zapomniałam. Twój ojciec jest pasterzem.

— Dobrze! Przypomniałaś sobie!

Tiffany się zawahała. Pewność ogarniała jej umysł dzięki uprzejmości Trzeciej Myśli. I nagle wiedziała, że zna Annagrammę.

— A twój ojciec? — spytała.

— Co? — Annagramma wyprostowała się odruchowo. — Och, jest właścicielem kilku farm…

— Kłamiesz!

— No, może powinnam raczej powiedzieć, że jest farmerem… — zaczęła dziewczyna, wyraźnie coraz bardziej zdenerwowana.

— Kłamiesz!

Annagramma cofnęła się trochę.

— Jak śmiesz taksie do mnie zwracać!

— Jak śmiesz nie mówić mi prawdy!

Zapadła cisza. Tiffany słyszała cichy trzask drewna w piecu, piski myszy w piwnicy, własny oddech huczący niczym morze w jaskini…

— Pracuje u farmera, jasne? — powiedziała szybko Annagramma, a zaraz potem wydała się zaszokowana własnymi słowami. — Nie mamy ziemi, nie mamy nawet własnej chaty. Taka jest prawda, jeśli ci zależy. Zadowolona?

— Nie. Ale dziękuję ci.

— Powiesz innym?

— Nie. To bez znaczenia. Lecz babcia Weatherwax chce, żebyś tam wszystko zepsuła, rozumiesz? Nic nie ma przeciwko tobie… nie więcej niż przeciw komukolwiek innemu. Chce tylko, by wszyscy zobaczyli, że styl czarownictwa pani Skorek jest na nic. To właśnie do niej podobne! Nie powiedziała ani słowa przeciw tobie, pozwoliła tylko, żebyś dostała właśnie to, czego chciałaś. To jak w bajce. Wszyscy wiedzą, że kiedy dostaniesz właśnie to, czego chcesz, wszystko źle się skończy. A ty chciałaś chatę. I teraz wszystko zepsujesz.

— Potrzebny mi jeszcze tylko dzień lub dwa, a złapię…

— Dlaczego? Przecież jesteś czarownicą mającą chatę. Powinnaś ze wszystkim sobie radzić. Po co brałaś to na siebie, jeśli sobie nie dajesz rady?

Powinnaś ze wszystkim sobie radzić, owczarko! Po co brałaś to na siebie, jeśli sobie nie dajesz rady?

— To znaczy, że mi nie pomożesz? — Annagramma spojrzała na Tiffany gniewnie, a potem, co u niej niezwykłe, jej twarz złagodniała nieco. — Dobrze się czujesz?

Tiffany zamrugała. To okropne słyszeć, jak własny głos powtarza jej własne słowa z przeciwnej strony umysłu…

— Wiesz, nie mam czasu — odparła słabo. — Może inne potrafią… ci pomóc.

— Nie chcę, żeby wiedziały! — Panika wyrzeźbiła twarz Annagrammy w dziwaczny grymas.

Potrafi używać magii, myślała Tiffany. Tyle że nie zna się na czarownictwie. Wszystko zepsuje. Zaszkodzi ludziom. Ustąpiła.

— No dobrze, mogę chyba poświęcić ci trochę czasu. W Tir Nani Ogg nie mam aż tak wielu obowiązków. Wytłumaczę innym, co się stało. Muszą wiedzieć. Prawdopodobnie pomogą. Uczysz się szybko, podstawowe rzeczy opanujesz mniej więcej w tydzień.

Obserwowała twarz Annagrammy. Dziewczyna jeszcze się zastanawia… Gdyby tonęła, a ktoś rzucił jej linę, pewnie by narzekała, że ma nieodpowiedni kolor…

— No, jeśli będą mi tylko pomagać… — Twarz Annagrammy rozjaśniła się nieco.

Można było niemal ją podziwiać za to, jak w głowie potrafi przebudować świat rzeczywisty. Kolejna opowieść, pomyślała Tiffany; chodzi w niej tylko o Annagrammę.

— Tak, będziemy pomagać. — Westchnęła.

— Może mogłybyście nawet mówić ludziom, że wy, dziewczęta, przychodzicie do mnie, żeby się uczyć różnych rzeczy… — zaproponowała Annagramma z nadzieją.

— Nie — odparła stanowczo Tiffany. — Nie sądzę, żebyśmy się na to zgodziły. To ty się uczysz.

Annagramma otworzyła usta, by zaprotestować, przyjrzała się minie Tiffany i zrezygnowała.

— No… tak — powiedziała. — Oczywiście. Eee… dziękuję. To była niespodzianka.

— Prawdopodobnie pomogą — pocieszyła ją Tiffany. — Nie wyglądałoby dobrze, gdyby jedna z nas zawiodła.

Ku jej zdumieniu Annagramma naprawdę się rozpłakała.

— Bo wiesz… Nigdy tak naprawdę nie myślałam, że są moimi przyjaciółkami…

* * *

— Nie lubię jej — oświadczyła Petulia stojąca po kolana w świniach. — Nazywa mnie świńską czarownicą.

— Ale przecież jesteś świńską czarownicą — zauważyła Tiffany czekająca przed zagrodą.

W wielkiej szopie tłoczyły się świnie. Hałas był niemal równie straszny jak zapach. Drobny śnieg niczym pył opadał na zewnątrz.

— Ale kiedy ona to mówi, jest w tym o wiele za dużo świńskiej, a za mało czarownicy. Za każdym razem, kiedy otwiera usta, mam wrażenie, że zrobiłam coś złego.

Petulia machnęła ręką przed świnią i rzuciła kilka słów. Zwierzę zrobiło zeza i otworzyło pysk. Dostało solidną porcję zielonego płynu z butelki.

— Nie możemy jej zostawić, żeby sama próbowała — powiedziała Tiffany. — Ludzie mogą ucierpieć.

— To nie będzie nasza wina, prawda? — Petulia podała miksturę kolejnej świni. Uniosła dłonie do ust i krzyknęła do mężczyzny stojącego po drugiej stronie zagród: — Fred, to stado załatwione!

Potem wspięła się na ogrodzenie i zeskoczyła po drugiej stronie. Tiffany zobaczyła, że sukienkę ma podwiniętą do pasa, a pod nią grube skórzane spodnie.

— Strasznie są niespokojne dziś rano — zauważyła. — Jakby miały ochotę na figle.

— Figle? — zdziwiła się Tiffany. — Aha… No tak.

— Posłuchaj! Słychać, jak wieprze drą się w swojej szopie. Czują wiosnę.

— Przecież nie było nawet Strzeżenia Wiedźm!

— Ale będzie pojutrze. Zresztą mój tato zawsze mówił, że wiosna śpi pod śniegiem. — Petulia wymyła ręce w wiadrze.

Żadnych „um”, zauważyła Trzecia Myśl Tiffany. Kiedy Petulia pracuje, nigdy nie mówi „um”. Kiedy pracuje, jest pewna siebie. Stoi mocno na ziemi. Dowodzi.

— To będzie nasza wina, jeśli zobaczymy, że coś źle się dzieje i nic z tym nie zrobimy.

— Och, znowu Annagramma… — Petulia wzruszyła ramionami. — Słuchaj, po Strzeżeniu Wiedźm mogę tam zajrzeć raz na tydzień i pokazać jej jakieś podstawowe rzeczy. Będziesz zadowolona?

— Jestem pewna, że ona będzie wdzięczna.

— A ja jestem pewna, że nie będzie. Pytałaś pozostałe?

— Nie. Pomyślałam, że kiedy dowiedzą się o twojej zgodzie, one zgodzą się również.

— No tak. Przynajmniej będziemy mogły powiedzieć, że próbowałyśmy. Wiesz, uważałam kiedyś, że Annagramma jest bardzo mądra, bo zna trudne słowa i umie rzucać takie krzykliwe zaklęcia. Ale wystarczy pokazać jej chorego prosiaka i już jest bezużyteczna.

Tiffany opowiedziała jej o świniaku pani Stumper i Petulia była wstrząśnięta.

— Nie można pozwalać na coś takiego — orzekła. — Na drzewie? Może w takim razie spróbuję wpaść do niej jeszcze dzisiaj. — Zawahała się. — Wiesz, że babci Weatherwax się to nie spodoba? Czy naprawdę chcemy znaleźć się między nią i panią Skorek?

— Robimy to, co słuszne, czy nie? — spytała Tiffany. — Zresztą co najgorszego może nam zrobić?

Petulia zaśmiała się dość ponuro.

— Przede wszystkim może sprawić, żeby nasze…

— Nie zrobi tego — przerwała jej Tiffany.

— Chciałabym być taka pewna jak ty — wyznała Petulia. — No dobrze. Dla świniaka pani Stumper.

* * *

Tiffany leciała nad koronami drzew, a od czasu do czasu jakaś wyżej rosnąca gałązka ocierała się o jej but. Słońca było dosyć, by śnieg błyszczał i skrzył się jak lukier na torcie.

Miała pracowity ranek. Sabat nie był specjalnie zainteresowany pomocą dla Annagrammy. Sam sabat wydawał się elementem dalekiej przeszłości — to była pracowita zima.

— My tylko się bawiłyśmy, a Annagramma się rządziła — powiedziała Dimity Hubbub, ucierając minerały i bardzo ostrożnie przesypując je po odrobince do małego tygielka zawieszonego nad płomykiem świecy. — Mam za dużo roboty, żeby babrać się z magią. Magia nigdy nie dokonała niczego sensownego. Wiesz, na czym polega problem Annagrammy? Ona uważa, że można zostać czarownicą, kupując różne rzeczy.

— Musi się tylko nauczyć, jak postępować z ludźmi…

I w tym momencie tygielek eksplodował.

— Hm… możemy chyba bezpiecznie założyć, że nie był to zwykły, typowy lek na ból zęba — stwierdziła Dimity, wydłubując kawałki tygielka z włosów. — No dobrze, jeśli Petulia się zgodziła, to ja też znajdę czasem jakiś dzień. Ale na nic się to nie przyda.

Kiedy Tiffany odwiedziła Lucy Warbeck, przyjaciółka leżała całkiem ubrana w blaszanej balii. Głowę miała pod wodą, ale kiedy zauważyła zaglądającą do balii Tiffany, wystawiła kartkę z napisem NIE TONĘ! Panna Tyk uważała, że będzie z niej dobry łowca czarownic, więc ćwiczyła pilnie.

— Nie rozumiem, czemu mamy pomagać Annagrammie — powiedziała, gdy Tiffany pomagała jej się wysuszyć. — Ona po prostu lubi obrażać ludzi tym swoim sarkastycznym tonem. A poza tym właściwie czemu ci zależy? Wiesz przecież, że ona cię nie lubi.

— Myślałam, że jakoś nam szło razem… mniej więcej…

— Naprawdę? Potrafisz tak zaczarować, że ona tego nawet niech nie próbuje. Na przykład kiedy robisz się niewidzialna. I jeszcze u ciebie wydaje się to takie łatwe! A jednak przychodzisz na spotkania i zachowujesz się jak wszystkie, i potem pomagasz sprzątać. To ją doprowadza do szału!

— Słuchaj, nie rozumiem, o czym ty mówisz… Lucy sięgnęła po następny ręcznik.

— Nie może wytrzymać, że ktoś jest lepszy od niej, ale nie zadziera tak nosa.

— Dlaczego miałabym zadzierać? — zdumiała się Tiffany.

— Bo ona na twoim miejscu tak właśnie by robiła. — Lucy starannie wbiła nóż i widelec w swoje upięte wysoko włosy[7]. — Ona myśli, że się z niej nabijasz. A teraz, o bogowie, będzie od ciebie zależna! Równie dobrze mogłabyś wciskać jej szpilki do nosa.

Ale Petulia się zgodziła, więc Lucy i pozostałe zgodziły się także. Petulia stała się sławna po swoim wielkim sukcesie, kiedy dwa lata temu swoją Świńską Sztuczką wygrała Próby Czarownic. Ludzie śmiali się z niej… no, w każdym razie Annagramma, a wszystkie inne uśmiechały się z zakłopotaniem, ona jednak trzymała się tego, w czym była dobra. I ludzie mówili teraz, że ma do zwierząt talent, jakim nie może się pochwalić nawet babcia Weatherwax. Zyskała też wielki szacunek. Ludzie nie rozumieli wiele z tego, co robią czarownice, ale kto stawia na nogi chorą krowę, zasługuje na podziw…

Tak więc dla całego sabatu czas po Strzeżeniu Wiedźm miał być Czasem Annagrammy.

Tiffany wracała na miotle do Tir Nani Ogg, a w głowie jej się kręciło. Nigdy by się nie domyśliła, że ktoś może jej zazdrościć. Owszem, potrafiła zrobić to czy owo, ale przecież każdy mógł się tego nauczyć. Trzeba tylko umieć się wyłączyć.

Siedziała na piasku pustyni za Wrotami, spotkała psy o zębach jak brzytwy… tych zdarzeń nie chciałaby pamiętać. A na dodatek był jeszcze zimistrz.

Nie może jej znaleźć bez srebrnego konia — wszyscy byli tego pewni. Mógł się odzywać w jej głowie, a ona mogła mu odpowiadać, ale to było coś w rodzaju magii i nie miało nic wspólnego z mapami.

Od pewnego czasu milczał. Pewnie budował góry lodowe.

Wylądowała na niewielkim łysym wzgórzu pośród drzew. Wokół nie było widać żadnej chatki.

Zsiadła z miotły, ale trzymała ją — na wszelki wypadek.

Na niebie pojawiały się gwiazdy. Zimistrz lubił takie czyste noce. Były zimniejsze.

I wtedy napłynęły słowa. To były jej słowa, wypowiedziane jej głosem, i wiedziała, co znaczą, ale miały tak jakby echo.

— Zimistrzu! Rozkazuję ci!

Zamrugała zdziwiona, jak bardzo podniośle to zabrzmiało. I zaraz nadeszła odpowiedź.

Głos był wszędzie wokół niej.

Kto rozkazuje zimistrzowi?

— Jestem Letnią Panią.

No, pomyślała, tak jakby w zastępstwie.

Więc dlaczego ukrywasz się przede mną?

— Boję się twojego lodu. Boję się twojego zimna. Uciekam przed twoimi lawinami. Chowam się przed twoimi burzami.

Tak dobrze. Tak mówią boginie.

Zamieszkaj ze mną w moim lodowym świecie!

— Jak śmiesz mi rozkazywać! Nie waż się mi rozkazywać!

Ale postanowiłaś żyć w mojej zimie… Zimistrz wydawał się niepewny.

— Chodzę, gdzie mam ochotę. Sama wybieram sobie drogi. Od nikogo nie potrzebuję pozwolenia. W swojej krainie będziesz tego przestrzegał… albo się policzymy!

A ten kawałek jest mój, myślała Tiffany zadowolona, że udało jej się wtrącić choć słowo.

Nastąpiła długa chwila milczenia pełnego niepewności. Potem zimistrz odezwał się znowu:

Jak mogę ci służyć, pani?

— Żadnych więcej gór lodowych wyglądających jak ja. Nie chcę być tą twarzą, która tysiąc okrętów zatopiła w morzu.

A szron? Czy mogę darować ci szron? I płatki śniegu?

— Szron nie. Nie wypisuj mojego imienia na szybach. To tylko doprowadzi do kłopotów.

Ale czy wolno mi będzie czcić cię płatkami?

— Eee…

Tiffany urwała. Boginie nie mówią „Eee”, była tego pewna.

— Płatki śniegu będą… akceptowalne.

W końcu, myślała, to nie jest tak, że są podpisane moim imieniem albo co… Przecież większość nawet nie zauważy, a jeśli nawet, to nie będą wiedzieli, że to ja.

A więc będą spadać te płatki, pani, aż do czasu, kiedy znów zatańczymy. A zatańczymy, albowiem stwarzam z siebie człowieka!

I głos zimistrza… odpłynął.

Tiffany została sama pośród drzew.

Tylko że… nie była sama.

— Wiem, że wciąż tu jesteś — powiedziała. Jej oddech skrzył się w powietrzu. — Jesteś, prawda? Wyczuwam cię. Nie jesteś moimi myślami. Nie wyobrażam sobie ciebie. Zimistrz odszedł. Umiesz przemawiać przez moje usta. Kim jesteś?

Wiatr zdmuchnął śnieżny pył z pobliskich gałęzi. Gwiazdy zamigotały. Nic więcej się nie poruszyło.

— Jesteś — powtórzyła Tiffany. — Wkładałaś myśli do mojej głowy. Sprawiłaś nawet, że mój własny głos do mnie przemówił. To się więcej nie uda. Teraz, kiedy znam to uczucie, potrafię cię wypchnąć. Jeśli masz mi coś do powiedzenia, powiedz to teraz. Kiedy stąd odlecę, zamknę przed tobą swój umysł. Nie pozwolę…

Jakie to uczucie, owczarka, być taką bezradną?

— Jesteś Latem, tak? — spytała Tiffany.

A ty jesteś jak dziewczynka, która ubiera się w rzeczy matki: małe nóżki w — wielkich butach, suknia wlokąca się w błocie… Świat zamarznie z powodu głupiego dziecka.

Tiffany zrobiła coś, czego nie potrafiłaby opisać, i głos ucichł jak brzęczenie dalekiego owada.

Na szczycie wzgórza było pusto. I zimno. Musiała iść naprzód. Mogłaby wrzeszczeć, płakać i tupać nogami, ale poza tym, że trochę by się rozgrzała, nic by jej z tego nie przyszło. Mogła powtarzać, że to niesprawiedliwe — i to prawda — ale wszechświata to nie obchodziło, bo nie wiedział, co to znaczy „sprawiedliwe”. Na tym polega kłopot, kiedy się jest czarownicą. Wszystko zależy od niej. Zawsze wszystko zależy od niej samej.

Przyszło Strzeżenie Wiedźm, wraz z nowym śniegiem i kilkoma prezentami. Nic z domu, mimo że dyliżansom udawało się czasem przejechać. Tłumaczyła sobie, że zapewne są po temu rozsądne przyczyny, i starała się w to wierzyć.

To był najkrótszy dzień w roku, co jest dość wygodne, ponieważ dobrze się dopasowuje do najdłuższej nocy. To było serce zimy. Jednak Tiffany nie spodziewała się prezentu, który dotarł następnego dnia.

Spadł ze świstem z różowego o zachodzie nieba i wylądował w ogrodzie niani Ogg, wyrzucając w górę fontannę ziemi i pozostawiając wielką dziurę.

— No to możemy się pożegnać z kapustą — stwierdziła niania, kiedy wyjrzała przez okno.

Gdy wyszły na zewnątrz, z dziury unosiła się para oraz silny zapach zgniecionych roślin.

Tiffany spojrzała do środka przez obłoki pary. Przedmiot pokrywała ziemia i korzenie, dostrzegła jednak coś okrągłego.

Zsunęła się na dno, między parę, błoto i niezwykły obiekt. Nie był już gorący, a kiedy zdrapywała z niego brud, ogarnęło ją nieprzyjemne uczucie, że wie, co to takiego. Była pewna, że to ta „zabawka”, o której mówiła Anoia. Wyglądała dostatecznie tajemniczo. A kiedy odsłoniła ją spod warstwy błota, uświadomiła sobie, że gdzieś ją już widziała.

— Nic ci się nie stało tam na dole?! — zawołała niania Ogg. — Nie widzę przez tę parę!

Sądząc po dźwiękach, przybiegli już sąsiedzi. Z góry dobiegały podekscytowane głosy.

Tiffany szybko narzuciła na przedmiot trochę błota i zgniecionej kapusty.

— Obawiam się, że może wybuchnąć! — zawołała. — Niech wszyscy pochowają się w domach! A potem podaj mi rękę i pomóż wyjść!

Z góry rozległy się krzyki i tupot biegnących stóp. We mgle pojawiła się szukająca po omacku ręka niani. Wspólnym wysiłkiem Tiffany wydobyła się z dziury.

— Powinnyśmy się schować pod stołem w kuchni? — spytała niania, gdy Tiffany starała się oczyścić sukienkę z ziemi i kapusty. Potem niania mrugnęła. — O ile rzeczywiście wybuchnie.

Jej syn Shawn wybiegł zza rogu chaty, niosąc w obu rękach po kuble wody. Zatrzymał się, chyba rozczarowany, że nie ma co z nimi zrobić.

— Co to było, mamo? — zapytał zdyszany.

Niania zerknęła na Tiffany, która powiedziała:

— Eee… wielki kamień spadł prosto z nieba.

— W niebie nie może być wielkich kamieni, panienko — zauważył Shawn.

— Pewnie dlatego ten spadł na dół, mój chłopcze — rzekła niania z ożywieniem. — Jeśli chcesz się na coś przydać, to stań tu na straży i pilnuj, żeby nikt się nie zbliżał.

— A co mam zrobić, jeśli wybuchnie, mamo?

— Przyjdź i powiedz mi o tym, dobrze?

Niania pociągnęła Tiffany do chaty.

— Jestem okropną kłamczuchą, Tiff — oświadczyła. — A wierz mi, znam się na tym. Co tam jest?

— No więc nie sądzę, żeby to wybuchło — odparła Tiffany. — A jeśli nawet, to możemy się obawiać jedynie zasypania sałatką z kapusty. Myślę, że to róg obfitości.

Na zewnątrz rozległy się jakieś głosy, a potem ktoś gwałtownie otworzył drzwi.

— Błogosławieństwo temu domowi! — zawołała babcia Weatherwax, tupiąc, by oczyścić buty ze śniegu. — Twój chłopak mówi, że nie powinnam wchodzić, ale nie ma racji. Przyszłam jak najszybciej. Co się stało?

— Mamy rogi obfitości — wyjaśniła niania. — Cokolwiek to oznacza.

* * *

Był już późny wieczór. Doczekały do zapadnięcia zmroku, nim z krateru wyjęły róg obfitości. Okazał się o wiele lżejszy, niż Tiffany sądziła. A może sprawiał wrażenie czegoś bardzo ciężkiego, co — z niezrozumiałych powodów — stało się bardzo lekkie tylko na chwilę.

Teraz, wytarty do czysta, leżał na kuchennym stole. Tiffany uznała, że wygląda jak trochę żywy. Był ciepły w dotyku i zdawał się lekko wibrować pod palcami.

Na kolanach trzymała otwartą „Mitologię”.

— Według Chaffincha — powiedziała — bóg Ślepy Io stworzył róg obfitości z rogu magicznej kozy Almeg, która wykarmiła jego dwoje dzieci z boginią Bisonomią, zmienioną później w deszcz ostryg przez Epidita, boga Rzeczy w Kształcie Ziemniaka, kiedy obraziła Rezonatę, boginię Łasic, rzucając kretem w jej cień. Teraz stanowi oznakę urzędu bogini lata.

— Zawsze mówię, że za wiele takich historii się działo za dawnych czasów — stwierdziła babcia Weatherwax.

Obiekt, który spadł z nieba, rzeczywiście przypominał trochę kozi róg, był tylko znacznie większy.

— Jak to działa? — zainteresowała się niania Ogg. Wsunęła głowę do środka. — Halo! — krzyknęła.

Kolejne „halo” długo rozbrzmiewały echami, jak gdyby wołanie dotarło o wiele dalej, niż można by się spodziewać.

— Jak dla mnie wygląda na wielką morską muszlę — wygłosiła swoją opinię babcia.

Kotka Ty obeszła wielki zagadkowy przedmiot, obwąchując go wykwintnie. (Greebo schował się za rondlami na górnej półce — Tiffany sprawdziła).

— Nie sądzę, żeby ktokolwiek wiedział, jak działa róg obfitości — stwierdziła. — Ale coś może wynikać z samej nazwy.

— Hm… róg. Może da się na nim zagrać? — zgadywała niania.

— Raczej nie. On zawiera… rzeczy.

— Jakiego rodzaju rzeczy? — spytała babcia.

— No więc, technicznie… wszystko — tłumaczyła Tiffany. — Wszystko, co rośnie.

Pokazała im ilustrację w książce. Z szerokiego wylotu rogu wysypywały się najrozmaitsze owoce, warzywa i ziarno.

— Głównie owoce — zauważyła niania. — Niewiele marchewek, ale podejrzewam, że tkwią w tym spiczastym końcu. Tam lepiej pasują.

— Typowy artysta — uznała babcia. — Namalował z przodu to, co efektowne. Zbyt dumny, żeby wymalować uczciwego ziemniaka. — Oskarżycielsko stuknęła palcem w stronicę. — A te cherubiny? Nie pojawią się tutaj, mam nadzieję? Nie lubię patrzeć, jak w powietrzu latają małe dzieci.

— One występują na wielu starych malowidłach — wyjaśniła niania. — Wstawiają je, żeby pokazać, że to Sztuka, a nie nieprzyzwoite obrazki pań, które nie mają na sobie dość ubrania.

— Mnie nie oszukają — oświadczyła babcia.

— Dalej, Tiff, spróbuj może — zachęciła dziewczynę niania. Obeszła stół dookoła.

— Nie wiem jak — jęknęła Tiffany. — Nie ma żadnej instrukcji! I wtedy — za późno — babcia krzyknęła głośno:

— Ty! Wyłaź stamtąd!

Ale kotka, machnąwszy tylko ogonem, zniknęła we wnętrzu.

Stukały w róg. Trzymały wylotem w dół i potrząsały. Postawiły przed nim spodeczek z mlekiem i czekały. Kotka nie wróciła. Potem niania Ogg delikatnie pogmerała w rogu obfitości kijem od szczotki i nikt specjalnie się nie zdziwił odkryciem, że kij da się wsunąć głębiej do wnętrza rogu, niż jest tego rogu od zewnątrz.

— Wyjdzie, kiedy zgłodnieje — stwierdziła niania pocieszająco.

— Nie można na to liczyć, jeśli znajdzie tam coś do jedzenia — odparła babcia Weatherwax, zaglądając w ciemność.

— Nie wydaje mi się, żeby znalazła jedzenie dla kotów — uznała Tiffany, przyglądając się ilustracji. — Ale może tam być mleko.

— Ty! Wychodź stamtąd w tej chwili! — rozkazała babcia głosem odpowiednim do wstrząsania górami.

Usłyszały odległe miauknięcie.

— Może gdzieś tam utknęła? — zaniepokoiła się niania. — Wiecie, to taka spirala, coraz węższa pod koniec. Koty nie umieją chodzić tyłem…

Tiffany spostrzegła wyraz twarzy babci i westchnęła.

— Feeglowie! — zwróciła się ogólnie do pokoju. — Wiem, że paru was tu jest. Pokażcie się, proszę.

Feeglowie wysunęli się zza niemal każdego bibelotu. Tiffany stuknęła w róg obfitości.

— Możecie wyciągnąć stamtąd małego kociaka?

— Tylko tyle? No problemo — oświadczył Rob Rozbój. — Miołem nadzieje, ze to będzie cosik trudnego!

Grupa Nac Mac Feeglów truchtem wbiegła w wylot rogu. Ich głosy ucichły. Czarownice czekały. Potem czekały jeszcze trochę. I jeszcze.

— Feeglowie! — huknęła Tiffany w głąb otworu.

Zdawało jej się, że słyszy bardzo dalekie, bardzo słabe: „Łojzicku!”.

— Jeśli on potrafi wytworzyć ziarno, to mogli tam znaleźć piwo — zaniepokoiła się. — A to znaczy, że skończą tę wycieczkę dopiero wtedy, kiedy piwo też się skończy.

— Koty nie żywią się piwem — burknęła babcia Weatherwax.

— Wiecie, ja mam już dość tego czekania — stwierdziła niania. — Patrzcie, na tym spiczastym końcu też jest mała dziurka. Mam zamiar zadąć w ten róg.

W każdym razie spróbowała. Jej policzki wzdęły się i poczerwieniały, wytrzeszczyła oczy i stało się jasne, że jeśli róg nie zagra, to ona pęknie. I wtedy róg ustąpił. Zabrzmiał odległy, bez wątpienia skręcony, a także turkoczący odgłos, który stawał się coraz mocniejszy.

— Jeszcze niczego nie widać — oznajmiła niania, patrząc w szeroki wylot.

Tiffany odciągnęła ją na bok w ostatniej chwili. Ty wypadła z rogu pędem, z wyciągniętym ogonem i stulonymi uszami. Zahamowała na blacie, skoczyła babci Weatherwax na kolana, wspięła się na jej ramię, tam odwróciła się i prychnęła wyzywająco.

— Łooojziiickuuuu! — Feeglowie z krzykiem wysypali się z rogu.

— Wszyscy za kanapę! — wrzasnęła niania Ogg. — Szybko! Turkot był teraz jak grom. Narastał, narastał…

…i ucichł.

Trzy spiczaste kapelusze bezgłośnie wysunęły się zza kanapy. Małe niebieskie twarzyczki wysuwały się zza wszystkiego.

Po chwili zabrzmiał odgłos podobny do „pfat!”. Coś małego i pomarszczonego wyturlało się z wylotu rogu i spadło na podłogę. Był to bardzo wysuszony ananas.

Babcia Weadierwax strzepnęła z sukni trochę kurzu.

— Lepiej naucz się tego używać — zwróciła się do Tiffany.

— Jak?

— Nie masz pomysłu?

— Nie!

— Przybył tu dla ciebie, moja droga, i jest niebezpieczny!

Tiffany delikatnie podniosła róg ze stołu i znowu miała uczucie, że trzyma coś wyjątkowo ciężkiego, co bardzo skutecznie udaje, że jest lekkie.

— Może potrzebne jest magiczne słowo? — zgadywała niania Ogg. — Albo trzeba przycisnąć w odpowiednim miejscu…

Tiffany obróciła róg w świetle. Coś błysnęło.

— Czekajcie, tu jest coś napisane — powiedziała. I przeczytała:

PANTA PO EPIQEIS CAPIZW ENA ONOMA

Wszystko, czego pragniesz, dam ci, gdy podasz nazwę, wymruczało wspomnienie doktora Bustle’a. Następna linia głosiła:

MEGALWNW SUSTELLOMI

Rosnę, maleję, przełożył doktor Bustle.

— Chyba mam pewien pomysł — oświadczyła. I dla uczczenia pamięci panny Spisek powiedziała: — Kanapka z szynką.

Nic się nie stało. Ale wtedy doktor Bustle przetłumaczył leniwie, a Tiffany powtórzyła:

— Kanapka sun szunkom kai ouv moutardi!

Z cichym „flap!” kanapka z szynką wyfrunęła z rogu obfitości i została fachowo złapana przez nianię Ogg, która natychmiast ją nadgryzła.

— Całkiem niezła — oceniła. — Spróbuj jeszcze parę.

— Dwse moi polla kanapka sun szunkomkai oun montardi! — poleciła Tiffany.

Rozległ się taki odgłos, jaki powstaje, kiedy ktoś zaniepokoi grotę pełną nietoperzy.

— Stój! — krzyknęła, ale nic się nie stało. Doktor Bustle szepnął jej kilka słów i zawołała: — Nie czemu polla kanapka sun szunkom!

To było… dużo kanapek. Stos sięgał do sufitu. Tylko czubek kapelusza niani pozostał widoczny, ale z głębi stosu dobiegały stłumione dźwięki.

Wysunęła się ręka, a potem sama niania przebiła się przez mur chleba i plasterków wieprzowiny. Żuła w zadumie.

— Bez musztardy, jak zauważyłam. Hm… Możemy się postarać, żeby wszyscy w okolicy mieli dziś dobrą kolację — stwierdziła. — Widzę też, że będę musiała ugotować bardzo dużo zupy. Ale lepiej nie próbujmy tutaj znowu, zgoda?

— Wcale mi się to nie podoba — mruknęła babcia Weatherwax. — Niby skąd się to wszystko bierze? Magiczne jedzenie jeszcze nigdy nikogo uczciwie nie nakarmiło!

— To nie jest magia, tylko coś od bogów — wyjaśniła niania. — Jak niebiańskie maniery i takie tam. Podejrzewam, że tworzy się to z surowego firmamentu.

Tak naprawdę to tylko żywa metafora dla nieograniczonej płodności świata natury, szepnął doktor Bustle w głowie Tiffany.

— Manier nie dostaje się z niebios — zauważyła babcia Weatherwax.

— Tak było w zagranicznych stronach dawno temu — odparła niania. Spojrzała na Tiffany. — Na twoim miejscu, moja droga, zabrałabym to jutro do lasu i sprawdziła, co potrafi. Chociaż, jeśli ci to nie przeszkadza, chętnie zobaczyłabym teraz trochę świeżych winogron.

— Gytho Ogg, nie możesz przecież wykorzystywać rogu obfitości, daru bogów, jak… spiżarni! — oświadczyła babcia. — Już ze stopami przesadziłaś.

— Ale to przecież jest spiżarnia — odrzekła niania z niewinną miną. — Tak jakby… wszystko to, co czeka, żeby wyrosnąć na wiosnę.

Tiffany bardzo ostrożnie odłożyła róg. Wyczuwała w nim coś… coś żywego. Wcale nie była przekonana, czy to tylko magiczne narzędzie. Zdawało się, że słucha.

Kiedy róg dotknął blatu, zaczął się zmniejszać, aż osiągnął rozmiar niedużego wazonu.

— Pseprosam — odezwał się Rob Rozbój. — Ale cy to cóś robi piwo?

— Piwo? — powtórzyła Tiffany bez zastanowienia. Zabrzmiało ciurkanie. Wszystkie oczy skierowały się ku wazonowi. Nad brzegiem wypiętrzała się biała bańka.

Wszystkie oczy zwróciły się z kolei ku babci Weatherwax, która wzruszyła ramionami.

— Nie patrzcie na mnie — rzekła kwaśnym tonem. — I tak przecież je wypijecie.

On jest żywy, myślała Tiffany, kiedy niania Ogg wyszła do kuchni po kubki. Uczy się. Nauczył się mojego języka…

* * *

Koło północy Tiffany się zbudziła, gdyż biały kurczak stał jej na piersi. Zepchnęła go na bok, sięgnęła po kapcie i natrafiła na kolejne kurczaki. Gdy udało jej się zapalić świecę, zobaczyła po drugiej stronie łóżka sześć kurczaków. Kurczaki były wszędzie na podłodze. I na schodach. I w pokojach na dole. W kuchni przelewały się do zlewu.

Nie hałasowały specjalnie. Od czasu do czasu wydawały z siebie krótkie „kuek!” — dźwięk, jaki wydaje kurczak, kiedy jest trochę niepewny co do sytuacji, czyli mniej więcej zawsze.

Kurczaki przesuwały się cierpliwie, żeby zrobić miejsce następnym. Kuek! Robiły to, ponieważ róg obfitości — który urósł do wymiarów dużego kurczaka — wystrzeliwał kurczaki w ośmiosekundowych odstępach. Kuek!

Tiffany patrzyła, jak kolejny ląduje na górze kanapek z szynką. Kuek!

Odcięta na czubku rogu obfitości stała Ty, wyraźnie bardzo zdziwiona. Kuek! A na środku pokoju babcia Weatherwax chrapała łagodnie w wielkim fotelu, otoczona zafascynowanymi kurczakami. Kuek! Poza tym chrapaniem i chóralnymi kuekami panował całkowity spokój. Kuek!

Tiffany spojrzała gniewnie na kotkę. Kiedy chciała, żeby ją nakarmić, ocierała się o różne rzeczy, prawda? Kuek! I miauczała? Kuek! A róg obfitości szybko uczył się obcych języków, zgadza się? Kuek!

— Dość już kurczaków — szepnęła i po kilku sekundach dopływ ptaków ustał. Kuek!

Ale przecież nie mogła tak tego zostawić. Potrząsnęła babcię za ramię, a gdy czarownica się zbudziła, Tiffany poinformowała:

— Dobra wiadomość jest taka, że dużo kanapek z szynką jest… eee…

Kuek!

Rozdział dziewiąty

Zielone pędy

Następnego ranka było o wiele zimniej — paraliżujący, tępy chłód, który zdawał się niemal zamrażać płomienie w palenisku.

Tiffany zostawiła miotłę między drzewami, kawałek do chaty niani Ogg. Nie było tu zasp, ale śnieg sięgał jej do kolan, tak zmrożony, że trzeszczał pod stopami jak zeschły chleb.

W teorii poleciała do lasu, żeby wypróbować róg obfitości, ale tak naprawdę po to, żeby usunąć go wszystkim z oczu. Niania Ogg nie złościła się specjalnie z powodu kurczaków — w końcu stała się posiadaczką pięciuset sztuk drobiu, który tkwił teraz w szopie i robił „kuek!”. Ale podłogi były brudne, a ślady kurczaków pozostały nawet na poręczach. No i jak zauważyła (szeptem) babcia, co się stanie, jeśli ktoś powie „rekiny”?

Tiffany siedziała na pniu w zasypanym śniegiem lesie, a róg obfitości leżał na jej kolanach. Las był kiedyś piękny, ale teraz wyglądał strasznie: ciemne pnie na tle bieli, pasiasty czarno — biały świat, pręty krat w świetle. Tęskniła za horyzontem.

Zabawne… Róg obfitości zawsze był trochę ciepły, nawet tutaj. Zdawało się, że z góry wie, jaki powinien mieć rozmiar. Rośnie i maleje, myślała Tiffany. A ja teraz czuję się całkiem mała.

Co dalej? Co teraz? Miała nadzieję, że… że moc spadnie na nią, tak jak róg obfitości. Nie spadła.

Pod śniegiem trwało życie — czuła je pod palcami. Gdzieś niżej, poza zasięgiem mrozu, było prawdziwe Lato. Rogiem obfitości jak łopatką odgarnęła śnieg i dotarła do martwych liści. Znalazła życie w białych pajęczynach grzybni i w bladych, nowych korzonkach. Na wpół zamarznięty robak popełzł wolno i zakopał się pod delikatnym jak koronka szkieletem liścia. Obok leżał żołądź.

Drzewa nie milczały, ale wstrzymywały oddech. Czekały na nią, a ona nie wiedziała, co robić.

Nie jestem Letnią Panią, powiedziała sobie. I nigdy nie będę. Zajęłam jej miejsce, ale nigdy jej nie zastąpię. Może i sprawię, żeby wyrosło trochę kwiatów, ale nie zastąpię jej. Ona idzie przez świat, a oceany soków płyną w górę drzew, w jednej sekundzie wyrastają miliony ton trawy. Czyja to potrafię? Nie. Jestem głupim dzieckiem, znającym garść sztuczek, to wszystko. Jestem tylko Tiffany Obolałą i serce mam obolałe z tęsknoty za domem.

Czuła się trochę winna wobec robaka, więc chuchnęła na ziemię i nasypała liści, żeby go przykryć. Wtedy usłyszała cichy, pluszczący odgłos, jakby żaba pstryknęła palcami — to pękł żołądź. Biały kiełek wystrzelił z niego i w jednej chwili wyrósł na pół cala.

Tiffany pospiesznie wygrzebała otwór w liściach, wcisnęła tam żołędzia i przysypała go ziemią…

Ktoś ją obserwował. Wstała i odwróciła się szybko. Nikogo nie zauważyła, ale to o niczym nie świadczyło.

— Wiem, że tam jesteś! — powiedziała, wciąż się obracając. — Kimkolwiek jesteś!

Głos odbijał się echem od czarnych drzew. Nawet w jej uszach wydawał się słaby i przestraszony.

Zauważyła, że odruchowo podnosi róg obfitości.

— Pokaż się — wyjąkała. — Albo…

Albo co? — zastanowiła się. Zasypię cię owocami?

Śnieg zsunął się z gałęzi i głucho uderzył o ziemię. Aż podskoczyła, a potem poczuła się jeszcze bardziej głupio. Trzęsła się, bo spadła garść śnieżnych płatków! Czarownica nigdy nie powinna się obawiać, nawet w najciemniejszym lesie, tłumaczyła jej kiedyś babcia Weatherwax, ponieważ w głębi serca wie, że najstraszniejszą istotą w tym lesie jest ona sama.

Uniosła róg obfitości.

— Truskawka — powiedziała.

Coś wystrzeliło i z cichym „pac!” zrobiło czerwoną plamę na korze drzewa o dwadzieścia stóp dalej. Tiffany nie sprawdzała nawet — róg zawsze dostarczał to, o co się go prosiło.

To więcej, niż mogła powiedzieć o sobie…

A na dodatek dzisiaj przypadał dzień jej wizyty u Annagrammy. Westchnęła ciężko. Prawdopodobnie tam też coś się nie uda.

Powoli, siedząc okrakiem na miotle, zniknęła między drzewami.

Po minucie czy dwóch zielony pęd wysunął się z ziemi, na którą chuchnęła, wyrósł na jakieś sześć cali i wypuścił dwa zielone liście.

Rozległy się czyjeś kroki. Nie były tak skrzypiące, jak zwykle kroki na zamarzniętym śniegu.

Teraz jednak śnieg zaskrzypiał, ponieważ ktoś ukląkł przy zamarzniętych liściach.

Para chudych, ale silnych dłoni ostrożnie zebrała śnieg i ułożyła z niego i zeschłych liści wysokie ogrodzenie wokół pędu… Otaczało go i osłaniało od wiatru jak żołnierza w zamku.

Mała biała kotka próbowała ocierać się o niego, ale została ostrożnie przeniesiona w inne miejsce.

Potem babcia Weatherwax wróciła między drzewa. Nie zostawiała na śniegu odcisków stóp.

Człowiek nigdy nie uczy innych wszystkiego, co umie…

* * *

Mijały dni. Annagramma uczyła się, ale była to ciężka praca. Niełatwo uczyć kogoś, kto nie chce przyznać, że istnieje cokolwiek, o czym nie wie. Często zdarzały się więc takie rozmowy:

— Wiesz, jak się przygotowuje korzeń placebo?

— Oczywiście. Każdy to wie.

I nie był to odpowiedni moment, by powiedzieć: „No dobrze, to pokaż”, ponieważ wtedy dłubałaby coś przez chwilę, a potem oświadczyła, że głowa ją boli. To był moment, by powiedzieć: „No dobrze, więc patrz na mnie i sprawdzaj, czy wszystko robię poprawnie”, a potem wykonać czynność w sposób perfekcyjny. Warto było też rzucać uwagi w rodzaju: „Wiesz, babcia Weatherwax twierdzi, że praktycznie wszystko jest równie skuteczne jak korzeń placebo, ale zawsze najlepiej używać właściwych składników, jeśli tylko możesz je zdobyć. Przygotowany w syropie, jest doskonałym środkiem na lekkie schorzenia, ale oczywiście sama to wiesz”.

Na co Annagramma odpowiadała:

— Oczywiście.

Tydzień później w lesie nastał taki mróz, że niektóre starsze drzewa pękały nocą. Starzy ludzie mówili, że od bardzo dawna czegoś takiego nie widzieli. Takie rzeczy zdarzają się, kiedy soki zamarzają i próbują się rozszerzać.

Annagramma była próżna jak kanarek w pokoju pełnym luster i natychmiast wpadała w panikę, gdy tylko stawała wobec czegoś, czego nie wiedziała. Ale uczyła się szybko i dobrze jej wychodziło udawanie, że wie więcej niż w rzeczywistości, co jest cenną umiejętnością u czarownicy. Tiffany zauważyła kiedyś na stole otwarty katalog Boffo i kilka zakreślonych towarów. Nie zadawała żadnych pytań. Miała zbyt dużo pracy.

Po kolejnym tygodniu zamarzły studnie.

Tiffany kilka razy odwiedzała z Annagramma wioski i wiedziała, że dziewczyna w końcu sobie poradzi. Miała wrodzony talent do boffo. Była wysoka, arogancka i zachowywała się, jakby wiedziała wszystko nawet wtedy, kiedy nie miała o czymś pojęcia. Mogła zajść daleko. Ludzie jej słuchali.

Nie mieli wyjścia. Nie pozostała już żadna przejezdna droga; między chatami wykopywali tunele zalewane zimnym, błękitnym blaskiem. Cokolwiek trzeba było przewieźć, przewoziło się na miotle. Dotyczyło to również starców. Przenosili się do innych domów razem z pościelą, laskami i całą resztą. Stłoczonym razem ludziom było cieplej; mogli też wspominać, że choć mrozy są ciężkie, to jednak nie aż tak jak mrozy za czasów ich młodości.

Po jakimś czasie przestali tak mówić.

Czasami śnieg tajał odrobinę, a potem wszystko znów zamarzało. W rezultacie z dachów zwisały frędzle sopli, które podczas kolejnej odwilży kłuły ziemię jak sztylety.

Tiffany nie sypiała, a w każdym razie nie kładła się do łóżka. Jak zresztą żadna czarownica. Śnieg był udeptywany w lód, twardy jak skała, więc dało się przeciągnąć jakieś wózki, ale wciąż brakowało czarownic, by wszędzie dotrzeć, a dni i noce razem wzięte i tak miały za mało godzin. Petulia zasnęła na miotle i wylądowała na drzewie o dwie mile za daleko. Tiffany zsunęła się kiedyś i wpadła w zaspę.

W tunelach zaczęły się pojawiać wilki. Były osłabłe z głodu i zdesperowane. Babcia Weatherwax powstrzymała je i nigdy nikomu nie zdradziła, jak tego dokonała.

Ataki zimna były jak ciosy zadawane raz po raz, dniem i nocą. Wszędzie na śniegu widoczne były czarne plamki martwych ptaków, które zamarzły w locie. Inne znalazły drogę do tuneli i wypełniały je swym świergotem. Ludzie karmili je resztkami, bo przynosiły światu fałszywą nadzieję wiosny…

…gdyż jedzenia nie brakowało. O nie, jedzenia było w bród. Róg obfitości pracował dniem i nocą.

A Tiffany myślała: Nie powinnam się zgadzać na płatki śniegu.

* * *

Gdzieś daleko stała szopa, stara i opuszczona. A w przegniłych deskach tkwił gwóźdź. Gdyby zimistrz miał palce, teraz by drżały.

To już ostatni składnik! Tak wiele musiał się nauczyć! I było mu tak strasznie trudno! Kto by pomyślał, że człowiek zbudowany jest z takich rzeczy jak kreda, sadza, gazy i trucizny, i metale?

Pod zardzewiałym gwoździem uformował się lód, drewno stęknęło i zatrzeszczało, lód zaczął przyrastać… Wyrwany gwóźdź zawirował w powietrzu. A wśród wiatru, który mroził korony drzew, dał się słyszeć głos zimistrza:

— ŻELAZA DOŚĆ, BY STWORZYĆ CZŁOWIEKA!

Wysoko w górach śnieg eksplodował. Strzelił w górę, jakby pod nim bawiły się delfiny; w chmurze bieli powstawały i rozpadały się kształty…

Potem, tak nagle jak wyrosła, kolumna śniegu opadła. Teraz jednak stał w tym miejscu koń, biały jak śnieg, a na jego grzbiecie jeździec połyskujący od szronu. Gdyby najwybitniejszy rzeźbiarz, jakiego znał świat, miał kiedyś ulepić bałwana, właśnie tak ów bałwan by wyglądał.

Coś jednak nadal się działo. Postacie konia i człowieka wciąż się przekształcały, coraz bardziej podobne do żywych. Ustalały się szczegóły. Pojawiły się kolory — zawsze blade, nigdy jaskrawe.

I w końcu stał tam koń i siedział jeździec błyszczący w niechętnym blasku zimowego słońca.

Zimistrz wyciągnął rękę i zgiął palce. Kolor to przecież tylko kwestia odbicia… Palce nabrały koloru ciała.

Zimistrz przemówił. To znaczy, wydał z siebie rozmaite odgłosy, od ryku wichury po plusk fal zasysających kamyki na brzegu po straszliwym sztormie. Gdzieś między nimi zadźwięczał ton, który wydawał się odpowiedni. Zimistrz powtórzył go, rozciągnął, zamieszał i zmienił w mowę; bawił się nią, aż zabrzmiała właściwie.

— Tasbnlerizwip? Ggokyziofwa? Wiswip? — powiedział. — Nanana — na… Nyip… nap… Ach… Ach! Tak się mówi!

Odchylił głowę do tyłu i zaśpiewał uwerturę do „Uberwaldzkiej zimy” Cotery Porabiewa. Słyszał ją, kiedy gnał wichurę nad dachami gmachu opery; zdumiał się wtedy, że istota ludzka, w rzeczywistości niewiele więcej niż bukłak brudnej wody z nogami, może wykazać się tak doskonałym zrozumieniem śniegu.

— CHOBA POCOLODALO! — śpiewał zimnym niebiosom.

Popełnił tylko jeden drobny błąd — śpiewał też partie instrumentów, nie tylko głosów. Śpiewał cały utwór. Jechał przed siebie jak wędrowna orkiestra, wydając dźwięki śpiewaków, bębnów i wszystkich muzyków naraz.

Czuć zapach drzew! Czuć przyciąganie gruntu! Być materialnym! Wyczuwać ciemność za oczami i wiedzieć, że jest nim! Być — i wiedzieć, że się jest — człowiekiem!

Nigdy jeszcze się tak nie czuł. To pobudzające! Było tak wiele… wszystkiego przybywającego ze wszystkich stron. Na przykład to coś z ziemią: przyciągała go przez cały czas. Samo stanie pionowo wymagało skupienia. Albo ptaki… zawsze uważał je za nieczystości w powietrzu, zakłócające przepływ wiatru; teraz stały się żywymi istotami, takimi jak on. Bawiły się podmuchami i władały niebem.

Nigdy jeszcze nie czuł, nigdy nie widział, nigdy nie słyszał. Nie można tego robić, jeśli nie jest się… odłączonym w tej ciemności za oczami. Przedtem nie był odłączony, był złączony — złączny z całym wszechświatem przyciągań i ciśnień, dźwięku i światła, przepływu i tańca. Od zawsze wpędzał w góry burze, ale aż do dzisiaj nie wiedział, czym jest góra.

Ta ciemność za oczami… cudowna! To ona dawała mu… osobność. Jego ręka z tymi śmiesznymi ruchliwymi kawałkami na końcu pozwalała na dotyk; otwory po obu stronach głowy wpuszczały dźwięk, otwory z przodu cudowne zapachy. Jakie sprytne te otwory, że wiedzą, co robić! Zadziwiające! Kiedy jest się żywiołakiem, wszystko dzieje się równocześnie, wewnątrz i na zewnątrz, w jednym wielkim… czymś.

Coś. To użyteczne słowo… coś. Coś to wszystko, czego zimistrz nie potrafił opisać. Wszystko składało się z… cosiów i one były podniecające.

Dobrze jest być człowiekiem! Owszem, składał się głównie z brudnego lodu, ale to tylko lepiej zorganizowana brudna woda.

Tak, był człowiekiem. To takie łatwe… To kwestia organizacji rzeczy. Miał zmysły, mógł chodzić między ludźmi, mógł… szukać. Tak właśnie należy szukać ludzi — stać się jednym z nich. Trudno osiągnąć coś jako żywiołak, trudno nawet rozpoznać człowieka w wirującej cośności fizycznego świata. Ale tymi otworami na dźwięki człowiek może rozmawiać z innymi ludźmi. Może rozmawiać, a oni niczego nie będą podejrzewali!

Teraz, kiedy został człowiekiem, nie ma już odwrotu. Król Zimy!

Potrzebował tylko królowej.

* * *

Tiffany obudziła się, ponieważ ktoś szarpał ją za ramię.

Zasnęła w chacie niani Ogg, z głową wspartą na rogu obfitości. Gdzieś z bliska dochodziły dziwne stuknięcia, jakby suche kapanie. Bladoniebieski blask śniegu wypełniał pokój.

Kiedy otworzyła oczy, babcia Weatherwax delikatnie popychała ją z powrotem na krzesło.

— Śpisz tak od dziewiątej, dziewczyno — powiedziała. — Myślę, że czas już wracać do domu.

Tiffany rozejrzała się dookoła.

— Przecież jestem, prawda? — upewniła się, czując lekki zawrót głowy.

— Nie, to jest dom niani Ogg. A to jest talerz zupy…

Tiffany obudziła się. Przed nią stał zamglony talerz zupy. Wyglądał… znajomo.

— Kiedy ostatni raz spałaś w łóżku? — spytała mroczna, falująca postać.

Tiffany ziewnęła.

— A jaki dziś dzień?

— Wtorek — odparła babcia Weatherwax.

— Mmm… Co to jest wtorek?

Tiffany obudziła się po raz trzeci, została złapana i postawiona na nogi.

— No już! — odezwała się babcia Weatherwax. — Tym razem zachowaj przytomność. Zjedz zupę. Rozgrzej się. Musisz wracać do domu.

Żołądek Tiffany zapanował nad jej ręką i łyżką. Tiffany rozgrzewała się stopniowo.

Babcia Weatherwax siedziała naprzeciwko z kotką Tobą na kolanach. Przyglądała się Tiffany, dopóki zupa nie zniknęła.

— Zbyt wiele od ciebie oczekiwałam — powiedziała. — Miałam nadzieję, że kiedy dni staną się dłuższe, odnajdziesz w sobie więcej mocy. To nie twoja wina.

Stuknięcia stały się częstsze. Tiffany spojrzała w dół i zobaczyła, że z rogu obfitości wysypuje się jęczmień. Liczba ziaren rosła szybko.

— Ustawiłaś go na jęczmień, zanim zasnęłaś — wyjaśniła babcia. — Zwalnia, kiedy jesteś zmęczona. I bardzo dobrze, prawdę mówiąc, bo kury żywcem by nas zjadły.

— To chyba jedyne, co mi się udało.

— No nie wiem. Annagramma Hawkin jest bardzo obiecująca. Ma szczęście do przyjaciół, z tego co słyszałam.

Gdyby panna Spisek próbowała grać w pokera z kimś o twarzy babci Weatherwax, toby przegrała.

W nagłej ciszy stukanie ziaren stało się o wiele głośniejsze.

— Posłuchaj, ja… — zaczęła Tiffany.

Babcia prychnęła.

— Jestem pewna, że nikt nie musi się przede mną tłumaczyć. Obiecasz mi, że polecisz do domu? Parę dyliżansów przedarło się dzisiaj rano i jak słyszałam, na nizinach nie jest jeszcze tak źle. Wracaj do swojej Kredy. Jesteś ich jedyną czarownicą.

Tiffany westchnęła. Bardzo chciała wracać do domu, bardziej niż czegokolwiek. Ale to byłoby jak ucieczka od…

— Może też być ucieczką do — rzekła babcia, wracając do swego dawnego zwyczaju odpowiadania na coś, co nie zostało powiedziane.

— W takim razie jutro wyruszam — zapewniła Tiffany.

— Dobrze. — Babcia wstała. — Chodź teraz ze mną. Chcę ci coś pokazać.

Tiffany podążyła za nią przez śnieżny tunel, który kończył się przy granicy lasu. Śnieg był tu udeptany przez ludzi wlokących do domów drewno na opał. W głębi lasu nie leżał już tak głęboko; sporo go zaległo na gałęziach i wypełniało powietrze zimnymi niebieskimi cieniami.

— Czego szukamy? — zapytała Tiffany.

Babcia Weatherwax wyciągnęła dłoń.

Wśród bieli i szarości jaśniała plama zieleni — świeże liście wysokiego na kilka stóp, młodego dębu. Kiedy Tiffany przebrnęła przez skorupę śniegu i sięgnęła ręką, by go dotknąć, wyczuła ciepłe powietrze.

— Wiesz, jak ci się to udało? — spytała babcia.

— Nie!

— Ja też nie. Nie potrafię. Ty potrafisz, dziewczyno.

— To tylko jedno drzewko — zauważyła Tiffany.

— No wiesz… z dębami trzeba zaczynać od małego.

Przez kilka chwil w milczeniu przyglądały się drzewku. Zieleń zdawała się odbijać od śniegu — zima wykradła światu kolory, ale dąb lśnił.

— Cóż… wszystkie mamy coś do zrobienia — rzekła babcia, łamiąc czar. — Ty, jak się wydaje, normalnie powinnaś już teraz zmierzać w stronę dawnego mieszkania panny Spisek. Niczego mniej się po tobie spodziewam…

* * *

To był zajazd dla dyliżansów. I było w nim pełno, nawet tak wcześnie rano. Dyliżans Poczty Ekspresowej zatrzymał się na szybką zmianę koni po długiej trasie w góry, a inny, zmierzający na równiny, czekał na pasażerów. W powietrzu unosiła się para z końskich oddechów. Woźnice tupali dla rozgrzewki. Ładowano kufry i paki. Ludzie kręcili się z workami obroku. Paru krzywonogich mężczyzn stało na boku, paliło i rozmawiało. Za piętnaście minut zajazd znów miał opustoszeć, ale w tej chwili wszyscy byli zbyt zajęci, by zwracać uwagę na jeszcze jednego przybysza.

Potem opowiadali różne wersje tej historii, zaprzeczając sobie nawzajem podniesionymi głosami. Najdokładniejsza opowieść pochodziła prawdopodobnie od panny Dymfni Stoot, córki oberżysty, która pomagała ojcu serwować śniadanie:

— No więc on tak jakby wszedł i od razu zauważyłam, że jest dziwny. Zabawnie chodził, wiecie, podnosił nogi jak koń w kłusie. I jeszcze był tak jakby lśniący. Ale różni tu bywają i wygłaszanie osobistych uwag się nie opłaca. W zeszłym tygodniu mieliśmy tu bandę wilkołaków i byli całkiem jak wy czy ja, tyle że musieliśmy im kłaść miski na podłodze… Dobrze, no tak, ten człowiek… No więc usiadł przy stole i powiedział: Jestem człowiekiem, tak jak ty!”. Tak sobie powiedział, pomyślcie tylko! Oczywiście nikt na to nie zwrócił uwagi, tylko ja powiedziałam, że miło mi to słyszeć i co by chciał zjeść, bo kiełbaski mamy dzisiaj wyjątkowo smaczne, a on mi na to, że może jeść tylko zimne potrawy. To zabawne, bo wszyscy narzekali, że im zimno, a przecież nie było tak, żeby nie palił się solidny ogień. W każdym razie… znalazłam jeszcze trochę zimnych kiełbasek, co to zostały w spiżarni, trochę już były na wylocie, jeśli wiecie, o co mi chodzi, no to mu je dałam, a on żuł przez chwilę i nagle mówi z pełnymi ustami: „Nie tego się spodziewałem. Co mam teraz zrobić?”, więc mu tłumaczę, żeby połknął, a on na to: „Połknął?”, a ja, że tak, połykasz pan do żołądka znaczy, a on mi, dmuchając dookoła kawałeczkami kiełbasy: „Aha, do tej pustej części”, potem tak jakby trochę się zachwiał i powiada: „Aha, jestem człowiekiem. Z sukcesem spożyłem ludzkie kiełbaski!”. A ja jemu, że czemu takie rzeczy wygaduje, były zrobione głównie ze świni, tak samo jak zawsze. A on mnie pyta, co powinien zrobić z nimi dalej, więc mówię, że to nie moja sprawa mu tłumaczyć i należą się dwa pensy, bardzo proszę, a on rzuca złotą monetę. No to dygnęłam, bo wiecie, nigdy nic nie wiadomo. A on gada dalej: Jestem człowiekiem, tak jak ty. „Gdzie są tacy spiczaści ludzie, którzy latają w powietrzu?”. Pomyślałam sobie, że dziwnie to powiedział, ale mu odpowiadam, że jeśli szuka czarownic, jest ich mnóstwo za Mostem Lancre, a on na to: „Nazwisko Spisek?”, a ja że słyszałam, że umarła, ale z czarownicami nigdy nie wiadomo. No i sobie poszedł. I przez cały czas miał taki jakby uśmiech, bardzo radosny i trochę niepokojący. I coś nie tak z ubraniem, jakby ciuchy przylepiły się do niego albo co… Tylko że w tym interesie nie można być wybrednym. Wczoraj mieliśmy tu kilka trolli. Nie mogą jeść naszych potraw, wiecie, no bo to są tak jakby chodzące głazy, ale daliśmy im szybki posiłek z rozbitych misek i smaru. Ale ten był jakiś podejrzany. I jak wyszedł, od razu zrobiło się cieplej…

* * *

Niczego mniej się po tobie spodziewam…

Te słowa rozgrzewały Tiffany, kiedy leciała ponad drzewami. Ogień w myślach gorzał dumą, ale zawierał też jedno czy dwa grube, trzeszczące polana gniewu.

Babcia wiedziała! Zaplanowała to? Bo wszystko za dobrze wyglądało, prawda? Wszystkie czarownice by się dowiedziały. Uczennica pani Skorek nie mogła sobie dać rady, ale Tiffany Obolała zorganizowała pomoc innych dziewcząt i nikomu o tym nie powiedziała. Oczywiście między czarownicami nic nikomu nie mówić to najlepszy sposób, żeby wiadomość dotarła do wszystkich — czarownice potrafiły słuchać tego, czego człowiek nie mówi. W rezultacie Annagramma zachowywała swoją chatę, pani Skorek była w niezręcznej sytuacji, a babcia Weatherwax zadowolona z siebie. Tyle pracy, tyle biegania tylko po to, żeby babcia Weatherwax była zadowolona z siebie. No owszem, także dla świniaka pani Stumper i wszystkich innych ludzi, naturalnie. Dlatego to takie skomplikowane. Bo przecież jeśli to możliwe, człowiek robi, co powinien zrobić. A wtykanie nosa należy do podstaw czarownictwa. Tiffany wiedziała o tym. Dlatego biegała w kółko jak nakręcana mysz…

Kiedyś się za to policzy.

Na polanie śnieg zalegał w wielkich, zamarzniętych zaspach, ale z satysfakcją zauważyła, że ludzie wydeptali dróżkę do chaty.

Było też coś nowego. Ludzie stali przy grobie panny Spisek. Ktoś częściowo odgarnął śnieg.

O nie! — pomyślała Tiffany, zataczając krąg przed lądowaniem. Niech się nie okaże, że zaczęła szukać tych czaszek!

Prawda okazała się w pewnym sensie gorsza.

Poznała ludzi przy grobie. To byli wieśniacy z okolicy i obrzucili ją tym wyzywającym, niespokojnym wzrokiem kogoś śmiertelnie przerażonego przez stojący przed nim nieduży, ale potencjalnie rozgniewany spiczasty kapelusz. Było coś dziwnego w tym bardzo demonstracyjnym sposobie, w jaki nie patrzyli na kopiec ziemi… A to natychmiast zwróciło jej uwagę. Grób pokryty był małymi, podartymi kawałkami papieru przybitymi do ziemi patyczkami. Szeleściły na wietrze.

Podniosła kilka.

Panno Spisek, proszę, niech mój chłopak Joe będzie bezpieczny na możu.

Panno spisek, włosy mnie wypadają, proszę pomóc.

Panno Spisek, proszę znaleźć naszą dziewczynę Becky co gdzieś uciekła, pszepraszam.

Było tego więcej. I już miała skarcić wieśniaków za to, że wciąż nie dają spokoju pannie Spisek, kiedy przypomniała sobie paczki tytoniu „Wesoły Żeglarz”, które pasterze jeszcze teraz zostawiali na trawie w miejscu, gdzie stała kiedyś pasterska chata. Nie spisywali swoich próśb, ale one i tak tam były, dryfujące przez powietrze.

„Babciu Obolała, która pasiesz chmury na błękitnym niebie, strzeż moich owiec”. „Babciu Obolała, wylecz mojego syna”. „Babciu Obolała, odszukaj moje owce”.

To były modlitwy skromnych ludzi, zbyt zalęknionych, by zwracać się do bogów na wysokościach. Wierzyli temu, co znali. To nie tak, że mieli rację albo jej nie mieli. Mieli… po prostu mieli nadzieję.

No więc, panno Spisek, pomyślała Tiffany, teraz jest pani mitem, nie ma co. Może nawet zostanie pani boginią… Ale ostrzegam, to wcale nie jest takie zabawne.

— Ta Becky się znalazła? — spytała, zwracając się do ludzi wokół grobu.

Odpowiedział jakiś mężczyzna, unikając patrzenia jej w oczy:

— Myślę sobie, że panna Spisek zrozumie, czemu dziewczyna nie chce na razie wracać do domu.

Aha, pomyślała Tiffany. To jeden z takich powodów…

— A jakieś wieści o tym chłopcu?

— Tak, to podziałało — odparła jedna z kobiet. — Jego mama dostała wczoraj list. Pisał, że była straszna katastrofa, ale wyłowili go żywego. Najlepszy dowód.

Tiffany nie spytała, czego to właściwie dowód. Wystarczy, że był dowodem.

— To dobrze — stwierdziła.

— Ale utonęło wielu dobrych marynarzy — mówiła dalej kobieta. — We mgle zderzyli się z górą lodową. Wielką pływającą lodową górą w kształcie kobiety. Tak mówili. Co o tym myślicie?

— Tak kombinuję, że jak długo byli na morzu, to wszystko im się wydawało podobne do kobiety, nie? — oświadczył mężczyzna i zachichotał.

Kobiety rzuciły mu Spojrzenia.

— A nie pisał, kim ona… To znaczy, czy wyglądała jak, no wiecie, jak ktokolwiek? — spytała Tiffany, starając się zachowywać nonszalancko.

— Zależy, na co patrzyli… — zaczął rozbawiony mężczyzna.

— Powinieneś mózg sobie umyć wodą z mydłem! — przerwała mu kobieta, stukając go palcem w pierś.

— No… nie, panienko — powiedział, spuszczając wzrok. — Pisał tylko, że cała jej głowa była upaćkana ptasimi kupkami, panienko.

Tym razem Tiffany starała się nie okazywać ulgi. Spojrzała na trzepoczące kawałki papieru na grobie, a potem na kobietę, która usiłowała schować za plecami coś, co zapewne było kolejną prośbą.

— Pani w to wierzy, pani Woźnicowa?

Kobieta zawstydziła się nagle.

— No nie, panienko, oczywiście, że nie. Ale to po prostu… No wie panienka…

Człowiek lepiej się czuje, myślała Tiffany. To coś, co można zrobić, kiedy nic więcej już się zrobić nie da. I kto wie, może poskutkuje… Tak, wiem. To jakby…

Dłoń ją zamrowiła. I nagle uświadomiła sobie, że czuje to mrowienie już od pewnego czasu.

— Tak? — szepnęła. — Odważysz się?

— Dobrze się czujesz, panienko? — spytał niespokojnie mężczyzna.

Tiffany go zignorowała. Zbliżał się jeździec, a śnieg sunął za nim jak rozpostarty szeroki płaszcz, bezgłośny jak marzenie, gęsty jak mgła.

Nie odrywając od niego wzroku, Tiffany sięgnęła do kieszeni i ścisnęła malutki róg obfitości. Ha!

Ruszyła przed siebie.

Gdy zimistrz znalazł się przy starej chacie, zeskoczył ze swego śnieżnobiałego konia.

Tiffany zatrzymała się o jakieś dwadzieścia stóp od niego. Serce biło jej mocno.

— Pani… — rzekł zimistrz i skłonił się nisko. Wyglądał lepiej. I starzej.

— Ostrzegam cię! Mam róg obfitości i nie zawaham się go użyć! — powiedziała Tiffany. Ale zawahała się. Wyglądał prawie jak człowiek, jeśli pominąć ten dziwny, nieruchomy uśmiech. — Jak mnie znalazłeś?

— Dla ciebie się uczyłem — odpowiedział. — I nauczyłem się szukać. Jestem człowiekiem.

Naprawdę? Ale usta wyglądają nie tak, jak powinny, zauważyła jej Trzecia Myśl. Wewnątrz są blade jak śnieg. To przed tobą nie jest człowiekiem. Tylko tak mu się wydaje.

Jedna porządna dynia, zachęcała ją Druga Myśl. O tej porze roku są naprawdę twarde. Strzel do niego, szybko!

Sama Tiffany — ta na zewnątrz, ta, która czuła chłód na twarzy — myślała: Nie mogę tego zrobić! On tylko tam stoi i mówi. I to wszystko moja wina!

On pragnie zimy, która nigdy się nie kończy, przypomniała jej Trzecia Myśl. Wszyscy, których znasz, umrą!

Była pewna, że oczy zimistrza potrafią zajrzeć prosto w jej umysł.

Lato zabija zimę, ponaglała ją Trzecia Myśl. Tak się to odbywa!

Ale nie w ten sposób, myślała Tiffany. Wiem, że nie tak powinno się to odbywać. Czuję, że nie tak. To nie jest właściwa… opowieść. Króla zimy nie można zabić latającą dynią!

Zimistrz przyglądał się jej z uwagą. Wokół niego opadały tysiące Tiffany — kształtnych płatków.

— Dokończymy teraz nasz taniec? — zapytał i wyciągnął rękę. — Jestem człowiekiem, tak jak ty!

— Wiesz, co to znaczy być człowiekiem? — spytała Tiffany.

— Tak! To łatwe! Żelaza tyle, by zrobić gwóźdź! — odpowiedział natychmiast zimistrz. Rozpromienił się, jakby udała mu się trudna sztuczka. — A teraz proszę, zatańczmy…

Postąpił o krok naprzód. Tiffany się cofnęła.

Jeśli teraz zatańczysz, ostrzegła ją Trzecia Myśl, to będzie koniec. Uwierzysz w siebie, zaufasz swojej gwieździe, ale te wielkie migoczące kule tysiące mil stąd, na niebie, nie dbają o to, czy migoczą nad wiecznym śniegiem.

— Nie jestem… gotowa — oświadczyła Tiffany głosem odrobinę tylko mocniejszym od szeptu.

— Ale czas mija — odparł zimistrz. — Jako człowiek rozumiem te sprawy. Czyż nie jesteś boginią w ludzkiej postaci?

Wpatrywał się w nią przenikliwie.

Nie, nie jestem boginią, pomyślała. Zawsze będę tylko… Tiffany Obolałą.

Zimistrz zbliżył się, wciąż z wyciągniętą ręką.

— Pora zatańczyć, pani. Pora dokończyć taniec.

Myśli Tiffany uciekały. Oczy zimistrza wypełniały jej umysł tylko bielą, polem czystego śniegu…

— Aaaiiii!

Drzwi dawnej chaty panny Spisek otworzyły się gwałtownie i… coś wyszło na zewnątrz, brnąc chwiejnie przez śnieg.

Czarownica. Bez żadnych wątpliwości. Miała — gdyż była to prawdopodobnie ona, choć istnieją zjawiska tak straszne, że zastanawianie się, jak adresować do nich listy, wydaje się całkiem bez sensu — kapelusz, którego szpic zwijał się jak wąż. Kapelusz spoczywał na snopie brudnych kosmyków rozczochranych tłustych włosów, a te z kolei nad prawdziwym koszmarem twarzy. Ta twarz była zielona, podobnie jak dłonie wymachujące czarnymi paznokciami, a raczej groźnymi szponami.

Tiffany wytrzeszczyła oczy. Zimistrz wytrzeszczył oczy. Ludzie wytrzeszczyli oczy.

Kiedy przerażający, wrzeszczący, chwiejący się stwór podszedł bliżej, dały się dostrzec kolejne szczegóły — na przykład brązowe popsute zęby i brodawki. Mnóstwo brodawek. Nawet brodawki na brodawkach miary brodawki.

Annagramma zamówiła wszystko. Jakaś cząstka Tiffany miała ochotę się roześmiać, nawet w tej chwili, ale zimistrz chwycił ją za rękę…

…a czarownica złapała go za ramię.

— Nie waż się jej dotykać! Jak śmiesz! Jestem czarownicą, pamiętaj!

Głos Annagrammy nawet w najlepszych sytuacjach nie był przyjazny dla uszu. Ale kiedy była przestraszona albo zła, osiągał tonacje, które wwiercały się prosto w głowę.

— Puść ją, mówię! — wrzasnęła Annagramma.

Zimistrz wyglądał na zaszokowanego. Słuchanie wściekłej Annagrammy na pewno było trudne dla kogoś, kto dopiero od niedawna miał uszy.

— Puszczaj! — krzyknęła.

A potem cisnęła kulą ognia.

Chybiła. Może tak właśnie chciała. Przelatująca z sykiem kula płonącego gazu zwykle skłania ludzi, by przerwali to, co właśnie robią. Jednak większość z nich się nie rozpuszcza.

Zimistrzowi odpadła noga.

Później, w czasie swego lotu przez śnieżycę, Tiffany zastanawiała się, jak on właściwie funkcjonował. Był zbudowany ze śniegu, ale potrafił sprawić, by ten śnieg chodził i mówił. A to znaczy, że musiał przez cały czas o tym myśleć. Musiał… Ludzie nie zastanawiają się zwykle nad działaniem własnych ciał, ponieważ te ciała same wiedzą, co robić. Ale śnieg nie wie nawet, jak stanąć prosto.

Annagramma patrzyła na niego gniewnie, jakby zrobił coś wyjątkowo irytującego.

Zimistrz rozejrzał się, chyba zdziwiony. Na jego piersi pojawiły się pęknięcia, a potem był już tylko śniegiem, rozpadającymi się błyszczącymi kryształkami.

Śnieg zaczął sypać z nieba, jakby ktoś wycisnął chmury.

Annagramma zsunęła maskę na bok i spojrzała najpierw na biały stos, a potem na Tiffany.

— No dobrze — powiedziała. — Co się stało? On powinien coś takiego zrobić?

— Przyleciałam się z tobą spotkać i… to był zimistrz. — W tej chwili Tiffany nie było stać na nic więcej.

— Znaczy… zimistrz? — zdziwiła się Annagramma. — Czy on nie jest tylko bajką? A dlaczego cię gonił? — spytała podejrzliwie.

— No bo… on… ja… — jąkała się Tiffany. Nie wiedziała, od czego zacząć. — Jest prawdziwy. I muszę się przed nim ukryć! — powiedziała w końcu. — Muszę uciec! Za długo by tłumaczyć!

Przez jeden straszny moment bała się, że Annagramma nadal będzie żądać opowiedzenia całej historii. Ale dziewczyna czarnymi gumowymi pazurami chwyciła ją za rękę.

— W takim razie musisz stąd odlecieć natychmiast! No nie, ciągle masz tę starą miotłę panny Spisek? Całkiem do niczego. Weź moją.

Powlokła Tiffany do chaty. Śnieg padał coraz gęściej.

— „Żelaza tyle, by zrobić gwóźdź” — powtórzyła Tiffany, starając się dotrzymać jej kroku. Nie miała pomysłu, co jeszcze mogłaby powiedzieć, a to wydało jej się nagle bardzo ważne. — On myślał, że jest człowiekiem…

— Powaliłam tylko jego bałwana, ty idiotko! On wróci!

— Tak, ale żelaza tyle, rozumiesz, by zrobić…

Zielona dłoń uderzyła ją w twarz. Zabolało mniej, niż mogło, z powodu gumy.

— Nie paplaj bez sensu! Myślałam, że jesteś sprytna! Naprawdę nie wiem, o co w tym chodzi, ale gdyby mnie to coś ścigało, nie stałabym tak i nie paplała.

Annagramma naciągnęła z powrotem maskę Złej Czarownicy de luxe, z bezpłatnym Ohydnym Wiszącym Smarkiem, poprawiła mocowanie smarka i zwróciła się do wieśniaków, którzy przez cały czas stali jak wrośnięci w ziemię.

— No i czego się wszyscy gapicie? Nie widzieliście czarownicy? — krzyknęła. — Wracajcie do domów! Aha, pani Woźnicowa! Zajrzę jutro z jakimś lekarstwem dla pani dzieciaka!

Przyjrzeli się jej zielonej twarzy, popsutym zębom, tłustym włosom i wielkiemu smarkowi, w rzeczywistości zrobionemu ze szkła… i uciekli.

Wciąż pijana ze zgrozy i ulgi, Tiffany kołysała się lekko i mruczała: „Żelaza tyle, by zrobić gwóźdź!”, dopóki Annagramma nią nie potrząsnęła. Grube płatki padały tak gęsto, że Tiffany ledwie widziała jej twarz.

— Miotła. Lot na miotle — powtarzała Annagramma. — Leć daleko stąd. Słyszysz mnie? Gdzieś w bezpieczne miejsce!

— Ale on… ten biedak myśli…

— Tak, oczywiście, to wszystko na pewno jest bardzo ważne. — Annagramma pociągnęła ją pod ścianę chaty, gdzie stała oparta miotła. Na wpół wepchnęła, na wpół uniosła Tiffany na miejsce. Spojrzała w górę. Śnieg sypał teraz z nieba jak wodospad.

— On wraca! — rzuciła i szepnęła pod nosem kilka słów.

Miotła wystrzeliła w górę i zniknęła w bladym, pełnym śniegu blasku.

Rozdział dziesiąty

Powrót do domu

Babcia Weatherwax uniosła głowę znad talerzyka atramentu, w którym maleńka Tiffany znikała w bieli śnieżycy. Uśmiechała się, ale u babci Weatherwax niekoniecznie oznaczało to, że dzieje się coś przyjemnego.

— Mogli żeśmy go łatwiuśko załatwić — oświadczył z wyrzutem Rob Rozbój. — Powinna ześ nam pozwolić.

— Może. A może by was zamroził na kamień? — odpowiedziała babcia. — Poza tym ważniejsze zadanie czeka Nac Mac Feeglów. Wielka ciut wiedźma was potrzebuje. Macie dwa zadania. Pierwsze jest trudne. Drugie jest bardzo trudne.

Słysząc to, Feeglowie poweseleli. Byli wszędzie, w całej kuchni niani Ogg. Niektórzy siedli na samej niani, a otoczona przez nich panna Tyk wydawała się bardzo nieswoja. W przeciwieństwie do panny Tyk Feeglom rzadko zdarzała się okazja do kąpieli.

— Po pierwsze — rzekła babcia — musicie zejść… w Zaświaty, żeby sprowadzić Letnią Panią.

Feeglowie wcale się nie przejęli znaczącym zawieszeniem głosu.

— Ano, to możemy zrobić — zgodził się Rob Rozbój. — Możemy wejść wsędzie. I to ma być ten bardzo cienzki kawołek?

— I wyjść z powrotem?

— Ano — potwierdził stanowczo Rob. — Zwykle to nas wyzucajom.

— Ta bardzo trudna część — ciągnęła babcia — to znaleźć bohatera.

— To nic nietrudne — uznał Rob. — My tu syćkie som bohatery!

Zabrzmiały entuzjastyczne okrzyki.

— Naprawdę? — spytała babcia. — Czy boisz się zejść do Zaświatów, Robie Rozboju?

— Jo? Ni! — Rob Rozbój spojrzał na swoich braci i uśmiechnął się szeroko.

— Zatem napisz słowo „marmolada”. — Babcia przysunęła mu ołówek i usiadła na krześle. — Dalej. Już teraz. I nikt nie może ci pomagać.

Rob cofnął się. Babcia Weatherwax była wiedźmą wiedźm i wiedział o tym. Trudno przewidzieć, co może zrobić zagubionemu Feeglowi.

Nerwowo chwycił ołówek i przyłożył zaostrzony koniec do drewnianego blatu. Inni Feeglowie otoczyli go, ale pod surowym spojrzeniem babci żaden nie śmiał dodawać mu otuchy.

Rob popatrzył w górę. Poruszał wargami, a pot wystąpił mu na czoło.

— Mmmaaa… — zaczął.

— Jeden — powiedziała babcia.

Rob zamrugał.

— Zaro! Kto tam licy? — zaprotestował.

— Ja — odparła babcia.

Kotka Ty wskoczyła jej na kolana i zwinęła się w kłębek.

— Łojzicku, nie mówiłaś, co będzie jakiesik licenie!

— Nie? Reguły mogą się zmienić w każdej chwili. Dwa!

Rob naskrobał dość przyzwoite M, zawahał się i dodał R akurat w chwili, gdy babcia powiedziała: — Trzy!

— Tam musi być A, Rob — zauważył Billy Brodacz. Spojrzał wyzywająco na babcię i dodał: — Słysołem, ze reguły mogom sie zmienić w kozdej chwili, tak?

— Naturalnie. Pięć!

Rob dopisał A, a potem, w wybuchu kreatywności, dodał następne M.

— Sześć i pół. — Babcia spokojnie głaskała kotkę.

— Co? Ach, łojzicku — wymruczał Rob i wytarł spoconą dłoń o kilt. Znów chwycił ołówek i wyrysował L. Dolną linię miało trochę falistą, bo ołówek wyśliznął mu się z rąk i złamał.

Rob warknął gniewnie i sięgnął po miecz.

— Osiem — powiedziała babcia.

Skrawki drewna poleciały na wszystkie strony. Rob wyrąbał w ołówku niezbyt prosty czubek.

— Dziewięć.

Rob dopisał jeszcze A i D. Oczy wychodziły mu z orbit, a policzki poczerwieniały.

— Dziesięć.

Rob wyprostował się, bardzo zdenerwowany, ale też trochę dumny. Stanął obok MRAMLAD. Feeglowie bili brawo, a ci stojący najbliżej wachlowali go kiltami.

— Jedenaście!

— Co? Łojzicku…

Rob przebiegł na koniec słowa i szybko wstawił małe „a”.

— Dwanaście!

— Możecie licyć, ile chcecie, pani — oświadczył, rzucając ołówek. — Ale to juz coła marmolada, jaka będzie.

Znowu dostał brawa.

— Bohaterski wyczyn, panie Rozbój — przyznała babcia. — Ale pierwszą rzeczą, jakiej musi dokonać bohater, to pokonać własny strach. A kiedy dochodzi do bójki, Feeglowie nie znają znaczenia tego słowa.

— Ano, syćko prowda — zgodził się Rob. — Nie wimy tez nic o tysiuncu innych słówecek.

— Możecie walczyć ze smokiem?

— Ano. I go pobić. — Rob wciąż był zły o tę marmoladę.

— Wbiec na szczyt góry?

— No problemo!

— Przeczytać książkę do samego końca, aby uratować waszą wielką ciut wiedźmę?

— Ano. — Rob się zawahał. Wyraźnie znalazł się w ślepym zaułku. Oblizał wargi. — A ile tych kartecek to by było? — zapytał chrapliwie.

— Setki — odparła babcia.

— Ze słóweckami po obu stronach?

— Tak, właśnie tak. I całkiem małe litery.

Rob przykucnął. Zawsze tak robił, kiedy znalazł się pod ścianą; łatwiej mógł się poderwać do walki. Masa Feeglów wstrzymała oddech.

— Zrobię to! — oświadczył ponuro i zacisnął pięści.

— Dobrze — pochwaliła babcia Weatherwax. — Oczywiście, że byś to zrobił. To by było bohaterstwo dla ciebie. Ale ktoś musi zejść w Zaświaty i odszukać prawdziwą Letnią Panią. Tak mówi Opowieść. To już się zdarzało. To jest skuteczne. I musi tam iść ze strachem i zgrozą, jak prawdziwy bohater, ponieważ wiele potworów, jakie musi pokonać, tkwi w jego własnej głowie i niesie je ze sobą. Pora już na wiosnę, a wciąż trwa zima i śnieg, więc musicie szybko go znaleźć. Poszukajcie go i postawcie na ścieżce. Ścieżce, która Prowadzi w Dół, Robie Rozboju.

— Ano. Wimy, co to za ścieżka.

— On ma na imię Roland — poinformowała babcia. — I myślę sobie, że powinniście wyruszyć, jak tylko zrobi się widno.

* * *

Miotła pędziła w czerni przez śnieżycę. Miotły zwykle lecą tam, gdzie czarownice chcą, by leciały, więc Tiffany przylgnęła do kija, starała się nie zamarznąć na śmierć i miała nadzieję, że zmierza w stronę domu. Nie widziała niczego prócz ciemności i zmrożonego, sypiącego w oczy śniegu, więc ściągnęła kapelusz na czoło, by uzyskać bardziej opływową sylwetkę. Mimo to płatki śniegu uderzały w nią jak kamyki i piętrzyły się na miotle. Co kilka minut musiała je zrzucać w obawie przed oblodzeniem.

Słyszała ryk wodospadu pod sobą. Czuła, że nagle wlatuje w otchłań. Miotła poszybowała nad równinami i zaczęła opadać. Tiffany była przemarznięta do kości.

Nie potrafiła walczyć z zimistrzem, nie tak jak Annagramma. Pewnie, mogła to sobie planować, mogła kłaść się do łóżka z takim postanowieniem, ale kiedy go spotykała…

…Żelaza dość, by zrobić gwóźdź… Te słowa rozbrzmiewały jej w głowie. Przypomniała sobie starą rymowankę, którą usłyszała wiele lat temu, kiedy do wioski przybyli wędrowni nauczyciele. Zdawało się, że wszyscy ją znają…

Żelaza dość, by zrobić gwóźdź,

Wapna dość, by pobielić mur,

Wody dość, by utopić psy,

Siarki dość, by przegnać pchły,

Trucizny dość, by zabić krowę,

Ługu dość, by koszule wyprać nowe,

Złota dość, by kupić ziarenko,

Srebra dość, by posrebrzyć szpilkę cienko,

Ołowiu dość, by obciążyć koronę,

Fosforu dość na ulice rozjaśnione.

I tak dalej, i tak dalej.

To był bezsensowny wierszyk, z rodzaju takich, o których nikt nigdy nie pamięta, kiedy pierwszy raz usłyszał, ale chyba zna od zawsze. Dziewczynki skakały, recytując go, a chłopaki stosowały jako wyliczankę, żeby zobaczyć, kto wypada.

Aż pewnego dnia wędrowny nauczyciel, który — jak wszyscy inni — uczył za jajka, świeże warzywa i czystą używaną odzież, odkrył, że więcej zyskuje, nauczając rzeczy ciekawych, niż tylko użytecznych. I opowiadał, jak to kiedyś magowie, wykorzystując bardzo skomplikowane czary, sprawdzili, z czego dokładnie zrobiony jest człowiek. Głównie z wody, ale też żelaza i siarki, i sadzy, i po szczypcie praktycznie wszystkiego innego, nawet odrobiny złota. A wszystko to jakoś złączone razem.

Tiffany była pewna jednego: gdyby zebrać wszystkie te składniki i wymieszać w wielkiej misie, nie stałyby się człowiekiem, choćby nie wiem jak bardzo na nie krzyczeć.

Nie można namalować obrazu, wlewając do wiadra różne farby. Jeśli się jest człowiekiem, wie się takie rzeczy.

Zimistrz nie był człowiekiem. Zimistrz nie wiedział…

Nie wiedział też, jak ten wierszyk się kończy.

Słowa wciąż krążyły jej w głowie, a pożyczona miotła pędziła przed siebie. W pewnym momencie swoim piskliwym, zarozumiałym głosem włączył się doktor Bustle i wygłosił wykład o Pierwiastkach Śladowych i o tym, jak to człowiek zbudowany jest z prawie wszystkich, jednakże zawiera też dużo narrativum, podstawowego składnika opowieści, który można wykryć, jedynie obserwując, jak zachowują się wszystkie pozostałe…

Pędzisz, uciekasz. Jak ci się to podoba, owczarka? Ukradłaś mi go. Czy tak bardzo go pragnęłaś?

Głos zabrzmiał w powietrzu tuż obok.

— Nie obchodzi mnie, kim jesteś — wymamrotała Tiffany, zbyt przemarznięta, by rozsądnie myśleć. — Idź sobie.

Mijały godziny. Na nizinie było trochę cieplej, ale zimno nadal przenikało do kości, nieważne, ile warstw ubrania człowiek miał na sobie. Tiffany starała się nie zasnąć. Niektóre czarownice potrafią spać na miotle, ona jednak wolała nie próbować. Mogłoby się jej przyśnić, że spada, a potem by się obudziła i odkryła, że to prawda, ale już niedługo.

Wreszcie dostrzegła w dole słabe żółte światła. To był prawdopodobnie zajazd w Dwukoszulu, ważny punkt nawigacyjny.

Czarownice nigdy nie zatrzymywały się w zajazdach, jeśli tylko mogły tego uniknąć, zresztą większość zajazdów bardzo niedogodnie wymagała, by płacić im pieniędzmi. Ale pani Umbridge, która prowadziła sklep z pamiątkami naprzeciwko, miała starą szopę na tyłach i była — jak to określała panna Tyk — PC, czyli Przyjazna Czarownicom. Na ścianie stodoły, w miejscu gdzie nie znalazłby go nikt, kto specjalnie nie szukał, został nawet wydrapany znak czarownic: łyżka, spiczasty kapelusz i wielki nauczycielski ptaszek.

Snop siana nigdy nie wydawał się wygodniejszy. Tiffany zakopała się w nim cała. W szopie były też dwie krowy pani Umbridge. Utrzymywały wewnątrz ciepłe i pachnące przeżutą trawą powietrze.

Tiffany śniła, jak Annagramma zdejmuje maskę de luxe i odsłania twarz, a potem ściąga tę twarz i odsłania oblicze babci Weatherwax…

A potem: Czy było to warte jednego tańca, owczarko? Zabrałaś mi moc i teraz jestem słaba. Świat pokryje się śniegiem. Czy to warte tańca?

Usiadła w ciemnej szopie i zdawało jej się, że widzi wijące się jak wąż lśnienie. Potem znowu zapadła w sen i śniła o oczach zimistrza.

Rozdział jedenasty

Nawet turkusowa

Brzdęk-brzdąk!

Tiffany usiadła gwałtownie, aż posypało się z niej siano. Ale był to tylko dźwięk krowiego łańcucha stukającego o brzeg metalowego kubła.

Pani Umbridge doiła krowy. Blade światło dnia wpadało do środka przez szczeliny w ścianach. Kobieta uniosła głowę, kiedy usłyszała, że Tiffany się porusza.

— Aha, tak myślałam, że któraś z moich pań przybyła nocą — powiedziała. — Zjesz śniadanie, skarbie?

— Proszę!

Tiffany pomogła starszej pani przy wiadrach, pomogła ubić masło, pogłaskała bardzo starego psa, zjadła fasolę z grzanką, a potem…

— Chyba mam coś dla ciebie — oświadczyła pani Umbridge, wchodząc za ladę będącą całym urzędem pocztowym w Dwukoszulu. — Gdzie ja to… A, jest.

Wręczyła Tiffany mały plik listów i płaską paczkę, wszystko to ściągnięte razem gumką i pokryte psią sierścią. Mówiła dalej, ale Tiffany ledwie ją słyszała — coś o woźnicy, który złamał nogę, biedny człowiek, a może to jego koń złamał nogę, biedne zwierzę, a któraś wichura powaliła na trakt sporo drzew, a potem spadło tyle śniegu, moja droga, że nawet na piechotę nie dało się przedrzeć, i tak jedno z drugim sprawiło, że poczta z Kredy i do Kredy była opóźniona, zresztą w ogóle prawie nie przychodziła…

Dla Tiffany stanowiło to tylko brzęczenie w tle, ponieważ wszystkie listy były zaadresowane do niej — trzy od Rolanda, jeden od mamy. Paczka też była dla niej. Wyglądała bardzo poważnie, a zdarte opakowanie odsłoniło smukłe czarne pudełko, które otworzyła również, a w nim…

Tiffany nigdy jeszcze nie widziała pudełka akwareli. Nie wiedziała, że w jednym miejscu może istnieć tyle różnych kolorów.

— Och, farbki… — Pani Umbridge zajrzała jej przez ramię. — To ładnie. Też takie miałam, kiedy byłam młoda. O, jest nawet turkusowa. Turkus jest bardzo kosztowny. To od tego twojego młodego człowieka, prawda? — dodała, ponieważ starsze panie lubią wiedzieć wszystko, a nawet trochę więcej.

Tiffany odchrząknęła. W swoich listach unikała bolesnego tematu malowania. Musiał pomyśleć, że sama też chciałaby spróbować. Kolory w dłoni lśniły jak uwięziona tęcza.

— Piękny mamy poranek — powiedziała. — I myślę, że już polecę do domu.

* * *

Na zimnej rzece, tuż ponad grzmiącym Wodospadem Lancre, przycumowano pień drzewa. Niania Ogg i babcia Weatherwax przyglądały mu się, stojąc na wielkim, wygładzonym przez wodę głazie przy brzegu rwącej rzeki.

Cały pień pokryty był Feeglami. Wszyscy wyglądali na wesołych. Istotnie, czekała ich pewna śmierć, ale nie wiązała się — to bardzo ważne — z koniecznością pisania czegokolwiek.

— Wiecie, że nikt jeszcze nie przepłynął tego wodospadu i nie przeżył, żeby o tym opowiedzieć? — odezwała się niania.

— Pan Parkinson przepłynął — odparła babcia. — Nie pamiętasz? Trzy lata temu.

— No tak, przeżył, trudno zaprzeczyć, lecz potem strasznie się jąkał.

— Ale opisał wszystko. Nazwał to „Mój spadek z wodospadu”. Całkiem ciekawe dzieło.

— Ale nikt o tym nie opowiedział — przypomniała niania. — O to mi chodziło.

— Ano, ino ze myśmy som lekcy jako ciut piórka — wtrącił Duży Jan. — A taki wiater, jak dmucho psez kilty, to tsyma nas w góze, wicie.

— Na pewno jest na co popatrzeć — przyznała niania.

— Syćkie gotowe?! — zawołał Rob Rozbój. — I dobze. Cy zechcecie upsejmie lodwionzać linę, pani Ogg?

Niania rozwiązała węzeł i stopą odepchnęła kłodę, która powoli odpłynęła kawałek i zaraz pochwycił ją prąd.

— Cternastu chłopa na Umzyka Sksyni? — zaproponował Tępak Wullie.

— I co z nimi? — zdziwił się Rob, kiedy Moda zaczęła przyspieszać.

— Może syćkie zaśpiwomy?

Ściany wąwozu zaczęły się zbliżać.

— Dobra — zgodził się Rob. — To psecie psyjemna nau-tycno wyciecka. Wullie, a ty tsymaj tego swojego sera daleko łode mnie. Jakosik mi sie nie podoba, jak łon na mnie patsy.

— Łon nie ma łocu, Rob — zauważył nieśmiało Wullie, trzymając się Horacego.

— Ano. I o to mi chodzi.

— Horacy wcale nie chcioł próbować cie zjeść, Rob — tłumaczył Wullie. — A byłeś ślicny i cyściutki, jak cie juz wypluł.

— A jak to jest, ze wis, jak ten ser ma na imię? — zapytał Rob.

Spieniona woda zaczęła chlapać na kłodę.

— Sam mi powiedzioł, Rob.

— Tak? — Rob wzruszył ramionami. — Dobra, nie bede sie spiroł z tym serem.

Kawałki lodu kołysały się na rzece. Niania Ogg wskazała je babci Weatherwax.

— Od całego tego śniegu znowu ruszyły lodowe rzeki — powiedziała.

— Wiem.

— Mam nadzieję, Esme, że można zaufać opowieściom.

— To są prastare opowieści. Żyją własnym życiem. Chcą być powtarzane. Lato uratowane z jaskini? Bardzo stare — stwierdziła babcia Weatherwax.

— Ale zimistrz będzie ścigał naszą dziewczynę.

Babcia obserwowała, jak kłoda Feeglów znika za zakrętem.

— Tak, będzie ścigał — zgodziła się. — I wiesz, prawie mi go żal.

* * *

I tak Feeglowie odpłynęli do domu. Oprócz Billa Brodacza żaden nie potrafił utrzymać melodii nawet na łańcuchu, jednak był to drobny problem, całkiem nieważny wobec wielkiego problemu. To znaczy tego, że nie przejmowali się zasadą, by śpiewać w tej samej tonacji, tempie, czy nawet tymi samymi słowami. Po chwili wybuchły niewielkie bójki, jak zawsze kiedy Feeglowie się bawili. Tak więc głos odbijający się od skał, gdy kłoda pędziła w stronę progu wodospadu, brzmiał mniej więcej tak:

Piętnastu chłopa naaargh na Umrzyka Skrzyni

nastu chłopa jo-ho-aargh w butelce rum aargh

w butelce auć pij za zdrowaargh…

ŁOOJzzzzickuu!

Kłoda Z ładunkiem Feeglów i z piosenką zniknęła w wodnej mgle.

* * *

Tiffany przeleciała nad wzniesieniem Kredy, podobnym do grzbietu wieloryba. W tej chwili był to biały wieloryb, chociaż śnieg nie wydawał się bardzo głęboki. Ostre wiatry wywiewały go stąd na równiny. Niewiele było tu drzew i niewiele skał, gdzie mogłyby powstawać zaspy.

Kiedy znalazła się bliżej domu, zobaczyła niżej położone i osłonięte pola. Ustawiono już zagrody dla rodzących owiec. Śniegu było sporo jak na tę porę roku — a czyja to wina? — ale owce miały swój własny rozkład, ze śniegiem czy bez. Pasterze wiedzieli, jak zimno może być podczas odbierania jagniąt; zima nigdy nie ustępowała bez walki.

Tiffany wylądowała na podwórzu. Powiedziała kilka słów do miotły, która uniosła się znowu i odleciała ku górom. Miotła zawsze potrafi znaleźć drogę do domu, jeśli tylko wie się, co z nią zrobić.

Były uściski, dużo śmiechu, trochę łez, ogólne zapewnienia, że wyrosła jak tyczka i jest już tak wysoka jak jej matka, i w ogóle mówiono to, co się mówi w takich chwilach.

Oprócz malutkiego rogu obfitości w kieszeni zostawiła za sobą wszystko — swój pamiętnik, swoje ubrania, wszystko. To bez znaczenia. Nie uciekła stamtąd, uciekła tutaj, i tutaj teraz była, czekając na siebie. Znowu czuła swoją ziemię pod podeszwami butów.

* * *

Zawiesiła spiczasty kapelusz obok drzwi i poszła pomagać mężczyznom przy stawianiu zagród.

To był dobry dzień. Przez szare niebo zdołało się przebić trochę słonecznych promieni. Na tle bieli śniegu wszystkie kolory wydawały się żywe, jakby sam fakt, że są tutaj, dodawał im jaskrawości. Stare uprzęże na ścianie stajni lśniły srebrem, a nawet brązy i szarości, kiedyś sprawiające wrażenie wypłowiałych, teraz odżyły na nowo.

Tiffany wyjęła pudełko farb i trochę cennego papieru. Spróbowała namalować to, co widzi. W tym także była magia. Wszystko polegało na cieniach i światłach. Jeśli udało się przenieść na papier cień i połysk, kształt, jaki każda istota tworzyła w świecie, wtedy można było utrwalić ją samą.

Wcześniej Tiffany malowała tylko kolorową kredą. Farby okazały się o wiele lepsze.

To był dobry dzień. To był dzień akurat dla niej. Czuła, jak części niej samej otwierają się i wychodzą z kryjówek. Jutro pojawią się obowiązki, pojawią się ludzie zaglądający nerwowo na farmę i szukający pomocy czarownicy. Kiedy ból stawał się zbyt silny, nikt się nie przejmował tym, że czarownica, która go koi, jest kimś, kogo się pamięta, jak miał dwa lata i biegał dookoła w samej koszuli.

Jutro… może zdarzyć się wszystko. Ale dzisiaj zimowy świat był pełen barw.

Rozdział dwunasty

Szczupak

Na całych równinach krążyły pogłoski o niezwykłych wydarzeniach. Była na przykład łódź wiosłowa należąca do starego człowieka mieszkającego w szopie tuż poniżej wodospadu. Ta łódź odpłynęła tak szybko, opowiadano, że unosiła się nad wodą jak ważka — a jednak nikogo w niej nie było. Znaleziono ją zacumowaną u brzegu w Dwukoszulu, gdzie rzeka przepływa pod traktem dyliżansów. Potem nocny dyliżans pocztowy, który stał przed zajazdem, odjechał całkiem sam, zostawiając wszystkie worki z pocztą. Woźnica pożyczył konia i ruszył w pościg; znalazł powóz niedaleko Kredy. Wszystkie drzwi były otwarte, zaginął jeden koń.

Kilka dni później konia przyprowadził dobrze ubrany młody człowiek. Twierdził, że znalazł go błąkającego się po okolicy. Co zaskakujące, koń był wyczyszczony i nakarmiony.

Bardzo, bardzo grube — to chyba najlepszy opis murów zamku. Nocą nie było tu żadnych gwardzistów, ponieważ o ósmej zamykali bramy i szli do domów. Był za to stary Robbins, niegdyś także gwardzista, pełniący teraz oficjalną funkcję nocnego dozorcy, wszyscy jednak wiedzieli, że o dziewiątej zasypia przy kominku. Miał starą trąbkę, na której powinien zatrąbić w razie ataku, ale nikt nie był całkiem pewien, jaki miał być tego skutek.

Roland sypiał w Wieży Czapli, ponieważ do komnaty prowadziły w niej długie schody, a ciotki nie lubiły się wspinać. Wieża także miała bardzo, bardzo grube mury — ale nie pomogły. Koło jedenastej ktoś przytknął mu trąbkę do ucha i zatrąbił.

Roland wyskoczył z łóżka, zaplątał się w pierzynę, pośliznął na dywaniku pokrywającym lodowatą kamienną posadzkę, uderzył głową o kredens i trzecią rozpaczliwie potartą zapałką zdołał zapalić świecę.

Na stoliku przy łóżku leżał wielki miech z umocowaną do roboczego końca trąbką starego Robbinsa. Pokój był pusty, jeśli nie liczyć cieni.

— Mam miecz — ostrzegł Roland. — I potrafię go użyć!

— Ach, juz ześ je trupem — odpowiedział mu głos spod sufitu. — Pociachany na ciut kawałecki w swoim łózecku, kiedy ześ chrapał nicym wiepsek. Nie, żartowałem. Żaden z nas nie chce ci zrobić ksywdy. — Z ciemności między krokwiami dobiegły gorączkowe szepty i głos podjął: — Ciut poprawka, wienksość z nas nie chce ci zrobić ksywdy, ale nie fesztuj sie Dużym Janem, on nikogo za bardzo nie lubi.

— Kim jesteście?

— Ano, znowu zacynas nie tak jak tseba — odpowiedział głos konwersacyjnym tonem. — Jo jestem tu na góze, cienzko uzbrojony, wis, a ty na dole w tej swoje ciut kosuli i ślicniusi z ciebie cel. I myślis, ze to ty zadajes pytania… Cyli umies walcyć, tak?

— Tak!

— I bedzies walcył z potworami, coby ratować wielko ciut wiedźmę? Bedzies?

— Wielką ciut wiedźmę?

— Dla ciebie to Tiffany.

— Mówicie o Tiffany Obolałej? Co się jej stało?

— Bedzies gotów, jak będzie cie potsebować?

— Tak, oczywiście! Ale kim jesteście?

— I umies walcyć?

— Przeczytałem cały „Podręcznik szermierki”!

Po kilku sekundach głos z mroku w górze powiedział:

— Aha… Cosik chyba widzę, ze znalazłem ciut brocek w tym planie…

* * *

Po drugiej stronie dziedzińca wznosiła się zamkowa zbrojownia. Nie była obficie zaopatrzona. Stała tam zbroja zestawiona z różnych niedopasowanych kawałków, kilka mieczy, topór bojowy, którego nikt nie potrafił unieść, oraz kolczuga, która wyglądała na zaatakowaną przez jakieś straszliwie silne mole. Były też drewniane manekiny na wielkich sprężynach, do ćwiczeń szermierki. W tej chwili Feeglowie przyglądali się, jak Roland z wielkim entuzjazmem atakuje jeden z nich.

— No tak… — mruknął zniechęcony Duży Jan, gdy Roland odskoczył. — Jakby tak nigdy nie spotkał nicego innego niz kawołki dzewa, co sie nie broniom, to może i będzie dobze.

— Ale je chentny — zauważył Rob Rozbój, gdy Roland oparł stopę o manekina i usiłował wyrwać z niego ostrze miecza.

— Ano… — Duży Jan zrobił ponurą minę.

— Ale akcje ma ślicniusie, psyznas.

Rolandowi udało się wyrwać miecz z manekina, który odskoczył na starej sprężynie i uderzył go w głowę.

Mrugając niepewnie, chłopiec spojrzał na Feeglów. Pamiętał ich z czasów, kiedy został uwolniony od królowej elfów. Kto raz spotkał Nac Mac Feeglów, ten nie mógł o nich zapomnieć, choćby bardzo się starał. Ale te wspomnienia były dość mgliste. Przez część swojego tam pobytu był prawie obłąkany, czasem nieprzytomny, a widział tak wiele niezwykłych rzeczy, że nie mógł rozróżnić, które są prawdziwe, a które nie.

Teraz już wiedział: byli prawdziwi. Któż mógłby wymyślić coś takiego? Owszem, jeden z nich wyglądał jak ser, który toczy się samodzielnie, ale przecież nikt nie jest doskonały.

— Co będę musiał zrobić, panie Rozboju? — zapytał.

Rob Rozbój martwił się o te wyjaśnienia. Takie słowa jak „zaświaty” mogą ludzi zaniepokoić.

— Musis uratować… damę — rzekł. — Ale ni wielko ciut wiedźmę. Innom… damę. Możemy cie wzionść do miejsca, gdzie łona mieska. To tak jakby… pod ziemiom, wis. I łona jakby… śpi. I ty musis ino wyprowodzic jom na powiezchnie, jakby…

— Aha, jak Orfeo ratujący Eunifonę z Zaświatów?

Rob Rozbój patrzył tylko bez słowa.

— To taki mit efebiański — wyjaśnił Roland. — Historia niby o miłości, ale tak naprawdę metafora corocznego powrotu lata. Opowieść ma kilka wersji…

Wciąż patrzeli. Feeglowie mają niepokojące spojrzenia. Pod tym względem są nawet gorsi od kurczaków[8].

— Metafora to takie jakby kłamstwo, coby pomóc ludziom rozumie, co je prawdom — powiedział Billy Brodacz, ale to niespecjalnie pomogło.

— I uwolnił ją, grając cudowną muzykę — dodał Roland. — Grał chyba na lutni. A może to była lira…

— Dobze, nam pasuje — ucieszył się Tępak Wullie. — Lubimy komuś casem psylutować, jak zaliruje.

— To som instrumenty muzycne — wyjaśnił Billy Brodacz. Spojrzał na Rolanda. — A umis grać na takim?

— Moje ciotki mają pianino — odparł niepewnie Roland. — Ale będę miał poważne kłopoty, jeśli coś mu się przytrafi. Zburzą te mury…

— No to zostajom miece — uznał niechętnie Rob Rozbój. — A walcyłześ kiedy z prawdziwom osobom?

— Nie. Chciałem ćwiczyć z gwardzistami, ale ciotki im nie pozwoliły.

— Ale ześ już używał mieca?

— Ostatnio nie — przyznał zawstydzony Roland. — Nie jako takiego. No… właściwie to wcale. Ciotki uważają…

— To jakże ćwicys? — spytał ze zgrozą Rob.

— Mam w pokoju duże lustro, wie pan, i mogę przed nim ćwiczyć… poprawne… — Roland urwał, widząc ich miny. — Przepraszam — dodał. — Obawiam się, że nie jestem tym, kogo szukacie.

— Ni, tego bym nie zek — stwierdził ze znużeniem Rob. — Wedle wiedźmy wiedźm jesteś tym chłopockiem, którego nam tseba. Musis tylko mieć kogoś, coby z nim walcyć…

Duży Jan, jak zawsze podejrzliwy, zerknął na brata, a potem podążył wzrokiem za jego spojrzeniem ku pogiętej zbroi.

— Ach, tak? — warknął. — No więc ja nie bede zaś kolanem!

* * *

Następny dzień był dobrym dniem aż do chwili, kiedy stał się ciasnym, splątanym kłębkiem grozy.

Tiffany wstała wcześnie, rozpaliła ogień i już szorowała podłogę, bardzo mocno, gdy weszła jej matka.

— Ehm… Czy nie powinnaś załatwiać takich spraw magicznie, kochanie? — Mama nigdy nie mogła zrozumieć, o co naprawdę chodzi w czarownictwie.

— Nie, mamo.

— Ale nie możesz tak jakby machnąć ręką i sprawić, żeby cały brud odleciał?

— Kłopot polega na tym, jak wytłumaczyć magii, co to jest brud. — Tiffany starała się zmyć upartą plamę. — Słyszałam o czarownicy spod Escrow, która się pomyliła i w efekcie straciła całą podłogę, swoje sandały i o mało co palec u nogi.

Pani Obolała cofnęła się o krok.

— Myślałam, że trzeba tylko pomachać rękami — wymamrotała nerwowo.

— To działa — przyznała Tiffany. — Ale tylko wtedy, kiedy macha się nimi tuż nad podłogą, trzymając szczotkę.

Skończyła podłogę. Sprzątnęła pod zlewem. Otworzyła wszystkie szafki, wyczyściła je i pochowała wszystko z powrotem. Wymyła nawet nogi mebli w miejscach, które stykały się z podłogą. Wtedy pani Obolała wyszła i poszukała sobie czegoś do roboty gdzie indziej, ponieważ najwyraźniej nie chodziło tu o dobre prowadzenie domu.

Bo nie chodziło. Jak powiedziała kiedyś babcia Weatherwax, jeśli chce się nosić głowę w chmurach, trzeba obiema nogami stąpać po ziemi. Szorowanie podłóg, rąbanie drewna, pranie, wyrabianie sera — takie zadania trzymały przy ziemi, uczyły, co jest rzeczywiste. Można było przeznaczyć na nie część umysłu, a reszta myśli miała czas, by poukładać się i uspokoić.

Czy była tu bezpieczna przed zimistrzem? Czy tutaj było bezpieczne przed zimistrzem?

Wcześniej czy później będzie musiała znów się z nim zmierzyć — z bałwanem, który sądził, że jest człowiekiem, i miał siłę lawiny. Magia może tylko na pewien czas go spowolnić, a także rozgniewać. Żadną zwykłą bronią nie da się z nim walczyć skutecznie, a ona nie miała żadnych niezwykłych.

Annagramma zaatakowała go z wściekłością! Tiffany też chciałaby być taka wściekła. Musi tam wrócić i jej podziękować… Ale przynajmniej Annagrammie powinno się udać. Ludzie zobaczyli, jak zmienia się w zielonoskóre, wrzeszczące monstrum. Taką czarownicę mogli szanować. A kiedy już ma się szacunek, ma się wszystko.

Musi też spróbować zobaczyć się z Rolandem. Nie wiedziała, co mu powiedzieć. Ale to właściwie nie szkodzi, bo on też nie będzie wiedział. Potrafili spędzić razem całe popołudnie, nie wiedząc, co powiedzieć. Pewnie jest teraz w zamku.

I kiedy szorowała dolne strony taboretów, zastanawiała się, co Roland porabia.

* * *

Ktoś dobijał się do drzwi zbrojowni. Takie właśnie są ciotki. Drzwi miały poczwórną grubość, były z dębu i żelaza, a one i tak się dobijały.

— Nie będziemy tolerowały takiej krnąbrności! — oznajmiła ciotka Danuta. Z drugiej strony drzwi rozległ się łoskot. — Czy ty się tam z kimś bijesz?

— Nie, piszę sonatę na flet! — odkrzyknął Roland.

Coś ciężkiego uderzyło o drzwi.

Ciotka Danuta odskoczyła. Z wyglądu przypominała nieco pannę Tyk, jednak z oczami kogoś wiecznie urażonego i ustami bezustannie narzekającego.

— Jeśli nie będziesz robił, co ci się mówi, powiem twojemu ojcu… — zaczęła i urwała, gdy drzwi otworzyły się gwałtownie.

Roland miał rozcięte ramię, był czerwony na twarzy, dyszał ciężko i pot ściekał mu po brodzie. Drżącą ręką uniósł miecz. Za nim, po przeciwnej stronie sali, stała bardzo pogięta zbroja. Odwróciła hełm, by spojrzeć na ciotki. Zgrzytnęło żelazo.

— Jeśli ośmielicie się niepokoić mojego ojca — ostrzegł Roland, kiedy patrzyły na zbroję — powiem mu o pieniądzach, które zginęły z wielkiej skrzyni w skarbcu. Nie kłamcie!

Przez moment — wystarczyło mrugnąć, by go nie zauważyć — na twarzy ciotki Danuty widoczne było poczucie winy, ale zniknęło natychmiast.

— Jak śmiesz! Twoja biedna matka…

— Nie żyje! — krzyknął Roland i zatrzasnął drzwi.

Wizjer hełmu uniósł się i wyjrzało pół tuzina Feeglów.

— Łojzicku, co za dwie stare scygi… — stwierdził Duży Jan.

— Moje ciotki — wyjaśnił posępnie Roland. — Co to jest scyga?

— Taka niby wielka stara wrona, co se siedzi gdziesik i ceka, aze ktoś umze — wyjaśnił Billy Brodacz.

— Aha, czyli już je poznaliście. — Rolandowi błysnęły oczy. — Spróbujmy jeszcze raz, dobrze? Mam wrażenie, że zaczynam chwytać, o co w tym chodzi.

Ze wszystkich części zbroi rozległy się protesty.

— Cicho! Damy chłopockowi jesce jedno szansę — zdecydował Rob Rozbój. — Na stanowiska!

Wśród brzęków i przekleństw Feeglowie rozeszli się po wnętrzu. Po chwili zbroja się wyprostowała, podniosła miecz i ruszyła na Rolanda, który słyszał dobiegające ze środka stłumione rozkazy.

Miecz zatoczył łuk, ale Roland odbił go jednym szybkim ruchem, odstąpił na bok, zamachnął się własnym mieczem i przerąbał zbroję na połowy. Brzęk rozległ się w całym zamku.

Górna część uderzyła o ścianę. Dolna zakołysała się tylko, ale stała nadal.

Po kilku sekundach ponad krawędzią żelaznych spodni wyjrzały liczne małe głowy.

— Czy coś takiego powinno się zdarzyć? — spytał Roland. — Wszyscy są… eee… cali?

Szybkie odliczenie wykazało, że istotnie nie ma żadnych połówek Feeglów, choć jest sporo siniaków, a Tępak Wullie stracił swój spog. Jednak wielu Feeglów chodziło w kółko i klepało się dłońmi w uszy — ten brzęk był naprawdę bardzo głośny.

— Niezły atak — pochwalił Rob Rozbój. — Chyba nabieras wiedzenia o walce.

— Rzeczywiście, poszło mi lepiej — zgodził się Roland z dumną miną. — Próbujemy jeszcze?

— Nie! Znacy… nie. Tak se myślę, ze na dziś już wystarcy. Roland spojrzał na małe zakratowane okienko wysoko w murze.

— Dobrze, teraz pójdę do ojca — rzekł i jego radość przygasła. — Już po obiedzie… Jeśli nie odwiedzam go codziennie, zapomina, kim jestem.

Kiedy wyszedł, Feeglowie spojrzeli po sobie.

— Chłopocek ni ma teroz łatwego życia — uznał Rob Rozbój.

— Ale musis psyznać, że idzie mu lepiej — rzekł Billy Brodacz.

— Ano, ni je z niego taki borok, jak zem myślał, ale ten mieć je dla niego dużo za cienzki. I tseba mi tygodni nauki — oświadczył Duży Jan. — Momy te tygodnie, Rob?

Rob Rozbój wzruszył ramionami.

— Kto może widzieć? Ale będzie bohaterem, choćby nie wim co. Wielko ciut wiedźma juz niedługo spotka zimistsa. Nie może z tym walcyć. Je tak, jak mówiła wiedźma wiedźm: Nie mozes walcyć z łopowieściom tak starom. Znajdzie sposób. — Złożył dłonie przy ustach. — Dalej, chłopocki, wrocamy do kopca! Psyjdziemy tu wiecorem! Może nie da sie tak łod razu zrobić bohatera.

* * *

Młodszy brat Tiffany był dostatecznie duży, by chcieć uchodzić za jeszcze większego. To niebezpieczna ambicja na pracowitej fermie — są tam konie o wielkich kopytach, wodopoje dla owiec i sto jeden innych miejsc, gdzie mała osoba może pozostać niezauważona, dopóki nie będzie za późno. Ale najbardziej ze wszystkiego lubił wodę. Kiedy nie można było go znaleźć, zwykle siedział nad rzeką i łowił ryby. Kochał rzekę, co mogło dziwić, gdyż kiedyś wyskoczył z niej wielki zielony potwór i chciał go pożreć. Jednakże Tiffany trafiła potwora w paszczę wielką żelazną patelnią. Ponieważ Wentworth jadł wtedy cukierki, jego jedyny komentarz brzmiał „Tiffy walnęła rybę, aż bangnęło”. Mimo to wyrastał na utalentowanego wędkarza. Dzisiaj po południu także łowił. Odkrył, jak zgadywać, gdzie się przyczaiły potwory. Naprawdę duże szczupaki kryły się w głębokich czarnych dołach, snując swe powolne, głodne myśli, aż przynęta Wentwortha opadała im niemal wprost do paszczy.

Kiedy Tiffany poszła po niego, wracał już ścieżką do domu. Zataczał się, mokry i brudny, i dźwigał rybę, która wyglądała, jakby ważyła połowę tego co on.

— Załapałem takiego wielkiego! — krzyknął, gdy tylko ją zobaczył.

— Abe wymyślił, że wpłyną pod przewróconą wierzbę, wiesz? Mówił, że o tej porze roku będą łapać na wszystko. Widzisz, jaki wielki? Przewrócił mnie, ale go utrzymałem! Waży co najmniej trzydzieści funtów!

Jakieś dwadzieścia, pomyślała Tiffany, ale ryby zawsze są o wiele cięższe dla kogoś, kto je złowił.

— Brawo. Ale idźmy prędzej, nadchodzi mróz.

— Mogę go zjeść na kolację? Strasznie się męczyłem, żeby go podebrać! Co najmniej trzydzieści pięć funtów! — opowiadał Wentworth, uginając się pod ciężarem ryby.

Tiffany wiedziała, że nie warto mu proponować pomocy. To by była obraza.

— Nie, trzeba go oczyścić i namoczyć przez jeden dzień, a mama zrobiła dzisiaj potrawkę. Ale jutro ugotuję ci go w sosie imbirowym.

— I wystarczy dla wszystkich — dodał szczęśliwy Wentworth. — Bo waży co najmniej czterdzieści funtów!

Tej nocy, kiedy zdobycz zyskała należny podziw wszystkich i okazało się, że waży dwadzieścia trzy funty (z ręką Tiffany na wadze, żeby trochę pomóc), Tiffany w komórce oczyściła rybę. To takie ładne określenie na wyrwanie albo wycięcie wszystkiego, czego nie powinno się zjadać — a gdyby ona mogła decydować, oznaczałoby całą rybę. Niezbyt lubiła szczupaka, ale czarownica nie powinna kręcić nosem na darmową żywność, a w dobrym sosie nie będzie smakował szczupakiem.

Potem, kiedy zgarniała wnętrzności do wiadra dla świń, dostrzegła błysk srebra. Cóż, trudno mieć pretensje do Wentwortha, że był zbyt podniecony, by wyciągnąć przynętę.

Sięgnęła w głąb wiadra i wyjęła pokrytego śluzem i łuskami, ale łatwo rozpoznawalnego srebrnego konika.

Powinien teraz zahuczeć grom. A tylko Wentworth w sąsiednim pomieszczeniu po raz dziesiąty opowiadał o heroicznym schwytaniu straszliwej ryby. Powinna zerwać się wichura, ale jedynie lekki przeciąg poruszał płomykami świec.

Lecz zimistrz wiedział, że dotknęła tego konika. Wyczuła jego wstrząs.

Podeszła do drzwi. Kiedy je otworzyła, spadło kilka płatków śniegu. Jakby zadowolone, że mają publiczność, posypały się gęsto następne, aż w końcu — bez żadnego dźwięku prócz cichego syku — noc stała się biała. Tiffany wyciągnęła rękę, złapała kilka płatków i przyjrzała się uważnie. Małe lodowe Tiffany topniały jej na skórze.

O tak. Odnalazł ją.

Umysł jej ostygł, ale kryształowe tryby myśli wirowały szybko.

Mogłaby wziąć konia… Nie, w taką noc nie dojedzie na nim daleko. Powinna zatrzymać tę miotłę.

Powinna nie tańczyć.

Nie miała dokąd uciekać. Musi znowu się z nim zmierzyć, spotkać go tutaj i powstrzymać ostatecznie. W górach, z ich czarnymi lasami, trudniej było sobie wyobrazić wieczną zimę. Tutaj było łatwiej, a że było łatwiej, to było i gorzej. Przyprowadzał zimę do jej serca. Czuła, jak z każdą chwilą robi się zimniejsze.

Ale śnieg leżał już głęboki na kilka cali — po tak krótkim czasie. Zanim jeszcze została czarownicą, była córką pasterza, więc teraz miała pilniejsze sprawy.

Wróciła do złocistego ciepła i światła kuchni.

— Tato — powiedziała. — Musimy zadbać o stado.

Rozdział trzynasty

Lodowa korona

To było wtedy. A to jest teraz.

— Ech, łojzicku! — jęknął Ciut Groźny Szpic na dachu wozowni.

Ogień zgasł. Przesłaniający niebo śnieg zaczął rzednąć. W górze rozległ się piskliwy krzyk. Ciut Groźny Szpic wiedział, co ma robić. Uniósł ręce i zamknął oczy, a myszołów zanurkował z białego nieba i porwał go w górę.

Lubił to. Kiedy otworzył oczy, świat kołysał się w dole.

— Wiązuj na górę, ino sybko, młodziaku! — usłyszał głos nad sobą.

Chwycił cienką skórzaną uprząż i pociągnął, a szpony myszołowa delikatnie zwolniły chwyt. Potem, ręka za ręką, szarpany wiatrem, wspiął się po ptasich piórach, aż mógł złapać pas lotnika Hamisha.

— Rob mówi, ześ je dość duży, coby cie zabrać do Zaświatów — rzucił Hamish przez ramię. — Rob posed po Bohatera. Mas scenście, mały.

Ptak skręcił.

W dole śnieg… odchodził. Nie topniał już, ale po prostu się odsuwał od zagrody, jak cofa się fala albo jakby ktoś nabierał tchu, bez żadnego dźwięku głośniejszego niż tchnienie.

Morąg przefrunęła wokół zagrody. Ludzie rozglądali się dookoła ze zdziwieniem.

— Jedna martwa łowiecka i z dziesieńć martwych jagniontek — oświadczył Hamish. — Ale ni mo wielkiej ciut wiedźmy! Zabrał jo!

— Gdzie?

Hamish wprowadził Morąg w szeroki krąg. Wokół farmy śnieg przestał padać, ale dalej, na nizinach, wciąż walił z nieba jak młotem.

A po chwili nabrał kształtu.

— O tam — wskazał Hamish.

* * *

No dobrze, ciągle żyję. Jestem tego właściwie pewna.

Tak.

I czuję, że dookoła jest bardzo zimno, ale mnie nie jest zimno, co trudno wytłumaczyć.

I nie mogę się ruszyć. Wcale.

Biel wokół mnie. I w mojej głowie też biało.

Kim jestem?

Przypominam sobie imię Tiffany. Mam nadzieję, że to ja.

Biel dookoła. To już się kiedyś zdarzyło. To było jakby we śnie albo we wspomnieniu, albo jeszcze gdzieś, ale nie mam dla tego odpowiedniej nazwy. I wszędzie dookoła ta biel opada. I rośnie dookoła, unosi mnie… Tak powstawała Kreda, bezgłośnie, pod pradawnymi morzami.

Tyle oznacza moje imię.

Oznacza Ląd pod Falą.

I jak fala jej umysł zalały kolory — przede wszystkim czerwień wściekłości.

Jak on śmiał!

Jak mógł zabijać owce?

Babcia Obolała by na to nie pozwoliła. Nigdy nie straciła jagnięcia. Umiała przywrócić je do życia.

Nigdy nie powinnam stąd odchodzić, myślała Tiffany. Może lepiej było zostać i spróbować samej się wszystkiego nauczyć. Ale gdybym nie odeszła, czy nadal byłabym sobą? Czy wiedziałabym to, co wiem? Czy byłabym tak silna jak moja babcia, czy zostałabym chichotnicą? Ale teraz będę silna.

Kiedy zabójczą pogodą rządzi ślepa siła natury, można tylko przeklinać; ale jeśli ta siła chodzi po świecie na dwóch nogach — wtedy to już jest wojna. Ktoś będzie musiał zapłacić!

Spróbowała się ruszyć i w końcu biel ustąpiła. W dotyku była twarda jak ubity śnieg; odpadła, pozostawiając otwór.

Przed Tiffany ciągnęła się gładka, lekko przejrzysta podłoga. Potężne kolumny wyrastały aż do stropu ukrytego we mgle. Były też ściany, z tego samego materiału co podłoga. Wyglądały jak lodowe — widziała w nich nawet małe bąbelki powietrza — ale kiedy ich dotykała, wydawały się jedynie chłodne.

To było rozległe pomieszczenie bez żadnych mebli. Taką komnatę mógłby zbudować król, by zademonstrować, że stać go na marnowanie takiej przestrzeni.

Tiffany szła środkiem komnaty, jej kroki odbijały się echem. Nie, nie ma nawet krzesła. Zresztą czy byłoby wygodne, gdyby nawet jakieś znalazła?

W końcu znalazła tylko schody wiodące w górę (chyba że, naturalnie, ktoś zaczynał od szczytu). Zaprowadziły ją do kolejnej sali. Tutaj już stały jakieś meble — takie dziwne kanapy, na których powinny leżeć bogate damy, zmęczone, ale piękne. Och, stały tu również urny, bardzo wiele urn, i posągi. Posągi przedstawiały atletów i bogów, całkiem podobnych do tych z obrazków w „Mitologii” Chaffincha, zajętych starożytnymi czynnościami, takimi jak ciskanie oszczepów albo zabijanie gołymi rękami wielkich węży. Wszyscy razem nie mieli nawet skrawka odzieży, jednak mężczyźni nosili figowe liście. Ogarnięta pasją badawczą Tiffany odkryła, że nie da się ich zdjąć.

Palił się ogień. Najpierw ją zdziwiło, że polana też są z lodu. Drugie — że płomienie są niebieskie. I chłodne.

Na tym poziomie w mury wbudowano wysokie, strzeliste okna, ale zaczynały się wysoko nad podłogą i ukazywały jedynie niebo ze słońcem bladym niczym widmo pośród chmur.

Kolejne schody, tym razem szerokie i wytworne, zaprowadziły ją na następny poziom, gdzie znalazła jeszcze więcej urn, posągów i kanap. Kto mógłby tutaj mieszkać? Ktoś, kto nie potrzebuje jedzenia ani snu, to jasne. Ktoś, kto nie dba o wygodę.

— Zimistrzu!

Głos odbijał się od ściany do ściany, rozbrzmiewając „TRZU… Trzu… trzu…” aż ucichł.

A zatem kolejne schody i tym razem pojawiło się coś nowego. Na cokole, takim jak dla posągów, była korona. Unosiła się w powietrzu o kilka stóp nad podstawą, obracała się delikatnie i skrzyła od szronu. Kawałek dalej stał jeszcze jeden posąg, mniejszy niż inne. Wokół niego tańczyły i migotały zielone, niebieskie i złote światełka.

Wyglądały całkiem jak zorza osiowa, widoczna czasem zimą, jak faluje nad górami w środku świata. Niektórzy uważali, że jest żywa.

Posąg był tego samego wzrostu co Tiffany.

— Zimistrzu!

Wciąż żadnej odpowiedzi. Całkiem ładny pałac, bez kuchni, bez łóżka… On nie potrzebował snu ani jedzenia, nie potrzebował mieszkania, więc dla kogo ten pałac?

Znała już odpowiedź: Dla mnie.

Wyciągnęła dłoń, by dotknąć tańczących światełek, a one przepłynęły wzdłuż jej ręki i objęły całe ciało, tworząc suknię błyszczącą jak śnieżne pola w blasku księżyca. Tiffany była zaskoczona, potem zła. Pożałowała, że nie ma lustra, poczuła z tego powodu wyrzuty sumienia i znowu gniew. Uznała, że gdyby jednak znalazła lustro, zajrzałaby w nie tylko po to, by sprawdzić, jak bardzo jest rozzłoszczona.

Poszukała chwilę i znalazła lustro, które było jedynie ścianą lodu barwy tak ciemnej zieleni, że niemal czerni.

Rzeczywiście wyglądała na rozzłoszczoną. A także niezwykle, cudownie roziskrzoną. Otaczały ją maleńkie rozbłyski złota, zieleni i błękitu, takie jak na niebie w zimowe noce.

— Zimistrzu!

Musi ją obserwować. Może być wszędzie.

— No dobrze! Jestem! Wiesz o tym!

— Tak, wiem — odezwał się zimistrz zza jej pleców.

Tiffany odwróciła się i uderzyła go w twarz, a potem jeszcze raz, drugą ręką.

Miała wrażenie, że trafiła w skałę. Wyraźnie szybko się uczył.

— To za owce — powiedziała, potrząsając rękami, by przywrócić w nich czucie. — Jak mogłeś! Przecież wcale nie musiałeś!

Wydawał się bardziej ludzki. Albo nosił prawdziwe ubranie, albo bardzo się napracował, żeby wyglądało jak prawdziwe. Udało mu się być… no, przystojnym. I już nie zimnym, tylko chłodnym.

To bałwan, zaprotestowała Druga Myśl. Nie zapominaj o tym. Tyle że jest za sprytny, żeby mieć oczy z węgielków i nos z marchewki.

— Au! — powiedział zimistrz, jakby właśnie sobie przypomniał, że powinien.

— Żądam, żebyś mnie stąd wypuścił! — rzekła Tiffany. — Natychmiast!

Brawo, odezwała się Druga Myśl. Chcesz, żeby w efekcie chował się za rondlami na kredensie w kuchni. No tak…

— W tej chwili — odparł bardzo spokojnie zimistrz — jestem wichurą rozbijającą statki o tysiące mil stąd. Zmieniam w lód wodę w rurach w zasypanym śniegiem miasteczku. Zamrażam pot na czole konającego człowieka, zagubionego w straszliwej śnieżycy. Wpełzam bezgłośnie pod drzwi. Zwisam z rynien. Gładzę futro śpiącej w jaskini niedźwiedzicy i krążę we krwi ryb pod lodem.

— To mnie nie obchodzi! — oznajmiła Tiffany. — Nie chcę tu być! I ciebie też być nie powinno!

— Dziecko, czy pójdziesz ze mną? — zapytał zimistrz. — Nie skrzywdzę cię. Jesteś tu bezpieczna.

— Przed czym? — spytała Tiffany. A że zbyt wiele czasu w towarzystwie panny Tyk działa na sposób mówienia, nawet w chwilach napięcia, dodała jeszcze: — Od czego?

— Od śmierci — wyjaśnił zimistrz. — Tutaj nigdy nie umrzesz.

* * *

W głębi kredowej jamy Feeglowie wygrzebali więcej kredy i powstał tunel wysoki na pięć stóp i mniej więcej tak samo długi.

Przed wejściem stał Roland de Chumsfanleigh (to nie jego wina). Jego przodkowie byli rycerzami i posiedli Kredę, zabijając królów, którzy myśleli, że to oni ją posiadają. Miecze — o to wtedy chodziło przede wszystkim. Miecze i ścinanie głów. Tak w owych czasach zdobywało się ziemię. Ale potem reguły uległy zmianie i człowiek nie potrzebował już miecza, by być posiadaczem ziemi — wystarczały mu odpowiednie kawałki papieru. Ale przodkowie Rolanda nie pozbywali się mieczy, na wypadek gdyby ktoś pomyślał, że cała ta sprawa z kawałkami papieru nie jest uczciwa. Wiadomo bowiem, że nie da się wszystkich zadowolić.

Roland zawsze chciał być dobrym szermierzem i zaszokowało go odkrycie, że miecze są takie ciężkie. Przed lustrem często walczył z własnym odbiciem i prawie zawsze wygrywał. Prawdziwe miecze na to nie pozwalały. Człowiek próbował nimi machnąć, a w rezultacie to one nim machały. Uświadomił sobie, że może jednak jest stworzony raczej do kawałków papieru. Poza tym nosił okulary, co nie jest łatwe pod hełmem, zwłaszcza kiedy ktoś inny uderza w ten hełm mieczem.

Miał teraz na głowie hełm i trzymał miecz o wiele dla niego za ciężki — choć by się do tego nie przyznał. Nosił też kolczugę, w której bardzo trudno mu się chodziło. Feeglowie bardzo się starali ją dopasować, ale i tak krok zwisał mu do kolan i brzęczał śmiesznie przy każdym ruchu.

Nie jestem bohaterem, myślał Roland. Mam miecz, który mogę unieść tylko oburącz, mam tarczę, też strasznie ciężką, i mam konia z takimi firankami dookoła, którego musiałem zostawić w domu (a ciotki dostaną szału, kiedy zajrzą do salonu), ale w środku pozostałem dzieciakiem, który chętnie by się dowiedział, gdzie jest wygódka.

Ale ona uwolniła mnie od królowej elfów. Gdyby nie ona, wciąż byłbym głupim dzieckiem, a nie… no, młodym człowiekiem, który ma nadzieję, że nie jest nazbyt głupi.

Nac Mac Feeglowie wpadli do jego pokoju, przedzierając się przez burzę, która nadeszła nocą. Powiedzieli, że właśnie nadszedł czas, by został Bohaterem dla Tiffany… No to zostanie. Tego był pewien. Prawie pewien. Tyle że w tej chwili sceneria nie wyglądała tak, jak się spodziewał.

— Wis, psez kazdo grotę można tam wliźć — tłumaczył Rob Rozbój siedzący na hełmie Rolanda. — Ale tsa mieć wiedzenie o ksyłokroku. No dobra, Duży Janie, ty pirsy…

Duży Jan wkroczył do kredowego tunelu. Wysunął do tyłu zgięte w łokciach ramiona i odchylił się, dla równowagi wyciągając do przodu nogę. Kilka razy pokręcił stopą w powietrzu, zrobił krok naprzód i zniknął w chwili, gdy dotknął stopą gruntu.

Rob Rozbój walnął pięścią w hełm Rolanda.

— Dobra, wielki Bohateze! — zawołał. — Rusamy!

* * *

Nie było stąd wyjścia. Tiffany nie była nawet pewna, czy jest jakieś wejście.

— Gdybyś była Letnią Panią, tobyśmy zatańczyli — powiedział zimistrz. — Ale wiem już, że nią nie jesteś. Jednak dla ciebie stałem się człowiekiem i muszę mieć towarzystwo.

Szalejące myśli Tiffany pokazywały obrazy: żołądź wypuszczający pęd, Żyzne Stopy, róg obfitości… Jestem boginią na tyle, by oszukać parę desek w podłodze, żołędzia i garść nasion, myślała. Jestem całkiem jak on. Żelaza dość, by zrobić gwóźdź, nie zmienia śnieżnego bałwana w człowieka, a kilka dębowych liści nie zmienia mnie w boginię.

— Chodź — rzekł zimistrz. — Pokażę ci mój świat. Nasz świat.

* * *

Kiedy Roland otworzył oczy, widział tylko cienie. Nie cienie rzeczy — po prostu cienie snujące się jak pajęczyny.

— Spodziewałem się, że będzie… cieplej — oznajmił, starając się nie okazywać ulgi.

Wokół niego wyskakiwali z pustki Feeglowie.

— Bo myślis sobie o piekłach — wyjaśnił Rob Rozbój. — One cęsto som takie bardziej piekące, fakt. Zaświaty som rocej smętne. Tutaj trafiajom ludzie, jak som zagubione, rozumis.

— Jak to? Znaczy, jak w ciemną noc, kiedy ktoś źle skręci…

— Ni… Tacy, co som umarli, kiedy jesce nie powinni, i teroz nie majom gdzie iść. Albo może wpadli do dziury między światami i nie znajom drogi. Niektózy to nawet nie wiedzom, gdzie som, bidacyska. Strosnie dużo sie zdaza takich zecy. I w Zaświatach ni ma nic do śmiechu. Ten akurat nazywał sie Limbo, bo tsa było być giętkim jak limba, coby się zmieścić psez niskie dzwi. Wyglonda, ze mocno sie popsuł, odkąd łostatni raz tu byliśmy. — Podniósł głos. — Syćkie brawo, chłopcy, dla Ciut Groźnego Szpica, który psesed z nami pirsy raz!

Zabrzmiały okrzyki, a Ciut Groźny Szpic pomachał mieczem.

Roland przedzierał się przez cienie, które rzeczywiście stawiały leciutki opór. Samo powietrze było tutaj szare. Niekiedy słyszał stęknięcia, czasem ktoś kaszlał z daleka. A potem zabrzmiały kroki… i brzmiały coraz bliżej…

Dobył miecza i w półmroku wytężył wzrok.

Cienie się rozstąpiły i obok przeszła bardzo stara kobieta w wystrzępionej, wytartej sukience. Ciągnęła za sobą duże tekturowe pudło podskakujące na nierównościach gruntu. Nawet nie spojrzała na Rolanda.

Opuścił miecz.

— Myślałem, że będą tu potwory — powiedział, gdy stara kobieta zniknęła w mroku.

— Ano — zgodził się ponuro Rob Rozbój. — Bo som. Myśl o cymś solidnym, co?

— Czymś solidnym?

— Ni żartuje! Myśl o pozondnej wielkiej góze albo o młocie! Cokolwiek robis, nie zyc sobie nicego, nicego nie żałuj, na nic nie miej nadziei.

Roland zamknął oczy, a potem uniósł rękę, by ich dotknąć.

— Ciągle widzę! A przecież oczy mam zamknięte!

— Ano! Bo wincej zobacys z zamkniętymi łocami. Popats dookoła, jak sie łośmielis!

Nie otwierając oczu, Roland zrobił kilka kroków i rozejrzał się. Na pozór wszystko pozostało takie samo, może tylko było bardziej szare i smętne. Ale po chwili zobaczył — jaskrawy pomarańczowy rozbłysk, linię w ciemności, która pojawiła się i zniknęła.

— Co to było?

— Nie wimy, jak łone same siebie nazywajom. My je nazywamy upiory — rzekł Rob.

— Te błyski światła?

— A nie, tamten to był daleko. Jak chces zobacyć jakiegoś z bliska, to stoi tuz psy tobie.

Roland odwrócił się pospiesznie.

— Ześ zrobił klasycny błąd — upomniał go Rob. — Ześ łotwozył łocy!

Roland zamknął oczy. I zobaczył upiora tuż obok.

Nie zadrżał. Nie krzyknął. Wiedział, że przyglądają mu się setki Feeglów.

Z początku pomyślał: To szkielet. Kiedy upiór zabłysnął znowu, przypominał ptaka, wysokiego ptaka, podobnego do czapli. Potem był postacią z kresek, jakie rysują małe dzieci. Raz za razem wykreślał się cienkimi płomiennymi liniami na tle ciemności.

Wyrysował sobie paszczę, pochylił się na moment, ukazując setki ostrych jak igły zębów, i zniknął.

Feeglowie zamruczeli z uznaniem.

— Ano, dobze ześ sobie radził — pochwalił Rob. — Ześ popatsył mu w pasce i nawet o krok ześ sie nie cofnoł.

— Byłem za bardzo przestraszony, żeby uciekać.

Rob Rozbój zbliżył głowę do ucha chłopca.

— Ano — szepnął. — Wim to dobze. Dużo jest takich, co zostali bohaterami, bo za bardzo sie bali, coby uciekać. Ale ześ nie wzasnoł, ześ nie zafajdał gatek i to dobze. Dalej będzie ich wincej. Nie puscaj ich do swojej głowy! Tsymaj ich z daleka!

— Czemu? A co one… Nie, nie mów!

Poszedł przez cienie. Mrugał, żeby niczego nie przeoczyć. Stara kobieta zniknęła, ale mrok zaczął wypełniać się ludźmi. W większości stali samotnie albo siedzieli na krzesłach. Niektórzy błąkali się w ciszy. Minęli mężczyznę w starodawnym kostiumie, który przyglądał się własnej dłoni, jakby widział ją po raz pierwszy.

Spotkali kobietę, która kołysała się rytmicznie i cienkim głosem małej dziewczynki śpiewała bezsensowną piosenkę. Kiedy Roland przechodził, rzuciła mu dziwny, obłąkany uśmiech. Tuż za nią stał upiór.

— No dobrze — rzekł ponuro Roland. — Teraz mi powiedz, co robią…

— Pozerajom twoje wspomnienia — wyjaśnił Rob. — Twoje myśli som dla nich zecywiste. Mazenia i nadzieje som jak jedzenie. Właściwie to zwykłe robactwo. Tak sie dzieje, kiedy o takie miejsca nikt nie dba.

— A jak mogę je zabić?

— Ho, ho, strasnie groźnego głosu ześ użył. Patscie na nasego wielkiego Bohatera! Nie psejmuj sie nimi, chłopecku. Nie bedom cie na razie atakować, a mamy robotę.

— Nie cierpię tego miejsca!

— Ano. Piekło je bardziej łozywione. A teraz wolniej, bo dochodzimy do zeki.

Rzeka płynąca przez Zaświaty była ciemna jak ziemia. Pluskała o brzeg powoli i oleiście.

— Aha, chyba o niej słyszałem — stwierdził Roland. — Jest tu przewoźnik, tak?

Tak.

I nagle stał tam w długiej, niskiej łodzi. Ubrany był na czarno, oczywiście, że na czarno, i miał głęboki kaptur, który całkowicie skrywał jego oblicze oraz wywoływał wrażenie, że tak jest lepiej.

— Ceść, kolego! — zawołał wesoło Rob Rozbój. — Jak leci?

No nie, to znowu wy, odezwała się czarna postać głosem, który był nie tyle słyszalny, ile wyczuwalny. Myślałem, że macie zakaz.

— Wis, to ino takie ciut nieporozumienie — uspokoił go Rob i zsunął się ze zbroi Rolanda. — Musis nas tam wpuścić, bo żeśmy i tak już som martwi.

Przewoźnik wyciągnął rękę. Czarna szata zsunęła się i to, co wskazywało Rolanda, wyglądało całkiem jak kościsty palec.

Ale on musi zapłacić przewoźnikowi, oznajmił głosem krypt i cmentarzy.

— Nie, dopóki nie będę po drugiej stronie — odparł stanowczo Roland.

— Dajze spokój — zwrócił się do przewoźnika Tępak Wullie. — Psecie widzis, ze to Bohater! Jak mozes nie zaufać Bohaterowi, to komu?

Kaptur wpatrywał się w Rolanda — zdawało się, że trwa to setki lat.

No dobrze, niech będzie.

Feeglowie rzucili się na pokład próchniejącej łodzi ze swym zwykłym entuzjazmem i okrzykami: „Łojzicku!”, „Dajom w tym rejsie co do picia?” i „No to jesteśmy tera na Styksie!!”. Roland wsiadł ostrożnie, podejrzliwie obserwując przewoźnika.

Mroczna postać szarpnęła za wielkie wiosło i odbili przy wtórze trzeszczenia łodzi, a po chwili — ku zdegustowaniu przewoźnika — także śpiewu. To znaczy mniej więcej śpiewu, w każdym możliwym rytmie i tempie, a bez żadnego szacunku dla melodii:

Piętnastu chłopa nastu na umrzyka skrzyni stu chłopa

Jo-ho-ho w butelce ho-ho rum rum rum ho

Pij za zdrowie pij, resztę czart pij pij uczyni…

Moglibyście się uciszyć?

Jo-ho w butelce czart uczyni rum stu chłopa

Z całej załogi chłopa w butelce ho-ho-jo-ho

Choć wypłynęło na skrzyni w butelce pij…

to bardzo nieodpowiednie zachowanie.

Jeden został piętnastu wypłynęło ich

Jo-ho za zdrowie czterdziestu dwóch

W butelce rum za zdrowie za zdrowie za zdrowie!

— Panie Rozboju… — odezwał się Roland. Łódź sunęła szarpnięciami naprzód.

— Co?

— Dlaczego siedzę obok błękitnego sera obwiązanego kawałkiem tar tanu?

— A, to Horacy — wyjaśnił Rob. — Kumpel Tępaka Wulliego. Nie zacepia cie, co?

— Nie. Ale próbuje śpiewać.

— Ano, błękitne censto sobie tak mrucom.

— Mnamnam mnam mnamnam… — podśpiewywał Horacy.

Dziób łodzi uderzył o brzeg i przewoźnik pospiesznie zszedł na ziemię. Rob Rozbój wspiął się po wystrzępionym rękawie kolczugi.

— Jak powiem słówecko — szepnął — to w nogi.

— Ale mogę zapłacić przewoźnikowi — zapewnił Roland. — Mam pieniądze.

— Co? — zdumiał się Feegle, jakby była to idea dziwaczna i niebezpieczna.

— Mam pieniądze — powtórzył Roland. — Pokonanie Rzeki Umarłych kosztuje dwa pensy. To stara tradycja. Dwa pensy, które kładzie się na powiekach zmarłego. Żeby mógł zapłacić za przeprawę.

— Ale sprytny chłopecek z ciebie, ni ma co — stwierdził Rob, kiedy Roland upuścił dwa pensy na kościstą dłoń przewoźnika. — A ześ nie pomyślał, coby wzionść etery?

— Książka mówi, że umarli biorą po dwa.

— Ano, może i dwa. Ale to dlatego, ze umarli potem nie chcom wracać!

Roland obejrzał się na ciemny nurt rzeki. Pomarańczowe błyski gromadziły się tłumnie na brzegu, który niedawno opuścili.

— Panie Rozboju, byłem kiedyś więźniem królowej krainy elfów.

— Ano, wim.

— Rok minął w tym świecie, ale tam wydawało się, że tylko kilka dni… tyle że tygodnie ciągnęły się jak stulecia. Było tak… tępo, że po jakimś czasie niczego nie mogłem już sobie przypomnieć. Ani mojego imienia, ani ciepła prawdziwego słońca, ani smaku prawdziwego jedzenia.

— Ano, to tez wimy. Żeśmy pomogali cie ratować. Nigdy zes nie podzienkował, ale ze trochę ci wtedy rozum odebrało, to ni mamy ci za złe.

— Proszę więc pozwolić, panie Rozboju, że podziękuję teraz.

— Ni ma o cym gadać. Zawse chentnie pomagamy.

— Ona trzymała takie stwory, które karmiły człowieka złudzeniami, aż umierał z głodu. Chciały odebrać komuś to, kim jest. Nienawidzę ich. Chcę je zabić, panie Rozboju. Kiedy coś zabiera człowiekowi wspomnienia, zabiera osobę. Wszystko, czym była.

— Pikny zamiar, ni ma co — przyznał Rob. — Ale wis, mamy tu ciut robótkę do załatwienia. Oż, łojzicku… Tak bywa, jak nikt o syćko nie dba i psyłazom upiory.

Na drodze leżał duży stos kości. Z całą pewnością były to kości zwierzęce, a za dodatkową wskazówkę służyły przegniłe obroże i kawałki zardzewiałego łańcucha.

— Trzy wielkie psy? — spytał Roland.

— Jeden bardzo duży pies z tsema głowami — odparł Rob Rozbój. — Bardzo popularna w Zaświatach rasa. Może raz — dwa psegryźć ci gardło. Tsy razy — dodał z satysfakcją. — Ale starcy położyć tsy psie chrupki na ziemi, a bidok będzie sie sarpał i skamlał cały dzionek. — Kopnął kości. — Ech, były casy, ze takie miejsca miały jakisik charakter. I pats, co łone tutaj porobiły.

Kawałek dalej siedział stwór, prawdopodobnie demon. Miał straszliwe oblicze i tak wiele kłów, że niektóre musiały służyć tylko na pokaz. Miał też skrzydła, ale nie zdołałyby go unieść w powietrze. Znalazł odłamek lustra, zaglądał w nie co kilka sekund i dygotał.

— Panie Rozboju — rzekł Roland. — Czy jest tu, na dole, cokolwiek, co mógłby zabić mój miecz?

— A ni. Nie zabić. Nie upiory. Niejako takie. To nie je magicny miec, rozumis.

— No to po co go wlokę ze sobą?

— Bo ześ je Bohaterem. Cy kto kiedy słysał o Bohateze bez mieca?

Roland wydobył miecz z pochwy — ciężki, wcale niepodobny do tej lekkiej, szybkiej, srebrzystej klingi, którą sobie wyobrażał przed lustrem. Bardziej przypominał metalową pałkę z ostrzem.

Chwycił go oburącz i cisnął na środek powolnego, ciemnego nurtu.

Na moment przed uderzeniem o wodę spośród fal wysunęła się biała ręka i pochwyciła miecz. Machnęła nim kilka razy i zniknęła pod powierzchnią.

— Czy coś takiego powinno się zdarzyć? — zapytał ze zdziwieniem Roland.

— Zeby cłek wyzucił miec?! — wrzasnął Rob. — Ni! Nie powinien — ześ zucać dobrego mieca do pijałki!

— Chodziło mi o tę rękę — wyjaśnił Roland. — Przed chwilą…

— A, łone… Casem sie pojawiajom — rzekł Rob lekceważąco, jakby rzeczni podwodni żonglerzy mieczami byli czymś całkiem zwyczajnym. — Ale terozki ni mas juz żadnej broni!

— Mówił pan, że miecz nie zrani upiora!

— Ano, ino ze chodzi tu o wrażenie, jasne? — Rob pomaszerował dalej.

— Ale przecież nie mając miecza, jestem bardziej bohaterski, prawda?

Reszta Feeglów ruszyła za nimi.

— Technicnie, fakt — przyznał Rob Rozbój niechętnie. — Ale tez może bardziej martwy.

— Poza tym mam Plan — oznajmił Roland.

— Mas Plan? — upewnił się Rob.

— Tak. Znaczy: ano.

— Zapisany?

— Dopiero co go wymy… — Roland urwał.

Ulotne cienie rozstąpiły się, odsłaniając wielką grotę. Pośrodku, wokół czegoś, co wyglądało na kamienny blok, jarzyło się złociste światło. Na kamieniu leżała niewysoka postać.

— Tośmy dosli — stwierdził Rob. — Nie było tak źle, co?

Roland mrugnął. Setki upiorów otaczały blok, ale w pewnej odległości, jakby wołałby nie podchodzić za blisko.

— Widzę… że ktoś tam leży — powiedział.

— To je sama Lato. Ale musimy być chytsy w tej robocie.

— Chytrzy?

— No, tacy… ostrożni — wyjaśnił Rob. — Boginie bywajom nerwowe. Bardzo dbajom o wizerunek.

— A nie jest tak, że po prostu, no… łapiemy ją i uciekamy?

— Ano, w końcu na to wyjdzie. Ale ty, chłopecku, bedzies tym, co jom ma pocałować. Das rade?

Roland był nieco wstrząśnięty, ale odpowiedział:

— Tak, tego… oczywiście.

— Damy tego łocekujom, wis…

— A potem uciekamy? — upewnił się Roland.

— Ano, bo wtedy pewno upiory spróbujom nas zatsymać, cobyśmy nie uciekli. Nie lubiom, jak ktosik stąd wychodzi. No dobra, chłopecku, rusaj.

Mam Plan, myślał Roland, podchodząc do kamiennego bloku. I na nim się skoncentruję. Nie myślę o tym, że idę przez tłum gry — zmołowatych potworów, które co prawda są tutaj tylko wtedy, kiedy mrugam, ale oczy zaczynają mi już łzawić. To, co mam w głowie, dla nich jest realne, tak?

Zaraz mrugnę, zaraz mrugnę, zaraz…

Mrugnął. Wszystko trwało tylko krótki moment, ale Roland trząsł się o wiele dłużej. Były wszędzie, a każda zębata paszcza patrzyła na niego. Przecież patrzenie zębami nie powinno być możliwe…

Pobiegł. Łzy ciekły mu z oczu, kiedy starał się nie zamykać powiek. Spojrzał na postać spowitą złocistym lśnieniem. Była dziewczyną, oddychającą, uśpioną… i wyglądała jak Tiffany Obolała.

* * *

Ze szczytu lodowego pałacu Tiffany widziała całe mile, wiele mil śniegu. Tylko Kreda pozostawała zielona. Jak wyspa.

— Widzisz, ile się nauczyłem? — spytał zimistrz. — Kreda jest twoja. Dlatego nadejdzie lato i będziesz szczęśliwa. Szczęście przychodzi wtedy, kiedy sprawy toczą się tak, jak powinny. Teraz jestem człowiekiem i to rozumiem.

Nie wrzeszcz, nie krzycz, ostrzegła ją Trzecia Myśl. Ale też nie stój jak słup.

— Aha… widzę — powiedziała Tiffany. — A reszta świata będzie trwała w zimie?

— Nie, są pewne regiony, które nigdy nie czują moich mrozów. Ale góry, niziny aż do Morza Okrągłego… tak.

— Umrą miliony ludzi!

— Ale tylko raz, rozumiesz. Dlatego to takie wspaniałe. A potem nie będzie już śmierci.

I Tiffany zobaczyła to jak na strzeżeniowiedźmowej pocztówce: ptaki przymarznięte do gałązek, konie i krowy nieruchome na polach, zamarznięte źdźbła trawy jak sztylety, nigdzie dymu z komina — świat bez śmierci, ponieważ nie pozostało w nim nic, co mogłoby umrzeć, a wszystko błyszczy jak metalowa folia.

Wolno skinęła głową.

— Bardzo… rozsądne — przyznała. — Ale szkoda, że nic nie będzie się poruszało.

— To łatwe — uspokoił ją zimistrz. — Śnieżne bałwany. Mogę stworzyć z nich ludzi.

— Żelaza dość, by zrobić gwóźdź? — spytała.

— Tak. Ja siebie tak stworzyłem.

Ale róże stopniały o świcie, pomyślała Tiffany i spojrzała na bladożółte słońce. Świeciło dostatecznie mocno, by zimistrz cały się skrzył. On rzeczywiście myśli jak człowiek, uznała, obserwując ten dziwny uśmiech. Myśli jak człowiek, który nigdy nie spotkał innego człowieka. Chichocze. Jest tak obłąkany, że nigdy nie zrozumie, jak bardzo jest obłąkany.

Nie ma pojęcia, co znaczy „człowiek”, nie wie, jaką zgrozę zaplanował, po prostu… nie rozumie. A jest taki szczęśliwy, że niemal miły…

* * *

Rob stuknął w hełm Rolanda.

— Bież sie do zecy, chłopecku.

Roland wpatrywał się w jaśniejącą postać.

— To nie może być Tiffany!

— Ano. Je boginiom i może wyglądać jak cokolwiek — odparł Rob. — Tylko jom cmoknij w policek, co? Nie rozpędzaj sie, ni mamy całego dzionka. Taki ciut sybki cmok i wiejemy.

Coś stuknęło Rolanda w kostkę. To był błękitny ser.

— Nie fasztuj sie Horacym. Łon ino chce, cobyś zrobił, co tseba — oświadczył szalony Feegle, którego Roland zapamiętał jako Tępaka Wulliego.

Podszedł bliżej, a lśnienie skrzyło się wokół niego — nikt przecież nie chce okazać się tchórzem wobec sera.

— To trochę… krępujące — wyznał.

— Łojzicku! Róbze swoje, co?

Roland pochylił się i cmoknął śpiącą w policzek. Otworzyła oczy, a on cofnął się szybko.

— To nie jest Tiffany Obolała — stwierdził i zamrugał. Upiory otaczały go gęsto jak źdźbła trawy.

— A teraz łap jom za rękę i w nogi — poradził Rob Rozbój. — Upiory sie wkuzom, jak zobacom, ze odchodzimy. — Stuknął wesoło w boczną część hełmu. — Ale to nic, tak? Bo psecie mas Plan!

— Mam nadzieję, że jest dobry — mruknął Roland. — Ciotki zawsze powtarzają, że jestem o połowę za mądry.

— Miło słyseć — ucieszył się Rob. — Bo to o wiele lepij, niz być o cy cwarte za gupim. A terozki łap damę i uciekaj!

Roland unikał spojrzenia dziewczyny, kiedy delikatnie jej pomagał wstać z kamiennej płyty. Odezwała się w języku, którego nie rozumiał. Tyle tylko, że na końcu jest chyba znak zapytania.

— Przybyłem, żeby cię uratować — powiedział. Spojrzała na niego złocistymi oczami węża.

— Owczarka ma kłopoty — oznajmiła głosem pełnym nieprzyjemnych ech i syków. — To smutne. Takie smutne.

— Może, no… może pobiegniemy — zaproponował. — Kimkolwiek jesteś…

Nie — Tiffany uśmiechnęła się do niego. To nie był miły uśmiech — miał w sobie odcień szyderstwa. Ruszyli.

— A jak wy walczycie z upiorami? — wysapał, gdy na czele armii Feeglów biegli przez jaskinie.

— Łone nie psepadajom za nasym smakiem — odparł Rob Rozbój, gdy rozstępowały się przed nimi cienie. — Może dlatego ze dużo myślimy o piciu i łone sie potem zatacajom. Sybciej!

Wtedy właśnie upiory uderzyły, choć „uderzenie” nie jest właściwym określeniem. Przypominało to raczej wpadnięcie na mur pełen szeptów. Nic ich nie chwytało, nie było szponów. Gdyby tysiące niewielkich, słabych stworzonek, na przykład krewetek albo much, próbowało kogoś zatrzymać, uczucie byłoby pewnie podobne.

Ale przewoźnik już czekał. Roland zatoczył się w stronę łodzi.

Należy się sześć pensów.

— Sześć? — zdziwił się Roland.

— Aj, żeśmy byli tam nawet ni dwie godziny, a już seść pensów slag trafił — westchnął Tępak Wullie.

Jeden dzienny powrotny i jeden normalny, wyjaśnił przewoźnik.

— Nie mam tyle! — jęknął Roland.

Zaczynał czuć lekkie szarpnięcia w głowie. Myśli musiały mocno się cisnąć, żeby dotrzeć do ust.

— Zostaw to mnie — rzucił Rob Rozbój. Odwrócił się, spojrzał na swoich braci Feeglów i walnął pięścią w hełm, by ich uciszyć. — Dobra, chłopaki! — zawołał. — Zostajemy!

Co? — zdumiał się przewoźnik. Nic z tego! Wychodzicie! Nie życzę sobie, żebyście znowu tkwili tutaj, na dole! Po waszej ostatniej wizycie ciągle jeszcze znajdujemy butelki! Wskakiwać do lodzi, ale już!

— Łojzicku, psecie nie możemy, kolego — tłumaczył mu Rob. — Mamy tako misio, wis, coby pomagać temu chłopeckowi. Gdzie łon nie idzie, my tez nie idziemy!

Ludzie nie powinni chcieć tu zostawać, warknął gniewnie przewoźnik.

— Ano, ale sybciutko łozywimy te jaskinie. — Rob uśmiechnął się szeroko.

Przewoźnik zabębnił palcami po drągu. Dźwięk przypominał turlanie kości.

No, w takim razie zgoda. Ale — i chce, żeby to było całkiem jasne — żadnych śpiewów!

Roland wciągnął dziewczynę do łodzi. Przynajmniej upiory trzymały się z daleka, ale kiedy przewoźnik odepchnął ją od brzegu, Duży Jan kopnął Rolanda w but i wskazał palcem w górę. Zygzaki pomarańczowego światła, całe setki zygzaków przesuwały się po sklepieniu groty. Jeszcze więcej czekało na drugim brzegu.

— Jak tam Plan, panie Bohateze? — spytał cicho Rob Rozbój, zsuwając się z hełmu chłopca.

— Czekam na dogodny moment — odpowiedział Roland z godnością. Zwrócił się do nie — Tiffany: — Jestem tu, żeby cię stąd wyprowadzić.

Starał się nie patrzeć jej prosto w oczy.

— Ty? — zdziwiła się nie — Tiffany, jakby sam pomysł wydał się jej zabawny.

— Hm… my — poprawił się Roland. — Wszystko zgodnie… Lekki wstrząs oznaczał, że łódź dotarła do brzegu. Upiory stały tam gęsto jak zboże na polu.

— No to idziemy — mruknął Duży Jan.

Ciągnąc za sobą nie-Tiffany, Roland przeszedł kilka kroków po ścieżce i stanął. Kiedy mrugał, widział przed sobą splątaną pomarańczową masę. Czuł leciutkie, słabe jak podmuchy bryzy szarpnięcia… ale były też w jego umyśle. Zimne i gryzące. To głupie. To się nie uda. Nie da sobie rady. Przecież w ogóle nie potrafi robić takich rzeczy. Jest krnąbrny, nierozważny i nieposłuszny, tak jak… uważają… jego… ciotki.

Za jego plecami Tępak Wullie zawołał z entuzjazmem:

— Postaraj sie, coby twoje ciotki były z ciebie dumne! Roland odwrócił się gniewnie.

— Moje ciotki? Opowiem ci o moich ciotkach…

— Ni ma casu, chłopecku! — krzyknął Rob Rozbój. — Rusamy dalej! Roland rozejrzał się dokoła. Umysł stanął mu w ogniu.

Nasze wspomnienia są rzeczywiste, myślał. I nie pozwolę na coś takiego!

Spojrzał na nie — Tiffany.

— Nie bój się — powiedział.

A potem wyciągnął rękę i szepnął:

— Pamiętam… miecz…

I kiedy zamknął oczy, zobaczył go — tak lekki, że ledwie czuł w dłoni jego ciężar, tak wąski, że ledwie go widział: linia w powietrzu, złożona z prawie samej ostrości. W lustrze zabił nim tysiące wrogów. Nigdy nie był za ciężki, poruszał się jak część jego ciała… i teraz się zjawił. Broń odcinająca wszystko, co przywierało, kłamało i kradło.

— Może jednak da sie zrobić Bohatera łod razu — stwierdził w zadumie Rob Rozbój, patrząc, jak upiory wyrysowują się do istnienia i giną. — Tępaku Wullie, mozes mi psypomnieć, kiedy to było, jak zem ci mówił, że casami powieś akurat to, co potsebne?

Tępak Wullie zdumiał się wyraźnie.

— Jak już o tym wspominas, Rob, to po prawdzie nie pamintam, żebyś to kiedy powiedział. Nigdy.

— Ni? No to jakbym mówił, to terozki by był akurat taki psypadek.

— Ale to dobze? — zaniepokoił się Wullie. — Powiedziałem, co tseba?

— Ano. Ześ powiedział. Pirsy raz. Jestem z ciebie dumny. Szeroki uśmiech pojawił się na twarzy Wulliego.

— Łojzicku! Hej, chłopcy, powiedział…

— Ale nie salej psesadnie — dodał Rob.

Roland wymachiwał migotliwą klingą i rozcinał upiory jak pasma pajęczyn. Wciąż nadchodziły kolejne, ale srebrzysta linia zawsze do nich docierała i uwalniała go. Cofały się, próbowały przybierać nowe kształty, odskakiwały przed żarem gniewu w jego umyśle. Miecz brzęczał. Upiory owijały się wokół ostrza, piszczały, skwierczały, rozpadały się na ziemi…

…a ktoś tłukł w jego hełm. I robił to już od dłuższego czasu.

— Co…? — Roland otworzył oczy.

— Skońcyły sie — poinformował Rob Rozbój.

Roland rozejrzał się zdyszany. Nieważne, czy patrzył otwartymi czy zamkniętymi oczami, jaskinie były puste, bez pomarańczowych linii. Nie-Tiffany obserwowała go z dziwnym uśmiechem na twarzy.

— Albo wyleziemy stond juz zaraz — powiedział Rob — albo może chces se tu jesce zacekać na następne?

— A tam juz idom — zauważył Billy Brodacz.

Wskazał za rzekę. Do groty wlewała się zwarta pomarańczowa masa — tyle upiorów, że między nimi nie było ani kawałka wolnej przestrzeni.

Roland zawahał się, wciąż z trudem łapiąc oddech.

— Wis co? — zaproponował Rob Rozbój. — Jak bedzies gzecnym chłopeckiem i uratujes te damę, psyprowadzimy cie tu innym razem. I weźmiemy jakieś kanapki, coby wyciecka sie udała.

Roland zamrugał.

— No… eee… przepraszam. Sam nie wiem, jak to się stało…

— Cas wiać! — wrzasnął Duży Jan.

Roland chwycił nie-Tiffany za rękę.

— Aha, i nie łoglondaj sie, dopóki stond nie wyjdziemy — uprzedził Rob Rozbój. — Wis, to taka tradycja.

* * *

Na szczycie wieży w bladych dłoniach zimistrza pojawiła się lodowa korona. Błyszczała mocniej niż brylanty, nawet przy tym bladym słońcu. To był najczyściejszy lód, bez bąbelków powietrza, bez skaz ani pęknięć.

— Zrobiłem ją dla ciebie — powiedział. — Letnia Pani nigdy nie będzie jej nosiła — dodał ze smutkiem.

Pasowała idealnie. I nie wydawała się zimna. Odstąpił.

— Wreszcie się stało — rzekł.

— Jest coś, co muszę zrobić — oświadczyła Tiffany. — Ale przedtem jest coś, czego muszę się dowiedzieć. Znalazłeś wszystkie składniki, które tworzą człowieka?

— Tak.

— A skąd wiedziałeś, jakie to składniki?

Zimistrz z dumą opowiedział jej o dzieciach, a Tiffany oddychała rytmicznie i starała się rozluźnić. Jego logika była niezwykle… logiczna. W końcu jeśli marchewka i dwa węgielki mogą stos śniegu zmienić w bałwana, to wielki kubeł soli, gazów i metali z całą pewnością może go zmienić w człowieka. To miało sens. W każdym razie miało dla zimistrza.

— Ale widzisz, powinieneś poznać całą tę piosenkę — powiedziała. — Ona mówi głównie o tym, z czego człowiek jest zrobiony. Ale nie o tym, kim jest.

— Było tam o składnikach, których nie potrafiłem znaleźć — odparł zimistrz. — Nie miały sensu. Nie miały substancji.

— Tak. — Tiffany smutnie pokiwała głową. — Ostatnie trzy linijki. One są najważniejsze. Naprawdę bardzo mi przykro.

— Ale znajdę je — zapewnił zimistrz. — Na pewno.

— Mam nadzieję, że tak, kiedyś. A powiedz: słyszałeś kiedyś o boffo?

— Co to za boffo? Nie było go w piosence! — Zimistrz się zaniepokoił.

— Och, boffo to sposób, w jaki istoty ludzkie zmieniają świat, oszukując same siebie — wyjaśniła Tiffany. — Jest cudowne. Otóż boffo stwierdza, że rzeczy nie mają żadnej mocy, jeśli ludzie im tej mocy nie nadadzą. Możesz uczynić jakąś rzecz magiczną, ale nie możesz magicznie stworzyć człowieka z rzeczy. To zawsze będzie tylko gwóźdź w twoim sercu. Tylko gwóźdź.

Oto nadszedł czas i wiem, co mam robić, myślała rozmarzona. Wiem, jak opowieść musi się skończyć. Muszę ją zakończyć we właściwy sposób.

Przyciągnęła do siebie zimistrza i zobaczyła wyraz oszołomienia na jego twarzy. Czuła zawrót głowy, jak gdyby nie dotykała stopami podłogi. Świat stał się… prostszy. Stał się tunelem prowadzącym w przyszłość. Mogła widzieć tylko twarz zimistrza, słyszeć tylko własny oddech, czuć tylko ciepło słońca na włosach.

To słońce było ognistą letnią kulą, ale i tak przewyższało dowolne ognisko.

Gdzie mnie to zaprowadzi, postanawiam pójść, myślała, pozwalając, by wlało się w nią ciepło. Postanawiam. Taki jest mój wybór. I muszę stanąć na palcach, dodała.

Grom po mojej prawej. Błyskawica po mojej lewej.

Ogień nade mną…

— Proszę — powiedziała. — Zabierz stąd zimę. Wracaj do swoich gór. Proszę.

Mróz przede mną…

— Nie. Jestem Zimą. Nie mogę być niczym innym.

— A więc nie możesz być człowiekiem — rzekła Tiffany. — Ostatnie trzy linijki to „Siły dość, by zbudować dom. Czasu dość, by przytulić dziecko. Miłości dość, by złamać serce”.

Równowaga… nadeszła szybko, znikąd. Tiffany poczuła, że się unosi.

Środek huśtawki się nie porusza. Nie odczuwa górności ani dolności. Jest zrównoważony.

Równowaga… a jego wargi są jak błękitny lód. Później będzie płakała nad zimistrzem, który chciał być człowiekiem.

Równowaga… a stara kelda powiedziała jej kiedyś: Jest w tobie taki mały, malusi kawałek, co nie stopnieje i nie spłynie”. Pora na odwilż.

Tiffany zamknęła oczy i pocałowała zimistrza…

…i ściągnęła z nieba słońce.

Mróz w ogień.

* * *

Cały szczyt pałacu stopniał w rozbłysku białego światła, które o setki mil od tego miejsca rzuciło cienie na mury. Słup pary wystrzelił z rykiem, przetykany błyskawicami, i rozpostarł się nad światem niby parasol, przesłaniając słońce. A potem zaczął opadać jako ciepły deszcz wybijający wąskie otwory w pokrywie śniegu.

Tiffany zawsze miała w głowie pełno myśli, a tym razem nie pozostała jej ani jedna. Leżała na bloku lodu, w deszczu, i słuchała, jak wokół niej rozpada się pałac.

Są takie chwile, kiedy wszystko, co człowiek może zrobić, jest już zrobione, a jemu nie pozostało nic innego, tylko skulić się i czekać, aż ucichnie grom.

Ale w powietrzu było coś jeszcze: złocisty błysk, który znikał, gdy próbowała na niego spojrzeć, a potem pojawiał się znowu, widoczny kątem oka.

Pałac topniał jak wodospad. Blok, na którym leżała, na wpół się ześliznął, na wpół spłynął po schodach, które stawały się rzeką. Wyżej padały wielkie kolumny, ale w locie zmieniały się z lodu w strumienie ciepłej wody, tak że do podłogi docierały jako ulewa kropel.

Żegnaj, błyszcząca korono! — myślała Tiffany z odrobiną żalu. Żegnaj, suknio z tańczących światełek! Żegnajcie, lodowe róże i płatki śniegu! Taka szkoda… Taka szkoda.

Aż w końcu zazieleniła się pod nią trawa, a wokół płynęło tyle wody, że miała do wyboru: wstać albo utonąć. Zdołała podnieść się na kolana i zaczekała, aż mogła stanąć normalnie, nieprzewracana przez bystry nurt.

— Masz coś, co należy do mnie, dziecko — odezwał się głos tuż za nią.

Odwróciła się, a wtedy złocisty błysk zmienił się w postać. To była jej własna postać, tylko oczy wydawały się… dziwne, jakby wężowe. Tutaj i teraz, kiedy żar słońca wciąż dudnił jej w uszach, nie poczuła zdziwienia.

Powoli wyjęła z kieszeni i oddała róg obfitości.

— Jesteś Letnią Panią, tak? — spytała.

— A ty jesteś tą owczarka, która chciała być mną? — Słowa brzmiały sycząco.

— Nie chciałam! — zapewniła pospiesznie Tiffany. — Dlaczego wyglądasz tak jak ja?

Letnia Pani usiadła na trawie. Tiffany dziwnie się czuła, patrząc na siebie. Zauważyła, że ma mały pieprzyk na karku.

— To się nazywa rezonans — odparła Letnia Pani. — Wiesz, co to takiego?

— To oznacza wspólną wibrację.

— Skąd owczarka może to wiedzieć?

— Mam słownik — wyjaśniła Tiffany. — I jestem czarownicą, jeśli można. Dziękuję.

— No cóż, kiedy ty brałaś różne rzeczy ode mnie, ja brałam od ciebie, mądra owcza czarownico — wyjaśniła Letnia Pani.

Zaczynała przypominać Tiffany Annagrammę. Co przyniosło ulgę. Nie wydawała się mądra ani miła… po prostu inna osoba, która przypadkiem jest bardzo potężna, ale nie jest przerażająco inteligentna, za to — prawdę mówiąc — trochę irytująca.

— Jak wyglądasz w swej prawdziwej postaci? — spytała Tiffany.

— Mam kształt upału na drodze, kształt zapachu jabłek…

Ładna odpowiedź, przyznała w myślach Tiffany, ale niezbyt pomocna.

Usiadła obok bogini.

— Czekają mnie kłopoty?

— Z powodu tego, co zrobiłaś zimistrzowi? Nie. Każdego roku musi umrzeć, tak samo jak ja. Umieramy, śpimy i budzimy się. Poza tym… byłaś zabawna.

— Och… zabawna, tak? — Tiffany zmrużyła oczy.

— Czego chcesz za to? — spytała Letnia Pani.

Tak, zupełnie jak Annagramma, uznała Tiffany. Nie zrozumie aluzji, choćby i wysokiej na milę.

— Czego chcę? Niczego. Tylko lata. Będę wdzięczna.

Letnia Pani się zdziwiła.

— Ludzie zawsze chcą czegoś od bogów.

— Ale czarownice nie przyjmują zapłaty. Zielona trawa i błękitne niebo mi wystarczą.

— Co? Przecież i tak je dostaniesz!

Letnia Pani wydawała się jednocześnie zdziwiona i zagniewana, a Tiffany trochę złośliwie i małostkowo była z tego zadowolona.

— To dobrze — powiedziała.

— Ocaliłaś świat przed zimistrzem.

— Prawdę mówiąc, panno Lato, uratowałam go przed głupią dziewczyną. Naprawiłam to, co zepsułam.

— Jeden drobny błąd? Będziesz głupią dziewczyną, jeśli nie przyjmiesz nagrody.

— Będę rozsądną młodą kobietą, jeśli odmówię. — Tiffany dobrze się poczuła, kiedy to powiedziała. — Zima się skończyła. Wiem. Widziałam wszystko. Gdzie mnie to zaprowadziło, postanowiłam pójść. Sama dokonałam wyboru, kiedy tańczyłam z zimistrzem.

Letnia Pani wstała.

— Nadzwyczajne — stwierdziła. — I niezwykłe. Cóż, teraz się rozstaniemy. Ale najpierw muszę jeszcze coś odebrać. Wstań, młoda kobieto.

Tiffany wykonała polecenie, a kiedy spojrzała w oblicze Lata, złote oczy zmieniły się w otchłanie, które wciągnęły ją do wnętrza.

Lato wypełniło ją całą. Musiało to trwać nie więcej niż kilka sekund, lecz wydawało się, że o wiele dłużej. Czuła, jak to jest być wietrzykiem gładzącym zielone poła w wiosenny dzień, sprawiać, że dojrzewa jabłko, dokonywać łososiowych skoków przez katarakty… wrażenia dochodziły wszystkie naraz i mieszały się w jedno wielkie, lśniące, złotożółte poczucie lata…

…które stawało się coraz gorętsze. Słońce czerwieniło się na rozpalonym niebie. Tiffany płynęła w powietrzu jak fala ciepłego oleju, ku rozżarzonemu spokojowi w głębi pustyń, gdzie giną nawet wielbłądy. Nie było tu nic żywego. Nic się nie poruszało prócz popiołu.

Spłynęła do wyschniętego koryta rzeki, gdzie po obu brzegach bielały kości różnych zwierząt. Nie widziała śladu błota, nawet kropli wilgoci w całej rozgrzanej jak piec krainie. Rzeka była rzeką kamieni — agatów pasiastych jak kocie oko, leżących wszędzie granatów, jaj grzmotu z ich barwnymi pierścieniami, kamieni brązowych, pomarańczowych, kremowych, niektórych z czarnymi żyłkami, a wszystkie były wypolerowane żarem.

— Oto serce lata — syknęła Letnia Pani. — Lękaj się mnie tak samo jak zimistrza. Nie należymy do was, choć to wy nadajecie nam kształty i imiona. Jesteśmy ogniem i lodem, w równowadze. Nie wchodź znowu pomiędzy nas…

Teraz wreszcie coś żywego się poruszyło. Węże wypełzły ze szczelin między kamieniami, same jak ożywione kamienie w kolorach brązu i czerwieni, umbry i żółci, czerni i bieli, pokryte arlekinowym deseniem i śmiertelnie lśniącymi łuskami.

Sprawdziły gorące powietrze swymi rozdwojonymi językami i zasyczały tryumfalnie.

Wizja zniknęła. Powrócił świat.

Woda spłynęła. Wieczny wiatr przemienił mgły i parę w długie pasma chmur, ale niepokonane słońce potrafiło się przebić. I jak to zawsze się dzieje — i zawsze za prędko — cudowne i wspaniałe zmieniło się we wspomnienie, a wspomnienie stało się snem. Jutro już go nie będzie.

Tiffany szła przez trawę w miejscu, gdzie stał pałac. Leżało tu jeszcze kilka odłamków lodu, ale znikną w ciągu godziny. Na niebie były chmury, lecz odpłyną. Zwykły świat naciskał na nią swymi zwykłymi, prostymi melodyjkami. Szła po scenie, ale przedstawienie dobiegło już końca i kto może teraz stwierdzić, że w ogóle się odbyło?

Coś zasyczało w trawie. Tiffany schyliła się i podniosła kawałek metalu. Był jeszcze ciepły resztką żaru, który stopił go i zniekształcił, ale wciąż dało się poznać, że to gwóźdź.

Nie, nie przyjmę prezentu tylko po to, żeby ofiarodawca lepiej się poczuł, pomyślała. Niby dlaczego? Mogę znaleźć własne prezenty. Byłam dla niej… zabawna, nic więcej.

Ale on… on tworzył dla mnie róże, góry lodowe i szron, i nigdy nie zrozumiał…

Odwróciła się gwałtownie, słysząc głosy. Feeglowie pędzili po zboczu wzgórza, w takim tempie, by człowiek mógł im dotrzymać kroku. I Roland dotrzymywał, choć był trochę zdyszany. W swojej za wielkiej kolczudze biegł jak kaczka…

Roześmiała się.

* * *

Dwa tygodnie później Tiffany wróciła do Lancre. Roland zabrał ją aż do Dwukoszula, a spiczasty kapelusz zabrał ją przez resztę drogi. Sprzyjało jej szczęście. Woźnica pamiętał pannę Tyk, a że zostało mu trochę miejsca na dachu dyliżansu, nie chciał przechodzić przez wszystko po raz drugi. Szlaki były zalane, woda płynęła rowami, a wezbrane rzeki wsysały mosty.

Najpierw odwiedziła nianię Ogg, której trzeba było wszystko opowiedzieć. Co pozwalało zaoszczędzić na czasie, bo jeśli człowiek powiedział coś niani Ogg, powiedział wszystkim. Kiedy niania usłyszała, jak postąpiła Tiffany z zimistrzem, śmiała się i śmiała.

Tiffany pożyczyła od niej miotłę i poleciała wolno nad lasem w stronę chaty panny Spisek.

Coś się tam działo. Na polanie kilku mężczyzn okopywało ogród warzywny, a przed drzwiami czekało sporo ludzi. Tiffany wylądowała więc w lesie, wcisnęła miotłę do króliczej nory, schowała kapelusz pod krzakiem i wróciła na piechotę.

Na gałęzi brzozy, w miejscu gdzie ścieżka docierała do polany, siedziała… lalka zrobiona z powiązanych razem gałązek. Była nowa i trochę niepokojąca. Prawdopodobnie o to właśnie chodziło.

Nikt nie zauważył, jak Tiffany podnosi skobel na drzwiach komórki i wślizguje się do chaty. Przysunęła się do ściany kuchni i znieruchomiała.

Z sąsiedniego pokoju dobiegał bardzo charakterystyczny głos Annagrammy w jego najbardziej typowym annagrammatycznym tonie.

— …tylko drzewo, rozumiesz? Porąbcie je i podzielcie się drewnem. Zgoda? A teraz podajcie sobie ręce. No już. Nie żartuję. Ale porządnie, bo się rozgniewam! Dobrze. Od razu człowiek lepiej się czuje, prawda? I skończcie z tymi głupotami…

Przez dziesięć minut słuchała karcenia, gderania i ogólnie połajanek, a potem wyszła cicho, przebiegła przez las i wróciła na polanę. Tą samą ścieżką z naprzeciwka szła szybko jakaś kobieta, ale zatrzymała się, gdy Tiffany zapytała:

— Przepraszam bardzo, czy jest tu w pobliżu jakaś czarownica?

— Ooo, tak — odparła kobieta i spojrzała na dziewczynę surowo. — Nie jesteś z tych stron, prawda?

— Nie — przyznała Tiffany i pomyślała: Mieszkałam tu przez wiele miesięcy, pani Woźnicowa, i często się z panią spotykałam. Ale zawsze nosiłam kapelusz. Ludzie rozmawiali z kapeluszem. Bez kapelusza jestem w przebraniu.

— No więc jest panna Hawkin — poinformowała pani Woźnicowa niechętnie, jakby nie chciała zdradzać sekretu. — Ale uważaj! — Pochyliła się i zniżyła głos. — Kiedy się rozgniewa, zmienia się w strasznego potwora! Widziałam ją! Oczywiście dla nas jest łagodna — dodała. — Wiele młodych czarownic przylatywało tutaj, żeby się od niej uczyć!

— Oj, to musi być dobra!

— Niesamowita — zgodziła się pani Woźnicowa. — Była tu ledwie z pięć minut, a zdawało się, że wie o nas wszystko.

— Zadziwiające!

Całkiem jakby ktoś jej to spisał, myślała Tiffany. Dwa razy. Ale to nie byłoby ciekawe, prawda? No i kto by przypuszczał, że prawdziwa czarownica kupiła swoją twarz od Boffo?

— I ma taki kociołek, który bulgocze czymś zielonym — dodała z dumą pani Woźnicowa. — Cieknie ze wszystkich stron. To się nazywa prawdziwe czarownictwo!

— Rzeczywiście — przyznała Tiffany.

Żadna znana jej czarownica nie wykorzystywała kociołka do niczego oprócz robienia potrawki. Ale ludzie w głębi serca i tak wierzyli, że kociołek czarownicy powinien bulgotać na zielono. Zapewne dlatego pan Boffo sprzedawał Artykuł 61: Zielono Bulgoczący Kociołek, Zestaw, 14 $, dodatkowe pakiety Zielonego — 1 $ za sztukę.

I to działało. Pewnie nie powinno, ale ludzie są tylko ludźmi. W tej chwili Annagramma chyba nie ucieszy się z odwiedzin, zwłaszcza kogoś, kto przeczytał cały katalog Boffo… Tiffany wyjęła więc miotłę i poleciała do chatki babci Weatherwax.

W ogródku na tyłach była teraz zagroda dla kur. Ogrodzenie starannie upleciono z giętkich leszczynowych witek, zza niego rozbrzmiewały zadowolone „kuek!”.

Babcia Weatherwax wychodziła właśnie kuchennymi drzwiami. Spojrzała na Tiffany tak, jakby dziewczyna wróciła z krótkiego spaceru.

— Mam sprawę do załatwienia w miasteczku — oświadczyła. — Nie zmartwię się, jeśli ze mną pójdziesz.

U babci było to równoważne orkiestrze dętej i ilustrowanemu zwojowi z mową powitalną. Tiffany ruszyła ścieżką obok niej.

— Mam nadzieję, że zdrowie pani dopisuje, pani Weatherwax — zaczęła, przyspieszając, by nie zostać w tyle.

— Wciąż tu jestem po kolejnej zimie, tyle mogę powiedzieć — odparła babcia. — Dobrze wyglądasz, dziewczyno.

— O tak.

— Widzieliśmy stąd tę parę.

Tiffany milczała. To już wszystko? No tak. Od babci to już właściwie wszystko.

Po chwili babcia odezwała się znowu.

— Wróciłaś, żeby odwiedzić koleżanki?

Tiffany nabrała tchu. Dziesiątki razy wyobrażała sobie tę scenę: co powie babcia, co ona wykrzyczy, co wykrzyczy babcia…

— Zaplanowałaś to, prawda? — powiedziała. — Gdybyś zaproponowała którąś z pozostałych, pewnie dostałaby chatę. Dlatego zaproponowałaś mnie. I wiedziałaś, po prostu wiedziałaś, że jej pomogę. Wszystko się udało, prawda? Założę się, że w tej chwili każda czarownica w górach już wie, co się stało. I założę się, że pani Skorek jest wściekła. A co najlepsze, nikt nie ucierpiał. Annagramma podjęła pracę, którą zostawiła panna Spisek, wieśniacy są zadowoleni, a ty wygrałaś! Powiesz pewnie, że wszystko po to, żebym miała jakieś zajęcie, nauczyła się czegoś ważnego i żebym nie myślała ciągle o zimistrzu, ale jednak ty wygrałaś!

Babcia Weatherwax maszerowała spokojnie. Odezwała się dopiero po chwili.

— Widzę, że znów masz tę swoją błyskotkę.

To jakby zajaśniała błyskawica, ale nie zahuczał grom, albo jakby wrzucić kamyk do stawu i nie usłyszeć pluśnięcia.

— Ach, konika. Tak. Posłuchaj, ja…

— Jaka to była ryba?

— Co?… Szczupak.

— Tak? Niektórzy je lubią, ale jak dla mnie są zanadto muliste w smaku.

I tyle. Wobec absolutnego spokoju babci nie miała żadnych szans. Mogła marudzić, mogła jęczeć, lecz to nie robiło najmniejszej nawet różnicy. Tiffany pocieszała się tylko tym, że przynajmniej babcia wie, że ona wie. To niewiele, ale na więcej nie mogła liczyć.

— I ten koń to nie jedyna błyskotka, jak widzę — ciągnęła babcia. — To magya, co?

Zawsze podkreślała to „y” w dowolnej magii, która jej się nie podobała.

Tiffany zerknęła na pierścień, który nosiła na palcu. Połyskiwał matowo. Kowal zapewnił, że nigdy nie zardzewieje, dopóki będzie go nosiła, a to z powodu tłuszczu na skórze dłoni. Poświęcił sporo czasu, żeby malutkim dłutem wyrzeźbić na nim drobne płatki śniegu.

— To tylko pierścionek, który zrobiłam sobie z gwoździa.

— Żelaza dość, by zrobić pierścień — powiedziała babcia.

Tiffany stanęła jak wryta. Czy ona naprawdę zagląda ludziom w myśli? Na to wygląda…

— A dlaczego uznałaś, że chcesz mieć pierścionek?

Z najróżniejszych powodów, które jakoś nigdy nie były całkiem jasne… Ale potrafiła odpowiedzieć tylko:

— W tamtej chwili wydawało się, że to dobry pomysł. Czekała na wybuch.

— No więc prawdopodobnie był — stwierdziła babcia. Zatrzymała się i wskazała w bok od ścieżki, w stronę miasteczka i domu niani Ogg. — Postawiłam płot dookoła. Ma też inną ochronę, możesz być pewna, ale niektóre zwierzaki są zwyczajnie za głupie, żeby je wystraszyć.

Młody dąb był już wysoki na pięć stóp. Otaczało go ogrodzenie z palików i wplecionych w nie gałęzi.

— Szybko rośnie, jak na dąb — ciągnęła babcia. — Mam na niego oko. Ale chodźmy, nie chciałabyś tego stracić.

Ruszyła dalej. Oszołomiona Tiffany pobiegła za nią.

— Czego stracić? — spytała zdyszana.

— Tańca, oczywiście.

— Czy nie jest jeszcze za wcześnie?

— Nie tutaj, w górach. Stąd zaczynają.

Babcia dotarła do zatłoczonego rynku w miasteczku. Z boku ustawiono niewielkie stragany. Sporo ludzi stało tu z trochę bezradnymi minami mówiącymi „co ja tu robię” — jak często ci, którzy słuchają serca, jednak ich głowy są tym nieco zawstydzone. Ale przynajmniej były różne smakołyki na patyku. Było też dużo białych kur. Dają dobre jajka, mówiła niania Ogg; szkoda je zabijać.

Babcia przeszła na sam przód tłumu. Nie musiała odpychać ludzi — po prostu odsuwali się na boki, nawet tego nie zauważając.

Przybyły na czas. Po chwili drogą od mostu nadbiegły dzieci, a tuż za nimi nadeszli tancerze. Kiedy się zbliżali, wyglądali na całkiem prostych, zwyczajnych ludzi — ludzi, jakich Tiffany często widywała pracujących w kuźniach albo jeżdżących wozami. Wszyscy mieli białe ubrania, a przynajmniej ubrania, które kiedyś były białe. Podobnie jak widzowie, wydawali się trochę zakłopotani, a ich miny sugerowały, że to tylko taka zabawa i absolutnie nie należy jej traktować poważnie.

Nawet machali gapiom. Tiffany rozejrzała się i znalazła w tłumie pannę Tyk, nianię, panią Skorek… i prawie wszystkie czarownice. O, a tam stała Annagramma, bez chytrych zabawek pana Boffo; wyglądała na bardzo dumną z siebie.

Całkiem inaczej niż jesienią, myślała Tiffany. Wtedy było ciemno i cicho, i ponuro, w ukryciu… Kto obserwował go z cieni?

A kto teraz obserwuje go w świetle? Kto przyszedł tu w tajemnicy?

Dobosz i człowiek z akordeonem przecisnęli się naprzód, wraz z właścicielem pubu niosącym na tacy osiem kufli — ponieważ mężczyzna w obecności kolegów nie będzie tańczył ze wstążkami na kapeluszu i dzwonkami przy nogawkach, jeśli nie ma w perspektywie dużego piwa.

Kiedy gwar trochę ucichł, dobosz uderzył kilka razy w bęben, a akordeonista zagrał długi, przeciągnięty akord — oficjalny sygnał, że zaraz rozpocznie się taniec morris. A ludzie, którzy zostaną po tym sygnale, mogą mieć pretensje tylko do siebie.

Dwuosobowa orkiestra zagrała melodię. Mężczyźni ustawieni w trójkach naprzeciw siebie odczekali chwilę i ruszyli w rytmie… Tiffany spojrzała na babcię. Dwanaście podkutych butów trzasnęło o bruk, aż poszły iskry.

— Powiedz, jak zabrać ból — poprosiła, przekrzykując hałas tańca. Trach!

— To trudne. — Babcia nie odrywała wzroku od tancerzy. Trach! — zagrzmiały znowu buty.

— Można usunąć go poza ciało? Trach!

— Czasami. Albo go ukryć. Albo zrobić dla niego klatkę i wynieść. A wszystko to jest niebezpieczne i zabije cię, jeśli nie będziesz szanować tej wiedzy, młoda kobieto. To tylko koszt i żadnych zysków. Chcesz, żebym ci powiedziała, jak włożyć rękę do paszczy lwa.

Trach!

— Muszę wiedzieć, żeby pomóc baronowi. Źle z nim. Mam dużo do zrobienia.

— Taki jest twój wybór? — spytała babcia, wciąż patrząc na tancerzy.

— Tak! Trach!

— To jest ten twój baron, który nie lubi czarownic? — Babcia przesuwała wzrokiem po twarzach w tłumie.

— Ale kto lubi czarownice, dopóki jakiejś nie potrzebuje, pani Weatherwax? — zapytała Tiffany słodkim głosem.

Trach!

— To jest zapłata, pani Weatherwax — dodała Tiffany.

W końcu jeśli ktoś pocałował zimistrza, łatwiej mu rzucać takie wyzwania. A babcia Weatherwax uśmiechnęła się, jakby Tiffany spełniła wszystkie jej oczekiwania.

— Ha… Doprawdy? Dobrze więc. Przyjdź do mnie znowu, zanim odjedziesz, a przekonamy się, co możesz ze sobą zabrać. I mam nadzieję, że potrafisz zamknąć te drzwi, które otwierasz. A teraz obserwuj ludzi! Czasami można ją zobaczyć!

Tiffany zaczęła uważać, co się dzieje w tańcu. Nie zauważyła, kiedy pojawił się Błazen — chodził dookoła i zbierał pieniądze do brudnego cylindra. Jeśli dziewczyna wyglądała, jakby miała piszczeć, kiedy ją pocałuje, to ją całował. A czasami całkiem nagle rzucał się do tańca i skakał między tancerzami, ani razu nie stawiając stopy w niewłaściwym miejscu.

I wtedy Tiffany zobaczyła — oczy kobiety naprzeciwko, po drugiej stronie tancerzy, błysnęły złotem. Tylko na moment. Ale kiedy raz już to zauważyła, dostrzegała znowu — w oczach chłopca, dziewczynki, mężczyzny trzymającego piwo, gdy przesuwał się, by obserwować Błazna…

— Lato tu jest! — oznajmiła Tiffany i uświadomiła sobie, że tupie nogą do rytmu. Uświadomiła to sobie, ponieważ cięższy but właśnie nadepnął jej stopę i przycisnął ją do ziemi. Tuż obok Ty spojrzała na nią niewinnymi błękitnymi oczami, które na ułamek sekundy stały się leniwymi, złocistymi oczami węża.

— Powinna być — odparła babcia i cofnęła but.

— Parę miedziaków na szczęście, panienko? — dał się słyszeć głos obok i zadźwięczały monety potrząsane w bardzo starym kapeluszu.

Tiffany odwróciła się i spojrzała w fioletowoszare oczy. Twarz, w której tkwiły, była pomarszczona, ogorzała i uśmiechnięta. Błazen nosił złoty kolczyk.

— Miedziaka czy dwa od pięknej pani? — namawiał. — Srebro? Może złoto?

Czasem po prostu wiadomo, jak wszystko ma się potoczyć, myślała Tiffany.

— Żelazo?

Zdjęła z palca pierścionek i upuściła do cylindra.

Błazen wyjął go delikatnie i podrzucił w powietrze. Tiffany śledziła pierścionek wzrokiem, ale jakoś zniknął nagle i już tkwił na palcu mężczyzny.

— Żelazo to dość — powiedział Błazen i dał jej całusa w policzek.

Był tylko trochę chłodny.

* * *

Galerie w kopcu Feeglów były zatłoczone, ale ciche. Działo się coś ważnego. Chodziło o honor klanu.

Pośrodku leżała duża książka, wyższa niż Rob i pełna kolorowych obrazków. Była trochę zabłocona po podróży do wnętrza kopca. Rob został wyzwany. Przez lata uważał się za bohatera, ale potem wiedźma wiedźm powiedziała, ze cołkiem nie je, nie istowo. Nie można sie kłócić z wiedźmom wiedźm, ale łon podejmie to wyzwanie, ano, ni ma co, albo sie nie nazywa Rob Rozbój.

— Gdzie je moja krówka? — przeczytał. — Cy to je moja krówka? Robi koko. To… eee… yyy… kurczątko! To nie je moja krówka. A dalej je taki ciut łobrazecek z parom kurcaków. To następna strona, tak?

— Zgadza sie, Rob — przyznał Billy Brodacz.

Zebrani Feeglowie krzyknęli radośnie, gdy Rob obiegł książkę dookoła, wymachując uniesionymi rękami.

— A ta je dużo gorsa niż ementaler, tak? — powiedział, kiedy zakończył rundę honorową. — Tamta była łatwa! I miała psewidywalnom intrygę. Ten, co jom pisał, nic sie nie wysilił, moim zdaniem.

— Chodzi ci o elementarz? — upewnił się Billy Brodacz.

— Ano. — Rob Rozbój podskoczył i wyprowadził kilka ciosów w powietrze. — Mas cosik ciut trudniejsego?

Gonagiel przyjrzał się stosowi podniszczonych książek, które Feeglowie w ten czy inny sposób zgromadzili.

— Cosik, w co można wbić zęby — dodał Rob. — Duzom książkę.

— No… Ta ma tytuł: „Zasady nowoczesnej księgowości” — rzekł z powątpiewaniem Billy.

— A to je wielko bohatersko książka do psecytania?

— Ano, chyba tak, ale…

Rob uniósł dłoń, nakazując milczenie. Spojrzał w stronę Jeannie, która stała w otoczeniu gromadki małych Feeglów. Uśmiechała się do niego, a synowie spoglądali na ojca z milczącym podziwem. Pewnego dnia, myślał Rob, będą w stanie podejść śmiało nawet do najdłuższych słów i porządnie im skopać, co trzeba. Nawet przecinki i te chytre średniki im nie przeszkodzą.

Musiał być bohaterem.

— Zem jest w dobrej formie do tego cytania — oświadczył. — Dawać je tu!

I przez cały ranek czytał „Zasady nowoczesnej księgowości”, a żeby były ciekawsze, wstawił w nie dużo smoków.

Od autora

Taniec morris…

…tańczony jest tradycyjnie 1 maja na powitanie lata. Jego historia jest dość niejasna, może dlatego że często tańczą go w pobliżu pubów, ale obecnie to angielski taniec ludowy. Tancerze noszą przeważnie białe stroje i naszyte na ubrania dzwoneczki. Tańczą i mężczyźni, i kobiety. Morris dotarł również do Stanów Zjednoczonych.

Wiem o tym, bo parę lat temu w chicagowskiej księgarni widziałem, jak tańczą czarnego morrisa.

Wymyśliłem czarnego morrisa dla innej książki, zatytułowanej „Kosiarz” (przynajmniej sądzę, że go wymyśliłem), a zespól tancerzy morrisa (oficjalnie nazywany side) zjawił się wtedy w czarnych kostiumach, specjalnie dla mnie. Tańczyli w ciszy, w perfekcyjnym rytmie, bez muzyki i dzwonków „letniego” tańca.

Było to piękne wykonanie. Ale też trochę przerażające. Dlatego może to nie być najlepszy pomysł, by próbować czegoś takiego w domu…

Przypisy

1

Ehm… „Polowanie na czarownice dla osób tępych”.

2

Kevin, Neville i Trevor.

3

Gospodarstwo: Obszar codziennej odpowiedzialności czarownicy. Może to być jedna wioska, może być cały świat.

4

Wiele mówi o czarownicach fakt, że stara przyjaciółka i stara nieprzyjaciółka często bywają tą samą osobą.

5

Heksperymentować: używać magii, by zobaczyć, co się stanie.

6

Zdarzenie to opisano w azetach, a wkrótce potem pewna wdowa napisała do niego, by powiedzieć, jak bardzo podziwia kogoś, kto naprawdę rozumie, na czym polega higiena. Później widziano, jak spacerują razem, więc — jak mówią — zły to wiatr…

7

Wszystkie czarownice są trochę dziwaczne. I lepiej zadbać o własną dziwaczność jak najwcześniej.

8

Kuek!

Content

Terry Pratchett
Zimistrz

Słownik Feeglów zredagowany dla osób delikatnej natury

Rozdział pierwszy Wielki śnieg

Rozdział drugi Panna Spisek

Rozdział trzeci Tajemnica boffo

Rozdział czwarty Płatki

Rozdział piąty Wielki dzień panny Spisek

Rozdział szósty Stopy i pędy

Rozdział siódmy Taniec trwa

Rozdział ósmy Róg obfitości

Rozdział dziewiąty Zielone pędy

Rozdział dziesiąty Powrót do domu

Rozdział jedenasty Nawet turkusowa

Rozdział dwunasty Szczupak

Rozdział trzynasty Lodowa korona

Od autora Taniec morris…

Przypisy