Terry Pratchett

Carpe jugulum

Przez postrzępione czarne chmury ognik sunął niczym spadająca gwiazda, pędząc ku ziemi…to znaczy ku ziemi na Dysku…

…jednak w przeciwieństwie do wszelkich innych spadających gwiazd, potrafił niekiedy sterować swym lotem, czasem się wznosił, czasem skręcał, jednak nieuchronnie opadał coraz niżej.

Śnieg rozbłysnął krótko na górskich zboczach, kiedy rozjarzył się nad nimi.

W dole teren zaczął się rozstępować. Blask odbił się przelotnie od ścian błękitnego lodu, gdy płomyk opadł w wejście do kanionu i pomknął szybko przez jego zakręty i zwroty.

Światło zgasło. Ale coś nadal szybowało cicho wzdłuż rozjaśnionej księżycowym blaskiem wstążki pomiędzy skałami.

Wystrzeliło z kanionu nad urwiskiem, gdzie wytopiona z lodowca woda spadała kaskadą do odległego jeziorka.

Wbrew wszelkiemu rozsądkowi była tam dolina, a raczej sieć dolinek przylegających do podnóża gór przed długim spadkiem ku równinom. Niewielkie jeziorko lśniło w cieplejszym powietrzu. Były tu lasy. Były maleńkie pola, podobne do kołdry zszywanej z łatek i rzuconej na skały.

Wiatr zamarł. Zrobiło się cieplej.

Cień zaczął krążyć.

Daleko w dole, nie zwracając uwagi na siebie ani na nic innego, coś jeszcze wkraczało w tę garść dolinek. Trudno byłoby określić, co to takiego — falowało poszycie, szeleściły wrzosy, jak gdyby bardzo wielka armia złożona z bardzo małych osobników maszerowała w jednym celu.

Cień dotarł do płaskiej skały, z której roztaczał się wspaniały widok na pola i lasy w dole, i zobaczył miejsce, gdzie armia wynurzyła się spomiędzy korzeni. Składała się z bardzo małych niebieskich ludzików; część nosiła spiczaste niebieskie czapki, większość jednak miała odkryte rude włosy. Nosili miecze. Żaden nie miał więcej niż sześć cali wzrostu.

Stanęli w szeregu, po czym, wymachując bronią, wznieśli bojowy okrzyk. Robiłby większe wrażenie, gdyby wcześniej zgodzili się na jeden wspólny, ale w tej chwili brzmiało to tak, jakby każdy z wojowników miał własny okrzyk bojowy i stanąłby do walki z każdym, kto próbowałby mu go odebrać.

— Nac mac Feegle!

— Wsadź se w trakan!

— Jak z kopa zasunem!

— Grube szychy!

— Może być tylko tysiunc!

— Nac mac Feegle górom!

— Som se górom leź, głumbie!

Zespół dolin, lśniących teraz w blasku zachodzącego słońca, był królestwem Lancre. Z jego najwyższego punktu, jak twierdzili mieszkańcy, można było spojrzeć aż po kraj świata.

Mówili też — choć nie ci, którzy mieszkali w Lancre — że poniżej owego skraju, gdzie morza z hukiem wylewały się przez krawędź, ich dom sunie w przestrzeni na grzbietach czterech ogromnych słoni, stojących z kolei na skorupie żółwia tak wielkiego, jak cały świat. Mieszkańcy Lancre słyszeli o tym. Uważali, że brzmi to całkiem rozsądnie. Świat jest w oczywisty sposób płaski, choć w Lancre jedynymi miejscami naprawdę płaskimi są blaty stołów i głowy niektórych osób; żółwie z całą pewnością mogą unieść solidne ciężary, a słonie, jak wiadomo, też są silne. Teza nie zawierała więc żadnych poważnych błędów logicznych i Lancryjczykom to wystarczało.

Nie znaczy to, że nie interesował ich świat dookoła. Wręcz przeciwnie, analizowali go na poziomie bardzo osobistym, głębokim i pełnym pasji. Zamiast jednak pytać: „Dlaczego tu jesteśmy?”, pytali: „Czy nie będzie padać przed żniwami?”.

Filozof mógłby ubolewać nad takim brakiem ambicji intelektualnych, jednak tylko wtedy, gdyby był całkiem pewien, skąd weźmie się jego najbliższy posiłek.

Albowiem położenie i klimat Lancre sprawiły, że mieszkali tu ludzie prości i rozsądni, którzy często odnosili wielkie sukcesy w niższych krainach. Lancre dało równinom wielu z najznakomitszych magów i czarownic. I znowu, filozof mógłby się zdumiewać, jak to możliwe, że ludzie tak prostoduszni ofiarowują światu tylu wybitnych adeptów magii — całkiem nieświadom faktu, że aby budować zamki w chmurach, trzeba mocno stać nogami na ziemi.

I tak synowie i córki Lancre ruszali w świat, robili kariery, wspinali się po rozmaitych szczeblach awansu i zawsze pamiętali, żeby posyłać do domu pieniądze.

Poza zwróceniem uwagi na adres zwrotny na kopercie ci, którzy pozostali w domu, niewiele dbali o świat zewnętrzny.

Jednak świat zewnętrzny pamiętał o nich.

Skała na płaskim szczycie była teraz pusta, ale na polanach w dole kołysały się wrzosy, a fale w kształcie grotów wskazywały ku nizinom.

— Dżin do łeba!

— Nac mac Feegle!

Istnieje wiele odmian wampirów. Mówi się nawet, że jest ich tyle co różnych chorób[1]. I nie są wyłącznie ludźmi (jeśli wampiry można uznać za ludzi). W całych Ramtopach spotyka się wierzenia w to, że każde pozornie niewinne narzędzie, choćby młotek czy piła, będzie szukać krwi, jeśli zostawi się je nieużywane na dłużej niż trzy lata. W Ghacie wierzą w wampirze arbuzy, choć trudno ustalić, w co konkretnie na temat wampirzych arbuzów wierzą — możliwe, że także ssą z zemsty.

Dwie kwestie tradycyjnie zastanawiają badaczy wampirów. Pierwsza: Dlaczego wampiry mają taką moc? Przecież wampira bardzo łatwo zabić, podkreślają. Istnieją dziesiątki sposobów pozbycia się wampira, nie licząc nawet kołka wbitego w serce, który działa też na zwyczajnych ludzi, więc jeśli pozostaną jakieś kołki w zapasie, to się nie zmarnują. Klasycznie — wampiry całe dnie spędzają w trumnach, bez żadnej straży poza starym garbusem, którego łatwo pokona nawet całkiem nieliczny tłum. A mimo to jeden wampir potrafi całą społeczność utrzymywać w stanie posępnej uległości…

Kolejna zagadka: Dlaczego wampiry zawsze są takie głupie? Tak jakby samo chodzenie przez cały dzień w stroju wieczorowym nie zdradzało wszystkiego, dlaczego muszą jeszcze mieszkać w starych zamkach, które oferują tak wiele sposobów pokonania wampira, jak choćby łatwe do zerwania kotary czy elementy dekoracyjne, które można szybko przerobić na symbole religijne? I czy naprawdę uważają, że pisanie swojego nazwiska wspak kogokolwiek oszuka?

Powóz turkotał wśród wrzosowisk, wiele mil od Lancre. Sądząc ze sposobu, w jaki podskakiwał w koleinach, nie był zbyt obciążony. Ale wraz z nim sunęła ciemność.

Konie były czarne, podobnie jak powóz, jeśli nie liczyć herbu na drzwiczkach. Każdy z koni nosił między uszami czarny pióropusz. Czarne pióropusze były też zatknięte na rogach powozu. Może to właśnie sprawiało, że wyglądał jak wędrujący cień. Zdawało się, że ciągnie za sobą noc.

Na granicy wrzosowiska, gdzie z gruzów zrujnowanego budynku wyrastało kilka drzew, powóz zatrzymał się ze zgrzytem.

Konie stały nieruchomo. Od czasu do czasu tylko któryś uderzał kopytem albo potrząsał łbem. Woźnica siedział zgarbiony nad lejcami. Czekał.

Cztery sylwetki przepłynęły w srebrzystym blasku księżyca tuż nad chmurami. Sądząc po odgłosach ich rozmowy, ktoś był poirytowany, choć ostry, nieprzyjemny ton głosu sugerował, że lepszym określeniem byłoby raczej „rozdrażniony”.

— Pozwoliłeś mu uciec! — Ten głos miał w sobie zawodzący ton chronicznego malkontenta.

— Był ranny, Lacci. — Ten głos za to brzmiał uspokajająco, ojcowsko, jednak z odrobiną powstrzymywanej chęci, by pierwszemu głosowi dać klapsa.

— Naprawdę nienawidzę tych stworzeń. Są takie… ckliwe!

— Rzeczywiście, moja droga. Symbole naiwnej przeszłości.

— Gdybym ja mogła tak płonąć, nie pętałabym się dookoła, tylko ładnie wyglądając. Dlaczego one tak robią?

— Dawno temu musiało to być dla nich użyteczne, jak przypuszczam.

— W takim razie są… Jak to nazwałeś?

— Ślepym zaułkiem ewolucji, Lacci. Samotnymi rozbitkami na morzu postępu.

— Czyli, zabijając je, wyświadczam im przysługę?

— Rzeczywiście, coś w tym jest. A teraz…

— W końcu kurczaki nie płoną — dodał jeszcze głos zwany Lacci. — W każdym razie nie tak łatwo.

— Słyszeliśmy, że eksperymentujesz. Może dobrym pomysłem byłoby najpierw je zabić. — To był trzeci głos, młody, męski i jakby nieco znużony tym żeńskim. W każdej sylabie rozbrzmiewała tonacja „starszego brata”.

— A w jakim celu?

— No cóż, moja droga, na pewno byłoby wtedy ciszej.

— Słuchaj tatusia, kochanie. — Ten czwarty głos mógł być tylko głosem matki. Kochałby pozostałe głosy niezależnie od tego, co by zrobiły.

— Jesteście tacy niesprawiedliwi!

— Pozwoliliśmy ci zrzucać kamienie na krasnali, kochanie. Ale życie nie jest tylko zabawą.

Woźnica drgnął, kiedy głosy zniżyły się przez chmury. A po chwili cztery postacie stały już niedaleko. Wtedy zsunął się z kozła i z niejakim wysiłkiem otworzył drzwi karocy.

— Ale większość tych żałosnych stworzeń i tak uciekła — westchnęła matka.

— Nie martw się tym, moja droga — pocieszył ją ojciec.

— Naprawdę ich nienawidzę. Czy oni też są ślepym zaułkiem? — spytała córka.

— Nie do końca, moja droga, mimo naszych nieustających wysiłków. Igor! Ruszamy do Lancre!

Woźnica obejrzał się.

— Tak, jastśnie panie.

— Och, po raz ostatni, człowieku… Czy w taki sposób powinno się mówić?

— To jedyny stspostsób, jaki znam, jastśnie panie — odparł Igor.

— I mówiłem ci, żebyś zdjął te pióropusze, idioto!

Woźnica niepewnie przestąpił z nogi na nogę.

— Mustsimy mieć czarne pióropustsze. To tradytsja.

— Usuń je natychmiast! — rozkazała matka. — Co sobie ludzie pomyślą?

— Tak, prostszę pani.

Ten, którego nazywano Igorem, zatrzasnął drzwiczki i utykając, wrócił do koni. Ostrożnie zdjął czarne pióropusze i schował je pod kozłem.

Wewnątrz karocy odezwał się rozdrażniony głos.

— Czy Igor też jest ślepym zaułkiem ewolucji, tato?

— Możemy tylko mieć nadzieję, moja droga.

— Stspadaj — mruknął do siebie Igor, sięgając po lejce.

Tekst zaczynał się od: „Mamy zaszczyt serdecznie zaprosić…”, a dalej było takie eleganckie, okrągłe pismo, które trudno odczytać, ale wygląda bardzo oficjalnie.

Niania Ogg uśmiechnęła się i odłożyła kartę nad kominek. Podobało jej się to „serdecznie”. Miało głębokie, znaczące, a przede wszystkim alkoholowe brzmienie.

Prasowała właśnie swoją najlepszą halkę. To znaczy, że siedziała w fotelu przy kominku, a jedna z jej synowych (imienia w tej chwili nie mogła sobie przypomnieć) wykonywała pracę fizyczną. Niania pomagała, wskazując te kawałki, które synowa ominęła.

Wściekle dobre zaproszenie, myślała. Zwłaszcza te złocone brzegi… Jak umoczone w syropie. To pewnie nie jest prawdziwe złoto, ale i tak wygląda imponująco.

— Ten kawałek, o tam, przydałoby się przeciągnąć jeszcze raz — powiedziała, dolewając sobie piwa.

— Tak, nianiu.

Inna synowa (imię z pewnością by sobie przypomniała po chwili namysłu) polerowała czerwone buty niani. Trzecia starannie zbierała pyłki z najlepszego spiczastego kapelusza niani na stojaku.

Niania wstała znowu i przeszła na tyły, by otworzyć kuchenne drzwi. Zmierzchało już, a kilka strzępów chmur sunęło na tle wczesnych gwiazd. Wciągnęła nosem powietrze. Zima w górach trzymała długo, ale wiatr wyraźnie niósł już zapach wiosny.

Dobry czas, pomyślała niania Ogg. Właściwie to najlepszy. Och, wiedziała oczywiście, że rok zaczyna się od Nocy Strzeżenia Wiedźm, kiedy cofają się chłody, ale taki prawdziwy nowy rok zaczyna się właśnie od teraz, kiedy zielone kiełki przebijają się przez resztki śniegu. Zmiana wisiała w powietrzu — niania czuła to w kościach.

Jej przyjaciółka, babcia Weatherwax, zawsze powtarzała, że kościom nie można ufać, ale babcia Weatherwax przez cały czas wygłaszała takie opinie.

Niania Ogg zamknęła drzwi. Wśród drzew na brzegu ogrodu, bezlistnych i rosochatych na tle nieba, coś zatrzepotało skrzydłami i zaćwierkało, gdy świat ogarnęła zasłona mroku.

Kilka mil dalej, we własnym domku, czarownica Agnes Nitt nie mogła się zdecydować w kwestii nowego spiczastego kapelusza. Agnes zwykle w żadnej kwestii nie mogła dojść z sobą do porozumienia.

Kiedy ułożyła jakoś włosy i przeglądała się w lustrze, zaśpiewała piosenkę. Śpiewała chórem. Nie, oczywiście nie chórem ze swoim odbiciem w lustrze, ponieważ taka bohaterka wcześniej czy później zacznie śpiewać w duecie z panem Błękitnym Ptakiem i innymi leśnymi stworzeniami, a wtedy nie ma już innego sposobu niż miotacz ognia.

Agnes śpiewała chórem sama z sobą. Jeśli się nie koncentrowała, takie przypadki trafiały się jej ostatnio coraz częściej. Perdita miała głos raczej piskliwy, ale koniecznie chciała też śpiewać.

Osoby mające skłonność do obojętnego okrucieństwa mawiają, że we wnętrzu każdej grubej dziewczyny jest szczupła dziewczyna i mnóstwo czekolady. W przypadku Agnes tą szczupłą dziewczyną była Perdita.

Matka opowiadała, że Agnes w dzieciństwie za różne wypadki i tajemnicze zdarzenia — takie jak zniknięcie miski śmietany czy rozbicie cennego dzbanka — obwiniała „tę drugą dziewczynkę”.

Dopiero teraz Agnes zdawała sobie sprawę, że takie postępowanie nie jest dobrym pomysłem, kiedy — wbrew sobie — ma się we krwi trochę naturalnego czarownictwa. Wyobrażona przyjaciółka zwyczajnie dorosła, nigdzie nie odeszła i zaczęła sprawiać kłopoty…

Agnes nie lubiła Perdity, która była próżna, samolubna i złośliwa. Perdita za to nie cierpiała przebywania wewnątrz Agnes, którą uważała za żałosną baryłę o słabej woli, ludzie dawno by ją podeptali, gdyby nie była za duża i za gruba.

Agnes tłumaczyła sobie, że po prostu wymyśliła imię „Perdita” jako wygodną etykietę dla tych wszystkich myśli i pragnień, o których wiedziała, że nie powinny jej prześladować, jako imię dla tego irytującego niewidocznego komentatora, który u każdego człowieka siedzi na ramieniu i szydzi. A czasami myślała, że to Perdita ją wymyśliła jako coś, na czym może się wyżyć.

Agnes zwykle przestrzegała zasad. Perdita nie. Perdita uważała, że nieprzestrzeganie zasad oznacza „luz”. Agnes wierzyła, że reguły typu „Nie wpadaj do tego głębokiego dołu z kolcami na dnie” powstały w jakimś celu. Perdita sądziła, że — biorąc całkiem losowy przykład — normy zachowania przy stole są pomysłem głupim i represyjnym. Agnes natomiast była przeciwna rzucaniu kawałkami kapusty w innych stołowników.

Perdita uważała, że kapelusz czarownicy jest mocnym symbolem autorytetu. Agnes sądziła, że grube dziewczyny nie powinny nosić wysokich kapeluszy, zwłaszcza do czarnej sukni. Wyglądała wtedy, jakby ktoś upuścił na ziemię rożek z lodami o smaku lukrecji.

Kłopot polegał na tym, że choć Agnes miała rację, to Perdita również miała rację. Spiczasty kapelusz bardzo się liczył w Ramtopach. Ludzie rozmawiali z kapeluszem, nie z osobą, która go nosiła. Kiedy ludzie mieli poważne kłopoty, szli do czarownicy[2].

I trzeba było ubierać się na czarno. Perdita lubiła czerń. Uważała, że czerń znamionuje luz. Agnes sądziła, że czerń nie jest dobra dla osób obwodowo upośledzonych… a, i jeszcze że „luz” to głupie słowo, używane przez osoby, których mózg mógłby się zmieścić w łyżce.

Magrat Garlick nie ubierała się na czarno i chyba nigdy w życiu nie powiedziała „luz”, no może wypowiadając się o dopasowaniu sukni.

Agnes przerwała obserwację swojej spiczastości w lustrze i rozejrzała się po chatce, która należała kiedyś do Magrat, a teraz do niej. Westchnęła. Jej wzrok natrafił na ustawioną nad kominkiem kosztowną, złoconą kartę zaproszenia.

Cóż, Magrat już się wycofała, odeszła, by zostać królową, a jeśli ktoś mógłby jeszcze żywić co do tego wątpliwości, to teraz na pewno zniknęły. Agnes dziwiła się, jakim tonem niania Ogg i babcia Weatherwax wciąż o niej mówiły. Były dumne (mniej więcej), że wyszła za króla, i zgadzały się, że to dla niej odpowiednie życie. Ale chociaż nigdy nie powiedziały tego wprost, ta myśl wisiała w powietrzu nad ich głowami, błyskając barwami umysłu: Magrat zadowoliła się drugą nagrodą.

Agnes niemal wybuchnęła śmiechem, kiedy pierwszy raz to dostrzegła, ale z nimi nie dało się dyskutować. Nie rozumiały nawet, że w ogóle może być jakaś dyskusja.

Babcia Weatherwax mieszkała w chatce krytej strzechą tak starą, że wyrastało z niej całkiem sprężyste młode drzewko. Wstawała i kładła się spać samotnie, a myła się w beczce z deszczówką. Niania Ogg była osobą najbardziej… miejscową ze wszystkich, jakie znała Agnes. Bywała w obcych stronach, to prawda, ale zawsze niosła w sobie część Lancre, jakby rodzaj niewidzialnego kapelusza. Obie jednak uznawały za oczywiste, że stanowią koronę każdego drzewa, że reszta świata istnieje po to, by mogły przy niej majstrować.

Perdita uważała, że być królową to chyba najlepsze, kim być można.

Agnes była przekonana, że najlepsze, kim można być, to kimś żyjącym bardzo daleko od Lancre, a przyzwoitym drugim wyborem to być sama we własnej głowie.

Najlepiej jak umiała poprawiła kapelusz i wyszła z chatki.

Czarownice nigdy nie zamykają drzwi. Nie muszą.

Kiedy wyszła w rozjaśniony księżycem mrok, na dachu wylądowały dwie sroki.

Obecne działania babci Weatherwax zdumiałyby każdego obserwatora.

Obejrzała dokładnie kamienie tuż za kuchennymi drzwiami i czubkiem buta uniosła leżącą przed progiem starą szmatę.

Potem przeszła do nigdy nieużywanych drzwi frontowych i powtórzyła te czynności. Sprawdziła też szczeliny wokół brzegów futryny.

Wyszła na zewnątrz. Nocą zaległ szron — ostatnia mściwa sztuczka konającej zimy; leżące w cieniach stosy liści były jeszcze kruche. W nocnym chłodzie babcia zajrzała za doniczki i pod krzaki rosnące obok drzwi.

Potem wróciła do chatki.

Miała zegar — Lancryjczycy lubili zegary, chociaż nie przejmowali się czasem w okresach dużo krótszych od godziny. Jeśli ktoś chciał ugotować jajko, nucił pod nosem piętnaście zwrotek „Gdzie budyniów przepadł ślad”. Jednak w długie wieczory przyjemnie było posłuchać tykania.

W końcu usiadła w fotelu na biegunach i posępnie patrzyła na drzwi.

Sowy pohukiwały już w lesie, kiedy ktoś nadbiegł ścieżką i zaczął się dobijać.

Każdy, kto nie słyszał o żelaznym opanowaniu babci — na którym można było giąć podkowy — mógłby przez moment pomyśleć, że usłyszał cichutkie westchnienie ulgi.

— No, najwyższy czas… — zaczęła.

Zamieszanie na zamku było w ptaszarni jedynie przytłumionym gwarem. Sokoły i jastrzębie siedziały na swoich grzędach, zagubione w wewnętrznym świecie pikowań i wznoszeń. Od czasu do czasu dało się słyszeć brzęknięcie łańcucha czy trzepot skrzydła.

Sokolnik Hodgesaargh przygotowywał się właśnie w malutkim pokoiku obok, kiedy wyczuł nagłą zmianę w powietrzu. Wszedł do ptaszarni. Ptaki były rozbudzone, czujne… wyczekujące. Nawet orzeł, Król Henryk, do którego Hodgesaargh podszedłby tylko wtedy, gdyby miał na sobie pełną zbroję płytową, rozglądał się uważnie.

Takie reakcje zdarzają się, kiedy gdzieś przebiegnie szczur, ale żadnego szczura nie było. Może już uciekł.

Na dzisiejszą uroczystość Hodgesaargh wybrał myszołowa Williama, na którym można było polegać. Co prawda dotyczyło to wszystkich ptaków Hodgesaargha, ale najczęściej można było polegać na tym, że zaatakują go gwałtownie przy pierwszej okazji. William jednak wierzył, że jest kurą, więc stanowił bezpieczne towarzystwo.

Ale nawet William poświęcał otoczeniu niezwykle wiele uwagi, co nie zdarzało się często, chyba że zauważył gdzieś ziarno.

Dziwne, pomyślał Hodgesaargh. I to wszystko.

Ptaki wciąż patrzyły w górę, jakby dach zwyczajnie zniknął.

Babcia Weatherwax spojrzała na czerwoną, okrągłą i zmartwioną twarz.

— Zaraz, nie jesteś… — Opanowała się. — Jesteś chłopakiem Wattleyów z Kromki, tak?

— M… pa… — Chłopiec oparł się o futrynę i z trudem chwytał oddech. — Mu… si…

— Oddychaj głęboko. Chcesz się napić wody?

— Musi pa…

— Tak, tak, dobrze. Oddychaj.

Chłopiec kilka razy chwycił powietrze.

— Musi pani przyjść do pani Ivy i jej dziecka, psze pani!

Słowa popłynęły strumieniem.

Babcia chwyciła kapelusz z wieszaka przy drzwiach i wyrwała miotłę z jej miejsca w słomie strzechy.

— Myślałam, że starsza pani Patternoster się nią zajmuje — powiedziała, wbijając szpilki do kapelusza ze stanowczością wojownika szykującego się przed niespodziewaną bitwą.

— Mówi, że wszystko jest nie tak, psze pani!

Babcia biegła już ścieżką przez ogród. Na końcu polanki było niewielkie urwisko, jakieś dwadzieścia stóp w dół, do zakrętu drogi. Miotła nie odpaliła, ale babcia pędziła dalej; już spadając, przerzuciła nogę przez kij.

Magia złapała w połowie drogi w dół. Babcia przejechała butami po martwych paprociach i wzbiła się w nocne niebo.

Trakt wił się przez góry niczym rzucona na ziemię wstążka. Tu, wysoko, zawsze słychać było szum wiatru. Wierzchowiec rozbójnika był wielkim, czarnym ogierem. Całkiem możliwe, że był również jedynym koniem z umocowaną na boku drabiną.

To dlatego że rozbójnik ów nazywał się Casanunda i był krasnoludem. Większość ludzi uważa krasnoludy za osobniki zrównoważone, ostrożne, przestrzegające prawa i bardzo powściągliwe w sprawach serca i innych mgliście z nim powiązanych organów. Jest to prawda, jeśli chodzi o znaczną większość krasnoludów. Ale genetyka rzuca dziwnymi kośćmi na zielonym suknie życia i w jakiś sposób krasnoludy wydały na świat Casanundę, który wolał zabawę od pieniędzy i poświęcał kobietom całą namiętność, jaką jego pobratymcy czuli do złota.

Uważał także prawa za rzecz użyteczną i przestrzegał ich, kiedy to było wygodne. Gardził rozbójnictwem, ale było to zajęcie na świeżym powietrzu, z dala od miasta, co służy zdrowiu — zwłaszcza gdy pobliskie miasteczka pełne są mężów mających pretensje i grube kije.

Kłopot polegał na tym, że nikt na drodze nie traktował go poważnie. Owszem, zatrzymywał powozy, ale pasażerowie mówili zwykle: „Co? A niech mnie, toż to półzbójnik. O co chodzi? Trochę nie dorośliśmy, co? He, he, he”, a on był wtedy zmuszony strzelać im w kolana.

Chuchnął w dłonie, by je rozgrzać, i uniósł głowę, słysząc nadjeżdżający powóz.

Już miał się wysunąć ze swej skromnej kryjówki w gąszczu, gdy zobaczył innego rozbójnika, wyjeżdżającego truchtem z lasku po drugiej stronie drogi.

Powóz zahamował. Casanunda nie słyszał słów, ale rozbójnik objechał powóz, stanął obok drzwiczek i pochylił się, by przemówić do pasażerów…

…i wtedy jakaś ręka wysunęła się na zewnątrz, strąciła go z konia i wciągnęła do wnętrza.

Powóz zakołysał się na resorach, potem drzwiczki otworzyły się gwałtownie, a rozbójnik wypadł na drogę i legł nieruchomo.

Powóz ruszył dalej.

Casanunda odczekał chwilę, po czym zbliżył się do ciała. Koń czekał cierpliwie, aż krasnolud odwiąże drabinę i zejdzie na ziemię.

Od razu było widać, że rozbójnik jest całkiem martwy. Ludzie żywi mają zwykle w sobie trochę krwi.

Powóz zatrzymał się kilka mil dalej, na wzniesieniu, gdzie droga zaczynała swój długi i kręty zjazd w stronę Lancre i równin.

Czworo pasażerów wysiadło i podeszło na sam grzbiet. Chmury kłębiły się za ich plecami, ale tutaj powietrze było mroźne i czyste, a widok rozciągał się aż do Krawędzi pod księżycem. W dole, wycięte wśród gór, leżało małe królestwo.

— Brama do świata — rzekł hrabia de Magpyr.

— I całkowicie niebroniona — dodał jego syn.

— Wręcz przeciwnie. Posiadająca pewne wybitnie skuteczne środki obronne — zapewnił hrabia. Uśmiechnął się w mroku. — Przynajmniej… do tej chwili…

— Czarownice powinny stanąć po naszej stronie — oświadczyła hrabina.

— W każdym razie ona stanie, już niedługo — zapewnił hrabia. — Niezwykle… interesująca kobieta. Interesująca rodzina. Wuj często opowiadał o jej babce. Kobiety Weatherwaxów zawsze stały jedną nogą w mroku. Mają to we krwi. A większa część ich mocy pochodzi z wypierania się tego. Jednakże… — Jego zęby błysnęły w ciemności. — Ta szybko odkryje, po której stronie posmarowana jest kromka.

— Albo piernik pozłacany — rzuciła hrabina.

— Owszem. Ładnie to ujęłaś. Taka jest kara za bycie kobietą Weatherwaxów, naturalnie. Kiedy się starzeją, zaczynają słyszeć trzask drzwiczek piekarnika.

— Słyszałem, że jest twarda — wtrącił syn hrabiego. — Bardzo bystry umysł.

— Zabijmy ją! — zawołała córka hrabiego.

— Doprawdy, Lacci, nie możesz zabić wszystkich.

— Nie rozumiem czemu.

— Nie. Raczej podoba mi się myśl, że będzie… użyteczna. Ona widzi wszystko w czerni i bieli. A to dla posiadających moc zawsze jest groźną pułapką. O tak… Umysł tego rodzaju łatwo daje się prowadzić… z niewielką pomocą.

W świetle księżyca zatrzepotały skrzydła i coś dwukolorowego usiadło hrabiemu na ramieniu.

— I jeszcze to… — Hrabia pogładził srokę, która zaraz odfrunęła. Z wewnętrznej kieszeni marynarki wyjął prostokątną białą kartę. Jej brzeg błysnął przelotnie. — Możecie uwierzyć? Czy coś takiego zdarzyło się wcześniej? Doprawdy, nowy porządek świata…

— Czy masz chusteczkę? — spytała hrabina. — Daj mi, proszę. Zostało kilka plamek…

Musnęła jego podbródek i wsunęła mu pokrwawioną chusteczkę z powrotem do kieszeni.

— Gotowe.

— Są też inne czarownice — wtrącił syn jak ktoś, kto przeżuwa kęs, który okazał się trochę zbyt twardy.

— O tak. Mam nadzieję, że je poznamy. Mogą być zabawne.

Wrócili do powozu.

Za nimi, w górach, człowiek, który próbował obrabować powóz, zdołał wstać na nogi, choć przez chwilę zdawało mu się, że w czymś utknęły. Z irytacją potarł szyję. Swego konia dostrzegł między skałami.

Kiedy spróbował chwycić uzdę, dłoń bez oporu przeszła przez skórę i przez szyję zwierzęcia, jakby była z dymu. Koń stanął dęba i odbiegł galopem jak szalony.

Ta noc nie zapowiada się na udaną, pomyślał ospale rozbójnik. Ale niech go licho porwie, jeśli straci i konia, i zarobek. Kim byli ci ludzie, u demona? Nie pamiętał dokładnie, co wydarzyło się w powozie, ale nie było to przyjemne.

Należał do tej klasy prostych ludzi, którzy — pobici przez kogoś większego — szukają kogoś mniejszego w celach odwetowych. Ktoś dzisiaj jeszcze ucierpi, obiecał sobie. Musi odzyskać przynajmniej konia.

I jakby na wezwanie, usłyszał wśród wiatru stukot kopyt. Dobył miecza i wyszedł na środek drogi.

— Stój i poddaj się!

Nadjeżdżający koń zatrzymał się posłusznie kilka stóp od niego. A więc jednak nocka nie będzie taka zła, pomyślał rozbójnik. Wierzchowiec był wspaniałym zwierzęciem, raczej rumakiem bojowym niż zwykłą wiejską chabetą. Tak biały, że aż połyskiwał w blasku nielicznych gwiazd, a uprząż, sądząc z wyglądu, miał zdobioną srebrem.

Jeździec szczelnie otulał się płaszczem przed zimnem.

— Pieniądze albo życie! — zawołał rozbójnik.

SŁUCHAM?

— Pieniądze — powtórzył rozbójnik. — Albo życie. Masz oddać. Której części nie zrozumiałeś?

ACH, ROZUMIEM. OWSZEM, MAM NIEWIELKĄ SUMĘ PIENIĘDZY.

Kilka monet wylądowało na oszronionym gruncie. Rozbójnik schylił się, ale nie zdołał ich podnieść, co jeszcze bardziej go rozdrażniło.

— W takim razie oddasz życie!

Postać w siodle pokręciła głową.

NIE WYDAJE MI SIĘ. NAPRAWDĘ NIE.

Wyjęła z pochwy długi wygięty kij. Rozbójnik uznał z początku, że to lanca, ale z boku wyskoczyło natychmiast zakrzywione ostrze i zamigotało błękitem na krawędziach.

MUSZĘ PRZYZNAĆ, ŻE PREZENTUJESZ NIEZWYKLE UPORCZYWĄ WITALNOŚĆ, stwierdził jeździec. Był to nie tyle głos, ile raczej echo w umyśle. CHOĆ NIE PRZYTOMNOŚĆ UMYSŁU.

— Kim jesteś?

JESTEM ŚMIERCIĄ, odparł Śmierć. I NAPRAWDĘ NIE PRZYBYŁEM TUTAJ, ŻEBY ZABRAĆ TWOJE PIENIĄDZE. KTÓREJ CZĘŚCI Z TEGO NIE ZROZUMIAŁEŚ?

Coś trzepotało słabo przy oknie zamkowej ptaszarni. W ramie nie było szyby, tylko cienkie drewniane listwy pozwalające na przepływ powietrza.

Rozległo się drapanie, potem ciche dziobanie, potem cisza.

Sokoły patrzyły.

Za oknem coś zrobiło „łumpf’. Na przeciwległej ścianie zatańczyły jaskrawe promienie światła. Potem listwy powoli zaczęły się zwęglać.

Niania Ogg wiedziała, że chociaż główne przyjęcie odbędzie się w wielkiej hali, najlepsza zabawa czeka na zewnątrz, na dziedzińcu wokół ogniska. W środku na pewno znajdą się przepiórcze jaja, pasztet z gęsich wątróbek i malutkie kanapki, które można jeść po cztery naraz. Na dziedzińcu będą pieczone ziemniaki pływające w kadziach masła i cały jeleń na rożnie. Później zaplanowano występ człowieka, który wkładał sobie łasice do nogawek — tę formę rozrywki niania ceniła wyżej niż operę.

Oczywiście, jako czarownica byłaby mile powitana wszędzie i zawsze warto o tym przypominać jaśniepaństwu, na wypadek gdyby zapomnieli. Wybór był trudny, ale postanowiła zostać na zewnątrz i najeść się dziczyzny, ponieważ — jak wiele starszych dam — niania Ogg była bezdenną otchłanią dla darmowego jedzenia. Potem zajrzy do zamku i wypełni ostatnie wolne zakamarki fikuśnymi potrawami. Poza tym pewnie będą tam mieli takie drogie wino z bąbelkami, które dosyć lubiła, pod warunkiem że podawano je w dostatecznie dużych kubkach. Ale porządny podkład z piwa jest konieczny, zanim człowiek się dopakuje czymś bardziej wyszukanym.

Chwyciła kufel, delikatnie przesunęła się na czoło kolejki do beczki, delikatnie odsunęła głowę człowieka, który postanowił spędzić wieczór, leżąc pod kurkiem, i nalała sobie do pełna.

Kiedy się odwróciła, dostrzegła szeroką postać Agnes, wciąż trochę skrępowaną tym, że ma publicznie nosić swój nowy spiczasty kapelusz.

— Jak tam, dziewczyno? — powitała ją. — Spróbuj tej dziczyzny, niezła jest.

Agnes spojrzała z powątpiewaniem na piekące się mięso. Ludzie w Lancre dbali o kalorie, a witaminy mogły się powiesić.

— Myślisz, że dostanę tu jakąś sałatkę? — spytała.

— Mam nadzieję, że nie — odpowiedziała z satysfakcją niania.

— Dużo tu ludzi — zauważyła Agnes.

— Każdy dostał zaproszenie. Uważam, że Magrat zachowała się bardzo łaskawie.

Agnes wyciągnęła szyję.

— Ale nigdzie nie widzę babci Weatherwax.

— Pewnie jest w środku i mówi wszystkim, co mają robić.

— Ostatnio rzadko ją widuję. Myślę, że coś ją dręczy.

Niania zmrużyła oczy.

— Tak sądzisz? — spytała, dodając w myśli: Robisz się naprawdę dobra, panienko.

— Chodzi o to, że odkąd dowiedziałyśmy się o narodzinach, była taka… jakby naciągnięta. Napięta.

Niania Ogg ubiła kciukiem tytoń w fajce i potarła zapałkę o podeszwę buta.

— Potrafisz zauważyć to i owo, nie ma co — oświadczyła, pykając energicznie. — Zauważasz, zauważasz, zauważasz. Będziemy musiały cię nazwać panną Zauważalską.

— Z pewnością zauważyłam, że kiedy myślisz coś, co ci się nie podoba, zawsze bawisz się fajką — odparła Agnes. — To aktywność zastępcza.

Otoczona chmurą słodko pachnącego dymu, niania przypomniała sobie, że Agnes czyta książki. Wszystkie czarownice, które mieszkały w jej domku, były typami książkowymi. Wierzyły, że można zobaczyć życie poprzez książki, ale to niemożliwe, a to z tej przyczyny, że słowa przeszkadzają.

— Rzeczywiście, była ostatnio jakaś cicha — przyznała. — Najlepiej poczekać, aż jej to minie.

— Myślałam, że dąsa się z powodu tego kapłana, który Nada Imię.

— Nie, stary brat Perdore jest całkiem porządny — uspokoiła ją niania. — Papla coś w jakimś starożytnym języku, załatwia wszystko szybko, a potem wystarczy dać mu sześć penów za trud, napełnić go brandy, załadować na osła i sobie jedzie.

— Jak to? Nie słyszałaś? — zdziwiła się Agnes. — Brat Perdore jest przykuty do łóżka w Skundzie. Złamał nadgarstek i obie nogi. Spadł z osła.

Niania Ogg wyjęła fajkę z ust.

— Dlaczego nikt mi nie powiedział?

— Nie wiem, nianiu. Pani Tkacz mówiła mi o tym wczoraj.

— Ooo, co za kobieta! Przecież mijałam ją dziś rano na ulicy! Mogła coś wspomnieć! — Niania wsadziła sobie fajkę do ust takim gestem, jakby chciała zasztyletować wszystkie niekomunikatywne plotkarki. — Jak można złamać obie nogi przy upadku z osła?

— Osioł szedł tą wąską dróżką na zboczu wąwozu Skund. Perdore spadł z sześćdziesięciu stóp.

— Tak? No… wysoki jest ten osioł, trzeba przyznać.

— Dlatego król napisał do misji omniańskiej w Ohulan, żeby przysłali tu kapłana — dokończyła Agnes.

— Co zrobił?! — Niania nie uwierzyła.

Mały szary namiocik został niewprawnie rozbity na polu tuż za miastem. Wzmagający się wiatr łopotał materiałem i szarpał afisz przypięty do stojącej na zewnątrz ramy.

Afisz głosił: „DOBRE NOWINY! Om cię powita!”.

Prawdę mówiąc, nikt nie pojawił się na skromnym nabożeństwie wprowadzającym, które Wielce Oats zorganizował tego popołudnia, ponieważ jednak było zapowiedziane, odprawił je mimo wszystko: odśpiewał kilka hymnów pochwalnych, sam sobie akompaniując na małej, przenośnej fisharmonii, po czym wygłosił bardzo krótkie kazanie do wiatru i nieba.

W tej chwili dosyć wielebny Oats przeglądał się w lusterku. Szczerze mówiąc, czuł się przy nim raczej niepewnie. Lustra doprowadziły kiedyś do jednej z niezliczonych schizm Kościoła, gdyż jedna strona twierdziła, że zachęcają do próżności, a zatem są złe, druga zaś, że odbijają dobroć Oma, są zatem święte. Oats nie uformował w tej kwestii własnej opinii, z natury bowiem należał do ludzi, którzy próbują dostrzec racje obu stron każdego sporu. W każdym razie lusterko pomagało mu równo układać skomplikowany kapłański kołnierzyk.

Wciąż był całkiem nowy. Bardzo wielebny Mekkle, który prowadził duszpasterstwo praktyczne, sugerował, że reguły dotyczące krochmalenia to właściwie raczej wskazówki. Oats nie chciał jednak popełnić błędu i jego kołnierzyka można by używać zamiast brzytwy.

Starannie założył święty wisior z żółwiem, z satysfakcją zauważając jego połysk, i sięgnął po pięknie wydrukowany dyplomowy egzemplarz Księgi Oma. Niektórzy z jego kolegów-studentów przez długie godziny starannie zginali kartki, co miało im dodać pozorów używania i pewnej surowej wiarygodności, jednak Oats i od tego się powstrzymywał. Zresztą prawie całą znał na pamięć.

Czując wyrzuty sumienia — ponieważ na studiach napominano czasem, że nie należy wykorzystywać pisma świętego do zwykłych wróżb — zamknął oczy i otworzył księgę na przypadkowej stronie.

Potem szybko otworzył oczy i przeczytał pierwszy werset, na który padło jego spojrzenie.

Trafił mniej więcej w środek Drugiego Listu Bruthy do Omnian, w którym Brutha beształ ich łagodnie za to, że nie odpowiedzieli na Pierwszy List do Omnian.

„…milczenie jest odpowiedzią, która domaga się dalszych pytań. Szukajcie a znajdziecie, jednakże najpierw wiedzieć powinniście, czego szukacie…”.

No tak… Zamknął księgę.

Co za miejsce! Co za dziura! Po nabożeństwie wybrał się na krótki spacer i miał wrażenie, że każda ścieżka kończy się urwiskiem albo przepaścią. Coś szeleściło na niego z krzaków i ubłocił sobie buty. Co do napotkanych ludzi… cóż, prosty i nieuświadomiony wiejski ludek, sól tej ziemi, oczywiście, ale tylko przyglądali mu się podejrzliwie z bezpiecznej odległości… Całkiem jakby oczekiwali, że zaraz coś mu się przytrafi, i woleli nie być zbyt blisko, kiedy to nastąpi.

Mimo to jednak, myślał, w Liście Bruthy do Symonitów napisane jest, że jeśli chcesz, by światło było widziane, musisz je ponieść w mroczne miejsca. A to miejsce z pewnością jest mroczne…

Zmówił krótką modlitwę i wyszedł w błotnistą, wietrzną ciemność.

Babcia leciała wysoko ponad szumiącymi koronami drzew, pod połówką księżyca.

Nie ufała takiemu księżycowi. W pełni może się tylko zmniejszać, w nowiu może tylko rosnąć. Ale w takiej kwadrze, chwiejnie balansując między światłem i ciemnością… cóż, taki księżyc może zrobić wszystko.

Czarownice od zawsze żyły na granicach rzeczy. Poczuła mrowienie dłoni — nie tylko z zimna. Gdzieś powstała granica. Coś się zaczynało.

Po drugiej stronie nieba, nad górami pośrodku świata, zorza osiowa płonęła tak jasno, że przyćmiewała nawet blade światło księżyca. Zielone i złote płomienie tańczyły w powietrzu nad centralnymi górami. Rzadko kiedy można je było zobaczyć o tej porze roku i babcia zastanawiała się, czego to znak.

Kromka rozłożyła się wzdłuż ścian szczeliny w górskim zboczu, której nie dałoby się zaszczycić mianem doliny. Kiedy babcia Weatherwax podchodziła do lądowania, widziała w księżycowym świetle bladą, skierowaną ku górze twarz ukrytego w cieniu człowieka.

— Dobry wieczór, panie Ivy — powiedziała, zeskakując. — Jest na górze, tak?

— W oborze — odparł beznamiętnie Ivy. — Krowa ją kopnęła… mocno.

Babcia zachowała obojętną twarz.

— Zobaczymy, co da się zrobić.

W oborze jedno spojrzenie na minę pani Patternoster powiedziało jej, jak niewiele może to być. Ta kobieta nie była czarownicą, ale opanowała całą praktykę akuszerki, jaką można poznać w samotnej wiosce — czy chodzi o krowy, kozy, konie czy ludzi.

— Źle jest — szepnęła, kiedy babcia przyglądała się jęczącej na słomie kobiecie. — Myślę, że możemy stracić oboje… A może tylko jedno…

Jeśli człowiek specjalnie nasłuchiwał, mógł wychwycić w tym zdaniu sugestię pytania. Babcia skoncentrowała umysł.

— To chłopiec — powiedziała.

Pani Patternoster nie traciła czasu na rozważanie, skąd babcia wie, lecz wyraz jej twarzy świadczył, że brzemię stało się jeszcze trochę cięższe.

— Pójdę lepiej i powiem o tym Johnowi Ivy — uznała. Ledwie zdążyła się ruszyć, gdy palce babci Weatherwax zacisnęły się jej na ramieniu.

— On nie ma z tym nic wspólnego.

— Ale przecież jest…

— Nie ma z tym nic wspólnego.

Pani Patternoster spojrzała w błękitne oczy babci i zrozumiała dwie sprawy. Po pierwsze, że pan Ivy nie ma z tym nic wspólnego, a po drugie, że cokolwiek zdarzy się w tej oborze, nigdy, ale to nigdy nie będzie już wspominane.

— Chyba ich sobie przypominam — powiedziała babcia. Puściła rękę pani Patternoster i podwinęła rękawy. — Miła para, o ile pamiętam. On jest dobrym mężem, pod każdym względem.

Z dzbanka nalała ciepłej wody do misy, którą akuszerka postawiła przy żłobie.

Pani Patternoster kiwnęła głową.

— Oczywiście, samotnemu mężczyźnie ciężko pracować na tych stromych polach — ciągnęła babcia, myjąc ręce.

Pani Patternoster przytaknęła znowu, z żałosną miną…

— Myślę, że powinna pani zabrać go do domu, pani Patternoster, i zaparzyć kubek herbaty — poleciła babcia. — Proszę mu powiedzieć, że robię, co tylko możliwe.

Tym razem akuszerka kiwnęła głową z wdzięcznością. Kiedy wybiegła, babcia Weatherwax położyła dłoń na wilgotnym czole cierpiącej.

— A teraz, Florencjo Ivy — powiedziała — zobaczymy, co da się zrobić. Ale przede wszystkim… koniec bólu…

Poruszyła głową i kątem oka dostrzegła za nieoszklonym oknem księżyc. Pomiędzy światłem a ciemnością… Cóż, czasami tam właśnie trzeba stanąć.

W SAMEJ RZECZY.

Babcia nawet się nie obejrzała.

— Tak myślałam, że się tu zjawisz — powiedziała, przyklękając na słomie.

A JAKŻEBY INACZEJ? — spytał Śmierć.

— Czy wiesz, po kogo tu przyszedłeś?

NIE DO MNIE NALEŻY WYBÓR. NA SAMEJ GRANICY ZAWSZE ZNAJDZIE SIĘ PEWNA NIEOZNACZONOŚĆ.

Przez kilka sekund babcia obracała w myślach te słowa niczym topniejące kostki lodu. Na samej, samiutkiej granicy zatem musi zapaść… wyrok.

— Zbyt wielkie są urazy — stwierdziła w końcu. — Zbyt wielkie…

Kilka minut później poczuła, jak przepływa obok niej życie. Śmierć miał na tyle przyzwoitości, że zniknął bez słowa.

Gdy pani Patternoster zastukała trwożliwie i uchyliła wrota, zobaczyła babcię Weatherwax w zagrodzie krowy. Po chwili czarownica wyprostowała się i pokazała akuszerce cierń.

— Cały dzień tkwił w nodze tego biednego zwierzęcia — wyjaśniła. — Nic dziwnego, że była niespokojna. Jeśli to możliwe, proszę dopilnować, żeby nie zabijał krowy. Rozumie pani? Będzie im potrzebna.

Pani Patternoster zerknęła na owinięte kocem zawiniątko na słomie. Babcia taktownie ułożyła je poza polem widzenia pani Ivy, która teraz spala.

— Ja mu powiem — zdecydowała babcia, otrzepując spódnicę. — A co do niej… Cóż, jest młoda, zdrowa i sama pani wie, co robić. Proszę na nią uważać, a ja albo niania Ogg zajrzymy tu, kiedy znajdziemy wolną chwilę. Jeśli sobie z tym poradzi, to w zamku mogą potrzebować mamki. Tak byłoby dobrze dla wszystkich.

Trudno uwierzyć, by w całej Kromce ktoś ośmielił się sprzeciwić babci Weatherwax, jednak babci się zdawało, że na twarzy akuszerki dostrzega najdelikatniejszy szary cień dezaprobaty.

— Wciąż pani uważa, że należało spytać pana Ivy?

— Ja bym tak zrobiła — wymamrotała akuszerka.

— Nie lubi go pani? Uważa pani, że jest złym człowiekiem? — spytała babcia, poprawiając szpilki w kapeluszu.

— Nie!

— A zatem cóż on mi zrobił, żebym miała zadawać mu taki ból?

Agnes musiała biec, by dotrzymać jej kroku. Wzburzona niania Ogg sunęła przed siebie jak napędzana tłokami.

— Przecież mamy tutaj wielu kapłanów, nianiu!

— Ale nie takich jak Omnianie! Byli tu w zeszłym roku! Jakichś dwóch zapukało do moich drzwi!

— No, przecież po to są drz…

— I jeszcze wsunęli pod nie ulotkę z napisem „Okaż skruchę!” — ciągnęła niania. — Skruchę? Ja? Bezczelność! Nie mogę w moim wieku okazywać skruchy, bo nigdy bym niczego nie zrobiła. Zresztą — dodała — większości wcale nie żałuję.

— Chyba się trochę podniecasz…

— Oni palą ludzi! — oznajmiła niania.

— Czytałam gdzieś, że kiedyś to robili, rzeczywiście — przyznała zdyszana biegiem Agnes. — Ale to było dawno temu, nianiu! Ci, których widywałam w Ankh-Morpork, tylko rozdawali ulotki, modlili się w wielkim namiocie i śpiewali dość nudne pieśni…

— Ha! Lampart nie może zmienić swoich szortów, moja droga!

Przebiegły korytarzem i zza parawanu wpadły do głównej sali.

— Po kolana w jaśniepaństwie — mruknęła niania, wyciągając szyję. — O, tam jest nasz Shawn…

Stała armia Lancre chowała się za filarem, pewnie w nadziei, że nikt go nie zobaczy w upudrowanej peruce lokaja — przeznaczonej dla lokaja o wiele większego.

Królestwo nie posiadało zbyt silnego ramienia wykonawczego władzy, a większość jego palców należała do najmłodszego syna niani Ogg. Mimo szczerych wysiłków króla Verence’a — który był władcą całkiem postępowym, choć nieco nerwowym — obywatele Lancre za żadną cenę nie dawali się przekonać, by przyjąć demokrację, a państwo, niestety, nie wymagało specjalnego rządzenia. Sporo z tego, czego naprawdę nie dało się uniknąć, wykonywał Shawn. Czyścił pałacowe wygódki, dostarczał rzadko przychodzące listy, trzymał straż na murach, obsługiwał królewską mennicę, równoważył budżet, w wolnym czasie pomagał ogrodnikowi… Przy takich okazjach jak dzisiejsza, kiedy uznano, że trzeba koniecznie obstawiać granice — a Verence uważał, że szlabany w czarno-żółte pasy nadają królestwu bardziej profesjonalny wygląd — stemplował paszporty, czy też, w ich braku, dowolne kawałki papieru, jakie podsuwali mu przybysze. Na przykład tylne strony kopert. Posługiwał się w tym celu pieczęcią całkiem ładnie wyciętą z połówki ziemniaka.

Wszystko to traktował z wielką powagą. Przy ważnych uroczystościach był kamerdynerem, kiedy kamerdyner Spriggins miał wolne, a jeśli potrzebna była dodatkowa pomoc, stawał się też lokajem.

— Dobry wieczór, Shawn — rzuciła niania Ogg. — Widzę, że znowu masz na głowie zdechłą owcę.

— Oj, mamo… — jęknął Shawn, usiłując poprawić perukę.

— Gdzie jest ten kapłan, który ma Nadać Imię?

— Co, mamo? Nie wiem, mamo. Z pół godziny temu przestałem wykrzykiwać imiona, bo teraz mam podawać te kawałki sera na patyczkach… Ojej, mamo, nie powinnaś brać aż tyle. Mamo![3]

Niania Ogg płynnym ruchem wyssała koktajlowe koreczki z czterech patyczków naraz i spojrzała czujnie na tłum gości.

— Muszę zamienić słówko z młodym Verence’em — oświadczyła.

— On jest królem, nianiu — przypomniała Agnes.

— To jeszcze nie powód, żeby tak sobie chodził i zachowywał się jak arystokrata.

— Wydaje mi się, że to całkiem dobry powód.

— Nie kłóć się. Lepiej idź i znajdź tego Omnianina. Miej go na oku.

— A czego powinnam szukać? — spytała kwaśno Agnes. — Kolumny dymu?

— Oni wszyscy ubierają się na czarno — wyjaśniła niania Ogg. — Ha! Typowe!

— I co z tego? My też.

— Zgadza się. Ale nasz… nasz… — Niania Ogg uderzyła się w pierś, wywołując dostrzegalne fale. — Nasz jest właściwym czarnym, jasne? A teraz idź już i staraj się nie zwracać na siebie uwagi — dodała niania, dama w dwustopowym, spiczastym czarnym kapeluszu. Znowu się rozejrzała wśród gości i szturchnęła syna. — Shawn, na pewno dostarczyłeś zaproszenie Esme Weatherwax, co?

— Oczywiście, mamo — rzekł z oburzeniem.

— Wsunąłeś je pod drzwi?

— Nie, mamo. Wiesz, jak natarła mi uszu, kiedy ślimaki dobrały się do tej pocztówki w zeszłym roku. Wcisnąłem je pod zawias, mocno i porządnie.

— Dobry chłopak — pochwaliła go niania.

Mieszkańcy Lancre nie przejmowali się specjalnie skrzynkami na listy. Poczta nie przychodziła często, za to zimne wichry — owszem. Po co wycinać szczelinę w drzwiach, żeby wpuszczać nieproszony chłód? Listy zostawiało się pod większymi kamieniami, wciśnięte między doniczki albo wsunięte pod drzwi.

Nigdy nie było ich wiele[4]. Ustrój Lancre był kwestią raczej sporną, co oznaczało, że bezustannie trwały spory wszystkich ze wszystkimi, a kłótnie przekazywano spadkobiercom. Zatargi przechodziły z pokolenia na pokolenie. Niektóre miały już wartość zabytkową. Porządna uraza, jak powszechnie uważano, jest niczym dobre stare wino: człowiek pilnuje go i uważa, a potem przekazuje swoim dzieciom.

Nie warto do nikogo pisać. Jeśli ma się coś do niego, trzeba powiedzieć mu to w twarz. Dzięki temu kontakty są przyjemnie gorące.

Agnes wsunęła się w tłum. Czuła się głupio, co często się jej zdarzało. Teraz rozumiała, dlaczego Magrat Garlick zawsze nosiła te ckliwe, luźne kwieciste sukienki i nigdy nie wkładała spiczastego kapelusza. Jeśli ktoś ma spiczasty kapelusz i ubiera się na czarno, jest przez innych postrzegany w pewien szczególny sposób. Jest czarownicą. Ma to swoje zalety. Wśród wad warto wspomnieć o tym, że inni zwracają się do niego, kiedy mają problemy, i nawet przez myśl im nie przejdzie, że mógłby sobie nie poradzić.

Za to czarownica budziła szacunek nawet u tych, którzy pamiętali ją z czasów, zanim pozwolono jej nosić spiczasty kapelusz. Zwykle usuwali się jej z drogi — chociaż ludzie i tak usuwali się z drogi Agnes, kiedy sunęła energicznie naprzód.

— Dobry wieczór, panienko.

Obejrzała się i spostrzegła Hodgesaargha w pełnych, oficjalnych regaliach.

W takich chwilach najważniejsze jest, by się nie uśmiechnąć. Agnes zachowała więc poważną minę i usiłowała nie zwracać uwagi na histeryczny śmiech Perdity gdzieś w głębi umysłu.

Widywała niekiedy Hodgesaargha, zwykle na brzegu lasu albo na wrzosowiskach. Królewski sokolnik zwykle bezskutecznie bronił się przed sokołami, które atakowały go dla rozrywki, a jeśli chodzi o Króla Henryka, to podnosił go w powietrze i upuszczał jak żółwia.

Nie znaczy to, że Hodgesaargh był złym sokolnikiem. Kilku innych w Lancre także hodowało sokoły i uważało, że należy do najlepszych treserów w całych górach, może dlatego że był całkowicie oddany temu zajęciu. Po prostu każdą małą, pierzastą maszynę do zabijania szkolił tak dobrze, że w końcu nie mogła się powstrzymać od sprawdzenia, jak treser smakuje.

Nie zasługiwał na to. I nie zasługiwał na swój oficjalny kostium. Zwykle, kiedy nie przebywał w towarzystwie Króla Henryka, nosił skórzany strój roboczy i ze trzy plastry. To, co miał na sobie teraz, zostało zaprojektowane przez kogoś, kto żywił liryczne wyobrażenie o wsi i kto nigdy nie musiał biec przez krzaki jeżyn z białozorem wiszącym przy uchu. Kostium uszyty był w barwach złota i czerwieni, i wyglądałby o wiele lepiej na kimś o dwie stopy wyższym, kto ma nogi odpowiednie do czerwonych rajtuzów. O kapeluszu lepiej nie wspominać, ale jeśli już trzeba o nim wspomnieć, to w terminach czegoś wielkiego, czerwonego i obwisłego. Z piórem.

— Panno Nitt… — odezwał się Hodgesaargh.

— Przepraszam… Przyglądałam się pańskiemu kapeluszowi.

— Ładny, prawda? — spytał przyjaźnie Hodgesaargh. — A to William. Jest myszołowem. Ale wydaje jej się, że jest kurą. Nie umie latać. Uczę ją polować.

Agnes wyciągała szyję, wypatrując oznak działalności otwarcie religijnej, ale niedorzeczne, osowiałe stworzenie na ręku Hodgesaargha ściągało ku sobie jej wzrok.

— W jaki sposób?

— Wchodzi do nor i kopie króliki, aż zdechną. I już prawie ją wyleczyłem z piania. Prawda, Williamie?

— Williamie? — powtórzyła Agnes. — Aha… no tak.

Dla sokolnika, przypomniała sobie, każdy ptak to „ona”.

— Widział pan tutaj jakichś Omnian? — szepnęła, pochylając się ku niemu.

— A jakie to ptaki, panienko? — spytał z zakłopotaniem.

Zawsze wydawał się roztargniony, kiedy nie rozmawiał o sokołach — jak człowiek z wielkim słownikiem, który nie potrafi znaleźć indeksu.

— Och, no… Niech się pan nimi nie przejmuje. — Znowu spojrzała na Williama. — Ale jak? To znaczy, jak taki ptak może pomyśleć, że jest kurą?

— To się zdarza, panienko. Thomas Peerless w Głupim Ośle ukradł jajko i podłożył je kwoce. Nie zabrał go na czas. No więc William pomyślał, że skoro jej mama jest kurą, to ona także.

— Przecież…

— Tak bywa, panienko. Kiedy ja je hoduję od jaja, nie postępuję w ten sposób. Mam specjalną rękawicę, panienko…

— To naprawdę bardzo ciekawe, ale muszę już iść — przerwała mu szybko Agnes.

— Oczywiście, panienko.

Dostrzegła swą zdobycz idącą przez salę.

Było w nim coś, co nie pozostawiało miejsca na wątpliwości. Jakby był czarownicą. Nie chodzi o to, że jego czarna szata kończyła się w okolicach kolan i przechodziła w parę nóg w szarych skarpetach i sandałach, ani o to, że jego kapelusz miał maleńką główkę, lecz rondo tak szerokie, że można by na nim nakryć do obiadu. Raczej o to, że gdziekolwiek się ruszył, otaczała go niewielka pusta przestrzeń, która zdawała się przesuwać razem z nim — tak jak wokół czarownic. Nikt nie chce się znaleźć zbyt blisko czarownicy.

Nie widziała jego twarzy. Stał w kolejce do stołu z przekąskami.

— Przepraszam, panno Nitt…

U jej boku pojawił się Shawn. Stal bardzo sztywno, ponieważ przy każdym gwałtowniejszym ruchu peruka miała skłonność do kręcenia mu się na głowie.

— Słucham, Shawn?

— Królowa prosi na słowo, panienko.

— Mnie?

— Tak, panienko. Jest teraz w Upiornie Zielonym Saloniku, panienko.

Shawn odwrócił się powoli. Peruka nadal skierowana była w tę samą stronę.

Agnes się zawahała. Ale to przecież był królewski rozkaz, choć pochodził tylko od Magrat Garlick, więc ważniejszy od wszystkich zleceń niani Ogg. Zresztą znalazła już kapłana i chyba nie podpali nikogo przy kanapkach…

Mała klapka otworzyła się gwałtownie za smętnym Igorem.

— A teraz dlaczego się zatrzymaliśmy?

— Troll stsoi na drodze, prostszę pani.

— Co takiego?!

Igor przewrócił oczami.

— Troll stsoi na drodze.

Klapka się zatrzasnęła. Z wnętrza dobiegły gorączkowe szepty. Klapka się otworzyła.

— Mówiłeś o trollu?

— Tak, jastśnie panie.

— Przejedź go.

Troll podszedł, wznosząc nad głową migoczącą pochodnię. Całkiem niedawno ktoś oświadczył: „Ten troll potrzebuje uniformu”, po czym odkrył, że jedyna rzecz w zbrojowni, która pasuje, to hełm — a i tak trzeba umocować go do głowy sznurkiem.

— Stsary hrabia nie kazałby mi go przejeżdżać — burczał Igor, niezupełnie do siebie. — Ale w końtsu on był dżentelmenem.

— O co chodzi? — spytał gniewnie kobiecy głos.

Troll dotarł do powozu i z szacunkiem stuknął pięścią o hełm.

— …wieczór — powiedział. — To trochę krępujące… Wiecie, co to szlaban?

— Szlaban? — powtórzył Igor podejrzliwie.

— No, takie długie coś, z drzewa…

— Tak? I tso? Tso z tym stszlabanem?

— Jakbyście se wyobrazili, nie, że on tu jest, taki w żółte i czarne pasy, nie, i zagradza drogę. Tylko że mamy tylko jeden taki i dzisiaj jest na drodze od Miedzianki.

Klapka otworzyła się znowu.

— Ruszajże, człowieku! Przejedź to!

— Mogę iść i go przynieść, jak se chcecie — zapewnił troll, nerwowo przestępując z jednej potężnej nogi na drugą. — Tylko że będzie tu na jutro. Albo możecie udawać, że tu jest, nie, a wtedy ja udam, że go podnoszę i będzie, jak trzeba, nie?

— No to zrób tak — zgodził się Igor.

Nie zwracał uwagi na gderania za plecami. Stary hrabia zawsze był grzeczny dla trolli, chociaż nie można ich ugryźć, a to u wampira oznacza prawdziwą klasę.

— Tylko że najpierw muszę coś podstemplować — oświadczył troll. Pokazał Igorowi połówkę ziemniaka i szmatę nasączoną farbą.

— Dlatszego?

— To pokazuje, żeście przejechali koło mnie.

— Ale przecież przejedziemy koło ciebie — zauważył Igor. — Znaczy, każdy będzie wiedzieć, żestśmy przejechali koło ciebie, bo przejedziemy.

— Niby tak… Ale to będzie dowód, żeście przejechali oficjalnie — wyjaśnił troll.

— A tso stsię ststanie, jestśli zwytszajnie pojedziemy dalej? — zapytał Igor.

— Wtedy nie podniosę szlabanu.

Porażeni tą metafizyczną zagadką, spoglądali obaj na drogę, gdzie nieistniejący szlaban zagradzał przejazd.

Normalnie Igor nie traciłby na to czasu. Ale rodzina działała mu na nerwy, więc zareagował w tradycyjny sposób obrażonych służących — nagle stał się bardzo głupi. Pochylił się i przez klapkę zwrócił do pasażerów powozu.

— To kontrola granitszna, jastśnie panie — oznajmił. — Musimy dać costś do ostsemplowania.

Wewnątrz rozległy się gniewne szepty, po czym przez klapkę wysunął się duży biały prostokąt ze złoconymi brzegami. Igor przekazał go trollowi.

— Aż szkoda — stwierdził troll, podstemplował go niewprawnie i oddał.

— Tso to jestst?

— Słucham?

— Ten… ten głupi stsymbol?

— No, ziemniak był za mały na oficjalną pieczęć, a zresztą nie wiem, jak taka pieczęć wygląda, ale se myślę, że wyryłem tam całkiem ładną kaczkę — odparł troll z satysfakcją. — A teraz… żeście są gotowi? Bo podnoszę szlaban. Patrzcie, jak sterczy w górę. To znaczy, że można jechać.

Powóz przetoczył się kawałek i zatrzymał tuż przed mostem.

Troll, świadom, że wykonał już swój obowiązek, podszedł bliżej i usłyszał coś, co uznał za niezwykłą konwersację. Chociaż dla Wielkiego Jima Mięcho większość rozmów, w których używano słów wielosylabowych, spowita była tajemnicą…

— A teraz uważajcie wszyscy, proszę…

— Tato, przecież już to mówiłeś.

— Nigdy dość powtarzania. Tu w dole płynie rzeka Lancre. Bieżąca woda. A my ją przekroczymy. Warto wspomnieć waszych przodków, którzy, choć zdolni podróżować do odległych krain, mimo to twardo wierzyli, że nie mogą przekroczyć strumienia. Czy muszę wskazywać wam sprzeczność?

— Nie, tato.

— To dobrze. Warunkowanie kulturowe może nas pozabijać, jeśli nie będziemy ostrożni. Ruszaj, Igorze.

Troll przyglądał się, jak odjeżdżają. Zdawało się, że chłód podąża za nimi przez most.

Babcia Weatherwax leciała znowu, zadowolona z czystego, rześkiego powietrza. Znalazła się wysoko ponad koronami drzew i — z korzyścią dla wszystkich zainteresowanych — nikt nie mógł zobaczyć jej twarzy.

W dole przesuwały się samotne domostwa, niektóre z oświetlonymi oknami, większość jednak ciemna, gdyż mieszkańcy dawno już wyruszyli do pałacu.

Wiedziała, że pod każdym dachem kryje się opowieść. O opowieściach wiedziała wszystko. Ale te w dole były takimi, których nigdy się nie opowiada, historiami dziejącymi się w małych pokoikach…

Mówiły o chwilach, kiedy lekarstwa nie pomagają, a głowologia jest bezradna, ponieważ umysł staje się obłędem bólu w ciele, które jest wrogiem dla siebie, kiedy ludzie po prostu tkwią w więzieniu zbudowanym z ciała… I w takich chwilach mogła pozwolić im odejść. Nie potrzebowała drastycznych metod z poduszką ani świadomych pomyłek z lekarstwem. Nie trzeba było wypychać ich ze świata, wystarczyło sprawić, by świat przestał ściągać ich z powrotem. Wystarczyło tylko sięgnąć i… wskazać drogę.

Nigdy nic nie było powiedziane. Czasami dostrzegała na twarzach krewnych prośbę, której nigdy, ale to nigdy nie wyraziliby słowami, co najwyżej rzucali czasem: „Czy jest coś, co mogłaby pani dla niego zrobić?” — i może to był swego rodzaju kod. Gdyby ośmieliła się zapytać, byliby zaszokowani, jak mogła pomyśleć, że chodzi im o coś innego niż na przykład wygodniejsza poduszka.

A każda akuszerka, gdzieś w odosobnionych domkach w krwawe noce, znałaby wiele innych maleńkich opowieści…

Nigdy nieopowiadanych…

Przez całe życie była czarownicą. A czarownica staje często na samej granicy, gdzie trzeba podjąć decyzję. I podejmuje ją, żeby inni nie musieli, żeby mogli udawać sami przed sobą, że nie było żadnej decyzji do podjęcia, żadnych małych sekretów, że wszystko po prostu się zdarzyło. Nigdy nie mówiła, co wie. I nigdy nie prosiła o nic w zamian.

Zamek był jasno oświetlony. Mogła nawet dostrzec ludzi wokół ogniska.

Coś jeszcze przyciągnęło jej wzrok, ponieważ wolała patrzeć gdziekolwiek, byle nie na zamek. I wyrwało ją z zamyślenia.

Mgła przelewała się nad górami i pod księżycem spływała w odległe doliny. Jedno jej pasmo płynęło w stronę zamku i powoli, bardzo powoli wypełniało wąwóz Lancre.

Oczywiście wiosną, kiedy zmienia się pogoda, mgły nie są niczym wyjątkowym. Ale ta mgła płynęła z Uberwaldu.

Drzwi do pokoju Magrat otworzyła Millie Chillum, pokojówka, która dygnęła przed Agnes, a przynajmniej przed jej kapeluszem. Po czym zostawiła ją samą z królową siedzącą przy toaletce.

Agnes nie była pewna, co nakazuje protokół, więc spróbowała czegoś w rodzaju republikańskiego dygu. Co spowodowało wyraźne poruszenie w jej regionach zewnętrznych.

Królowa Magrat z Lancre wytarła nos i wsunęła chusteczkę w rękaw szlafroka.

— Witaj, Agnes — powiedziała. — Siadaj, proszę. Nie musisz tak podskakiwać. Millie robi to bez przerwy, aż dostaję choroby morskiej. Poza tym, ściśle mówiąc, czarownice się kłaniają.

— No… — zaczęła Agnes.

Zerknęła na kołyskę w rogu. Miała więcej wstążeczek i koronek, niż powinien mieć jakikolwiek mebel.

— Mała śpi teraz — wyjaśniła Magrat. — Ach, kołyska… Verence zamówił ją aż w Ankh-Morpork. Mówiłam mu, że ta stara, której zawsze używano, jest całkiem dobra, ale on chce być, no wiesz… nowoczesny. Proszę, siadaj.

— Wzywałaś mnie, wasza wyso… — zaczęła Agnes, wciąż niepewna.

Zapowiadał się bardzo trudny wieczór, a nawet teraz nie była pewna, co właściwie sądzi o królowej. Magrat pozostawiła w chatce swoje echa — zapomnianą bransoletę pod łóżkiem, dość ckliwe wpisy w bardzo starych zeszytach, wazony pełne suchych kwiatów… Można zbudować sobie bardzo dziwne opinie o kimś na podstawie rzeczy, które zostawił za komodą.

— Chciałam tylko porozmawiać — wyjaśniła Magrat. — To trochę… Rozumiesz, naprawdę jestem bardzo szczęśliwa, lecz… Widzisz, Millie jest miła, ale zawsze się ze mną zgadza, a niania i babcia ciągle mnie traktują, jakbym wcale nie była, wiesz, królową i w ogóle… Nie to, żebym chciała być przez cały czas traktowana jak królowa… Chciałabym, żeby zdawały sobie sprawę, że jestem królową, ale nie traktowały mnie tak… rozumiesz, o co mi chodzi…

— Chyba tak — przyznała ostrożnie Agnes.

Magrat zamachała rękami, próbując opisać nieopisywalne. Z rękawów posypały się zużyte chusteczki.

— Znaczy… Mam już dość ludzi, którzy tylko podskakują bez przerwy, więc kiedy mnie widzą, wolałabym, żeby raczej myśleli: „O, Magrat, jest teraz królową, ale będę ją traktować całkiem normalnie”.

— Ale może trochę grzeczniej, bo przecież jest królową — podpowiedziała Agnes.

— No tak… właśnie. Prawdę mówiąc, z nianią nie jest jeszcze najgorzej, bo ona przynajmniej wszystkich traktuje tak samo, ale kiedy babcia na mnie spojrzy, od razu widać, że myśli sobie: O, jest Magrat… Zaparz herbatę, Magrat. Pewnego dnia, przysięgam, rzucę jakąś bardzo kąśliwą uwagę. Im się chyba wydaje, że robię to jako hobby!

— Wiem, o co chodzi.

— Całkiem jakby im się wydawało, że w końcu mi się to znudzi i wrócę do czarownictwa. Nie powiedzą tego wprost, oczywiście, ale tak właśnie uważają. Tak naprawdę nie wierzą, że można żyć inaczej.

— To prawda.

— Jak tam mój stary domek?

— Dużo w nim myszy — poskarżyła się Agnes.

— Wiem. Zwykle je dokarmiałam. Nie mów babci. Jest tutaj, prawda?

— Jeszcze jej nie widziałam.

— No tak, pewnie zaczeka na dramatyczny moment — westchnęła Magrat. — I wiesz co? Nigdy naprawdę jej nie przyłapałam na czekaniu na dramatyczny moment, nigdy, w żadnej… no, sytuacji, w której uczestniczyłyśmy. Rozumiesz, gdyby chodziło o ciebie albo o mnie, tobyśmy kręciły się w pobliżu sali albo co, ale ona po prostu wchodzi i to jest odpowiednia chwila.

— Mówi, że człowiek sam sobie tworzy właściwe chwile…

— Tak — przyznała Magrat.

— Tak — zgodziła się Agnes.

— I mówisz, że jeszcze jej nie ma? To było pierwsze zaproszenie, które wysłaliśmy. Verence kazał dołożyć dodatkowy złoty liść na karcie. Zdziwiłabym się, gdyby nie brzęknęła, kiedy babcia ją odkładała. Jak ci idzie parzenie herbaty?

— Ciągle narzekają — odparła Agnes.

— Narzekają, jak zawsze… Trzy kawałki cukru dla niani Ogg, prawda?

— Nie żeby mi dawały pieniądze na herbatę — poskarżyła się Agnes.

Pociągnęła nosem. W powietrzu dało się wyczuć jakby stęchliznę…

— Nie warto nawet piec ciasteczek, od razu ci mówię — oświadczyła Magrat. — Kiedyś całe godziny poświęcałam, żeby zrobić takie wymyślne, z półksiężycami i w ogóle. Równie dobrze można by je kupować w sklepie.

Też pociągnęła nosem.

— To nie dziecko — zapewniła. — Przypuszczam, że Shawn Ogg tak pilnie wszystko organizował, że od dwóch tygodni nie czyścił szamba. Kiedy wiatr dmuchnie, zapach dochodzi prosto do garderoby w Wieży Gongu. Próbowałam wieszać tam aromatyczne zioła, ale one tak jakby się rozpuszczają.

Wydawała się niepewna, jakby myślała o czymś dużo gorszym niż złe warunki sanitarne w zamku.

— Ehm… Musiała przecież dostać zaproszenie, prawda?

— Shawn mówi, że je dostarczył — uspokoiła ją Agnes. — A ona pewnie powiedziała… — Jej głos się zmienił, stał się oschły i szorstki. — „W moim wieku nie pora na takie rzeczy. Nigdy nie byłam z tych, które pchają się do przodu, nikt mi nie zarzuci, że pchałam się do przodu”.

Magrat otworzyła usta ze zdumienia.

— To brzmiało tak jak ona, aż dreszcz przechodzi.

— To jedna z niewielu rzeczy, z którymi dobrze sobie radzę — wyjaśniła Agnes swoim normalnym głosem. — Gęste włosy, wspaniały charakter, dobre ucho. — I dwa umysły, dodała Perdita. — Zresztą i tak przyjdzie — podsumowała Agnes, ignorując wewnętrzny głos.

— Ale już wpół do jedenastej… Ojej, muszę się ubrać! Pomożesz mi?

Ruszyła pospiesznie do garderoby. Agnes podążyła za nią.

— Napisałam nawet kilka słów pod spodem. Prosiłam, żeby zechciała być matką chrzestną. — Magrat usiadła przed lustrem i zaczęła przesuwać stosy kosmetyków. — W głębi serca zawsze chciała nią zostać.

— Niezłe życzenie dla dziecka — powiedziała Agnes bez zastanowienia.

Dłoń Magrat znieruchomiała w obłoczku pudru, w połowie drogi do twarzy. Agnes zauważyła w lustrze jej przerażony wzrok. Ale po chwili królowa zacisnęła szczęki i przez moment miała właśnie taki wyraz twarzy, jaki niekiedy pojawiał się u babci.

— Wiesz, gdybym musiała wybierać między życzeniem małej zdrowia, bogactwa i szczęścia a babcią Weatherwax stojącą po jej stronie, to wiem, co bym wolała — oznajmiła Magrat. — Na pewno widziałaś babcię w akcji.

— Raz czy dwa — przyznała Agnes.

— Nikt jej nie pokona. Poczekaj, aż zobaczysz ją, kiedy znajdzie się w ślepym zaułku. Potrafi, no… przenieść część siebie w bezpieczne miejsce. Całkiem jakby… jakby przekazywała siebie komuś innemu, by ukrył ją na pewien czas. To element tego całego Pożyczania, które tak lubi.

Agnes kiwnęła głową. Niania uprzedzała o tym, a jednak trochę nią wstrząsnęło, kiedy zjawiła się w domku babci i znalazła ją rozciągniętą na podłodze, sztywną jak kłoda i trzymającą w niemal sinych palcach kartkę z napisem: NIE JESTEM MARTFA[5]. Oznaczało to tyle, że wędrowała po świecie, obserwując życie oczami borsuka czy gołębia, mknąc jak niewidzialny pasażer w jego umyśle.

Oznaczało to także, że osoby, które niespodziewanie odwiedzały chatkę babci Weatherwax, znajdowały ją często leżącą na pozór bez życia, zimną, z ledwie wyczuwalnym pulsem. Kartka z wiadomością pozwalała oszczędzić wszystkim zamieszania.

— I wiesz co? — spytała Magrat. — To mi przypomina tych czarowników z Howondalandu, którzy trzymają swoje serce ukryte w jakimś słoiku, żeby nie można było ich zabić. Jest coś o tym w jakiejś książce w domku.

— To by nie musiał być duży słoik — mruknęła Agnes.

— Jesteś niesprawiedliwa — oburzyła się Magrat. Zastanowiła się. — Nie masz racji… w większości przypadków. Wielu, w każdym razie. A co najmniej paru. Możesz mi pomóc z tą nieszczęsną kryzą?

Z kołyski dobiegło gaworzenie.

— Jakie imię jej nadacie? — spytała Agnes.

— Musisz poczekać — odparła Magrat.

Muszę poczekać, zgodziła się w duchu Agnes, maszerując za Magrat i służącymi do hali. W Lancre dzieci otrzymywały imiona o północy, żeby zacząć nowy dzień z nowym imieniem. Nie wiedziała dlaczego. Chyba kiedyś ktoś stwierdził, że coś takiego się sprawdza. Lancryjczycy nigdy nie odrzucali czegoś, co się sprawdziło. Kłopot polegał na tym, że bardzo rzadko zmieniali coś, co się sprawdziło.

Słyszała, że bardzo to martwi króla Verence’a, który uczył się królowania z książek. Jego plany lepszej irygacji i zwiększenia plonów obywatele Lancre przyjęli ciepłymi oklaskami, po czym nic więcej w tej sprawie nie zrobili. Podobnie nie przejęli się jego zamiarem poprawy warunków sanitarnych — to znaczy, że powinny być jakieś, ponieważ lancrańskie wyobrażenie nowoczesnego sanitariatu składało się z utwardzonej ścieżki do wychodka i katalogu sprzedaży wysyłkowej z miękkimi kartkami. Zgodzili się na utworzenie Królewskiego Towarzystwa na rzecz Poprawy Stanu Ludzkości, ale że jego działalność trwała tyle, ile wolnego czasu znalazł Shawn Ogg w czwartkowe popołudnia, na razie Ludzkość była bezpieczna przed zbytnią Poprawą swego Stanu. Trzeba jednak przyznać, że Shawn wymyślił wałki pod drzwi dla nękanych przeciągami części zamku, za co król przyznał mu nieduży medal.

Obywatele Lancre nie marzyli nawet o życiu w ustroju innym niż monarchia. Tak żyli od tysięcy lat i wiedzieli, że to się sprawdza. Przekonali się również, że nie warto przejmować się zanadto królewskimi życzeniami, ponieważ za jakieś czterdzieści lat nastanie nowy król, który zapewne będzie sobie życzył czegoś innego, więc cała robota i tak poszłaby na marne. A tymczasem jego zadaniem — jak oni to rozumieli — było głównie przebywać w pałacu i ćwiczyć machanie ręką, mieć dość rozsądku, żeby na monetach odwracać głowę we właściwą stronę, oraz nie przeszkadzać im w orce, siewie i zbiorach. W ich opinii był to rodzaj kontraktu społecznego: oni robią to, co zawsze, a on im pozwala.

Ale czasami królował…

W zamku Lancre król Verence popatrzył na siebie w lustrze i westchnął.

— Pani Ogg — odezwał się, poprawiając koronę. — Jak pani wie, darzę czarownice z Lancre niezwykłym szacunkiem, ale to jest, z całym szacunkiem, najprościej mówiąc, kwestia polityki ogólnej, która, co z szacunkiem podkreślam, należy do władcy. — Raz jeszcze poprawił koronę, a kamerdyner Spriggins musnął szczotką jego szatę. — Musimy być tolerancyjni. Doprawdy, pani Ogg, nie widziałem pani jeszcze w takim stanie…

— Oni chodzą i podpalają ludzi! — oznajmiła niania, zirytowana całym tym szacunkiem.

— Kiedyś to robili, o ile wiem.

— Palili czarownice!

Verence zdjął koronę i przetarł ją rękawem w sposób tak rozsądny, że mógł tym doprowadzić do szału.

— Zawsze mi się wydawało, że palili praktycznie wszystkich — odparł. — Ale to było dość dawno temu, prawda?

— Nasz Jason słyszał kiedyś ich kazanie w Ohulan i mówili paskudne rzeczy o czarownicach — rzekła niania.

— To smutne, ale nie każdy zna czarownice tak dobrze jak my — odparł Verence z czymś, co niania w swym stanie ducha uznała za całkiem zbędną dyplomację.

— A nasz Wayne mówił, że próbują zwrócić ludzi przeciw innym religiom — ciągnęła. — Odkąd otworzyli tę swoją misję, nawet offlerianie zwinęli się i odeszli. Co innego twierdzić, że ma się najlepszego boga, ale przekonywać, że to jedyny prawdziwy, to już bezczelność, moim zdaniem. Wiem, gdzie praktycznie co dzień mogę spotkać przynajmniej dwóch. A jeszcze tłumaczą, że każdy zaczyna jako zły i robi się dobry, dopiero kiedy uwierzy w Oma. To czysta bzdura! Spójrz na tę swoją małą… A właściwie jakie dostanie imię?

— Wszyscy się dowiedzą za dwadzieścia minut, nianiu — odparł gładko Verence.

— Ha! — Ton niani jasno dawał do zrozumienia, że Radio Ogg nie aprobuje ograniczania dostępu do informacji. — Ale pomyśl, najgorsze, co może zrobić w jej wieku, to nabrudzić w pieluchy i nie dać wam spać całą noc. Moim zdaniem niespecjalnie to grzeszne.

— Nigdy nie protestowałaś przeciwko Posępnemu Bractwu. Ani przeciw Zdziwionym. A Balansujący Mnisi też często tędy przechodzą.

— Ale nikt z nich nie protestował przeciwko mnie!

Verence się odwrócił. Sytuacja budziła jego niepokój. Dobrze znał nianię Ogg, ale głównie jako osobę stojącą tuż za babcią Weatherwax i uśmiechniętą. Nie wiedział, jak sobie radzić z Ogg rozgniewaną.

— Doprawdy, pani Ogg, chyba za bardzo się pani tym przejmuje — rzekł.

— Babci Weatherwax wcale się to nie spodoba!

Niania Ogg zagrała swoją atutową kartą. Ku jej przerażeniu nie przyniosło to oczekiwanych rezultatów.

— Babcia Weatherwax nie jest królem, pani Ogg. A świat się zmienia. Nadchodzi nowy porządek. Dawno temu trolle były potworami, które pożerają ludzi. Dzisiaj jednak, dzięki wysiłkom ludzi… oraz oczywiście trolli dobrej woli i miłujących pokój, żyjemy obok siebie w zgodzie i mam nadzieję, że rozumiemy się nawzajem. Już minęły czasy, kiedy małe królestwa musiały się przejmować tylko małymi problemami. Jesteśmy częścią wielkiego świata. I musimy odegrać w tym świecie swoją rolę. Na przykład, co z problemem Muntabu?

Niania Ogg sformułowała problem Muntabu.

— Gdzie, u demona, leży Muntab? — spytała.

— Kilka tysięcy mil stąd, pani Ogg. Ale ma ambicje terytorialne w kierunku Osi, więc jeśli wybuchnie konflikt z Borogrovią, będziemy musieli zająć stanowisko.

— Takie oddalone o kilka tysięcy mil całkiem mi się podoba — odparła niania. — I nie rozumiem…

— Obawiam się, że rzeczywiście nie — wszedł jej w słowo Verence. — I nie musi pani. Ale sprawy dalekich królestw mogą nagle mieć skutki całkiem blisko. Gdy Klatch kichnie, Ankh-Morpork łapie przeziębienie. Musimy pilnie obserwować. Czy zawsze mamy być elementem hegemonii Ankh-Morpork? Czy pod koniec Wieku Nietoperza nie znaleźliśmy się na wyjątkowej pozycji? Kraje na opak od Ramtopów dają o sobie znać. To „gospodarcze wilkołaki”, jak je określił Patrycjusz Ankh-Morpork. Pojawiają się nowe mocarstwa. Stare królestwa mrugają niepewnie w blasku wschodzącego milenium. Oczywiście musimy zachowywać przyjazne stosunki ze wszystkimi blokami. I tak dalej. Mimo burzliwej przeszłości Omnia jest krajem ludzi przyjaznych… A przynajmniej byliby z pewnością przyjaźni, gdyby wiedzieli o istnieniu Lance — dodał szczerze. — Nieuprzejme traktowanie kapłanów ich państwowej religii na pewno nam się nie przysłuży. Uważam, że nie będziemy żałować tej decyzji.

— Miejmy nadzieję — burknęła niania. Rzuciła władcy miażdżące spojrzenie. — A pamiętam cię z czasów, kiedy byłeś tylko człowiekiem w śmiesznej czapce.

Nawet to nie podziałało. Verence westchnął tylko znowu i podszedł do drzwi.

— Wciąż nim jestem, nianiu — powiedział. — Tylko że ta o wiele bardziej mi ciąży. A teraz muszę już iść, bo goście zaczną się niecierpliwić. Ach, Shawn…

Shawn Ogg pojawił się przy drzwiach. Zasalutował.

— Jak tam sprawy armii, Shawn?

— Prawie skończyłem ten nóż, sire[6]. Muszę tylko dopracować szczypczyki do wyrywania włosów z nosa i składaną piłę. Ale tak naprawdę to jestem tu jako herold, wasza wysokość.

— Rozumiem, że już pora.

— Tak jest.

— Myślę, Shawn, że tym razem fanfara powinna być krótsza — rzeki król. — Choć osobiście cenię twój kunszt, przy takiej okazji jak dzisiejsza bardziej by pasowało coś prostszego niż kilka strof „Ścierki z różowym jeżem”.

— Tak jest.

— Chodźmy więc.

Dotarli do głównego korytarza w chwili, gdy pojawiła się tam grupa Magrat. Król wziął małżonkę za rękę.

Niania Ogg wlokła się za nimi. Król miał rację, w pewnym sensie. Rzeczywiście, czuła się… dziwnie — podrażniona i nerwowa, jakby włożyła zbyt ciasną kamizelkę. Cóż, babcia zjawi się już niedługo, a ona wie, jak rozmawiać z królami.

W tym celu wymagane są specjalne techniki, myślała niania. Nie można na przykład spytać: „A niby kto umarł i zrobił cię królem?”, bo oni wiedzą. Podobnie jak „Ty i jaka armia?” może sprawić kłopoty, choć w tym przypadku armia Verence’a składała się z Shawna i trolla; mało prawdopodobne, by stanowiła groźbę dla matki Shawna, o ile chciałby nadal jadać kolację pod dachem.

Kiedy procesja dotarła do szczytu szerokich schodów, a Shawn ruszył przodem, niania pociągnęła Agnes na stronę.

— Będziemy lepiej widzieć z galerii dla minstreli — szepnęła, prowadząc młodszą koleżankę na dębową konstrukcję. Zagrała fanfara.

— To mój syn! — dodała z dumą niania, kiedy w powietrzu zabrzmiał ostatni akord.

— Tak. Trzeba przyznać, że niewiele królewskich fanfar kończy się na „golenie, strzyżenie, bez nóg”[7] — zauważyła Agnes.

— Za to poprawia ludziom humor — odparła lojalna mama Shawna.

Agnes spojrzała z góry na gości i zauważyła kapłana. Przesuwał się wolno przez tłum.

— Znalazłam go, nianiu! — zawołała. — Muszę przyznać, że nie utrudniał mi tego. Ale chyba w takim tłoku nie będzie niczego próbował, prawda?

— Który to?

Agnes wskazała palcem. Niania przyjrzała się uważnie.

— Czasami tak sobie myślę, że ciężar korony przewraca Verence’owi w głowie — rzekła. — On chyba naprawdę nie wie, co wpuszcza do królestwa. Kiedy Esme się zjawi, przejdzie przez tego kapłana jak kapuśniak.

Tymczasem goście ustawili się po dwóch stronach czerwonego dywanu sięgającego stóp szerokich schodów. Agnes zerknęła w górę, na królewską parę, czekającą za zakrętem na odpowiedni moment, by rozpocząć zejście. Pomyślała: Babcia Weatherwax twierdzi, że człowiek sam sobie tworzy właściwe chwile. Są królewską parą. Wystarczyłoby im zejść po schodach i to byłby odpowiedni moment. Robią to nie tak, jak powinni.

Kilkoro gości oglądało się na podwójne drzwi, zamknięte na tę oficjalną ceremonię. Potem staną otworem, na jej część bardziej publiczną i weselszą, ale w tej chwili wyglądały…

…jak drzwi, które za chwilę otworzą się ze zgrzytem i w ich ramach ukaże się postać oświetlona od tyłu blaskiem ogniska.

Agnes wyraźnie widziała w myślach ten obraz.

Ćwiczenia, jakie z ociąganiem dawała jej babcia Weatherwax, przynoszą efekt, pomyślała Perdita.

W królewskim orszaku nastąpiła szybka wymiana zdań, a po chwili Millie wbiegła po schodach i podeszła do czarownic.

— Mag… Jej wysokość pyta, czy babcia Weatherwax przyjdzie, czy nie? — wyrzuciła zdyszana.

— Oczywiście, że tak — odparła niania.

— Tylko że, no… Król trochę się… denerwuje. Mówi, że w końcu na zaproszeniu było napisane RSVP. — Millie unikała wzroku niani.

— Czarownice nigdy nie resevapują. Po prostu przychodzą.

Millie osłoniła usta dłonią i zakaszlała nerwowo. Rzuciła żałosne spojrzenie Magrat, która machała do niej gorączkowo.

— No bo, ten… Królowa mówi, że lepiej nie wstrzymywać wszystkiego, więc… czy pani mogłaby zostać matką chrzestną, pani Ogg?

Zmarszczki zagęściły się na twarzy niani Ogg w szerokim uśmiechu.

— Pójdę i tak jakby zastąpię babcię, dopóki się nie zjawi. Dobrze?

I znowu babcia Weatherwax krążyła po spartańskiej szarości swej kuchni. Od czasu do czasu zerkała na podłogę. Pod drzwiami była spora szczelina i czasami podmuch mógł pchnąć coś stamtąd w jakiś kąt — ale sprawdziła już z dziesięć razy. Teraz miała chyba najczyściejszą podłogę w kraju. Zresztą i tak już za późno.

Mimo to… Uberwald[8]…

Jeszcze kilka razy przeszła tam i z powrotem.

— Prędzej mnie rozerwie, zanim dam im satysfakcję — mruknęła.

Usiadła w fotelu na biegunach, wstała tak gwałtownie, że fotel o mało co się nie przewrócił, i znowu zaczęła krążyć.

— Przecież nigdy nie byłam taką osobą, która pcha się naprzód — oświadczyła w pustkę. — Nie taką, która idzie, gdzie jej nie proszą. To pewne.

Zaczęła parzyć sobie herbatę, drżącymi dłońmi stawiając imbryk. Pokrywka cukiernicy spadła i rozbiła się na podłodze.

Światło zwróciło uwagę babci. Półksiężyc pojawił się w polu widzenia nad trawnikiem.

— A poza tym to przecież nie jest tak, że nie mam nic do roboty — powiedziała. — Nie mogą wszyscy bez przerwy biegać na przyjęcia. I tak bym nie poszła.

Zauważyła, że po raz kolejny zagląda we wszystkie zakamarki kuchni. Gdybym to znalazła, pomyślała, chłopak Wattleyów pukałby do pustego domku. Poszłabym i dobrze się bawiła. A John Ivy siedziałby teraz samotny…

— Niech to!

To jest najgorsze w byciu dobrym — dopada człowieka z każdej strony.

Znowu wylądowała w fotelu i mocniej otuliła się szalem. Nie dołożyła do ognia — nie spodziewała się, że będzie dziś wieczorem w domu.

Cienie wypełniły kąty, ale nie miała ochoty zapalać lampy. Świeca musi wystarczyć.

I kiedy babcia kołysała się, patrząc posępnie na ścianę, cienie wydłużały się z wolna.

Agnes ruszyła za nianią Ogg do sali. Prawdopodobnie nie powinna, ale bardzo niewiele osób skłonnych było spierać się z kapeluszem autorytetu.

Małe kraiki były po tej stronie Ramtopów czymś normalnym. Każda polodowcowa dolina, oddzielona od sąsiadów drogą, która wymagała wspinaczki, a w najgorszym razie drabiny, praktycznie rządziła się sama. Agnes miała wrażenie, że zjawiło się całkiem sporo królów, nawet jeśli niektórzy z nich zaczynali sprawować rządy dopiero wieczorami, kiedy wydoili już krowy. Wielu z nich przybyło, ponieważ nie należy lekceważyć darmowych posiłków. Była też grupa krasnoludów z Miedzianki oraz — trzymająca się z dala od nich — grupa trolli. Nie nosili broni, Agnes uznała więc, że to politycy. Ściśle rzecz ujmując, trolle nie były poddanymi króla Verence’a; zjawiły się, by oznajmić — oficjalną mową ciała — że gra w piłkę ludzkimi głowami to coś, czego się już nie praktykuje… często. Właściwie to prawie wcale. A już na pewno nie w tej okolicy. Wręcz istnieje zakaz.

Czarownice zostały doprowadzone przed dwa trony, po czym Millie zniknęła.

Omniański kapłan skinął im głową.

— Dobry, hm, wieczór — powiedział i w żaden sposób nikogo nie podpalił.

Był raczej młody i miał dość dużego czyraka koło nosa. Perdita wykrzywiła się do niego z wnętrza Agnes.

Niania Ogg burknęła tylko. Agnes zaryzykowała lekki uśmiech. Kapłan głośno wytarł nos.

— Musicie być tymi, hm, czarownicami, o których tyle słyszałem…

Miał niezwykły uśmiech. Pojawiał się na jego twarzy, jakby ktoś uruchamiał przełącznik. W jednej chwili go nie było. W następnej był. A potem znikał.

— No… tak — przyznała Agnes.

— Ha — rzekła niania, która potrafiła dumnie odwrócić się do kogoś plecami, cały czas patrząc mu prosto w oczy.

— A ja jestem… jestem… aaa… — mówił kapłan. Przerwał i rozmasował palcami grzbiet nosa. — Przepraszam. Górskie powietrze mi nie służy. Jestem całkiem wielebny Wielce Oats.

— Naprawdę? — zdziwiła się Agnes.

Ku jej zdumieniu kapłan się zaczerwienił. Im dłużej mu się przyglądała, tym bardziej nabierała przekonania, że jest niewiele starszy od niej.

— W pełnym brzmieniu Wielce-Chwały-Godny-Jest-Ten-Który-Wysławia-Oma-Oats — wyjaśnił. — Po omniańsku to jest o wiele krótsze, naturalnie. Czy nie słyszały panie przypadkiem Słowa Oma?

— Którego? „Podpalać”? — spytała niania Ogg. — Ha!

Grożąca wybuchem wojna religijna została nagle zażegnana przez oficjalną królewską fanfarę — pierwszą, która kończyła się kilkoma taktami z Jeżowego cakewalka”. Królewska para ruszyła schodami w dół.

— I nie życzymy sobie żadnych waszych pogańskich wyczynów, bardzo dziękuję — mruczała niania, stając tuż za pastorem. — Żadnego chlapania wody czy oleju, żadnego sypania dookoła piaskiem ani odcinania kawałków, a jeśli usłyszę jedno słowo, które rozumiem, to pamiętaj, że stoję za tobą z zaostrzonym patykiem[9].

Z drugiej strony usłyszał:

— Przecież nie jest jakimś strasznym inkwizytorem, nianiu!

— Za to mój zaostrzony patyk, dziewczyno, jest zaostrzonym patykiem.

Co w nią wstąpiło? — zastanawiała się Agnes, obserwując, jak uszy pastora oblewają się czerwienią. To babcia powinna się tak zachowywać. A Perdita dodała: Może jej się wydaje, że tak trzeba, bo tej starej wiedźmy tu nie ma.

Agnes była mocno zaszokowana, słysząc takie myśli.

— Tutaj robisz wszystko po naszemu, jasne? — upewniła się niania.

— Tak. Hm, król mi to wszystko wyjaśnił, hm… — powiedział pastor. — Tego… Nie ma pani czegoś na ból głowy? Obawiam się…

— Do jednej rączki włożysz jej klucz, a drugą pozwolisz złapać koronę — tłumaczyła niania.

— Tak, hm, on naprawdę…

— Potem powiesz jej, jak ma na imię i jak ma na imię jej mama i tato, mamrocząc coś przy tym drugim, gdyby mama nie była pewna…

— Nianiu! To królewska para!

— Nie uwierzysz, dziewczyno, jakie rzeczy mogłabym ci opowiedzieć… A potem, rozumiesz, oddasz ją mnie, i ja też jej wszystko powiem, potem ją oddam tobie, ty powiesz ludziom, jakie dostała imię, potem dajesz ją mnie, a ja ojcu, on wynosi ją przed drzwi i pokazuje wszystkim, ludzie podrzucają kapelusze i krzyczą „Hurra!”, a wtedy jest już po wszystkim, pora do baru po drinki, chore duwry i na poszukiwanie swoich kapeluszy. Zacznij improwizować na temat grzechu, a źle się to dla ciebie skończy.

— Jaka jest pani, hm, rola, madame?

— Jestem matką chrzestną!

— Chodzi o chrzest w jakim obrządku? — Młody człowiek drżał lekko.

— To ze starolancryjskiego — wtrąciła szybko Agnes. — Oznacza coś w rodzaju matki szczęsnej. Wszystko w porządku… Jako czarownice wierzymy w tolerancję religijną.

— Zgadza się — przyznała niania Ogg. — Ale tylko dla właściwych religii, więc lepiej uważaj!

Królewscy rodzice dotarli do swoich tronów. Magrat zajęła miejsce i — ku zdumieniu Agnes — mrugnęła do niej porozumiewawczo.

Verence nie mrugał. Stanął przed tronem i kaszlnął głośno.

— Ehem!

— Mam tu gdzieś pastylkę… — Niania sięgnęła do nogawki reform.

— Ehem! — Verence wskazał wzrokiem tron.

Coś, co wyglądało jak szara poduszka, przewróciło się, ziewnęło, spojrzało na króla i zaczęło się myć.

— Greebo! — ucieszyła się niania. — Zastanawiałam się już, gdzie się podziałeś…

— Czy może pani go usunąć, pani Ogg? — zapytał król.

Agnes spojrzała na Magrat. Królowa odwróciła się lekko i opierając łokieć na poręczy tronu, przysłaniała dłonią usta. Ramiona jej drżały.

Niania ściągnęła kota z tronu.

— Kot może patrzeć na króla — powiedziała.

— Ale nie z taką miną — oświadczył Verence.

Łaskawie pomachał ręką do zebranych gości. Zamkowy zegar zaczął wybijać północ.

— Proszę zaczynać, wielebny.

— Właśnie, hm, przygotowałem krótkie, lecz odpowiednie kazanie na temat, hm, nadziei na… — zaczął całkiem wielebny Oats, ale niania mruknęła coś cicho, a on nagle jakby szarpnął się w przód. Zamrugał raz czy dwa, a grdyka podskakiwała mu przez chwilę. — Niestety jednak, nie mamy na to czasu — zakończył szybko.

Magrat pochyliła się i szepnęła coś mężowi do ucha. Agnes usłyszała jego odpowiedź:

— Cóż, moja droga, chyba musimy, niezależnie od tego, czy ona jest tutaj, czy nie…

Podbiegł lekko zdyszany Shawn w przekrzywionej peruce. Niósł poduszkę — na wytartym aksamicie leżał wielki żelazny klucz do zamku.

Millie Chillum ostrożnie przekazała dziecko kapłanowi, który odebrał je delikatnie.

Parze królewskiej wydało się, że nagle zaczął mówić z wyraźnym wahaniem. Stojąca za nim niania Ogg miała na twarzy wyraz niezwykłego zainteresowania, złożony w stu procentach ze sztucznych dodatków. Mieli również wrażenie, że nieszczęsny kapłan cierpi na częste ataki kurczów.

— …zgromadziliśmy się tutaj przed oczyma… hm… swoimi nawzajem…

— Dobrze się pan czuje, wielebny? — zainteresował się król.

— Doskonale, sire, hm… Zapewniam — odparł żałośnie Oats. — A zatem nadaję tobie imię… to znaczy ci…

Nastąpiła przerażająca chwila głębokiej ciszy.

Kapłan ze zmartwiałym obliczem oddał dziecko Millie. Potem zdjął kapelusz, wyjął spod podszewki skrawek papieru, przeczytał go uważnie, kilka razy poruszył ustami, jakby powtarzał sobie treść, następnie włożył kapelusz na spocone czoło i odebrał dziecko.

— Nadaję ci imię… Esmeralda Margaret Uwaga Pisownia z Lancre.

Cisza wypełniła się nagle.

— Uwaga Pisownia? — zdziwiły się chórem Magrat i Agnes.

— Esmeralda? — powtórzyła niania.

Dziecko otworzyło oczy.

A drzwi rozwarły się nagle.

Wybory… Zawsze pojawiały się wybory. Był tamten człowiek w Szpachli, ten, który pozabijał te dzieci. Posłali po nią, a ona spojrzała na niego i zobaczyła poczucie winy wijące się w jego głowie niczym czerwony robak. Potem zaprowadziła ich na jego farmę i pokazała, gdzie kopać, a on rzucił się na ziemię i to ją prosił o litość, bo — jak mówił — był pijany i wszystko stało się z powodu alkoholu.

Słowa powróciły w pamięci. Powiedziała wtedy trzeźwo: „Niech skończą to konopie”.

Więc wywlekli go i powiesili na konopnym sznurze, a ona patrzyła, gdyż przynajmniej tyle była mu winna. Przeklinał ją, co nie było sprawiedliwe, bo powieszenie to czysta śmierć, a przynajmniej czyściejsza, niż go czekała, gdyby mieszkańcy wioski odważyli się jej sprzeciwić, i zobaczyła cień przybywającego Śmierci, a dalej, za Śmiercią nadeszły mniejsze, jaśniejsze postacie dzieci, i wtedy…

Fotel skrzypiał w ciemności, kołysząc się tam i z powrotem.

Wieśniacy uznali, że sprawiedliwość się dokonała, a babcia straciła cierpliwość, kazała im wracać do domów i modlić do bogów, w których wierzyli, by nigdy im samym sprawiedliwości nie wymierzono. Dumna maska tryumfującej cnoty może być niemal tak straszna, jak oblicze ujawnionej niegodziwości.

Zadrżała na to wspomnienie. Niemal tak straszna, ale nie całkiem.

Najdziwniejsze jest to, że całkiem sporo ludzi zjawiło się na jego pogrzebie, a jeden czy drugi pomrukiwał nawet, że niby owszem, ale tak ogólnie to nie był z niego zły gość… a tak w ogóle to może ona go zmusiła, żeby to wszystko powiedział. I to ona stała się celem niechętnych spojrzeń.

Przypuśćmy, że jednak jest sprawiedliwość dla wszystkich. Za każdego niewysłuchanego żebraka, każde ostre słowo, zlekceważony obowiązek, każdą zniewagę… każdy wybór… Bo o to przecież chodzi, prawda? Trzeba dokonywać wyborów. Człowiek może mieć rację i może się mylić, ale musi decydować, wiedząc, że dobro i zło bywają wcale nieoczywiste, a czasem nawet że wybiera między dwoma rodzajami zła, że nie ma żadnej racji. I zawsze, zawsze wybiera sam.

To ona stawała na granicy, słuchając i obserwując. I nigdy żadnych łez, żadnych przeprosin, żadnych wyrzutów… Oszczędzała to wszystko, by wykorzystać, kiedy będzie potrzebne.

Nigdy nie rozmawiała o tym z nianią Ogg ani innymi czarownicami. To byłoby złamaniem tajemnicy. Czasami, późną nocą, kiedy rozmowa dryfowała w tym kierunku, niania Ogg mogła rzucić coś w rodzaju: „Stary Scrivens, kiedy odchodził, znalazł wreszcie spokój”, i mogło to coś oznaczać, ale może i nie. Niania, o ile babcia mogła ocenić, nie dręczyła się zbytnio. Według niej pewne rzeczy w oczywisty sposób trzeba było zrobić, i tyle. Wszelkie myśli, jakie się z tym wiązały, trzymała szczelnie zamknięte, nawet przed sobą. Babcia jej zazdrościła.

A kto przyjdzie na jej pogrzeb, kiedy umrze?

Nie zaprosili jej!

Wspomnienia przeciskały się w umyśle. Inne postacie maszerowały w cieniu wokół świecy.

Robiła wiele rzeczy i bywała w wielu miejscach; znalazła takie sposoby kierowania gniewu na zewnątrz, które nawet ją samą zaskakiwały. Stawała naprzeciw innych, o wiele potężniejszych od niej, gdyby tylko pozwoliła im w to uwierzyć. Tak wiele oddała, ale i nauczyła się wiele…

Nie zaprosili jej. To znak. Wiedziała, że prędzej czy później nadejdzie… Zrozumieli to, i teraz nie była już potrzebna…

Co właściwie zyskała? Nagrodą za trud jest większy trud. Jeśli ktoś kopie najlepsze rowy, dają mu większą łopatę.

Dają te gołe ściany, tę pustą podłogę, tę zimną chatę.

Ciemność w kątach zaczęła się rozrastać, wypływać do pokoju, wplatać się jej we włosy.

Nie zaprosili jej!

Nigdy, ale to nigdy nie prosiła o nic w zamian. Ale problem z tym, że nie prosi się o nic w zamian, polega na tym, że czasem nic się w zamian nie dostaje.

Zawsze starała się patrzeć w stronę światła. Naprawdę zawsze starała się patrzeć w stronę światła. Ale im dłużej człowiek wpatruje się w jasność, tym mocniej go wypala, aż wreszcie nadchodzi pokusa, by się odwrócić i zobaczyć, jak długi, gęsty, mocny i ciemny staje się ciągnący z tylu cień…

Ktoś wymówił jej imię.

Nastąpił moment światła i hałasu, i oszołomienia.

A potem obudziła się, spojrzała na napływającą ciemność i zobaczyła wszystko w czerni i bieli.

— Bardzo przepraszamy… Opóźnienie w drodze, wiedzą państwo, jak to bywa…

Nowo przybyli weszli pospiesznie i dołączyli do gości. Ci nie zwrócili na nich uwagi, zajęci niezaplanowanym spektaklem wokół tronów.

— Uwaga Pisownia?

— Stanowczo nietypowe — uznała niania. — Za to Esmeralda jest bardzo dobra. Gytha też by była niezła, ale Esmeralda, tak, trudno coś zarzucić. Tylko że znacie dzieciaki. Będą ją wołać Pisanka.

— Jeśli będzie miała szczęście — dodała ponuro Agnes.

— Przecież się nie spodziewałam, że ktoś to powie! — syknęła Magrat. — Chciałam tylko się upewnić, że nie zostanie „Magrat”!

Wielce Oats stal nieruchomo, wznosząc oczy ku górze. Złożył dłonie, a od czasu do czasu wydawał ciche skomlenie.

— Możemy to przecież zmienić, prawda? — upewnił się Verence. — Gdzie jest królewski historyk?

Shawn odchrząknął.

— Dziś nie jest środa wieczorem, więc muszę iść i włożyć odpowiednie nakrycie głowy, sire…

— Możemy zmienić czy nie? Mówże, człowieku!

— No… To zostało powiedziane, sire. W oficjalnym czasie. Myślę, że od dzisiaj takie jest jej imię, ale muszę jeszcze sprawdzić. Wszyscy słyszeli, sire.

— Nie, nie możecie nic zmieniać — wtrąciła niania Ogg, która jako matka królewskiego historyka uznała za oczywiste, że wie więcej niż królewski historyk. — Weźcie na przykład takiego starego Muukrowa Poorchicka z Kromki.

— A co się z nim stało? — zapytał ostro król.

— Jego pełne imię brzmi: James Co U Demona Ta Krowa Tutaj Robi Poorchick — wyjaśniła Magrat.

— To był bardzo dziwny dzień, pamiętam — dodała niania.

— A gdyby moja matka miała więcej rozsądku i zwyczajnie powiedziała moje imię bratu Perdore, zamiast się wstydzić i wypisywać je na kartce, życie potoczyłoby się całkiem inaczej. — Magrat zerknęła nerwowo na Verence’a. — Pewnie gorzej, oczywiście.

— Czyli mam wynieść Esmeraldę do jej ludu i powiedzieć im, że jedno z jej imion brzmi Uwaga Pisownia?

— No, mieliśmy kiedyś króla, który nazywał się O Boże Ależ On Ciężki Pierwszy — pocieszyła go niania. — Zresztą piwo leje się już od paru godzin, więc będą wiwatować niezależnie od tego, co powiesz.

Poza tym, myślała Agnes, wiem na pewno, że są tam ludzie o imionach Syphilidae Wilson, Jodel Lightley czy Total Biscuit[10]. Verence uśmiechnął się.

— Co tam… Dajcie mi ją…

— Whifm… — powiedział Wielce Oats.

— …i może ktoś powinien przynieść temu człowiekowi coś do picia.

— Tak strasznie, strasznie mi przykro — wyszeptał kapłan, gdy król ruszył między rzędami gości.

— Pewnie już sporo wypiłeś — uznała niania Ogg.

— Nigdy nie tykam alkoholu! — jęknął kapłan.

Otarł załzawione oczy chusteczką.

— Jak tylko cię zobaczyłam, od razu wiedziałam, że coś z tobą jest nie tak — mruknęła niania. — Ale gdzie jest Esme?

— Nie wiem, nianiu! — zapewniła Agnes.

— Dowie się o tym, zapamiętaj moje słowa. To dla niej honor, mieć księżniczkę nazwaną na jej cześć. Będzie o tym opowiadać przez całe miesiące. Idę sprawdzić, co się dzieje.

I odmaszerowała.

Agnes chwyciła kapłana za ramię.

— Ty chodź ze mną — szepnęła.

— Naprawdę nie potrafię wyrazić tego, hm, jak bardzo mi…

— To w ogóle jest dziwny wieczór.

— Ja nigdy, nigdy, hm, nie słyszałem wcześniej o tym zwyczaju…

— Ludzie tutaj przywiązują wielką wagę do słów.

— Obawiam się, że król przekaże złą, hm, opinię o mnie bratu Melchio…

— Doprawdy…

Istnieją ludzie, którzy nawet najbardziej przyjazną osobę potrafią zmienić w dręczyciela, a kapłan chyba do takich właśnie należał. Było w nim coś… wilgotnego, jakaś bezradna beznadziejność, która u innych budziła raczej gniew niż litość — całkowita pewność, że choćby cały świat był salą balową, on i tak siedziałby w kuchni.

Wydawało się, że Agnes jest chwilowo skazana na jego towarzystwo. Wszyscy ważni goście tłoczyli się koło drzwi, a dobiegające z zewnątrz głośne wiwaty sugerowały, że obywatele Lancre uznali Uwagę Pisownię za ładne imię dla przyszłej królowej.

— Może lepiej posiedź tu sobie i spróbuj jakoś wziąć się w garść — poradziła. — Później mają się zacząć tańce.

— Och, ja nie tańczę — zapewnił Wielce Oats. — Taniec to pułapka mająca pochwycić tych o słabej woli.

— Aha. No tak. Na dworze pieką coś na ogniu…

Wielce Oats znowu przetarł oczy.

— Hm… Jakieś ryby?

— Wątpię.

— Aha.

Ale niechętny ton jakoś nie działał. Wciąż miał ochotę z nią rozmawiać.

— Ponieważ prorok Brutha, rozumiesz, odrzucał mięso, hm, kiedy wędrował po pustyni.

— Każdy kęs czterdzieści razy?

— Słucham?

— Przepraszam, myślałam o czymś innym. — Wbrew rozsądkowi Agnes pozwoliła, by zatryumfowała ciekawość. — A jakie mięso można znaleźć na pustyni?

— Hm… Chyba żadnego.

— Czyli tak naprawdę nie rezygnował z jego spożywania, prawda?

Patrzyła z nadzieją po tłumie gości, ale nikt jakoś nie zdradzał ochoty, żeby włączyć się do ich rozmowy.

— Hm… Musisz o to, hm, spytać brata Melchia. Bardzo przepraszam. Chyba zaraz będę miał migrenę…

Przecież nie wierzysz w nic z tego, co mówisz, prawda? — pomyślała Agnes. Kapłan emanował nerwowością i jakąś ogólną grozą. Co za wilgotny mały robak, mruknęła Perdita.

— Muszę iść i… no… iść i… Muszę iść i… pomóc — oświadczyła Agnes, cofając się ostrożnie.

Kiwnął głową. Kiedy odeszła, raz jeszcze wytarł nos, wyjął z kieszeni małą czarną książeczkę i otworzył w miejscu zaznaczonym zakładką…

Chwyciła tacę, by jakoś uprawdopodobnić swoje alibi, podeszła do stołu z jedzeniem, obejrzała się jeszcze na przygarbioną postać, tak bardzo tu nie na miejscu jak zagubiona owca, i zderzyła się z kimś nieruchomym jak drzewo.

— Kim jest ta niezwykła osoba? — odezwał się głos tuż przy jej uchu.

Agnes usłyszała jeszcze, jak Perdita złości się na nią za odskoczenie w bok. Opanowała się jednak i zdołała uśmiechnąć z zakłopotaniem do osoby, która przemówiła.

Był to młody człowiek, i to — jak sobie uświadomiła — bardzo atrakcyjny młody człowiek. Atrakcyjni młodzi ludzie nie pojawiali się obficie w Lancre, gdzie umycie rąk i przygładzenie włosów przed zabraniem dziewczyny na spacer uważane było za wyrafinowaną elegancję.

On ma kucyk! — pisnęła Perdita. To dopiero prawdziwy luz.

Agnes poczuła, jak rumieniec pojawia jej się gdzieś na wysokości kolan i rozpoczyna swój nieubłagany, coraz szybszy marsz ku górze.

— Eee… Słucham? — spytała.

— Można praktycznie wyczuć jego zapach — stwierdził młody człowiek. Leciutko skinął głową w stronę smętnego kapłana. — Wygląda trochę jak nastroszona mała wrona, nie sądzisz?

— No… tak — wykrztusiła Agnes.

Rumieniec minął krzywiznę piersi — gorący, czerwony i sunący w górę. W Lancre nikt chyba nie słyszał o mężczyźnie z kucykiem, a krój jego kostiumu także sugerował, że przybył z okolic, gdzie moda zmienia się częściej niż raz w życiu. Nikt, absolutnie nikt w Lancre nie nosił nigdy kamizelki haftowanej w pawie.

Powiedz coś do niego! — wrzeszczała z wnętrza Perdita.

— Wstfgl? — odezwała się Agnes.

Za jej plecami Wielce Oats wstał i podejrzliwie oglądał jedzenie.

— Przepraszam bardzo?

Agnes przełknęła głośno, bo Perdita usiłowała chwycić ją za gardło.

— Naprawdę wydaje się, jakby miał zaraz odlecieć, prawda? — rzuciła.

Och, błagam, żebym tylko nie zaczęła chichotać… Młody człowiek pstryknął palcami. Przechodzący obok kelner z tacą pełną drinków skręcił o dziewięćdziesiąt stopni.

— Napije się pani czegoś, panno Nitt?

— Może… białe wino… — szepnęła Agnes.

— Nie, nie ma pani ochoty na białe wino. Czerwone jest o wiele bardziej… barwne. — Podał jej kieliszek. — I cóż robi teraz nasza zwierzyna? Aha, częstuje się biskwitem z odrobiną pate, jak widzę…

Spytaj, jak ma na imię! — krzyczała Perdita. Nie, pomyślała Agnes, to byłoby zbyt śmiałe z mojej strony. Masz budowę do śmiałych ruchów! — wrzeszczała Perdita. Ty głupi tłumoku…

— Pozwól, że się przedstawię. Jestem Vlad — powiedział uprzejmie młody człowiek. — A teraz on… tak, zaraz chyba rzuci się na… chwileczkę… na vol-au-vent z krewetkami. Krewetki tutaj? Król Verence niczego nie pożałował, prawda?

— Sprowadził je w lodzie aż z Genoi — wymamrotała Agnes.

— Słyszałem, że tam przygotowują doskonałe owoce morza.

— Nigdy w Genoi nie byłam — szepnęła Agnes.

W jej głowie Perdita rzuciła się na ziemię i płakała.

— Może kiedyś złożymy tam wizytę, Agnes — rzekł Vlad.

Rumieniec dotarł Agnes do szyi.

— Bardzo tu ciepło, nie wydaje ci się?

— To ten ogień — odparła z wdzięcznością. — O tam.

Skinęła w stronę, gdzie spore drzewo płonęło na gigantycznym palenisku w hali; mógł je przeoczyć tylko ktoś z wiadrem na głowie.

— Moja siostra i ja… — zaczął Vlad.

— Bardzo przepraszam, panno Nitt…

— O co chodzi, Shawn?

A żebyś padł, Shawnie Ogg, powiedziała Perdita.

— Mama prosi, żeby panienka zaraz przyszła. Jest na dziedzińcu. Mówi, że to ważne.

— Jak zawsze — mruknęła Agnes. Uśmiechnęła się do Vlada. — Przepraszam. Muszę iść i pomóc starszej damie.

— Na pewno znów się spotkamy, Agnes — obiecał Vlad.

— Ja, tego… dziękuję.

Odeszła pospiesznie i była już w połowie schodów, kiedy uświadomiła sobie, że nie mówiła mu, jak ma na imię.

Dwa stopnie niżej pomyślała: Mógł przecież kogoś spytać.

A po kolejnych dwóch stopniach odezwała się Perdita: A niby czemu miałby kogoś pytać o twoje imię?

Agnes przeklęła w myślach fakt, że dorastała z niewidzialnym wrogiem.

— Chodź tylko i popatrz! — syknęła niania, chwytając ją za ramię, gdy tylko Agnes dotarła na dziedziniec.

Pociągnęła ją do rzędu powozów czekających w pobliżu stajni. Tam wskazała palcem drzwiczki najbliższego.

— Widzisz to? — spytała.

— Imponujący — przyznała Agnes.

— Widzisz herb?

— Wygląda jak… para czarno-białych ptaków. To chyba sroki…

— Tak, ale zobacz, co tu jest napisane — poleciła niania Ogg z mroczną satysfakcją, jaką starsze panie rezerwują dla rzeczy prawdziwie złowróżbnych.

— Carpe jugulum — przeczytała głośno Agnes. — To znaczy… Zaraz, Carpe diem to „Chwytaj dzień”, więc to będzie…

— „Łap za gardło” — wyjaśniła niania. — Wiesz, co zrobił nasz król, żebyśmy mogli odegrać naszą rolę w tym nowym, zmieniającym się świecie i dostawać pieniądze za hegemony, bo Klatchowi krew leci z nosa, kiedy Ankh-Morpork kopnie się w palec? Zaprosił jakichś ważniaków z Uberwaldu, to właśnie zrobił. O laboga, laboga. Wampiry i wilkołaki, wilkołaki i wampiry. Wszystkich nas wymordują w różnych łóżkach. — Przeszła na przód powozu i zastukała w drewno tuż przy woźnicy, który siedział zgarbiony i otulony niezwykle obszernym płaszczem. — Skąd jesteś, Igorze? Mroczna postać się odwróciła.

— Dlatszego stsądzistsz, że mam na imię… Igor?

— Zgadłam?

— Mystślistsz, że każdy w Uberwaldzie nazywa stsię Igor, tso? Mógłbym nostsić dowolne z tystsiątsa imion, kobieto.

— Słuchaj no, jestem niania Ogg, a to jestst… przepraszam… to jest Agnes Nitt. A ty?

— Mam na imię… no, Igor, mustszę przyznać — odparł Igor. Wystawił palec w górę. — Ale wtsale nie mustsiałbym mieć!

— Noc jest chłodna. Przynieść ci coś? — zaproponowała uprzejmie niania.

— Może ręcznik… — mruknęła Agnes.

Niania szturchnęła ją pod żebro, żeby się nie odzywała.

— Może szklankę wina?

— Nie piję… wina — odparł z godnością Igor.

— Mam tu trochę brandy. — Niania podkasała spódnicę.

— To lepiej. Brandy piję jak stszlag.

W mroku brzęknęła gumka.

— No więc… — Niania podała mu flaszkę. — Co robisz tak daleko od domu, Igorze?

— Tszemu ten głupi troll stsoi na… mostście? — zapytał Igor, chwytając butelkę wielką dłonią, którą, jak zauważyła Agnes, pokrywała masa blizn i szwów.

— To Wielki Jim Mięcho. Król pozwala mu mieszkać pod tym mostem, tylko stawia warunek, że będzie wyglądał oficjalnie, kiedy goście przyjeżdżają.

— Mięcho to dziwne imię dla trolla.

— Brzmienie mu się podoba — wyjaśniła niania. — To tak jakby człowiek kazał się nazywać Rocky. A wiesz… znałam kiedyś pewnego Igora z Uberwaldu. Utykał. Jedno oko miał wyżej niż drugie. I bardzo podobnie… mówił. Był też znakomity w żonglerce mózgami.

— To mi wygląda na mojego wuja Igora — stwierdził Igor. — Pratsował dla stszalonego doktora w Blinzu. Ha, i to był prawdziwy stszalony doktor, nie jak tsi stszaleni doktorzy, jakich stsię stspotyka ostsatnio. Upada etyka zawodowa. — Igor stuknął w butelkę, by zaakcentować swoją opinię. — Kiedy wuja Igora postsyłali po mózg geniustsza, to mózg geniustsza przynostsił. Żadne tam upustszanie, a potem łapanie mózgu ze stsłoja „Tsałkiem stszalony” w nadziei, że nikt nie zauważy. Zawstsze zauważają.

Niania cofnęła się o krok. Rozmowę z Igorem dało się sensownie prowadzić wyłącznie z parasolką w ręku.

— Chyba słyszałam o tym człowieku — powiedziała. — Czy przypadkiem nie zszywał ludzi z martwych części?

— Nie! Naprawdę? — Agnes była zaszokowana. — Błe!

— Zgadza stsię! To jakistś problem?

— Nie. Moim zdaniem to roztropność. — Niania cofnęła stopę z palców Agnes. — Moja mama miała sprawną rękę przy zszywaniu nowych prześcieradeł z kawałków starych, a przecież ludzie są więcej warci od pościeli. Więc teraz on jest twoim panem, tak?

— Nie, mój wuj Igor tsiągle dla niego pratsuje. Błystskawitsa uderzyła w niego ze trzystsa razy, ale tsiągle potrafi przepratsować notskę.

— Wypij jeszcze kropelkę brandy, zimna noc dzisiaj — zachęciła niania. — W takim razie kto jest twoim panem, Igorze?

— Panem?! Kogostś takiego nazywastsz panem?! — zawołał Igor z nagłą złością i lekką mżawką. — Ha! Stsary hrabia to był prawdziwy dżentelmen ze stsarej stszkoly. Wiedział, jak to wstszystsko powinno wyglądać. Elegantski wietszorowy stsrój przez tsały tszasts, taką miał zastsadę!

— Wieczorowy strój, tak?

— Tak! Tsi tu nostszą je tylko wietszorami, możetsie stsobie wyobrazitś? Restsztę tszastsu krętsą stsię tylko w takich wymystślnych kamizelkach i koronkowych kostszulach! Ha! Wietsie, tso zrobili?

— Powiedz…

— Nastsmarowali zawiastsy! — Igor pociągnął solidny łyk specjalnej brandy niani Ogg. — Niektóre z tych niestsztszęstsnych stskrzypień potrzebowały lat, żeby uzystskać włastściwe brzmienie! Ale nie, teraz to: „Igor, wymietś te pająki z lochu” albo „Igor, zamów porządne lampy naftowe, stskwiertszątse pochodnie wyszły z mody już z piętnastście minut temu”! I tso? Pałats wygląda stsaro? Każdy wampir przetsież dba o tsiągłostść, nie? Tszłowiek gubi stsię w górach, widzi stświatełko płonątse w zamku, ma prawo otszekiwatś porządnych stskrzypiątsych drzwi i stsarostświetskiej gostśtsinnostści, prawda?

— Szczera prawda. I łóżka w pokoju z balkonem.

— O to mi włastśnie chodzi!

— Kotar poruszanych wiatrem też.

— Jastsne!

— I prawdziwych skwierczących świec.

— Przez tsałe wieki stsarałem stsię, żeby kapały jak należy. Ale nikt sisie nie przejmuje!

— Trzeba dbać o szczegóły, zawsze to powtarzam — oświadczyła niania. — No tak, no tak… Czyli nasz król zaprosił wampiry?

Rozległ się głuchy stuk, kiedy Igor upadł na plecy, i metaliczny dźwięk butelki, która wylądowała na kamieniach. Niania podniosła ją i ukryła gdzieś w odzieży.

— Niezłą ma głowę do picia — zauważyła.

Niewielu ludzi w ogóle kosztowało domowej brandy niani Ogg. Był to wyczyn technicznie niemożliwy. Kiedy tylko płyn trafiał do ciepłego wnętrza jamy ustnej, natychmiast zmieniał się w opary. Piło się go przez zatoki.

— Co teraz zrobimy? — spytała Agnes.

— Zrobimy? Przecież ich zaprosił. Są gośćmi — przypomniała niania. — Założę się, że gdybym spytała, Verence kazałby mi pilnować własnych spraw. Oczywiście, nie tak by to ujął — dodała, gdyż wiedziała, że król nie ma skłonności samobójczych. — Pewnie przynajmniej dwa albo trzy razy użyłby słowa „szacunek”. Ale w efekcie znaczyłoby to samo.

— Tylko że wampiry… Co powie na to babcia?

— Posłuchaj mnie, dziewczyno. Jutro stąd wyjadą… nie, właściwie już dzisiaj. Trzeba je mieć na oku i pomachać na pożegnanie.

— Nie wiemy nawet, jak wyglądają!

Niania zerknęła na leżącego Igora.

— Myślę sobie, że trzeba było go spytać. — Poweselała nagle. — Mam sposób, żeby je znaleźć. Jest coś, co każdy wie o wampirach…

Prawdę mówiąc, wiele jest rzeczy, które każdy wie o wampirach, lecz nie każdy bierze jednak pod uwagę, że może wampiry też już o nich wiedzą.

W zamkowym holu panował gwar. Tłum zebrał się przy bufecie. Niania i Agnes pomagały.

— Kanapa dla kogoś? — zawołała niania, podsuwając tacę odpowiednio wyglądającej grupce.

— Nie jesteśmy tak zmęczeni… — odpowiedział ktoś. — Ach, kanapki…

Wziął pasztecik i odgryzł kęs, wracając do rozmowy.

— Mówię więc jego lordowskiej mości… Co to jest, u demona? Odwrócił się i odkrył, że przygląda mu się pomarszczona starsza dama w spiczastym kapeluszu.

— Słucham? — powiedziała.

— To… to… to jest czysty czosnek!

— Nie lubi się smaku czosnku, co? — spytała niania surowo.

— Uwielbiam czosnek, tylko on mnie nie lubi! Przecież to nie jest z czosnkiem do smaku, to czosnek bez niczego!

Niania z demonstracyjną krótkowzrocznością przyjrzała się zawartości tacy.

— Nie, jest tu trochę… i kawałek… Ma pan rację, może odrobinkę przesadziłam… Pójdę i… przyniosę jakieś… Po prostu pójdę…

Przy drzwiach do kuchni zderzyła się z Agnes. Dwie tace upadły na podłogę, rozsypując czosnkowe paszteciki, czosnkowe dipy, czosnek nadziewany czosnkiem i maleńkie kostki czosnku na patyczkach wbitych w czosnek.

— Albo mamy tu mnóstwo wampirów, albo coś robimy nie tak — stwierdziła beznamiętnie Agnes.

— Zawsze powtarzam, że czosnku nie można dać za dużo — oświadczyła niania Ogg.

— Ale nikt inny się z tym nie zgadza, nianiu.

— No dobrze, niech będzie. Co jeszcze… Aha! Wszystkie wampiry noszą wieczorem wieczorowe stroje, nawet te tutaj.

— Każdy tu ma na sobie jakąś odmianę wieczorowego stroju, nianiu. Oprócz nas.

Niania Ogg spojrzała na siebie.

— Tę sukienkę zawsze noszę wieczorami.

— Wampiry podobno nie odbijają się w lustrze, prawda? — przypomniała sobie Agnes.

Niania pstryknęła palcami.

— Dobra myśl! — pochwaliła. — Jest jedno w ubikacji. Będę się tam kręcić. W końcu każdy do niej trafia wcześniej czy później.

— Ale jeśli wejdzie mężczyzna?

— Mnie to nie przeszkadza — odparła lekceważąco niania. — Nie będę się krępować.

— Obawiam się, że mogą nastąpić protesty — ostrzegła Agnes.

Starała się ignorować obraz, jaki właśnie pojawił się jej w myślach. Niania miała miły uśmiech, ale z pewnością bywały chwile, kiedy człowiek wolałby go nie widzieć.

— Coś jednak musimy zrobić. Przypuśćmy, że zaraz pojawi się babcia. Co sobie pomyśli?

— Możemy zwyczajnie spytać.

— Niby jak? Kto jest wampirem, niech podniesie rękę?

— Drogie panie…

Obejrzały się. Zbliżał się do nich młody człowiek, który przedstawił się Agnes jako Vlad. Agnes się zaczerwieniła.

— Wydaje mi się, że rozmawiacie panie o wampirach — rzekł, biorąc z tacy Agnes czosnkowy pasztecik i wgryzając się w niego z wyraźną satysfakcją. — Czy mógłbym jakoś pomóc?

Niania zmierzyła go wzrokiem.

— A dużo o nich wiesz? — spytała.

— No cóż, jestem jednym z nich — odparł. — Przypuszczam zatem, że odpowiedź brzmi: tak. Miło mi panią poznać, pani Ogg.

Skłonił się i sięgnął po jej dłoń.

— O nie, nic z tego! — Niania cofnęła rękę. — Nie chcę mieć z wami nic wspólnego, krwiopijcy!

— Wiem. Ale jestem pewien, że z czasem to się zmieni. Czy zechce pani poznać moją rodzinę?

— Cała rodzina może się stąd wynosić! Co ten król sobie myślał?

— Nianiu!

— Co?

— Nie musisz tak krzyczeć. To nieuprzejme. Myślę…

— Vlad de Magpyr — przedstawił się Vlad i skłonił głowę.

— …chce mnie ugryźć w szyję! — krzyknęła niania.

— Ależ skąd — zapewnił ją Vlad. — Piliśmy niedawno jakiegoś bandytę. Pani Ogg, jak podejrzewam, to posiłek godny smakosza. Znajdą się jeszcze te czosnkowe przekąski? Są dość pikantne.

— Co piliście? — nie zrozumiała niania.

— Znaczy… zabiliście kogoś? — Agnes nie dowierzała.

— Oczywiście. Jesteśmy wampirami — odparł Vlad. — A raczej wampyrami, przez „y”. To bardziej nowoczesne. A teraz pozwól, przedstawię ci mojego ojca.

— Naprawdę kogoś zabiliście?

— No tak! Dość tego! — warknęła niania. Odwróciła się i ruszyła przed siebie. — Idę po Shawna, a on zjawi się tutaj z wielkim i zaostrzonym…

Vlad chrząknął dyskretnie. Niania znieruchomiała.

— Istnieje kilka znanych większości ludzi faktów na temat wampirów — powiedział Vlad. — Jeden z nich to ten, że potrafią całkiem dobrze kontrolować umysły istot niższych. Dlatego zapomnijcie teraz o wampirach, drogie panie. To rozkaz. I chodźcie poznać moją rodzinę.

Agnes zamrugała. Zdawała sobie sprawę, że zaszło… coś. Czuła, jak resztki wspomnień wyślizgują się jej z palców.

— Sprawia wrażenie miłego młodzieńca — zauważyła nieco oszołomiona niania.

— Ja… on… tak — zgodziła się Agnes.

Coś wypłynęło na powierzchnię jej umysłu, niczym wiadomość w butelce, napisana niewyraźnie i w jakimś obcym języku. Nie mogła jej odczytać, mimo że się starała.

— Chciałabym, żeby babcia tu była — powiedziała w końcu. — Wiedziałaby, co robić.

— Z czym? — zdziwiła się niania Ogg. — Nie wypada najlepiej na przyjęciach.

— Czuję się trochę… dziwnie.

— Może za dużo wypiłaś.

— W ogóle nie piłam!

— No to wiadomo, gdzie problem — ucieszyła się niania. — Chodźmy.

Ruszyły do sali. Było już dobrze po północy, ale poziom hałasu zbliżał się do progu bólu. Kiedy nocna godzina kładzie się na szkle niczym wielka koktajlowa cebulka, śmiech zawsze staje się bardziej przenikliwy.

Vlad pomachał do nich uprzejmie i gestem zaprosił do grupy gości otaczającej króla Verence’a.

— Ach, Agnes i niania! — zawołał król. — Hrabio, pozwoli pan sobie przedstawić…

— Gytha Ogg i Agnes Nitt, jak sądzę — odezwał się mężczyzna, z którym król właśnie rozmawiał.

Skłonił się. Z jakichś dziwnych powodów część umysłu Agnes spodziewała się zobaczyć posępnego starca z wyraźnymi zakolami na głowie i w operowym płaszczu. Sama nie wiedziała czemu.

Tymczasem wyglądał jak… no, jak finansowo niezależny dżentelmen o badawczym umyśle, może taki, który rankami wyrusza na długie spacery, a popołudniami poszerza swe horyzonty w prywatnej bibliotece albo dokonując drobnych, interesujących eksperymentów z pasternakiem i nigdy, ale to nigdy nie martwi się o pieniądze. Było w nim coś pretensjonalnego, a także rodzaj entuzjazmu, jak u kogoś, kto właśnie przeczytał ciekawą książkę i koniecznie chce o niej komuś opowiedzieć.

— Mam przyjemność przedstawić paniom hrabinę Magpyr — rzekł. — To te czarownice, o których ci opowiadałem, moja droga. Znają już panie mojego syna, jak sądzę. A to moja córka, Lacrimosa.

Agnes spojrzała w oczy szczupłej dziewczyny w białej sukni, z długimi czarnymi włosami i o wiele za mocno wymalowanymi oczami.

Istnieje coś takiego jak nienawiść od pierwszego wejrzenia.

— Hrabia opowiadał mi właśnie — odezwał się król — że zamierza przeprowadzić się do zamku i rządzić krajem. Zapewniłem, że będziemy zaszczyceni.

— Brawo — pochwaliła niania. — Ale jeśli to wam nie przeszkadza, nie chciałabym przegapić tego człowieka z łasicami…

— Problem polega na tym, że myśląc o wampirach, ludzie biorą pod uwagę jedynie ich dietę — powiedział hrabia, gdy niania odeszła pospiesznie. — To dość obraźliwe. Wy przecież jecie mięso zwierząt i warzywa, ale to was nie określa, prawda?

Twarz Verence’a była wykrzywiona w uśmiechu, jednak był to uśmiech stężały i nierzeczywisty.

— Ale pijecie ludzką krew? — zapytał.

— Oczywiście. I czasem zabijamy ludzi, choć ostatnio bardzo rzadko. Co w tym tak naprawdę złego? Ofiara i drapieżnik, drapieżnik i ofiara. Owce powstały jako posiłek dla wilka, a wilk jako środek przeciwdziałający nadmiernemu niszczeniu traw przez owce. Gdybyś, sire, obejrzał swoje zęby, przekonałbyś się, że powstały dla pewnej konkretnej diety, co więcej, całe ciało jest skonstruowane tak, by z niej korzystać. Tak samo jest z nami. Jestem przekonany, że orzechy i kapusta nie mają do was pretensji. Drapieżnik i ofiara są tylko elementami wielkiego kręgu życia.

— Fascynujące — przyznał Verence.

Kropelki potu spływały mu po twarzy.

— Oczywiście, w Uberwaldzie wszyscy pojmują to instynktownie — dodała hrabina. — Ale to zbyt zacofany kraj, by wychowywać tam dzieci. Tak się cieszymy tym Lancre…

— Miło mi to słyszeć — zapewnił Verence.

— I bardzo byłeś uprzejmy, sire, że zechciałeś nas zaprosić — ciągnęła hrabina. — Inaczej byśmy nie przyjechali, naturalnie.

— Niezupełnie — sprzeciwił się hrabia, rzucając żonie promienny uśmiech. — Choć muszę przyznać, że zakaz wkraczania do pewnych miejsc bez zaproszenia okazał się zadziwiająco… mocno zakorzeniony. Zapewne ma to związek z pradawnymi instynktami terytorialnymi. Ale — dodał z satysfakcją — pracowałem nad pewną techniką instruktażową, która z pewnością w ciągu kilku lat…

— Och, nie zaczynaj znowu tych nudnych tematów — przerwała mu Lacrimosa.

— Tak, rzeczywiście może to być nieco nużące — zgodził się hrabia i uśmiechnął dobrodusznie do córki. — Czy są tu jeszcze te znakomite dipy czosnkowe?

Król wciąż wydawał się skrępowany, jak zauważyła Agnes. To dziwne, ponieważ hrabia i jego rodzina byli ludźmi absolutnie czarującymi, a wszystko, co mówili, miało głęboki sens. Wszystko było więc w najlepszym porządku.

— Otóż to — odezwał się stojący przy niej Vlad. — Tańczy pani, panno Nitt?

Po drugiej stronie sali Lancrańska Kameralna Orkiestra Symfoniczna (dyr. S. Ogg) uderzała w przypadkowe tony.

— Um… — Zdołała nie zachichotać. — Raczej nie. Nie za dobrze…

Nie słuchałaś, co oni mówią? To wampiry!

— Cicho bądź! — powiedziała głośno.

— Słucham? — Vlad zdziwił się wyraźnie.

— A oni… no. To nie jest dobra orkiestra.

Czy w ogóle zwróciłaś uwagę na to, co powiedzieli, ty bezużyteczna baryło?

— To bardzo zła orkiestra — poprawił ją Vlad.

— Wie pan, król zakupił instrumenty dopiero w zeszłym miesiącu i w zasadzie dopiero uczą się razem…

Odetnij mu głowę! Zrób lewatywę z czosnku!

— Dobrze się pani czuje? — zatroskał się Vlad. — Przecież wie pani, że tak naprawdę nie ma tu żadnych wampirów, prawda?

On cię opętał! — wrzeszczała Perdita. Oni… Oni wpływają na ludzi!

— Jestem… trochę osłabiona po całym tym zamieszaniu — wymamrotała Agnes. — Chyba pójdę do domu. — Jakiś instynkt na poziomie szpiku kostnego kazał jej dodać: — Poproszę nianię, żeby mnie odprowadziła.

Vlad spojrzał na nią dziwnie, jak gdyby niewłaściwie się zachowywała. Potem się uśmiechnął. Agnes zauważyła, że ma bardzo białe zęby.

— Chyba nigdy jeszcze nie spotkałem kogoś takiego jak pani, panno Nitt — zapewnił. — Jest w pani coś… coś wewnętrznego.

To ja! To ja! Nie umie mnie rozpracować! A teraz wynośmy się stąd obie!

— Ale spotkamy się znowu.

Agnes kiwnęła mu głową i odeszła chwiejnym krokiem, trzymając się za głowę. Miała uczucie, że to jedna wielka kula waty, w której nie wiadomo dlaczego tkwi igła.

Minęła Wielce Oatsa, który upuścił swoją książkę na podłogę i siedział teraz, jęcząc, z głową opartą na dłoniach. Uniósł ją, kiedy przechodziła.

— Ehm… Nie masz czegoś, co pomaga na głowę, panienko? — zapytał. — Naprawdę… boli…

— Królowa przygotowuje jakieś pigułki na ból głowy z kory wierzby — odparła Agnes i pobiegła dalej.

Niania Ogg stała ponura z kuflem piwa w ręce — połączenie aż do dzisiaj niewyobrażalne.

— Ten żongler łasicami się nie zjawił — oznajmiła. — No więc powiem, co o nim myślę. Całkiem wypadnie z show-biznesu w tej okolicy.

— Możesz… odprowadzić mnie do domu, nianiu?

— Co z tego, że został ugryziony w ważne części ciała, to należy do… Dobrze się czujesz?

— Okropnie, nianiu.

— No to chodźmy. Dobre piwo już się skończyło, a i tak bym nie została, skoro nie ma się z czego pośmiać.

Wiatr świszczał w górze, kiedy szły do chatki Agnes. Wydawało się nawet, że więcej jest w nim świstu niż wiatru. Bezlistne drzewa skrzypiały, kiedy przechodziły pod nimi, a słaby blask księżyca sączył się pod sklepienie lasu, wypełniając przestrzeń groźnymi cieniami. Pochmurniało i zanosiło się na deszcz.

Agnes zauważyła, że kiedy zostawiły za sobą miasteczko, niania podniosła coś z ziemi.

To był kij. Nigdy dotąd nie widziała, żeby czarownica nocą niosła ze sobą kij.

— Dlaczego to wzięłaś, nianiu?

— Co? Ach… Właściwie nie wiem. Jakaś taka nerwowa noc, prawda?

— Przecież nigdy nie bałaś się niczego w Lan…

Jakieś stworzenia wyrwały się z krzaków i wybiegły na drogę przed nimi. Agnes zdawało się, że to konie — dopóki nie oświetlił ich księżyc. A potem zniknęły w cieniach po drugiej stronie drogi. Słyszała jeszcze, jak galopują między drzewami.

— Już bardzo dawno ich nie widziałam — rzekła niania.

— A ja w ogóle nigdy nie widziałam centaurów, tylko na obrazkach — odparła Agnes.

— Musiały tu dotrzeć z Uberwaldu. Milo znowu je zobaczyć.

W chatce Agnes szybko zapaliła świece. Żałowała, że drzwi nie mają rygli.

— Usiądź sobie — poradziła niania. — Przyniosę ci wody. Wiem, gdzie tu co leży.

— Już dobrze, ja…

Lewa ręka Agnes zadrżała nagle. O zgrozo, przekręciła się w łokciu i przesunęła dłoń w górę i w dół przed jej twarzą, jakby kierowana własną wolą.

— Pewnie się zgrzałaś, co? — spytała niania.

— Sama przyniosę wodę — powiedziała Agnes, oddychając z trudem.

Pobiegła do kuchni, prawą dłonią ściskając za przegub lewej. Ta jednak wyrwała się, chwyciła z ociekacza nóż i przeciągnęła nim po ścianie, rysując na spękanym tynku nierówne litery:

WMPIR

Potem rzuciła nóż, chwyciła Agnes z tyłu za włosy i przysunęła jej twarz do napisu.

— Nic ci się nie stało? — zawołała niania z pokoju.

— Nie, nic. Ale chyba próbuję sobie coś powiedzieć…

Jakiś ruch zwrócił jej uwagę. Malutki niebieski człowieczek w niebieskiej czapce gapił się na nią z półki nad zlewem. Wystawił język, wykonał obsceniczny gest i zniknął za workiem sody oczyszczanej.

— Nianiu…

— Tak, kochanie?

— Czy istnieją niebieskie myszy?

— Nie, jeśli jesteś trzeźwa.

— No to myślę… że należy mi się drink. Zostało jeszcze trochę brandy?

Weszła niania, odkorkowując flaszkę.

— Dolałam na przyjęciu. Oczywiście, to takie brandy ze sklepu, trudno się spodziewać…

Lewa ręka Agnes wyrwała flaszkę i wylała jej zawartość do gardła. Agnes zakaszlała tak mocno, że część płynu wylała się jej przez nos.

— Nie tak szybko, nie jest aż taka słaba — upomniała ją niania.

Agnes stanowczo odstawiła flaszkę na kuchenny stół.

— Dobra — powiedziała, a jej głos wydał się niani zupełnie inny. — Nazywam się Perdita i od tej chwili przejmuję to ciało.

Gdy tylko Hodgesaargh wrócił do ptaszarni, poczuł zapach palonego drewna, ale złożył go na karb płonącego na dziedzińcu ogniska. Wcześnie wyszedł z przyjęcia — nikt tam nie chciał rozmawiać o sokołach.

Zapach był bardzo silny. Hodgesaargh zajrzał do ptaków, zauważył płomyk na środku podłogi, sięgnął po wiadro wody i chlusnął.

Płomyk nadal migotał delikatnie na spływających wodą nagich kamieniach.

Hodgesaargh przyjrzał się ptakom. Obserwowały go z zaciekawieniem. Normalnie przy ogniu wpadałyby w panikę.

Hodgesaargh nigdy nie był skłonny do tracenia głowy. Przyglądał się przez chwilę, po czym wziął kawałek drewna i ostrożnie dotknął nim płomienia. Ogień przeskoczył na drewienko i palił się dalej.

Drewno nie zaczęło nawet czernieć.

Znalazł jeszcze jedną gałązkę i przesunął ją przez płomyk, który natychmiast na nią przeskoczył. Wciąż był tylko jeden. Stało się oczywiste, że nie powstaną dwa.

Połowa prętów w oknie się wypaliła, a trochę zwęglonego drewna leżało przy ścianie ptaszarni, gdzie stały stare skrzynki z gniazdami. Powyżej kilka gwiazd błyszczało przez strzępy mgły nad poczerniałą dziurą w dachu.

Coś się tam paliło, jak stwierdził Hodgesaargh. I to dość gwałtownie, sądząc po efektach. Ale także dziwnie miejscowo, jakby żar był jakoś ograniczony…

Sięgnął do płomyka tańczącego na końcu gałązki. Był ciepły, ale… nie tak gorący, jak powinien.

Teraz przeniósł się na jego palec. Łaskotał. Hodgesaargh pomachał ręką, a wszystkie ptaki odwracały głowy, żeby na to patrzeć.

Przy świetle płomyka pogrzebał w zwęglonych resztkach skrzynek. Wśród popiołów znalazł kawałki skorupki jaja.

Zebrał je i przeniósł do zagraconego pokoiku na końcu ptaszarni, służącego mu za warsztat i sypialnię. Umieścił płomień na spodeczku. Tutaj, w ciszy, słyszał jego delikatne skwierczenie.

W słabym blasku obejrzał zapchaną książkami półkę nad łóżkiem i zdjął gruby, postrzępiony tom, na którego okładce ktoś wieki temu wypisał „Ptoki”.

Tom był wielkim segregatorem. Grzbiet rozcinano niewprawnie i poszerzano już wiele razy, żeby dało się wkleić więcej kart.

Sokolnicy z Lancre dużo wiedzieli o ptakach. Królestwo leżało na głównym szlaku migracji między Osią a Krawędzią. Przez stulecia sokoły sprowadzały na ziemię wiele dziwnych gatunków, a sokolnicy skrupulatnie notowali wszystkie szczegóły. Kolejne stronice wypełniały rysunki i drobne pismo, informacje przez lata kopiowane, uzupełniane, poprawiane… Czasem jakieś pióro, starannie przyklejone do papieru, zwiększało grubość księgi.

Nikt nie przejmował się indeksem, ale któryś z dawnych sokolników bardzo przewidująco ułożył większość wpisów w porządku alfabetycznym.

Hodgesaargh raz jeszcze spojrzał na płomyk, palący się spokojnie na spodku, po czym, ostrożnie przewracając szeleszczące stronice, zajrzał pod P.

Chwilę przerzucał kartki, nim w końcu znalazł to, czego szukał, pod literą F.

W ptaszarni, w najgłębszym cieniu, coś kuliło się wystraszone.

W chatce Agnes wisiały aż trzy półki pełne książek. Według standardów czarownic, była to ogromna biblioteka. Dwie bardzo małe niebieskie figurki leżały na książkach i obserwowały wszystko z zaciekawieniem.

Niania Ogg cofała się, machając przed sobą pogrzebaczem. — Już w porządku — powiedziała Agnes. — To znowu ja, Agnes Nitt, tylko… Ona wciąż tu jest, ale… Tak jakby się trzymam. Tak! Tak! Dobrze! Tylko się zamknij, co… Słuchaj no, to ciało należy do mnie, a ty jesteś tylko wytworem mojej wyobraź… Dobrze, w porządku! Może to nie jest aż takie oczywis… Pozwól mi porozmawiać z nianią, dobrze?

— Która to teraz z was? — spytała niania Ogg.

— Wciąż jestem Agnes, oczywiście. No dobrze! Jestem Agnes, której obecnie doradza Perdita, która też jest mną. W pewnym sensie… I nie jestem za gruba, możesz to sobie zapamiętać!

— A ile was tam jest?

— Co to znaczy „dość miejsca dla dziesięciu”?! — krzyknęła Agnes. — Siedź cicho! Posłuchaj, Perdita twierdzi, że na przyjęciu były wampiry. Mówi, że to rodzina Magpyrów. Nie rozumie naszego zachowania. I one rzucały… tak jakby wpływ na wszystkich. W tym na mnie, i właśnie dlatego udało jej się wyr… Tak, oczywiście, właśnie o tym mówię. Dziękuję!

— A dlaczego nie na nią? — zainteresowała się niania.

— Bo ona ma własny umysł! Nianiu, czy pamiętasz cokolwiek z tego, co oni mówili?

— Teraz, kiedy już o tym wspomniałaś, to rzeczywiście nie. Ale wydawali się całkiem miłymi ludźmi.

— A pamiętasz rozmowę z Igorem?

— Kto to jest Igor?

Małe niebieskie postacie przyglądały się zafascynowane przez następne pół godziny.

W końcu niania oparła się na krześle i spojrzała w sufit.

— Dlaczego mamy jej wierzyć? — spytała w końcu.

— Bo ona jest mną.

— Mówią, że wewnątrz każdej grubej dziewczyny jest chuda dziewczyna… — zaczęła niania.

— Tak — przyznała z goryczą Agnes. — To ona jest tą chudą dziewczyną. Ja to mnóstwo czekolady.

Niania nachyliła się Agnes do ucha i podniosła głos. — Jak sobie tam radzisz w środku? Wszystko w porządku? Dobrze cię traktuje, co?

— Cha, cha, nianiu. Bardzo zabawne.

— I mówili o piciu krwi i zabijaniu ludzi, a wszyscy tylko kiwali głowami i powtarzali: Jakież to fascynujące”?

— Tak!

— I jedli czosnek?

— Tak!

— Tak przecież nie powinno być, prawda?

— Nie wiem, może wzięłyśmy nieodpowiedni czosnek!

Niania potarła podbródek, rozdarta między rewelacjami o wampirach a ciekawością co do Perdity.

— I jak ta Perdita działa? — spytała.

Agnes westchnęła.

— Posłuchaj… Znasz tę cząstkę siebie, która zawsze chce robić rzeczy, jakich sama nie ośmielasz się robić, i myśleć myśli, jakich sama nie śmiesz pomyśleć?

Twarz niani wyrażała konsternację.

— No… na przykład… — plątała się Agnes. — Na przykład zerwać z siebie ubranie i biegać nago po deszczu? — spróbowała.

— Ach, to. Rzeczywiście.

— No więc… Myślę, że tą częścią mnie jest Perdita.

— Naprawdę? — zdziwiła się niania. — Bo to ja zawsze byłam tą częścią siebie. Ważne tylko, żeby pamiętać, gdzie się zostawiło ubranie.

Agnes zbyt późno przypomniała sobie, że niania Ogg jest pod wieloma względami dość nieskomplikowaną osobowością.

— Ale chyba wiem, o co ci chodzi — ciągnęła niania zamyślona. — Były takie chwile, kiedy chciałam zrobić różne rzeczy, ale się powstrzymałam… — Pokręciła głową. — Ale… wampiry? Verence nie byłby przecież taki głupi, żeby wampirom wysyłać zaproszenie, prawda? — Zastanowiła się. — Owszem, byłby. Pewnie by uznał, że to taki gest przyjaźni.

Wstała.

— Na pewno jeszcze nie wyjechali. Bierzemy się do roboty. Ty zdobądź więcej czosnku i parę kołków. Ja ściągnę Shawna, Jasona i chłopców.

— Nic z tego nie będzie, nianiu. Perdita widziała, co oni potrafią… Jak tylko się do nich zbliżysz, zaraz o wszystkim zapomnisz. Oni robią coś z umysłem, nianiu.

Niania się zawahała.

— Nie powiem, żebym aż tak znała się na wampirach.

— Perdita uważa, że wiedzą też, o czym myślisz.

— Czyli to coś dla Esme — uznała niania. — Grzebanie w umysłach i takie tam. Dla niej to mięso z piwem.

— Nianiu, oni mówili, że chcą tu zostać! Musimy coś zrobić!

— No to gdzie ona jest? — Niania niemal jęknęła. — Esme powinna się tym zająć!

— Może dotarli do niej pierwsi?

— Wcale tak nie myślisz, prawda? — Tym razem niania Ogg wyglądała, jakby ogarniała ją panika. — Nie wyobrażam sobie wampira, który mógłby wbić zęby w Esme.

— Nie martw się, kruk krukowi oka nie wykole.

Perdita wypowiedziała te słowa, ale kara spadła na Agnes. Nie było to eleganckie klepnięcie wyrażające dezaprobatę — niania Ogg wychowała kilku silnych synów; ramię Oggów miało moc.

Kiedy Agnes spojrzała w górę z dywanika przed kominkiem, niania rozcierała obolałą dłoń. Spojrzała na dziewczynę z powagą.

— Nie będziemy więcej o tym mówić, zgoda? — rzuciła. — Na ogół nie jestem skłonna do fizycznych wyczynów tego rodzaju, ale pozwalają uniknąć zbędnych dyskusji. A teraz wracamy do zamku. Załatwimy tę sprawę natychmiast.

Hodgesaargh zamknął księgę i spojrzał na płomyk. A więc to prawda… Był nawet rysunek całkiem takiego samego, starannie wykreślony dwieście lat wcześniej. Ówczesny królewski sokolnik napisał, że znalazł coś takiego na łące w górach, wiosną. Płomyk palił się przez trzy lata, a potem sokolnik gdzieś go zgubił.

Kiedy człowiek się lepiej przyjrzał, mógł nawet dostrzec szczegóły. To właściwie nie był płomyk… Raczej bardzo jasne piórko…

No cóż, Lancre leżało na jednym z głównych szlaków migracyjnych, a różne ptaki migrowały. To była tylko kwestia czasu.

Czyli… młode pisklę jest gdzieś w pobliżu. Potrzebują czasu, żeby urosnąć — tak twierdziła księga. Dziwne, że złożył jajko akurat tutaj, bo w księdze było napisane, że lęgną się wyłącznie na rozpalonych pustyniach Klatchu.

Wyszedł i sprawdził, co robią ptaki. Nadal były bardzo czujne.

Tak, to wszystko miało sens. Przyleciał tutaj, gdzie czuł się bezpieczny wśród innych ptaków, złożył jajo, tak jak było napisane w księdze, a potem spalił się, żeby pisklę mogło się wykluć.

Jeśli Hodgesaargh miał jakąś wadę, to polegała ona na dość utylitarnym spojrzeniu na ptasi świat. Istniały ptaki, na które się poluje, i ptaki, z którymi się poluje. Pewnie, były też inne, ćwierkające sobie w krzakach, ale one tak naprawdę się nie liczyły. I przyszło mu do głowy, że gdyby miał wskazać najlepszego ptaka, z którym można polować, byłby nim feniks.

O tak… Na pewno jest jeszcze młody i słaby, i nie mógł odejść daleko…

Hm… W końcu wszystkie ptaki zwykle myślą w podobny sposób.

Bardzo by mu pomogło, gdyby w księdze znalazł się jeden obrazek. Tymczasem było ich kilka, wszystkie starannie wyrysowane przez dawnych sokolników, którzy twierdzili, że tak właśnie wyglądał ognisty ptak, jakiego widzieli.

Poza tym, że wszystkie miały skrzydła i dzioby, w ogóle nie były do siebie podobne. Jeden przypominał czaplę. Inny gęś. Jeszcze inny wydawał się wróblem. Hodgesaargh mocno drapał się przy nim po głowie. Niezła zagadka, uznał i na tym poprzestał. Wybrał rysunek, który wyglądał choć trochę obco.

Zerknął na rękawice wiszące na hakach. Dobrze sobie radził z tresurą młodych ptaków. Po prostu jadły mu z ręki. Później, oczywiście, po prostu jadły mu rękę.

Tak. Złapać, póki młody, i przyuczyć do rękawicy. To będzie mistrzowski ptak łowny.

Hodgesaargh nie potrafił sobie wyobrazić feniksa jako zdobyczy. Przede wszystkim, jak go upiec?

…A w najciemniejszym kącie ptaszarni coś wskoczyło na grzędę… I znowu Agnes musiała podbiegać, żeby nadążyć za nianią, która wmaszerowała na dziedziniec, wściekle pracując łokciami. Starsza pani podeszła do grupy stojących przy beczce mężczyzn i złapała dwóch, rozlewając im piwo. Gdyby nie chodziło o nianię Ogg, byłoby to wyzwanie równoważne rzuceniu rękawicy, a w nie tak wysokich kręgach — rozbiciu butelki o krawędź baru.

Ale mężczyźni wyglądali na zawstydzonych, a jeden czy dwóch z kręgu szurało niepewnie nogami i usiłowało chować kufle za plecami.

— Jason, Darren, idziecie ze mną! — rozkazała niania Ogg. — Ruszamy na wampiry, jasne? Są tu gdzieś zaostrzone kołki?

— Nie, mamo — odparł Jason, jedyny kowal w Lancre. Potem uniósł rękę. — Ale dziesięć minut temu przyszedł kucharz i zapytał, czy ktoś chce te wszystkie rzeczy na ząb, bo ktoś je zapaskudził czosnkiem. I ja je zjadłem, mamo.

Niania pociągnęła nosem, po czym odstąpiła o krok, machając dłonią przed twarzą.

— Tak, to powinno wystarczyć — uznała. — Dam ci znak, a wtedy masz solidnie beknąć. Rozumiesz?

— Nie wierzę, żeby coś z tego wyszło, nianiu — powiedziała Agnes najodważniej, jak potrafiła.

— Nie rozumiem czemu, nawet mnie prawie zwalił z nóg.

— Mówiłam, nie podejdziesz tak blisko, nawet jeśli czosnek w ogóle działa. Perdita to czuła. Całkiem jakby człowiek był pijany.

— Tym razem będę przygotowana — oświadczyła niania. — Nauczyłam się tego i owego od Esme.

— Tak, ale ona jest… — Agnes chciała powiedzieć „lepsza w tym od ciebie”, jednak zmieniła to na: — …jest gdzie indziej.

— To możliwe, ale wolę raczej zmierzyć się z nimi teraz, niż potem tłumaczyć Esme, czemu tego nie zrobiłam. Chodźmy.

Agnes ruszyła za Oggami, lecz bardzo niespokojnie. Nie była pewna, jak bardzo ufa Perdicie.

Kilkoro gości wyszło, ale zamek wydał naprawdę znakomite przyjęcie, mieszkańcy Ramtopów zaś, niezależnie od statusu społecznego, nie należeli do tych, którzy ominą zastawiony stół.

Niania zbadała wzrokiem tłum gości i złapała Shawna, który przechodził obok z tacą.

— Gdzie są wampiry?

— Kto, mamo?

— Ten hrabia… Magar…

— Magpyr — podpowiedziała Agnes.

— Właśnie — zgodziła się niania.

— On nie jest… Poszedł na górę… do solarium, mamo. Wszyscy mają… Co tak cuchnie czosnkiem, mamo?

— Twój brat. Dobrze, idziemy dalej.

Solarium mieściło się na szczycie wieży. Było stare, zimne i pełne przeciągów. Verence, na prośbę swojej królowej, kazał oszklić ogromne okna, co oznaczało tyle, że teraz wielka komnata przyciągała sprytniejsze, bardziej podstępne przeciągi. Była to jednak królewska komnata — nie tak publiczna jak hala na dole, ale tu właśnie król przyjmował gości, kiedy był oficjalnie nieoficjalny.

Korpus ekspedycyjny niani Ogg wbiegł spiralą po kręconych schodach. Niania podeszła po ładnym, choć wytartym dywanie, do grupy siedzących przy kominku.

Nabrała tchu.

— Ach, pani Ogg — odezwał się rozpaczliwym tonem Verence. — Proszę do nas.

Agnes zerknęła w bok, na nianię, i zobaczyła, że twarz jej tężeje w dziwnym uśmiechu.

Hrabia siedział w wielkim fotelu przy kominku, a Vlad stał za nim. Obaj bardzo przystojni, uznała. W porównaniu z nimi Verence, w swoich szatach, które jakoś nigdy dobrze nie pasowały, z wiecznie udręczoną miną, był tu całkiem nie na miejscu.

— Hrabia tłumaczył właśnie, że Lancre stanie się lennem jego ziem w Uberwaldzie — wyjaśnił Verence. — Ale nadal będzie określane królestwem. Uważam, że to bardzo rozsądne z jego strony. Zgodzi się pani?

— Bardzo wielkoduszna sugestia — przyznała niania.

— Będą podatki, naturalnie — oświadczył hrabia. — Niezbyt uciążliwe. Nie chcemy waszej krwi… mówiąc w przenośni!

Uśmiechnął się szeroko, rozbawiony własnym żartem.

— Wydaje się to rozsądne — zgodziła się niania.

— Bo jest, nieprawdaż? Wiedziałem, że wszystko świetnie się ułoży. Tak się cieszę, Verence, twoim zasadniczo nowoczesnym podejściem. Ludzie mają zwykle błędne wyobrażenie o wampirach. Czy jesteśmy potwornymi mordercami? — Rozpromienił się. — Jesteśmy, oczywiście, ale tylko w razie konieczności. Szczerze mówiąc, trudno byłoby sensownie rządzić krajem, gdybyśmy biegali dookoła i bez przerwy zabijali ludzi, prawda? Przede wszystkim nie byłoby wtedy kim rządzić!

Zabrzmiały uprzejme śmiechy, a najgłośniejszy hrabiego.

Wszystko to wydawało się Agnes całkowicie logiczne. Hrabia był najwyraźniej człowiekiem bezstronnym. Każdy, kto tak nie uważał, zasługiwał na śmierć.

— Jesteśmy przecież tylko ludźmi — dodała hrabina. — No… właściwie nie tylko ludźmi. Ale jeśli nas skaleczyć, czyż nie krwawimy? Co zawsze wydawało mi się takim marnotrawstwem…

Znowu cię mają, odezwał się głos w myślach Agnes.

Vlad uniósł gwałtownie głowę. Agnes czuła na sobie jego wzrok.

— Jesteśmy przede wszystkim nowocześni — rzekł hrabia. — I muszę przyznać, że podoba się nam to, co zrobiłeś z zamkiem.

— Och, te pochodnie w domu! — Hrabina przewróciła oczami. — A wszystko to w lochach… Zajrzałam tam i niemal umarłam ze wstydu… To było modne… piętnaście wieków temu. Jeśli ktoś jest wampirem, to jest… — zaśmiała się z wyższością — …wampirem. Trumny tak, to oczywiste, ale nie ma co przekradać się pod ścianami, jakby ktoś się wstydził tego, kim jest. Prawda? Wszyscy mamy… potrzeby.

Wszyscy tu stoicie jak króliki przed lisem! — wściekała się Perdita w otchłaniach umysłu Agnes.

— Och! — Hrabina klasnęła w dłonie. — Widzę, że macie tu fortepian!

Instrument stał pod pokrowcem w kącie — i stał tam już od czterech miesięcy. Verence sprowadził go, ponieważ słyszał, że są bardzo nowoczesne. Ale jedyną osobą w królestwie, która choćby zbliżyła się do opanowania gry na nim, była niania Ogg, która — jak to określała — wpadała czasem pobrzęczeć kością słoniową[11]. Zasłonięto go na polecenie Magrat, a pałacowa plotka głosiła, że Verence miał awanturę za kupienie czegoś, co jest praktycznie zamordowanym słoniem.

— Lacrimosa bardzo chciała dla was zagrać — poleciła córce hrabina.

— Och, mamo… — jęknęła Lacrimosa.

— Jestem pewien, że będziemy zachwyceni — zapewnił Verence.

Agnes nie zauważyłaby ściekającej mu po twarzy strużki potu, gdyby Perdita jej nie pokazała.

On próbuje z tym walczyć, powiedziała. Nie cieszysz się, że masz mnie?

Nastąpiła krótka krzątanina, kiedy ze stołka wyjmowano nuty, po czym młoda dama usiadła do klawiszy. Nim zaczęła grać, spojrzała jeszcze wściekle na Agnes. Działała między nimi jakaś chemia, ale z rodzaju tych, których efektem jest ewakuacja budynku.

To zwykły łomot, oceniła z wnętrza Perdita po pierwszych kilku taktach. Wszyscy słuchają, jakby cudownie grała, ale ona tylko wali w klawisze.

Agnes skoncentrowała się. Muzyka była piękna, ale gdy naprawdę zaczęła się wsłuchiwać, kiedy Perdita poszturchiwała ją od środka, to melodia znikała i brzmiało to tak, jakby ktoś grał gamy, gniewnie i nieumiejętnie.

W każdej chwili mogę to powiedzieć głośno, myślała. Kiedy tylko zechcę, potrafię się obudzić.

Słuchacze zaklaskali uprzejmie. Agnes chciała się przyłączyć do oklasków, ale odkryła, że jej lewa ręka strajkuje. Perdita coraz lepiej ją kontrolowała.

Vlad znalazł się przy niej tak szybko, że nie zauważyła nawet, kiedy się ruszył.

— Jest pani… fascynującą kobietą, panno Nitt — powiedział. — Jakie piękne włosy, jeśli wolno mi oceniać… Ale kim jest Perdita?

— Właściwie nikim — szepnęła Agnes.

Opanowała pragnienie, by zacisnąć lewą dłoń w pięść. Perdita znów na nią wrzeszczała.

Vlad gładził kosmyk jej włosów. Wiedziała, że to dobre włosy. Nie po prostu bujne włosy, ale włosy przeogromne, jakby próbujące zrównoważyć jej ciało. Były lśniące, nigdy się nie rozdwajały i zachowywały wyjątkowo zgodnie, jeśli nie liczyć skłonności do pożerania grzebieni.

— Pożerania grzebieni? — zdziwił się Vlad, owijając kosmyk wokół palca.

— Tak, one…

On widzi, o czym myślisz.

Vlad znowu miał zdziwioną minę, jak ktoś, kto próbuje rozpoznać cichutki pomruk.

— Ty… potrafisz się oprzeć, prawda? — zapytał. — Obserwowałem cię, kiedy Lacci grała na fortepianie i przegrywała. Czy masz w sobie wampirzą krew?

— Co? Nie!

— Można to zorganizować. — Uśmiechnął się. Był to taki uśmiech, jak uznała Agnes, który ludzie nazywają zaraźliwym… Ale w końcu odra też jest zaraźliwa. Wypełniał sobą jej najbliższą przyszłość. Coś przelewało się przez nią jak różowy puszysty obłok i powtarzało: Już dobrze, wszystko jest w najlepszym porządku, jest tak, jak być powinno…

— Popatrz na panią Ogg — rzekł Vlad. — Uśmiech ma jak u dyni, prawda? A podobno jest jedną z potężniejszych czarownic w górach. Właściwie to przykre, nie sądzisz?

Powiedz mu, że wiesz, że umie czytać w myślach, rozkazała Perdita.

I znowu to zdziwione, zagadkowe spojrzenie.

— Umiesz… — zaczęła Agnes.

— Nie, właściwie nie. Tylko w ludziach — przerwał jej Vlad. — Człowiek się uczy bez przerwy. Zauważa to i owo.

Padł na sofę, przerzucając nogę przez poręcz.

— Wszystko się zmieni, Agnes Nitt — powiedział. — Mój ojciec ma rację. Po co czaić się w mrocznych zamkach? Czego się wstydzić? Jesteśmy wampirami. A raczej wampyrami. Ojcu bardzo zależy na stosowaniu tej nowej pisowni. Uważa, że znamionuje odcięcie się od niemądrej i zabobonnej przeszłości. W każdym razie to przecież nie nasza wina. Urodziliśmy się wampirami.

— Myślałam, że staliście się…

— …wampirami od ukąszenia? Ależ skąd. Pewnie, możemy zmieniać ludzi w wampiry, to prosta metoda, ale w jakim celu? Kiedy jesz… czym się właściwie żywisz? A tak, czekoladą… Kiedy ją zjadasz, nie chcesz chyba, żeby zmieniła się w drugą Agnes Nitt, prawda? Zostałoby wtedy mniej czekolady. — Westchnął. — Och, przesądy, przesądy, gdziekolwiek się odwrócisz. Czyż nie jest prawdą, że siedzimy tu co najmniej od dziesięciu minut, a twoja szyja wciąż jest gładka, jeśli nie liczyć odrobiny mydła, którego nie spłukałaś? Agnes uniosła rękę do gardła.

— Zauważamy takie drobiazgi — ciągnął Vlad. — A teraz również jesteśmy tutaj, gdzie możemy je zauważać. Owszem, ojciec jest potężny na swój sposób i jest dość postępowym myślicielem, ale nie wydaje mi się, żeby w pełni zdawał sobie sprawę z możliwości. Nie potrafię opisać, jak dobrze jest wyrwać się z tamtej krainy, panno Nitt. Wilkołaki… Och, wilkołaki… Wspaniali ludzie, rozumie się, i oczywiście baron ma pewien szorstki wdzięk, ale doprawdy… Dać im jelenia do polowania, ciepłe miejsce przed kominkiem i dużą kość, a reszta świata może nie istnieć. Staraliśmy się, naprawdę się staraliśmy. Nikt nie zrobił więcej niż ojciec, żeby wprowadzić naszą część kraju w Wiek Nietoperza…

— Już prawie się kończy…

— Może dlatego tak mu zależy. Tam pełno jest… no, pozostałości. Na przykład… centaury. Doprawdy! Nie mają żadnego interesu w przetrwaniu. Są nie na miejscu. I szczerze mówiąc, niższe rasy wcale nie są lepsze. Trolle są głupie, krasnoludy chytre, skrzaty złe, a gnomy wchodzą między zęby. Pora, żeby odeszły. Zostały wypędzone. Wiążemy z Lancre wielkie nadzieje. — Rozejrzał się pogardliwie. — Po pewnych przeróbkach.

Agnes obejrzała się na nianię i jej synów. Z wyraźnym zadowoleniem słuchali najgorszej muzyki od czasów, kiedy dudy Shawna Ogga zostały zrzucone ze schodów.

— I… przejmujecie nasz kraj? — spytała. — Tak po prostu?

Vlad znów się uśmiechnął. Wstał i podszedł do niej.

— O tak. Bezkrwawo. No… metaforycznie. Jest pani doprawdy niezwykła, panno Nitt. Dziewczęta w Uberwaldzie przypominają owce. Ale pani… pani coś przede mną ukrywa. Wszystko, co czuję, mówi mi, że jest pani całkowicie w mojej mocy… a jednak nie. — Zachichotał. — To rozkoszne.

Agnes czuła, jak jej świadomość się roztapia. Różowa mgła płynęła przez głowę…

…a z jej kłębów wystawała — śmiertelna i w większej części ukryta — góra lodowa Perdity.

Gdy Agnes zanurzyła się w tej różowości, poczuła mrowienie obejmujące jej ramiona i nogi. Było tak, jakby ktoś stanął tuż za nią, a potem zrobił krok naprzód.

Agnes by go odepchnęła. A właściwie zaczęłaby się wahać i próbowała jakoś wykręcić się z tej sytuacji, gdyby jednak znalazła się w ślepym zaułku, pchnęłaby mocno. Ale Perdita uderzyła, a kiedy dłoń pokonała już znaczną część łuku, odwróciła ją i zgięła palce, by wprowadzić do gry paznokcie…

Pochwycił ją za przegub. Jego ręka przesunęła się błyskawicznie.

— Brawo — powiedział ze śmiechem.

Wysunął drugą rękę i pochwycił ją za ramię, kiedy brała zamach.

— Lubię zadziorne kobiety.

Jednakże skończyły mu się już ręce, a Perdita wciąż miała w rezerwie kolano. Vlad zrobił zeza i wydał cichy odgłos, który można zapisać jako „ghni”.

— Znakomicie — wychrypiał i zgiął się wpół.

Perdita wyrwała się i podbiegła do niani Ogg. Chwyciła ją za rękę.

— Nianiu, wychodzimy!

— Naprawdę, skarbie? — spytała niania, stojąc nieruchomo.

— Jason i Darren też!

Perdita nie czytała tyle co Agnes. Uważała, że książki są nu-udne. Ale teraz naprawdę chciała wiedzieć, czego jeszcze można użyć przeciwko wampirom.

Święte symbole! — podpowiedziała z wnętrza Agnes.

Perdita rozejrzała się gorączkowo. Nic w komnacie nie wyglądało na szczególnie święte. Religia, poza swym zastosowaniem jako swego rodzaju kosmiczny urząd stanu cywilnego, nigdy się w Lancre nie przyjęła.

— Światło słoneczne zawsze dobrze działa, moja droga — zauważyła hrabina, która musiała pochwycić strzępy jej myśli. — Twój wuj, hrabio, zawsze miał w zamku szerokie okna z kotarami, które łatwo odsunąć na bok. Nieprawdaż?

— Istotnie — przyznał hrabia.

— A jeśli chodzi o bieżącą wodę, zawsze pilnował, żeby bez przeszkód przepływała fosą.

— Zasilał ją z górskiego strumienia, jak sądzę.

— O ile pamiętam, miał też w zamku wiele, jak na wampira, elementów ozdobnych, które można było wygiąć czy przełamać tak, by nadać im kształt jakiegoś symbolu religijnego.

— To prawda. Wampir ze starej szkoły.

— Tak. — Hrabina uśmiechnęła się do męża. — Z głupiej szkoły. — Odwróciła się do Perdity i zmierzyła ją wzrokiem od stóp do głów. — Dlatego szybko się przekonasz, moja droga, że zamierzamy tu zostać na dobre. Chociaż… zdaje się, że zrobiłaś spore wrażenie na moim synu. Podejdź tutaj, dziewczyno. Niech ci się przyjrzę.

Nawet w miękkich poduszkach mgły wewnątrz własnego umysłu Agnes poczuła, że wola hrabiny trafia Perditę niczym żelazny pręt i spycha ją w głąb. I jak na drugim końcu huśtawki, na powierzchnię wynurzyła się Agnes.

— Gdzie jest Magrat? Co z nią zrobiliście? — spytała.

— Układa dziecko do snu, jak sądzę. — Hrabina uniosła brew. — Śliczna mała.

— Babcia Weatherwax dowie się o wszystkim, a wtedy pożałujecie, żeście się urodzili… albo nie urodzili, albo odrodzili!

— Niecierpliwie czekam na spotkanie z nią — odparł spokojnie hrabia. — Ale jesteśmy tutaj, a tej słynnej damy jakoś nie widzę. Chyba powinnaś ją przyprowadzić? Możesz zabrać swoich przyjaciół. A kiedy ją pani zobaczy, panno Nitt, proszę jej powtórzyć, że nie ma żadnego powodu, by czarownice i wampiry ze sobą walczyły.

Niania Ogg drgnęła. Jason przesunął się na krześle. Agnes postawiła oboje na nogi i pchnęła w stronę schodów.

— Jeszcze tu wrócimy! — zawołała.

Hrabia pokiwał głową.

— To dobrze — rzekł. — Jesteśmy znani z gościnności.

Wciąż było ciemno, kiedy Hodgesaargh wyruszał. Jeśli poluje się na feniksa, mrok to najlepsza pora. Światło najlepiej widać w ciemności. Po dokładnym zbadaniu spopielonych listew w oknie zapakował składaną drucianą klatkę. Trochę czasu poświęcił także rękawicy. W zasadzie była to pacynka zrobiona z żółtego materiału i przyszytych tu i tam fioletowych i niebieskich strzępków. Przyznawał, że nie jest zbyt podobna do feniksa z obrazka, ale z doświadczenia wiedział, że ptaki nie są dobrymi obserwatorami.

Świeżo wyklute pisklęta były skłonne praktycznie wszystko uznać za matkę. Każdy, kto podkładał jajka do wysiedzenia kwoce, wiedział dobrze, że kaczki mogą uwierzyć, iż są kurczakami… Biedny William był tu dobrym przykładem.

Fakt, że młody feniks nigdy nie widział swoich rodziców, a zatem nie wie, jak powinni wyglądać, stanowił pewną przeszkodę w zyskaniu jego zaufania. Hodgesaargh poruszał się jednak po nieznanym terytorium i był skłonny spróbować wszystkiego. Na przykład przynęty. Spakował mięso i ziarno, chociaż rysunek sugerował ptaka podobnego do jastrzębia; na wypadek gdyby pisklę jadło materiały łatwo palne, zabrał też worek kulek naftaliny i butelkę rybiego oleju. Sieci nie wchodziły w grę, a o lepie nie należało nawet myśleć. Hodgesaargh miał swoją dumę. Zresztą i tak by pewnie nie zadziałały.

Ponieważ wszystkiego warto było spróbować, przerobił również wabik na kaczki, starając się uzyskać dźwięk opisany przez dawno zmarłego sokolnika jako „podobny wielce do myszołowa, jednakowóż w tonacyi niższey”. Nie był zbyt zadowolony z wyniku, ale może młody feniks nie wie też, jak powinien brzmieć krzyk feniksa. Może poskutkuje, a gdyby Hodgesaargh nie spróbował, zawsze by się potem zastanawiał.

Wyruszył.

Wkrótce między wilgotnymi, mrocznymi wzgórzami dał się słyszeć krzyk jakby kaczki w locie nurkowym.

Świt szarzał na horyzoncie, a liście skrzyły się w padającym deszczu ze śniegiem, kiedy babcia Weatherwax wyszła ze swojej chatki. Miała tyle do zrobienia…

To, co postanowiła ze sobą zabrać, wisiało w worku, który przywiązała sobie sznurkiem na plecach. Miotłę zostawiła w kącie przy piecu.

Położyła w progu kamień, żeby drzwi się nie zamknęły, po czym, nie oglądając się ani razu, ruszyła przez las.

Niżej, w wioskach, koguty piały w odpowiedzi na światło wschodzącego słońca ukrytego gdzieś za chmurami.

Godzinę później na trawniku wylądowała łagodnie miotła. Niania Ogg zeskoczyła z niej i podbiegła do kuchennych drzwi.

Zaczepiła nogą o coś, co nie pozwalało im się zamknąć. Spojrzała na kamień gniewnie, jakby był niebezpieczny, po czym ominęła go bokiem i weszła w mrok chatki.

Wróciła po kilku minutach, wyraźnie zatroskana.

Ruszyła do beczki z wodą. Ręką rozbiła cienką warstwę lodu na powierzchni, wyjęła kawałek, przyglądała mu się przez chwilę, po czym odrzuciła na bok.

Ludzie często mieli mylne wyobrażenie o niani Ogg, a ona starała się dopilnować, by tak było. Jedną z rzeczy, w które często wierzyli, to że nie potrafi myśleć głębiej niż do dna kufla.

Na pobliskim drzewie zaskrzeczała sroka. Niania rzuciła w nią kamieniem.

Agnes zjawiła się pół godziny później. Kiedy tylko było to możliwe, wolała chodzić pieszo. Podejrzewała, że za bardzo zwisa na boki.

Niania Ogg siedziała na fotelu tuż za drzwiami i paliła fajkę. Teraz wyjęła ją z ust i skinęła głową.

— Poszła sobie — oznajmiła.

— Poszła?! — zawołała Agnes. — Akurat kiedy jest nam potrzebna?!

— Nie ma jej tutaj — sprecyzowała niania.

— Może wyszła tylko na chwilę?

— Odeszła. W ciągu ostatnich dwóch godzin, jeśli miałabym oceniać.

— Skąd wiesz?

Kiedyś — prawdopodobnie nawet wczoraj — niania odpowiedziałaby mglistą aluzją do magicznych mocy. Musiała być bardzo zaniepokojona, skoro dzisiaj od razu przeszła do sedna.

— Pierwsze, co robi rankiem, deszcz czy słońce, to myje twarz w beczce z deszczówką — wyjaśniła. — Ktoś rozbił tam lód dwie godziny temu. Widać, gdzie znowu zamarzł.

— I to już wszystko? — zdziwiła się Agnes. — Może miała jakieś sprawy…

— Sama zobacz. — Niania wstała z fotela.

Kuchnia była nieskazitelnie czysta. Każda płaska powierzchnia została wyszorowana, palenisko wymiecione, drewno na ogień ułożone obok.

Większość drobnych przedmiotów leżała na stole. Stały tam trzy kubki, trzy talerze, trzy noże, tasak, trzy widelce, trzy łyżki, dwie chochle, nożyczki i trzy lichtarze. Drewnianą skrzynkę wypełniały igły, nici i szpilki…

Jeśli coś dało się wypolerować, zostało wypolerowane. Ktoś zdołał nawet ze starych ołowianych lichtarzy wydobyć połysk.

Agnes czuła, jak narasta w niej napięcie. Czarownice nie posiadały wiele. To domek miał rzeczy. Nie należały do tej, która w nim mieszka — nie mogła ich zabrać ze sobą.

To wyglądało jak remanent.

Za jej plecami niania Ogg otwierała i zamykała szuflady starej komody.

— Wszystko zostawiła sprzątnięte — mówiła. — Zeskrobała nawet rdzę z kociołka. Spiżarnia jest pusta, jeśli nie liczyć sera do wbijania ćwieków i samobójczych herbatników. Tak samo wygląda w sypialni. Jej kartka NIE JESTEM MARTFA wisi za drzwiami. A nocnik jest taki czysty, że można by jeść z niego, gdyby ktoś miał akurat taki kaprys. I zabrała pudełko z komody.

— Jakie pudełko?

— No, trzyma w nim różne takie — wyjaśniła niania. — Memororabilia.

— Memo…?

— No wiesz… pamiątki i takie tam. Swoje rzeczy…

— A co to jest? — Agnes wskazała zieloną szklaną kulę.

— Dostała to od Magrat. — Niania podniosła róg dywanu i zajrzała pod spód. — To pływak, który nasz Wayne przywiózł kiedyś znad morza. Boja do sieci rybackich.

— Nie wiedziałam, że boje mają takie szklane jaja — zdziwiła się Agnes.

I natychmiast jęknęła w duchu; poczuła, że rumieniec rozkwita jej na twarzy. Ale niania nie zauważyła. Dopiero wtedy Agnes zdała sobie sprawę z powagi sytuacji. Normalnie niania rzuciłaby się na taki prezent jak kot na piórko. Niania potrafiła doszukać się dwuznaczności nawet w „dzień dobry”. Na pewno potrafiła w słowie „dwuznaczność”. A „boje ze szklanymi jajami” wystarczyłyby jej na cały tydzień. Zaczepiałaby obcych ludzi, mówiąc: „Nie zgadniecie, co powiedziała Agnes Nitt…”.

Spróbowała jeszcze raz.

— Powiedziałam…

— Nie znam się na rybactwie — przerwała jej niania. Wyprostowała się, w zamyśleniu gryząc paznokieć kciuka. — Coś tu jest nie w porządku — stwierdziła. — To pudełko… Nie miała zamiaru nic po sobie zostawiać…

— Babcia by nie odeszła, prawda? — upewniła się nerwowo Agnes. — To znaczy, nie odeszłaby stąd zupełnie. Zawsze tu była.

— Jak ci już wczoraj mówiłam, ostatnio była sobą — odparła niejasno niania. Usiadła w fotelu na biegunach.

— Chciałaś powiedzieć, że nie była sobą…

— Dobrze wiem, co chciałam powiedzieć, dziewczyno. Kiedy jest sobą, warczy na ludzi, dąsa się i wpada w depresję. Nigdy nie słyszałaś, że ktoś wychodzi z siebie? A teraz nie przeszkadzaj, bo myślę.

Agnes przyjrzała się zielonej kuli w dłoni. Szklany pływak, pięćset mil od morza. Ozdoba, jak muszla. To nie kryształowa kula. Można jej użyć jak kryształowej kuli, ale kryształową kulą nie jest… I Agnes zrozumiała, dlaczego to ważne.

Babcia była bardzo tradycyjną czarownicą. A czarownice nie zawsze się cieszyły sympatią. Był kiedyś może czas… Był kiedyś taki czas, dawno temu, kiedy lepiej było nie pokazywać, kim się jest — dlatego wszystkie te rzeczy na stole w żaden sposób nie zdradzały swej właścicielki. Dzisiaj nie jest to konieczne, w Lancre nie jest już od setek lat, ale pewne zwyczaje wysysa się z mlekiem matki…

Teraz sytuacja była odwrotna: czarownica stała się w górach osobą szanowaną, jednak tylko młode inwestowały w prawdziwe kryształowe kule, kolorowe noże i cieknące świece. Starsze trzymały się prostych kuchennych sztućców, pływaków, kawałków drewna, których sama zwyczajność dyskretnie świadczyła o statusie. Każda głupia potrafi być czarownicą z runicznym nożem, ale trzeba wysokiego kunsztu, by być czarownicą z obierakiem do jabłek.

Dźwięk, którego Agnes nie słyszała, umilkł nagle i cisza odbiła się echem.

Niania uniosła głowę.

— Zegar stanął — zauważyła.

Agnes obejrzała się.

— I tak nie pokazywał właściwej godziny.

— Och, trzymała go tylko dla tykania.

Agnes odłożyła szklaną kulę.

— Rozejrzę się jeszcze — powiedziała.

Nauczyła się pilnie wszystko obserwować, kiedy odwiedzała czyjś dom. W pewnym sensie był niczym stare ubranie, które rozciągnęło się i dopasowało do kształtu właściciela. Mógł pokazać nie tylko to, co mieszkańcy robią, ale i co myślą. Czasami czarownica odwiedza kogoś, kto oczekuje, że będzie wiedziała wszystko o wszystkim, a w takich okolicznościach przydaje się każda dodatkowa informacja.

Ktoś powiedział jej kiedyś, że chatka czarownicy jest jej drugą twarzą. Jeśli się zastanowić, to ta chatka była babcią.

Odczytanie jej nie powinno być trudne. Myśli babci miały siłę uderzeń młota i wbiły w ściany jej osobowość. Gdyby chatka była trochę bardziej organiczna, miałaby puls.

Agnes przeszła do małej, wilgotnej komórki. Obok wyszorowanego miedzianego kociołka leżał długi widelec i dwie błyszczące łyżki, wraz z tarą i szczotką do szorowania. Wiadro na pomyje lśniło, choć kawałki stłuczonego kubka na dnie świadczyły wyraźnie, że niedawne intensywne prace gospodarskie nie obyły się bez ofiar.

Pchnęła drzwi do starej szopy dla kóz. Babcia chwilowo nie miała kóz, ale jej stary, własnej roboty sprzęt pszczelarski leżał równo ułożony na ławie. Nie potrzebowała wiele. Co to byłaby za czarownica, gdyby nie potrafiła się obyć bez dymu i zasłony?

Pszczoły…

Po chwili Agnes była już w ogrodzie, przyciskając ucho do ścianki ula. Pszczoły jeszcze nie latały, ale wewnątrz panował gwar.

— Wiedzą — odezwał się głos tuż obok.

Agnes wyprostowała się tak gwałtownie, że uderzyła głową o daszek ula.

— Ale niczego nie zdradzą — dodała niania. — Na pewno im powiedziała. Ale dobrze, że o nich pomyślałaś.

Coś zaskrzeczało z pobliskiej gałęzi… Sroka.

— Dzień dobry, panie Sroko — powiedziała odruchowo Agnes.

— Wynoś się, łobuzie! — zawołała niania i sięgnęła po patyk, żeby nim rzucić.

Ptak odfrunął na drugą stronę polanki.

— To przynosi pecha — zauważyła Agnes.

— Przeniesie, jak tylko zdążę wycelować — odparła niania. — Nie znoszę tych srok ogoniastych.

— Jedna to smutek — powiedziała Agnes, obserwując skaczącego po gałęzi ptaka.

— Zawsze twierdzę, że za chwilę zwykle pojawia się następna. — Niania odrzuciła patyk.

— „Dwie to śmiech szczery”?

— Nie, „Dwie — szczęście nadchodzi”.

— To chyba jedno i to samo.

— Nie całkiem. Byłam dość szczęśliwa, kiedy się urodził nasz Jason. Ale nie było mi wtedy do śmiechu. Chodź, rozejrzymy się jeszcze.

Kolejne dwie sroki wylądowały na wiekowej strzesze chatki.

— To będą „Trzy na dziewczynkę”… — zauważyła nerwowo Agnes.

— „Na trzy rusza pogrzeb”, tak mnie uczyli — poprawiła ją niania. — Ale dużo jest rymowanek o srokach. Wiesz co? Weź jej miotłę i sprawdź drogę w góry, a ja…

— Czekaj — przerwała jej Agnes.

Perdita krzyczała na nią, domagając się uwagi. Agnes słuchała.

Trzy…

Trzy łyżki. Trzy noże. Trzy kubki.

Rozbity kubek w wiadrze.

Stała nieruchomo w obawie, że jeśli się poruszy albo choćby odetchnie, zdarzy się coś strasznego. Zegar stanął…

— Nianiu…

Niania Ogg miała dość rozumu, by zauważyć, że coś się dzieje, więc nie traciła czasu na bezsensowne pytania.

— Tak?

— Zajrzyj do środka i powiedz, na której godzinie zatrzymał się zegar. Dobrze?

Niania kiwnęła głową i odeszła.

Agnes była tak napięta, że wydawała dźwięk jak szarpnięta struna. Dziwiła się, że tego brzęczenia nie słychać w całym ogrodzie. Gdyby się ruszyła, gdyby próbowała coś przyspieszyć, z pewnością by pękła.

Wróciła niania.

— Trzecia? — spytała Agnes, nim zdążyła otworzyć usta.

— Trochę po.

— Ile po?

— Dwie, może trzy minuty.

— Dwie czy trzy?

— No to trzy.

Trzy sroki wylądowały na drzewie i skrzecząc głośno, zaczęły się gonić między gałęziami.

— Trzy minuty po trzeciej — powiedziała Agnes. Poczuła, jak opada z niej napięcie i formują się słowa. — Trójki, nianiu. Ona myśli trójkami. W szopie był jeszcze jeden lichtarz i jeszcze trochę sztućców. Ale wyłożyła wszystkiego po trzy.

— Niektórych rzeczy była tylko jedna albo dwie sztuki — przypomniała niania, ale w jej głosie brzmiało zwątpienie.

— W takim razie miała ich tylko jedną albo dwie. W komórce są jeszcze łyżki i inne takie, które zostawiła. Chodzi mi o to, że z jakiegoś powodu wyłożyła na stole nie więcej niż po trzy sztuki wszystkiego.

— Wiem na pewno, że miała cztery kubki — oświadczyła niania.

— Trzy. Jeden rozbiła. Kawałki leżą w kuble na pomyje.

Niania Ogg myślała chwilę.

— Zwykle nie była niezręczna — mruknęła.

Patrzyła na Agnes, jakby próbowała uniknąć jakiejś głębokiej i straszliwej myśli.

Podmuch wiatru zakołysał drzewami. W ogrodzie zaszeleściły pierwsze krople deszczu.

— Wracajmy do środka — zaproponowała Agnes.

Niania pokręciła głową.

— Nie, w chatce jest zimniej niż na dworze.

Coś śmignęło między gałęziami i wylądowało na trawie — czwarta sroka.

— „Cztery — ktoś się rodzi” — dodała niania, jakby do siebie. — To pewnie to, jasna sprawa. Miałam nadzieję, że się nie zorientuje, ale przed Esme nic nie da się ukryć. A młodemu Shawnowi wygarbuję skórę, jak tylko wrócę do domu! Przysięgał, że dostarczył zaproszenie!

— Może zabrała je ze sobą?

— Nie! Gdyby je dostała, to byłaby wieczorem w zamku, mogę się założyć!

— Ale w czym się nie zorientuje? — zdziwiła się Agnes.

— Że Magrat ma córkę!

— Co? Wiesz, to chyba jasne, że się zorientowała! Nie można ukryć dziecka! Wszyscy w królestwie o nim wiedzą.

— Chodzi o to, że Magrat ma córkę! Jest matką! — tłumaczyła niania.

— No owszem. Tak to właśnie działa. I co?

Krzyczały na siebie i obie równocześnie zdały sobie z tego sprawę. Deszcz padał teraz gęściej. Przy każdym poruszeniu głowy z kapelusza Agnes ściekała woda. Niania opanowała się trochę.

— Myślę, że we dwie mamy razem dość rozsądku, by schować się przed deszczem.

— I możemy rozpalić ogień — zauważyła Agnes, kiedy weszły w chłód kuchni. — Zostawiła wszystko przygotowane…

— Nie!

— Nie musisz znowu na mnie krzyczeć!

— Posłuchaj… Nie rozpalaj ognia, dobrze? — poprosiła niania. — Nie dotykaj niczego, jeśli nie musisz.

— Zaraz przyniosę jakąś podpałkę i…

— Słuchaj, co mówię! Nie dla ciebie przygotowała to drewno! I zostaw drzwi w spokoju!

Agnes wyprostowała się znad kamienia, który próbowała odepchnąć.

— Bądź rozsądna, nianiu! Deszcz i liście wpadają do środka!

— Niech wpadają.

Niania opadła na fotel na biegunach, podciągnęła spódnicę, sięgnęła pod długą nogawkę reform i wyjęła flaszkę alkoholu. Pociągnęła solidny łyk. Ręce jej drżały.

— Nie mogę zostać staruchą w moim wieku — mruknęła. — Moje staniki nie będą pasować.

— Nianiu…

— Tak?

— O czym ty mówisz? Córka? Ogień nie do rozpalania? Staruchy?

Niania schowała butelkę, obmacała drugą nogawkę i wyjęła fajkę oraz kapciuch z tytoniem.

— Nie jestem pewna, czy powinnam ci tłumaczyć — rzekła.

Babcia Weatherwax wyszła już poza okoliczne lasy i weszła w gęstą puszczę; podążała ścieżką wykorzystywaną przez smolarzy i z rzadka jakiegoś krasnoluda. Lancre zanikało z wolna. Czuła, jak cofa się z jej umysłu. W dole, kiedy panowała cisza, zawsze wyczuwała dookoła brzęczenie myśli — ludzkich i zwierzęcych, wymieszanych razem w wielkiej umysłowej potrawce. Ale tutaj słyszała głównie powolne myśli drzew, szczerze mówiąc nudne po pierwszych kilku godzinach; mogła je ignorować. Śnieg, wciąż zalegający grubą warstwą w zagłębieniach terenu i pod drzewami, roztapiał się wolno w deszczu.

Wyszła na polanę, a kilka saren po drugiej stronie uniosło głowy, by na nią spojrzeć. Zatrzymała się odruchowo i wolno rozsnuła swoje myśli, tak że — z punktu widzenia saren — nikogo właściwie już tam nie było.

Kiedy znowu ruszyła naprzód, z kępy krzaków wyszedł jeleń, zatrzymał się i zwrócił ku niej.

Widziała już takie rzeczy. Czasami opowiadali o nich myśliwi. Człowiek mógł cały dzień tropić stado, skradać się bezgłośnie między drzewami, czekając na ten jeden czysty strzał… I kiedy już mierzył, jeleń stawał nagle przed nim, odwracał się i patrzył… i czekał. W takich chwilach myśliwy mógł się przekonać, czy jest dobry…

Babcia pstryknęła palcami. Jeleń otrząsnął się i odbiegł galopem.

Wspinała się coraz wyżej wzdłuż kamienistego koryta strumienia. Choć płynął bystro, przy brzegach zalegała warstwa lodu. Tam, gdzie serią niewielkich wodospadów spadał w dół, odwróciła się i spojrzała na misę Lancre.

Wypełniały ją chmury.

Kilkaset stóp niżej babcia zobaczyła lecącą ponad drzewami czarno-białą srokę.

Odwróciła się, szybko wspięła na mokre, oblodzone kamienie i dalej, aż na granicę wrzosowisk.

Tutaj mogła zobaczyć więcej nieba. Panowała cisza. Wysoko w górze krążył orzeł.

Wydawało się, że oprócz niej jest jedyną żywą istotą. Nikt nigdy tu nie przychodził. Paprocie i wrzosy rozciągały się na milę między górami, nieprzecięte żadną ścieżką. Tworzyły splątane, kolczaste poszycie, które rozerwałoby niechronioną skórę na strzępy.

Usiadła na kamieniu i przez chwilę spoglądała na ten niczym niezmącony przestwór. Potem sięgnęła do worka i wyjęła parę grubych skarpet.

Po chwili ruszyła dalej, przed siebie i w górę.

Niania Ogg poskrobała się w nos. Bardzo rzadko wyglądała na zakłopotaną, ale właśnie teraz przejawiała jakby sugestię czegoś takiego. Co było nawet gorsze niż niania Ogg rozzłoszczona.

— Nie jestem pewna, czy to właściwa pora… — zawahała się.

— Posłuchaj, nianiu — odparła Agnes. — Potrzebujemy jej. Jeśli powinnam o czymś wiedzieć, powiedz mi.

— Chodzi o tę sprawę… no wiesz… z trzema czarownicami. Dziewica, matka i…

— …i ta trzecia. Oczywiście, wiem o tym. Ale to tylko przesąd, prawda? Czarownice nie muszą występować trójkami.

— Nie, oczywiście, że nie — zapewniła niania. — Może ich być dowolna liczba, aż do, powiedzmy, czterech czy pięciu.

— A co się stanie, jeśli zbierze się więcej? Coś strasznego?

— Zwykle wściekle zażarta kłótnia. O nic szczególnego. A potem wszystkie idą sobie i się dąsają. Czarownice nie lubią tłoku. Ale trójka… tak jakby… się sprawdza. Nie muszę chyba dokładniej ci tłumaczyć, co?

— A teraz, kiedy Magrat jest matką… — zaczęła Agnes.

— Tylko że tu właśnie wszystko się robi mętne. Ta sprawa z dziewicą i matką… nie jest taka prosta, jak ci się wydaje, rozumiesz. Ty na przykład… — Niania szturchnęła Agnes fajką. — Ty jesteś dziewicą. Jesteś, prawda?

— Nianiu! Nie rozmawia się o takich rzeczach!

— Co tam… Wiem, że jesteś, bo szybko bym usłyszała, gdybyś nie była — oświadczyła niania, osoba, która o takich rzeczach rozmawia przez cały czas. — Ale to nie jest naprawdę ważne, bo nie chodzi o kwestie techniczne. Rozumiesz? Weźmy mnie… Nie wydaje mi się, żebym kiedykolwiek była dziewicą psy-icznie. I nie musisz tak się czerwienić. Przypomnij sobie swoją ciotkę May z Więcierskich Źródeł. Czwórka dzieciaków i ciągle wstydliwa przy mężczyznach. To po niej masz ten rumieniec. Wystarczy powiedzieć jakiś pieprzny żart, a jak się człowiek pospieszy, może jej na głowie ugotować obiad na sześć osób. Kiedy pożyjesz trochę na tym świecie, moja panno, przekonasz się, że u niektórych ludzi głowa i ciało nie zawsze chcą razem pracować.

— W takim razie kim jest babcia Weatherwax? — spytała Agnes. A że wypowiedź o rumieńcu ukłuła ją mocno, dodała jeszcze złośliwie: — Psy-icznie?

— Niech mnie licho, jeśli udało mi się do tego dojść — odparła niania. — Ale moim zdaniem ona uznała, że jest już nowa trójka. To nieszczęsne zaproszenie było ostatnią kroplą. — Niania stuknęła w fajkę. — Nie powiem, żebym miała ochotę być staruchą. Kształt mam nie taki jak trzeba, a zresztą nie umiem mówić jak on…

Agnes doznała nagłej, bardzo wyraźnej i przerażającej wizji rozbitego kubka.

— Ale babcia nie jest… nie była… To znaczy, ona nie wyglądała na… — zaczęła.

— Nie ma sensu patrzeć na psa i mówić, że to nie pies, bo psy tak nie wyglądają — odparła krótko niania.

Agnes umilkła. Niania miała rację, oczywiście. Niania była czyjąś mamą. Miała to wypisane na twarzy i wszędzie. Gdyby rozciąć ją na połowy, słowo „Mama” byłoby widoczne na całej szerokości. Niektóre dziewczęta po prostu naturalnie są… matkami. A niektóre, wtrąciła Perdita, są stworzone, by być profesjonalnymi dziewicami. Co do tej trzeciej, myślała Agnes, ignorując własne złośliwości, może to nie takie dziwne, że ludzie zwykle wzywali nianię do porodów, a babcię do zgonów.

— Uznała, że nie jest nam już potrzebna?

— Tak myślę.

— I co teraz zrobi?

— Nie wiem. Ale jeśli były trzy, a teraz są cztery… no, ktoś musi odejść, prawda?

— A co z wampirami? My dwie sobie z nimi nie poradzimy!

— Ona nam powtarza, że jest nas trzy — przypomniała niania.

— Co? Magrat? Ale ona… — Agnes powstrzymała dalsze słowa. — Ona nie jest nianią Ogg — dokończyła.

— No, i pewne jak demony, że ja nie jestem Esme Weatherwax, jeśli już o tym mowa. Te psy-iczne historie to dla niej mięso z piwem. Wchodzenie do różnych głów, posyłanie gdzieś swojego umysłu… to jej mocna strona, nie ma co. Starłaby hrabiemu z twarzy ten jego uśmiech. I to od środka, jak ją znam.

Siedziały w milczeniu i spoglądały ponuro na zimne palenisko.

— Może nie zawsze byliśmy dla niej uprzejmi — odezwała się Agnes.

Wciąż myślała o rozbitym kubku. Była pewna, że nie rozbił się przypadkiem. Babcia Weatherwax mogła sądzić, że przypadkiem, ale być może każdy ma wewnątrz siebie własną Perditę. Chodziła po tej mrocznej chatce, która po tylu latach dostrajała się do jej myśli jak pies do humorów swego pana, i myślała tylko o trójkach. Trzy, trzy, trzy…

— Esme nie zależy na uprzejmościach — stwierdziła niania Ogg. — Można jej przynieść szarlotkę, a zacznie narzekać na ciasto.

— Ale ludzie nieczęsto jej dziękują. A przecież tyle dla nich robi.

— Nie jest stworzona do podziękowań. Psy-icznie. Żeby ci powiedzieć najszczerszą prawdę, to kobiety Weatherwaxów zawsze miały w sobie trochę ciemności, i stąd cały kłopot. Weź starą Alison Weatherwax.

— Kto to taki?

— Jej własna babka. Przeszła na złą stronę, jak mówią… Spakowała się pewnego dnia i ruszyła do Uberwaldu. Co do siostry Esme… — Niania urwała i zaczęła od nowa: — W każdym razie dlatego właśnie zawsze stoi za sobą i krytykuje to, co zrobiła. Czasami sobie myślę, że się boi, że przejdzie na złą stronę i nawet nie zauważy.

— Babcia? Przecież jest moralna jak…

— O tak, jest. Ale to dlatego, że ma babcię Weatherwax, która cały czas patrzy jej przez ramię.

Agnes raz jeszcze rozejrzała się po niemal pustym mieszkaniu. Deszcz ciekł równą strużką przez dach. Zdawało jej się, że słyszy, jak ściany osiadają w glinie. I miała wrażenie, że słyszy też, jak myślą.

— Wiedziała, że Magrat chce nazwać małą Esme? — spytała.

— Chyba. To zadziwiające, czego potrafi się dowiedzieć.

— Może to niezbyt taktowne, kiedy się zastanowić — uznała Agnes.

— O co ci chodzi? Dla mnie to by był zaszczyt!

— Może babcia pomyślała, że imię zostało przekazane. Odziedziczone.

— Aha. No tak — mruknęła niania. — Tak, mogę sobie wyobrazić, jak Esme do tego dochodzi, kiedy ma ten swój ponury nastrój.

— Moja babcia mówiła, że kiedy ktoś ma zbyt ostry umysł, może się skaleczyć — powiedziała Agnes.

Przez chwilę siedziały w posępnym milczeniu. Wreszcie odezwała się niania Ogg:

— A moja babcia miała takie ludowe powiedzenie, które zawsze powtarzała w ciężkich chwilach…

— To znaczy…?

— „Wynoś się, mały demonie, bo nos ci odrąbię i rzucę kotu”. Oczywiście przyznaję, że w tej sytuacji nie jest zbyt pomocne.

Coś brzęknęło za nimi.

Niania odwróciła głowę i spojrzała na stół.

— Łyżka zniknęła.

Znów coś zadzwoniło, tym razem koło drzwi.

Sroka zaprzestała prób podniesienia z progu ukradzionej łyżki i z niechęcią przyglądała im się paciorkowatym okiem. Ledwie zdążyła wystartować, nim kapelusz niani, wirując w powietrzu, odbił się od futryny.

— Te łobuzy łapią wszystko, co błyszczy…

Hrabia de Magpyr spojrzał przez okno na jasny blask, zapowiedź wschodu słońca.

— No i proszę, widzicie? — zwrócił się do rodziny. — Ranek, a wciąż tu jesteśmy.

— Zrobiłeś go pochmurnym — odparła nadąsana Lacrimosa. — To nie jest słoneczny dzień.

— Krok po kroku, moja droga, krok po kroku. Chciałem tylko pokazać, o co mi chodzi. Dzisiaj, owszem, są chmury. Ale od tego możemy zacząć. Aklimatyzować się. Aż pewnego dnia… plaża…

— Jesteś naprawdę bardzo mądry, kochanie — zapewniła hrabina.

— Dziękuję, skarbie. — Hrabia pokiwał głową z aprobatą. — Jak ci idzie z tym korkiem, Vlad?

— Czy to naprawdę dobry pomysł, ojcze? — zapytał Vlad, walcząc z butelką i korkociągiem. — Myślałem, że nie pijemy… wina.

— Uważam, że czas zacząć.

— Fuj! — skrzywiła się Lacrimosa. — Nie tknę tego. To jest wyciśnięte z warzyw!

— Z owoców, jak sama się przekonasz — odparł spokojnie hrabia. Odebrał synowi butelkę i wyjął korek. — Znakomity claret, jak rozumiem. Spróbujesz odrobinę, moja droga?

Jego żona uśmiechnęła się nerwowo, wspierając męża, choć trochę wbrew własnym przekonaniom.

— Czy, no… czy powinniśmy, wiesz, jakoś je podgrzać? — spytała.

— Sugerowana jest temperatura pokojowa.

— To obrzydliwe! — zawołała Lacrimosa. — Nie wiem, jak możecie to znieść!

— Spróbuj. Dla ojca, moja droga. Szybko, zanim skrzepnie.

— Nie, moja droga. Wino pozostaje płynne.

— Naprawdę? Jakże praktycznie.

— Vlad? — Hrabia nalał kieliszek.

Syn obserwował go nerwowo.

— Może by ci pomogło, gdybyś myślał o winie jak o krwi winogron — poradził ojciec, kiedy Vlad wziął kieliszek. — A ty, Lacci?

Lacrimosa niechętnie skrzyżowała ręce na piersi.

— Sądziłam, że spodoba ci się ten pomysł, kochanie — odezwała się hrabina. — Przecież właśnie takie rzeczy robi twoja grupa, prawda?

— Nie wiem, o czym mówisz — oburzyła się Lacci.

— Och, nie kładziecie się spać aż do południa, nosicie kolorowe ubrania i przybieracie zabawne imiona.

— Jak… Gertruda — prychnąl Vlad. — Albo Pam. Im się wydaje, że na tym polega luz.

— To nie twoja sprawa! — Lacrimosa podskoczyła do niego, wściekle wystawiając paznokcie. Z szyderczym uśmiechem chwycił ją za przegub.

— Lady Strigouil opowiadała, że jej córka każe się nazywać Wendy — ciągnęła hrabina. — Zupełnie nie rozumiem dlaczego, przecież Hieroglyphica to takie ładne imię dla dziewczęcia. Gdybym była jej matką, dopilnowałabym, żeby używała chociaż kredki do oczu…

— Tak, ale nikt nie pije wina — oświadczyła Lacrimosa. — Tylko zupełni dziwacy, którzy spiłowują sobie zęby na tępo…

— Maladora Krvoijac pije — zauważył Vlad. — Czy może powinienem raczej mówić Freda…

— Nie, wcale nie!

— Nie? To czemu nosi srebrny korkociąg na łańcuszku na szyi, czasem nawet razem z korkiem?

— To tylko ozdoba! Och, wiem, mówi często, że lubi czasem wypić kropelkę porto, ale tak naprawdę w kieliszku jest krew. Henry kiedyś przyniósł butelkę na imprezę, a ona zemdlała od samego zapachu!

— Henry? — zainteresowała się hrabina.

Lacrimosa spuściła wzrok.

— Graven Gierachi — wyjaśniła.

— Ten, który ścina włosy na krótko i udaje, że jest księgowym — dodał Vlad.

— Mam nadzieję, że ktoś zawiadomił jego ojca.

— Uspokójcie się — polecił hrabia. — To tylko warunkowanie kulturowe, rozumiecie? Proszę! Ciężko pracowałem, żeby to osiągnąć. Przecież zależy nam tylko na drobnej cząstce dnia. Czy to tak wiele? A wino to po prostu wino. Nie ma w nim nic mistycznego. Proszę, weźcie kieliszki. Ty też, Lacci. Proszę… Za tatusia.

— Kiedy opowiesz o tym Cyrilowi i Timowi, zrobisz na nich takie wrażenie… — dodał Vlad.

— Zamknij się! — syknęła. — Ojcze, będzie mi niedobrze!

— Nie, twoje ciało się zaadaptuje. Sam już próbowałem. Trochę wodniste, owszem, ale całkiem do przyjęcia. Proszę…

— No, niech będzie…

— Świetnie — ucieszył się hrabia. — A teraz wznieśmy kielichy…

— Le sang nouveau est arrive — powiedział Vlad.

— Carpe diem — rzekł hrabia.

— Za gardło — uzupełniła hrabina.

— Nie uwierzą, kiedy im opowiem — westchnęła Lacrimosa.

Przełknęli.

— I po wszystkim — ucieszył się hrabia. — Nie było takie złe, prawda?

— Trochę chłodne — zauważył Vlad.

— Każę zainstalować podgrzewacz do wina — obiecał hrabia. — Nie jestem wampirem nierozsądnym. Ale nim minie rok, moje dzieci, całkiem wyleczymy się z fenofobii i będziemy zdolni do spożycia jakiejś lekkiej sałatki…

Lacrimosa demonstracyjnie odwróciła się plecami i zaczęła wydawać odgłosy, jakby wymiotowała do wazonu.

— …a wtedy, Lacci, będziesz wolna. Koniec z samotnymi dniami. Koniec…

Vlad właściwie spodziewał się tego, więc zachował obojętną minę, kiedy ojciec szybkim ruchem wyjął z kieszeni i podsunął mu pod nos kartę.

— To podwójny wąż, święty symbol djelibeybiańskiego kultu wody — powiedział spokojnie.

— Widzisz?! — zawołał podniecony hrabia. — Prawie nie drgnąłeś! Sakrofobię można pokonać! Zawsze to powtarzałem! Czasami było trudno…

— Nie cierpiałam, kiedy wyskakiwałeś z kątów w korytarzu i pryskałeś na nas wodą święconą — burknęła Lacrimosa.

— Wcale nie taką święconą — zapewnił ją ojciec. — Była bardzo rozcieńczona. W najgorszym razie średnio nabożna. Ale dała wam siłę, prawda?

— Wiem tyle, że często łapałam przeziębienie.

Hrabia wyciągnął dłoń z kieszeni. Lacrimosa westchnęła z demonstracyjnym znudzeniem.

— Wszech-widzące Oblicze Ionian — powiedziała niechętnie.

Hrabia niemal zatańczył z radości.

— Widzisz? To podziałało! Nawet się nie skrzywiłaś! A podobno, jak na święte symbole, ten jest całkiem mocny. Czy nie było warto?

— Musieliby tu mieć coś naprawdę ciekawego, żeby wynagrodzić te wypchane czosnkiem poduszki, na których kazałeś nam sypiać.

Ojciec ujął ją za ramiona i odwrócił w stronę okna.

— Czy wystarczy ci świadomość, że świat jest twoją ostrygą?

Zdziwiona, zmarszczyła czoło.

— Dlaczego miałabym się cieszyć, że jest jakimś paskudnym, małym morskim stworkiem?

— Bo zjada się je żywcem — odparł hrabia. — Niestety, wątpię, czy znajdziemy gdzieś ćwiartkę cytryny długą na pięćset mil, ale wystarczy metafora.

Uśmiechnęła się niechętnie.

— No-o…

— Brawo. Lubię widzieć uśmiech mojej córeczki — ucieszył się hrabia. — A teraz… kogo weźmiemy na śniadanie?

— Dziecko?

— Nie, raczej nie. — Hrabia pociągnął za sznur dzwonka, wiszący obok kominka. — To byłoby mało dyplomatyczne. Jeszcze nie całkiem osiągnęliśmy cel.

— Cóż, ta namiastka królowej wygląda na dość bezkrwistą. Vlad powinien trzymać się tej swojej grubej dziewuchy — stwierdziła Lacrimosa.

— Nie zaczynaj — ostrzegł Vlad. — Agnes to… bardzo interesująca osoba. Czuję, że wiele w sobie kryje.

— Bardzo dużo siebie. Oszczędzasz ją na później?

— Dajcie spokój — poprosił hrabia. — Wasza własna ukochana matka nie była wampirem, kiedy ją poznałem…

— Tak, tak, opowiadałeś nam już milion razy. — Lacrimosa przewróciła oczami z niecierpliwością kogoś, kto od osiemdziesięciu lat jest nastolatką. — Balkon, nocna koszula, ty w swojej pelerynie, ona krzyknęła…

— Wszystko było wtedy prostsze — westchnął jej ojciec. — A także bardzo, bardzo głupie. Gdzie jest Igor, do demona?

— Ehem… Chciałam z tobą o nim porozmawiać, kochanie — odezwała się hrabina. — Myślę, że będzie musiał odejść.

— Tak jest! — zawołała Lacrimosa. — Nawet moje koleżanki się z niego śmieją!

— Ta jego postawa „jestem bardziej gotycki niż wy” staje się wybitnie irytująca — ciągnęła hrabina. — Ten idiotyczny akcent… I wiesz, na czym go w zeszłym tygodniu przyłapałam w starych lochach?

— Nawet się nie domyślam — zapewnił hrabia.

— Miał pudło z pająkami i pejcz! Zmuszał je do snucia wszędzie pajęczyn!

— Przyznaję, że często się zastanawiałem, dlaczego zawsze jest ich tyle.

— Zgadzam się, ojcze — wtrącił Vlad. — Igor nadaje się do Überwaldu, ale nie chciałbyś chyba, żeby ktoś taki otwierał drzwi gościom z eleganckiego towarzystwa. Prawda?

— I brzydko pachnie — dodała hrabina.

— Naturalnie, pewne jego części są w rodzinie od wieków. Ale zgadzam się, to już przekroczyło granice żartu.

Znowu zadzwonił.

— Tak, jastśnie panie — odezwał się Igor za jego plecami.

Hrabia odwrócił się gwałtownie.

— Mówiłem ci, żebyś tego nie robił!

— Nie robił tszego, jastśnie panie?

— Nie zjawiał się za mną tak nagle!

— To jedyny stspostsób zjawiania stsię, jaki znam, jastśnie panie.

— Idź, sprowadź tu króla Verence’a, dobrze? Będzie nam towarzyszył przy lekkim posiłku.

— Tak, jastśnie panie.

Patrzyli, jak sługa oddala się, utykając. Hrabia potrząsnął głową.

— Nigdy sam nie odejdzie — stwierdził Vlad. — Nie rozumie aluzji.

— W dodatku to takie niemodne, mieć sługę o imieniu Igor — oświadczyła hrabina. — Naprawdę jest nie do wytrzymania.

— Słuchajcie, to przecież proste — wtrąciła Lacrimosa. — Trzeba go wziąć na dół, do lochów, zatrzasnąć w żelaznej dziewicy, rozciągnąć nad ogniem na dzień czy dwa, a potem pokroić na cienkie plasterki, od stóp w górę, żeby mógł patrzeć. Prawdę mówiąc, wyświadczymy mu tylko przysługę.

— Myślę, że to najlepszy sposób — zgodził się hrabia ze smutkiem.

— Pamiętasz, mówiłeś mi kiedyś, żebym skróciła cierpienia mojego kotka — przypomniała Lacrimosa.

— Właściwie chodziło mi o to, żebyś przerwała to, co mu robiłaś. Ale… Tak, masz rację, będzie musiał odejść…

Igor wprowadził króla Verence’a, który stał teraz nieco zdeprymowany, jak każdy człowiek w obecności hrabiego.

— Ach, wasza wysokość… — Hrabina podeszła bliżej. — Zechce nam pan towarzyszyć przy posiłku…

Włosy Agnes zaczepiały o gałązki. Udało jej się postawić stopę na konarze, gdy jednocześnie rozpaczliwie trzymała się gałęzi powyżej, jednak wskutek tego jej druga stopa pozostała na miotle. A miotła właśnie zaczęła dryfować w bok, zmuszając Agnes do wykonania czegoś, czego nawet baletnice nie potrafią bez pewnego treningu.

— Widzisz to już?! — zawołała niania Ogg. Stała w dole… o wiele za daleko w dole.

— To chyba jest jakieś stare gniazdo… No nie…

— Co się stało?

— Majtki mi się rozpruły…

— Ja tam zawsze wolę, jak jest przewiew — stwierdziła niania.

Agnes postawiła drugą nogę na konarze, który zatrzeszczał.

Baryła, uznała Perdita. Ja wspięłabym się tutaj jak gazela.

— Gazele nie chodzą po drzewach! — krzyknęła Agnes.

— Co takiego? — zdziwił się głos z ziemi.

— Nie, nic…

Przesuwała się powoli i nagle pole widzenia wypełniły jej czarno-białe skrzydła. Sroka wylądowała o stopę przed jej twarzą i wrzasnęła. Pięć innych zanurkowało z sąsiednich drzew i przyłączyło się do chóru.

Agnes nie lubiła ptaków. Ładnie wyglądały w locie i ładnie śpiewały. Ale z bliska były oszalałymi kłującymi kulkami o inteligencji muchy.

Próbowała odpędzić najbliższą srokę, ale ptak tylko przefrunął na wyższą gałąź. Gdy już odzyskała równowagę, ruszyła dalej ostrożnie, starając się nie zwracać uwagi na rozzłoszczone ptaki. Wreszcie mogła obejrzeć gniazdo.

Trudno powiedzieć, czy były to resztki starego, czy zaczątki nowego, ale wewnątrz leżał kawałek lamety, odprysk szkła oraz — jaśniejące nawet pod tym zachmurzonym niebem — coś białego… z błyszczącą krawędzią.

— „Pięć — srebrna moneta, sześć — złota korona” — powiedziała na wpół do siebie.

— To idzie „pięć na niebo, sześć na piekło”! — zawołała niania.

— W każdym razie chyba dosięgnę…

Konar pękł. Pod nim rosły inne, ale posłużyły tylko jako krótkie przystanki na drodze w dół. Ostatni wyrzucił Agnes na rosnący obok drzewa ostrokrzew.

Niania wyjęła zaproszenie z jej upadku ręki. Deszcz rozmazał atrament, ale słowo „Weatherwax” wciąż było wyraźnie czytelne. Niania potarła kciukiem złocenie.

— Za dużo złota — stwierdziła. — No, to by tłumaczyło historię z zaproszeniem. Mówiłam przecież, że te ptaszydła kradną wszystko, co błyszczy.

— Nie, nic mi się nie stało — oznajmiła z naciskiem Agnes. — Ostrokrzew zamortyzował upadek.

— Łby im poukręcam — pogroziła niania.

Sroki na drzewach wokół chatki wrzasnęły.

— Chociaż wydaje mi się, że gdzieś zgubiłam kapelusz — dodała Agnes, podnosząc się z trudem. Łowienie współczucia w kałuży było z góry skazane na porażkę, więc zrezygnowała. — No dobrze, znalazłyśmy zaproszenie. Teraz poszukajmy babci.

— Nie znajdziemy jej, jeśli nie chce być znaleziona — odparła niania, w zadumie rozcierając brzeg karty.

— Umiesz przecież Pożyczać. Nawet jeśli wyszła stąd wcześnie, jakieś zwierzęta na pewno ją widziały…

— Nie Pożyczam, z zasady — stwierdziła stanowczo niania. — Brak mi dyscypliny Esme. Zaczynam się… angażować. Kiedyś przez trzy dni byłam królikiem, zanim nasz Jason nie sprowadził Esme, a ona nie ściągnęła mnie z powrotem. Jeszcze trochę, a nie byłoby już żadnej mnie do ściągania.

— Króliki wydają się nudne…

— Mają swoje wzloty i upadki.

— No dobrze, w takim razie zajrzyjmy w tę szklaną kulę z boi — zaproponowała Agnes. — Dobrze ci to wychodzi, Magrat mi mówiła.

Po drugiej stronie polany z komina chatki wypadła pokruszona cegła.

— Ale nie tutaj — odparła z ociąganiem niania. — Tutaj dostaję dreszczy… No nie, jakby jeszcze nie dosyć… Co on tu robi?

Wielce Oats nadchodził przez las. Szedł niepewnie, jak mieszczuch, który podróżuje przez prawdziwy, przecinany wykrotami, zasypany gałązkami i mokrymi liśćmi teren. Miał zatroskaną minę kogoś, kto w każdej chwili spodziewa się ataku sów albo chrabąszczy.

W swym dziwacznym, czarno-białym stroju wyglądał jak ludzka sroka.

Ptasie sroki krzyczały wśród gałęzi.

— „Siedem — tajemnica nigdy niezdradzona” — powiedziała Agnes.

— „Siedem — diabła tu przywlekło” — poprawiła ją niania posępnie. — Ty masz swój wierszyk, ja mam swój.

Kiedy Oats dostrzegł czarownice, trochę poweselał i wydmuchał nos w ich stronę.

— Co za marnowanie skóry… — mruknęła niania.

— Ach, pani Ogg… i panna Nitt! — zawołał Oats, ostrożnie wymijając błoto. — Mam nadzieję, że znajduję panie w dobrym zdrowiu?

— Aż do teraz — odpowiedziała niania.

— Miałem… eee… liczyłem, że spotkam tu panią Weatherwax.

Przez chwilę słychać było tylko krakanie wron.

— Nadzieję? — zdziwiła się Agnes.

— Panią Weatherwax? — powtórzyła niania.

— No tak. To należy do… Powinienem… Zwykle staramy się… ehm… Słyszałem, że jest może chora, a odwiedzanie osób starszych i niedołężnych to duszpasterski obowiązek… Zdaję sobie sprawę, oczywiście, że formalnie nie mam tu żadnych duszpasterskich obowiązków, ale mimo to, skoro już jestem…

Twarz niani tworzyła prawdziwy obraz, zapewne namalowany przez artystę z bardzo nietypowym poczuciem humoru.

— Naprawdę żałuję, że jej tu nie ma — powiedziała, a Agnes uświadomiła sobie, że jest równocześnie całkowicie szczera i absolutnie złośliwa.

— Szkoda. Chciałem udzielić jej… Miałem zamiar… No… To znaczy, że dobrze się czuje?

— Na pewno po twojej wizycie poczułaby się lepiej — zapewniła niania i znowu w jej słowach zabrzmiała dziwaczna, wypaczona prawda. — O czymś takim opowiadałaby całymi tygodniami. Możesz zajrzeć znowu, kiedy tylko zechcesz.

Oats spojrzał na nią bezradnie.

— W takim razie chyba, hm, wrócę do swojego, no, namiotu — oświadczył. — Czy mogę odprowadzić panie do miasta? W lesie zdarzają się, eee, groźne stworzenia…

— Mamy miotły — odparła stanowczo niania.

Kapłan wyglądał na załamanego, więc Agnes podjęła decyzję.

— Miotłę — powiedziała. — Odprowadzę… to znaczy, możesz mnie odprowadzić. Jeśli chcesz.

Kapłan odetchnął z ulgą. Niania parsknęła. I było w tym parsknięciu coś weatherwaxowskiego.

— Zobaczymy się u mnie — rzuciła. — Tylko żadnego marudzenia po drodze.

— Nie marudzę…

— No to uważaj, żebyś nie zaczęła.

Po czym odeszła szukać swojej miotły.

Przez dłuższy czas Agnes i kapłan szli pogrążeni w skrępowanym milczeniu. W końcu odezwała się Agnes: — Jak tam migrena?

— Och, o wiele lepiej, dziękuję. Przeszła. Ale jej wysokość była tak uprzejma, że mimo to dała mi kilka pigułek.

— To miło — uznała Agnes.

Powinna mu dać igłę. Popatrz na rozmiar tego bąbla! — wtrąciła Perdita, należąca do urodzonych miłośniczek wyciskania. Dlaczego czegoś z tym nie zrobi?

— Ehm… Nie lubisz mnie specjalnie, prawda? — zapytał Oats.

— Prawie się nie znamy.

Zaczynała odczuwać krępującą przewiewność w dolnych regionach.

— Wiele osób mnie nie lubi od pierwszego wejrzenia.

— Oszczędza im to czasu, jak sądzę — rzuciła Agnes i zaklęła w duchu. Perdita wtrąciła się w to zdanie, ale Oats chyba nie zauważył. Westchnął tylko.

— Obawiam się, że mam pewne trudności w nawiązywaniu kontaktów — ciągnął. — Mam wrażenie, że po prostu nie nadaję się do działalności pasterskiej.

Nie mieszaj się do tego cudaka, poradziła Perdita. Agnes jednak zapytała:

— Chodzi o owce i tak dalej?

— W college’u wszystko wydawało się prostsze — ciągnął Oats. Jak większość ludzi, kiedy wylewał swe żale, nie zwracał właściwie uwagi na to, co mówią inni. — Ale tutaj; gdy cytuję niektóre co dostępniejsze opowieści z Księgi Oma, mówią na to: „Coś tu nie gra, grzyby nie mogą rosnąć na pustyni” albo „Nie można tak prowadzić winnicy”. Wszyscy są tak bardzo… dosłowni.

Odchrząknął. Zdawało się, że coś go dręczy.

— Niestety, Stara Księga Oma dość twardo wypowiada się na temat czarownic — oznajmił.

— Doprawdy?

— Chociaż po przestudiowaniu odpowiedniego wersetu w oryginalnym tekście Drugiej Omniańskiej IV wysunąłem dość śmiałą teorię, że dokładniejsze tłumaczenie słowa, o które chodzi, brzmi raczej „karaluchy”.

— Tak?

— Zwłaszcza że w dalszym ciągu powiedziane jest, że można je zabić ogniem albo w „pułapkach z melasy”. Dalej jest też napisane, że sprowadzają lubieżne sny.

— Nie patrz na mnie — odparła Agnes. — Możesz liczyć tylko na towarzystwo w drodze do domu.

Ku jej zdumieniu i głośnemu zachwytowi Perdity zaczerwienił się tak mocno jak ona.

— No bo… tego… kluczowe słowo tego fragmentu można w kontekście równie dobrze odczytać jako „gotowane homary” — zapewnił pospiesznie.

— Niania Ogg mówiła, że Omnianie palili czarownice — powiedziała Agnes.

— Och, paliliśmy praktycznie wszystkich — przyznał ponuro Oats. — Choć kilka czarownic, o ile mi wiadomo, rzeczywiście zostało wepchniętych do wielkich kadzi melasy.

Głos też miał nużący. W ogóle sprawiał wrażenie, musiała to przyznać, osoby wyjątkowo nudnej. To wrażenie było niemal zbyt doskonałe, jakby starał się wyglądać na nudziarza.

— Dlaczego przyszedłeś odwiedzić babcię Weatherwax?

— No… Wszyscy tutaj wypowiadają się o niej… z wielkim szacunkiem. — Oats ostrożnie dobierał słowa jak ktoś, kto wyciąga śliwki z wrzącego garnka. — W dodatku podobno nie zjawiła się wczoraj, a to bardzo dziwne. Pomyślałem też, że starszej osobie na pewno trudno jest mieszkać samotnie. I…

— Tak?

— Słyszałem, że jest już stara, a nigdy nie jest za późno, by rozważyć stan swojej duszy nieśmiertelnej — wyjaśnił Oats. — Którą mieć musi, oczywiście.

Agnes spojrzała na niego z ukosa.

— Nigdy o tym nie wspominała.

— Pewnie myślisz, że zachowuję się głupio.

— Myślę tylko, że wyjątkowo sprzyja panu szczęście, panie Oats.

Z drugiej strony… Oto człowiek, który słyszał o babci Weatherwax, a mimo to ruszył przez las — który go przerażał — żeby się z nią zobaczyć, chociaż możliwe przecież, że była karaluchem albo gotowanym homarem. Nikt w Lancre nie odwiedzał babci Weatherwax, jeśli nie chciał od niej czegoś. Pewnie, czasami przychodzili z drobnymi prezentami (bo pewnego dnia mogą znowu czegoś chcieć), ale na ogół pilnowali, żeby najpierw gdzieś wyszła. Tak, ten pan Oats miał w sobie coś więcej, niż można by przypuszczać. To pewne.

Para centaurów wyskoczyła z krzaków i odbiegła kłusem po ścieżce. Oats oparł się o drzewo.

— Biegały tutaj, kiedy szedłem! — powiedział. — Czy to normalne?

— Nigdy ich wcześniej nie widziałam — zapewniła go Agnes. — Myślę, że przybyły z Uberwaldu.

— A te okropne małe niebieskie gobliny? Jeden z nich pokazał mi bardzo niemiły gest.

— Nic o nich nie wiem.

— A wampiry?! Znaczy, wiedziałem, że zwyczaje tutaj są inne, ale…

— Wampiry? — krzyknęła Agnes. — Widziałeś wampiry? Wczoraj w nocy?

— No, owszem, tak. W seminarium studiowałem je dość długo, ale nie przypuszczałem, że zobaczę je osobiście, jak rozmawiają z ludźmi, piją krew i w ogóle, naprawdę jestem zdumiony, że król na to pozwala…

— A one… nie wpłynęły na twój umysł?

— Dostałem potwornej migreny. To się liczy? Myślałem, że to przez krewetki.

Krzyk rozległ się w lesie. Zdawało się, że ma w sobie liczne składowe, ale najbardziej odgłos duszenia indyka na końcu blaszanej rury.

— Co to było, u licha?! — wrzasnął Oats.

Agnes rozejrzała się oszołomiona. Dorastała w lasach Lancre. Pewnie, zdarzało się, że wędrowały tędy niezwykłe istoty, ale zwykle nie spotykało się niczego bardziej niebezpiecznego niż inni ludzie. Teraz, w tym przybrudzonym świetle, nawet drzewa zaczynały wyglądać podejrzanie.

— Spróbujmy dotrzeć do Głupiego Osła — powiedziała, ciągnąc Oatsa za rękę.

— Co?

Westchnęła.

— To najbliższa wioska.

— Głupi Osioł?

— No, był sobie kiedyś taki osioł. Zatrzymał się na środku rzeki. Nie chciał się ruszyć ani do przodu, ani do tyłu — tłumaczyła Agnes cierpliwie. Mieszkańcy Lancre byli przyzwyczajeni do takich pytań. — Głupi Osioł. Rozumiesz? Owszem, wiem, Nieposłuszne Juczne Zwierzę brzmiałoby poważniej, ale…

Przerażający wrzask znowu odbił się echem po lesie. Agnes pomyślała o wszystkich stworzeniach, jakie podobno żyły w górach, i powlokła kapłana za sobą jak krzywo zaprzężony wózek.

Po chwili głos rozległ się tuż przed nimi, a na zakręcie szlaku zza krzaka wyłoniła się głowa.

Agnes widywała strusie na obrazkach.

Zatem… Trzeba zacząć od strusia właśnie, ale całą szyję i głowę pomalować na jaskrawy żółty kolor, dodać na głowie wielki czub czerwonych i fioletowych piór, parę wielkich okrągłych oczu, których źrenice brzękały bezsensownie przy każdym ruchu…

— Czy to jakiś miejscowy kurczak? — wychrypiał Oats.

— Wątpię — mruknęła Agnes.

Jedno z długich piór wyraźnie było w kratkę. Krzyk rozbrzmiał znowu, ale ucichł zduszony nagle, kiedy Agnes podeszła bliżej, chwyciła stwora za szyję i szarpnęła. Jakaś postać wynurzyła się zza krzaka, ciągnięta za rękę.

— Hodgesaargh?

Kwaknął na nią.

— Wyciągnij to z ust — poradziła. — Mówisz jak pan Punch.

Wyjął gwizdek.

— Przepraszam, panno Nitt.

— Hodgesaargh, dlaczego… a jestem świadoma faktu, że odpowiedź może mi się nie spodobać… dlaczego chowasz się w krzakach z ręką ubraną jak Kurczak Karol i wydajesz potworne dźwięki przez rurę?

— Próbuję zwabić feniksa, panno Nitt.

— Feniksa? To ptak mityczny, Hodgesaargh.

— Zgadza się, panienko. I jest taki jeden w Lancre. Bardzo młody, panienko. Pomyślałem, że może uda się go złapać.

Spojrzała na kolorową rękawicę. No tak, jeśli ktoś hoduje pisklęta, musi im pokazać, jakimi są ptakami, a do tego używa się czegoś w rodzaju pacynki. Ale…

— Nie jestem specjalistką, ma się rozumieć, ale o ile pamiętam, zgodnie z powszechnie uznawaną legendą, feniks nigdy nie widzi swojego rodzica. Może być tylko jeden feniks naraz. Automatycznie staje się sierotą. Rozumiesz?

— Ehm… Mogę coś dodać? — wtrącił Oats. — Panna Nitt ma rację, muszę przyznać. Feniks buduje gniazdo, wybucha płomieniem, a nowy ptak powstaje z popiołów. Czytałem o tym. Zresztą to przecież alegoria.

Hodgesaargh zerknął na kukiełkę feniksa na ręku, a potem zawstydzony opuścił wzrok.

— Przykro mi, panienko…

— Czyli, rozumiesz, feniks nigdy nie widzi innego feniksa — podsumowała Agnes.

— Nic o tym nie wiem, panienko. — Hodgesaargh wciąż wpatrywał się we własne buty.

Agnes wpadła do głowy pewna myśl. Hodgesaargh zwykle krążył po okolicy…

— Hodgesaargh?

— Tak, panienko?

— Czy przez cały ranek jesteś w lesie?

— O tak, panienko.

— Widziałeś może babcię Weatherwax?

— Tak, panienko.

— Naprawdę?

— Tak, panienko.

— Gdzie?

— Wyżej, w lesie. W stronę granicy. O pierwszym brzasku, panienko.

— Czemu mi nie powiedziałeś?

— A chciała panienka wiedzieć?

— Tak, przepraszam. Co tam robiłeś?

Zamiast odpowiedzi Hodgesaargh zakwakał kilka razy na swoim feniksowym wabiku.

Agnes znowu złapała kapłana za rękę.

— Chodźmy. Wracajmy na drogę i poszukajmy niani…

Hodgesaargh został ze swoją pacynką, swoim wabikiem, swoim plecakiem i głębokim zakłopotaniem. Został wychowany w szacunku dla czarownic, a panna Nitt była czarownicą. Towarzyszący jej człowiek oczywiście czarownicą nie był, ale zachowanie stawiało go w rzędzie osób, które Hodgesaargh w myślach klasyfikował jako „lepsi ode mnie”, choć trzeba przyznać, że była to całkiem liczna kategoria. Nie miał zamiaru sprzeciwiać się lepszym od siebie. Hodgesaargh był jednoosobowym systemem feudalnym.

Z drugiej strony, myślał, kiedy pakował się i przygotowywał do dalszej drogi, książki opowiadające o całym świecie były zwykle pisane przez ludzi, którzy wiedzieli raczej wszystko o książkach niż wszystko o świecie. Te historie o ptakach lęgnących się z popiołu napisał zapewne ktoś, kto zupełnie się nie znał na ptakach. Co do tego, że zawsze jest tylko jeden feniks, cóż, autorem tej teorii był z pewnością człowiek, który powinien częściej bywać na powietrzu i spróbować poznać jakieś damy. Ptaki pochodzą z jaj. Pewnie, feniks należał do tych stworzeń, które nauczyły się wykorzystywać magię, wbudowały ją w samą osnowę swego istnienia, ale magia to ryzykowny materiał i nic nie używało jej więcej, niż to konieczne. A zatem musiało być jajo, zdecydowanie. A jaja potrzebują ciepła, prawda?

Hodgesaargh wiele o tym myślał przez cały ranek, kiedy przedzierał się przez mokre krzaki i zawierał znajomości z rozczarowanymi kaczkami. Nie interesował się szczególnie historią, z wyjątkiem historii sokolnictwa, ale wiedział, że istniały kiedyś miejsca — a niektóre pozostały do dzisiaj — z bardzo wysokim poziomem tła magicznego. Czyniło to wychowywanie tam młodych przedsięwzięciem ekscytującym i niezbyt rozsądnym.

Może feniks, jakkolwiek naprawdę wyglądał, był po prostu ptakiem, który znalazł sposób, by inkubacja następowała bardzo, ale to bardzo szybko…

Hodgesaargh dotarł już naprawdę bardzo daleko i gdyby miał trochę więcej czasu, na pewno odgadłby też następny krok.

Dawno już minęło południe, nim babcia Weatherwax zeszła z wrzosowiska. Obserwator mógłby się zastanawiać, dlaczego tak wiele czasu zajęło jej pokonanie tak niewielkiego terenu.

Jeszcze bardziej zastanowiłby go strumyk. Płynął w torfowym podłożu kamienistym korytem, które bez trudu mogłaby przeskoczyć zdrowa kobieta, a jednak ktoś położył na nim szeroki głaz służący za mostek.

Babcia przyglądała mu się przez chwilę, po czym sięgnęła do worka. Wyjęła długi pas czarnego materiału i zawiązała sobie oczy. Następnie ruszyła przez kamień maleńkimi kroczkami, dla zachowania równowagi szeroko rozkładając ręce. W połowie drogi opadła na kolana i podpierając się rękami, trwała tak przez kilka minut, oddychając ciężko. Później znowu ruszyła przed siebie na czworakach, cal za calem.

Kilka stóp niżej strumyk szemrał wesoło na kamieniach.

Niebo połyskiwało. Widać było plamy błękitu i strzępki chmur, jednak wyglądało dziwnie — jak gdyby obraz nieba wymalowano na szkle, które się stłukło, a ktoś nieprawidłowo poskładał odłamki. Płynąca chmura zniknęła, przekraczając jakby niewidoczną linię, a potem zjawiła się znowu w całkiem innej części nieba.

Rzeczywistość nie była taka, jak się wydawała. Ale w końcu nigdy nie była, jak zawsze powtarzała babcia Weatherwax.

Agnes musiała niemal siłą wciągnąć Oatsa do domku niani Ogg. Domek ten był tak odległy od koncepcji chatki czarownicy, że wręcz zbliżał się do niej z przeciwnej strony. Preferował ostre, kontrastowe kolory zamiast czerni i pachniał pastą do czyszczenia. Nie było tu żadnych czaszek ani dziwacznych świec oprócz jednej, różowej i zabawnej, którą niania kupiła w Ankh-Morpork, żeby pokazywać gościom obdarzonym właściwym poczuciem humoru. Były za to liczne stoły, służące głównie do prezentacji ogromnej liczby obrazów i ikonogramów wielkiego klanu Oggów. Na pierwszy rzut oka sprawiały wrażenie ustawionych całkiem przypadkowo — dopóki człowiek nie rozszyfrował kodu. W rzeczywistości obrazki przesuwano w różne strony, gdy rozmaici członkowie rodziny czasowo zyskiwali lub tracili w oczach niani. Każdego, kto trafiał na chybotliwy stoliczek obok kociej miski, czekała solidna i ciężka praca. Co gorsza, można było wypaść z porządku dziobania nie dlatego, że człowiek zrobił coś źle, ale dlatego, że wszyscy inni zrobili coś lepiej. Dlatego właśnie miejsca wolne od rodzinnych obrazków zajmowały różne ozdoby i pamiątki — ponieważ żaden Ogg, który odjechał choćby na dziesięć mil od Lancre, nawet nie śnił o powrocie bez prezentu. Oggowie kochali nianię Ogg, a zresztą cóż, były gorsze miejsca niż chybotliwy stoliczek. Pewien daleki kuzyn trafił kiedyś na korytarz.

Większość pamiątek stanowiły tanie drobiazgi kupowane na targu, ale niani Ogg to nie przeszkadzało, pod warunkiem że były kolorowe i błyszczące. Dlatego na blatach licznie stały zezowate psy, różowe pasterki i kubki z niepoprawnie wypisanymi sloganami typu „Najlepszej Mamie na Śfiecie” albo „Kohamy naszom Nianie”. Wielki pozłacany kufel ze Studenckiego Konia, grający „Ich Bin Ein Rattasedschwein”, był zamknięty w oszklonej szafce jako skarb zbyt cenny na normalną wystawę. Shirlowi Ogg zyskał na stałe miejsce na komodzie.

Niania Ogg przygotowała już na stole miejsce dla zielonej kuli. Spojrzała surowo, kiedy weszła Agnes.

— Dużo czasu ci to zajęło. Marudziłaś? — spytała głosem, którym mogłaby przebić pancerz.

— Nianiu, babcia by tak powiedziała — odparła z wyrzutem Agnes.

Niania zadrżała.

— Masz rację — przyznała. — Lepiej szybko ją znajdźmy, co? Jestem zbyt pogodna, żeby być staruchą.

— Wszędzie biegają jakieś dziwne istoty! — opowiadała Agnes. — W lesie jest pełno centaurów! Musieliśmy odskakiwać do rowu!

— No, zauważyłam, że masz trawę i liście na sukni — oświadczyła niania. — Ale byłam delikatna i nie pytałam.

— Skąd one wszystkie przybywają?

— Z gór, podejrzewam. Dlaczego znowu sprowadziłaś tu tego grzyba?

— Bo jest cały ubłocony, nianiu — oświadczyła ostrym tonem Agnes. — Powiedziałam, że będzie mógł się tu opłukać.

— Eee… To naprawdę jest chatka czarownicy? — zdumiał się Oats, spoglądając na szeregi Oggów.

— Niech mnie… — mruknęła niania.

— Pastor Melchio tłumaczył, że chatki takie są zlewami deprawacji i ekscesów seksualnych.

Młody człowiek cofnął się o krok i zderzył ze stolikiem, uruchamiając tym nakręcaną błękitną tancerkę, która zaczęła kręcić szarpane piruety przy akompaniamencie „Trzech ślepych myszek”.

— Owszem, jest tu zlew, naturalnie — powiedziała niania. — Jakie masz propozycje?

— Chyba powinieneś być wdzięczny, że to komentarz niani Ogg. Ale nie drażnij się z nim, nianiu. Ma za sobą ciężki ranek.

— Przepraszam… Gdzie jest pompa? — zapytał Oats.

Agnes wskazała mu drogę. Odszedł pospiesznie, z wdzięcznością.

— Zielony jak sałata z niestrawnością. — Niania pokręciła głową.

— Widziano babcię powyżej długiego jeziora — oznajmiła Agnes, siadając przy stole.

Niania spojrzała na nią niespokojnie.

— Na tym kawałku wrzosowiska? — upewniła się.

— Tak.

— To źle. Grunt tam rosochaty.

— Rosochaty?

— Cały pogięty.

— Co? Byłam tam przecież. Tylko wrzosy, kolcolist… No, jeszcze parę starych jaskiń na końcu doliny.

— Naprawdę? A przyjrzałaś się chmurom? Co? Zresztą co tam, spróbujmy…

Kiedy Oats wrócił wyszorowany i czysty, kłóciły się. Gdy go zauważyły, obie były nieco zakłopotane.

— Mówiłam, że potrzebne są trzy — oświadczyła niania, odsuwając na bok szklaną kulę. — Zwłaszcza jeśli jest tam na górze. Rosochata ziemia okropnie zakłóca jasnowidzenie. Zwyczajnie brakuje nam mocy.

— Nie chcę wracać do zamku!

— Magrat jest dobra w takie rzeczy.

— Ma małe dziecko, nianiu, i musi go pilnować!

— Tak, w zamku pełnym wampirów. Zastanów się. Nigdy nie wiadomo, kiedy znów zgłodnieją. Byłoby lepiej, gdyby oboje się stamtąd wynieśli.

— Ale…

— Wyprowadzisz ją, i to zaraz. Sama bym poszła, ale mówiłaś, że siedziałam tylko i szczerzyłam zęby.

Nagle Agnes wskazała palcem Oatsa.

— Ty!

— Ja? — zająknął się.

— Mówiłeś, że rozpoznałeś w nich wampiry, tak?

— Mówiłem?

— Mówiłeś!

— No tak, rzeczywiście. Eee… I?

— Nie zauważyłeś, że wszystkie myśli robią się nagle różowe i szczęśliwe?

— Nie wydaje mi się, żeby moje myśli kiedykolwiek były różowe i szczęśliwe.

— Więc dlaczego wampiry na ciebie nie wpłynęły?

Oats uśmiechnął się niepewnie i sięgnął pod surdut.

— Dłoń Oma mnie ochrania — oświadczył.

Niania obejrzała wisiorek. Przedstawiał postać przywiązaną na grzbiecie żółwia.

— Tak mówisz? — rzuciła. — To się świetnie składa.

— Tak jak Om wyciągnął rękę, by ocalić proroka Bruthę od tortur, tak i nade mną rozłoży skrzydła w godzinie próby — oznajmił Oats, ale mówił tak, jakby chciał przekonać raczej siebie niż nianię. — Mam też broszurę, gdybyście chciały dowiedzieć się czegoś więcej.

Tym razem jego ton był bardziej stanowczy — jak gdyby istnienie Oma było odrobinę niepewne, natomiast istnienie broszur oczywiste dla każdej racjonalnie myślącej osoby o otwartym umyśle.

— Nie — odparła stanowczo niania Ogg. Wypuściła z dłoni medalik. — Powiem tylko tyle, że brat Perdore nie potrzebował magicznej biżuterii, żeby się bronić.

— Nie, on tylko chuchał alkoholem — mruknęła Agnes. — No to idzie pan ze mną, panie Oats. Nie stanę sama przed Oślizłym Księciem! A ty się zamknij!

— Ale… przecież nic nie mówiłem!

— Nie o ciebie mi chodziło… Słuchaj, studiowałeś, uczyłeś się o wampirach, prawda? Co jest dobre na wampiry?

Oats zastanowił się.

— Eee… Miła i sucha trumna, dużo świeżej krwi, pochmurne niebo… — Zamilkł, kiedy zauważył wyraz jej twarzy. — Tego… To zależy, o ile pamiętam, skąd dokładnie pochodzą. Uberwald to rozległa kraina. Eee… Zwykle skuteczne bywa ucięcie głowy i przebicie serca kołkiem.

— Ale to działa na wszystkich — zauważyła niania Ogg.

— Eee… W Splintzu wampiry giną, jeśli włoży im się do ust monetę, a potem odetnie głowę…

— Czyli całkiem inaczej niż normalni ludzie. — Niania wyjęła notatnik.

— Eee… w Klotzu giną, jeśli wetknąć im do ust cytrynę…

— To już lepiej.

— …po wcześniejszym odcięciu głowy. O ile pamiętam, w Glitzu trzeba nasypać im do ust soli, wbić w uszy po marchewce, a potem odciąć głowę.

— Widzę, że odkrycie tego sposobu musiało być bardzo zabawne.

— Za to w dolinie rzeki Ah wierzą, że najlepiej odciąć im głowę i ugotować ją w occie.

— Agnes, będzie ci potrzebny ktoś, kto poniesie to wszystko — zauważyła niania.

— Ale w Kashncari mówią, że powinno się im odciąć palce u nóg i wbić gwóźdź w szyję.

— A potem odciąć głowę?

— Jak rozumiem, nie jest to konieczne.

— Palce są łatwe — przyznała niania. — Stary Windrow z Głupiego Osła odciął sobie dwa łopatą, a nawet się nie starał.

— Poza tym, oczywiście, można je pokonać, kradnąc im lewą skarpetę — dodał Oats.

— Przepraszam? — zdziwiła się Agnes. — Chyba źle zrozumiałam.

— One są, hm, patologicznie drobiazgowe. Pewne cygańskie plemiona w Borogravii twierdzą, że jeśli ukraść im skarpetę i gdzieś schować, to spędzą całą wieczność na poszukiwaniach. Nie mogą znieść tego, że coś jest nie na swoim miejscu albo zginęło.

— Nie zaliczyłabym tego do wierzeń szeroko rozpowszechnionych — oświadczyła niania.

— Och, w niektórych wsiach mówią nawet, że można je spowolnić, rzucając w nie makiem — zapewnił Oats. — Nie mogą się wtedy oprzeć, by nie policzyć wszystkich ziarenek. Wampiry, rozumiecie, są niezwykle analno-retentywne.

— Nie chciałabym spotkać takiego, który byłby czymś przeciwnym.

— Wszystko świetnie, ale nie wydaje mi się, żebyśmy zdążyli spytać hrabiego o jego dokładny adres — wtrąciła pospiesznie Agnes. — Mamy tylko tam wejść, zabrać Magrat i sprowadzić ją tutaj. Tak? Właściwie dlaczego jesteś takim ekspertem od wampirów, Oats?

— W college’u mieliśmy wykłady na ten temat. Musimy poznać przeciwnika, jeśli mamy stanąć do walki z siłami zła… wampirami, demonami, czaro… — Umilkł.

— Proszę, mów dalej — zachęciła go niania Ogg głosem słodkim jak arszenik.

— Ale z czarownicami powinienem jedynie wykazać im błędy ich postępowania. — Oats zakaszlał nerwowo.

— Więc mogę poczekać. Zwłaszcza że nie włożyłam swojego ogniotrwałego gorsetu. No dobrze, ruszajcie… wszyscy troje.

— My wszyscy troje? — zdziwił się Oats.

Agnes poczuła, że dygocze jej lewa ręka. Mimo wysiłków zgiął się przegub, zacisnęła dłoń… Czuła, że dwa palce próbują się wyprostować. Tylko niania Ogg to dostrzegła.

— To jak mieć przez cały czas osobistą przyzwoitkę, prawda?

— O czym ona mówiła? — zapytał Oats, kiedy szli już do zamku.

— Jej myśli błądzą — odparła głośno Agnes.

Drogą do zamku sunęły osłonięte plandekami, zaprzężone w woły wozy. Agnes z Oatsem stanęli z boku i patrzyli. Woźniców nie interesowali przechodnie. Nosili bure, źle dopasowane ubrania, a nietypowym dodatkiem były szale, które wszyscy mieli owinięte na szyjach tak ciasno, jakby to były bandaże.

— Albo w Uberwaldzie panuje epidemia chrypy, albo mają pod nimi takie paskudne małe ranki, jak po nakłuciach — orzekła Agnes.

— Eee… Wiesz cokolwiek o tym, jak one podobno wpływają na ludzi? — zapytał Oats.

— Nie…

— Wiem, że to brzmi niemądrze, ale to było w starej księdze.

— Tak?

— Łatwiej im zapanować nad ludźmi zdeterminowanymi.

— Zdeterminowanymi? — powtórzyła podejrzliwie Agnes.

Przejeżdżały kolejne wozy.

— Wiem, że to dziwne. Można by przypuszczać, że na osoby o silnej woli trudniej jest wpłynąć. Przypuszczam, że po prostu łatwiej trafić w duży cel. Podobno w niektórych wioskach łowcy wampirów najpierw upijają się porządnie. Dla ochrony, rozumiesz? Nie można uderzyć mgły.

Czyli to my jesteśmy mgłą? — odezwała się Perdita. W takim razie on, z wyglądu sądząc…

Agnes wzruszyła ramionami. Twarze woźniców miały w sobie coś bukolicznego. Oczywiście, w Lancre też się takie widywało, jednak w Lancre zwykle miały w sobie też przebiegłość, rozsądek i nieustępliwy upór. Tutaj oczy w tych twarzach sprawiały wrażenie wyłączonych.

Jak bydło, uznała Perdita.

— Tak — zgodziła się Agnes.

— Słucham? — zdziwił się Oats.

— Nic, tylko głośno myślałam.

A myślała o tym, jak jeden człowiek może bez trudu opanować stado krów, z których każda, gdyby tylko zechciała, mogłaby zmienić go w nieduże wilgotne zagłębienie w ziemi. Tylko że krowom jakoś nigdy nie przychodziło to do głowy.

Przypuśćmy, że naprawdę są lepsi od nas, pomyślała. Przypuśćmy, że w porównaniu z nimi jesteśmy tylko…

Jesteś za blisko zamku! — warknęła Perdita. Budzą się w tobie krowie myśli.

Wtedy Agnes zauważyła, że za wozami maszeruje oddział ludzi. I ci wcale nie przypominali woźniców.

To kije do poganiania bydła, stwierdziła Perdita.

Mieli na sobie coś w rodzaju mundurów z czarno-białym herbem Magpyrów, ale nie należeli do takich, którzy dobrze wyglądają w mundurach. Sprawiali raczej wrażenie ludzi, którzy zabijają innych dla pieniędzy, i to nawet nie dla bardzo dużych pieniędzy. Krótko mówiąc takich, którzy z przyjemnością upieką szczeniaczka na kolację. Kilku spojrzało chytrze na Agnes, gdy przechodzili, ale były to tylko bezosobowe chytre spojrzenia, wynikające z faktu, że nosiła sukienkę.

Za nimi jechały kolejne wozy.

— Niania mawia, że trzeba łapać okazję za napletek — rzuciła Agnes i pobiegła za ostatnim wozem, który przeturkotał obok.

— Tak?

— Niestety. Przyzwyczaisz się.

Chwyciła tylną deskę i podciągnęła się do wnętrza. Machnęła na Oatsa, żeby wchodził za nią.

— Próbujesz mi zaimponować? — spytał, kiedy z jej pomocą znalazł się pod plandeką.

— Nie tobie — odparła.

I w tej właśnie chwili uświadomiła sobie, że siedzi na trumnie.

Na wozie leżały dwie, obłożone dookoła słomą.

— Sprowadzają umeblowanie? — zdziwił się Oats.

— No… Obawiam się… że może być… zajęta — szepnęła Agnes.

I niemal krzyknęła, kiedy Oats zsunął wieko.

— Ty idioto! A gdyby ktoś w niej był?

— Za dnia wampiry są słabe — przypomniał Oats z wyrzutem. — Wszyscy o tym wiedzą.

— Ale wyczuwam je gdzieś… tu blisko.

Wozy zadudniły głośniej, wjeżdżając na brukowany dziedziniec.

— Zejdź z tej drugiej, to też zajrzę…

— Ale jeśli…

Nim zdążyła zaprotestować, odepchnął ją i uniósł wieko.

— Nie, tu też nie ma wampira.

— A gdyby był, wyciągnął rękę i złapał cię za gardło?

— Om jest moją tarczą — oświadczył Oats.

— Naprawdę? Jak miło…

— Możesz się naśmiewać…

— Nie naśmiewam się.

— Możesz, jeśli chcesz. Ale jestem pewien, że postępujemy słusznie. Czy bowiem Sonaton nie pokonał Bestii z Batrigore w jej własnej jaskini?

— Nie wiem.

— Pokonał. I czy prorok Urdure nie zwyciężył Smoka ze Ślutu na Równinach Gidral po trzech dniach walki?

— Nie jestem pewna, czy mamy aż tyle czasu…

— A czy nie jest prawdą, że Synowie Egzekwiela pobili hufce Myrilomu?

— Tak?

— Słyszałaś o tym?

— Nie. Słuchaj, zatrzymaliśmy się. Wolałabym raczej, żeby nas tu nie znaleźli, a ty? Nie w tej chwili. I nie ci strażnicy. Nie wyglądali na gościnnych.

Wymienili nad trumnami porozumiewawcze spojrzenia, uznając niejaką nieuchronność najbliższej przyszłości.

— Zauważą, że są cięższe… — zmartwił się Oats.

— Ci ludzie, którzy powozili, chyba niespecjalnie cokolwiek zauważą.

Agnes zajrzała do trumny. Trochę ziemi leżało na dnie, ale poza tym była całkiem czysta; miała poduszkę z jednego końca, a także kilka kieszonek w wykładzinie.

— To najprostsza metoda, żeby się dostać do środka — stwierdziła. — Ty się schowasz w tamtej, a ja w tej. I… czy ci ludzie, o których przed chwilą mówiłeś… to były prawdziwe postacie historyczne?

— Oczywiście. Oni…

— W takim razie nie próbuj ich naśladować, dobrze? Bo też się staniesz postacią historyczną.

Zasunęła nad sobą wieko… i nadal czuła, że gdzieś blisko jest wampir.

Jej dłoń natrafiła na boczną kieszeń. Wewnątrz było coś miękkiego, ale kłującego… Palce z lękliwą fascynacją zbadały wnętrze i odkryły, że to kłębek wełny z dwoma wbitymi w niego drutami. Co sugerowało albo bardzo swojską formę wudu, albo że ktoś robił na drutach skarpetę.

Kto robi na drutach w trumnie? Cóż, może nawet wampiry cierpią niekiedy na bezsenność, przez cały dzień rzucają się i przewracają z boku na bok…

Zaparła się o ścianki, gdy ktoś podniósł trumnę. Próbowała zająć czymś myśli, odgadując, gdzie zostanie przeniesiona. Słyszała kroki na bruku, potem głośniejszy stuk na schodach, odbijający się echem w głównym holu… I nagłe nachylenie…

To oznaczało piwnice. Właściwie logiczne, ale niezbyt dogodne.

Robisz to wszystko, żeby mi zaimponować, stwierdziła Perdita. Starasz się być otwarta i dynamiczna.

Zamknij się, pomyślała Agnes.

— Postsawtsie je tutaj — odezwał się jakiś głos na zewnątrz. — I wynostśtsie stsię.

To ten Igor… Agnes pożałowała, że nie pomyślała o jakiejś broni.

— Pozbytś stsię mnie, tak? — ciągnął głos na tle oddalających się kroków. — To wstszystsko stskońtszy stsię we łzach. Im to nie przestszkadza, ale kto potem mustsi stsprzątatś, tso? To tylko chtsiałbym wiedzietś. A kto mustsiał wyjmowatś ich głowy z marynaty, tso? Kto mustsiał ich stszukatś pod lodem? Więtsej kołków z nich wytsiągnąłem, niż zjadłem wijątsych stsię obiadów…

Wieko uniosło się i światło zalało wnętrze trumny. Igor patrzył na Agnes. Agnes patrzyła na Igora. Igor opanował się pierwszy. Uśmiechnął się… Miał geometrycznie ciekawy uśmiech, z powodu rzędu szwów w poprzek.

— No, no — powiedział. — Ktostś tutaj mustsiał stsię nastsłuchatś zbyt wielu histsorii… Mastsz jakistś tszostsnek?

— Mnóstwo — skłamała Agnes.

— Nie podziała. Wodę stświęconą?

— Całe garnki.

— Nie…

Wieko trumny trafiło go w głowę, wydając przy tym dziwnie metaliczny odgłos. Igor wolno uniósł dłoń, by rozetrzeć obolałe miejsce, i odwrócił się. Tym razem wieko uderzyło go w czoło.

— Ach… to — powiedział i osunął się na ziemię.

Za nim stał Oats, a twarz jaśniała mu prawością i adrenaliną.

— Uderzyłem go potężnie!

— Dobrze, dobrze. Wynośmy się stąd. Pomóż mi wstać.

— Gniew mój spadł na niego niczym…

— To było ciężkie wieko, a on już nie taki młody — zauważyła Agnes. — Słuchaj, kiedyś bawiłam się tutaj. Wiem, jak dotrzeć do kuchennych schodów…

— Nie był wampirem? A wyglądał. Pierwszy raz w życiu widziałem człowieka z kawałków…

— Jest sługą. A teraz chodźmy… — Agnes zatrzymała się nagle. — Potrafisz robić święconą wodę?

— Jak? Tutaj?

— To znaczy pobłogosławić ją, poświęcić Omowi albo… no, może wygotować z niej piekło…

— Jest taka krótka ceremonia, którą mógłbym… — Urwał. — Rzeczywiście! Wampiry można powstrzymać wodą święconą!

— Dobrze. W takim razie musimy pójść przez kuchnię.

Wielka kuchnia była prawie pusta. Ostatnio nie bywało tu takiego zamieszania jak kiedyś, ponieważ para królewska nie należała do osób wymagających trzech mięsnych dań do każdego posiłku. W tej chwili przebywała tu tylko kucharka, pani Scorbic, spokojnie wałkująca ciasto.

— Dzień dobry, pani Scorbic. — Agnes uznała, że najlepiej zrobi, jeśli zwyczajnie przejdzie obok, polegając na autorytecie spiczastego kapelusza. — Wpadliśmy tylko po trochę wody, proszę się nie przejmować. Wiem, gdzie jest pompa, ale gdyby znalazła pani jakieś puste butelki, byłabym wdzięczna.

— Oczywiście, moja droga — odparła pani Scorbic.

Agnes zatrzymała się i odwróciła powoli.

Pani Scorbic znana była ze swej opryskliwości, zwłaszcza kiedy w grę wchodziły kwestie kotletów sojowych, orzechów, posiłków wegetariańskich oraz wszelkich warzyw, których nie można gotować tak długo, aż zżółkną. Nawet król obawiał się wchodzić do kuchni. On jednak narażał się tylko na gniewne spojrzenia, podczas gdy pomniejszych śmiertelników z pełną mocą uderzała uogólniona wściekłość. Pani Scorbic była permanentnie zagniewana, w taki sam sposób, w jaki góry są permanentnie wielkie.

Dzisiaj miała na sobie białą sukienkę, biały fartuch, wielki biały czepek i biały bandaż na szyi. Wyglądała też na — z braku lepszego słowa — szczęśliwą.

Agnes gorączkowo skinęła na Oatsa, by ruszał do pompy.

— Poszukaj czegoś, do czego można nalać wody — szepnęła. Po czym powiedziała głośno: — Jak się pani dziś czuje, pani Scorbic?

— Świetnie. Miło, że panienka pyta.

— Pewnie ma pani sporo pracy przy tylu gościach?

— Tak, panienko.

Agnes odchrząknęła.

— A co… co im pani podała na śniadanie?

Zmarszczki pokryły różowe czoło kucharki.

— Nie pamiętam, panienko.

— Trudno.

Oats szturchnął ją dyskretnie.

— Nabrałem wody do kilku pustych butelek i odprawiłem Rytuał Oczyszczenia Oma.

— To podziała?

— Trzeba wierzyć.

Kucharka przyglądała się im przyjaźnie.

— Dziękuję, pani Scorbic — rzuciła Agnes na pożegnanie. — Proszę sobie nie przeszkadzać w… w tym, co pani akurat robi.

— Tak, panienko. — Kucharka wróciła do wałkowania.

Nieźle można się nią najeść, stwierdziła Perdita. Kucharka i spiżarnia w jednym.

— To było obrzydliwe — skrzywiła się Agnes.

— Co takiego? — zapytał kapłan.

— No… myśl, która mi wpadła do głowy. Wejdziemy kuchennymi schodami.

Stopnie były z surowego kamienia; z publicznie dostępnymi częściami zamku łączyły je drzwi na każdym piętrze. Po drugiej stronie tych drzwi też leżał surowy kamień, ale położony z wyższą klasą, a także pokryty gobelinami i dywanami. Agnes pchnęła drzwi.

Za nimi dwójka ludzi z Uberwaldu niosła korytarzem coś okrytego tkaniną. Nie spojrzeli nawet na nowo przybyłych, gdy Agnes prowadziła Oatsa do królewskich komnat.

Kiedy weszli, Magrat stała na krześle. Spojrzała na nich z góry; wokół jej wyciągniętej ręki plątały się drewniane malowane gwiazdki i zwierzątka.

— Złośliwe paskudztwa — powiedziała. — A wydaje się to całkiem łatwe, prawda? Witaj, Agnes. Możesz przytrzymać to krzesło?

— Co robisz? — zdziwiła się Agnes.

Przyjrzała się uważnie. Magrat nie miała bandaża na szyi.

— Próbuję przyczepić ten mobil do kandelabru. Uch… Gotowe. Ale te wisiorki stale się zaplątują! Verence uważa, że małe dzieci powinny widzieć jak najwięcej kolorów i kształtów. To przyspiesza ich rozwój. Ale nigdzie nie mogę znaleźć Millie.

Zamek jest pełen wampirów, a ona dekoruje pokój dziecinny, odezwała się Perdita. Co nie pasuje w tym drzeworycie?

Agnes jakoś nie potrafiła się zmusić, żeby teraz ostrzec królową. Poza wszystkim innym krzesło wydawało się dość chwiejne.

— Mała Esme ma dopiero dwa tygodnie — przypomniała. — Czy to nie za wcześnie na edukację?

— Nigdy nie jest za wcześnie, żeby zacząć naukę. Tak mówi. Co mogę dla ciebie zrobić?

— Chcemy, żebyś z nami poszła. Natychmiast.

— Dlaczego? — zdziwiła się Magrat i ku uldze Agnes zeszła z krzesła na podłogę.

— Dlaczego? Magrat, w zamku są wampiry! Rodzina Magpyrów to wampiry!

— Nie bądź głuptasem, to bardzo mili ludzie. Jeszcze dziś rano rozmawiałam z hrabiną…

— O czym? — spytała ostro Agnes. — Założę się, że nie pamiętasz.

— Jestem królową, Agnes — oświadczyła z przyganą w głosie Magrat.

— Przepraszam, ale oni wpływają na ludzkie umysły…

— Na twój?

— Ehm… Nie, mój nie. Mam… jestem… to znaczy, chyba jestem odporna — skłamała Agnes.

— A on? — spytała surowo Magrat.

— Chroni mnie wiara w Oma — odparł Oats.

Magrat uniosła brew.

— Chroni go? — zwróciła się do Agnes.

Dziewczyna wzruszyła ramionami.

— Chyba tak.

Nachyliła się do niej.

— Czy on nie jest pijany? — szepnęła. — Trzyma dwie butelki piwa.

— Są pełne wody święconej.

— Verence uważa, że omnianizm wydaje się religią bardzo rozsądną i stabilną…

Obie spojrzały uważnie na Oatsa, jakby w myślach przymierzały go do tych określeń.

— Wychodzimy? — zapytał nerwowo.

— Oczywiście nie! — zawołała Magrat. — To bez sensu, Agnes. Jestem kobietą zamężną. Jestem królową. Mam małe dziecko. A ty zjawiasz się tutaj i mówisz mi, że są tu wampiry! Mamy gości i…

— Goście są wampirami, wasza wysokość — przerwała jej Agnes. — Król je tu zaprosił!

— Verence powtarza, że musimy się nauczyć utrzymywania przyjaznych kontaktów ze wszystkimi…

— Sądzimy, że babcia Weatherwax ma bardzo poważne kłopoty — oznajmiła Agnes.

Magrat znieruchomiała.

— Jak poważne?

— Niania Ogg bardzo się niepokoi. Jest rozdrażniona. Mówi, że trzeba nas trzech, żeby odnaleźć babcię.

— Ale ja…

— A babcia zabrała pudełko, cokolwiek to oznacza — dodała Agnes.

— To, które trzyma w komodzie?

— Tak. Niania nie powiedziała, co w nim było.

— Pudełko z polerowanego drewna? Mniej więcej takie duże? — Magrat rozsunęła dłonie jak wędkarz opisujący rybę średniej wielkości.

— Nie wiem, nigdy go nie widziałam. Ale niania uważa chyba, że jest ważne. Nie mówiła, co było wewnątrz — powtórzyła Agnes, na wypadek gdyby Magrat nie zrozumiała sugestii.

Magrat złożyła dłonie i spuściła głowę, przygryzając kostki palców. Kiedy znów uniosła wzrok, była zdecydowana. Wskazała Oatsa.

— Ty! Znajdziesz worek albo coś podobnego i przesypiesz do niego górną szufladę, o tę, weźmiesz nocniczek, mały wózek, aha, i pluszowe zwierzątka, i torbę pieluch, torbę na zużyte pieluchy, wanienkę, torbę z ręcznikami, skrzynkę z zabawkami, wszystkie te nakręcane rzeczy, pozytywkę, ubranka, koniecznie wełnianą czapeczkę, a ty, Agnes, poszukasz czegoś, co się nada na nosidełko. Przyszliście kuchennymi schodami? Wyjdziemy tą samą drogą.

— Po co nam nosidełko?

Magrat schyliła się nad kołyską i wyjęła owinięte w kocyk dziecko.

— Przecież jej tutaj nie zostawię, prawda?

Od strony Wielce Oatsa rozległ się trzask. Miał już pełne obie ręce i trzymał w zębach pluszowego królika.

— Czy naprawdę to wszystko jest potrzebne? — spytała Agnes.

— Nigdy nie wiadomo.

— Nawet skrzynka z zabawkami?

— Verence uważa, że może być nad wiek rozwinięta — odparła Magrat.

— Ma dopiero dwa tygodnie!

— Tak, ale bodźce w tak wczesnym okresie życia są ważne dla rozwoju młodego umysłu. — Magrat ułożyła małą Esme na stole i ubrała ją w śpioszki. — Poza tym powinna jak najszybciej opanować koordynację ręki i oka. Nie ma na co czekać. A przy okazji… weź też małą zjeżdżalnię. I tę żółtą gumową kaczkę. I gąbkę w kształcie misia. I misia w kształcie gąbki.

Znów coś posypało się ze stosu przedmiotów wokół Oatsa.

— Dlaczego to pudełko jest takie ważne? — spytała Agnes.

— Och, nie jest ważne samo w sobie… — rzuciła Magrat przez ramię. — Aha, i dołóż też tę szmacianą lalkę, dobrze? Jestem pewna, że się nią interesuje. A niech to… W tej czerwonej torbie są jej lekarstwa. Dziękuję… O co pytałaś?

— Pudełko babci…

— Aha. Jest… No, jest ważne dla niej.

— Magiczne?

— Co? Ależ skąd! Nic o tym nie wiem. Tylko że wszystko w tym pudełku należy do niej, rozumiesz. Nie do chatki. — Magrat wzięła córkę na ręce. — I kto tu jest śliczną dziewczynką? Ty jesteś! — Rozejrzała się. — Niczego nie zapomnieliśmy?

Oats wypluł królika.

— Najwyżej sufitu — powiedział.

— No to ruszamy.

Sroki latały wokół zamkowej wieży. Większość wierszyków o srokach kończy się przy dziesięciu, może dwunastu, ale tutaj były ich setki — dość, by zrealizować każdą możliwą przepowiednię. Wiele istnieje takich wierszyków, ale żaden nie jest specjalnie wiarygodny, ponieważ żadnego nie znają same sroki.

Hrabia siedział w mroku i nasłuchiwał ich umysłów. Obrazy rozbłyskiwały mu pod powiekami. Tak właśnie należy rządzić krajem, uznał. Ludzkie umysły trudno się czyta, chyba że z bardzo bliska, kiedy można niemal zobaczyć słowa zawieszone tuż poniżej wokalizacji. Ale ptaki docierają wszędzie, widzą każdego pracującego w polu i polującego w lesie. I potrafią dobrze słuchać. O wiele lepiej od szczurów czy nietoperzy. Po raz kolejny tradycja legła w gruzach.

Ani śladu babci. Może to jakaś sztuczka? Zresztą nieważne. W końcu ona znajdzie jego. Nie będzie się ukrywać zbyt długo. To nie leży w jej naturze. Kobiety Weatherwaxów zawsze stawały do walki, nawet gdy wiedziały, że zostaną pokonane. Tak przewidywalne…

Kilka ptaków widziało samotną, zajętą czymś postać wędrującą przez królestwo i prowadzącą osła obładowanego sprzętem sokolniczym. Hrabia raz tylko spojrzał na Hodgesaargha, odkrył umysł po brzegi wypełniony ptakami i zlekceważył go. On i te jego głupie sokoły będą w końcu musiały zniknąć, to oczywiste; płoszyły sroki. Zapisał w pamięci, żeby wspomnieć o tym strażnikom.

— Ooaaauuooooi!

…ale prawdopodobnie żadna kombinacja samogłosek nie mogłaby oddać sprawiedliwości okrzykowi, jaki wydala z siebie niania Ogg na widok dziecka. Zawierał również dźwięki znane jedynie kotom.

— Czy nie jest śliczna? — gruchała niania. — Mam tu chyba cukiereczka…

— Jeszcze nie je pokarmów stałych — upomniała ją Magrat.

— Ciągle nie daje ci spać po nocach?

— W dzień też. Ale dzisiaj spała dobrze, na szczęście. Nianiu, oddaj ją panu Oatsowi i załatwmy sprawę od razu.

Młody kapłan wziął małą lękliwie i trzymał ją tak, jak często mężczyźni — jakby się obawiał, że dziecko się złamie, a przynajmniej wybuchnie.

— Tiu, tiu, tiu… — powiedział niejasno.

— No więc o co chodzi z babcią? — spytała Magrat.

Opowiedziały jej, wpadając sobie w słowo przy najważniejszych fragmentach.

— Rosochaty grunt przy górnej granicy lasu? — upewniła się Magrat, kiedy skończyły.

— Zgadza się — potwierdziła niania.

— Co to znaczy rosochaty grunt? — chciała wiedzieć Agnes.

— W tych górach jest dużo magii, tak? — zaczęła tłumaczyć niania. — A wszyscy wiedzą, że góry powstają, kiedy wielkie grudy ziemi padają jedna na drugą, tak? No i kiedy magia zostanie tam uwięziona, powstaje… tak jakby… kawałek ziemi, gdzie przestrzeń jest… tak jakby… poskręcana, rozumiesz. Teren byłby całkiem spory, gdyby mógł, ale przypomina raczej rosochatą gałąź na starym drzewie. Albo używana chustka do nosa… poskładana i mała, ale ciągle duża, tylko inaczej.

— Ale przecież byłam tam! — zawołała Agnes. — To tylko kawałek wrzosowiska!

— Musisz znać właściwy kierunek. Trudno zajrzeć w takie miejsce. Całe się chwieje. To jakby patrzeć na coś bliskiego i bardzo dalekiego równocześnie. Kryształowa kula łzawi.

Niania przysunęła sobie zieloną boję.

— Dobrze. Wy dwie pchacie, a ja steruję…

— Ehm… Czy zamierzają panie stosować magię? — odezwał się z tyłu Oats.

— To problem? — spytała niania.

— Znaczy, czy wiąże się ona, hm… — Zaczerwienił się. — No… z pozbyciem się odzieży i tańcami oraz z przywoływaniem lubieżnych i sprośnych stworów? Ponieważ obawiam się, że nie mógłbym w tym uczestniczyć. Księga Oma zakazuje przestawać z fałszywymi czarodziejami i oszukańczymi wróżbitami.

— Ja też bym nie przestawała z fałszywymi czarodziejami — zapewniła niania. — Brody im odpadają.

— My jesteśmy prawdziwe — zapewniła Magrat.

— I z całą pewnością nie przywołujemy lubieżnych i sprośnych stworów — dodała Agnes.

— Chyba że chcemy — mruknęła niania ledwie słyszalnie.

— No… to w porządku — uznał Oats.

Kiedy rozwijały moc, Agnes słyszała, jak Perdita myśli: Nie podoba mi się Magrat. Nie jest taka jak kiedyś. No, oczywiście, że nie. Ale ona zaczyna dowodzić, nie trzęsie się trochę, jak dawniej. Nie jest zmokłą kurą. To dlatego że jest teraz matką, pomyślała Agnes. Matki są tylko lekko wilgotne.

Nie była szczególną entuzjastką macierzyństwa jako takiego. Pewnie, jest konieczne, ale przecież nie aż tak trudne. Nawet koty sobie z nim radzą. Kobiety jednak zachowują się tak, jak gdyby otrzymywały medal, który upoważnia je do dyrygowania ludźmi. Zupełnie jakby — tylko z tego powodu, że mają teraz etykietę „matka” — wszyscy inni nosili jakąś malutką cząstkę etykiety „dziecko”…

W myślach wzruszyła ramionami i skoncentrowała się.

Wnętrze zielonej kuli rozjaśniało się i przygasało. Agnes tylko kilka razy próbowała jasnowidzenia, ale nie pamiętała, żeby światło pulsowało w taki sposób. Za każdym razem, kiedy pojawiał się jakiś obraz, blask migotał i przeskakiwał gdzie indziej… kępa wrzosu… drzewo… kotłujące się chmury…

Nagle ukazała się i zniknęła babcia Weatherwax. Obraz nadpłynął i rozwiał się w jednej chwili, a kulę wypełniło lśnienie — ze stanowczością, która mówiła wyraźnie, że to już wszystko, kochani.

— Leżała — powiedziała Agnes. — Wszystko było rozmazane.

— W takim razie jest w którejś z jaskiń — domyśliła się niania. — Mówiła kiedyś, że chodzi tam, kiedy chce być sama ze swoimi myślami. A zauważyłyście to drżenie? Stara się nas nie dopuszczać.

— Przecież tamtejsze jaskinie to tylko zagłębienia w skalach — zaprotestowała Agnes.

— Tak… i nie — odparła niania. — Czy rzeczywiście widziałam u niej w ręku jakąś kartkę?

— Tę z „Nie jestem martfa”? — spytała Magrat.

— Nie, tę zostawiła w chatce.

— Akurat kiedy naprawdę jej potrzebujemy, ona odchodzi do jaskini?

— A wie, że jej potrzebujemy? Wiedziała o wampirach? — wtrąciła Agnes.

— Możemy tam iść i jej zapytać — zaproponowała Magrat.

— Nie da się dolecieć na miejsce. — Niania poskrobała się po brodzie. — Bardzo ciężko się lata nad rosochatym gruntem. Miotły dziwnie się zachowują.

— To koniec drogi przejdziemy piechotą — zdecydowała Magrat. — Do zachodu słońca zostało jeszcze parę godzin.

— Chyba nie chcesz iść?! — zawołała przerażona Agnes.

— Oczywiście że chcę.

— Ale co z dzieckiem?

— Ona lubi być w nosidełku, jest jej tam ciepło, a na wrzosowisku przecież nie ma żadnych potworów. Poza tym uważam, że można łączyć macierzyństwo z karierą.

— Myślałam, że zrezygnowałaś z czarownictwa — zdziwiła się Agnes.

— Tak, ale… No tak. Przekonamy się tylko, czy z babcią wszystko w porządku, załatwimy sprawę, a potem, oczywiście, zajmę się czymś innym…

— Ale to może być niebezpieczne! Nie sądzisz, nianiu?

Niania Ogg odsunęła krzesło i spojrzała na dziecko.

— Kuci-kuci? — powiedziała.

Mała główka odwróciła się i Esme otworzyła parę błękitnych oczu.

Niania Ogg przyglądała się w zamyśleniu.

— Weź ją ze sobą — zdecydowała w końcu. — Kiedy nasz Jason był jeszcze malutki, wszędzie go zabierałam. Dzieci lubią być przy mamie.

Raz jeszcze popatrzyła na małą, długo i surowo.

— Tak — uznała. — To naprawdę dobry pomysł.

— Eee… Obawiam się, że niewiele będę mógł pomóc — odezwał się Oats.

— Pewnie, to zbyt niebezpieczne, żeby cię zabierać — odparła lekceważąco niania.

— Oczywiście towarzyszyć wam będą moje modlitwy.

— To miło. — Niania pociągnęła nosem.

Mżawka całkiem przemoczyła Hodgesaargha, kiedy wlókł się z powrotem do zamku. Wilgoć dostała się do wabika i dźwięk, jaki teraz wydawał, mógłby skusić najwyżej jakieś smętne, zagubione stworzenie kryjące się w starym ujściu rzeki. Albo ewentualnie owcę z bardzo bolącym gardłem.

I wtedy usłyszał skrzeczenie srok.

Przywiązał osła do jakiejś gałęzi i wyszedł na polanę. Ptaki wrzeszczały wśród drzew dookoła, ale wzleciały w powietrze na widok Króla Henryka siedzącej na żerdzi na grzbiecie osła.

A przy porośniętym mchem głazie przysiadła…

…mała sroka. Była zmoknięta i… niewłaściwa, jakby poskładana przez kogoś, kto widział już jakąś, ale nie bardzo wiedział, jak działa. Na widok sokolnika ptak zatrzepotał, nastroszył pióra… i teraz mniejsza wersja Króla Henryka próbowała rozłożyć postrzępione skrzydła.

Hodgesaargh cofnął się. Zakapturzony orzeł na żerdzi zwrócił głowę w stronę niezwykłego ptaka…

…który był teraz gołębiem. Drozdem. Strzyżykiem…

Nagłe przeczucie zguby kazało Hodgesaarghowi zasłonić oczy, ale i tak przez palce zobaczył błysk. Poczuł uderzenie żaru i zapach spalonych włosów na grzbiecie dłoni.

Kilka kępek trawy dymiło jeszcze na granicy kręgu wypalonej ziemi. Wewnątrz kilka żałosnych kostek jarzyło się czerwienią; po chwili rozsypały się w drobny popiół.

W lesie wrzeszczały sroki.

Hrabia Magpyr poruszył się w ciemnościach swej komnaty i otworzył oczy. Źrenice się rozszerzyły, by wchłonąć więcej światła.

— Myślę, że zeszła pod ziemię.

— Zadziwiająco szybko — odezwała się hrabina. — Mówiłeś chyba, że jest dość potężna.

— Och, oczywiście. Ale jest człowiekiem. I robi się coraz starsza, a z wiekiem nadchodzi zwątpienie. To całkiem proste. Zupełnie sama w nędznej chatce, bez żadnego towarzystwa oprócz światła świecy… Jakże łatwo wtedy poszerzyć wszystkie szczeliny i pozwolić, by jej umysł zwrócił się ku sobie. To jak obserwować pożar lasu, kiedy wiatr zmienia się nagle i widzisz płomienie pochłaniające z rykiem domy, o których sądziłaś, że są zbudowane solidnie.

— Bardzo obrazowo to ująłeś.

— Dziękuję.

— Tak świetnie sobie poradziłeś w Escrow, wiem…

— To model przyszłości. Wampiry i ludzie żyjący wreszcie w harmonii. Wrogość jest całkiem zbędna, zawsze to powtarzałem.

Hrabina podeszła do okna i ostrożnie odchyliła kotarę. Mimo zachmurzonego nieba do wnętrza wpadł słaby blask.

— Taka ostrożność również jest zbędna — rzekł jej mąż, zbliżył się i szarpnął kotarę na bok.

Hrabina zadrżała i odwróciła twarz.

— Widzisz? Wciąż nieszkodliwe. Każdego dnia, pod każdym względem, stajemy się coraz lepsi — oświadczył z satysfakcją hrabia Magpyr. — Praca nad sobą. Pozytywne myślenie. Ćwiczenia. Poznanie. Czosnek? Smaczna przyprawa. Cytryny? Wyrobiony smak. A nie dalej jak wczoraj zapodziałem gdzieś skarpetę i po prostu się nie przejmuję. Mam dużo skarpet. Dodatkowe skarpety można sprowadzić!

Jego uśmiech zbladł, gdy zauważył wyraz twarzy żony.

— Masz na końcu języka słowo „ale” — stwierdził spokojnie.

— Chciałam tylko powiedzieć, że w Escrow nie było żadnych czarownic.

— I miasteczko o wiele lepiej na tym wychodzi!

— Oczywiście, ale…

— Znowu zaczynasz, moja droga. W naszym słowniku nie ma „ale”. Verence miał rację, jakkolwiek dziwnie to brzmi. Nadciąga nowy porządek świata i nie będzie w nim miejsca dla tych ohydnych małych gnomów, czarownic, centaurów, a zwłaszcza dla ognistych ptaków! Niech giną! Liczy się postęp! A one nie są zdolne do przetrwania!

— Jednak feniksa tylko raniłeś.

— O to mi właśnie chodzi. Pozwolił się zranić, a zatem nadciąga już zagłada. Nie, moja droga. Jeśli nie chcemy zniknąć wraz ze starym światem, musimy dostosować się do nowego. Czarownice? Obawiam się, że czarownice należą już do przeszłości.

Miotły z teraźniejszości wylądowały tuż powyżej linii drzew, na samym skraju wrzosowiska. Jak uprzedzała Agnes, było tak małe, że z trudem zasługiwało na to określenie. Słyszała nawet huk niewielkiego górskiego potoku po drugiej stronie.

— Nie widzę niczego… rosochatego — powiedziała.

Wiedziała, że to niezbyt mądre zdanie, ale obecność Magrat działała jej na nerwy.

Niania spojrzała na niebo. Dwie pozostałe poszły za jej przykładem.

— Trzeba wytężyć oko, ale jeśli przyjrzycie się uważnie, to zobaczycie — powiedziała. — Widać tylko wtedy, kiedy stoi się na wrzosowisku.

Agnes zmrużyła oczy i spojrzała na pochmurne niebo.

— Oj… Chyba widzę — powiedziała Magrat.

Założę się, że nie, mruknęła Perdita. Ja nic nie widzę.

I wtedy Agnes zobaczyła. Była trudna do zauważenia, jak styk dwóch tafli szkła, i zdawała się odsuwać, kiedy Agnes już była pewna, że ją widzi. Jednakże była tam… niespójność, pojawiająca się i gasnąca na granicy pola widzenia.

Niania polizała palec i wystawiła go na wiatr. Potem wyciągnęła rękę.

— Tędy. I zamknijcie oczy.

— Nie ma ścieżki — zaprotestowała Magrat.

— Zgadza się. Weź mnie za rękę, a Agnes złapie ciebie. Chodziłam już tędy parę razy. To nietrudne.

— Jak w bajce dla dzieci — szepnęła Agnes.

— Tak. Zeszłyśmy do samych podstaw, owszem — przyznała niania. — No to… idziemy.

Agnes ruszyła naprzód i poczuła, że wrzos ociera się o jej stopy. Otworzyła oczy.

Wrzosowisko rozciągało się we wszystkich kierunkach, nawet za nimi. Mrok był ciemniejszy, chmury cięższe, wiatr ostrzejszy. Góry wydawały się bardzo dalekie. W oddali huczała woda.

— Gdzie teraz jesteśmy? — spytała Magrat.

— Wciąż tutaj — odparła niania. — Pamiętam, tato opowiadał nam, że czasami jeleń albo inny zwierzak wbiegał na rosochaty grunt, jakby był ścigany.

— Musiał być naprawdę bez wyjścia — uznała Agnes. Wrzosy były tu ciemniejsze i drapały tak mocno, jakby miały ciernie. — Wszystko tu wygląda… groźnie.

— Ważne jest podejście — oświadczyła niania. Stuknęła o coś stopą.

To był… no, kiedyś był to pewnie stojący głaz, teraz jednak stał się głazem leżącym. Gęsto porastał go mech.

— Drogowskaz. Trudno się wydostać, jeśli człowiek o nim nie wie — wyjaśniła niania. — Ruszamy w stronę gór. Esme jest dobrze opatulona? To znaczy mała Esme.

— Zasnęła.

— No tak — rzekła niania, zdaniem Agnes dość dziwnym tonem. — Właściwie to lepiej. Ruszajmy. Aha, pomyślałam, że nam się przydadzą…

Sięgnęła do bezdennych zasobów swoich reform i wyjęła dwie pary skarpet tak grubych, że mogłyby stać same.

— Lancrańska wełna — stwierdziła. — Nasz Jason robi je wieczorami, a wiecie, jakie ma mocne palce. W tych skarpetach można by wykopać dziurę w murze.

Wrzos bezowocnie szarpał grubą jak druty wełnę, gdy trzy kobiety maszerowały przed siebie. Wciąż było widać słońce, a przynajmniej jaśniejszą plamę w powłoce chmur, ale zdawało się, że ciemność sączy się spod ziemi.

Agnes… — odezwał się głos Perdity w zaciszu ich wspólnego mózgu.

Co? — pomyślała Agnes.

Niania martwi się o coś w związku z dzieckiem i babcią. Zauważyłaś?

Widzę, myślała Agnes, że niania ciągle zerka na małą Esme, jakby próbowała na coś się zdecydować… jeśli o to ci chodzi.

Wiesz, myślę, że to ma coś wspólnego z Pożyczaniem…

Uważa, że babcia wykorzystuje małą, żeby mieć nas na oku?

Nie wiem. Ale coś się dzieje…

Huk pędzącej wody stał się głośniejszy.

— Tam jest taki mały strumyk, prawda? — upewniła się Agnes.

— Tak — potwierdziła niania. — O tam.

Wrzosowisko urwało się nagle. Spojrzały w otchłań, która nie spojrzała w nie. Była ogromna. Ledwie widziały w dole białą od piany wodę. Ich twarze owiewał zimny, wilgotny podmuch.

— To nie może być prawdziwe! — zawołała Magrat. — Jest głębszy i szerszy niż wąwóz Lancre!

Agnes wpatrywała się w wodną mgiełkę.

Ma parę stóp głębokości. Widzę stąd każdy kamyk.

— Perdita uważa, że to… no, złudzenie optyczne — powiedziała głośno Agnes.

— Może i racja — przyznała niania. — Rosochaty grunt, rozumiesz. Większy od środka.

Magrat rzuciła kamień. Wirując w locie, odbił się kilka razy od ściany, a potem nie zostało już nic, tylko kamienne echo. Rzeka była za daleko, żeby zobaczyć, jak wpada do wody.

— Bardzo realistyczne — wyjąkała Magrat niepewnie.

— Możemy skorzystać z mostu. — Niania wyciągnęła rękę.

Spojrzały na most, który miał w sobie pewną negatywną jakość. Inaczej mówiąc, gdyby spróbowały pokonać wąwóz, idąc w powietrzu, mogłoby się to udać — z powodu nieoczekiwanych prądów wstępujących albo molekuł powietrza wpadających równocześnie na ten sam wariacki pomysł. Jednak próba przejścia po moście byłaby doprawdy śmiechu warta.

Nie miał w sobie ani odrobiny zaprawy. Filary były głazami ułożonymi jeden na drugim, a z góry rzucono na nie płaskie kamienie. Rezultat byłby nazwany prymitywnym nawet przez ludzi, którzy są jeszcze zbyt prymitywni, by mieć jakieś słowo określające prymitywizm. Most trzeszczał groźnie na wietrze. Słyszały, jak kamienie przesuwają się ze zgrzytem.

— To niemożliwe — uznała Magrat. — Nie wytrzymałby wichury.

— Nie wytrzymałby nawet martwej ciszy — stwierdziła Agnes. — Nie wydaje mi się, żeby był naprawdę prawdziwy.

— Aha. Rozumiem, że z tego powodu przejście po nim może być trochę skomplikowane — zauważyła niania Ogg.

To zwykły kamień nad rowem, upierała się Perdita. Mogłabym przez niego przekoziołkować. Agnes zamrugała.

— Och, rozumiem — powiedziała. — To coś w rodzaju próby, tak? Martwimy się, więc lęk zmienia koryto w głęboki wąwóz. Perdita zawsze jest pewna siebie, więc tego nie dostrzega…

— Ja tam wolałabym jednak go dostrzegać — oświadczyła Magrat. — To przecież most…

— Tracimy czas — rzuciła Agnes, wkroczyła na kamienne bloki i zatrzymała się w połowie drogi. — Trochę kołysze, ale nie jest źle! — zawołała. — Trzeba tylko…

Kamień przechylił się jej pod nogami i zrzucił ją na bok.

Rozłożyła ręce i tylko szczęśliwym przypadkiem chwyciła brzeg kamienia. Ale choć miała silne palce, jednak teraz wisiało pod nimi sporo Agnes.

Spojrzała w dół. Nie chciała tego robić, jednak ten właśnie kierunek wypełniał w tej chwili znaczną część jej świata.

Woda jest o jakąś stopę pod tobą, naprawdę, uspokajała ją Perdita. Wystarczy, że spadniesz, to żaden kłopot…

Agnes jeszcze raz spojrzała w dół. Upadek byłby tak daleki, że pewnie nikt nawet nie usłyszałby plusku. Wąwóz nie tylko wyglądał na głęboki. Czuło się, że jest głęboki. Lepkie, wilgotne powietrze wznosiło się ku górze. Pod stopami miała zasysającą otchłań.

— Magrat wrzuciła tam kamień — syknęła.

Tak, i widziałam, jak spadł te parę cali.

— Spokojnie. Leżę teraz płasko, a Magrat trzyma mnie za nogi — odezwała się niania konwersacyjnym tonem tuż nad nią. — Za chwilę złapię cię za ręce i wiesz, myślę sobie, że gdybyś przesunęła się trochę na bok, powinnaś sięgnąć stopą do tego kamiennego filaru. A wtedy będziesz już błyszczeć jak dziewięciopensówka.

— Nie musisz do mnie mówić, jakbym była przerażoną idiotką — warknęła Agnes.

— Chciałam być uprzejma.

— Nie mogę ruszyć rękami!

— Owszem, możesz. Widzisz, już cię trzymam.

— Nie mogę ruszyć rękami!

— Nie spiesz się, mamy cały dzień — zapewniła niania. — Kiedy tylko zechcesz…

Agnes wisiała nieruchomo. Teraz już nawet nie czuła rąk. Co zapewne oznaczało, że nie poczuje, kiedy palce ześlizną się z kamienia.

Głazy zachrzęściły.

— Eee… nianiu…

— Tak?

— Mogłabyś jeszcze chwilę porozmawiać ze mną, jakbym była przerażoną idiotką?

— Dobrze.

— A właściwie czy mówi się „błyszcząca jak dziewięciopensówka”? W przeciwieństwie, na przykład, do dziesięciopensówki?

— To ciekawe. Może…

— Mów głośniej! Perdita wrzeszczy do mnie, że jeśli zeskoczę osiemnaście cali, stanę na dnie strumienia.

— Myślisz, że to prawda?

— Nie w kwestii tych osiemnastu cali!

Most zatrzeszczał.

— Zamierzasz coś zrobić, moja droga? — spytała niania. — Bo widzisz, nie dam rady cię wyciągnąć, a teraz mnie też drętwieją ręce.

— Nie dosięgnę do filaru!

— To puść — odezwała się Magrat gdzieś spoza niani.

— Magrat! — krzyknęła oburzona niania.

— Niewykluczone, że dla Perdity to naprawdę wąski strumyk. Rosochaty grunt może się stać dwoma różnymi rzeczami równocześnie. Więc jeśli ona tak widzi… może niech działa? Niech sama to rozwiąże. Możesz jej pozwolić przejąć ciało?

— Robi to tylko wtedy, kiedy jestem bardzo spięta. Zamknij się!

— Chciałam tylko…

— Nie ty, ona! No nie…

Jej lewa ręka, biała i prawie nieczuła, odsunęła się od kamienia i wyrwała z uścisku niani.

— Nie pozwólcie jej na to! — krzyczała Agnes. — Spadnę w przepaść, na ostre głazy!

— Owszem, ale ponieważ i tak to zrobisz, warto spróbować czegokolwiek innego, prawda? — uspokoiła ją niania. — Na twoim miejscu zamknęłabym oczy…

Prawa ręka puściła kamień.

Agnes zamknęła oczy. I spadła.

Perdita otworzyła oczy. Stała w strumieniu.

— Szlag!

Agnes nigdy by nie powiedziała „szlag”, dlatego właśnie Perdita powtarzała to przy każdej możliwej okazji.

Sięgnęła do płaskiego kamienia nad głową, chwyciła go oburącz i podciągnęła się. Potem, widząc wyraz twarzy niani, przekręciła dłonie do nowej pozycji i kopnęła nogami w górę.

Ta głupia Agnes w ogóle nie zdaje sobie sprawy z tego, jaka jest silna, myślała. Wszystkie te mięśnie, z których boi się korzystać…

Wypychała się powoli, aż nogi skierowały się prosto ku niebu i stanęła na rękach na samej krawędzi. Wrażenie trochę psuła opadająca na oczy spódnica.

— Dalej masz dziurę w majtkach — rzuciła ostro niania.

Perdita przeskoczyła na nogi.

Magrat mocno zaciskała powieki.

— Ona nie stała na rękach na samym brzegu, prawda?

— Stała — odparła niania. — A teraz… Perdito, skończ z tym popisywaniem, już i tak straciłyśmy za dużo czasu. Oddaj ciało Agnes, wiesz, że naprawdę należy do niej.

Perdita wykonała gwiazdę.

— U niej to ciało się marnuje — oświadczyła. — Powinnyście zobaczyć, co ona je! Wiecie, że nadal ma dwie półki pełne szmacianych zabawek? I lalek? A jeszcze się dziwi, że jej nie wychodzi z chłopakami.

— Rzeczywiście, taki gapiący się miś może młodego człowieka zniechęcić — przyznała niania Ogg. — Pamiętasz starą panią Sleeves, Magrat? Trzeba było nas dwóch, kiedy ten paskudny stan ją dopadał.

— A co to ma wspólnego z zabawkami? — spytała podejrzliwie Perdita.

— A co to… A tak — powiedziała Magrat.

— Przypominam też sobie tego starego dzwonnika w Ohulan — ciągnęła niania. — Miał w głowie nie mniej niż siedem osobowości. Trzy z nich były kobietami, a cztery mężczyznami. Biedny człowiek. Mówił, że on sam zawsze na tym przegrywa. Że pozwalają mu wykonywać całą pracę, oddychać i jeść, a sami mają całą zabawę. Opowiadał, że to prawdziwe piekło, kiedy pije drinka, a oni wszyscy zaczynają walczyć o kubki smakowe. Czasami we własnej głowie nie słyszał swoich myśli… Teraz! Teraz! Już!

Agnes otworzyła oczy. Bolała ją szczęka.

Niania Ogg obserwowała ją czujnie, rozcierając przy tym obolały przegub. Z odległości kilku cali jej twarz wyglądała jak przyjazny stos wiekowego prania.

— Tak, to Agnes — stwierdziła i odsunęła się. — Kiedy to ta druga, rysy robią się ostrzejsze. Widzisz? Mówiłam, że ona wróci. Ma większą praktykę.

Magrat puściła jej ręce. Agnes roztarła szczękę.

— To bolało — poskarżyła się z wyrzutem.

— Zwyczajna szorstka miłość — uspokoiła ją niania. — Nie mogłyśmy pozwolić, żeby ta Perdita biegała tu w takiej chwili.

— Ty tak jakby złapałaś most i wskoczyłaś z powrotem — powiedziała Magrat.

— Czułam, jak ona stoi na ziemi! — zawołała Agnes.

— I to również — zgodziła się niania. — Chodźcie. Już niedaleko. I nie martwmy się już tym mostem, co? Niektóre z nas spadałyby z większej wysokości niż inne.

Szły naprzód, mimo coraz bardziej natrętnego głosu w głowie Agnes, tłumaczącego jej, że zachowała się głupio i tchórzliwie, bo oczywiście nic by się jej nie stało. Starała się nie zwracać na to uwagi.

Jaskinie, jakie Agnes znała, były raczej czymś w rodzaju skalnych przewieszek. Tutaj zobaczyła prawdziwe groty. Różnica polega zasadniczo na surowym, poetyckim majestacie. Te miały pod dostatkiem obu typów.

— Rosochaty grunt podobny jest trochę do góry lodowej — tłumaczyła niania, prowadząc je płytkim żlebem w stronę największej.

— Dziewięć dziesiątych znajduje się pod wodą? — spytała Agnes. Szczęka ciągle ją bolała.

— Jest tam więcej, niż się wydaje. To chciałam powiedzieć.

— Tam ktoś siedzi! — zawołała Magrat.

— Tak, to czarownica — odparła niania. — Nie sprawi kłopotów.

Padający od wejścia blask oświetlał zgarbioną figurę siedzącą między kałużami wody. Z bliska wyglądała jak posąg, może nie aż tak podobny do człowieka, jak mogło się wydawać na pierwszy rzut oka. Na powierzchni błyszczała woda; krople zbierały się na czubku długiego, haczykowatego nosa i z cichym „plik” spadały do kałuży.

— Przychodziłam tu kiedyś z jednym młodym magiem, jeszcze jako dziewczyna — wspominała niania. — Nic go bardziej nie interesowało niż pukanie w skały takim małym młoteczkiem. No, prawie nic… — dodała, uśmiechając się do wspomnień. Westchnęła z satysfakcją. — Mówił, że ta czarownica to tylko takie resztki ze skał pozostawione przez kapiącą wodę. Ale moja babcia opowiadała, że to prawdziwa czarownica. Usiadła tu sobie, żeby zastanowić się nad jakimś potężnym zaklęciem, i zmieniła się w kamień. Osobiście w tym sporze nie popieram żadnej ze stron.

— To dość daleko, żeby kogoś przyprowadzać… — zauważyła Agnes.

— Wiesz, w domu była nas kupa dzieciaków, deszcz często padał, a porządna geologia wymaga trochę odosobnienia — wyjaśniła mgliście niania. — Ten jego młoteczek chyba powinien jeszcze gdzieś leżeć. Po jakimś czasie całkiem o nim zapomniał. Uważajcie pod nogi, kamienie są śliskie. Jak tam mała Esme, Magrat?

— Gaworzy sobie. Niedługo będę musiała ją nakarmić.

— Musimy na nią uważać — oświadczyła niania.

— No tak. Oczywiście.

Niania Ogg złożyła dłonie, a potem rozsunęła je wolno. Blask między nimi nie był tym krzykliwym światłem, jakie tworzą magowie, ale raczej słabym, cmentarnym lśnieniem. Wystarczało akurat na to, żeby nikt nie wpadł do żadnej dziury.

— W takim miejscu są pewnie jakieś krasnoludy — odezwała się Magrat, kiedy szły ostrożnie tunelem.

— Nie sądzę. Nie lubią miejsc, które nie są ciągle takie same. Nikt tu teraz nie przychodzi oprócz zwierząt i babci, kiedy chce zostać sama ze swoimi myślami.

— I ciebie, kiedy stukałaś w kamienie — przypomniała Magrat.

— Ha! Ale wtedy wyglądało tu inaczej. Na wrzosowisku rosły kwiaty, a zamiast mostu leżało w strumyku parę kamieni. Dlatego że byłam zakochana.

— Chcesz powiedzieć, że wszystko tutaj naprawdę się zmienia zależnie od tego, co człowiek czuje? — zdziwiła się Agnes.

— Sama zauważyłaś. Nie uwierzysz, jaki wysoki i chwiejny potrafi być ten most, kiedy jesteś w złym nastroju. Wiem dobrze.

— Zastanawiam się, jaki wysoki był dla babci.

— Pewnie chmury mogły pod nim przepływać, dziewczyno.

Niania zatrzymała się przed rozwidleniem ścieżki. Po chwili wskazała odnogę.

— Myślę, że poszła tędy. Czekajcie…

Wyciągnęła rękę. Stęknął kamień, a potem ze sklepienia runął wielki blok. Uderzył w ziemię, rozpryskując wodę i rozrzucając żwir.

— No, trzeba będzie się trochę powspinać — oświadczyła niania tym samym rzeczowym tonem.

— Coś próbuje nas odepchnąć — domyśliła się Agnes.

— Ale nie odepchnie — uspokoiła ją niania. — I nie wydaje mi się, żeby miało nam zrobić krzywdę.

— To był naprawdę wielki głaz!

— Ale nas nie trafił, prawda?

Trochę dalej była podziemna rzeka, biała od piany i rozmazana od szaleńczego pędu. Przelewała się z boków i prawie że górą ponad tamą z kawałków drewna i gałęzi, zwieńczonej zachęcającą długą kłodą.

— Słuchajcie, to nie jest bezpieczne dla dziecka! — wystraszyła się Agnes. — Nie widzicie? Magrat, przecież jesteś matką!

— Tak, wiem. Byłam przy tym — odparła Magrat ze spokojem, który doprowadzał Agnes do furii. — Ale to nie wywołuje uczucia zagrożenia. Babcia jest gdzieś tutaj.

— To prawda — zgodziła się niania. — Myślę, że teraz już naprawdę blisko.

— Może. Ale przecież nie potrafi kierować rzekami i skałami… — zaczęła Agnes.

— Tutaj? No, nie wiem. To bardzo wyczulone miejsce…

Ostrożnie przeszły po belce, podając sobie dziecko z rąk do rąk.

Agnes oparła się o skałę.

— Daleko jeszcze?

— Wiesz, technicznie to parę cali — odparła niania. — Od razu lżej, kiedy się o tym wie.

— Czy tylko mnie się tak wydaje — wtrąciła Magrat — czy naprawdę się robi cieplej?

Agnes wyciągnęła rękę.

— W to już nie uwierzę.

Na końcu zbocza w skale otwierała się szczelina. Wylewał się z niej czerwony blask. Gdy spojrzały, kula ognia potoczyła się w górę i rozprysnęła na sklepieniu.

— Olaboga, laboga… — westchnęła niania Ogg, na którą przypadła kolej niesienia dziecka. — A przecież nawet nie ma tu nigdzie blisko wulkanów… O czym ona myśli?

I stanowczym krokiem ruszyła w stronę szczeliny.

— Ostrożnie! — krzyknęła Agnes. — Perdita mówi, że to jest prawdziwe!

— A co to ma do rzeczy? — rzuciła niania i weszła w ogień.

Strzeliły płomienie.

Dwie pozostałe czarownice stały nieruchomo w chłodnym, wilgotnym mroku.

Magrat zadrżała.

— Nianiu, masz ze sobą dziecko!

— Tyle złego ci się tu przytrafi, ile przyniosłaś ze sobą — odpowiedziała niania. — To miejsce kształtują myśli babci. A ona nie podniesie ręki na dziecko. Nie potrafiłaby. Nie ma takiego charakteru.

— Miejsce reaguje na to, co ona myśli? — zdumiała się Agnes.

— Tak uważam — potwierdziła niania i ruszyła dalej.

— Nie chciałabym się znaleźć wewnątrz jej umysłu.

— Już prawie tam jesteś. No, chodźcie. Przeszłyśmy przez ogień. Nie przypuszczam, żeby było coś jeszcze.

Znalazły ją w grocie. Podłoże pokrywał piasek, gładki i nienaruszony niczym z wyjątkiem jednego rzędu śladów. Obok niej leżał kapelusz. Pod głową miała zwinięty worek. W sztywnych palcach trzymała kartkę.

Napis głosił:

IĆ SOBIE

— Niewiele nam to pomoże — stwierdziła Magrat, siadając z małą na kolanach. — Po tym wszystkim, co przeszłyśmy…

— Możemy ją obudzić? — spytała Agnes.

— To niebezpieczne — wyjaśniła niania. — Próbować przywołać ją z powrotem, kiedy nie jest jeszcze gotowa, żeby wrócić? Ciężka sprawa.

— Możemy chociaż ją stąd wynieść…

— Nie będzie się zginać na zakrętach, ale można przynajmniej użyć jej jako mostku — mruknęła niania. — Nie. Ona tu przyszła z jakiegoś powodu…

Wyciągnęła worek spod głowy babci, która nawet nie drgnęła, i zajrzała do środka.

— Pomarszczone jabłko, butelka z wodą i kanapka z serem, na której można by giąć podkowy — oznajmiła. — I to jej stare pudełko.

Postawiła je na piasku między nimi.

— Co tam jest? — zainteresowała się Agnes.

— Och, pamiątki. Memorororabilia, mówiłam przecież. Takie tam… Zawsze tłumaczyła, że jest w nim pełno rzeczy, które są jej już całkiem na nic.

Zabębniła palcami po pudełku, jakby na fortepianie akompaniowała jakiejś myśli. Po czym je otworzyła.

— Powinnaś to robić? — zaniepokoiła się Agnes.

— Nie.

Niania wyjęła związany wstążeczką plik kartek i odłożyła na bok.

Wtedy wszystkie trzy zobaczyły na dnie światełko. Niania sięgnęła do środka i wyjęła mocno zakorkowaną małą szklaną buteleczkę, jak po lekarstwie. Uniosła ją w górę. Niewielki płomyk wewnątrz wydawał się całkiem jasny w mroku jaskini.

— Ona miała całą masę różnych drobiazgów — mruknęła niania. — Widziałam już tę buteleczkę. Ale nigdy nie zauważyłam, że świeci.

Agnes wzięła od niej buteleczkę. W jej wnętrzu było coś, co wyglądało jak kawałek paproci albo… Nie, to piórko, całkiem czarne, tylko na samym czubku jaśniejące żółto jak płomień świecy.

— Wiecie, co to jest?

— Nie. Ona zawsze zbierała takie dziwactwa. Tę buteleczkę ma już od dawna, to wiem…

— Fisiałam, jak ją fnalafła… — Magrat wyjęła z ust agrafkę. — Widziałam, jak ją znalazła, lata temu — zaczęła jeszcze raz. — To było mniej więcej o tej porze roku. Wracałyśmy razem przez las, przeleciała spadająca gwiazda, a to coś tak jakby z niej odpadło, więc zaczęłyśmy szukać i rzeczywiście było. Wyglądało jak płomyk, ale zdołała go podnieść.

— Pewnie to pióro ognistego ptaka — uznała niania. — Różne historie o nich opowiadają. Przelatują tędy. Ale kiedy kto dotyka ich piór, to lepiej, żeby był całkiem siebie pewny, bo podobno wybuchają ogniem w obecności zła…

— Ognisty ptak? — upewniła się Agnes. — To znaczy feniks? Hodgesaargh też coś o nim opowiadał…

— Nie widziałam żadnego już od lat. Kiedy byłam młoda, zdarzały się dwa albo i trzy naraz, jak światła płynące po niebie.

— Nie, nie… Feniks jest tylko jeden, na tym to polega — tłumaczyła Agnes.

— Jedno coś do niczego się nie nadaje — oświadczyła niania. Babcia Weatherwax mlasnęła wargami, jak ktoś budzący się z bardzo głębokiego snu. Powieki jej zadrżały.

— Aha, wiedziałam, że otworzenie tego pudełka poskutkuje — ucieszyła się niania.

Babcia Weatherwax otworzyła oczy. Przez chwilę patrzyła prosto przed siebie, po czym przekręciła głowę w stronę niani Ogg.

— C’t’s — wymamrotała.

Agnes szybko podała jej butelkę z wodą. Dotknęła przy tym palców babci, zimnych jak kamienie. Stara czarownica wypiła łyk wody.

— Aha. To wy trzy — szepnęła. — Czemu tu przyszłyście?

— Kazałaś nam — odparła Agnes.

— Nie, wcale nie! — oburzyła się babcia. — Napisałam wam liścik czy jak?

— No nie, ale te wszystkie rzeczy… — Agnes urwała. — W każdym razie myślałyśmy, że chcesz.

— Trzy czarownice? — zastanowiła się babcia. — Cóż, nie ma powodów, żeby nie. Dziewica, matka i…

— Uważaj — ostrzegła ją niania Ogg.

— …ta trzecia — dokończyła babcia. — To już przecież wasza sprawa. W tej kwestii nie będę wypowiadać żadnych opinii. Spodziewam się, że macie jakieś tańce do załatwienia, więc żegnam. I poproszę moją poduszkę, dziękuję bardzo.

— Wiesz, że w Lancre są wampiry? — spytała niania.

— Tak. Dostały zaproszenie.

— I wiesz, że przejmują władzę?

— Tak!

— Więc dlaczego uciekłaś aż tutaj? — wtrąciła Agnes.

Temperatura w głębokiej jaskini powinna być stała, ale nagle zrobiło się o wiele chłodniej.

— Mogę chodzić, gdzie mi się podoba — oznajmiła babcia.

— Tak, lecz powinnaś… — zaczęła Agnes i natychmiast zapragnęła cofnąć to słowo. Ale było za późno.

— Ach, powinnam? A gdzie jest powiedziane, że powinnam? Nie przypominam sobie, żebym coś była powinna! Ktoś mi może wytłumaczy, dlaczego niby powinnam? Wiele rzeczy powinno być, moim zdaniem. Ale nie są.

— Wiesz, że sroka ukradła twoje zaproszenie? — zapytała niania. — Shawn je dostarczył, ale te złodziejskie łobuzy porwały je do gniazda.

Machnęła pomiętym i zabrudzonym, ale złoconym zaproszeniem.

W zapadłej nagle ciszy Agnes miała wrażenie, że słyszy, jak rosną stalaktyty.

— Oczywiście — odparła babcia. — Domyśliłam się od razu.

Ale ta chwila była trochę za długa, trochę za cicha…

— I wiesz, że Verence sprowadził omniańskiego kapłana, żeby nadał imię małej Esme?

I znowu… odrobinę za długa, minimalnie zbyt cicha…

— Rozumiesz chyba, że musiałam myśleć o innych sprawach — odparła babcia.

Zerknęła na dziecko leżące u Magrat na kolanach.

— Dlaczego ma taką spiczastą głowę? — spytała.

— To ten kapturek, który niania zrobiła jej na drutach — wyjaśniła Magrat. — Tak właśnie miał wyglądać. Chcesz ją potrzymać?

— Chyba ma całkiem wygodnie tam, gdzie jest — powiedziała niepewnie babcia.

Nie wiedziała, jak mała ma na imię! — szepnęła Perdita. Mówię ci! Niania uważa, że babcia była w jej umyśle, poznaję po tym, jak na nią patrzyła, ale przecież wtedy by wiedziała, jak ma na imię, a nie wiedziała, przysięgam. Nie zrobiłaby nic, co by mogło zaszkodzić dziecku…

Babcia otrząsnęła się.

— Zresztą jeśli pojawił się jakiś kłopot, to cóż, macie przecież trzy czarownice. Nigdzie nie jest powiedziane, że któraś z nich powinna… — skinęła głową w stronę Agnes — …być babcią Weatherwax. Poradzicie sobie jakoś. Już za długo byłam tu czarownicą i pora… zmienić… robić coś innego.

— Zamierzasz się tu ukrywać? — spytała Magrat.

— Nie mam zamiaru się powtarzać, moja droga. Ludzie nie będą mi już mówić, co niby powinnam. Wiem, co się powinno, a co nie. Twój mąż zaprosił do kraju wampiry, tak? No to masz swoją nowoczesność. Przecież wszyscy inni wiedzą, że wampir nie ma nad tobą władzy, o ile go nie zaprosisz, a jeżeli zaprasza król, to mogą wbić zęby w całe państwo. Jestem tylko starą kobietą, która mieszka w lesie, i ja mam wszystko naprawiać? Mam za sobą całe życie powinności, od można do nie można, ale teraz to już skończone i będę wdzięczna, jeśli wyniesiecie się z mojej jaskini. To wszystko.

Niania zerknęła na dwie pozostałe czarownice i wzruszyła ramionami.

— No to chodźmy — rzekła. — Jeśli się pospieszymy, będziemy przy miotłach przed zmrokiem.

— I to już? — zdziwiła się Magrat.

— Wszystko się kończy — odparła babcia. — Zamierzam odpocząć sobie tutaj, a potem ruszam w drogę. Wiele jest miejsc do odwiedzenia.

Zmuś ją teraz, żeby powiedziała prawdę, odezwała się Perdita. Agnes nie słuchała jej. „Powinnaś” całkiem wystarczyło.

— Ruszamy — powiedziała niania. — Chodźcie.

— Ale…

— Ale żadnych ale, jak by powiedziała babcia.

— Otóż to! — Babcia ułożyła się na piasku.

Kiedy wyszły gęsiego z jaskini, Agnes usłyszała, jak Perdita zaczyna liczyć.

Magrat poklepała się po kieszeniach. Niania poklepała nogawki swoich reform.

Zaczęła Magrat.

— Oj, musiałam zo…

— Niech to, zostawiłam tam fajkę — powiedziała niania tak szybko, że zdanie wyprzedziło to pierwsze.

Pięć sekund, stwierdziła Perdita.

— Nie zauważyłam, żebyś ją wyjmowała — powiedziała Agnes.

Niania spojrzała na nią surowo.

— Rzeczywiście? W takim razie lepiej, żebym tam poszła i ją zostawiła, prawda? Ty też czegoś zapomniałaś, Magrat? Nie martw się, poszukam tego, cokolwiek to będzie.

— No? — spytała Magrat, kiedy niania ruszyła z powrotem.

— Babcia na pewno nie mówiła prawdy — oświadczyła Agnes.

— Nigdy nie mówi prawdy. Oczekuje, że sama do niej dojdziesz.

— Ale ma rację, że jesteśmy trzema czarownicami.

— Owszem. Tylko że nie planowałam do tego wracać. Mam wiele innych spraw na głowie. No, może kiedy Esme będzie starsza, trochę aromaterapii w ramach dodatkowych zajęć, ale przecież nie poważne, pełne czarownictwo. Ta historia z mocą trójki jest… no, bardzo staroświecka.

Więc co teraz mamy? — wtrąciła się Perdita. Wyuczoną, ale praktycznie niedoświadczoną młodą kobietę, zabieganą młodą matkę i siwowłosą panią w złotym wieku. Nie brzmi to szczególnie mitycznie, nie sądzisz? Ale Magrat, kiedy tylko usłyszała, że babcia ma kłopoty, zapakowała córeczkę i nawet nie pomyślała o mężu…

— Zaczekaj chwilę… posłuchaj — szepnęła Agnes.

— Czego?

— Po prostu słuchaj… głos odbija się echem w tych jaskiniach…

Niania Ogg siadła na piasku i przesunęła się parę razy tam i z powrotem, żeby usadowić się wygodnie. Wyjęła fajkę.

— A tak poza tym — odezwała się — to jak się czujesz?

Nie było odpowiedzi.

— Dziś rano spotkałam panią Patternoster — ciągnęła swobodnie niania. — Tę spod Kromki. Akurat przelatywałam. Pani Ivy dobrze to znosi, mówiła.

Dmuchnęła obłokiem dymu.

— Wytłumaczyłam jej to i owo — dodała.

Ciemna leżąca postać wciąż milczała.

— Nadawanie imienia poszło całkiem dobrze. Chociaż kapłan zielony jak trawa na wiosnę.

— Nie potrafię ich pokonać, Gytho — odezwała się babcia. — Nie potrafię i nic na to nie poradzę.

Jeden z ukrytych talentów niani Ogg polegał na tym, że wiedziała, kiedy nie należy nic mówić. Tworzyło to w rozmowie wyrwę, którą ta druga osoba czuła się w obowiązku wypełnić.

— Mają umysły jak stal. Nie mogę ich dotknąć. Próbowałam wszystkiego, każdej sztuczki. Szukali mnie, ale póki tu jestem, nie mogą się zogniskować. Ten najlepszy prawie dostał mnie w domku. W moim domku!

Niania Ogg zrozumiała grozę tego faktu. Chatka czarownicy jest jej twierdzą.

— Nigdy jeszcze nie czułam czegoś takiego, Gytho. Miał setki lat, żeby się doskonalić. Zauważyłaś te sroki? Używa ich jak oczu. I jest sprytny. Nie da się złapać na kanapkę z czosnkiem, to pewne. Tyle zdołałam odkryć. Te wampiry się uczyły! Nigdy wcześniej nie robiły nic takiego. Nie umiem znaleźć do nich żadnego podejścia. Są potężniejsze, silniejsze… Mówię ci, stanąć naprzeciw niego umysł w umysł to jak pluć pod wiatr w huraganie.

— I co masz zamiar zrobić?

— Nic! Bo nic zrobić nie mogę! Nie rozumiesz, co ci próbuję wytłumaczyć? Nie wiesz, że leżę tu przez cały dzień i usiłuję coś wymyślić? One wiedzą wszystko o magii, Pożyczanie jest dla nich drugą naturą, są szybkie, a nas uważają za bydło, które umie mówić… Nie spodziewałam się czegoś takiego, Gytho. Zastanawiam się nad tym bez przerwy, w kółko, i zupełnie nic mi nie przychodzi do głowy.

— Zawsze jest jakiś sposób — stwierdziła niania.

— Ale ja go nie widzę. To koniec, Gytho. Równie dobrze mogę tak tu leżeć, dopóki woda na mnie nie nakapie i nie zmienię się w kamień, jak ta stara wiedźma przy wejściu.

— Coś znajdziesz. Kobiety Weatherwaxów nie pozwalają się pokonać. Mają to we krwi, zawsze mówiłam.

— Już jestem pokonana, Gytho. Zanim jeszcze zaczęłam. Może ktoś inny zna jakiś sposób, ale ja nie. Stanęłam przeciwko umysłowi, który jest lepszy od mojego. Jakoś udaje mi się nie dopuszczać go do siebie, ale sama nie mogę się przedrzeć. Nie mogę walczyć.

Nianię Ogg ogarnęło lodowate przeczucie, że babcia Weatherwax mówi poważnie.

— Nigdy nie sądziłam, że usłyszę coś takiego od ciebie — szepnęła.

— Wracajcie. Nie ma sensu trzymać dziecka na chłodzie.

— A co ty będziesz robić?

— Może pójdę gdzieś dalej. A może zatrzymam się tutaj.

— Nie możesz zatrzymać się tutaj na zawsze, Esme.

— Zapytaj tej przy wejściu.

To było chyba wszystko, co dało się powiedzieć. Niania odeszła, w sąsiedniej grocie znalazła dwie pozostałe, wyglądające odrobinę zbyt niewinnie, i poprowadziła je na otwartą przestrzeń.

— Widzę, że znalazłaś fajkę — zauważyła Magrat.

— Tak, dziękuję.

— Co ona ma zamiar zrobić?

— Wy mi powiedzcie — odparła niania. — Wiem, że słuchałyście. Nie byłybyście czarownicami, gdybyście jakoś nie słuchały.

— No więc co możemy zrobić takiego, czego ona nie może? Jeśli ona jest pokonana, to my też. Prawda?

— O co jej chodziło z tym „od można do nie można”? — spytała Magrat.

— Och, od pierwszej chwili poranka, kiedy można już coś widzieć, do ostatniej wieczoru, kiedy nie można.

— Naprawdę jest w fatalnym nastroju…

Niania zatrzymała się przy kamiennej wiedźmie. Fajka jej zgasła, więc potarła zapałkę o haczykowaty kamienny nos.

— Jest nas trzy — przypomniała. — To właściwa liczba. Więc zaczniemy od porządnego sabatu…

— Nie martwisz się? — spytała Agnes. — Ona… ona rezygnuje…

— W takim razie to my musimy działać, prawda? — odparła niania.

Niania ustawiła kociołek na środku podłogi — dla nastroju, chociaż sabat czarownic pod dachem po prostu nie wydawał się właściwy, a bez babci Weatherwax było jeszcze gorzej.

Perdita twierdziła, że wyglądają jak ckliwe dziewczynki, które bawią się w sabat. Jedyny ogień w pomieszczeniu płonął w czarnym żelaznym piecyku — najnowszy model, niedawno zainstalowany dla niani przez jej kochających synów. Stojący na nim czajnik zaczął bulgotać.

— Zrobię herbatę, dobrze? — Magrat wstała.

— Nie, siadaj. Parzenie herbaty należy do Agnes — upomniała ją niania. — Ty jesteś matką, więc masz nalewać.

— A ty, nianiu? — zainteresowała się Agnes.

— Ja piję — odparła spokojnie niania. — Do rzeczy. Musimy dowiedzieć się czegoś więcej, dopóki jeszcze się przyjaźnie zachowują. Agnes, wrócisz do zamku razem z Magrat i dzieckiem. I tak przyda jej się dodatkowa pomoc.

— Ale co nam z tego przyjdzie?

— Przecież sama mówiłaś: wampiry na ciebie nie mają wpływu. Kiedy tylko próbują zajrzeć do umysłu Agnes, on tonie, a Perdita wysuwa się do góry jak na huśtawce. A kiedy patrzą na Perditę, znowu wraca Agnes. No i wyraźnie wpadłaś w oko młodemu Vladowi, co?

— Na pewno nie!

— Akurat — mruknęła niania. — Mężczyźni zawsze lubią kobiety, które są trochę tajemnicze. Lubią wyzwania, rozumiesz. I kiedy będzie miał na oku ciebie, jak masz na oku Magrat, drugim okiem masz go obserwować, jasne? Każdy ma jakąś słabość. Może nie skończymy z tymi wampirami, podchodząc do zasłon i mówiąc „Oj, ależ tutaj duszno”, ale musi być jakiś inny sposób.

— A jeśli nie ma?

— Wyjdź za niego — odparła stanowczo niania.

Magrat aż syknęła. Imbryk brzęknął jej w dłoni.

— To okropne! — powiedziała.

— Prędzej się zabiję — oświadczyła Agnes.

Ale rano, dodała Perdita.

— To nie musi być długie małżeństwo — pocieszyła ją niania. — Wsadź zaostrzony kołek za podwiązkę, a nasz chłopak będzie zimny, zanim jeszcze skończy kroić tort weselny.

— Nianiu!

— Albo może zdołałabyś go tak jakby… no, przekonać, żeby trochę się zmienił — ciągnęła niania. — Zadziwiające, czego potrafi dokonać żona, jeśli wie, co chce osiągnąć… albo wiedzą w waszym przypadku, oczywiście. Weźmy takiego króla Verence’a I. Zawsze rzucał kości z mięsa za siebie, dopóki się nie ożenił. Królowa skłoniła go, żeby układał je z boku talerza. Niecały miesiąc byłam żoną pierwszego pana Ogga, a już zaczął wychodzić z wanny, kiedy chciał się wysiusiać. Męża można udoskonalić. Mogłabyś jakoś pchnąć go w kierunku kaszanki, salcesonu i niedosmażonych steków.

— Naprawdę nie masz żadnych skrupułów, prawda, nianiu? — mruknęła z goryczą Agnes.

— Nie — odparła szczerze niania. — Tutaj chodzi o Lancre. Gdybyśmy były mężczyznami, mówiłybyśmy teraz o oddaniu swego życia za kraj. Jako kobiety możemy mówić o oddaniu… no, siebie.

— Nie chcę tego słuchać — oznajmiła Magrat.

— Nie proszę jej o nic, czego sama bym nie zrobiła.

— Naprawdę? Więc czemu…

— Bo nikt tego ode mnie nie chce. Ale jakbym tak miała z pięćdziesiąt lat mniej, to do lata młodziak gryzłby tylko rzepę.

— Sugerujesz, że ponieważ jest kobietą, powinna użyć na nim seksualnych sztuczek? — upewniła się Magrat. — To takie… no… takie nianioggowate, tyle tylko powiem.

— Powinna użyć każdej sztuczki, jaka tylko wpadnie jej do głowy — stwierdziła niania. — Nie obchodzi mnie, co mówi babcia. Zawsze znajdzie się sposób. Jak ten bohater z Tsortu czy skądś tam, który był zupełnie odporny na wszystko, cały… z wyjątkiem pięty, a ktoś mu w tę piętę wbił włócznię i go zabił…

— Więc czego od niej oczekujesz? Że będzie go kłuła, aż trafi?

— Właściwie to nigdy nie rozumiałam tej historii. Znaczy, przecież gdybym wiedziała, że mam piętę, która mnie zabije, jak ktoś w nią trafi włócznią, tobym ruszała do walki w bardzo ciężkich butach…

— Nie wiecie, jaki on jest — powiedziała Agnes, nie zwracając uwagi na tę dygresję. — Patrzy, jakby rozbierał mnie wzrokiem.

— Wzrok jest dopuszczalny — zapewniła niania.

— I jeszcze przez cały czas się ze mnie śmieje! Jakby wiedział, że go nie lubię, i to go jeszcze bardziej bawiło.

— Masz iść do zamku! — warknęła gniewnie niania. — Za Lancre! Za króla! Za każdego w tym kraju! A jeśli to okaże się za trudne, niech Perdita przejmie ciało, bo tak mi się zdaje, że w niektórych rzeczach jest lepsza.

W zaszokowanym milczeniu zabrzmiał cichy brzęk od strony kredensu niani.

Magrat odchrząknęła.

— J-jak za starych czasów — powiedziała. — Bez przerwy się kłócimy.

Niania wstała i z belki nad piecem zdjęła wiszący tam rondel z kutego żelaza.

— Nie możesz tak traktować ludzi — rzekła ponuro Agnes.

— Mogę. — Niania na palcach podeszła do kredensu. — Teraz jestem tą trzecią, rozumiesz?

Bibeloty poleciały na boki i roztrzaskały się, kiedy mocno uderzyła rondlem o blat, dnem do góry.

— Mam cię, niebieski demonie! — krzyknęła. — Myślisz, że cię nie widziałam?

Rondel uniósł się lekko. Niania całym ciężarem oparła się o uchwyt, naczynie jednak sunęło wolno, kołysząc się z boku na bok, aż dotarło do krawędzi.

Coś czerwono-niebieskiego zeskoczyło na podłogę i pobiegło w stronę zamkniętych drzwi.

W tej samej chwili zza Agnes, przyspieszając z każdym krokiem, wypadł Greebo. A potem, kiedy już miał skoczyć, zmienił zdanie. Wszystkie cztery łapy równocześnie wysunęły pazury i wbiły je w deskę podłogi. Greebo przeturlał się, poderwał na nogi i zaczął się myć.

Czerwono-niebieska smuga uderzyła o drzwi i podniosła się, zmieniając w niebieskiego rudowłosego ludzika wzrostu sześciu cali. Trzymał miecz mniej więcej taki długi, jak jego właściciel.

— Aha! Tero scygo scujes swojego zapchloka miaukujoncy! — wrzasnął.

— A, to ty. — Niania uspokoiła się. — Napijesz się czegoś? Miecz został nieco opuszczony, ale z wyraźną sugestią, że w razie czego natychmiast wróci do poprzedniej pozycji.

— Co mo?

Niania sięgnęła do skrzynki obok swojego fotela i wybrała butelkę.

— Jabłkownik? Mój najlepszy. Dobry rocznik.

Oczy ludzikowi rozbłysły.

— Zesła wtoa?

— Właśnie. Agnes, otwórz pudełko z szyciem i wyjmij naparstek. Podejdź no tu, człowieku. — Niania odkorkowała butelkę, trzymając ją z dala od ognia, i napełniła naparstek. — Moje panie, to jest… niech no się przyjrzę tatuażom… tak, ten tutaj to jeden z Nac mac Feegle’ów. Małe dranie mniej więcej raz do roku schodzą z gór i obrabiają mi gorzelnię. Tak, chyba rozpoznaję ten deseń.

— Jou, gralowo, isto. Rycht je tako! — powiedział niebieski ludzik, biorąc naparstek.

— Co to za jedni? — chciała wiedzieć Magrat.

— To gnomy — wyjaśniła niania.

Ludzik odsunął naparstek.

— Piktale!

— Krasnale, skoro się upierasz — ustąpiła niania. — Żyją wysoko na wrzosowiskach, w stronę Uberwaldu…

— Ha! Cobyś tak rycht gadko miała, staro gralko! Gizdy! Piekielne krwipijce nos wyryćkujom…

Niania słuchała, kiwając głową. W połowie tyrady ludzika dolała mu do naparstka.

— Jasne — rzekła, kiedy zdawało się, że już skończył. — No więc mówił, że wampiry wypierają Nac mac Feegle’ów, rozumiecie? I wypędzają… — Poruszała wargami, sprawdzając różne tłumaczenia. — Starych ludzi?

— To okrutne! — zawołała Magrat.

— Nie, chodzi mi o… stare ludy. Rasy. Tych, którzy żyją… po kątach. No wiecie, ci, których nie widuje się za często… Centaury, strachy, gnomy…

— Piktale!

— No właśnie. Usuwają ich z krainy.

— Ale dlaczego to robią?

— Pewnie już nie są modne — uznała niania.

Agnes uważnie przyjrzała się krasnalowi. W skali uduchowienia od jednego do dziesięciu wyglądał, jakby był na całkiem innej skali, prawdopodobnie zagrzebanej głęboko w oceanicznym mule. Niebieski kolor jego skóry, jak teraz zauważyła, brał się od tatuaży i farby. Rude włosy sterczały na wszystkie strony. Jedynym ustępstwem wobec klimatu była skórzana przepaska biodrowa.

Zauważył, że na niego patrzy.

— Cegój pacały ślipis, wielko dzioucho! Grube szychy!

— Eee… przepraszam… — wyjąkała Agnes.

— Niezły język, prawda? — powiedziała niania. — Ma w sobie coś z wrzosu i gnijących liści. Ale kiedy Nac mac Feegle’owie stoją po twojej stronie, jest dobrze.

Krasnal pomachał na nianię naparstkiem.

— Dolej tej siekłej „limoniady”, scygo!

— Aha, nie dasz się oszukać. Pewnie chciałbyś czegoś naprawdę mocnego.

Niania podniosła z fotela poduszkę i wyjęła butelkę z czarnego szkła, z korkiem umocowanym drutem.

— Chcesz mu to dać? — wystraszyła się Magrat. — To przecież twoja lecznicza whisky!

— I zawsze tłumaczysz ludziom, że służy wyłącznie do zastosowań zewnętrznych! — dodała Agnes.

— Cóż, Nac mac Feegle to rasa o mocnych głowach. — Niania wręczyła alkohol małemu człowieczkowi. Ku zdumieniu Agnes, ze swobodną łatwością złapał większą od siebie butelkę. — Masz tu, chłopie. I podziel się z kolegami, bo wiem, że są gdzieś w pobliżu.

W kredensie brzęknęło. Czarownice obejrzały się. Setki krasnali pojawiły się nagle wśród bibelotów. Większość nosiła spiczaste czapki wygięte tak, że szpic praktycznie wskazywał w dół. Wszyscy mieli miecze.

— Zadziwiające, jak potrafią się wtopić w tło — powiedziała niania. — Głównie dzięki temu przez te wszystkie lata byli bezpieczni. Temu i oczywiście zabijaniu większości ludzi, którzy ich zobaczyli.

Greebo bardzo cicho wycofał się i usiadł pod jej fotelem.

— Czyli… panowie zostali wypędzeni przez wampiry, tak? — spytała niania.

Butelka wznosiła się i opadała w tłumie. Podniósł się gwar.

— Licho!

— Te siekłe sybkie dimony!

— Niech ich, cinsko walić!

— Grube szychy!

— Sugeruję, żebyście zatrzymali się w Lancre — zaproponowała niania, przekrzykując ogólny harmider.

— Chwileczkę, nianiu… — zaprotestowała Magrat.

Niania machnęła na nią ręką.

— Jest na jeziorze taka wysepka — mówiła, podnosząc głos. — Żyją na niej czaple. Dobre miejsce. Mnóstwo ryb, można polować w dolinie…

Niebieskie krasnale zbiły się w gromadkę.

— Jescy kto? Nie bryjes nos, scygo!

— Będziecie ją mieli tylko dla siebie — obiecała niania. — Ale koniec z porywaniem bydła.

— Porywają bydło? — zdumiała się Agnes. — Normalne, dorosłe krowy? Ilu ich do tego trzeba?

— Czterech.

— Czterech?

— Po jednym pod każdą nogę. Widziałam, jak to robią. Krowa chodzi sobie po łące i myśli o swoich sprawach, aż nagle trawa szeleści, jakiś mały łobuz krzyczy „Hop, hop, hop!”, a potem biedne zwierzę przejeżdża obok, nawet nie poruszając nogami. Są silne jak karaluchy. Zanim na takiego krasnala nadepniesz, lepiej pilnuj, żebyś miała grube podeszwy.

— Nianiu, nie możesz im oddać wyspy! Nie należy do ciebie — oburzała się Magrat.

— Do nikogo nie należy — przypomniała niania.

— Należy do króla!

— Aha. No ale co jego, to twoje, więc oddaj im tę wyspę, a Verence może później podpisać jakiś papier. Warto — zapewniła niania. — Warto za czynsz w postaci niekradzenia naszego bydła. W przeciwnym razie zobaczysz bardzo szybko śmigające krowy. Czasami do tyłu.

— Nie poruszając nogami? — upewniła się Agnes.

— Tak jest.

— No… — zaczęła Magrat.

— W dodatku mogą się przydać. — Niania zniżyła głos. — Bicie to coś, co lubią najbardziej.

— Isto żeś pomniała akwesbar!

— Picie to coś, co lubią najbardziej — poprawiła się niania.

— Tam, chebadwa!

— Picie i bicie to jest coś, co lubią najbardziej — powiedziała niania.

— I dmuchać mubestie!

— I kraść krowy — uzupełniła niania. — Picie, bicie i kradzenie krów to coś, co lubią najbardziej. Słuchaj, Magrat, lepiej żeby były tutaj i sikały na zewnątrz, niż gdyby były na zewnątrz i sikały do środka. Jest ich dużo i będziesz mokra po kostki.

— Ale co mogą zrobić? — zapytała Magrat.

— No wiesz… Greebo się ich boi.

Greebo stał się teraz parą zalęknionych oczu w mroku, jednym żółtym, drugim perłowobiałym. Na czarownicach wywarło to wrażenie. Greebo powalił kiedyś łosia. Praktycznie biorąc, nie istniało nic, czego by nie zaatakował, nie wyłączając architektury.

— W takim razie nie powinni mieć żadnych kłopotów z wampirami — zauważyła Agnes.

— Ha, ni mo machu-machu! Myślis, żeśmu kwiotki leśnych wróżek? — prychnął niebieski człowieczek.

— Nie umieją latać — wyjaśniła niania.

— Ale i tak to całkiem ładna wyspa… — mruczała Agnes.

— Dziewczyno, twój mąż grzebał się w polityce i teraz mamy kłopoty, a żeby coś dostać, musisz coś oddać. Teraz on jest chory, a ty jesteś królową, więc możesz robić, co zechcesz, tak? Nie ma nikogo, kto mógłby ci rozkazywać, zgadza się?

— No, chyba…

— Więc oddaj im tę wyspę, u licha, a wtedy będą mieli czego tutaj bronić. W przeciwnym razie i tak tędy przejdą, tylko że po drodze zwiną wszystkie nasze zwierzęta. Ubierz to w jakieś ładne słówka i masz politykę.

— Nianiu… — odezwała się Agnes.

— Tak?

— Nie złość się, ale czy nie sądzisz, że babcia robi to specjalnie? To znaczy wycofuje się, żebyśmy musiały stworzyć trójkę i działać wspólnie?

— A niby czemu miałaby to robić?

— Żebyśmy rozwinęły w sobie przenikliwość, umiejętność współpracy, żebyśmy nauczyły się czegoś ważnego — wyjaśniła Magrat.

Niania znieruchomiała z fajką w połowie drogi do ust.

— Nie — stwierdziła w końcu. — Nie wydaje mi się, żeby babcia w taki sposób myślała, bo to tylko ckliwe bzdury. Macie, chłopaki… Tu jest klucz do szafki z alkoholem w komórce. Uciekajcie stąd i bawcie się dobrze, tylko nie ruszajcie tego w zielonych butelkach, bo to… Zresztą myślę, że wam nie zaszkodzi.

Zamigotały błękitne sylwetki i w pokoju zrobiło się pusto.

— Mamy coś, czego nie ma babcia — oświadczyła niania.

— Tak? — spytała Agnes uprzejmie.

— Magrat ma dziecko. Ja brak skrupułów. I obie mamy ciebie.

— A do czego mogę się przydać?

— No, przede wszystkim… często nie jesteś sobą…

Z komórki dobiegi brzęk szkła i krzyk:

— Aha, ty skiwoku! Sukas se łobitej gęby!

— Zeż! I kto to gado? Piekło! Niech któś mie flaskę złapie! A tero niech któś za ręce go złapie!

— Syjze to, bo se gluga psyniese!

Roztrzaskało się więcej szkła.

— Wszystkie wracamy do zamku — zdecydowała niania. — Na naszych warunkach. Spotkamy się z tym hrabią. I weźmiemy czosnek, cytryny i wszystko inne. I jeszcze trochę tej wody święconej pana Oatsa. Nie powiecie chyba, że cały ten zestaw razem nie podziała.

— A oni nas wpuszczą? — zaniepokoiła się Agnes.

— Będą zajęci czym innym — odparła niania. — Całym tym tłumem u bramy. A my zakradniemy się od tyłu.

— Jakim tłumem? — zdziwiła się Magrat.

— Zorganizujemy sobie.

— Tłumu się nie organizuje, nianiu — powiedziała Agnes. — Tłum to coś, co zdarza się spontanicznie.

Oczy niani błysnęły.

— W tych stronach żyje siedemdziesięciu dziewięciu Oggów — oznajmiła. — No to będzie spontanicznie.

Przez chwilę spoglądała na gąszcz rodzinnych obrazków, po czym zdjęła but i zastukała w ścianę obok. Po kilku sekundach usłyszały trzask drzwi i kroki mijające okno.

Jason Ogg, kowal i najważniejszy z mężczyzn klanu Oggów, wsunął głowę przez frontowe drzwi.

— Tak, mamo?

— Spontaniczny tłum ma szturmować bramy zamku za powiedzmy pół godziny. Zawiadom wszystkich.

— Tak, mamo.

— Wytłumacz im, że to nie jest obowiązkowe i wcale nie muszą przychodzić — dodała niania.

Jason zerknął na hierarchię Oggów. Niania nie musiała już nic więcej dodawać. Wszyscy wiedzieli, że kocią skrzynkę też trzeba czasem czymś wyłożyć.

— Dobrze, mamo. Powiem im, że nie muszą przychodzić, jeśli nie chcą.

— Zuch chłopak.

— Mają być płonące pochodnie czy te, no wiesz, kosy i takie tam?

— Tu zawsze trudno wybrać — westchnęła niania. — Ale powiedziałabym, że jedno i drugie.

— Taran, mamo?

— Nie, chyba nie.

— Dobrze. To w końcu moja brama — wtrąciła Magrat.

— Ludzie mają krzyczeć coś konkretnego, mamo?

— Nie, zwykłe ogólne krzyki.

— Czymś rzucać?

— Tym razem wystarczą kamienie — uznała niania.

— Tylko takie mniejsze — ostrzegła Magrat. — Niektóre fragmenty muru koło bramy są dość zmurszałe.

— Jasne. Nic twardszego od piaskowca, zrozumiałeś? I powiedz naszemu Kevowi, żeby wytoczył beczułkę mojego piwa numer trzy. Lepiej wlej do środka butelkę brandy, bo chłodno się robi. Kiedy tak człowiek kręci się koło zamku, wykrzykuje i macha, wiatr może go przeniknąć aż do kości. A nasz Nev niech pobiegnie do Poorchicków i powie im, że niania Ogg przesyła pozdrowienia i potrzebuje z pół tuzina tych wielkich serów i z dziesięć tuzinów jajek, i czy pani Carter byłaby tak miła i dała nam słój tych marynowanych cebulek, co to jej się tak dobrze udają. Szkoda, nie ma czasu, żeby coś upiec, ale trudno, trzeba się liczyć z niewygodami, kiedy jest się spontanicznym. — Niania Ogg mrugnęła do Agnes.

— Dobrze, mamo.

— Nianiu… — odezwała się Magrat, kiedy Jason już wyszedł.

— Słucham cię, kochana.

— Parę miesięcy temu, kiedy Verence zaproponował podatek od eksportu alkoholu, na dziedzińcu zebrał się spory tłum protestujących, a on powiedział: „No cóż, skoro taka jest wola ludu…”.

— No wiesz, to przecież była wola ludu — odparła niania.

— Aha. Jasne. Dobrze.

— Tylko że niekiedy ludzie trochę zapominają, jaka jest ich wola — dokończyła niania. — Do rzeczy. Małą Esme możesz zostawić tu obok, z żoną Jasona…

— Biorę ją ze sobą — oświadczyła Magrat. — Całkiem jej dobrze u mnie na plecach.

— Nie możesz tego zrobić! — zaprotestowała Agnes.

— Nie próbuj mi się sprzeciwiać, Agnes Nitt. — Magrat wyprostowała się z godnością. — I ani słowa, nianiu.

— Nawet o tym nie myślę — zapewniła ją niania. — Nac mac Feegle’owie też zawsze zabierają dzieci do bitwy. Co prawda po to, żeby użyć ich jako broni, kiedy już do tego dojdzie.

Magrat uspokoiła się trochę.

— Dziś rano powiedziała swoje pierwsze słowo — oznajmiła z dumą.

— Co? W czternastym dniu życia? — Niania wyraźnie nie dowierzała.

— Tak. To było „blup”.

— Blup?

— Tak. Może… no, raczej bulgotanie niż słowo.

— Zbierzmy wszystko co potrzebne — rzekła niania i wstała. — Jesteśmy sabatem, drogie panie. Jesteśmy triem. Brakuje mi babci tak samo jak wam, ale musimy załatwić tę sprawę tak, jak ona by to zrobiła. — Kilka razy odetchnęła głęboko. — Nie mogę na to pozwolić.

— Lepiej brzmi, kiedy ona to mówi — zauważyła Agnes.

— Wiem.

Hodgesaargh siedział w jadalni dla służby, obok kuchni. Był sam na kolacji. Po zamku kręcili się nowi ludzie, ale Hodgesaargh na ogół nie zwracał uwagi na niesokolników. Zawsze w zamku byli jacyś inni ludzie i wykonywali jakieś prace. Gdyby się skupił, pewnie by mgliście skojarzył fakt, że raz w tygodniu zostawia przy kuchni worek swoich brudnych rzeczy, a dwa dni później ubrania wracają wyprane i suche. Pojawiały się posiłki. Zwierzyna, którą zostawiał na długim blacie w spiżarni, była jakoś oprawiana. I tak dalej.

Wracał już do ptaszarni, kiedy jakiś cień wciągnął go w mrok, zatykając dłonią usta. — Mph?

— To ja, pani Ogg — szepnęła niania. — Wszystko u ciebie w porządku, Hodgesaargh?

— Mph.

Tym krótkim dźwiękiem Hodgesaargh zdołał przekazać, że owszem, czuje się świetnie, z wyjątkiem tego, że czyjś kciuk blokuje mu oddech.

— Gdzie są wampiry?

— Mph?

Niania puściła go.

— Wampiry? — wysapał sokolnik. — To ci, którzy tak powoli chodzą?

— Nie, to… jedzenie — odparła niania. — A nie ma tam jakichś szykownie wyglądających drani? Albo żołnierzy?

Coś plasnęło cicho w ciemności i ktoś powiedział:

— Niech to, upuściłam torbę z pieluchami. Widziałyście, gdzie się potoczyła?

— No, są nowe damy i dżentelmeni — przyznał Hodgesaargh. — Kręcą się przy kuchni. I jacyś ludzie w kolczugach.

— Niech to! — rzuciła niania.

— Są takie małe drzwiczki przy głównym holu — przypomniała sobie Magrat. — Ale zawsze zamknięte od środka.

Agnes przełknęła ślinę.

— Dobrze. W takim razie wejdę tam i je otworzę.

Niania klepnęła ją w ramię.

— Poradzisz sobie?

— No, nie mogą nade mną zapanować…

— Ale mogą cię złapać.

Vlad nie pozwoli cię skrzywdzić, wtrąciła Perdita. Widziałaś, jak na nas patrzył…

— Myślę, że sobie poradzę — oświadczyła Agnes.

— Sama wiesz najlepiej, co potraficie — uznała niania. — Masz wodę święconą?

— Miejmy nadzieję, że jest bardziej skuteczna od czosnku.

— No to powodzenia. — Niania nadstawiła ucha. — Zdaje się, że tłum już się spontanicznie zbiera przed bramą. Ruszaj!

Agnes pobiegła w deszczu wokół zamku, do kuchennych drzwi. Były szeroko otwarte.

Dotarła już do korytarza za kuchnią, kiedy ktoś chwycił ją za ramię, a potem w jednej chwili stanęli przed nią dwaj młodzi ludzie.

Ubrani byli podobnie do młodych bywalców opery, jakich widywała w Ankh-Morpork, tyle że ich ozdobne kamizelki byłyby przez co bardziej statecznych przedstawicieli społeczeństwa uznane za nazbyt wyszukane. Włosy nosili długie, jak poeci, którzy sądzą, że romantycznie spływające loki zrekompensują tę nieszczęsną niezdolność znalezienia rymu do żonkila.

— Gdzie się tak spieszysz, dziewczyno? — zapytał jeden z nich.

Agnes jęknęła w duchu.

— Słuchajcie — powiedziała. — Jestem bardzo zajęta. Możemy to szybko załatwić? Możemy darować sobie te wszystkie uśmieszki i „Lubię dziewczyny z charakterem”? Przejdźmy od razu do tego fragmentu, kiedy wyrywam ci się i kopię…

Jeden z nich mocno uderzył ją w twarz.

— Nie — rzekł.

— Poskarżę się na was Vladowi! — wrzasnęła Perdita głosem Agnes.

Drugi wampir się zawahał.

— Ha! Tak, zna mnie! — oświadczyły Agnes i Perdita razem. — Ha!

Jeden z nich zmierzył ją wzrokiem od stóp do głów.

— Niby ciebie? — rzucił lekceważąco.

— Tak, ją — odezwał się jakiś głos.

Vlad zbliżał się swobodnym krokiem, wsunąwszy kciuki w kieszonki kamizelki.

— Demone… Crimson… do mnie, proszę.

Podeszli obaj i stanęli przed nim z pokorą. Coś przesunęło się błyskawicznie, a potem Vlad znowu miał kciuki w kieszonkach, a dwa wampiry osuwały się na posadzkę, zgięte wpół.

— Tak właśnie nie traktujemy naszych gości. — Vlad przestąpił nad zwiniętym ciałem Demone’a i podał dłoń Agnes. — Skrzywdzili cię? Powiedz słowo, a oddam ich Lacrimosie. Właśnie odkryła, że macie tu izbę tortur. I pomyśleć, uważaliśmy Lancre za zacofane…

— Och, jest bardzo stara — odparła słabym głosem Agnes. Crimson bulgotał cicho. Nie widziałam nawet, że poruszył rękami, powiedziała Perdita. — No… Jest tam od wieków…

— Doprawdy? Lacci wspomniała, że trochę brakuje pasów i obręczy. Mimo to jest bardzo… pomysłowa. Wystarczy, że powiesz słowo.

Powiedz słowo, zachęcała ją Perdita. Będzie o dwóch mniej.

— Eee… nie — wyjąkała Agnes. Aha, moralne tchórzostwo tłustej dziewuchy! — A właściwie kim oni są?

— Wiesz, sprowadziliśmy wozami część klanu. Ojciec uważa, że mogą być przydatni.

— Czyli to krewni?

Babcia Weatherwax powiedziałaby: tak, szepnęła Perdita.

Vlad chrząknął dyskretnie.

— Poprzez krew… No tak. W pewnym sensie. Ale… podwładni. Proszę tędy.

Delikatnie ujął ją pod ramię i poprowadził korytarzem z powrotem, po drodze nadeptując całym ciężarem na dygoczącą dłoń Crimsona.

— Chcesz powiedzieć, że wampiryzm jest jak… system sprzedaży piramidy? — spytała Agnes.

Była sama z Vladem. Oczywiście, sytuacja taka miała liczne zalety wobec bycia samą z tamtymi dwoma… Jednak w takich chwilach wydawało się ważne, że mogła usłyszeć własny głos. Choćby po to, by przypomnieć sobie, że wciąż jest żywa.

— Przepraszam… — Vlad zdziwił się. — Kto sprzedaje piramidy?

— Nie, chodzi o to… Wiesz, kąsasz pięć osób w szyję, a po dwóch miesiącach masz jezioro krwi tylko dla siebie.

Uśmiechnął się, ale dość niepewnie.

— Widzę, że wiele musimy jeszcze poznać. Zrozumiałem każde słowo w tym zdaniu, ale nie samo zdanie. Na pewno możesz mnie sporo nauczyć. I zapewniam, że ja mogę nauczyć ciebie.

— Nie — odparła chłodno Agnes.

— Ale kiedy… No nie, co ten idiota wyprawia?

Od strony kuchni zbliżał się obłok kurzu. W jego wnętrzu, z wiaderkiem i łopatką, szedł Igor.

— Igor!

— Stsłucham, jastśnie panie.

— Znowu rozsypujesz kurz, tak?

— Tak, jastśnie panie.

— A dlaczego rozsypujesz kurz, Igorze? — zapytał lodowato Vlad.

— Kurz jests niezbędny, jastśnie panie. To tradyts…

— Igorze, matka mówiła ci przecież. Nie chcemy kurzu. Nie chcemy wielkich lichtarzy. Nie chcemy otworów wyciętych w oczach portretów, a już na pewno nie chcemy tu tej twojej nieszczęsnej skrzynki z pająkami i tego głupiego małego pejcza!

W gorącej, dzwoniącej w uszach ciszy Igor spuścił głowę.

— …ludzie stspodziewają stsię pająków, jastśnie panie — wymamrotał.

— Nie życzymy ich sobie.

— …stsary hrabia lubił moje pająki. — Głos Igora brzęczał jak natrętny owad, którego nie da się zabić.

— To śmieszne, Igorze.

— …tszętsto mawiał: „Stślitszne dzistś pajętszyny, Igorze”…

— Posłuchaj… po prostu… po prostu idź sobie. Sprawdź, czy zdołasz coś poradzić na ten ohydny smród, jaki dochodzi z garderoby. Matka mówi, że oczy jej łzawią od niego. A przy okazji, wyprostuj się i chodź normalnie! — zawołał Vlad za sługą. — To utykanie na nikim nie robi wrażenia!

Agnes zobaczyła, jak oddalające się plecy Igora nieruchomieją na moment. Myślała, że coś odpowie… Ale po chwili znów ruszył przed siebie, utykając.

— Jest jak duże dziecko… — Vlad pokręcił głową. — Przykro mi, że musiałaś na to patrzeć.

— Tak, mnie chyba też jest przykro — odparła Agnes.

— Trzeba będzie go kimś zastąpić. Ojciec trzyma Igora tylko z sentymentu. Niestety, trafił do nas razem ze starym zamkiem, obok skrzypiącego dachu i tego dziwnego zapachu w połowie głównych schodów, który jednak, muszę przyznać, nie jest tak okropny jak ten tutaj. Ojej… Spójrz tylko! Wystarczy odwrócić się na pięć minut i…

Obok stała wielka, bardzo cieknąca świeca w wysokim czarnym lichtarzu.

— Król Verence zainstalował lampy olejowe, piękne nowoczesne oświetlenie, a Igor chodzi po zamku i wymienia je znowu na świece. Nie wiemy nawet, skąd je bierze. Lacci podejrzewa, że zbiera swoją woskowinę…

Dotarli do długiej sali obok głównego holu. Vlad uniósł wyżej świecę, by jej blask padł na ściany.

— Aha, zawiesili już obrazy. Powinnaś poznać rodzinę…

Światło padło na portret wysokiego, szczupłego, siwowłosego mężczyzny w wieczorowym kostiumie i podszytej czerwienią pelerynie. Wydawał się całkiem dystyngowany w dość chłodnym, powściągliwym stylu. Na dolnej wardze połyskiwał mu wydłużony kieł.

— Mój wuj, brat dziadka — przedstawił go Vlad. — Ostatni… sprawujący urząd.

— A co to za wstęga i gwiazda? — spytała Agnes.

Słyszała już krzyki tłumu, dalekie, ale coraz głośniejsze.

— Order Gvot. Ten wuj zbudował rodową siedzibę, zamek Niezbliżsiętu, jak go nazwaliśmy. Może o nim słyszałaś?

— Dziwna nazwa.

— Zwykle śmiał się z niej. Miejscowi woźnice ostrzegali gości. „To zamek; nie zbliż się tu”, mówili. „Choćbyś miał nawet spędzić noc na drzewie, nigdy nie zbliż się do zamku”, powtarzali ludziom. „Cokolwiek byś robił, nie postaw stopy w zamku”. Uważał, że to znakomita reklama. Czasami już o dziewiątej miał zajęte wszystkie sypialnie, a ludzie dobijali się do bramy i prosili, żeby ich wpuścić. Podróżni skłonni byli zboczyć z drogi o całe mile, bo chcieli sprawdzić, o co w tym wszystkim chodzi. Lubił takie zagrania pod publiczność, niestety. Nie zobaczymy już takich jak on… przy odrobinie szczęścia. Tak często wstawał z grobu, że miał trumnę z obrotowym wiekiem. Ach… ciotka Carmilla…

Agnes spojrzała na surową damę w obcisłej czarnej sukni, z wargami w kolorze ciemnośliwkowym.

— Podobno kąpała się we krwi od dwustu dziewic naraz — opowiadał Vlad. — Nie wierzę w to. Lacrimosa mówi, że jeśli wziąć więcej niż osiemdziesiąt dziewic, nawet całkiem spora wanna się przepełni.

— Te szczegóły są istotne — przyznała Agnes, oszołomiona i podniecona grozą. — I oczywiście trudno wtedy znaleźć mydło.

— Niestety, zabił ją rozwścieczony tłum.

— Ludzie potrafią być tacy niewdzięczni.

— A to… — Światło przesuwało się po ścianach. — To mój dziadek.

Łysa głowa. Wytrzeszczone, podkrążone oczy. Para zębów jak igły, para uszu jak skrzydła nietoperza, paznokcie nieobcinane od lat…

— Ale połowa obrazu to czyste płótno — zdziwiła się Agnes.

— Rodzinna legenda mówi, że stary Magyrato poczuł głód. Miał bardzo bezpośrednie podejście do pewnych spraw. Widzisz te rdzawobrązowe plamy, o tutaj? Bardzo w starym stylu. A to… cóż, to jakiś daleki przodek. Tyle tylko wiem.

Ten obraz składał się głównie z ciemnego tła. Była jedynie sugestia dzioba u zgarbionej postaci. Vlad odwrócił się szybko.

— Przeszliśmy długą drogę, naturalnie — powiedział. — Ewolucja, jak mówi ojciec.

— Wyglądają na bardzo… potężnych — zauważyła Agnes.

— O tak. Bardzo potężni, a jednak bardzo, bardzo głupi. Ojciec uważa, że głupota jest w pewnym sensie wbudowana w wampiryzm, jakby pragnienie świeżej krwi wiązało się z byciem tępym jak deska. Ojciec jest niezwykłym wampirem. On i matka wychowali nas… inaczej.

— Inaczej — powtórzyła Agnes.

— Wampiry nie są istotami rodzinnymi. Ojciec twierdzi, że to naturalne. Ludzie wychowują swoich następców, ale my żyjemy bardzo długo, więc wampir wychowuje raczej konkurentów. Uczucia rodzinne nie są zbyt gorące, można powiedzieć.

— Naprawdę? — W kieszeni palce Agnes objęły butelkę wody święconej.

— Ale ojciec uznał, że jedynym wyjściem jest praca nad sobą. Trzeba przerwać ten cykl głupoty. Do naszego jedzenia dodawał drobnych ilości czosnku, żebyśmy się przyzwyczajali. Od dzieciństwa wystawiał nas na działanie rozmaitych symboli religijnych. Doprawdy, mieliśmy chyba najdziwniejsze na świecie tapety w pokoju dziecinnym, nie wspominając już o wesołych fryzach z Gertie, Tańczącą Główką Czosnku. Zresztą muszę powiedzieć, że skuteczność symboli religijnych i czosnku nie jest zbyt wysoka. Kazał nam nawet bawić się za dnia. Co nas nie zabije, to nas wzmocni, jak mawiał.

Agnes machnęła ręką. Święcona woda chlusnęła z butelki i trafiła Vlada w pierś.

Wampir rozłożył szeroko ręce i krzyknął przeraźliwie. Woda ściekała w dół, wlewała mu się do butów.

Dziwne, że poszło tak łatwo, pomyślała Agnes.

Vlad uniósł głowę i mrugnął do niej.

— Moja kamizelka! Popatrz tylko na tę kamizelkę! Nie wiesz, jak woda działa na jedwab? Nie da się tego wyczyścić. Zawsze zostaje ślad.

Zerknął na jej znieruchomiałą twarz i westchnął.

— Myślę, że lepiej będzie od razu wyjaśnić pewne ciążące nam sprawy.

Zdjął ze ściany bardzo duży, najeżony kolcami topór. Wcisnął go jej do rąk.

— Utnij mi głowę, proszę — powiedział. — Patrz, rozluźnię nawet apaszkę. Nie chcemy przecież, żeby krew ją poplamiła. O już. Widzisz?

— Chcesz mi wmówić, że do tego też się przyzwyczailiście? — spytała gniewnie. — Niby jak? Trochę ćwiczeń z lekkim toporkiem zaraz po śniadaniu? Odcinanie głowy po kawałku każdego dnia, aż w końcu to już nie przeszkadza?

Vlad przewrócił oczami.

— Wszyscy wiedzą, że ucięcie wampirowi głowy to metoda akceptowana międzynarodowo — rzekł. — Niania Ogg pewnie już brałaby zamach. No spróbuj, na pewno masz niezłe mięśnie w tych swoich dość grubych rękach, jeśli mogę…

Zamachnęła się.

Sięgnął jej za plecy i wyrwał topór.

— …ocenić — dokończył. — Jesteśmy także bardzo, ale to bardzo szybcy.

Kciukiem zbadał ostrze.

— Tępe, muszę zauważyć. Moja droga panno Nitt, może się okazać, że dalsze próby pozbycia się nas sprawią więcej kłopotów niż korzyści. Otóż stary Magyrato z pewnością nie złożyłby takiej oferty, jaką my mamy dla Lancre. Na pewno nie. Czy pustoszymy krainę? Nie. Wdzieramy się do sypialni? Oczywiście, że nie. Czym jest odrobina krwi dla dobra społeczeństwa? To prawda, Verence będzie nieco zdegradowany, ale powiedzmy sobie szczerze, i tak był raczej urzędnikiem niż królem. A nasi… przyjaciele mogą się przekonać, że potrafimy być wdzięczni. Jaki jest sens oporu?

— Czy wampiry w ogóle bywają wdzięczne?

— Możemy się nauczyć.

— Właśnie mi mówisz, że nie będziecie przerażająco źli, ale po prostu źli. Tak?

— Mówimy, moja droga, że nadszedł nasz czas — odezwał się głos za nimi.

Odwrócili się oboje.

Hrabia wkroczył do galerii. Miał na sobie smoking, a za sobą dwóch uzbrojonych ludzi.

— Och, drogi Vladzie, bawisz się jedzeniem? Dobry wieczór, panno Nitt. Wydaje się, Vlad, że mamy gniewny tłum przed bramą.

— Naprawdę? To bardzo ciekawe. Zawsze chciałem zobaczyć prawdziwy rozgniewany tłum.

— Wolałbym, żeby twój pierwszy prezentował się lepiej. — Hrabia parsknął wzgardliwie. — Nie ma w nich pasji… Mimo to byłoby nierozsądne pozwolić im stać tam w czasie kolacji. Przeszkadzaliby. Powiem, żeby sobie poszli.

Drzwi otworzyły się bez niczyjej pomocy.

— Pójdziemy popatrzeć? — zaproponował Vlad.

— Ehm… Chyba pójdę przypudrować… Pójdę i… za chwilę wrócę. — Agnes wycofywała się powoli.

Wbiegła do krótkiego korytarzyka prowadzącego do niskich drzwi. Odsunęła rygle.

— Najwyższy czas. — Niania weszła do środka. — Tam było mocno wilgotno.

— Poszli oglądać tłum. Ale tu są też inne wampiry, nie tylko straże. Musiały przyjechać na tych wozach! Są jakby… nie całkiem służbą, ale słuchają poleceń.

— Ile ich jest? — spytała Magrat.

— Nie miałam jak policzyć! Vlad stara się lepiej mnie poznać!

— Dobry plan. — pochwaliła niania. — Sprawdź, czy nie mówi przez sen.

— Nianiu!

— Może obejrzymy jaśnie pana hrabiego w akcji? — zaproponowała niania. — Przemkniemy się do starej wartowni i popatrzymy przez szczelinę.

— Chcę się dostać do Verence’a — oznajmiła Magrat.

— Nigdzie się nie wybiera. — Niania weszła do małego pomieszczenia obok drzwi. — I nie przypuszczam, żeby chcieli go zabić. Zresztą ma teraz ochronę.

— Myślę, że to rzeczywiście nowy typ wampirów — powiedziała Agnes. — Wcale nie są podobne do tych dawnych.

— Dobrze, więc zmierzymy się z nimi tu i teraz — rzekła niania. — Tak postąpiłaby Esme. Na pewno.

— Ale czy jesteśmy dostatecznie silne? — zapytała z powątpiewaniem Agnes.

Babci byś o to nie pytała, stwierdziła Perdita.

— Jest nas trzy, prawda? — Niania wyjęła i odkorkowała flaszkę. — A to coś do pomocy. Któraś chce łyknąć?

— To przecież brandy, nianiu! — oburzyła się Magrat. — Chcesz stawać przeciwko wampirom pijana?

— To chyba lepsze niż stawać przeciwko nim na trzeźwo — odrzekła niania, pociągnęła łyk i zadrżała. — Moim zdaniem to jedyna sensowna rada, jaką Agnes dostała od pana Oatsa. Łowcy wampirów muszą być trochę zawiani, jak mówił. A ja zawsze słucham dobrych rad…

Nawet wewnątrz namiotu Wielce Oatsa płomyk świecy kołysał się od wiatru. Kapłan siedział ostrożnie na pryczy, ponieważ nagłe ruchy prowadziły do jej składania z gwałtownością, od której czerniały paznokcie. Czując narastającą panikę, nerwowo kartkował swoje notatki.

Nie przybył tu, by zostać ekspertem od wampirów. Na Duchy i Bezbożne Kreatury przeznaczono w college’u godzinę wykładu co dwa tygodnie; zajęcia prowadził głuchy diakon Thrope. Na miłość Oma, ten przedmiot nie liczył się nawet w końcowej punktacji! Dwadzieścia razy więcej poświęcili Teologii Porównawczej, a w tej chwili żałował, naprawdę żałował, że zabrakło czasu, by dowiedzieć się na przykład, gdzie dokładnie mieści się serce wampira i ile siły trzeba, żeby je przebić kołkiem.

Aha… tu są: kilka kartek maczkiem, zachowanych tylko dlatego, że po drugiej stronie były notatki do jego eseju na temat „Żywotów Proroków” Thruma.

„…Krew jest życiem… wampiry posłuszne są temu, który ich zmienił w wampira… dwusiarczek allilu, substancja aktywna czosnku… porfiria, brak? Reakcja wyuczona? rodzinna ziemia a importowana… tylu, ilu może, gdy pije krew, ofiara staje się niewolnikiem ich wszystkich… «grupossak»… krew jako bluźnierczy sakrament… Wampir rządzi: nietoperzami, szczurami, istotami nocy, pogodą… Wbrew legendzie, większość ofiar staje się apatyczna, NIE zmienia się w wampiry… przyszły wampir cierpi straszliwe męki i pragnie krwi… skarpety… Czosnek, święte symbole… Słońce zabija?…zabić wampira — uwolnić wszystkie jego ofiary… siła fizyczna i…”.

Dlaczego nikt im nie powiedział, że to ważne? Pół strony zmarnował na rysunek diakona Thrope’a, będący praktycznie martwą naturą.

Oats wsunął notatnik do kieszeni i z nadzieją chwycił medalion. Po czterech latach studiów teologicznych nie był wcale pewien, w co wierzy — po części dlatego, że schizmy Kościoła zdarzały się tak często, iż niekiedy cały program zajęć zmieniał się w ciągu jednego popołudnia. Ale także…

Ostrzegali ich przed tym. Nie spodziewajcie się takich rzeczy, mówili, to się nie zdarza nikomu prócz proroków. Om nie działa w taki sposób. Om działa z wnętrza.

…ale miał nadzieję, że chociaż raz Om da się poznać w sposób oczywisty i jednoznaczny, którego nie da się przypisać wiatrowi czy wyrzutom sumienia. Chociaż raz chciałby, żeby chmury rozstąpiły się na dziesięć sekund, a potężny głos zawołał: TAK, WIELCE-CHWAŁY-GODNY-JEST-TEN-KTORY-WYSŁAWIA-OMA-OATSIE! TO WSZYSTKO SZCZERA PRAWDA! A PRZY OKAZJI, BARDZO DOBRZE PRZEMYŚLANA BYŁA TA PRACA, KTÓRĄ NAPISAŁEŚ O KRYZYSIE RELIGII W SPOŁECZEŃSTWIE PLURALISTYCZNYM!

Nie o to chodzi, że brakowało mu wiary. Ale wiara nie wystarczała. Chciał wiedzy.

Chociaż w tej chwili wystarczyłby mu solidny podręcznik likwidowania wampirów.

Wstał. Porzucona straszliwa prycza złożyła się z trzaskiem za jego plecami.

Znalazł wiedzę. I wiedza nie pomogła.

Czy nie sprawił Jotto, że Lewiatan Grozy rzucił się na ziemię i morza poczerwieniały od krwi? Czy Orda silny wiarą nie sprowadził klęski głodu na krainę Smale?

Z całą pewnością. Wierzył w to całkowicie. Ale jakąś cząstką umysłu nie potrafił zapomnieć, co czytał kiedyś o maleńkich stworzonkach powodujących rzadkie czerwone przypływy na wybrzeżach Urt i skutkach, jakie najwyraźniej miało to dla miejscowego życia w morzu, i o dziwnych cyklach wiatrów, które niekiedy przez całe lata nie dopuszczały nad Smale chmur deszczowych.

To było… niepokojące.

Dobrze sobie radził z dawnymi językami, pozwolono mu więc studiować w nowych bibliotekach wyrastających wokół Cytadeli. A to dostarczyło nowych powodów do zmartwień, ponieważ szukając prawdy, znajdował ich wiele. Na przykład Trzecia Podróż Proroka Ceny zadziwiająco przypominała przekład Testamentu Piasku w „Laotańskiej Księdze Całości”. Tylko na jednej półce znalazł czterdzieści trzy niezwykle podobne opisy wielkiej powodzi, a w każdym z nich człowiek przypominający biskupa Horna ocalił wybranych spośród rodzaju ludzkiego, budując magiczną łódź. Szczegóły różniły się, oczywiście. Czasami łódź była zrobiona z drewna, kiedy indziej z liści bananowca. Czasami wieść o wynurzającym się suchym lądzie dostarczał łabędź, kiedy indziej iguana. Naturalnie, opowieści te w kronikach innych religii były tylko podaniami ludowymi i mitami, podczas gdy podróż opisana w Księdze Ceny stanowiła świętą prawdę. Ale mimo to…

Oats uzyskał święcenia kapłańskie, ale awansował z nieco wielebnego na całkiem wielebnego jako młodzieniec pełen rozterek. Chciałby przedyskutować z kimś swoje odkrycia, ale trwały schizmy tak liczne, że nikt nie stał w miejscu dostatecznie długo, by go wysłuchać. Ogłuszało stukanie młotków kleryków, którzy przybijali do wrót świątyni własne wersje prawd Oma. Przez chwilę rozważał nawet zakup zwoju papieru i własnego młotka oraz zapisanie się na listę oczekujących w kolejce do wrót, ale zrezygnował z tego zamiaru.

Ponieważ, jak zdawał sobie sprawę, w każdej kwestii miał przeciwne opinie.

W pewnej chwili myślał nawet, że poprosi o egzorcyzmy, jednak wycofał się z tego. Kościół tradycyjnie stosował metody raczej terminalne, a poza tym poważni ludzie, którzy rzadko się uśmiechali, nie byliby rozbawieni, słysząc, że zły duch, którego chce egzorcyzmować, jest jego własny.

Nazywał te głosy Dobrym Oatsem i Złym Oatsem. Kłopot polegał na tym, że obaj zgadzali się co do terminologii, jednakże w różny sposób ją stosowali.

Nawet kiedy był jeszcze mały, jakaś część jego uważała, że świątynia jest miejscem głupim i nudnym, i próbowała doprowadzić go do śmiechu, kiedy powinien słuchać kazań. Ta część dorastała wraz z nim. Była tym Oatsem, który czytał gorliwie i zawsze zapamiętywał fragmenty budzące wątpliwości co do dosłownej prawdziwości Księgi Oma. Ów Oats szturchał go wtedy i pytał: jeśli to nie jest prawda, w co możesz wierzyć?

A druga jego połowa odpowiadała: muszą istnieć inne rodzaje prawdy.

Na co pytał: Inne rodzaje niż ten, który jest rzeczywiście prawdziwy?

Na co mówił: Zdefiniuj „rzeczywiście”!

I krzyczał: jeszcze nie tak dawno Omnianie rzeczywiście zamęczyliby cię na śmierć za samo takie myślenie. Pamiętasz o tym? Pamiętasz, ilu zginęło za używanie mózgu, który, jak chyba sądzisz, ich bóg im darował? Jaki rodzaj prawdy usprawiedliwia takie cierpienia?

Nigdy właściwie nie udało mu się ubrać odpowiedzi w słowa. Potem zaczęły się bóle głowy i bezsenne noce. Schizmy w tym czasie dzieliły Kościół niemal bez przerwy, a on doprowadził chyba do schizmy ostatecznej, rozpoczynającej wojnę religijną we wnętrzu jednego umysłu.

I pomyśleć, że został tu przysłany dla zdrowia, gdyż drżały mu ręce i mówił do siebie, co zaniepokoiło brata Melchio…

Nie wziął się w garść, bo nie był pewien, jak się to robi, a nigdy nie ośmielił się zapytać, ale poprawił kapelusz i wyszedł w wietrzną noc, pod gęste, niekomunikatywne chmury.

Wrota zamku otworzyły się i wyszedł hrabia Magpyr w otoczeniu swych żołnierzy.

Nie zgadzało się to z właściwą tradycją narracyjną. Wprawdzie dla mieszkańców Lancre była to sytuacja zasadniczo całkiem nowa, jednak gdzieś na poziomie genetycznym wiedzieli, że kiedy przed bramą zbiera się gniewny tłum, obiekt gniewu powinien wrzeszczeć wyzywająco w płonącym laboratorium albo zajmować się dramatyczną walką z jakimś bohaterem na murach.

Nie powinien zapalać cygara.

Zamilkli, jedynie skwierczały pochodnie. Kosy i widły znieruchomiały w powietrzu.

Hrabia wydmuchnął pierścień dymu.

— Dobry wieczór — powiedział, kiedy dym się rozwiał. — Zapewne jesteście gniewnym tłumem.

Ktoś z tyłu, kto nie nadążał za rozwojem wydarzeń, rzucił kamieniem. Hrabia złapał go, nawet nie patrząc.

— Widły są w porządku — uznał. — Lubię widły. Jako widły z pewnością spełniają wymagania. I pochodnie, to się rozumie samo przez się. Ale kosy… Nie, stanowczo nie. Zupełnie się nie nadają. Zapewniam was, że kosa nie jest właściwą dla tłumu bronią. Możecie mi wierzyć. Zwykły sierp jest o wiele wygodniejszy. Spróbujcie wymachiwać kosami, a szybko ktoś straci ucho. Postarajcie się o tym pamiętać.

Zbliżył się do potężnego mężczyzny z widłami.

— Jak się nazywasz, młody człowieku?

— Br… Jason Ogg, proszę pana.

— Kowal?

— Tak, proszę pana.

— Żona i rodzina w dobrym zdrowiu?

— Tak, proszę pana.

— To dobrze. Macie wszystko, czego wam trzeba?

— Eee… tak, proszę pana.

— Zuch chłop. Kontynuujcie. Byłbym wdzięczny, gdybyście w porze kolacji mogli krzyczeć trochę ciszej, ale oczywiście rozumiem, że macie do odegrania tradycyjną rolę. Zaraz każę służbie wynieść kilka dzbanów gorącego grogu. — Strzepnął popiół z cygara. — Aha, i chciałem wam przedstawić sierżanta Kraputa, o ile mi wiadomo znanego przyjaciołom jako Zwichrowany Bill, natomiast ten drugi dżentelmen, który właśnie dłubie nożem w zębach, to kapral Svitz. Jak rozumiem, nie ma żadnych przyjaciół; przypuszczam, że istnieje nikła możliwość, by znalazł ich tutaj. Oni i ich ludzie, których można chyba nazwać żołnierzami, choć w raczej swobodnym, niezbyt precyzyjnym sensie cięcia-pchnięcia… — tu kapral Svitz wyszczerzył zęby i wydłubał z pożółkłego trzonowca resztkę nieokreślonej racji żywnościowej — …za mniej więcej godzinę obejmą służbę. Jedynie ze względów bezpieczeństwa, rozumiecie.

— A wtedy wypatroszymy was jak małże i wypchamy sianem — poinformował kapral Svitz.

— No cóż… To techniczny język wojskowy, którego praktycznie nie znam — rzekł hrabia. — W każdym razie mam nadzieję, że nie zdarzą się żadne nieprzyjemności.

— A ja nie — mruknął sierżant Kraput.

— Co za żartownisie — westchnął hrabia. — Życzę więc miłego wieczoru. Chodźmy, panowie.

Cofnął się na dziedziniec. Wrota z drewna tak ciężkiego i twardego ze starości, że bardziej przypominało żelazo, zatrzasnęły się za nim z hukiem.

Po drugiej stronie przez chwilę trwała cisza, a potem rozległy się pomruki, jakby graczom ktoś zabrał piłkę.

Hrabia skinął Vladowi głową i teatralnym gestem rozłożył ręce.

— Ta-dam! — powiedział. — Tak właśnie to robimy.

— I myślisz, że zdołasz to zrobić po raz drugi? — odezwał się kobiecy głos od strony schodów.

Wampiry spojrzały na trzy czarownice.

— Ach, pani Ogg. — Hrabia niecierpliwym gestem odesłał żołnierzy. — I wasza wysokość. I Agnes… Zaraz, to było „trzy na dziewczynkę” czy „na trzy rusza pogrzeb”?

Kamień pękł pod stopą niani, gdy Magpyr ruszył ku nim.

— Bierzecie mnie za durnia, drogie panie? — zapytał. — Naprawdę sądzicie, że pozwoliłbym wam biegać tu swobodnie, gdyby istniała choćby najmniejsza szansa, że potraficie nam zaszkodzić?

Błyskawice z trzaskiem rozcięły niebo.

— Mam władzę nad pogodą — oświadczył hrabia. — I nad istotami niższymi, do których, pozwólcie sobie powiedzieć, zaliczają się również ludzie. A jednak spiskujecie i uważacie, że doprowadzicie do jakiegoś… pojedynku? Wspaniała wizja. Jednakże…

Czarownice uniosły się w górę. Gorące powietrze wirowało wokół nich. Na zewnątrz, w coraz silniejszym wietrze płomienie pochodni tłumu wydłużały się jak proporce.

— Co się stało z okiełznaniem przez nas mocy wszystkich trzech razem? — syknęła Magrat.

— Zależało od tego, czy on będzie stał nieruchomo — odparła niania.

— Przestań natychmiast! — krzyknęła Magrat. — I jak śmiesz palić w moim zamku! Coś takiego może poważnie zaszkodzić tobie i otoczeniu!

— Czy nikt nie powie „Nie ujdzie ci to płazem”? — Hrabia nie zwrócił na nią uwagi. Podszedł do stopni. Bezradnie sunęły przed nim w powietrzu jak trzy balony. Drzwi holu się zatrzasnęły. — Och, ktoś jednak musi — powiedział.

— Nie ujdzie ci to płazem!

Hrabia się rozpromienił.

— I nawet nie zauważyłem, jak poruszacie ustami…

— Odejdź stąd i powróć do grobu, skąd przybyłeś, duchu piekielny!

— A ten skąd się wziął, u licha? — zdumiała się niania, kiedy przed wampirem zeskoczył na podłogę Wielce Oats.

Przekradł się galerią minstreli, wyjaśniła Perdita. Czasami po prostu nie uważasz.

Kapłan miał zakurzony płaszcz i naderwany kapłański kołnierzyk, ale w oczach płonął mu święty ogień. Podetknął coś hrabiemu pod nos. Agnes zauważyła, że zagląda pospiesznie do notesu, który trzymał w drugiej ręce.

— Eee… „Usuń się stąd, potworze z Rheumu, i szkodzić zaprzestań”.

— Przepraszam? — zdziwił się hrabia.

— „…nawiedzać zaprzestań…”.

— Mógłbyś przejść do rzeczy?

— „…albowiem duch, co cię dręczy…” słucham?

Hrabia wyjął notes z bezwładnej nagle dłoni Oatsa.

— To z Malleus Maleficarum Ossory’ego — stwierdził. — Czemu jesteś taki zaskoczony? Pomagałem pisać tę książkę, głuptasie!

— Ale… ty… Przecież to było setki lat temu!

— Co z tego? Uczestniczyłem też w tworzeniu Auriga Clavorum Maleficarum, Torquus Simiae Maleficarum… Całej nieszczęsnej Arca Instrumentorum, prawdę mówiąc. Nawet tego nie wiedziałeś? — Hrabia niemal warczał. — Tak, pamiętam waszych proroków. Byli obłąkanymi brodatymi starcami, a o higienę dbali jak gryzonie, ale choć szaleńcy, mieli w sobie pasję! Nie mieli za to świątobliwych małych umysłów, pełnych wątpliwości i lęków. Powtarzali te idiotyczne słowa, jakby w nie wierzyli, a święta piana występowała im w kącikach ust! Oni byli prawdziwymi kapłanami, o brzuchach pełnych ognia i żółci! Ty jesteś kpiną!

Odrzucił notes i przyjrzał się medalikowi.

— A to jest święty żółw Oma, przed którym, o ile pamiętam, powinienem cofnąć się przerażony. No, no… To nawet nie jest dobra kopia. Tania produkcja.

Oats znalazł jeszcze w sobie rezerwy siły.

— A skąd mógłbyś to wiedzieć, ohydny stworze? — zdołał wymówić.

— Nie, nie. Tak należy się zwracać do demonów. — Hrabia westchnął i zwrócił Oatsowi medalik. — Niemniej jednak godna pochwały próba. Jeśli przyjdzie mi kiedyś ochota na herbatę z ciasteczkiem i może jakieś radosne pieśni, z pewnością odwiedzę twoją misję. Ale w tej chwili stoisz mi na drodze.

I uderzył go tak mocno, że kapitan wjechał pod długi stół.

— Tyle jeśli chodzi o pobożność — rzekł. — Pozostaje jeszcze czekać, aż zjawi się babcia Weatherwax. Powinna tu być lada chwila. Nie myślałyście chyba, że będzie na was polegać?

Stuk wielkiej żelaznej kołatki odbił się echem w całym holu.

Hrabia z satysfakcją kiwnął głową.

— To chyba ona — oświadczył. — Tak, na pewno. Najważniejszy jest właściwy moment.

Drzwi otworzyły się i do wnętrza z rykiem wtargnęła wichura. Zawirowały gałązki i krople deszczu… i babcia Weatherwax, porwana wiatrem jak liść. Jej mokra suknia była rozdarta w kilku miejscach.

Agnes uświadomiła sobie, że nie widziała jeszcze babci wilgotnej, nawet w najgorszej burzy, ale teraz jest wręcz przemoczona. Ściekająca z niej woda zostawiała mokry ślad na podłodze.

— Pani Weatherwax! Jak miło, że pani przyszła — powiedział hrabia. — Taki długi marsz w ciemną noc… Proszę usiąść przy ogniu i odpocząć.

— Nie będę odpoczywać w tym miejscu.

— Przynajmniej niech się pani czegoś napije albo zje.

— Nie będę tu jadła ani piła.

— Więc co chce pani robić?

— Dobrze wiesz, po co przyszłam.

Wydaje się taka mała, pomyślała Perdita. I zmęczona…

— A tak. Siły ustawione do bitwy. Wielka ryzykowna zagrywka, znak firmowy Weatherwax. I… niech sprawdzę… pani plan na dzisiaj mówi… „jeśli zwyciężę, uwolnisz wszystkich i wrócisz do Uberwaldu”. Mam rację?

— Nie. Jeśli zwyciężę, umrzesz — oświadczyła babcia.

Ągnes zauważyła przerażona, że stara kobieta chwieje się lekko.

— Wspaniale — rzekł hrabia z uśmiechem. — Jednak… wiem, w jaki sposób pani myśli, pani Weatherwax. Zawsze ma pani więcej niż jeden plan. Stoi pani tutaj, wyraźnie trzymając się resztką sił, ale mimo to… nie jestem do końca przekonany, czy wierzę w to, co widzę.

— Nic mnie nie obchodzi, o czym jesteś przekonany — odparła babcia. — Ale nie odważysz się pozwolić mi stąd odejść, to jasne. Bo nie byłbyś pewny, dokąd pójdę ani co zrobię. Mogłabym obserwować cię każdą parą oczu. Mogłabym czekać za każdymi drzwiami. Kilka osób jest mi winne przysługę. Mogłabym nadejść z każdej strony, w każdej chwili. A jestem naprawdę dobra w złośliwości.

— I co? Gdybym był nieuprzejmy, mógłbym już w tej chwili panią zabić. Kapralu Svitz?

Najemnik machnął ręką, co było chyba najlepszym przybliżeniem salutu, do jakiego był zdolny, i uniósł kuszę.

— Jesteś pewien? — spytała babcia. — Czy twoja małpa jest pewna, że będzie miała czas na drugi strzał? Że nadal tu będę?

— Nie jest pani zmiennokształtną, pani Weatherwax. A sądząc po pani wyglądzie, raczej nie ma pani sił na ucieczkę.

— Ona mówi o przeniesieniu się do cudzej głowy — wtrącił Vlad.

Czarownice spojrzały po sobie.

— Przepraszam cię, Esme — odezwała się po chwili niania Ogg. — Nie mogłam się powstrzymać od myślenia. Chyba za mało wypiłam.

— A tak — powiedział hrabia. — Słynna sztuczka z Pożyczaniem.

— Ale nie wiesz gdzie, nie wiesz jak daleko — ciągnęła ze znużeniem babcia. — Nie wiesz nawet, do jakiej głowy. Nie wiesz, czy to musi być głowa. Wiesz o mnie tyle, ile zdołasz podpatrzyć w umysłach innych, a oni nie wiedzą wszystkiego. Dużo im brakuje.

— A więc pani umysł znajdzie się gdzie indziej — rzekł hrabia. — Prymitywne. Wie pani, spotkałem już takich w moich podróżach. Dziwaczni staruszkowie w paciorkach i piórach, którzy potrafili przenieść swoją wewnętrzną jaźń do ryby, owada, nawet do drzewa. Tak jakby to miało znaczenie. Drzewo się pali. Przykro mi, pani Weatherwax. Jak lubi mawiać król Verence, nastał nowy porządek świata. My nim jesteśmy. A pani jest historią…

Drgnął. Trzy czarownice opadły na podłogę.

— Brawo — powiedział. — Strzał przez moje zasieki. Poczułem go. Naprawdę poczułem. W Uberwaldzie nikt jeszcze nie zdołał się przedrzeć.

— Stać mnie na więcej — ostrzegła babcia Weatherwax.

— Nie wydaje mi się — odparł hrabia. — Gdyby pani potrafiła, zrobiłaby to pani. Nie ma litości dla wampira, co? Krzyk gniewnych tłumów przez wieki…

Swobodnym krokiem ruszył w jej stronę.

— Naprawdę bierze nas pani za jakieś wsobne elfy albo tępych ludzi, których można wystraszyć ostrymi słowami i byle sztuczką? Wyszliśmy już z piwnicy, pani Weatherwax. Chciałem okazać zrozumienie, ponieważ naprawdę mamy ze sobą wiele wspólnego, ale w tej sytuacji…

Ciało babci szarpnęło się do tyłu niczym pochwycona wiatrem papierowa figurka.

Hrabia był już w połowie drogi do niej, z rękami w kieszeniach marynarki. Na moment zgubił krok.

— Ojoj, prawie nie poczułem. Czy to szczyt pani możliwości?

Babcia zachwiała się, ale uniosła rękę. Ciężki fotel spod ściany wzleciał w górę i pomknął przez salę.

— Całkiem nieźle jak na człowieka — przyznał hrabia. — Ale nie wydaje mi się, żeby mogła pani dłużej nimi rzucać.

Babcia drgnęła i uniosła drugą rękę. W górze zakołysał się wielki kandelabr.

— No, no… lecz to nie wystarczy. Nie dość dobre.

Babcia cofnęła się o krok.

— Obiecam pani jedno — rzekł hrabia. — Nie zabiję pani. Wręcz przeciwnie…

Niewidzialne dłonie chwyciły ją i cisnęły o ścianę.

Agnes zrobiła krok naprzód, ale Magrat ścisnęła ją za ramię.

— Niech pani nie myśli o tym jak o porażce, pani Weatherwax — mówił hrabia. — Będzie pani żyła wiecznie. Moim zdaniem to niezły interes, prawda?

Babcia zdołała prychnąć niechętnie.

— Ja bym to nazwała brakiem ambicji — oświadczyła. Wykrzywiła się z bólu.

— Żegnam — rzucił hrabia.

Czarownice poczuły psychiczny cios. Hol się zakołysał.

Ale było coś jeszcze, w dziedzinie poza normalną przestrzenią. Coś jasnego, srebrzystego, prześlizgującego się jak ryba…

— Odeszła — szepnęła niania. — Posłała swój umysł gdzie indziej…

— Gdzie? Dokąd? — syknęła Magrat.

— Nie myśl o tym! — ostrzegła niania.

Magrat zmartwiała.

— O nie…

— Nie myśl tego! Nie myśl! — powtarzała niania z naciskiem. — Różowe słonie! Różowe słonie!

— Przecież by nie…

— Lalalala! Bajo-Eee-jeoo! — krzyczała niania, wlokąc Magrat do kuchennych drzwi. — No już, idziemy! Agnes, teraz wszystko zależy od was!

Drzwi trzasnęły za nimi. Agnes usłyszała, jak przesuwają się rygle. Drzwi były ciężkie, a rygle solidne; budowniczowie zamku Lancre nie rozumieli koncepcji deski grubej na mniej niż trzy cale ani zamka, który nie wytrzyma uderzenia tarana.

Komuś obcemu reakcja czarownic mogłaby się wydać dość egoistyczna. Ale logicznie rzecz biorąc, trzy wiedźmy w niebezpieczeństwie zostały zredukowane do jednej wiedźmy w niebezpieczeństwie. Trzy za dużo czasu by marnowały, martwiąc się o siebie nawzajem i o to, co która zrobi. Jedna rządziła się sama.

Agnes wiedziała to wszystko, ale i tak wydawało się jej to egoistyczne.

Hrabia zbliżał się do babci. Kątem oka Agnes dostrzegła podchodzących Vlada i jego siostrę. Za sobą miała solidne drzwi. Perdita nie zgłaszała żadnych propozycji.

Więc wrzasnęła.

To był jej talent. Posiadanie dwóch osobowości nie jest talentem, jedynie dolegliwością. Ale głos Agnes u szczytu skali potrafił topić woskowinę w uszach.

Zaczęła wysoko i przekonała się, że oceniła prawidłowo. Tuż poniżej punktu, kiedy spod sufitu zaczęły spadać korniki i nietoperze, a w miasteczku zaszczekały wszystkie psy, Vlad zasłonił dłońmi uszy.

Agnes nabrała tchu.

— Jeszcze krok, a będzie głośniej! — ostrzegła.

Hrabia podniósł babcię, jakby była lalką.

— Na pewno to potrafisz — przyznał. — Ale wcześniej czy później się zmęczysz. Vlad, przyszła za tobą do domu, więc możesz ją zatrzymać, ale ty za nią odpowiadasz. Masz ją karmić i sprzątać jej klatkę.

Młodszy wampir zbliżył się ostrożnie.

— Posłuchaj, nie zachowujesz się rozsądnie — syknął.

— I dobrze!

Nagle znalazł się za nią. Ale Perdita spodziewała się tego, nawet jeśli Agnes nie, i kiedy dotarł do celu, jej łokieć sunął już pewnie. Trafiła go w żołądek, zanim zdążył się zasłonić.

Vlad zgiął się wpół, a ona ruszyła naprzód; zanotowała w pamięci, że niezdolność do uczenia się jest u wampirów nawykiem, z którym trudno im zerwać.

Hrabia ułożył babcię na stole.

— Igor! — wrzasnął. — Gdzie łazisz, ty głupi…

— Tak, jastśnie panie?

Hrabia odwrócił się ze złością.

— Dlaczego zawsze tak się za mną pojawiasz?

— Stsary hrabia uważał… stspodziewał stsię tego po mnie, jastśnie panie. To profestsjonalizm.

— No więc przestań!

— Tak, jastśnie panie.

— I z tym idiotycznym głosem też. Idź, zadzwoń na kolację.

— Tak, jastśnie panie.

— I mówiłem ci przecież, żebyś przestał tak chodzić! — wrzasnął hrabia, kiedy Igor odkuśtykał korytarzem. — To już nie jest zabawne!

Igor wyminął Agnes, sepleniąc gniewnie pod nosem. Vlad pochwycił Agnes za ramię, kiedy szła do stołu. Była nawet zadowolona, bo nie miała pojęcia, co zrobi, kiedy tam dotrze.

— Musisz stąd iść — szepnął, z trudem łapiąc oddech. — Nie pozwoliłbym mu cię skrzywdzić, oczywiście, ale ojciec bywa czasami… drażliwy.

— Nie pójdę bez babci.

Cichy głos zabrzmiał jej w głowie:

— Zostaw… mnie…

To nie ja, zapewniła Perdita. Myślę, że to ona. Agnes spojrzała na sztywne ciało. Babcia Weatherwax wydawała się o wiele mniejsza, kiedy była nieprzytomna.

— Chcesz zostać na kolacji? — zapytał hrabia.

— Masz zamiar… po tym wszystkim, co mówiłeś… wyssać jej krew?

— Jesteśmy wampirami, panno Nitt. Tak postępują wampiry. Skromny… sakrament, że tak powiem.

— Jak byście mogli! To przecież stara kobieta!

Odwrócił się błyskawicznie i nagle znalazł się za blisko niej.

— Pomysł młodszego aperitifu jest naprawdę atrakcyjny, możesz mi wierzyć — powiedział. — Ale Vlad by się dąsał. Zresztą starsza krew ma… charakter, jak stare wino. Ona nie umrze. Nie w ścisłym sensie. W jej wieku cieszyłbym się chyba z nieśmiertelności.

— Ale ona nienawidzi wampirów!

— Może to stanowić dla niej pewien problem, kiedy już dojdzie do siebie, ponieważ będzie wampirem raczej posłusznym. Oj… — Hrabia schylił się i wyciągnął Oatsa za rękę spod stołu. — Co za bezkrwiste przedstawienie. Pamiętam Omnian z czasów, kiedy wypełniał ich ogień i pewność, kiedy prowadzili ich ludzie odważni i nieznający miłosierdzia, choć doprawdy niewiarygodnie obłąkani. Jakże by rozpaczali, widząc to rozwodnione mleko… Zabierz go ze sobą, proszę.

— Zobaczymy się jutro? — zapytał Vlad, dowodząc Agnes, że samce dowolnego gatunku mogą posiadać gen głupoty.

— Nie zdołacie przemienić jej w wampira! — oświadczyła, nie zwracając na niego uwagi.

— Nie zdoła temu zapobiec — odparł hrabia. — Będzie to miała we krwi, jeśli zechcemy to do niej przelać.

— Będzie walczyć.

— Z przyjemnością na to popatrzę.

Opuścił Oatsa na podłogę.

— Proszę teraz odejść, panno Nitt. I proszę zabrać swojego zmokłego kapłana. Jutro, cóż… jutro może pani odebrać swoją starą wiedźmę. Ale będzie nasza. Istnieje pewna hierarchia. Każdy o tym wie… kto wie cokolwiek o wampirach.

Za jego plecami Oats zaczął wymiotować. Agnes pomyślała o ludziach z pustymi oczami, pracujących teraz w zamku. Nikt nie zasługiwał na taki los.

Złapała kapłana za surdut i trzymała jak torbę.

— Żegnam, panno Nitt — powiedział hrabia.

Powlokła bezwładnego Oatsa do głównych drzwi. Na zewnątrz wielkie, ciężkie, bezlitosne krople deszczu spadały z nieba niczym stalowe pręty. Agnes stanęła przy murze, który dawał słabą ochronę, i oparła Oatsa pod strumieniem ściekającym z paszczy rzygacza.

Zadygotał.

— Och, nieszczęsna kobieta! — jęknął i osunął się do przodu, a płaska gwiazda deszczu spłynęła z jego głowy.

— Tak — zgodziła się Agnes.

Dwie pozostałe uciekły. Odebrały tę myśl… i Perdita także. Wszystkie doznały szoku, kiedy babcia uwolniła umysł i… No, przecież dziecko nawet na imię miało Esme, prawda? Ale… nie mogła sobie chyba wyobrazić potem tego głosu babci we własnej głowie. Musiała być gdzieś blisko…

— Naprawdę strasznie to rozegrałem, prawda? — wystękał Oats.

— Owszem — przyznała obojętnie Agnes.

Nie, przekazanie swojej jaźni dziecku miało w sobie pewną słuszność, sugestię folkloru, posmak romantyzmu, właśnie dlatego niania i Magrat pewnie w to uwierzyły — i dlatego też babcia Weatherwax by tego nie zrobiła. Babcia nie miała w duszy ani odrobiny romantyzmu, uznała Agnes. Za to doskonale wiedziała, jak manipulować romantyzmem w duszach innych.

A zatem… gdzie jeszcze? Coś się wydarzyło. Dla bezpieczeństwa przeniosła esencję siebie w inne miejsce i niezależnie od tego, co mówiła hrabiemu, nie mogła jej przerzucić zbyt daleko. To musiało być coś żywego, a gdyby celem był człowiek, nawet by o tym nie wiedział…

— Gdybym tylko zastosował odpowiedni egzorcyzm… — wymamrotał Oats.

— Pewnie i tak by nie podziałał — odparła Agnes. — Nie wydaje mi się, żeby to były bardzo religijne wampiry.

— Chyba tylko raz w życiu kapłan zyskuje taką szansę.

— Byłeś pewnie niewłaściwą osobą. Gdyby pamflet był odpowiednią bronią, by ich przerazić, nadawałbyś się do tego zadania najlepiej. — Przyglądała się Oatsowi. Perdita również.

— Brat Melchio bardzo się zirytuje, kiedy o tym usłyszy — mruczał, wstając na nogi. — No, spójrz tylko na mnie, cały jestem ubłocony… Czemu tak na mnie patrzysz?

— Coś mi przyszło do głowy. Wampiry nadal nie potrafią wpływać na twój umysł?

— O co ci chodzi?

— Nie mają do ciebie dostępu? Nie wiedzą, co myślisz?

— Ha! Zwykle nawet ja sam nie wiem, co myślę — westchnął żałośnie.

— Naprawdę? — upewniła się Agnes. Naprawdę? — spytała Perdita.

— On miał rację — mruczał Oats. — Wszystkich zawiodłem. Powinienem zostać w college’u i przyjąć tę pracę w tłumaczeniach.

Nie było żadnych błyskawic ani grzmotów. Tylko deszcz padał gęsty, równy, posępny.

— Ale jestem gotów, by spróbować jeszcze raz — oświadczył Oats.

— Dlaczego?

— Czyż Kazrin nie powrócił po trzykroć do doliny Mahagu i nie wyrwał pucharu Hireada z rąk żołnierzy Oolitów, kiedy spali?

— Tak zrobił?

— Tak, ja… jestem tego pewny. I czy nie powiedział Om do proroka Bruthy: „Będę przy tobie w miejscach ciemnych”?

— Sądzę, że tak powiedział.

— Tak, tak powiedział. Musiał tak powiedzieć.

— I z tego powodu chcesz tam wrócić? — spytała Agnes.

— Tak.

— Dlaczego?

— Bo jeśli nie wrócę, to jaki jest ze mnie pożytek? Do czego w ogóle mogę się przydać?

— Nie wydaje mi się, żebyśmy przeżyli drugą próbę — stwierdziła Agnes. — Tym razem pozwolili nam odejść, bo to było najbardziej okrutne. A niech to! Muszę teraz wymyślić, co robić dalej, a to nie powinnam być ja. Na bogów, przecież jestem dziewicą! — Zauważyła jego minę i dodała z powodów, które w tej chwili trudno by jej było wytłumaczyć: — To techniczne określenie najmłodszej członkini tercetu czarownic. Nie powinnam podejmować decyzji. Tak, wiem, lepsze to niż parzenie herbaty!

— Eee… nic nie mówiłem o herbacie.

— Nie, przepraszam, to ktoś inny. Czego ona ode mnie oczekuje?

Zwłaszcza że teraz wydaje ci się, że wiesz, gdzie się ukryła, dodała Perdita.

Zgrzytnęły zawiasy i otworzyły się drzwi holu. Zajaśniały światła, cienie zatańczyły we wzbijanej deszczem mgle, coś plusnęło i drzwi znowu się zamknęły. Z wnętrza usłyszeli jeszcze śmiech.

Agnes podbiegła do stóp schodów. Kapłan człapał wolno za nią.

Po tej stronie dziedzińca powstała już rozległa, błotnista kałuża. Leżała w niej babcia Weatherwax w podartej sukni; kosmyki włosów wysuwały się spod ciasnego koka.

Miała krew na szyi.

— Nie zamknęli jej nawet w celi ani nic — wściekała się Agnes. — Po prostu wyrzucili ją jak… jak obgryzioną kość!

— Uważają pewnie, że i tak jest już uwięziona, nieszczęsna duszyczka — westchnął Oats. — Chodź, przynajmniej ją czymś okryjemy.

— Och… No tak, oczywiście…

Agnes chwyciła nogi babci i zdumiała się, że ktoś tak chudy jest taki ciężki.

— Może u kogoś z wioski? — zaproponował Oats, uginając się pod ciężarem.

— To nie jest dobry pomysł.

— Ale przecież z pewnością…

— Co im powiesz? „To jest babcia, możemy ją tu zostawić? Aha, tylko kiedy się zbudzi, będzie wampirem”.

— No nie wiem…

— I tak nikt się nie cieszy na jej widok, chyba że jest chory.

Agnes rozejrzała się w deszczu.

— Chodźmy, przeniesiemy ją za stajnie i ptaszarnię, są tam różne szopy i takie tam…

Król Verence otworzył oczy. Woda ściekała po oknach jego sypialni. Ciemność rozjaśniał jedynie słaby blask wpadający przez szczelinę pod drzwiami. Verence słabo rozróżniał sylwetki dwóch strażników drzemiących na stanowiskach.

Brzęknęła szyba. Jeden z Uberwaldczyków wstał, otworzył okno, wyjrzał w deszczową noc, nie zauważył niczego interesującego i poczłapał z powrotem.

Wszystko wydawało się bardzo… przyjemne. Verence miał uczucie, że leży w ciepłej kąpieli, jest mu wygodnie i miło. Troski tego świata były teraz sprawą kogoś innego. Kołysał się jak szczęśliwe drewienko na fali ciepłego morza życia.

Słyszał bardzo ciche głosiki dochodzące gdzieś spod poduszki.

— Rycht, zyzłos te grubeszychy?

— Co je, wis ich won!

— Hiup?

— No to byzie na tetra… jin, tan, TETRA!

— Hop, hop!

Coś zaszeleściło. Krzesło jednego ze strażników poderwało się nad podłogę i pomknęło do okna.

— Hiup!

Krzesło i człowiek z trzaskiem wylecieli przez szybę.

Drugi strażnik poderwał się na nogi, ale coś nagle wyrosło przed nim w powietrzu. Dla Verence’a, alumna Gildii Błaznów, wyglądało to jak bardzo wysoka ludzka piramida zbudowana z bardzo małych akrobatów.

— Hop! Hop!

— Hiup!

— Hop!

Zrównała się z twarzą strażnika.

— Co slipis, chopku?! — wrzasnęła mała figurka na szczycie. — To se ciut posmakuj!

I skoczyła strażnikowi między oczy. Coś trzasnęło cicho i strażnik runął na plecy.

— Hop! Hop!

— Hiup!

Żywa piramida rozpłynęła się do poziomu podłogi. Verence usłyszał tupot małych stóp i nagle zobaczył malutkiego, mocno wytatuowanego człowieczka w niebieskiej spiczastej czapeczce, stojącego mu na brodzie.

— Jako tam, królu? Nie je branowo, co?

— Dobra robota — wyszeptał król. — Jak dawno jesteś halucynacją? Brawo!

— Wis, jak wyleść, marnoto?

— Tak trzymać — powiedział sennie Verence.

— Autalwajta!

— Hiup! Hiup!

Verence poczuł, że coś podnosi go z pościeli. Setki małych rąk podawało go sobie, aż wysunął się przez okno w pustkę.

To jest pionowa ściana, mówił sobie, i naprawdę nie powinien spływać w dół tak powoli, do wtóru okrzyków „Do cie! Do mie! Hiup!”. Małe ręce chwytały go za kołnierz, za koszulę, za skarpety…

— Niezły pokaz — wymruczał, kiedy ześliznął się łagodnie na ziemię, a potem, sześć cali ponad gruntem, odpłynął w ciemność.

Wśród deszczu paliło się światełko. Agnes uderzyła pięścią w drzwi, mokre drewno ustąpiło i pojawiła się niewiele tylko przyjemniejsza wizja sokolnika Hodgesaargha.

— Musimy wejść — oznajmiła.

— Dobrze, panno Nitt.

Cofnął się posłusznie, a oni wnieśli babcię do środka.

— Jest ranna, panienko?

— Wiesz chyba, że w zamku są wampiry?

— Tak, panienko.

Ton Hodgesaargha sugerował, że został poinformowany o tym fakcie i teraz z uprzejmym zainteresowaniem czeka, by się dowiedzieć, czy to dobrze, czy źle.

— Ukąsiły babcię Weatherwax. Musimy ją gdzieś położyć.

— Tam jest moje łóżko, panienko.

Było małe i wąskie, przeznaczone dla ludzi, którzy kładą się, ponieważ są zmęczeni.

— Może je trochę pokrwawić — ostrzegła.

— Och, ja krwawię na nie przez cały czas — zapewnił grzecznie Hodgesaargh. — I na podłogę. Mam tu dość bandaży i maści, gdyby były potrzebne.

— Na pewno nie zaszkodzą. Hodgesaargh, wiesz, że wampiry wysysają ludzką krew?

— Tak, panienko? W takim razie będą musiały stanąć w kolejce za moimi ptakami.

— Nie martwi cię to?

— Pani Ogg przygotowała mi wielki garnek maści, panienko.

To chyba kończyło sprawę. Jeśli tylko nikt nie dotykał jego ptaków, Hodgesaargh nie dbał o to, kto rządzi w zamku. Od setek lat sokolnicy zajmowali się poważnymi problemami, takimi jak sokolnictwo, natomiast królowanie pozostawiali amatorom.

— Ona jest przemoczona — zauważył Oats. — Owińmy ją w jakiś koc albo co…

— Będzie potrzebny sznur — dodała Agnes.

— Sznur?

— Ona się zbudzi.

— Chcesz powiedzieć, że… powinniśmy ją związać?

— Jeżeli wampir chce kogoś zmienić w wampira, co się dzieje?

Oats zacisnął palce na medaliku z żółwiem, jakby szukał w nim pociechy.

— Chyba… chyba wprowadzają coś do krwi — rzekł. — Wydaje mi się, że jeśli chcą kogoś zmienić w wampira, to on się zmienia. Nie można walczyć z czymś, co ma się we krwi. Nie da się powiedzieć, że człowiek nie chce. To nie jest siła, której można się oprzeć.

— Ona jest dobra w opieraniu — stwierdziła Agnes.

— Aż tak dobra? — zapytał Oats.

Jeden z przybyszów z Uberwaldu człapał korytarzem. Przystanął, kiedy usłyszał jakiś dźwięk, rozejrzał się, nie zauważył niczego, co mogłoby ów dźwięk wydać, i powlókł się dalej.

Niania Ogg wysunęła się z cienia i skinęła na Magrat.

— Przepraszam, nianiu, ale trudno zmusić małą, żeby była cicho.

— Pst! Z kuchni słychać jakieś hałasy. Co wampiry mogą gotować?

— Sprowadzili ludzi, którzy wnosili nowe meble — szepnęła Magrat. — Pewnie trzeba ich karmić.

— Tak. Jak bydło. Myślę, że najlepiej będzie, jeśli wyjdziemy jakby nigdy nic — uznała niania. — Oni nie wyglądali na takich, którym dobrze wychodzi samodzielne myślenie. Gotowa? — Z roztargnieniem pociągnęła z flaszki. — No to za mną.

— A Verence? Nie możemy go tak zostawić! Jest moim mężem!

— Co mogą mu zrobić, do czego byś nie dopuściła, gdybyś była przy nim? — zapytała niania. — Pilnuj dziecka, to najważniejsze. Zawsze tak było. Zresztą… mówiłam ci przecież, że ma ochronę. Zadbałam o to.

— Jaką? Magiczną?

— O wiele lepszą. A teraz idź za mną i udawaj wyniosłą. Na pewno się tego nauczyłaś jako królowa. Nie pozwól im nawet pomyśleć, że nie masz prawa być tam, gdzie jesteś.

Wmaszerowała do kuchni. Nędznie ubrani ludzie spojrzeli na nią tępo, jak psy sprawdzające, czy nie czeka ich lanie. Na wielkim palenisku, zamiast wyszorowanych garnków pani Scorbic, stał wielki poczerniały kocioł. Zawartość miała kolor szary. Niania nie zamieszałaby jej nawet za tysiąc dolarów.

— Przechodzimy tylko — rzuciła ostrym tonem. — Róbcie dalej to, co tam robicie.

Wszystkie głowy skierowały się w ich stronę. Ale w głębi kuchni jakaś postać powstała ze starego fotela, w którym pani Scorbic sprawowała czasem rządy, i zbliżyła się do nich.

— Niech to licho, jeden z tych przeklętych pieczeniarzy — mruknęła niania. — Jest między nami a drzwiami…

— Drogie panie… — Wampir skłonił głowę. — Czy mógłbym w czymś pomóc?

— Właśnie wychodziłyśmy — odparła z wyższością Magrat.

— Raczej nie.

— Przepraszam cię, młody człowieku — odezwała się niania cichym, proszącym głosem. — Ale skąd pochodzisz?

— Z Uberwaldu, droga pani.

Niania skinęła głową i zerknęła na wyjętą z kieszeni kartkę papieru.

— To miło. A z której części?

— Z Klotzu.

— Naprawdę? Tak się cieszę. Przepraszam. — Odwróciła się. Kilka razy brzęknęła gumka, po czym niania wyprostowała się znowu, cała w uśmiechach. — Zawsze interesowali mnie ludzie. Klotz, tak? Jak się nazywa ta rzeka, co tamtędy płynie? Um? Ech?

— Ah — wyjaśnił wampir.

Dłoń niani wystrzeliła do przodu i wcisnęła mu w zęby coś żółtego. Chwycił ją za przegub, ale kiedy szarpnął do przodu, uderzyła go w czubek głowy.

Opadł na kolana, chwytając się dłońmi za usta i usiłując wrzeszczeć przez cytrynę, którą właśnie nadgryzł.

— Wydaje się, że to tylko przesąd, a sama widzisz — stwierdziła niania, kiedy piana wystąpiła mu na wargi.

— Ale trzeba też odciąć im głowę — przypomniała Magrat.

— Naprawdę? Czekaj, gdzieś tam widziałam tasak…

— Możemy już iść? Zanim przyjdzie ktoś jeszcze?

— No dobrze. To i tak nie jest ważny wampir — rzuciła lekceważąco niania. — Nie nosi nawet interesującej kamizelki.

Noc srebrzyła się deszczem. Dwie czarownice ze spuszczonymi głowami biegły przez mrok.

— Muszę przewinąć dziecko!

— Najlepiej zawiń w pelerynę — mruknęła niania. — Teraz?

— To raczej pilne…

— No dobrze. Tutaj.

Skręciły do stajni. Niania wyjrzała jeszcze w noc i cicho zamknęła wrota.

— Ciemno tu — szepnęła Magrat.

— Kiedy byłam młoda, zawsze umiałam przewijać dzieci na dotyk.

— Wolałabym nie… Zaraz… tam jest światło!

Słaby blask świecy sączył się z drugiego końca stajni, zza otwartych zagród.

Igor szczotkował konie, aż sierść im lśniła. Mruczał przy tym w rytm pociągnięć szczotką. Wyraźnie coś go dręczyło.

— Głupi głosts, tak? Głupi krok? Tso on może wiedzietś, u licha? Zadziera nostsa i tyle. Igor, przestsań, Igor, tego nie rób… I jestsztsze te dzieciaki, pętają stsię tylko i próbują mnie ustsawiatś… Przetsież istsnieje tradytsja… Dawny pan to wiedział… Stsługa nie jests niewolnikiem…

Obejrzał się. Na ziemię opadło trochę siana.

Wrócił do szczotkowania.

— Ha! Przyniestś to, zaniestś tamto! Ani stskrawka stszatsunku, nie…

Znów przerwał i strzepnął siano z rękawa.

— I jestsztsze costś…

Coś zatrzeszczało, przeleciało obok, koń stanął dęba w swej zagrodzie, a Igor został powalony na ziemię z uczuciem, że jego głowa znalazła się w imadle.

— Gdybym teraz ścisnęła kolana — odezwał się uprzejmy damski głos nad nim — całkiem możliwe, że wypchnęłabym ci mózg nosem. Ale wiem, że tak się nie stanie, bo przecież wszyscy tu jesteśmy przyjaciółmi. Powiedz: tak.

— …k.

— Chyba na nic więcej nie można liczyć.

Niania Ogg wstała i otrzepała spódnicę z siana.

— Bywałam na czyściejszych stryszkach — oświadczyła. — Wstawaj, panie Igor. A jeśli myślisz o czymś sprytnym, to moja koleżanka z tyłu ma widły. Nie najlepiej celuje, więc trudno powiedzieć, w którą część może trafić.

— Tszy ona trzyma dzietsko?

— Widzisz, jesteśmy tutaj bardzo nowocześni. Mamy hega monę i wszystko. A teraz będziemy też miały twój powóz, Igorze.

— Tak? — zdziwiła się Magrat. — Dokąd jedziemy?

— To paskudna noc. Nie chcę trzymać dziecka na zimnie i nie wiem, gdzie w pobliżu będzie bezpiecznie. Może przed świtem zdążymy dotrzeć na równiny.

— Nie zostawię Lancre!

— Ratuj dziecko — przekonywała niania. — Musimy dopilnować, żeby była jakaś szansa na przyszłość. Poza tym…

Wyszeptała do Magrat coś, czego Igor nie zrozumiał.

— Nie mamy pewności — zaprotestowała Magrat.

— Sama wiesz, w jaki sposób myśli babcia — powiedziała niania. — Na pewno by chciała, żebyśmy zadbały o dziecko — dodała głośno. — Więc zaprzęgaj konie, panie Igor.

— Tak, jastśnie pani — odparł potulnie Igor.

— W słonia mnie robisz[12], Igorze?

— Nie. To przyjemnostść dostsawatś poletsenia wyraźnym, czystsym i stsanowtszym tonem, jastśnie pani — zapewnił Igor, kuśtykając w stronę uprzęży. — Żadnych głupot w stsylu „Tszy zechciałbystś…”. Każdy Igor lubi wiedzietś, na tszym stsoi.

— Trochę krzywo? — dodała Magrat.

— Mój dawny pan tsodziennie mnie chłostsał — oznajmił Igor z dumą.

— Lubiłeś to? — zdziwiła się Magrat.

— Oczywistśtsie, że nie. Ale to włastśtsiwe! Był dżentelmenem, którego butów niegodzien byłem lizać…

— Ale to robiłeś? — spytała niania.

Igor przytaknął.

— Tso rano. Miały piękny połystsk.

— Pomóż nam się wydostać, a załatwię ci chłostę perfumowanymi sznurowadłami — obiecała niania.

— Dziękuję za dobre chętsi, ale i tak miałem odejstść. — Igor dociągał popręgi. — Potąd mam ich wstszystskich! Nie powinni stsię tak zachowywatś! To hańba dła tsałej rastsy!

Niania wytarła twarz.

— Podobają mi się ludzie, którzy mówią to, co myślą — oświadczyła. — I zawsze są gotowi podać pomocny ręcznik. Powiedziałam: ręcznik? Rękę… Dłoń.

— Zaufasz mu? — zdziwiła się Magrat.

— Znam się na ludziach — uspokoiła ją niania. — Zawsze można ufać komuś, kto ma szwy dookoła głowy.

— Walim, walim, walim!

— Może być tylko tysiunc!

— Grubeszychy!

Lis wyjrzał ostrożnie zza drzewa.

Przez mokry od deszczu las jakiś człowiek poruszał się z dużą prędkością, chociaż na pozór leżał nieruchomo. Miał na głowie szlafmycę, której chwost odbijał się od ziemi.

Zanim lis uświadomił sobie, co się dzieje, było już za późno. Mała niebieska figurka wyskoczyła spod leżącego mężczyzny i wylądowała zwierzęciu na nosie. Po czym stuknęła je głową między oczy.

— Dziś? I cego zębiska scyzys?

Kiedy lis zwalił się na ziemię, Nac mac Feegle zeskoczył, złapał go jedną ręką za ogon i pobiegł za resztą, tryumfalnie boksując powietrze.

— Łorany! Mamy dzisia co samać!

Przesunęli łóżko na środek małego pokoju. Agnes i Oats usiedli po obu stronach, nasłuchując stłumionych odgłosów karmienia ptaków. Brzęczały jakieś pojemniki, a od czasu do czasu rozlegał się jęk, gdy Hodgesaargh próbował oderwać któregoś z sokołów od swojego nosa.

— Słucham? — spytała Agnes.

— Tak?

— Zdawało mi się, że coś szepczesz…

— Ja tylko, no… odmawiałem krótką modlitwę — wyjaśnił Oats.

— To pomoże? — spytała Agnes.

— Mnie pomaga. Prorok Brutha mówił, że Om pomaga tym, którzy pomagają sobie wzajemnie.

— A pomaga?

— Szczerze mówiąc, istnieje kilka opinii dotyczących znaczenia tego zdania.

— Ile?

— Około stu sześćdziesięciu, od schizmy z godziny 10.30 rano dwudziestego trzeciego lutego. Wtedy właśnie reuniccy wolni chelonianiści (konwokacja osiowa) oddzielili się od reunickich wolnych chelonianistów (konwokacja krawędziowa). Sprawa była dość poważna.

— Polała się krew? — spytała Agnes.

Właściwie niezbyt ją to interesowało, ale pozwalało nie myśleć o tym, co za chwilę się obudzi.

— Nie, ale były bijatyki, a diakon został oblany atramentem.

— Rozumiem, że było ciężko.

— Zdarzyło się także dość mocne szarpanie za brody.

— No, no…

Sekciarze, pomyślała Perdita.

— Kpisz sobie ze mnie — stwierdził smętnie Oats.

— Wiesz, to brzmi dość… trywialnie. Zawsze się kłócicie?

— Prorok Brutha powiedział: „Niech zabrzmi dziesięć tysięcy głosów”. Czasami myślę sobie, że chodziło mu o to, by raczej dyskutować między sobą, niż wyruszać w świat i nieść ogień i miecz niewiernym. To bardzo skomplikowane. — Kapłan westchnął. — Setki dróg prowadzą do Oma. Niestety, wydaje mi się czasem, że na wielu z nich ktoś zostawił leżące grabie. Ten wampir miał rację. Zgasł w nas ogień.

— Ale kiedyś paliliście w nim ludzi.

— Wiem, wiem…

Kątem oka Agnes dostrzegła jakiś ruch.

Spod koca, którym okryli babcię Weatherwax, unosiła się para.

Babcia otworzyła oczy i przesunęła nimi z boku na bok. Raz czy dwa poruszyła wargami.

— Jak się pani czuje, panno Weatherwax? — zapytał Oats miłym głosem.

— Ukąsił ją wampir! — syknęła Agnes. — Co to za pytanie?

— Lepsze niż „Czym pani jest?” — odpowiedział szeptem Oats.

Babcia drgnęła. Wygięła się, napinając sznury, a potem bezwładnie opadła na poduszkę.

Agnes dotknęła jej czoła i natychmiast cofnęła rękę.

— Ona się pali! Hodgesaargh! Przynieś trochę wody!

— Idę, panienko!

— O nie…

Oats wskazał sznury. Rozwiązywały się same, ostrożnie przesuwając się niczym węże.

Babcia na wpół stoczyła się, na wpół spadła z łóżka. Wylądowała na czworakach. Agnes schyliła się, by pomóc jej wstać, i dostała łokciem tak, że przeleciała przez cały pokój.

Stara czarownica wyczołgała się na deszcz. Znieruchomiała zdyszana, kiedy uderzyły ją krople. Agnes mogłaby przysiąc, że niektóre syczały.

Dłonie rozjechały się na boki. Babcia wylądowała w błocie i z wysiłkiem próbowała wstać.

Zza drzwi ptaszarni trysnęło niebieskozielone światło. Agnes zajrzała do wnętrza. Hodgesaargh wpatrywał się w wielki słój, w którym punkcik białego światła otoczony był bladobłękitnym płomieniem, sięgającym daleko poza ścianki słoja. Płomień zwijał się i pulsował.

— Co to jest?

— Moje pióro feniksa, panienko! Ono wypala powietrze!

Na zewnątrz Oats postawił babcię na nogi i wsunął jej rękę pod ramię.

— Coś powiedziała! — zawołał. — Chyba „żal”…

— Może być wampirem!

— Znów to powiedziała! Nie słyszałaś?

Agnes podeszła bliżej i babcia bezwładną dłonią nagle ścisnęła ją za ramię. Z tej dłoni biło gorąco.

— Żelazo? — spytał Oats. — Czy ona powiedziała „żelazo”?

— Obok jest zamkowa kuźnia — rzuciła Agnes. — Zabierzmy ją tam.

Kuźnia była ciemna i zimna; rozpalano tu ogień tylko do roboty. Wciągnęli babcię do środka, a ona wyśliznęła im się z rąk i wylądowała na kamieniach.

— Ale żelazo na wampiry nie pomaga — zastanawiała się Agnes. — Nie słyszałam, żeby ktoś używał żelaznych…

Babcia wydała z siebie odgłos pośredni między prychnięciem i warkotem. Powlokła się na czworakach, pozostawiając błotnisty ślad na kamieniach, i dotarła do kowadła. Była to zwykła podłużna bryła żelaza, mająca przyjmować nie całkiem fachowe walenie w metal, niezbędne czasem do funkcjonowania zamku. Wciąż na kolanach, babcia podciągnęła się i przyłożyła do kowadła czoło.

— Babciu, co ci może… — zaczęła Agnes.

— Idź, gdzie są… tamte — wychrypiała babcia. — Trzeba będzie trzech… czarownic, jeśli pójdzie… źle, musicie stawić czoło czemuś… strasznemu…

— Czemu strasznemu?

— Mnie. Idź zaraz.

Agnes się cofnęła, Na czarnej żelaznej powierzchni przy palcach babci odpryskiwały i podskakiwały maleńkie cząstki rdzy.

— Lepiej pójdę. Pilnuj jej!

— A co jeśli…

Babcia odchyliła głowę. Powieki miała zaciśnięte.

— Idź stąd! — krzyknęła.

Agnes zbladła.

— Słyszałeś, co mówi! — zawołała i wybiegła na deszcz.

Głowa ponownie opadła na kowadło. Wokół palców tańczyły na metalu czerwone iskierki.

— Panie kapłanie — wyszeptała babcia chrapliwie. — Gdzieś tutaj musi być siekiera. Przynieś ją.

Oats rozejrzał się gorączkowo. Rzeczywiście, była nieduża i dwustronna, leżała przy kamieniu szlifierskim.

— Znalazłem — powiedział.

Babcia poderwała głowę. Zęby miała zaciśnięte, ale zdołała wykrztusić:

— Naostrz ją!

Oats zerknął na kamień i nerwowo oblizał wargi.

— Naostrz ją zaraz, mówię! — powtórzyła.

Zdjął surdut, podwinął rękawy, chwycił siekierę i postawił stopę na pedale szlifierki. Koło zakręciło się i strzeliły iskry.

— Potem znajdź kij i… zestrugaj w szpic. I przynieś… młotek… — mówiła babcia z trudem.

Młotek znaleźć było łatwo — obok koła szlifierskiego stała półka z narzędziami. Po kilku sekundach gorączkowego szperania w śmieciach pod ścianą kapitan odkrył sztachetę z płotu.

— Madame, co pani chce…?

— Coś… powstanie… zaraz… — dyszała babcia. — Dopilnuj… żebyś wiedział… co to jest.

— Ale nie spodziewa się pani chyba, że obetnę…?

— Nakazuję ci to, człowieku religii! W co naprawdę… wierzysz? Myślałeś, że o co… w tym chodzi? O śpiewanie pieśni? Prędzej czy później… sprowadza się do… krwi…

Głowa opadła na kowadło.

Oats znów spojrzał na dłonie babci. Żelazo wokół palców było czarne, ale już kawałek dalej jarzyło się delikatnie, a rdza wciąż syczała. Ostrożnie dotknął kowadła, po czym gwałtownie cofnął rękę i zaczął ssać palce.

— Pani Weatherwax nie czuje się najlepiej? — zapytał Hodgesaargh, wchodząc do kuźni.

— Myślę, że można tak to określić. Z pewnością.

— Ojej… Napije się pan herbaty?

— Co?

— Noc jest paskudna. Jeśli to ma potrwać dłużej, nastawię czajnik.

— Człowieku, czy nie rozumiesz, że ona może powstać jako krwiożerczy wampir?

— Och… — Sokolnik przyjrzał się klęczącej postaci i dymiącemu kowadłu. — To chyba lepiej będzie stawić jej czoło po gorącej herbacie.

— Rozumiesz, co się tu dzieje?

Hodgesaargh przyjrzał się znowu.

— Nie — wyznał.

— W takim razie…

— Rozumienie takich rzeczy nie do mnie należy — wyjaśnił sokolnik. — Nie byłem przeszkolony. A pewnie długiego szkolenia trzeba, żeby tu coś zrozumieć. To pańska robota. I jej. Czy pan rozumie, co się dzieje, kiedy wytresowany ptak poluje, zabija, ale wciąż wraca do ręki?

— No… nie.

— Właśnie. Wszystko jak należy. Czyli kubek herbaty, tak?

Oats zrezygnował.

— Tak, i bardzo dziękuję.

Hodgesaargh wyszedł.

Kapłan usiadł. Nie był pewien, czy sam rozumie, co się dzieje. Ta staruszka płonęła od wewnątrz i cierpiała, a teraz… kowadło się rozgrzewało, jakby ten żar i ból zostały jakoś przeniesione w metal. Czy ktokolwiek mógłby to zrobić? No oczywiście, prorocy by potrafili, zapewnił sam siebie sumiennie, ale to dlatego, że Om dał im taką moc. Ale z tego, co słyszał, ta kobieta w nic nie wierzyła.

Całkiem teraz znieruchomiała.

Inni mówili o niej, jakby była wielkim magiem, ale osoba, którą zobaczył w wielkim holu na zamku, okazała się zwykłą zmęczoną, steraną życiem staruszką. Widział ludzi w hospicjum Aby Dyal, odrętwiałych i zamkniętych w sobie, dopóki ból nie stawał się zbyt wielki i wtedy pozostawała im tylko modlitwa, a potem i to nie. Zdawało się, że ona tam właśnie teraz przebywa.

Naprawdę klęczała w bezruchu. Oats widywał taką nieruchomość, kiedy ruch nie był już dostępną opcją.

Na szczyty, gdzie wiatry wieją, w dolinę porosłą wrzosami biegli Nac mac Feegle’owie, którzy wyraźnie nie rozumieli, o co chodzi w skradaniu. Niewielkie grupy odbiegały niekiedy, by stoczyć bójkę między sobą albo zapolować na coś przy okazji. Oprócz króla Lancre sunęły teraz przez wrzosy lis, ogłuszony jeleń, dzik i łasica podejrzana o to, że spojrzała na Nac mac Feegle’a bez należnego szacunku.

Verence uświadomił sobie sennie, że zmierzają do wału na granicy pola, dawno zarośniętego. Rosły na nim jakieś kolczaste drzewa.

Krasnale zatrzymały się gwałtownie, kiedy głowa króla znalazła się o kilka cali od sporej króliczej nory.

— Nie wlizie!

— Pchoj tam, może wlizie!

Głowa Verence’a z nadzieją stuknęła raz czy dwa o mokrą ziemię.

— Ucha mu ciachnąć!

— Grubeszychy!

Jeden z krasnali pokręcił głową.

— Ni mozno, wicie… Bo ta stara se z nosych flaków podwinzki porobi!

To niezwykłe, ale Nac mac Feegle’owie zamilkli. Po chwili odezwał się któryś:

— Nikt tyło fioków ni mo, jak nic!

— Ale łona nam doła uskarbacha flachę, dyć! Żeśmy obicoli. Nie można widźmie popodoć!

— To si bizmy za robota!

Verence opadł na ziemię. Zabrzmiały odgłosy kopania i poczuł na twarzy odpryski błota. Po chwili znów został podniesiony i przepchnięty przez znacznie powiększoną dziurę. Nosem zahaczał o korzenie drzew w sklepieniu. Za sobą słyszał, że tunel jest szybko zasypywany.

W chwilę później został już tylko porośnięty kolczastymi drzewami wał, gdzie najwyraźniej żyły jakieś króliki. Niewidoczne wśród nocy, od czasu do czasu dryfowało wśród pni pasemko dymu.

Agnes oparła się o ociekający wodą mur zamku i próbowała uspokoić oddech. Babcia nie tylko powiedziała jej, żeby odeszła. Rozkaz uderzył w jej umysł niczym wiadro lodu. Nawet Perdita to wyczuła. Nieposłuszeństwo było wykluczone.

Gdzie mogła pójść niania? Nagle Agnes zapragnęła znaleźć się blisko niej. Niania emanowała wokół stałe pole wszystko-będzie-dobrzości. Ale jeśli przeszły przez kuchnię, teraz mogą być wszędzie…

Usłyszała turkot powozu mijającego łuk muru, za którym były stajnie. Wydawał się tylko ciemnym kształtem otoczonym mgiełką wodną i podskakującym na kamieniach. Postać obok woźnicy, dla osłony przed deszczem trzymająca nad głową worek, mogłaby być nianią. Nie miało to znaczenia. I tak nikt nie zauważyłby Agnes biegnącej przez kałuże i machającej ręką.

Powóz zniknął w dole, a ona wróciła do muru. Przecież chciały się stąd wydostać, prawda? A porwanie karety wampirów z pewnością pasowało do stylu niani Ogg.

Ktoś chwycił ją z tyłu za ręce. Odruchowo pchnęła łokciami, ale przypominało to próbę odsunięcia skały.

— Ależ to panna Agnes Nitt — odezwał się zimno Vlad. — Miła przechadzka w deszczu?

— Uciekły wam! — oznajmiła.

— Tak sądzisz? Gdyby tylko ojciec zechciał, mógłby w jednej chwili zepchnąć ten powóz w przepaść. Ale tego nie zrobi. Woli bardziej osobiste podejście.

— Bliski kontakt szyjny, chciałeś powiedzieć.

— Hm… no tak. Ale naprawdę stara się być rozsądny. A zatem, Agnes, nie zdołam cię przekonać, żebyś stała się jedną z nas?

— Co? Kimś, kto żyje, bo zabija innych ludzi?

— Obecnie nie posuwamy się zwykle tak daleko — zapewnił Vlad, ciągnąc ją za sobą. — A kiedy już do tego dojdzie… cóż, pilnujemy, żeby zabijać tylko tych, którzy zasługują na śmierć.

— Aha. Czyli wszystko w porządku, tak? Nie jestem pewna, czy chcę zaufać osądowi wampirów.

— Przyznaję, że moja siostra bywa niekiedy zbyt… rygorystyczna.

— Widziałam ludzi, których tu sprowadziliście — rzekła Agnes. — Są praktycznie jak krowy!

— Ach, oni… Domowi. I co? To przecież niewiele się różni od życia, jakie prowadziliby w innym przypadku. Teraz powodzi im się nawet lepiej. Mają dach nad głową, są dobrze karmieni…

— …i dojeni…

— To takie złe?

Próbowała mu się wyrwać. W tym miejscu zamek nie miał muru — nie było takiej potrzeby. Wąwóz Lancre zapewniał najlepszą ochronę. Vlad prowadził Agnes wprost ku przepaści.

— Co za głupie pytanie! — zawołała.

— Naprawdę? Jak rozumiem, podróżowałaś trochę — mówił Vlad, gdy się szarpała. — Wiesz zatem, że bardzo wielu ludzi wiedzie swoje nędzne życie zawsze pod batem jakiegoś króla, władcy czy pana, który bez wahania poświęci ich w bitwie albo przepędzi, kiedy nie będą już mogli pracować.

Ale zawsze mogą uciec, podpowiedziała Perdita.

— Ale zawsze mogą uciec!

— Naprawdę? Pieszo? Z rodziną? I bez pieniędzy? Zwykle nawet nie próbują. Większość ludzi godzi się z większością rzeczy.

— To obrzydliwa, cyniczna…

Dokładna, rzuciła Perdita.

— …dokła… Nie!

Vlad uniósł brwi.

— Masz tak niezwykły umysł, Agnes. Oczywiście, nie należysz do… bydła. Przypuszczam, że żadna z czarownic nie należy. Wywiecie, o co wam chodzi. — Uśmiechnął się szeroko, szczerząc zęby, co u wampira nie wyglądało miło. — Też chciałbym wiedzieć. Chodź.

Nie mogła się oprzeć jego pociągnięciu, chyba że chciała, by wlókł ją po ziemi.

— Zrobiłyście na ojcu wrażenie — rzucił przez ramię. — Uważa, że wszystkie powinniśmy zmienić w wampiry. Mówi, że i tak jesteście już w połowie drogi. Ale ja bym wolał, żebyś sama się przekonała, jakie to może być wspaniałe.

— Jasne, że wspaniałe. Miałabym bez przerwy łaknąć krwi?

— Bez przerwy łakniesz czekolady, prawda?

— Jak śmiesz!

— Krew jest dość uboga w węglowodany. Twoje ciało się dostosuje. Stracisz zbędne funty…

— To obrzydliwe!

— Będziesz całkowicie nad sobą panować.

— Nie słucham cię!

— Wystarczy tylko małe ukłucie!

— Nie będziesz miał okazji!

— Ha! Cudownie! — zawołał Vlad.

Po czym, ciągnąc Agnes za sobą, skoczył w przepaść wąwozu Lancre.

Babcia Weatherwax otworzyła oczy. W każdym razie musiała założyć, że są otwarte. Czuła, że poruszyły się powieki. Przed nią była ciemność — aksamitnie czarna, bezgwiezdna, jak dziura w przestrzeni. Ale za nią było światło. Stała plecami do światła, czuła je, widziała na swoich dłoniach. Przepływało obok, zakreślało ciemność, która była długim, głębokim, mrocznym cieniem jej samej na…

…czarnym piasku. Zachrzęścił pod podeszwami, kiedy przestąpiła z nogi na nogę.

To była próba. Wszystko było próbą. Wszystko było rywalizacją. Życie codziennie stawiało przed człowiekiem wyzwania. Człowiek musiał cały czas na siebie uważać. Musiał dokonywać wyborów. I nigdy nikt nie mówił, co wybrać należy. Owszem, niektórzy kapłani twierdzili, że później dostaje się oceny, ale jaki to ma sens?

Żałowała, że nie może myśleć szybciej. Odnosiła wrażenie, że jej głowę wypełnia mgła.

To… to nie jest rzeczywiste miejsce. Nie, nie tak należy o nim myśleć. To nie jest zwyczajne miejsce. Może być o wiele bardziej rzeczywiste niż Lancre. Jej cień przecinał je, czekając…

Zerknęła na wysoką, milczącą postać obok siebie.

DOBRY WIECZÓR.

— Och… To znowu ty.

KOLEJNY WYBÓR, ESMERALDO WEATHERWAX.

— Światło i ciemność? To nigdy nie jest takie proste, wiesz dobrze. Nawet dla ciebie.

Śmierć westchnął.

NAWET DLA MNIE.

Babcia spróbowała ułożyć jakoś swoje myśli.

Które światło i która ciemność? Nie była na to przygotowana. Coś tu nie wydawało się właściwe. Nie takiej walki się spodziewała. Czyje światło? Czyj to umysł?

Głupie pytanie. Zawsze jest sobą.

Nigdy nie należy o tym zapominać.

Czyli… światło za nią, ciemność z przodu…

Zawsze powtarzała, że czarownice stoją między światłem a ciemnością.

— Umieram?

TAK.

— Czy umrę?

TAK.

Babcia przemyślała tę kwestię.

— Ale z twojego punktu widzenia każdy umiera i każdy umrze, prawda?

TAK.

— Więc tak właściwie niewiele mi pomogłeś, szczerze mówiąc.

PRZEPRASZAM. MYŚLAŁEM, ŻE CHCESZ ZNAĆ PRAWDĘ. MOŻE SPODZIEWAŁAŚ SIĘ RACZEJ GALARETKI Z LODAMI?

— Ha…

Nie było żadnego podmuchu powietrza, żadnego dźwięku prócz jej oddechu. Tylko jaskrawe białe światło z jednej strony i gęsta ciemność z drugiej… wyczekiwały.

Babcia słuchała czasem ludzi, którzy prawie umarli, ale powrócili, być może dzięki wprawnemu uderzeniu w odpowiednie miejsce albo usunięciu zbłąkanego kęsa, który wpadł nie do tej dziurki. Czasami opowiadali, że widzieli światło.

Tam właśnie powinna iść, podpowiedziała jej myśl. Ale… światło oznacza wejście czy wyjście?

Śmierć pstryknął palcami.

Na piasku przed nimi pojawił się obraz. Zobaczyła siebie klęczącą przy kowadle. Podziwiała efekt dramatyczny. Zawsze miała w sobie pewną skłonność do teatralnych gestów, choć nigdy by się do tego nie przyznała. Doceniała w pewien bezcielesny sposób tę moc, z jaką przeniosła w kowadło swój ból. Ktoś zepsuł trochę efekt, stawiając na drugim końcu czajnik.

Śmierć schylił się, podniósł garść piasku, uniósł dłoń i pozwolił, by piasek przesypywał mu się między palcami.

WYBIERAJ, powiedział. JAK ROZUMIEM, WYBIERANIE DOBRZE CI IDZIE.

— Czy jest jakaś rada, której mógłbyś mi udzielić? — spytała.

WYBIERZ DOBRZE.

Babcia odwróciła się twarzą do jaskrawej białej jasności i zamknęła oczy.

I cofnęła się.

Światło zmalało do maleńkiego, dalekiego punktu i zniknęło.

Czerń otoczyła ją nagle ze wszystkich stron, zamykając się wokół niczym ruchome piaski. Wydawało się, że nie ma żadnej drogi, żadnego kierunku. Kiedy się poruszyła, nie wyczuła ruchu.

Nie było żadnego dźwięku prócz delikatnego szumu piasku przesypującego się w jej głowie.

A potem głosy z jej cienia.

— …Z twojego powodu umarli tacy, którzy mogli żyć…

Słowa smagnęły ją, pozostawiając sine ślady w umyśle.

— Wielu przeżyło takich, którzy z pewnością by umarli — odpowiedziała.

Ciemność szarpała ją za rękawy.

— …zabijałaś…

— Nie. Pokazywałam drogę.

— … ha! To tylko słowa…

— Słowa są ważne — szepnęła w ciemność.

— …przyznałaś sobie prawo osądzania innych…

— Wzięłam na siebie obowiązek. To przyznaję.

— …znam każdą złą myśl, jaką kiedykolwiek miałaś…

— Wiem.

— …te, których nikomu nie ośmieliłabyś się powtórzyć…

— Wiem.

— …wszystkie małe sekrety, nigdy nie zdradzone…

— Wiem.

— …jak często pragnęłaś objąć ciemność…

— Tak.

— …tę moc, jaką byś zyskała…

— Tak.

— …obejmij ciemność…

— Nie.

— …poddaj mi się…

— Nie.

— …Lilith Weatherwax to uczyniła. Alison Weatherwax to uczyniła…

— Nikt nigdy tego nie udowodnił!

— …poddaj mi się…

— Nie. Znam cię. Zawsze cię znałam. Hrabia cię wypuścił, żebyś mnie dręczyła, ale zawsze wiedziałam, że tam jesteś. Walczyłam z tobą każdego dnia mego życia i nie oddam ci teraz zwycięstwa.

Otworzyła oczy i spojrzała w ciemność.

— Wiem, kim teraz jesteś, Esmeraldo Weatherwax — powiedziała. — Już mnie nie przestraszysz.

Ostatni promyk światła zgasł.

Babcia Weatherwax trwała w ciemności przez okres, którego nie potrafiła zmierzyć. Zdawało się, że absolutna pustka wessała w siebie cały czas i wszystkie kierunki. Nie było dokąd iść, ponieważ nie było żadnego tam.

Po okresie niemającym miary usłyszała jakiś dźwięk, najcichszy z szeptów na samej granicy słyszalności. Ruszyła w tamtą stronę. Słowa wypływały z czerni jak malutkie, wijące się złote rybki. Odnalazła ku nim drogę — teraz, kiedy znów istniał kierunek. Odpryski światła zmieniły się w dźwięki.

— …i prosi cię, byś w swym nieskończonym miłosierdziu zobaczył jasno drogę do swej tutaj interwencji…

Nie były to słowa, które kojarzyłaby ze światłem. Może to sposób, w jaki były wypowiadane… Ale miały też dziwne echo, drugi głos, wpleciony w ten pierwszy, złączony każdą sylabą…

— …jakie miłosierdzie? Ilu ludzi modliło się na stosie?Jak głupio muszę wyglądać, kiedy tak klęczę…

Aha… Jeden umysł pęknięty na połowy. Na tym świecie jest więcej Agnes, niż Agnes mogło się przyśnić, powiedziała sobie babcia. Dziewczyna zrobiła tyle, że nadała tej drugiej imię, a kiedy nadaje się czemuś imię, daje się życie…

W pobliżu było coś jeszcze, błysk o średnicy kilku fotonów, który zgasł, kiedy zaczęła go szukać wzrokiem. Na chwilę odwróciła uwagę, po czym spojrzała znowu. I znowu maleńka iskierka zgasła.

Coś się ukrywało.

Piasek przestał się sypać. Czas dobiegł końca.

Teraz miała się przekonać, kim jest.

Babcia Weatherwax otworzyła oczy i było tam światło.

Powóz zahamował w błocie na górskiej drodze. Woda przelewała się przez koła.

Niania wysiadła i poczłapała do Igora, który stał w miejscu, gdzie nie było drogi.

Tam, gdzie być powinna, pieniła się woda.

— Przedostsaniemy stsię? — spytał Igor.

— Prawdopodobnie, ale jeszcze gorzej będzie w dole, gdzie to wszystko spływa — stwierdziła niania. — Równiny były odcięte przez całą zimę, do teraz…

Spojrzała w drugą stronę. Droga wiła się dalej w góry, zalana, ale chyba przejezdna.

— Jaka jest najbliższa wioska w tamtą stronę? — spytała. — Jakaś z porządnym kamiennym budynkiem? Slake, prawda? Jest tam zajazd dla dyliżansów.

— Tak jestst. Stslake.

— W każdym razie pieszo nigdzie w taką pogodę nie dojdziemy — uznała niania. — Czyli musi być Slake.

Wróciła do powozu, który po chwili zawrócił. — Jakiś kłopot? — zainteresowała się Magrat. — Dlaczego jedziemy w górę?

— Zmyło drogę — wyjaśniła niania.

— Jedziemy do Uberwaldu?

— Tak.

— Ale tam są wilkołaki i wampiry, i…

— Owszem, ale nie wszędzie. Na głównej drodze powinnyśmy być bezpieczne. Zresztą nie mamy wielkiego wyboru.

— Chyba masz rację — zgodziła się Magrat z wahaniem.

— Poza tym mogłoby być gorzej — oświadczyła niania.

— W jaki sposób?

— No… mogłyby tu z nami jechać węże.

Agnes zobaczyła, jak przelatują obok skalnych ścian. Spojrzała w dół i dostrzegła pianę na wezbranej rzece. Świat wywinął kozła, kiedy Vlad zatrzymał się w powietrzu. Woda oblewała jej palce u nóg.

— Niech się stanie… lekkość — powiedział. — Chciałabyś być lekka jak powietrze, prawda, Agnes?

— My… mamy miotły — wykrztusiła Agnes.

Całe życie właśnie przemknęło jej przed oczami i czyż nie było nudne? — wtrąciła Perdita.

— Bezużyteczne, niezgrabne, głupie przedmioty — odparł Vlad. — I nie mogą zrobić tak…

Ściany wąwozu rozmazały się od prędkości. Zamek zniknął w dole. Chmury przemoczyły ją, a potem rozstąpiły się jak srebrzystobiała wełna pod zimnym, milczącym światłem księżyca.

Vlada obok nie było. Agnes zwolniła wznoszenie, wyrzuciła ręce na boki, by złapać to, czego nie ma, i zaczęła spadać…

Pojawił się, roześmiany, i chwycił ją w talii.

— …prawda? — zapytał.

Nie mogła mówić. Życie przesuwające się jej przed oczami w jedną stronę spotkało życie sunące przed oczami w przeciwnym kierunku. Słowa by ją teraz zawiodły, gdyż nie potrafiła zdecydować, kiedy jest „teraz”.

— A jeszcze niczego nie widziałaś — powiedział Vlad.

Strzępki chmur rozmyły się za nimi, kiedy pomknęli naprzód.

Chmury zniknęły. Może i były rzadkie jak dym, ale imitowały jakąś powierzchnię, co niosło ulgę. Teraz Agnes widziała ich oddalającą się granicę, a daleko w dole leżały zalane księżycem równiny.

— Ghjgh — zabełkotała, zbyt spięta i przerażona, by krzyczeć ze strachu. Juhuuu! — wrzasnęła w niej Perdita.

— Widzisz to? — Vlad wyciągnął rękę. — Widzisz światło wokół Krawędzi?

Agnes spojrzała w tamtą stronę, bo wszystko byłoby lepsze od patrzenia w dół.

Słońce znajdowało się pod Dyskiem. Jednak wokół ciemnej Krawędzi jego promienie odnajdywały drogę przez nieskończony wodospad, tworząc jaśniejącą wstęgę pomiędzy okrytym nocą oceanem a gwiazdami. Wyglądała rzeczywiście przepięknie, jednak Agnes czuła, że piękno łatwiej utkwi w oku patrzącego, jeśli nogi patrzącego stoją na czymś solidnym. Na wysokości dziesięciu tysięcy stóp oczy patrzącego mają tendencję do łzawienia.

Perdita uważała, że to piękne. Agnes zastanowiła się, czy — gdyby skończyła jako kolisty różowy rozprysk na skałach — Perdita nadal by istniała.

— Wszystko, czego tylko zapragniesz — szepnął Vlad. — Na zawsze.

— Chcę na dół — powiedziała Agnes.

Wtedy ją puścił.

Kształt Agnes miał jedną zaletę — idealnie nadawał się do spadania. Automatycznie przekręciła się brzuchem w dół; z rozwianymi z tyłu włosami unosiła się wśród wichury.

To dziwne, ale groza minęła. Była lękiem przed sytuacją, nad którą nie ma kontroli. Teraz, z rozłożonymi rękami, spódnicą trzepoczącą wokół nóg, z oczami łzawiącymi w lodowatym wichrze Agnes widziała przynajmniej, co niesie przyszłość — choćby nie była tak pojemna, by nieść zbyt wiele.

Może gdyby trafić w ośnieżone zbocze albo głęboką wodę… Chyba jednak mogłaś spróbować, odezwała się Perdita. Nie wydawał się całkiem zły.

— Zamknij się!

Miło by było, gdybyś przestała wyglądać, jakbyś nosiła pod spódnicą pełne sakwy.

— Zamknij się!

I miło by było, gdybyś nie uderzyła o skały jak balon napełniony wodą…

— Zamknij się! A poza tym widzę jakieś jezioro. Chyba dam radę polecieć tam ukosem.

Przy tej prędkości to jak trafić w ziemię.

— Skąd o tym wiesz? Ja nie wiem. To skąd ty możesz wiedzieć?

Wszyscy wiedzą.

Vlad pojawił się obok Agnes w swobodnej pozie, jakby siedział w powietrzu na sofie.

— Podoba ci się? — zapytał.

— Na razie wszystko w porządku — odparła, nie patrząc na niego.

Poczuła, że dotknął jej dłoni. Nie odebrała żadnego wrażenia nacisku, ale przestała spadać. Znów była lekka jak powietrze.

— Dlaczego to wszystko robisz? — spytała. — Jeśli chcesz mnie ugryźć, to załatw sprawę od razu.

— Och, nie mogę do tego dopuścić.

— Zrobiliście to babci! — krzyknęła Agnes.

— Tak, ale jeśli to wbrew czyjejś woli… wtedy staje się taki… no, posłuszny. Jest właściwie myślącym jedzeniem. Ale jeśli ktoś przyjmuje w siebie noc z własnej chęci, cóż, to całkiem inna historia, droga Agnes. A ty jesteś zbyt interesująca, żeby stać się niewolnikiem.

— Powiedz mi — rzekła Agnes, kiedy pod nimi przesunął się szczyt góry — dużo już miałeś dziewcząt?

Vlad wzruszył ramionami.

— Jedną czy dwie. Wiejskie dziewuchy. Służące.

— I co się z nimi stało, jeśli wolno spytać?

— Nie patrz tak na mnie. Nadal zatrudniamy je w zamku.

Agnes gardziła nim. Perdita jedynie go nienawidziła, co jest przeciwnym biegunem miłości — i równie atrakcyjnym.

…ale niania mówiła, że jeśli zdarzy się najgorsze… a on ci zaufa… Mają już babcię…

— Jeśli zostanę wampirem — powiedziała — przestanę odróżniać dobro od zła.

— To trochę dziecinne, nie sądzisz? Przecież to tylko różne spojrzenia na to samo. Nie zawsze musisz robić to, czego chciałaby od ciebie reszta świata.

— Ciągle się nią bawisz?

Lacrimosa szła ku nim w powietrzu. Agnes zauważyła za nią inne wampiry.

— Ugryź ją albo zostaw — ciągnęła. — Na demony, straszna z niej klucha. Chodź, szuka cię ojciec. One kierują się do naszego zamku. Czy to nie aż nazbyt głupie?

— To moja sprawa, Lacci — rzucił Vlad.

— Każdy chłopak powinien mieć jakieś hobby, ale doprawdy… — Lacrimosa przewróciła oczami w ciemnych obwódkach.

Vlad uśmiechnął się do Agnes.

— Chodź z nami — zaproponował.

Babcia mówiła, że powinnaś być razem z tamtymi, przypomniała Perdita.

— Tak, ale jak je znajdę, kiedy już tam będziemy? — spytała Agnes na głos.

— Och, my je znajdziemy.

— Chciałam…

— Chodź. Nie chcemy skrzywdzić twoich przyjaciółek…

— Za bardzo — dodała Lacrimosa.

— Albo… możemy zostawić cię tutaj — rzekł z uśmiechem Vlad.

Agnes rozejrzała się. Wylądowali na szczycie góry, powyżej warstwy chmur. Miała wrażenie, że jest jej ciepło i lekko, co nie było właściwe. Nawet na miotle nigdy się tak nie czuła — zawsze była świadoma ciągnącej ją w dół grawitacji. Ale gdy wampir trzymał ją za rękę, każda jej cząstka była pewna, że może unosić się przez wieczność.

Poza tym… jeśli nie pójdzie z nimi, czeka ją albo bardzo długa, albo wręcz niezwykle krótka droga na dół.

Poza tym… musi przecież odszukać dwie pozostałe, a trudno tego dokonać, jeśli umiera się w jakiejś skalnej szczelinie.

Poza tym… nawet jeśli kły trochę mu urosły i fatalnie dobiera kamizelki, Vlad chyba rzeczywiście czuje do niej pociąg. A przecież nawet nie mam ciekawej szyi…

Podjęły decyzję.

— Gdyby uwiązać ją na sznurku, moglibyśmy chyba holować ją jak balon — stwierdziła Lacrimosa.

Poza tym zawsze istniała szansa, że w pewnym momencie może znaleźć się w pokoju sama z Lacrimosa. Wtedy nie potrzebowałaby czosnku ani kołka, ani topora. Wystarczyłaby chwila rozmowy o ludziach, którzy są zbyt niesympatyczni, zbyt złośliwi, zbyt szczupli… Tylko pięć minut, sam na sam.

I może jeszcze szpilka, dodała Perdita.

Pod króliczą dziurą, poniżej nasypu, była szeroka, niska komora. Korzenie drzew oplatały kamienie w ścianach.

Wokół Lancre takich miejsc było mnóstwo. Królestwo istniało tu od wielu lat, od czasu, kiedy cofnął się lód. Plemiona rabowały, uprawiały ziemię, budowały i wymierały. Gliniane ściany i słomiane strzechy domów dawno już przegniły i rozsypały się, ale pod wzgórzami przetrwały domostwa umarłych. Nikt już nie wiedział, kto został tam pochowany. Od czasu do czasu jakiś stos odpadków obok borsuczej nory ukazywał kawałek kości albo odłamek zardzewiałej zbroi. Lancryjczycy sami nie prowadzili wykopalisk, uznając w swej wiejskiej prostocie, że urwanie głowy przez mściwego podziemnego ducha zwykle przynosi pecha.

Jeden czy dwa stare kurhany zostały przez lata odsłonięte, a ich wielkie kamienie tworzyły własne legendy. Jeśli wieczorem zostawić przy którymś z nich niepodkutego konia, a na kamieniu położyć sześć pensów, to rankiem sześć pensów zniknie, a konia też już się nigdy nie zobaczy…

W głębi, na klepisku pod wałem płonął ogień, wypełniając komorę dymem, który uchodził przez liczne ukryte otwory.

Obok leżał kamień w kształcie gruszki.

Verence spróbował usiąść, ale ciało nie chciało go słuchać.

— Duchoj sykuj, hej — powiedział kamień.

I wysunął nogi. Była to, jak sobie uświadomił, kobieta, a w każdym razie samica, niebieska jak pozostałe krasnale, ale wysoka przynajmniej na stopę i tak gruba, że niemal kulista. Wyglądała dokładnie tak jak te figurki z dawnych czasów lodu i mamutów, kiedy mężczyźni szukali u kobiet przede wszystkim ilości. Ze względu na skromność albo żeby jakoś zaznaczyć równik, osobniczka miała na sobie coś, co Verence mógł określić jako tutu. Całość przypominała mu bąka, którym się bawił w dzieciństwie.

— Kelda mówi — odezwał się chrapliwy głos przy jego uchu — że… mosz się… gotować.

Verence odwrócił głowę w drugą stronę i spróbował zogniskować wzrok na małym, pomarszczonym krasnalu stojącym mu przed nosem. Ten krasnal miał skórę wyblakłą i długą siwą brodę. Chodził o dwóch laskach.

— Gotować? Do czego?

— Dobrze. — Stary krasnal stuknął laskami o ziemię. — Krakowoć cienieńka, Feegle!

Niebieskie ludziki rzuciły się z mroku na Verence’a. Pochwyciły go setki rąk. Ich ciała stworzyły ludzką piramidę, podciągając go i opierając o ścianę. Niektórzy opuszczali się z przebijających strop korzeni drzew i ciągnęli za nocną koszulę, by utrzymał się w pionie.

Duża grupa przebiegła po podłodze, dźwigając pełnowymiarową kuszę. Oparli ją o kamień obok niego.

Kelda zniknęła w cieniu i wróciła po chwili, zaciskając pulchne pięści. Podeszła do ognia, wyciągnęła ręce nad płomieniem.

— Jin! — zawołał stary krasnal.

— Zaraz — odezwał się Verence — ona celuje mi…

— Jin! — krzyknęli Nac mac Feegle’owie.

— …ton!

— Ton!

— Ehm, dokładnie w…

— Tetra!

Kelda wrzuciła coś do ognia. Zahuczał jasny płomień, barwiąc całą komorę na biało i czarno. Verence mrugnął.

Kiedy znowu mógł widzieć, tuż przy jego uchu sterczał ze ściany bełt.

Białe światło tańczyło jeszcze na ścianach, gdy kelda warknęła jakiś rozkaz. Brodaty krasnal znowu stuknął laskami.

— Teroz musisz odejść. Juu!

Feegle’owie puścili Verence’a, który zrobił kilka chwiejnych kroków i przewrócił się na podłogę. Uniósł wzrok.

Jego cień skręcał się na ścianie, gdzie został przyszpilony. Wił się przez chwilę, próbując niematerialnymi rękami dosięgnąć bełtu, a potem się rozpłynął.

Verence podniósł rękę. Zdawało się, że tutaj też rzuca cień, ale ten przynajmniej wydawał się całkiem zwyczajny.

Stary krasnal przykuśtykał do niego.

— Teraz wszystko dobrze — powiedział.

— Zastrzeliliście mój cień? — zapytał Verence.

— Ano, możes go nazwać cieniem — zgodził się krasnal. — To był wpływ, co go na ciebie rzucili. Ale roz-dwa będziesz znowu zdrowy i chyzy.

— Chyzy?

— Chyży. No, żwawy — wyjaśnił spokojnie krasnal. — Witaj, twoja królewskość. Jestem Człowiekiem Wielkiej Aggie. Ty byś mie nazwoł premierem, myślę. Mosz chętkę na wielki kielich i spalony bannok, póka co?

Verence roztarł twarz. Już czuł się lepiej. Mgła odpływała.

— Jak mogę się wam odwdzięczyć? — zapytał.

Oczy krasnala błysnęły zadowoleniem.

— No, isto jest taka ciut drobnostka, co to karlowo Ogg mówiła, że mógłbyś nam doć, cołki nieważna — powiedział.

— Wszystko, czego zechcecie — zapewnił Verence.

Dwaj krasnale podeszli, uginając się pod ciężarem zwoju pergaminu, który rozwinęli przed królem. W ręku starca pojawiło się pióro.

— To się nazywa podpis — wyjaśnił, gdy Verence patrzył na drobne pismo. — Ino przypilnuj, coby parafować wszystkie subklauzule i kodycyle. My z Nac mac Feegle’ów jesteśmy prostym ludem — dodał — ale piszemy bardzo skump-liku-wane dokumenta.

Wielce Oats zamrugał, spoglądając na babcię ponad złożonymi dłońmi. Zauważyła, że jego wzrok przesuwa się w bok, w stronę siekierki, a potem wraca ku niej.

— Nie zdążysz jej dosięgnąć — powiedziała, nie poruszając się. — Jeśli zamierzałeś jej użyć, to powinieneś już trzymać ją w garści. Modlitwy są dobre, owszem, widzę, że pomagają ci w uspokojeniu myśli. Ale siekiera to siekiera, niezależnie od tego, w co wierzysz.

Oats opanował się trochę. Spodziewał się raczej skoku do gardła.

— Czy Hodgesaargh zaparzył herbatę? Strasznie mi zaschło w gardle — powiedziała babcia.

Zdyszana, oparła się o kowadło. Kątem oka zauważyła, że Oats wolno przesuwa rękę…

— Przyniosę… Zapytam… Zaraz…

— Ten sokolnik to człowiek z głową na właściwym miejscu. Jakieś ciasteczko też się pewnie nie zmarnuje.

Oats pochwycił rękojeść siekiery.

— Wciąż nie dość szybko — stwierdziła babcia. — Ale trzymaj ją. Najpierw topór, potem modły. Wyglądasz mi na kapłana. Kto jest twoim bogiem?

— No… Om.

— To jest on czy ona?

— On. Tak. Stanowczo on. — Dziwne, ale to była jedyna kwestia, która nigdy nie doprowadziła do schizmy. — Nie przeszkadza to pani?

— A dlaczego miałoby przeszkadzać?

— No bo… pani koleżanki stale mi powtarzały, że Omnianie palili kiedyś czarownice…

— Nigdy w życiu — stwierdziła krótko babcia.

— Muszę przyznać, niestety, że zapisy dowodzą…

— Nigdy nie palili czarownic — rzekła babcia. — Zapewne palili jakieś staruszki, które za głośno narzekały albo nie mogły uciec. Tak że nie szukałabym palonych czarownic — dodała, zmieniając pozycję. — Chociaż mogłabym szukać czarownic, które paliły innych. Nie wszystkie jesteśmy miłe.

Oats przypomniał sobie hrabiego, który wspominał o swoim udziale w tworzeniu Arca Instrumentorum…

Te księgi były bardzo stare… Ale wampiry także. Były niemal kanoniczne! Lodowaty nóż zwątpienia wcisnął się głębiej w jego umysł. Któż wie, kto naprawdę co napisał? Komu można zaufać? Gdzie jest pismo święte? Gdzie jest prawda?

Babcia wstała, podeszła do ławy, gdzie Hodgesaargh zostawił swój słój ognia. Przyjrzała mu się uważnie.

Oats mocniej chwycił drzewce siekiery. Musiał przyznać, że w tej chwili bardziej dodawało mu to ducha niż modlitwa. Może należy zacząć od drobnych prawd. Na przykład: trzyma w ręku siekierę…

— Chcia… chciałbym się upewnić — rzekł. — Czy jest pani… wampirem?

Zdawało się, że babcia Weatherwax nie usłyszała.

— Gdzie ten Hodgesaargh z herbatą? — powiedziała.

W drzwiach stanął sokolnik z tacą.

— Miło widzieć panią znowu na nogach, pani Weatherwax.

— W samą porę.

Herbata chlupnęła, gdy babcia przyjęła podany kubek. Ręka jej się trzęsła.

— Hodgesaargh…

— Tak, proszę pani?

— Widzę, że masz tu ognistego ptaka, tak?

— Nie, proszę pani.

— Widziałam cię, jak na niego polowałeś.

— I znalazłem go. Ale został zabity, proszę pani. Została po nim tylko wypalona ziemia.

— Opowiedz mi o tym dokładnie.

— Czy to właściwa pora? — wtrącił Oats.

— Tak — odrzekła babcia Weatherwax.

Oats siedział i słuchał. Hodgesaargh był oryginalnym bajarzem, całkiem dobrym, choć w specyficznym stylu. Gdyby miał na przykład opowiedzieć sagę o wojnie tsortiańskiej, czyniłby to w terminach obserwowanych tam ptaków, zauważając każdego kormorana, notując każdego pelikana, opisując każdą krążącą nad polem bitwy rybitwę. Jacyś ludzie w zbrojach zapewne pojawiliby się na którymś etapie, bo siadały na nich kruki.

— Feniks nie składa jaj — wtrącił Oats w pewnej chwili. Była to chwila kilka chwil późniejsza od chwili, kiedy zapytał sokolnika, czy coś pił.

— Jest ptakiem — odparł Hodgesaargh. — Ptaki to robią. Jeszcze nigdy nie spotkałem ptaka, co by nie składał jaj. Znalazłem nawet skorupkę.

Pobiegł do ptaszarni. Oats uśmiechnął się nerwowo do babci.

— Prawdopodobnie kawałki kurzego jajka — powiedział. — Czytałem o feniksie. To mityczna istota, symbol…

— Nie jestem taka pewna — odparła. — Nigdy nie widziałam żadnego z bliska.

Sokolnik wrócił, ściskając w rękach nieduże pudełko. Wypełniały je strzępy wełny, a na środku leżał stosik rozbitych skorupek. Oats obejrzał kilka odłamków — były srebrzystoszare i bardzo lekkie.

— Znalazłem je w popiele.

— Nikt jeszcze nigdy nie twierdził, że znalazł skorupkę jaja feniksa — rzekł Oats oskarżycielskim tonem.

— Nie wiedziałem o tym, proszę pana. W przeciwnym razie bym nie szukał.

— Zastanawiam się, czy w ogóle ktoś szukał — mruknęła babcia. Przesunęła palcem odłamki. — Aha…

— Pomyślałem, że może feniksy żyły kiedyś w jakimś bardzo niebezpiecznym miejscu… — zaczął Hodgesaargh.

— Każde jest niebezpieczne dla pisklęcia — odparła babcia. — Ale widzę, że myślałeś nad tym, Hodgesaargh.

— Dziękuję, pani Weatherwax.

— Szkoda, że nie pomyślałeś trochę dalej.

— To znaczy?

— Tu są kawałki skorupek więcej niż jednego jaja.

— To znaczy?

— Hodgesaargh — tłumaczyła cierpliwie babcia. — Ten feniks złożył więcej niż jedno jajo.

— Co? — zdumiał się Oats. — To przecież niemożliwe! Według mitologii…

— Ach, mitologia… — mruknęła babcia. — Mitologia to tylko bajki ludów, które wygrały, bo miały większe miecze. Akurat odpowiedni ludzie, by zwracać uwagę na bardziej wyrafinowane kwestie ornitologii. Zresztą jedno czegokolwiek raczej nie przetrwa długo, prawda? Ogniste ptaki mają swoich wrogów, tak samo jak wszystko pozostałe. Proszę mi podać rękę, panie Oats. Ile masz ptaków w ptaszarni, Hodgesaargh?

Sokolnik spojrzał na swoje palce.

— Pięćdziesiąt.

— Liczyłeś je ostatnio?

Stali i patrzyli, jak przechodził od słupka do słupka. A potem stali i patrzyli, jak idzie z powrotem i liczy ponownie. Później przez dłuższą chwilę wpatrywał się w swoje palce.

— Pięćdziesiąt jeden? — podpowiedziała babcia.

— Nie rozumiem tego, proszę pani.

— W takim razie może policz je gatunkami.

Tym razem w wyniku okazało się, że jest dziewiętnaście smętków klapodziobych, choć powinno ich być osiemnaście.

— Może jakiś przyleciał, bo zobaczył inne — zastanawiał się Oats. — Gołębie tak robią.

— To tak nie działa, proszę pana — zapewnił sokolnik.

— Jeden z nich nie ma uprzęży — oświadczyła babcia. — Możesz mi wierzyć.

Znaleźli go z tyłu. Był trochę mniejszy od innych smętków i zwisał potulnie ze swojej grzędy.

Niewiele ptaków potrafi siedzieć bardziej potulnie od lancrańskiego jaustrzębia, czyli smętka kłapodziobego, drapieżnika, który wciąż poszukuje opcji wegetariańskiej. Większość czasu i tak przesypia, ale gdy zmuszony jest szukać pożywienia, siada gdzieś na gałęzi, osłonięty od wiatru, i czeka, aż coś samo zdechnie. W ptaszarni smętki początkowo siadają na grzędzie, jak inne ptaki, ale potem, z pazurami ściskającymi drążek, zasypiają spokojnie głową w dół. Hodgesaargh hodował je, ponieważ występowały jedynie w Lancre i podobało mu się ich upierzenie; jednak wszyscy doświadczeni sokolnicy zgadzali się, że jedyną metodą upolowania czegokolwiek za pomocą jaustrzębia jest wystrzelenie go z procy do celu.

Babcia wyciągnęła rękę.

— Przyniosę rękawicę — zaoferował się Hodgesaargh, ale tylko potrząsnęła głową.

Ptak przeskoczył na jej dłoń.

Babcia syknęła. Cienkie nitki zieleni i błękitu na moment zapłonęły na jej ręce niczym gaz bagienny.

— Dobrze się pani czuje? — zatroszczył się Oats.

— Jak nigdy. Potrzebny mi ten ptak, Hodgesaargh.

— Jest ciemno, proszę pani.

— To bez znaczenia. Ale musi być w kapturze.

— Nigdy nie zakładam jaustrzębiom kaptura. Nie sprawiają kłopotów.

— Ten ptak… Myślę, że jeszcze nikt nigdy takiego nie widział. Załóż mu kaptur.

Hodgesaargh zawahał się. Przypomniał sobie krąg wypalonej ziemi, a przed nim coś, co poszukiwało kształtu, w którym mogłoby przeżyć.

— To jaustrząb, proszę pani… Prawda?

— Dlaczego pytasz? — odpowiedziała powoli babcia. — W końcu ty tu jesteś sokolnikiem.

— Bo znalazłem… w lesie… widziałem…

— Co widziałeś, Hodgesaargh?

Pod jej surowym spojrzeniem zrezygnował. Pomyśleć, że chciał schwytać feniksa! Najgorsze, co mogło go czekać ze strony innych ptaków, to skaleczenie, lekkie krwawienie. Przypuśćmy, że wtedy go trzymał… Nagle poczuł gorące pragnienie pozbycia się stąd groźnego ptaka.

Chociaż to dziwne, ale inne ptaki wcale nie były niespokojne. Każda okryta kapturem głowa kierowała się w stronę tego małego osobnika, którego babcia trzymała na dłoni. Każda ślepa, zasłonięta kapturem głowa…

Hodgesaargh sięgnął po kaptur. Kiedy mocował go na ptasim łebku, zdawało mu się, że dostrzega pod spodem złoty błysk.

Zakwalifikował to jako nie swój interes. Wiele lat przeżył szczęśliwie w zamku, wiedząc, gdzie są jego interesy. Nagle był absolutnie pewny, że nie tutaj. I całe szczęście.

Babcia kilka razy odetchnęła głęboko.

— Dobrze — rzekła. — A teraz pójdziemy do zamku.

— Po co? Dlaczego? — zdziwił się Oats.

— Wielkie nieba, człowieku… A jak myślisz?

— Wampiry odeszły — stwierdził kapłan. — Kiedy pani… dochodziła do siebie. Pan Hodgesaargh to odkrył. Zostali tylko żołnierze i no… służba. Było dużo hałasu i powóz też odjechał. Wszędzie jest pełno straży.

— W takim razie jak powóz się wydostał?

— To był powóz wampirów, a ich sługa powoził. Ale Jason Ogg twierdzi, że widział też panią Ogg.

Babcia oparła się o ścianę.

— Dokąd pojechały?

— Słyszałem, że potrafi pani czytać w myślach czy coś…

— Młody człowieku, w tej chwili nie jestem w stanie odczytać nawet własnych myśli.

— Proszę posłuchać, pani babciu Weatherwax, to dość oczywiste, że jest pani osłabiona utratą krwi…

— Nie ośmielaj się mówić mi, jaka jestem — przerwała mu. — Nawet nie próbuj. Do rzeczy… Dokąd Gytha Ogg by je zabrała?

— Myślę…

— Uberwald — uznała babcia. — Na pewno.

— Co? Skąd pani może wiedzieć?

— Bo nigdzie we wsi nie byłyby bezpieczne, w taką noc nie poszłaby na rosochaty grunt, jeszcze z małym dzieckiem, a jazda w dół, na równiny, to całkiem głupi pomysł, bo nie ma tam żadnej osłony, a zresztą na pewno już zmyło drogę.

— Ale wtedy ruszałyby w paszczę niebezpieczeństwa!

— Gorszą niż tutaj? W Uberwaldzie znają się na wampirach. Są przyzwyczajeni. Mają tam bezpieczne miejsca. Na przykład bardzo solidne gospody wzdłuż szlaku dyliżansów. Niania jest praktyczna. Na pewno o tym pomyślała. — Skrzywiła się i dodała: — Ale i tak trafią do zamku wampirów.

— Och, na pewno nie!

— Czuję to we krwi — odparła babcia. — To cały kłopot z Gythą Ogg: jest zbyt praktyczna. — Urwała na chwilę. — Wspominałeś o strażach?

— Zamknęli się w fortecy, psze pani — odezwał się głos od drzwi.

Był to Shawn Ogg, a za nim reszta gniewnego tłumu. Zbliżył się niepewnie, wyciągając przed siebie rękę.

— No to całe szczęście — uznała babcia.

— Ale nie możemy się tam dostać, psze pani.

— Co z tego? A oni mogą się wydostać?

— No… nie, właściwie nie. Ale mają tam zbrojownię. Całą naszą broń! I piją!

— Co ty masz w ręku?

Shawn spuścił wzrok.

— To jest lancrański scyzoryk wojskowy — wyjaśnił. — Bo… no, mój miecz też został w zbrojowni.

— A ma specjalne ostrze do wyciągania żołnierzy z zamków?

— Eee… nie.

Babcia przyjrzała się dokładniej.

— Co to jest takie poskręcane?

— Och, to nastawne urządzenie do wygrywania dyskusji ontologicznych. Król o nie prosił.

— I działa?

— No… jeśli odpowiednio pokręcić…

— A to?

— To narzędzie do wydobywania zasadniczych prawd z danego stwierdzenia — odparł Shawn.

— Też je zamówił Verence, co?

— Tak, babciu.

— Przydatne żołnierzom, co? — rzucił Oats.

Zerknął na babcię. Zmieniła się, gdy tylko tamci weszli. Wcześniej była zgarbiona i zmęczona. Teraz stała wyprostowana z godnością, podtrzymywana rusztowaniem dumy.

— O tak, psze pani, bo kiedy tamta strona krzyczy: „Zaraz pourzynamy wam ja… jakieś części ciała” — poprawił się zaczerwieniony Shawn — …i takie rzeczy…

— Tak?

— Można wykryć, czy mają rację.

— Potrzebny mi koń — oznajmiła babcia.

— Jest ten stary koń pociągowy Poorchicka… — zaczął Shawn.

— Za wolny.

— Ja… no… mam muła — zaoferował się Oats. — Król był tak łaskawy, że pozwolił mi trzymać go w stajniach.

— Ani jedno, ani drugie, co? — rzuciła babcia. — Pasuje do ciebie. W takim razie mnie też wystarczy. Osiodłaj go zaraz, a ja wyruszę ściągnąć dziewczęta z powrotem.

— Co? Myślałem, że ma panią zawieźć do chatki! Uberwald? Samotnie? Nie mogę pani na to pozwolić!

— Nie prosiłam cię o żadne pozwolenia. Osiodłaj go zaraz. Inaczej Om się rozgniewa, jak sądzę.

— Przecież ledwie pani stoi!

— Bardzo dobrze stoję! No, dalej!

Oats zwrócił się o wsparcie do zebranych Lancryjczyków.

— Nie pozwolicie chyba słabej staruszce w taką noc ruszać na spotkanie z potworami, prawda?

Przez chwilę przyglądali mu się uważnie, na wypadek gdyby przytrafiło mu się coś interesująco fatalnego. Wreszcie odezwał się ktoś z tylnych szeregów:

— A czemu mamy się przejmować jakimiś potworami?

— To jest babcia Weatherwax — dodał Shawn Ogg. — I tyle.

— Przecież to stara kobieta! — zawołał Oats.

Tłum cofnął się o kilka kroków. Przebywanie zbyt blisko Oatsa wyraźnie mogło być niebezpieczne.

— A czy wy byście wyruszyli samotnie w taką burzliwą noc?

— Zależy, czybym wiedział, gdzie jest babcia Weatherwax — odpowiedział głos z tyłu.

— Niech ci się nie wydaje, że tego nie słyszałam, Bestialstwo Woźnico — rzuciła groźnie babcia, ale w jej głosie zabrzmiał lekki ton satysfakcji. — To jak, przygotuje pan tego muła, panie Oats?

— Na pewno może pani chodzić?

— Jasne!

Oats zrezygnował. Babcia uśmiechnęła się tryumfalnie i przeszła przez tłum w kierunku stajni. Oats biegł za nią truchcikiem. Kiedy skręcił za róg, prawie się z nią zderzył. Stała sztywna jak kij.

— Czy ktoś jeszcze mnie obserwuje? — spytała.

— Co? Nie, chyba nie. Oprócz mnie, oczywiście.

— Ty się nie liczysz.

Osunęła się i byłaby upadla. Pochwycił ją, a ona uderzyła go pięścią w ramię. Jaustrząb żałośnie zatrzepotał skrzydłami.

— Puszczaj! Pośliznęłam się tylko.

— Tak, tak, oczywiście. Pośliznęła się pani — powtórzył uspokajającym głosem.

— I nie próbuj mi tu ustępować!

— Tak, naturalnie.

— Chodzi o to, że nie mogę pozwolić, by wszystko się rozjechało.

— Tak jak pani nogi przed chwilą.

— Właśnie.

— Więc może wezmę panią pod rękę, bo straszne tu błoto.

W mroku ledwie mógł rozróżnić jej twarz. Był to obraz, jakiego nie powiesiłby raczej nad kominkiem. Wyraźnie wrzała tam jakaś wewnętrzna debata.

— No, jeśli się boisz, że upadniesz… — powiedziała.

— Tak jest, otóż to — zgodził się Oats z wdzięcznością. — Przed chwilą o mało co nie zwichnąłem sobie nogi w kostce.

— Zawsze powtarzam, że dzisiejszym młodym ludziom zwyczajnie brakuje wytrzymałości — ciągnęła babcia, jakby chciała wypróbować nową myśl.

— Zgadza się, brak nam wytrzymałości.

— I wzrok masz pewnie gorszy ode mnie, przez to całe czytanie.

— Jestem ślepy jak nietoperz, to prawda.

— No dobrze.

I tak, w niepełnym porozumieniu i potykając się niekiedy, pomaszerowali do stajni.

Muł potrząsnął łbem, gdy zobaczył babcię w swej otwartej zagrodzie. Od razu zrozumiał, że będą kłopoty.

— Jest trochę narowisty — ostrzegł Oats.

— Naprawdę? Zobaczymy, co da się zrobić.

Podeszła chwiejnie do zwierzęcia i ściągnęła mu ucho do poziomu swoich ust. Szepnęła coś. Muł zamrugał.

— No to załatwione — stwierdziła. — Pomóż mi wsiąść.

— Założę mu uprząż…

— Młody człowieku, może chwilowo nie jestem w najlepszej formie, ale w dniu, kiedy na dowolnym stworzeniu będę potrzebowała uprzęży, mogą mnie położyć do łóżka łopatą. Podstaw mi rękę i uprzejmie odwróć przy tym wzrok.

Oats się poddał. Splótł palce, tworząc stopień, po którym wspięła się na siodło.

— Może pojadę z panią?

— Jest tylko jeden muł. Zresztą tylko byś przeszkadzał. Cały czas musiałabym się tobą przejmować.

Zsunęła się powoli na drugą stronę muła i upadła na słomę. Jaustrząb podfrunął i wylądował na belce. Oats tego nie zauważył, więc się nie zastanawiał, w jaki sposób zakapturzony ptak może tak pewnie latać.

— Madame, znam się trochę na medycynie. Nie jest pani w stanie dosiadać czegokolwiek.

— Nie w tej chwili, przyznaję — zgodziła się babcia nieco przytłumionym głosem. Odgarnęła słomę z twarzy. — Ale niech się tylko podniosę…

Pomógł jej wstać.

— No dobrze! Dobrze! Powiedzmy, że ja pojadę, a pani siądzie za mną. Nie waży pani więcej niż moja fisharmonia, a z nią nie miałem kłopotów.

Babcia sprawiała wrażenie pijanej — na takim etapie, kiedy rzeczy wcześniej nierozważane wydają się nagle całkiem dobrym pomysłem, na przykład następny kieliszek. Zdawało się, że podjęła decyzję.

— No, skoro się upierasz…

Oats znalazł kawałek powroza i po niejakich trudnościach — powodowanych przez babcię, która twardo uważała, że wyświadcza mu przysługę — przywiązał ją z tyłu do siodła.

— Bylebyś tylko nie zapominał, że nie prosię, byś ze mną jechał, i nie potrzebuję twojej pomocy — zaznaczyła z naciskiem.

— Prosię?

— No to proszę — poprawiła się. — Tak mi zeszło na wiejskie gadanie.

Przez chwilę Oats wpatrywał się w ciemność. Potem zsiadł, zsadził babcię, mimo protestów oparł ją o ścianę, po czym zniknął wśród nocy. Wrócił po chwili, niosąc siekierę z kuźni, powrozem przywiązał ją sobie do pasa, po czym znów usadził babcię i dosiadł muła.

— Uczysz się — zauważyła.

Kiedy ruszyli, podniosła rękę. Jaustrząb sfrunął z belki i usiadł jej na dłoni.

Powietrze w rozkołysanym powozie zyskiwało wyraźną osobowość.

Magrat pociągnęła nosem.

— Przecież całkiem niedawno Esme przewijałam.

Po bezowocnych badaniach dziecka zajrzały pod siedzenie. Spał tam Greebo z wyciągniętymi w górę łapami.

— To do niego podobne — stwierdziła niania. — Nie minie otwartych drzwi, żeby nie zajrzeć do środka. Kochany kotek. I lubi być blisko mamusi.

— Otwórzmy okno — zaproponowała Magrat.

— Deszcz dostanie się do środka.

— Ale zapach się wydostanie. — Magrat westchnęła. — Wiesz, zostawiłyśmy co najmniej jedną torbę zabawek. Verence’owi bardzo zależało na tych mobilach.

— Naprawdę jeszcze za wcześnie, żeby to maleństwo męczyć edukacją — oświadczyła niania, zarówno by odwrócić uwagę Magrat od obecnych zagrożeń, jak też by bronić niewinnej ignorancji.

— Otoczenie dziecka jest bardzo ważne.

— Słyszałam, że kiedy byłaś w ciąży, kazał ci czytać budujące książki i słuchać modnej muzyki — powiedziała niania. Powóz wjechał w kałużę.

— Wiesz, książki mi nie przeszkadzały, ale fortepian nie działa jak należy… Słyszałam tylko Shawna ćwiczącego solo na trąbce.

— Nie jego wina, że nikt nie chciał grać z nim. — Powóz szarpnął, a niania poprawiła się na siedzeniu. — Całkiem niezłą szybkość to wyciąga.

— Szkoda, że zapomniałyśmy wanienki — zmartwiła się Magrat. — I chyba zostawiłyśmy torbę z zabawkową farmą. I kończą się pieluchy…

— Obejrzyjmy ją — postanowiła niania.

Mała Esme przeszła z rąk do rąk.

— Tak, przyjrzymy ci się… — wymruczała niania.

Małe błękitne oczka spojrzały jej w twarz. Różowa buzia na małej główce wydawała się myśleć, czy potraktować nianię jako jadalnię, czy toaletę.

— Całkiem nieźle jak na ten wiek — zauważyła niania. — Takie skupione spojrzenie… To niezwykłe u niemowlaków.

— O ile rzeczywiście jest tylko niemowlakiem — odparła Magrat posępnie.

— Daj spokój. Jeśli babcia tam jest, to się nie wtrąca. Nigdy się nie wtrąca. Zresztą jeśli nawet, to nie jej umysł. To nie tak działa.

— W takim razie co?

— Widziałaś, jak to robi. Jak myślisz?

— Powiedziałabym… że to wszystko, co ją czyni nią — zgadywała Magrat.

— Mniej więcej się zgadza. Zwija wszystkie te rzeczy i umieszcza gdzieś, gdzie jest bezpiecznie.

— Wiesz przecież, że ona nawet milczeć potrafi na swój szczególny sposób.

— O tak. Nikt nie potrafi być cicho tak jak Esme. Przez tę ciszę trudno usłyszeć własne myśli.

Podskoczyły na siedzeniach, gdy powóz przetoczył się przez dziurę w drodze.

— Nianiu…

— Tak, kochana?

— Verence’owi nic nie grozi, prawda?

— Pewnie. Powierzyłabym tym małym demonom absolutnie wszystko, z wyjątkiem baryłki piwa albo krowy. Nawet babcia uważa, że kelda jest naprawdę dobra…

— Kelda?

— Coś w rodzaju mądrej kobiety. O ile pamiętam, obecna nazywa się Wielka Aggie. Rzadko kiedy widuje się ich kobiety. Niektórzy mówią, że zawsze jest tylko jedna, jest keldą i rodzi setkę dzieciaków naraz.

— To brzmi… bardzo… — zająknęła się Magrat.

— Nie. Myślę, że to trochę jak z krasnoludami. Nie ma właściwie różnicy, tylko pod opaską biodrową…

— Babcia pewnie wie.

— Ale nie mówi — odparła niania. — Twierdzi, że to ich sprawa.

— I… z nimi będzie bezpieczny?

— O tak.

— On jest bardzo… łagodny, wiesz? — Zdanie zawisło w powietrzu.

— To miło.

— I jest dobrym królem.

Niania kiwnęła głową.

— Chciałabym tylko, żeby ludzie traktowali go… bardziej poważnie — ciągnęła Magrat.

— To przykre — zgodziła się niania.

— On bardzo ciężko pracuje. I martwi się o wszystko. Ale ludzie zwyczajnie go lekceważą.

Niania zastanowiła się, jak podejść do tej sprawy.

— Mógłby dopasować trochę koronę — spróbowała coś poradzić, gdy powóz podskoczył na nierówności. — Pod Miedzianką jest wielu krasnoludów, którzy chętnie ją zmniejszą.

— To tradycyjna korona, nianiu.

— Tak, ale gdyby nie uszy, biedak nosiłby ją zamiast kołnierza. I mógłby czasem powrzeszczeć.

— Nie, to niemożliwe. Nie cierpi krzyków.

— To fatalnie. Ludzie lubią czasem u króla trochę wrzasków. Jakieś beknięcie od czasu do czasu też zawsze budzi sympatię. Nawet libacje pewnie by pomogły, gdyby potrafił. Wiesz, żłopanie i inne takie.

— Wydaje mi się, że on myśli, że ludzie nie tego oczekują. Jest bardzo wyczulony na potrzeby nowoczesnego społeczeństwa.

— No tak. Widzę już, na czym polega problem — rzekła niania. — Ludzie potrzebują czegoś dzisiaj, ale na ogół jutro chcą już czegoś innego. Powiedz mu, żeby się skupił na wrzaskach i libacjach.

— I bekaniu?

— To nie jest konieczne.

— I…

— Słucham, kochana?

— Nic mu się nie stanie, prawda?

— Na pewno. Nic mu nie grozi. Widzisz, to jest jak szachy. Niech walczy królowa, bo jeśli stracisz króla, stracisz wszystko.

— A my?

— Och, my zawsze jesteśmy bezpieczne. Pamiętaj o tym. To my przytrafiamy się innym.

Wiele osób przytrafiało się królowi Verence’owi. Leżał jakby w ciepłym, spokojnym otępieniu i za każdym razem, kiedy otwierał oczy, widział dziesiątki Nac mac Feegle’ów, przyglądających mu się w blasku ognia. Słyszał urywki rozmów, a ściślej biorąc — kłótni.

— …to nose królisko tero?

— No, jokby.

— Ten sik siroty?

— Stulse pyska! Chop słabuje se, nie widzis?

— Ale tom. Rodził się juze taki słabujoncy imho!

Verence poczuł maleńkie, ale mocne kopnięcie w stopę.

— I co, króluniu? Bedzies sie gniwoł cyjok, gruboszycho?

— Tak, brawo — wymamrotał.

Pytający Feegle splunął mu koło ucha.

— Ha, by i skipensa za niego ni doł.

Nagle zapadła cisza — rzecz niezwykła w dowolnej przestrzeni mieszczącej w sobie choć jednego Feegle’a. Verence spojrzał w bok.

Wielka Aggie wynurzyła się z dymu.

Teraz widział ją wyraźnie — przysadzista, wyglądała jak krępa wersja niani Ogg. I miała coś dziwnego w oczach. Verence był formalnie władcą absolutnym i miał nim pozostać, jeśli tylko nie popełni błędu regularnego proszenia Lancryjczyków, żeby robili coś, czego nie chcą. Zdawał sobie sprawę, że nawet dowódca jego sił zbrojnych chętniej wykonuje polecenia swojej mamy niż swojego króla. Tymczasem Wielka Aggie nie musiała nawet niczego mówić. Wszyscy tylko patrzyli na nią, a potem robili co trzeba. Człowiek Wielkiej Aggie pojawił się u jej boku.

— Będziesz chcioł ratować swoją damę i swoje młode. Tak myśli Wielka Aggie — powiedział.

Verence skinął głową. Nie miał siły na nic więcej.

— Ale będziesz bardzo słabochory z utraty krwi, mówi Wielka Aggie. Hilinsy dodały cosik do ukąszenia, co cie ucyniło uległym.

Verence zgadzał się całkowicie. Cokolwiek ktokolwiek powiedział, jemu odpowiadało.

Kolejny krasnal zjawił się wśród dymu, dźwigając glinianą misę. Biała piana przelewała się przez brzegi.

— Nie mozes se królować, jak tako lezysz — rzekł człowiek Wielkiej Aggie. — Dlatego zrobiła ci polewko…

Krasnal postawił misę i odstąpił z szacunkiem. Zdawało się, że naczynie jest wypełnione śmietaną, chociaż na powierzchni wirowały spirale ciemniejszych linii.

— Co w tym jest? — wychrypiał Verence.

— Mleko — odpowiedział natychmiast człowiek Wielkiej Aggie. — I trochę tego, co Wielka Aggie warzy. I zioła.

Verence z wdzięcznością przyjął ostatnie słowo. Dzielił z żoną niezwykłe, ale niewzruszone przekonanie, że jeśli coś zawiera zioła, jest bezpieczne, zdrowe i pożywne.

— No i terozki zjes duży garnek — mówił stary krasnal. — A potem posukomy ci miecza.

— Nigdy nie używałem miecza — zaznaczył Verence, próbując dźwignąć się do pozycji siedzącej. — Ja… ja uważam, że przemoc to ostateczność…

— Ach, cóze, jak se przyniesiesz cebzyk i łopatę — odparł człowiek Wielkiej Aggie. — A teraz ino wypij, królu. I zarozki wszyćko zobacys inaczej.

Wampiry szybowały swobodnie nad oświetlonymi księżycem chmurami. Tu, w górze, nie istniała pogoda, a także — ku zdumieniu Agnes — nie istniał chłód.

— Myślałam, że zmieniacie się w nietoperze — powiedziała do Vlada.

— Moglibyśmy, gdybyśmy mieli ochotę. — Roześmiał się. — Ale dla ojca to trochę zbyt melodramatyczne. Mówi, że nie powinniśmy się podporządkowywać prymitywnym stereotypom.

Obok nich sunęła jakaś dziewczyna. Wyglądała podobnie do Lacrimosy, to znaczy jak ktoś, kto podziwiał wygląd Lacrimosy i próbował wyglądać tak samo. Założę się, że nie jest naturalną brunetką, stwierdziła Perdita. I gdybym ja używała tyle kredki do oczu, przynajmniej starałabym się nie przypominać Harry’ego, Wesołej Pandy.

— To jest Morbidia — przedstawił ją Vlad. — Chociaż ostatnio każe się nazywać Tracy, bo to dowodzi luzu. Mor… Tracy, to jest Agnes.

— Jakie dobre imię! — zawołała Morbidia. — I jak rozsądnie je wymyśliłaś! Vlad, wszyscy chcą się zatrzymać w Escrow. Możemy?

— To moje praw… — zaczęła Agnes, ale jej słowa porwał wiatr.

— Myślałem, że lecimy do zamku — powiedział Vlad.

— Tak, ale niektórzy z nas nie jedli od wielu dni. Ta stara była ledwie przekąską, a hrabia nie pozwala nam jeszcze pożywiać się w Lancre, lecz na Escrow się zgadza, bo to prawie po drodze.

— Dobrze, jeśli się zgodził…

Morbidia odleciała.

— Nie odwiedzaliśmy Escrow od tygodni — wyjaśnił Vlad. — To miłe małe miasteczko.

— Będziecie się tam pożywiać? — spytała Agnes.

— To nie jest to, co myślisz.

— Nie wiesz, co myślę.

— Ale mogę zgadywać. — Uśmiechnął się. — Zastanawiam się, czy ojciec się zgodził, bo chce, żebyś to zobaczyła. Tak łatwo lękać się czegoś, czego nie znamy. Potem, być może, mogłabyś stać się kimś w rodzaju ambasadora. Opowiedziałabyś w Lancre, jak wygląda życie pod Magpyrami.

— Ludzie wywlekani z łóżek, krew na ścianach, takie rzeczy?

— Znowu zaczynasz, Agnes. To niesprawiedliwe. Kiedy tylko ludzie się dowiedzą, że jesteśmy wampirami, zaczynają nas traktować jak potwory.

Skręcili łagodnie pod nocnym niebem.

— Ojciec jest dumny z Escrow — mówił Vlad. — Myślę, że zrobi na tobie wrażenie. A potem, być może, będę mógł żywić nadzieję…

— Nie.

— Naprawdę wykazuję tu zrozumienie, Agnes.

— Zaatakowałeś babcię Weatherwax! Ukąsiłeś ją!

— Symbolicznie. Na powitanie jej w rodzinie.

— Ach, naprawdę? I to wszystko tłumaczy, tak? A ona będzie teraz wampirem?

— Oczywiście. I to dobrym, jak podejrzewam. Ale to przerażające, tylko jeśli wierzysz, że być wampirem to coś złego. My tak nie uważamy. Z czasem zrozumiesz, że mamy rację. Tak, Escrow będzie dla ciebie dobre. Dla nas. Zobaczysz, czego można dokonać.

Agnes słuchała bez słowa.

Ma ładny uśmiech… Jest wampirem! No tak, ale poza tym… Ach, poza tym, co? Niania powiedziałaby ci, żebyś wykorzystała, co tylko możesz. To może dobra rada dla niani, ale czy potrafisz sobie wyobrazić, że całujesz coś takiego? Tak, mogę. Przyznaję, ładnie się uśmiecha i dobrze wygląda w tych kamizelkach, ale pomyśl, przecież to wam… Zauważyłaś? Co zauważyłam? Jest w nim coś innego. Zwyczajnie próbuje się do nas dobrać, to wszystko. Nie… jest coś… nowego…

— Ojciec uważa, że Escrow to modelowa społeczność. Pokazuje, co się stanie, jeśli odwieczna wrogość pójdzie w zapomnienie, a ludzie i wampiry nauczą się żyć w pokoju. Tak. To już niedaleko. Escrow to przyszłość.

Niska, przygruntowa mgła dryfowała między drzewami, wysuwając wąskie pasemka, kiedy kopyta muła zakłócały jej spokój. Deszcz ściekał z gałęzi. Gdzieś huczały nawet posępne gromy — nie te szczere, rozcinające z trzaskiem całe niebo, ale te drugie, które kręcą się po horyzontach i plotkują złośliwie z innymi burzami.

Wielce Oats kilka razy próbował nawiązać rozmowę z samym sobą, ale z rozmowami jest ten kłopot, że ta druga osoba musi się włączyć. Od czasu do czasu słyszał za sobą chrapanie. Gdy się obejrzał, jaustrząb na ramieniu babci zamachał mu skrzydłami w twarz.

Czasami chrapanie kończyło się stęknięciem, po czym babcia klepała go w ramię i wskazywała kierunek, niczym się nieróżniący od innych.

Zrobiła to teraz.

— Co śpiewasz? — zapytała babcia.

— Nie śpiewałem głośno…

— Jak się to nazywa?

— Ma tytuł Om w świątyni swojej.

— Ładna melodia — stwierdziła babcia.

— Podtrzymuje mnie na duchu — wyznał Oats. Mokra gałązka smagnęła go po twarzy.

Jest możliwe, pomyślał, że wiozę za sobą wampira, choćby była nie wiem jak dobra.

— Czerpiesz z niej pociechę, tak?

— Chyba tak.

— Nawet z tego kawałka o „pogromieniu zła twym mieczem”? Mnie by to niepokoiło, gdybym była Omnianką. Jak jest? Dostajecie lekkiego jakby klapsa za białe kłamstwo, ale za morderstwo sieka was na kawałki? Coś takiego nie dawałoby mi zasnąć w nocy.

— No, właściwie… Szczerze mówiąc, wcale nie powinienem tego śpiewać. Konwokacja Ee usunęła tę pieśń ze śpiewników jako niezgodną z ideałami nowoczesnego omnianizmu.

— Ten wers o miażdżeniu niewiernych?

— Właśnie ten.

— Ale i tak go śpiewałeś…

— To wersja, której nauczyła mnie babcia — odparł Oats.

— Taka była skora do miażdżenia niewiernych?

— Hm… Głównie, tak myślę, popierała miażdżenie pani Ahrim, jej sąsiadki, ale ma pani właściwe wyobrażenie. Uważała, że świat byłby lepszy, gdyby więcej z nim było gromienia i miażdżenia.

— Możliwe, że to prawda.

— Ale raczej nie tyle gromienia i miażdżenia, ile by sobie życzyła — uznał Oats. — Babci łatwo przychodziło osądzanie innych.

— Nic w tym złego. Sądzić jest rzeczą ludzką.

— Wolimy ostateczny osąd pozostawiać Omowi — powiedział Oats i teraz, w mroku, to stwierdzenie wydało mu się zagubione i całkiem samotne.

— Być człowiekiem znaczy osądzać przez cały czas — odezwał się głos zza jego pleców. — To i tamto, dobro i zło, codziennie dokonywać wyborów… to jest ludzkie.

— I jest pani pewna, że podejmuje właściwe decyzje?

— Nie. Ale się staram.

— I ma pani nadzieję na miłosierdzie?

Kościsty palec ukłuł go w plecy.

— Miłosierdzie to piękna rzecz, ale sąd musi być pierwszy. Inaczej byś nie wiedział, czemu to miłosierdzie okazujesz. Zresztą zawsze słyszałam, że Omnianie byli chętni do gromienia i miażdżenia.

— To były… inne czasy. Dziś używamy miażdżących argumentów.

— I długich, ostrych dyskusji, tak?

— No cóż, każda kwestia ma dwie strony…

Odpowiedź pojawiła się niby strzała.

— I co robicie, jeśli któraś z nich jest niesłuszna?

— Chodziło mi o to, że należy spojrzeć na sprawę z punktu widzenia tej drugiej strony — tłumaczył cierpliwie Oats.

— Chcesz powiedzieć, że z punktu widzenia oprawcy nie ma w torturach nic złego?

— Pani Weatherwax, jest pani urodzoną dyskutantką.

— Nie!

— Z pewnością podobałoby się pani na synodzie. Znani są z tego, że całymi dniami mogą się spierać, ile aniołów może tańczyć na główce szpilki.

Czuł niemal, jak pracuje babciny umysł.

— Jaka duża ta szpilka? — spytała w końcu.

— Tego niestety nie wiem.

— Bo jeśli chodzi o zwyczajną krawiecką szpilkę, to będzie ich szesnaście.

— Szesnaście aniołów?

— Zgadza się.

— Dlaczego?

— Nie wiem. Może lubią tańczyć.

Muł wolno wybierał drogę w dół zbocza. Mgła była tu gęściejsza.

— Policzyła pani te szesnaście? — odezwał się po chwili Oats.

— Nie, ale to odpowiedź nie gorsza od dowolnej innej, jaką możesz otrzymać. I o tym dyskutują wasi świątobliwi mężowie?

— Zwykle nie. Toczy się na przykład interesująca debata o naturze grzechu.

— I co o nim myślą? Są przeciwko?

— To nie takie proste. Nie wszystko jest czarne albo białe. Istnieją liczne odcienie szarości.

— Nie.

— Proszę?

— Nie ma szarości, tylko biały, który został ubrudzony. Dziwię się, że o tym nie wiesz. A grzech, młody człowieku, jest wtedy, kiedy traktujesz ludzi jak rzeczy. W tym samego siebie. Na tym polega grzech.

— To jednak bardziej skomplikowane…

— Nie. Wcale nie. Kiedy ludzie mówią, że coś jest o wiele bardziej skomplikowane, to znaczy, że się obawiają, że prawda im się nie spodoba. Ludzie jako rzeczy, od tego wszystko się zaczyna.

— Na pewno istnieją gorsze zbrodnie…

— Ale wszystkie zaczynają się od myślenia o ludziach jak o rzeczach…

Głos babci ucichł. Oats pozwolił mułowi iść wolno przez kilka minut, po czym prychnięcie za plecami zdradziło mu, że babcia znów się obudziła.

— Jesteś silny w wierze? — spytała, jakby nie potrafiła zostawić takich spraw w spokoju.

Oats westchnął.

— Staram się.

— Ale myślę sobie, że dużo czytasz. Trudno jest mieć wiarę, kiedy się przeczytało zbyt wiele książek, prawda?

Oats był zadowolony, że staruszka nie widzi jego twarzy. Odnosił wrażenie, że ona przez tył głowy odczytuje mu myśli.

— Tak — przyznał.

— Ale masz ją jeszcze?

— Tak.

— Dlaczego?

— Gdybym ją stracił, nie miałbym już niczego.

Odczekał chwilę, po czym spróbował kontrataku.

— Pani nie jest osobą wierzącą, pani Weatherwax?

Przez chwilę trwało milczenie. Muł szedł wolno, wybierając drogę wśród porośniętych mchem korzeni. Oatsowi zdawało się, że usłyszał za sobą mlaśnięcia końskich kopyt w błocie, ale zagłuszyło je westchnienie wiatru.

— Och, chyba wierzę w herbatę, wschody słońca i takie rzeczy — odpowiedziała babcia.

— Pytałem o religię.

— Znam kilku bogów w okolicy, jeśli o to ci chodzi.

Oats westchnął.

— Wielu ludzi znajduje w wierze pociechę — rzekł. Chciałby być jednym z nich.

— To dobrze.

— Naprawdę? Myślałem, że będzie się pani spierać.

— Nie do mnie należy mówienie im, w co mają wierzyć. Dopóki zachowują się przyzwoicie.

— Ale wiara nie jest czymś, co by panią pociągało? Może w mrocznych godzinach…

— Nie. Mam już termofor.

Jaustrząb zatrzepotał skrzydłami. Oats wpatrzył się w wilgotną, ciemną mgłę. Nagle poczuł gniew.

— I myśli pani, że tym właśnie jest religia?

— Zwykle wcale o niej nie myślę — odpowiedział głos z tyłu.

Wydawał się słabszy. Poczuł, że babcia łapie go za ramię, by się przytrzymać.

— Dobrze się pani czuje? — zapytał.

— Że też ten zwierzak nie potrafi jechać szybciej… Nie jestem w pełni sobą…

— Możemy zatrzymać się i odpocząć.

— Nie. Już niedaleko. Och, ależ byłam głupia…

Zahuczał grom. Oats poczuł, że jej uścisk słabnie. A potem usłyszał, jak babcia Weatherwax spada na ziemię.

Zeskoczył z siodła. Leżała na mchu w niewygodnej pozycji. Oczy miała zamknięte. Ujął ją za rękę — była lodowato zimna. Wyczuł puls, ale przerażająco słaby.

Poklepał babcię po twarzy. Otworzyła oczy.

— Jeśli w tej chwili zaczniesz mówić o religii — szepnęła — to tak oberwiesz…

Powieki znów jej opadły.

Oats usiadł, by wyrównać oddech. Lodowato zimna… Tak, było w niej coś takiego, jakby zawsze odpychała od siebie ciepło. Jakiekolwiek ciepło.

Znowu usłyszał parsknięcie konia, a potem cichy brzęk uprzęży. Umilkły kawałek od niego. Wstał i zawołał:

— Halo!

Wytrzeszczał oczy, próbując zobaczyć w mroku jeźdźca, ale widział tylko niewyraźny kształt na ścieżce.

— Jedziesz za nami? Halo!

Postąpił kilka kroków i wyraźniej zobaczył konia ze spuszczoną w deszczu głową. Jeździec był tylko ciemniejszym cieniem wśród nocy.

Oats nagle wpadł w przerażenie. Zawrócił biegiem, podpełzł do nieruchomego ciała babci, strząsnął z siebie przemoczony płaszcz i okrył ją, choć niewiele mogło to pomóc. Rozejrzał się rozpaczliwie, szukając czegoś do rozpalenia ognia. Ogień, to ważne. Ogień daje życie i odpędza ciemność.

Jednak wokół rosły tylko wysokie jodły ociekające deszczem, a między ich czarnymi pniami mokre paprocie. Nie było nic, co mogłoby się palić.

Szybko przeszukał kieszenie i znalazł nawoskowane pudełko, a w nim ostatnie kilka zapałek. Wystarczyłoby parę suchych gałązek albo kępka trawy, cokolwiek, co wysuszyłoby następną garść gałązek…

Deszcz przeciekał mu przez koszulę. Powietrze było przesycone wodą.

Oats przygarbił się, by kapelusz osłonił go przed deszczem, i wyjął Księgę Oma. Szukał w niej pociechy. W trudnych chwilach Om z pewnością wskaże drogę.

…mam już termofor…

— Niech cię licho! — zaklął pod nosem.

Otworzył książkę w przypadkowym miejscu, zapalił zapałkę i przeczytał:

„…i w owym czasie, na ziemi Cyrynitów, nastąpiło rozmnożenie wielbłądów…”.

Zapałka zgasła z sykiem.

Żadnej pomocy, żadnej wskazówki. Spróbował jeszcze raz.

„…i spojrzał na Gul-Arah i lament pustyni, po czym wyruszył do…”.

Oats przypomniał sobie drwiący uśmiech wampira. Jakim słowom można zaufać? Drżącymi dłońmi zapalił trzecią zapałkę i przy słabym, migotliwym płomyku przeczytał:

„…i rzekł Brutha do Symonii: Gdzie jest ciemność, tam zapalimy wielkie światło…”.

Zapałka zgasła. I zapadła ciemność.

Babcia Weatherwax jęknęła. Gdzieś w głębi umysłu Oats miał wrażenie, że słyszy zbliżający się wolno stukot końskich kopyt.

Uklęknął w błocie i spróbował się modlić, ale żaden głos z nieba mu nie odpowiedział. Niebo nigdy nie odpowiadało. Nauczono go, by nie oczekiwał odpowiedzi. Om nie działał już w taki sposób. Jedyny spośród bogów, uczono go, Om przekazuje odpowiedzi wprost w głąb umysłu. Od czasów proroka Bruthy Om jest bogiem milczącym. Tak mówili.

Jeśli ktoś nie miał wiary, był niczym. Wtedy istniała jedynie ciemność.

Zadygotał w mroku. Czy bóg milczy, czy nie ma nikogo, kto mógłby odpowiedzieć?

Znowu spróbował się modlić, tym razem bardziej rozpaczliwie, fragmentami dziecięcych paciorków. Tracił panowanie nad słowami, a nawet nad ich przeznaczeniem, tak że wytaczały się i wzlatywały we wszechświat, skierowane po prostu do Mieszkańca.

Deszcz ściekał z kapelusza.

Oats klęczał i czekał w wilgotnej ciemności, i słuchał własnego umysłu, i wspominał, a potem raz jeszcze wyjął Księgę Oma.

I zapalił wielkie światło.

Powóz przejechał między sosnami nad jeziorem, podskoczył na korzeniu, stracił koło, przewrócił się i wyhamował na boku. Konie uciekły.

Igor podniósł się, pokuśtykał do powozu i uniósł drzwiczki.

— Pstszeprastszam za to — powiedział. — Obawiam stsię, że tsostś takiego zawstsze stsię przytrafia, kiedy jastśnie pana nie ma w karocy. Nikomu nits stsię nie stsało?

Mocna dłoń chwyciła go za gardło.

— Mogłeś nas uprzedzić — warknęła niania. — Porozrzucało nas po ścianach! Gdzie jesteśmy, u demona? Czy to Slake?

Błysnęła zapałka i Igor zapalił pochodnię.

— Jestsestśmy niedaleko zamku — oznajmił.

— Czyjego?

— Rodu Magpyrów.

— Jesteśmy w pobliżu zamku wampirów?

— Tak. Mystślę, że dawny pan zrobił tsostś z drogą. Kola zawstssze tu odpadają, jak jajo jests jajem. Stsprowadza gostśtsi, mówił.

— I nie przyszło ci do głowy, żeby o tym wspomnieć? — Niania wyszła z powozu i pomogła wydostać się Magrat.

— Pstszeprastszam. Miałem tsiężki dzień…

Niania chwyciła pochodnię. Płomień oświetlił prymitywną tablicę przybitą do drzewa.

— „Nie zbliżaj się tu, do Zamku” — przeczytała. — Miło z ich strony, że dołożyli nawet strzałkę wskazującą drogę.

— Stsary pan to zrobił — wyjaśnił Igor. — Inaczej ludzie by zabłądzili.

Niania spojrzała w ciemność.

— A kto jest w zamku w tej chwili?

— Kilku stsłużątsych.

— Wpuszczą nas?

— To żaden kłopot. — Igor sięgnął pod swoją brudną koszulę i wyciągnął bardzo duży klucz na sznurku.

— Chcesz się dostać do ich zamku? — spytała Magrat.

— Wygląda, że to jedyne sensowne miejsce w okolicy — odparła niania, ruszając traktem w górę. — Powóz się rozbił. Jesteśmy o całe mile od czegokolwiek innego. Chcesz trzymać dziecko na dworze przez całą noc? Zamek to zamek. Na pewno ma rygle w drzwiach. Wszystkie wampiry są w Lancre. I…

— Tak?

— Tak by zrobiła Esme. Czuję to we krwi.

Gdzieś niedaleko rozległo się wycie. Niania spojrzała pytająco na Igora.

— Wilkołak?

— Tak jestst.

— Czyli lepiej się tu nie kręcić.

Wskazała wymalowany na kamieniu znak.

— „Nie chodź tą najkrótszą drogą do zamku” — przeczytała głośno. — Należy podziwiać taki umysł. Najwyraźniej dogłębny badacz ludzkiej natury.

— Czy tam nie będzie kilku wejść? — zaniepokoiła się Magrat.

Zauważyły tablicę „Nie zblisz się do Parkingu Dyliżansów, 10 sążni w lewo”.

— Igor? — rzuciła niania.

— Wampiry kiedystś walczyły między stsobą — odparł Igor. — Jeststs tylko jedno wejstśtsie.

— No dobrze, jeśli musimy — zdecydowała Magrat. — Ty weźmiesz nosidełko i torbę na brudne pieluchy. I misie. I to coś, co się kręci i kręci, i wydaje dźwięki, kiedy Esme pociągnie za sznurek…

Tablica przy zwodzonym moście oznajmiała: „Ostatnia szansa, by nie zbliżyć się do Zamku”, a niania Ogg śmiała się i śmiała.

— Hrabia nie będzie z ciebie zadowolony, Igorze — powiedziała, kiedy wsunął klucz do zamka w bramie.

— Niech stspada — burknął Igor. — Stspakuję stswoje rzeczy i rustszam do Blintzu. Zawstsze znajdzie stsię tam praca dla Igora. Podobno uderza tam więtsej błystskawits niż w jakimkolwiek innym miejststsu w górach.

Niania Ogg wytarła oko.

— Dobrze, że i tak już jesteśmy przemoczone — stwierdziła. — W porządku, wchodzimy. Igor, jeśli nie grałestś… to znaczy nie grałeś z nami uczciwie, zrobię sobie podwiązki z twoich flaków.

Igor nieśmiało spuścił wzrok.

— Och, to więtsej, niż mężtszyzna mógłby zamarzyć — wymamrotał.

Magrat zachichotała. Igor pchnął wrota i pospiesznie wszedł do środka.

— Co jest? — spytała niania.

— Nie zauważyłaś, jakie ci rzuca spojrzenia? — powiedziała Magrat, kiedy szły za utykającym przewodnikiem.

— Co? On?

— Może wzdycha do ciebie.

— Myślałam, że to w celu wciągania powietrza! — oświadczyła niania tonem lekkiej paniki. — Wiesz, nie mam na sobie najlepszych reform i w ogóle.

— Wydaje mi się, że on jest trochę romantykiem — uznała Magrat.

— Och, nie wiem, naprawdę nie wiem. Rozumiesz, to mi pochlebia i tak dalej, ale szczerze mówiąc, nie wydaje mi się, żebym mogła chodzić z mężczyzną, który utyka.

— Co utyka?

Niania Ogg zawsze uważała się za osobę nieszokowalną, ale ktoś taki nie istnieje. Szok zawsze może nadejść z niespodziewanej strony.

— Jestem kobietą zamężną — rzekła Magrat, uśmiechając się na widok miny niani. To przyjemne uczucie, choć raz umieścić małą pinezkę na ścieżce beztroskiego marszu niani przez życie.

— Ale czy… Znaczy, czy Verence jest, no wiesz, czy nic mu…

— O tak. Wszystko… jak należy. Ale teraz rozumiem, czego dotyczyły twoje żarty.

— Jak to? Wszystkie? — zdumiała się niania tonem kogoś, kto właśnie odkrył, że z jego ulubionej talii kart usunięto wszystkie asy.

— No, może nie tego z kapłanem, starą kobietą i nosorożcem.

— I mam nadzieję… — odetchnęła niania. — Ja sama zrozumiałam go dopiero po czterdziestce.

Wrócił Igor.

— Jestst tylko stsłużba — oznajmił. — Możetsie przetszekać w mojej kwaterze w stsarej wieży. Stsą tam grube drzwi.

— Pani Ogg będzie bardzo wdzięczna — odpowiedziała Magrat. — Właśnie mi mówiła, jakie znakomite masz nogi. Prawda, nianiu?

— Może też chtsetsie? — zaproponował Igor, prowadząc je po schodach. — Mam ich dostśtś, a przydałoby stsię trochę miejststsa w chłodni.

— Co takiego?! — Niania zatrzymała się jak wryta.

— Jestśli potrzebujecie jakiegostś organu, to jeststem włastśtsiwym tszłowiekiem — wyjaśnił Igor.

Magrat wydała z siebie stłumione kaszlnięcie.

— Trzymasz… kawałki ludzi w lodzie? — Niania była wyraźnie wstrząśnięta. — Kawałki obcych ludzi? Porąbanych? Nie zrobię ani kroku dalej!

Tym razem Igor wydawał się wstrząśnięty.

— Nie obtsych — zapewnił. — Rodziny.

— Porąbałeś na kawałki własną rodzinę?! — Niania cofnęła się.

Igor nerwowo zamachał rękami.

— To tradytsja — tłumaczył. — Każdy Igor zostsawia stswoje tsiało rodzinie! Tszemu mamy marnowatś dobre organy? Taki wujek Igor, umarł na bawoły, więts zostsało stsertse w dostskonałym stsanie i nerki, tso aż stsię prostsszą, plusts tsałkiem niezłe rętse po dziadku, a miał dostskonałe rętse, możetsie mi wierzytś. — Pociągnął nosem. — Żałuję, że ja ich nie dostsałem. Był stświetnym chirurgiem.

— No… wiem, w każdej rodzinie mówi się czasem „On ma oczy po ojcu”… — zaczęła niania.

— Nie, dostsał je mój kuzyn Igor.

— Ale… ale… kto kroi i szyje? — spytała zaciekawiona Magrat.

— Ja. Każdy Igor utszy stsię domowej chirurgii jestsztsze na kolanach ojtsa — wyjaśnił Igor. — A potem dostskonali stsię na nerkach dziadka.

— Przepraszam — wtrąciła niania. — Mówiłeś, że na co umarł twój wujek?

— Na bawoły — odparł Igor, otwierając kolejne drzwi.

— Jak to? Dostał bawolej wysypki?

— Stsado na niego stspadło. Dziwatszny wypadek. Nie lubimy o tym mówitś.

— Zaraz… Chcesz powiedzieć, że sam sobie robisz operacje? — nie dowierzała Magrat.

— To nie takie trudne, jestśli tszłowiek wie, tso ma robitś. Tszastsami potrzebne jestst lustsro, otszywistśtsie, i przydaje stsię ktostś, kto przytrzyma paltsem stsupełek.

— To chyba bolesne?

— Nie, stskąd. Zawstsze uprzedzam, nim zatsistsnę nitkę.

Drzwi otworzyły się ze skrzypieniem. Był to przeciągły, udręczony zgrzyt. Właściwie było nawet więcej zgrzytu niż drzwi, i trwał jeszcze kilka sekund po tym, gdy drzwi już znieruchomiały.

— Co za okropny dźwięk — odezwała się niania Ogg.

— Dziękuję. Tsałe dnie pratsowałem, żeby uzystskać włastśtsiwe brzmienie. Takie zgrzyty nie biorą stsię stsame z stsiebie.

W mroku rozległo się szczekanie i coś skoczyło na Igora, zwalając go z nóg.

— Pustśtś mnie, ty piestsztszochu!

Był to pies. A raczej kilka psów zlepionych w jedno. Miał cztery łapy, prawie tej samej długości, choć nie — jak zauważyła Magrat — tej samej maści. Miał jedną głowę, chociaż lewe ucho było czarne i spiczaste, a lewe biało-brązowe i oklapnięte. Ślinił się z wielkim entuzjazmem.

— To Stskrawek — przedstawił psa Igor, usiłując wstać pod radosnymi uderzeniami łap. — Stsary głuptasts.

— Skrawek… tak — mruknęła niania. — Dobre imię. Naprawdę dobre imię.

— Ma dwadziestśtsia ostsiem lat — powiedział Igor. — Niektóre kawałki.

— Piękne szwy — pochwaliła Magrat. — I dobrze z nimi wygląda. Szczęśliwy, jakby miał dwa… O, widzę, że rzeczywiście ma dwa…

— Zostsał mi jeden zapastsowy — wyjaśnił Igor. Pokazywał drogę, a Skrawek podskakiwał przy nim. — Pomystślałem, że jestśli taki jests zadowolony z jednym, to ile będzie miał radostśtsi z dwoma…

Niania Ogg nie zdążyła nawet otworzyć ust.

— Nie myśl nawet o tym, żeby coś mówić, Gytho Ogg — rzuciła groźnie Magrat.

— Ja? — zdziwiła się niania z niewinną miną.

— Tak! A chciałaś! Widziałam. Wiesz dobrze, że on mówi o ogonach, a nie o… czymś innym.

— Och, o tym pomystślałem już dawno — rzekł Igor. — To przetsież otszywistste. Mniejstsze zużycie, plusts można korzystsać z jednego, kiedy wymienia się rezerwę. Ekstsperymentowałem na stsobie.

Ich kroki odbijały się echem na schodach.

— A właściwie to o czym my tu rozmawiamy, tak konkretnie? — spytała niania spokojnym tonem kategorii „tak tylko pytam z ciekawości”.

— O stsertsach — wyjaśnił Igor.

— Ach, dwa serca. Masz dwa serca?

— Tak. To drugie należało do biednego pana Stswinetstsa z tartaku, ale jego żona powiedziała, że nie będzie mu już potrzebne po tym wypadku, bo przetsież nie ma już głowy do kompletu.

— Rzeczywiście jesteś człowiekiem, który dba o swój rozwój — przyznała Magrat.

— A kto ci robił mózg? — zainteresowała się niania.

— Mózgu nie da stsię robić stsamemu — pouczył ją Igor.

— No bo… masz te szwy…

— Ach, to… Wstsawiłem stsobie do głowy metalową płytkę. I przewód wzdłuż pletsów, aż do butów. Miałem już dostśtś tych uderzeń piorunów. No, jestsestśmy. — Otworzył kolejne drzwi. — To moje miestszkanko.

Pokój był wilgotny, z łukowym sklepieniem, wyraźnie zamieszkany przez kogoś, kto nie prowadzi życia towarzyskiego. Był tu kominek, obok kosz z legowiskiem psa oraz łóżko z materacem i kocem. Proste szafki pokrywały jedną ścianę.

— Tutaj jests stsudnia pod pokrywą — poinformował Igor. — A tędy do wygódki.

— A tam co jest? — spytała niania, wskazując drzwi z ciężkimi sztabami.

— Nits.

Niania zerknęła na niego podejrzliwie. Ale sztaby na drzwiach twardo stały po jego stronie.

— Wygląda tu jak w krypcie — powiedziała. — Z kominkiem.

— Kiedy stsary hrabia był jestsztsze żywy, lubił się zagrzać wietszorami, zanim udał stsię na stspotszynek. To były złote tszastsy. Za tych teraz i dwóch penstsów bym nie dał. Wietsie, oni chtsieli, żebym stsię pozbył Stskrawka!

Skrawek podskoczył i spróbował polizać nianię po twarzy.

— Raz widziałem, jak Lacrimostsa go kopnęła — oznajmił ponuro Igor. Zatarł ręce. — Czy żytszą stsobie panie tsostś do jedzenia?

— Nie — odpowiedziały równocześnie niania i Magrat.

Skrawek próbował polizać Igora. Był psem, który nie żałował języka.

— Stskrawek, udawaj trupa — rzucił Igor.

Pies upadł na podłogę i wyprężył nogi do góry.

— Widzitsie? Pamięta…

— Czy nie znajdziemy się w pułapce, kiedy przybędą Magpyrowie? — zaniepokoiła się Magrat.

— Nie stschodzą tutaj. To dla nich za mało nowotszestsne. A gdyby nawet, stsą inne wyjstśtsia.

Magrat spojrzała na zaryglowane drzwi. Nie wyglądały jak wyjście, z którego ktokolwiek chciałby korzystać.

— A co z bronią? — spytała. — Na zamku wampira nie ma pewnie żadnego antywampirzego sprzętu…

— Ależ otszywistśtsie — zapewnił Igor.

— Jest?

— Ile tylko zechtsetsie. Stsary pan bardzo o to dbał. Kiedy stspodziewalistśmy stsię gostśtsi, zawstsze mówił: „Igor, dopilnuj, żeby okna były tszystste, żeby nigdzie nie brakło tsytryn i różnych ozdób, które można zmienitś w stsymbole religijne”. Zawstsze grał według zastsad. Bardzo był stsprawiedliwy, stsary pan.

— No tak, ale to by znaczyło, że zginie, prawda? — spytała niania.

Otworzyła szafkę i wysypał się stosik pomarszczonych cytryn.

Igor wzruszył ramionami.

— Tszastsem stsię wygrywa, tszastsem przegrywa — stwierdził. — Stsary pan mawiał: „Igor, dzień, kiedy wampiry zatszną wygrywać za każdym razem, będzie dniem, kiedy zostsaniemy odepchniętsi i nie zdołamy powrótsitś”. Chotsiaż przyznaję, że irytował stsię, kiedy ludzie podkradali mu stskarpety. „Stszlag”, mówił wtedy, „to był jedwab, dziestsiętś dolarów za parę w Ankh-Morpork”.

— Wydawał też pewnie sporo na bibułę — zauważyła niania. W sąsiedniej szafce odkryła rząd zaostrzonych kołków, drewniany młotek i prosty anatomiczny diagram z dużym X w okolicy serca.

— Ten stschemat to był mój pomystsł, pani Ogg — pochwalił się Igor. — Stsary pan miał dostsyć ludzi wbijajątsych te kołki byle gdzie. Mówił, że nie przestszkadza mu umieranie, czastsem ma ochotę wypotszątś, ale nie chtse przypominatś durstszlaka.

— Sprytny z ciebie typ, co, Igorze?

Igor rozpromienił się.

— Mam niezły mózg w głowie.

— Sam go dobierałeś, co? Nie, tylko żartowałam. Nie można wymieniać mózgu.

— Mam dalekiego kuzyna na Niewidotsznym Uniwerstsytetsie, wie pani…

— Naprawdę? Co tam robi?

— Pływa stsobie w stsłoju — rzekł Igor z dumą. — Pokazatś paniom piwnitszkę z wodą stświętsoną? Stsary pan zebrał stsporą kolektsję.

— Słucham? — wtrąciła Magrat. — Wampir kolekcjonował wodę święconą?

— Myślę, że zaczynam rozumieć — powiedziała niania. — Miał sportowego ducha, prawda?

— Otóż to!

— A prawdziwy sportowiec zawsze daje dzielnej ofierze uczciwą szansę. Nawet jeśli oznacza to trzymanie w piwniczce Chateau Nerf de Pope. Inteligentny typ był z tego starszego. Nie to co nowy. Nowy jest tylko sprytny.

— Chyba nie rozumiem — wyznała Magrat.

— Zginąć to dla wampira drobnostka — wyjaśniła niania. — Zawsze znajdzie sposób, żeby powrócić. Wszyscy to wiedzą, jeśli cokolwiek wiedzą o wampirach. Jeśli nie są za trudne do zabicia i cała sprawa stanowi dla ludzi przygodę, wiesz, wtedy zwyczajnie przebiją takiego kołkiem albo wrzucą do rzeki i wrócą do domu. Wampir wtedy dziesięć lat wypoczywa jako martwy, potem wraca z grobu i zaczyna od początku. W ten sposób nigdy nie jest totalnie unicestwiony, a chłopcy we wsi mają zapewnione zdrowe ćwiczenia fizyczne.

— Magpyrowie przyjdą tu za nami — oświadczyła Magrat, tuląc do siebie dziecko. — Odkryją, że nie ma nas w Lancre, i zrozumieją, że nie mogłyśmy zjechać w dół, na równiny. Znajdą rozbity powóz. A potem nas znajdą, nianiu.

Niania przyjrzała się zestawowi słoików, butelek i kołków ułożonych porządnie według rozmiaru.

— Zajmie im to trochę czasu — stwierdziła. — Zdążymy… się przygotować.

Odwróciła się. W jednej ręce trzymała butelkę święconej wody, w drugiej kuszę naładowaną drewnianym bełtem w drugiej. W zębach ściskała torbę nadpleśniałych cytryn.

— Aaiy oo oeu — powiedziała.

— Słucham?

Niania wypluła cytryny.

— Załatwimy to po mojemu — powtórzyła. — Nie wychodzi mi myślenie w stylu babci, ale świetnie mi wychodzi zachowywanie się jak ja. Głowologia jest dla tych, co sobie z nią radzą. A my tu skopiemy jakieś nietoperze.

Wiatr szumiał wśród drzew na granicy Lancre i syczał we wrzosach. Niedaleko starych kopców, na wpół ukrytych w krzakach jeżyn, potrząsał mokrymi gałęziami akacji i rozsnuwał smużkę dymu unoszącą się spomiędzy korzeni. Rozległ się krzyk.

W dole Nac mac Feegle’owie starali się jak mogli, ale siła nie jest tym samym co ciężar i masa. Nad Verence’em trudno było zapanować, choć krasnale wisiały mu u rąk i nóg, a sama Wielka Aggie na piersi siedziała.

— Myślem, że może drink byt ciut za mocarny — stwierdził człowiek Wielkiej Aggie, spoglądając na przekrwione oczy i pianę na ustach króla. — Chcem powiedzieć, że może nie trza było mu dawać pińdziesiąt razy więcej, niż my bierzem. On niezwyczajny…

Wielka Aggie wzruszyła ramionami.

W głębi kurhanu pół tuzina krasnali wycofywało się z przejścia, które wyrąbali do sąsiedniej komory. Ciągnęli za sobą miecz. Jak na brąz, był całkiem dobrze zachowany — pradawni wodzowie z Lancre kazali chować się razem z bronią, żeby walczyć z wrogami na tamtym świecie. A że nikt nie zostawał wodzem w pradawnym Lancre, nie wysyłając na tamten świat sporej liczby wrogów, woleli zabierać broń, która na pewno dużo wytrzyma.

Pod kierunkiem starego krasnala ułożyli miecz w zasięgu ręki Verence’a.

— Som skraty?! — zawołał człowiek Wielkiej Aggie. — Jin! Tan! Tetra!

Feegle’owie odskoczyli na wszystkie strony. Verence stanął niemal pionowo, odbił się od stropu, złapał miecz i zaczął siec na oślep, aż wyrąbał sobie dziurę do zewnętrznego świata. Wybiegł w noc.

Stłoczeni pod ścianami krasnale spoglądali na swoją keldę.

Wielka Aggie skinęła głową.

— Wielka Aggie mówi, coby lepi przypilnować, coby mu sie co złego nie stało — oznajmił stary krasnal.

Tysiąc małych, ale bardzo ostrych mieczy błysnęło w zadymionym powietrzu.

— Huny!

— Wybić wsyćkich!

— Nac mac Feegle!

Kilka sekund później pod kurhanem było pusto.

Obciążona kołkami niania maszerowała przez główną salę zamku, gdy nagle zatrzymała się jak wryta.

— Co to takiego? — spytała. — Zajmuje całą ścianę!

— Och, to była duma i radostśtś stsarego hrabiego — powiedział Igor. — Nie był bardzo nowoczestsny, stsam to mówił, ale Wiek Nietoperza miał stswoje zalety. Zdarzało stsię, że grał na nich tsałymi godzinami…

Były to organy, a może to, czym organy chciałyby zostać, kiedy urosną — instrument dominował w wielkiej sali. Jako wielbicielka muzyki do szpiku kości, niania nie mogła się oprzeć — musiała podejść. Były czarne; piszczałki obejmowała hebanowa rama zdobiona ażurowym ornamentem, a rejestry i klawisze wykonano z martwego słonia.

— Jak działają? — spytała.

— Energia wody — odparł z dumą Igor. — Jetst tu podziemna rzeka. Stsary pan kazał je zbudować według włastsnego projektu.

Niania przesunęła palcami po mosiężnej tabliczce przykręconej nad klawiaturą.

Napis głosił: „SŁUCHAJ DZIECI NOTZY! CÓSZ ZA VSPANIAŁA MUZIK. Zbud. Bergholt Grimwald Johnson, Ankh-Morpork”.

— To Johnson — szepnęła. — Od wieków nie miałam okazji, żeby dotknąć prawdziwego Johnsona… — Przyjrzała się bliżej. — Co to takiego? „Wrzask 1”? „Grom 14”? „Wycie wilka 5”? A tu jest cały rząd rejestrów oznaczonych jako „Skrzyp podłogi”! Można w ogóle grać na tym muzykę?

— O tak. Ale stsarego pana bardziej interestsowały… efekty. Na podstawce wciąż leżał zakurzony arkusz papieru nutowego, który ktoś zapisywał starannie, z wieloma przekreśleniami.

— „Powrót narzeczonej zemsty syna hrabiego Magpyr” — odczytała na głos niania, zauważając, że „z 20 000 sążni” zostało dopisane później i wykreślone. — „Sonata na burzę z piorunami, zapadnie i młode kobiety skąpo odziane”. Jak widzę, był trochę artystą twój dawny pan…

— Na stswój… stsztszególny stspostsób — przyznał tęsknie Igor.

Niania odstąpiła.

— Magrat będzie bezpieczna, prawda? — spytała, podnosząc kołki.

— To drzwi tłumoodporne — zapewnił ją Igor. — Poza tym Stskrawek jestst w dziewiętsiu trzydziestsych óstsmych rottweilerem.

— Które części, że zapytam?

— Dwie łapy, jedno ucho, mnóstswo rurek w stśrodku i dolna stsztszęka — odpowiedział natychmiast Igor.

Ruszyli dalej.

— No tak — zgodziła się niania. — Ale mózg dostał spaniela.

— To ma w kostśtsiach. Łapie ludzi pastsztszą i tłutsze do nieprzytomnostśtsi ogonami.

— Zamerduje na śmierć?

— Tszastsami topi w stślinie.

Wampiry obniżyły lot i z mroku się wynurzyły dachy Escrow. W kilku oknach paliły się świece. Agnes dotknęła gruntu.

Vlad opadł na ziemię obok niej.

— Przy tej pogodzie nie zobaczysz tego, co najlepsze — powiedział. — Mają tu trochę niezłej architektury przy rynku i bardzo piękny ratusz. Ojciec zapłacił za zegar.

— Doprawdy?

— I dzwonnicę, naturalnie. Wyłącznie miejscowa siła robocza, ma się rozumieć.

— Wampiry mają dużo gotówki, prawda? — spytała Agnes.

Miasteczko wydawało się całkiem spore i całkiem podobne do tych z równin, jeśli nie liczyć pewnej liczby ozdobnie rzeźbionych okapów.

— Moja rodzina zawsze miała posiadłości ziemskie — odparł Vlad, ignorując sarkazm w jej głosie. — Pieniądze się gromadzą, to normalne. Przez wieki. I chyba jasne, że nie prowadziliśmy zbyt aktywnego życia towarzyskiego.

— I nie wydawaliście dużo na jedzenie.

— Tak, tak, bardzo słuszna…

Gdzieś nad nimi uderzył dzwon.

— Teraz zobaczysz — powiedział Vlad. — I zrozumiesz.

Babcia Weatherwax otworzyła oczy. Tuż przed nią huczały płomienie.

— Och — powiedziała. — A więc niech się stanie…

— Aha… — ucieszył się Oats. — Czujemy się lepiej?

Odwróciła głowę. Potem spojrzała w dół, na parę unoszącą się z jej sukni.

Oats zanurkował między gałęzie dwóch jodeł i po chwili dorzucił do ognia naręcze martwego drewna. Syczało i skwierczało.

— Jak długo… odpoczywałam? — spytała babcia.

— Jakieś pół godziny.

Między drzewami tańczył czerwony blask i czarne cienie. Deszcz przeszedł w deszcz ze śniegiem, który z sykiem zmieniał się w parę nad ich głowami.

— Dobrze, że w tej wilgoci udało ci się rozpalić ogień.

— Dziękuję za to Omowi — powiedział Oats.

— To bardzo uprzejmie z jego strony, na pewno. Ale musimy… ruszać. — Babcia spróbowała wstać. — Już niedaleko. I z górki…

— Muł uciekł — poinformował ją Oats.

— Mamy przecież nogi, prawda? Czuję się lepiej po tym… odpoczynku. Ten ogień… przywrócił mi nieco sił.

— Jest za ciemno i o wiele za mokro. Poczekajmy do rana.

Babcia wyprostowała się.

— Nie. Poszukaj jakiegoś kija, żebym miała się o co oprzeć. No już.

— Kawałek stąd rośnie leszczynowy zagajnik, ale…

— Właśnie tego mi trzeba. Leszczynowego kija. No, nie stój tak. Z każdą chwilą czuję się lepiej. Ruszaj.

Zniknął w ociekającym deszczem mroku.

Babcia machnęła spódnicą nad ogniem, żeby wpuścić pod nią ciepłe powietrze. Wtedy z popiołów wyfrunęło coś małego i białego, tańcząc w ogniu i deszczu. Podniosła to z mchu, gdzie wylądowało.

Miała w dłoni strzęp cienkiego papieru, nadpalony róg kartki. W czerwonym świetle ledwie zdołała odczytać słowa: „…Oma…ekł do… Ossory poraził…”. Papier umocowany był do przypalonego paska skórzanej oprawy.

Przyglądała mu się przez chwilę, po czym — gdy tylko trzaski gałązek uprzedziły ją o powrocie Oatsa — ostrożnie wrzuciła w płomienie.

— Czy potrafi pani w ogóle znaleźć teraz drogę? — zapytał, wręczając jej długi leszczynowy pręt.

— Tak. Ty pójdziesz obok mnie, i mam tę laskę. Wtedy to jak zwykły spacer po lesie.

— Nie wygląda pani lepiej.

— Młody człowieku, jeśli mamy czekać, aż zacznę wyglądać interesująco, będziemy tu tkwić przez lata.

Uniosła rękę i z ciemności sfrunął jej na dłoń jaustrząb.

— Ale naprawdę dobrze się złożyło, że dałeś radę rozpalić ogień. Nie ma co — powiedziała, nie oglądając się na niego.

— Zawsze się przekonuję, że jeśli zaufam Omowi, znajdzie się sposób — odparł Oats, spiesząc za nią.

— Myślę, że Om pomaga tym, którzy sami sobie pomagają — stwierdziła babcia.

W całym Escrow rozbłyskiwały okna, gdy mieszkańcy zapalali lampy; słychać było odsuwane rygle. Nad miasteczkiem we mgle bezustannie bił dzwon.

— Normalnie zbieramy się na rynku — wyjaśnił Vlad.

— Przecież jest środek nocy! — zawołała Agnes.

— Tak, ale to nie zdarza się często, a nasze przymierze mówi, że nigdy częściej niż dwa razy w miesiącu. Czy zauważyłaś, jak zamożne jest to miasteczko? Ludzie w Escrow są bezpieczni. Zwyciężył rozsądek. Patrz, w oknach nie mają okiennic. Nie muszą zamykać krat ani chować się w piwnicach, a muszę przyznać, że tak właśnie postępują ludzie w… nie tak dobrze uregulowanych regionach naszego kraju. Zamienili strach na bezpieczeństwo. Teraz…

Vlad potknął się i musiał przytrzymać się muru. Potarł czoło.

— Przepraszam, poczułem się… dziwnie. O czym mówiłem?

— Skąd mogę wiedzieć? — burknęła Agnes. — Tłumaczyłeś mi, jacy tu wszyscy są szczęśliwi, bo odwiedzają ich wampiry. Czy coś w tym rodzaju.

— A tak. Tak. Dzięki współpracy w miejsce wrogości. Ponieważ… — Wyjął z kieszeni chusteczkę i wytarł twarz. — Ponieważ… Sama zobaczysz… Czy nie jest tu dość chłodno?

— Tylko wilgotno.

— Chodźmy na rynek — powiedział niepewnie Vlad. — Na pewno poczuję się lepiej.

Rynek był tuż przed nimi. Zapalono pochodnie. Ludzie zbierali się tam, większość z kocami narzuconymi na ramiona albo w płaszczach włożonych na nocne koszule. Stali wokół w grupach, zdezorientowani, jakby usłyszeli alarm pożarowy, ale nie widzieli dymu.

Jeden czy dwóch zauważyło Vlada; nastąpił krótki okres kasłania i szurania nogami.

Inne wampiry opadały w kłębach mgły. Hrabia wylądował delikatnie i skinął Agnes głową.

— A, panna Nitt — rzucił obojętnie. — Jesteśmy już wszyscy, Vlad?

Dzwon umilkł. Chwilę później na ziemi stanęła Lacrimosa.

— Ciągle ją trzymasz? — zwróciła się do brata, ze zdziwieniem unosząc brwi. — No cóż…

— Pójdę porozmawiać chwilę z burmistrzem — oznajmił hrabia. — Jest wdzięczny, kiedy się go o wszystkim informuje.

Ruszył w stronę niskiego, pulchnego mężczyzny, który — choć zerwał się z łóżka w środku nocy — pamiętał, by zawiesić na szyi złoty łańcuch swego urzędu.

Agnes zauważyła, że wampiry ustawiają się rzędem przed dzwonnicą, w odstępach czterech czy pięciu stóp od siebie. Żartowały między sobą i rozmawiały — wszystkie prócz Lacrimosy, która wpatrywała się w nią wrogo.

Hrabia rozmawiał z burmistrzem, który wpatrywał się we własne stopy.

Po drugiej stronie placu ludzie zaczynali ustawiać się w szeregi. Kilkoro dzieci wyrwało się rodzicom i ze śmiechem goniło się między nimi.

Podejrzenie rozkwitło wolno w Agnes niczym wielka czarna róża o płatkach obramowanych czerwienią.

Vlad musiał wyczuć, że zesztywniała, bo mocniej zacisnął palce na jej ramieniu.

— Wiem, co myślisz… — zaczął.

— Nie wiesz, co myślę, ale ja ci powiem, co myślę — przerwała mu, usiłując zapanować nad drżeniem głosu. — Jesteście…

— Słuchaj, przecież mogło być o wiele gorzej, kiedyś bywało o wiele gorzej…

Energicznym krokiem podszedł hrabia.

— Dobre wieści — oznajmił. — Troje dzieci skończyło dwanaście lat. — Uśmiechnął się do Agnes. — Przed główną… loterią odbędzie się niewielka ceremonia. Rytuał dojrzałości, można powiedzieć. Prawdę mówiąc, sądzę, że nie mogą się jej doczekać.

Obserwuje cię, żeby sprawdzić, jak zareagujesz, ostrzegła Perdita. Vlad jest głupi, a Lacrimosa chętnie uplotłaby sobie z twoich włosów myjkę do twarzy, gdyby tylko miała szansę, ale ten skoczy do gardła, jeśli choćby mrugniesz w niewłaściwej chwili… Więc może nie mrugaj w niewłaściwej chwili, będę ci bardzo wdzięczna, ponieważ nawet wytwory wyobraźni chcą żyć…

Agnes czuta wzbierającą wokół grozę. Niewłaściwy rodzaj grozy: otępiające, lodowate, mdlące uczucie, które odbierało jej zdolność ruchu. Musiała coś zrobić, cokolwiek, by wyrwać się z tego uścisku.

Vlad odezwał się pierwszy:

— Nic dramatycznego. Mała kropla krwi… Ojciec odwiedził szkolę i wytłumaczył, na czym polegają obowiązki obywatelskie…

— Jak miło — wykrztusiła chrapliwie. — Dostają odznakę? Z pewnością Perdita kryła się za tym pytaniem, Agnes nie mogłaby wymyślić tak niewybrednego żartu, nawet w ironicznym sensie.

— Ha… nie. Ale to dobry pomysł. — Hrabia znów się uśmiechnął. — Tak… Może odznaka albo nieduża plakietka. Coś, co mogliby cenić w przyszłych latach. Zanotuję to w pamięci. A więc zaczynamy. Aha, burmistrz zebrał już kochane dzieciaczki…

W tylnych rzędach ktoś krzyknął. Agnes widziała przez chwilę jakiegoś mężczyznę, który próbował przecisnąć się do przodu. Burmistrz skinął głową dwóm stojącym blisko. Wbiegli w tłum. W mroku ktoś się szamotał, Agnes zdawało się, że słyszy zduszony nagle krzyk kobiety. Potem trzasnęły drzwi.

Kiedy burmistrz się odwracał, spojrzał Agnes w oczy. Odwróciła wzrok — nie chciała widzieć tej twarzy. Ludzie dobrze potrafią wyobrażać sobie różne piekła, a do niektórych trafiają jeszcze za życia.

— Możemy kontynuować? — spytał hrabia.

— Zechciałbyś puścić moją rękę, Vlad? — spytała słodko Agnes.

Oni czekają na twoją reakcję, szepnęła Perdita. I co? — odpowiedziała Agnes we wnętrzu własnej głowy. Z tego powodu mam teraz stać i patrzeć? Jak wszyscy? Pomyślałam tylko, że zwrócę ci na to uwagę. Co oni zrobili z tymi ludźmi? Są jak świnie czekające w kolejce na Noc Strzeżenia Wiedźm! Myślę, że wybrali rozsądek, uznała Agnes. Co tam… Zetrzyj ten uśmieszek z buźki Lacrimosy… O to tylko proszę…

Potrafią się poruszać bardzo szybko. Nawet krzyk nie pomoże. Pewnie zaliczy jeden solidny cios, to wszystko. Może potem obudzi się jako wampir i nie będzie dostrzegać różnicy między dobrem i złem. Ale nie o to chodzi. Chodzi o tu i teraz, ponieważ tu i teraz ją dostrzega.

Widziała każdą kroplę wiszącej w powietrzu wilgoci, czuła dym z przygaszonych ogni, słyszała szczury w strzechach nad domami. Jej zmysły pracowały jak szalone, by jak najwięcej zyskać w tych ostatnich kilku sekundach…

— Nie rozumiem dlaczego! — głos Lacrimosy przeciął mgłę niczym piła. Agnes zamrugała. Dziewczyna stanęła przed ojcem i patrzyła na niego z wściekłością. — Dlaczego zawsze ty zaczynasz? — spytała.

— Lacrimosa! Co w ciebie wstąpiło? Jestem głową klanu!

— Och, doprawdy? I zawsze będziesz?

Hrabia zdumiał się wyraźnie.

— No tak. Oczywiście.

— Więc zawsze już będziesz mną dyrygował, przez wieczność? I przez wieczność będziemy twoimi dziećmi?

— Moja droga, co ty sobie właściwie…

— I nie mów do mnie tym tonem! On działa tylko na mięso! Czyli już zawsze będziesz mnie odsyłał do mojego pokoju, jeśli będę nieposłuszna?

— Pozwoliliśmy ci na własną izbę tortur…

— Tak! I za to mam się uśmiechać, kiwać głową i być uprzejma dla mięsa?

— Jak śmiesz tak się odzywać do ojca! — wrzasnęła hrabina.

— I nie mów tak do Agnes! — warknął Vlad.

— Czy użyłam słowa „Agnes”? Czy choć jedna z moich wypowiedzi jej dotyczyła? — spytała lodowato Lacrimosa. — Nie wydaje mi się. Nawet mi się nie śniło, żeby w jakikolwiek sposób o niej wspominać.

— Mam dosyć tych kłótni! — krzyknął hrabia.

— I koniec, tak? — spytała Lacrimosa. — Nie dyskutujemy. Mamy robić, co każesz, na zawsze.

— Uzgodniliśmy…

— Nie. Ty uzgodniłeś, a nikt nie zaprotestował. Vlad miał rację!

— Coś podobnego. — Hrabia zwrócił się do syna. — A w czym miałeś rację, jeśli wolno spytać?

Vlad otworzył i zamknął usta, pospiesznie układając spójne zdanie.

— Może wspomniałem kiedyś, że cała ta sprawa z Lancre wydaje się dość… nierozsądna.

— Och! — zawołała hrabina. — I nagle tak się znasz na tym, co rozsądne, chociaż masz ledwie dwieście lat?

— Nierozsądna? — powtórzył hrabia.

— Ja bym powiedziała: głupia! — oznajmiła Lacrimosa. — Małe odznaki? Prezenty? My niczego nie dajemy! Jesteśmy wampirami! Bierzemy, co chcemy, o tak…

Wyciągnęła rękę, chwyciła stojącego obok mężczyznę i odwróciła się; usta miała otwarte, włosy rozwiane…

I zamarła, jakby nagle skamieniała.

Po czym zgięła się wpół. Patrząc gniewnie na ojca, sięgnęła dłonią do gardła.

— Co… zrobiłeś? — wykrztusiła. — Gardło… mi… Zrobiłeś mi coś!

Hrabia otarł czoło i ścisnął grzbiet nosa.

— Lacci…

— Nie nazywaj mnie tak! Wiesz, że tego nienawidzę!

Rozległ się krótki krzyk jednego z pomniejszych wampirów. Agnes nie pamiętała, jak miał na imię, pewnie Fenrir, Maledicta albo jakoś tak, ale przypominała sobie, że kazał się nazywać Geraldem. Osunął się na kolana, drapiąc palcami krtań. Inne wampiry też nie wyglądały na szczęśliwe. Kilka z nich opadło na klęczki i jęczało, ku zdumieniu mieszkańców Escrow.

— Nie czuję… się za… dobrze… — Hrabina zachwiała się lekko. — A mówiłam, że moim zdaniem wino nie jest dobrym pomysłem…

Hrabia odwrócił się i spojrzał na Agnes. Cofnęła się o krok.

— To ty, prawda?

— Pewnie że ona! — jęknęła Lacrimosa. — Wiesz przecież, że ta stara przeniosła gdzieś swoją jaźń, a musiała wiedzieć, że Vlad robi słodkie oczy do tej kluski!

Nie ma jej tutaj, prawda? — spytała Perdita. Nie wiesz? — pomyślała Agnes i cofnęła się dalej. Myślę, że nie ma, ale czy to ja sama myślę? Słuchaj, przecież ukryła się w kapłanie, wiemy o tym. Nie, nie wiemy, tylko ty stwierdziłaś, że to by było sprytne posunięcie, bo przecież wszyscy by uznali, że schowała się w dziecku.

— Dlaczego nie poczołgasz się z powrotem do swojej trumny i nie zgnijesz, oślizła glisto? — powiedziała Agnes.

Nie było to zbyt udane zdanie, ale improwizowane zniewagi rzadko kiedy bywają dobrze skonstruowane.

Lacrimosa skoczyła na nią, ale dolegało jej chyba coś jeszcze. Zamiast poszybować w powietrzu jak aksamitna śmierć, podfruwała tylko niczym ptak ze złamanym skrzydłem. Wściekłość jednak sprawiła, że wyrosła przed Agnes, wystawiając szpony…

Agnes uderzyła ją z całych sił; czuła, że Perdita także dołącza się do ciosu. Nie powinien dojść celu, dziewczyna była tak szybka, że mogłaby w tym czasie obiec Agnes dookoła trzy razy… A jednak trafił.

Ludzie z Escrow patrzyli, jak wampirzyca zatacza się pokrwawiona.

Burmistrz uniósł głowę.

Agnes pochyliła się, zaciskając pięści.

— Nie wiem, gdzie odeszła babcia Weatherwax — powiedziała. — A może jest tutaj, ze mną? — Szaleńczy pomysł błysnął jej w myślach i dodała ostrym głosem babci: — A jeśli znowu mnie powalisz, wygryzę sobie drogę przez twoje buty!

— Nieźle, panno Nitt. — Hrabia ruszył w jej stronę. — Ale nie sądzę…

Zatrzymał się i sięgnął rękami do złotego łańcucha, który nagle zacisnął mu się na szyi.

Za jego plecami burmistrz ciągnął ten łańcuch całym swym ciężarem. Wreszcie zdołał powalić wampira na ziemię.

Obywatele miasteczka spojrzeli po sobie i wszyscy równocześnie ruszyli się z miejsc.

Wampiry uniosły się w powietrze, próbując uzyskać przewagę wysokości; kopały wyciągające się ku nim ręce. Zerwano z murów pochodnie. W nocną ciszę wdarły się głośne krzyki.

Agnes poszukała wzrokiem Vlada, który patrzył na to wszystko ze zgrozą. Lacrimosę otaczał zacieśniający się krąg ludzi.

— Lepiej uciekaj — poradziła. — Inaczej oni…

Odwrócił się i skoczył. Ostatnią rzeczą, jaką widziała, były zęby.

Droga w dół okazała się gorsza od wspinaczki. Źródła tryskały z każdego zagłębienia, każda ścieżka stała się strumieniem.

Gdy brnęli z babcią od błota do trzęsawiska, Oats rozważał opowieść zawartą w Księdze Oma — właściwie kluczową opowieścią — o tym, jak prorok Brutha wędrował z Omem przez rozpaloną pustynię, a wędrówka ta w rezultacie na zawsze odmieniła omnianizm. Zastąpiła miecze modlitwami, które powodowały mniej zgonów, z wyjątkiem tych naprawdę powolnych. Rozbiła też Kościół na tysiąc odłamów, a te natychmiast zaczęły się między sobą kłócić, aż w końcu wydały Oatsa, który kłócił się ze sobą sam.

Oats zastanawiał się, jak daleko na pustyni dotarłby Brutha, gdyby musiał podtrzymywać babcię Weatherwax. Było w niej coś sztywnego, coś twardego jak kamień. Mniej więcej w połowie drogi błogosławiony prorok mógłby — myślał Oats trochę zawstydzony — ulec pokusie i… no, powiedzieć coś nieuprzejmego, a przynajmniej westchnąć znacząco. Odkąd staruszka się rozgrzała, zrobiła się bardzo zrzędliwa. Zdawało się, że coś ją dręczy.

Deszcz ustał, ale wciąż wiał przenikliwy wiatr, a od czasu do czasu spadał przelotny, ale kłujący grad.

— Już niedługo — wysapał Oats.

— Nie wiesz tego — odparła babcia, człapiąc w czarnym, lepkim błocie.

— Nie, ma pani absolutną rację — przyznał. — Powiedziałem tak, bo chciałem poprawić nam humor.

— Nie wyszło.

— Pani Weatherwax, czy chciałaby pani, żebym panią tu zostawił?

Babcia pociągnęła nosem.

— To by mnie nie zmartwiło.

— Ale czy pani by chciała?

— To nie moja góra — odparła babcia. — I nie do mnie należy mówienie ludziom, gdzie być powinni.

— Odejdę, jeśli pani zechce — zapewnił ją Oats.

— Nie prosiłam, żebyś szedł za mną — przypomniała.

— Byłaby pani martwa, gdyby nie ja.

— To nie twoja sprawa.

— Boże mój, pani Weatherwax, wystawia mnie pani na ciężką próbę!

— Pański bóg, panie Oats, wszystkich wystawia na próbę. Tak zwykle postępują bogowie i dlatego właśnie nie chcę mieć z nimi nic wspólnego. I cały czas wyznaczają reguły.

— Muszą istnieć jakieś reguły, pani Weatherwax.

— A jaka jest ta pierwsza, której przestrzegania wymaga twój Om?

— Że wierni nie powinni czcić żadnego innego boga prócz Oma — odpowiedział natychmiast Oats.

— Ach tak? No to masz tych swoich bogów. Co za egocentryzm!

— Myślę, że chciał w ten sposób zwrócić na siebie uwagę. Jest też wiele przykazań o dobrym traktowaniu innych ludzi, jeśli o to pani chodzi.

— Naprawdę? A przypuśćmy, że ktoś nie chce wierzyć w Oma, a jednak stara się żyć właściwie?

— Według proroka Bruthy kto żyje dobrze, ten wyznaje Oma.

— Oho, to sprytne. Załatwia cię z obu stron — przyznała babcia. — Musiał długo myśleć, żeby wpaść na coś takiego. Brawo. A co innego mądrego mówił?

— On nie mówił po to, żeby podziwiano go za mądrość — zapewnił gorąco Oats. — Ale skoro pani pyta, to napisał w Liście do Symonitów, że tylko poprzez innych ludzi stajemy się naprawdę ludźmi.

— Dobrze. Z tym trafił w sedno.

— I powiedział, że powinniśmy nieść światło w mroczne miejsca.

Babcia milczała.

— Pomyślałem, że o tym wspomnę — ciągnął Oats — ponieważ kiedy pani… no wie pani, kiedy klęczała w kuźni… mówiła pani coś całkiem podobnego.

Babcia zatrzymała się tak gwałtownie, że Oats o mało co się nie przewrócił.

— Co robiłam?

— Mamrotała pani i…

— Mówiłam w czasie… przez sen?

— Tak, i powiedziała pani coś o ciemności, która jest tam, gdzie powinno być światło, co zapamiętałem ze względu na Księgę Oma.

— Słuchałeś?

— Nie, nie słuchałem, ale trudno było nie słyszeć, prawda? Brzmiało to tak, jakby się pani z kimś kłóciła…

— I pamiętasz wszystko, co mówiłam?

— Chyba tak.

Babcia zachwiała się lekko. Stała w kałuży czarnej wody, która zaczęła wzbierać ponad jej buty.

— Możesz zapomnieć?

— Słucham?

— Nie będziesz tak nieuprzejmy, by komukolwiek powtarzać paplanie biednej kobiety, która pewnie nie wiedziała, co mówi, prawda? — spytała wolno babcia.

Oats zastanowił się.

— O jakim paplaniu mowa, pani Weatherwax?

Zdawało się, że odetchnęła z ulgą.

— Ach. Dobrze, że pytasz, bo po prawdzie to żadnego nie było.

Ciemne bańki unosiły się z błota wokół nóg babci, gdy oboje patrzyli na siebie. Wyraźnie zostało zawarte swego rodzaju zawieszenie broni.

— Tak sobie myślę, młody człowieku, że mógłbyś mnie stąd wyciągnąć.

Zajęło to dłuższą chwilę i wymagało użycia gałęzi z pobliskiego drzewa. Mimo wysiłków Oatsa stopa babci wysunęła się z buta. A kiedy jeden but się pożegnał, pozostając w ciężkim błocie, drugi, powodowany braterską solidarnością, naturalnie poszedł za jego przykładem.

Babcia wyszła na stosunkowo suchy i stosunkowo grunt, mając na nogach parę najgrubszych skarpet, jakie Oats w życiu widział. Wyglądały, jakby były w stanie zatrzymać uderzenie młota.

— Dobre były buty — westchnęła babcia, spoglądając na bańki w kałuży. — No trudno. Idziemy.

Zatoczyła się trochę, gdy ruszyła z miejsca, ale — budząc tym podziw Oatsa — zdołała utrzymać się na nogach. Zaczynał formować w myślach nową opinię o tej kobiecie, sprawiającej, że nowa opinia o niej pojawiała się mniej więcej co pół godziny. Tym razem brzmiała: babcia koniecznie potrzebuje kogoś, kogo mogłaby pokonać. Jeśli go nie znajdzie, prawdopodobnie pobije samą siebie.

— Szkoda tej twojej książeczki ze świętymi słowami… — odezwała się, kiedy przeszła już kawałek.

Przez dłuższą chwilę trwało milczenie.

— Łatwo zdobędę następną — odparł wreszcie Oats.

— Musi ci być trudno bez tej książki słów.

— To tylko papier.

— Poproszę króla, żeby sprowadził ci następną księgę słów.

— Nie chciałbym mu robić kłopotów.

— Ale to straszne, że wszystkie słowa musiałeś spalić.

— Te najważniejsze nie płoną.

— Nie jesteś taki głupi, chociaż nosisz śmieszny kapelusz — uznała babcia.

— Potrafię poznać, kiedy ktoś sobie ze mnie żartuje, pani Weatherwax.

— I dobrze.

Szli w milczeniu. Przez chwilę grad odbijał się od spiczastego kapelusza babci i szerokiego ronda Oatsa. Wreszcie babcia odezwała się znowu.

— Ale i tak nie warto mnie przekonywać, żebym uwierzyła w Oma.

— Niech Om broni, żebym choćby próbował, pani Weatherwax. Nie mam przy sobie nawet jednego pamfletu, prawda?

— Nie, ale starasz się, żebym sobie pomyślała: „O, jaki to miły młody człowiek, ten jego bóg musi być rzeczywiście wyjątkowy, jeśli tacy mili młodzi ludzie jak on pomagają takim staruszkom jak ja”, prawda?

— Nie.

— Naprawdę? W każdym razie to nie działa. W ludzi można czasami uwierzyć, ale nie w bogów. I powiem ci jeszcze, panie Oats…

Westchnął ciężko.

— Tak?

Odwróciła się twarzą do niego, nagle ożywiona.

— Może lepiej będzie dla ciebie, jeśli nie uwierzę. — Szturchnęła go kościstym palcem. — Ten Om… Czy ktoś go widział?

— Powiedziane jest, że trzy tysiące ludzi było świadkami jego manifestacji przy Wielkiej Świątyni, kiedy zawarł przymierze z prorokiem Bruthą i ocalił go przed męczeńską śmiercią na żelaznym żółwiu…

— Ale założę się, że teraz się kłócą, co naprawdę widzieli.

— Cóż, w samej rzeczy, różne są opinie…

— No tak. Oczywiście. Ludzie są tylko ludźmi. Ale gdybym to ja go zobaczyła, naprawdę istniejącego, naprawdę żywego, trawiłoby to mnie jak gorączka. Gdybym uwierzyła, że jest jakiś bóg, któremu rzeczywiście zależy na ludziach, który strzeże ich jak ojciec i dba o nich jak matka… Wtedy nie usłyszałbyś ode mnie żadnego „Każdy problem ma dwie strony” albo „Musimy szanować wierzenia innych”. Nie byłabym wtedy ogólnie miła w nadziei, że wszystko dobrze się skończy. Nie wtedy, gdyby ten płomień płonął we mnie niczym miecz pomsty. Powiedziałam „płonął”, panie Oats, bo tak właśnie by było. Mówisz, że wasi wyznawcy nie palą już innych, nie składają ludzi w ofierze, ale prawdziwa wiara to właśnie oznacza, rozumiesz? Poświęcać własne życie, dzień po dniu, w płomieniach, poświadczając jej prawdziwość, działając dla niej, oddychając jej istotą. To właśnie religia. Cokolwiek innego to… to tylko bycie miłym. I sposób na utrzymywanie kontaktów z sąsiadami. Uspokoiła się trochę i podjęła ciszej:

— W każdym razie tak by się stało, gdybym naprawdę uwierzyła. A nie sądzę, żeby dzisiaj to było w modzie, bo mam wrażenie, że kiedy teraz widzicie zło, załamujecie ręce i mówicie: „Ojej, musimy o tym podyskutować”. Takie jest moje zdanie, panie Oats. I naprawdę wolałbyś dać temu spokój. Nie ścigaj wiary, bo nigdy jej nie pochwycisz. — Po czym dodała, jakby na stronie: — Ale może potrafisz żyć wiernie.

Szczęknęła zębami, kiedy lodowaty podmuch wiatru owinął jej wokół nóg wilgotną spódnicę.

— Nie masz przypadkiem jeszcze jednej księgi świętych słów? — spytała.

— Nie — odparł Oats, wciąż jeszcze zaszokowany.

Mój boże, pomyślał. Jeśli ona kiedyś odnajdzie religię, to co wtedy stoczy się z tych gór przez równiny? Mój boże… właśnie pomyślałem „Mój boże”…

— Jakiś śpiewnik z hymnami?

— Nie.

— Cienki tomik modlitw odpowiednich na wszelkie okazje?

— Nie, babciu Weatherwax.

— Niech to… — rzuciła i runęła do tyłu, bezwładnie jak manekin.

Podbiegł i pochwycił ją, nim upadła w błoto. Wąską białą dłonią złapała go za przegub tak mocno, że aż krzyknął. Potem rozluźniła uchwyt i osunęła się w jego objęciach.

Coś kazało Oatsowi podnieść wzrok.

Zakapturzona postać siedziała na białym koniu całkiem niedaleko, obramowana delikatnym błękitnym ogniem.

— Odejdź! — wrzasnął. — Zniknij natychmiast, bo… bo…

Ułożył ciało na kępie trawy, nabrał garść błota i cisnął je w mrok. I pobiegł za nim, boksując szaleńczo cienie i kłęby mgły.

Wrócił, podniósł babcię Weatherwax, przerzucił ją sobie przez ramię i pobiegł w dół.

Mgła za nim uformowała się w kształt białego konia.

Śmierć potrząsnął głową.

PRZECIEŻ JA NIC NIE MÓWIŁEM, powiedział.

Fale czarnego żaru przepłynęły nad Agnes, a potem była otchłań i upadek w gorącą, duszną ciemność.

Czuła pragnienie. Ciągnęło ją naprzód niczym wartki nurt.

No tak, pomyślała sennie. Przynajmniej stracę trochę na wadze…

Owszem, odpowiedziała Perdita, ale ta kredka do oczu, której będziesz musiała używać, dołoży ci parę funtów…

Łaknienie wypełniało ją teraz, przyspieszając ruch.

Światło pojawiło się z tyłu, płynęło wokół niej. Spowalniało upadek, jak gdyby wpadała w niewidzialny puch, a potem świat zawirował i znów popłynęła w górę, szybko, szybciej niż pikujący orzeł, w stronę rozszerzającego się kręgu zimnej bieli…

To, co słyszała, nie mogło chyba być słowami. Nie istniał żaden dźwięk prócz słabego poszumu. Ale był to cień słów, ślad, jaki pozostawiają w umyśle, kiedy zostały wypowiedziane… Czuła, że jej własny głos wzbiera, by wypełnić kształt, jaki się pojawił. Nie… mogę… na… to… pozwolić…

Światło eksplodowało.

A ktoś właśnie próbował wbić jej kołek w serce.

— Stdt? — powiedziała, odpychając jego rękę. Zakrztusiła się i wypluła z ust cytrynę. — Przestań! Co ty wyprawiasz, do licha? Czy ja wyglądam na wampira?

Mężczyzna z kołkiem i młotkiem zawahał się, po czym dotknął palcem szyi.

Agnes sięgnęła do swojej i znalazła dwa spuchnięte ślady.

— Musiał nie trafić — oświadczyła. Odepchnęła kołek i usiadła. — Kto mi zdjął pończochę? Kto zabrał moją lewą pończochę? Czy to, co czuję, to wrzący ocet? Czemu ktoś mi nasypał maku do stanika? Jeśli to nie kobieta zdejmowała mi pończochę, to słowo daję, będziecie mieli kłopoty!

Stojący wokół stołu spojrzeli po sobie, nagle niepewni wobec jej złości. Agnes uniosła wzrok, gdy coś musnęło jej ucho — nad jej głową wisiały gwiazdy, krzyżyki, kręgi i bardziej złożone kształty, w których rozpoznała symbole religijne. Nigdy nie miała skłonności do wiary w dowolną religię, ale wiedziała, jak wyglądają ich znaki.

— A to bardzo niegustowny zestaw — stwierdziła.

— Nie zachowuje się jak wampir — uznał mężczyzna. — Nie wygląda jak wampir. I walczyła z tamtymi.

— Widzieliśmy przecież, że jeden ją ukąsił! — wtrąciła jakaś kobieta.

— Źle wycelował w marnym świetle — wyjaśniła Agnes, ale wiedziała, że to nieprawda. Wzbierał w niej głód. Nie taki, jak to czarne pożądanie, które odczuwała w ciemności, ale nadal ostry i naglący. Musiała mu się poddać. — Mogłabym zabić za kubek herbaty — dodała.

To chyba rozwiązało problem. Herbata nie jest napojem tradycyjnie kojarzonym z wampirami.

— I naprawdę, pozwólcie mi strzepnąć z siebie ten mak — ciągnęła, poprawiając bieliznę. — Czuję się jak bochenek pełnoziarnistego chleba.

Odstąpili, a ona zsunęła nogi ze stołu. To oznaczało, że mogła teraz zobaczyć leżącego na podłodze wampira. O mało co nie pomyślała o nim jak o drugim wampirze.

Był to mężczyzna w długim surducie i ozdobnej kamizelce, jednym i drugim poplamionym błotem i krwią. Miał kołek wbity w serce. Dalsza identyfikacja musiała jednak poczekać na wskazanie, gdzie odłożyli jego głowę.

— Widzę, że jednego załatwiliście — powiedziała, starając się powstrzymać odruch wymiotny.

— Dostaliśmy dwa — odparł mężczyzna z młotkiem. — Tego drugiego spaliliśmy. Zabiły burmistrza i pana Vlacka.

— To znaczy, że reszta uciekła?

— Tak. Nadal są silne, chociaż nie bardzo potrafią latać.

Agnes wskazała bezgłowego wampira.

— Eee… Czy to jest Vlad? — spytała.

— A który to?

— Ten, co mnie ugryzł… próbował ugryźć — poprawiła się szybko.

— Możemy sprawdzić. Piotr, pokaż jej głowę.

Młody człowiek posłusznie zbliżył się do paleniska, włożył rękawicę, uniósł pokrywkę z wielkiego rondla i za włosy wyciągnął ze środka głowę.

— Nie, to nie Vlad. — Agnes przełknęła ślinę.

Nie, zgodziła się Perdita. Vlad był wyższy.

— One próbują teraz wrócić do zamku — oświadczył Piotr. — Piechotą! Szkoda, że nie widziałaś, jak próbują latać! Jakby kury wpadły w panikę.

— Do zamku… — powtórzyła Agnes.

— Będą musiały tam dotrzeć przed pianiem koguta — ciągnął Piotr z niejaką satysfakcją. — A nie mogą skrócić sobie drogi przez las, z powodu wilkołaków.

— Co? Myślałam, że wampiry i wilkołaki żyją w zgodzie…

— Może i na to wygląda — odparł. — Ale przez cały czas się obserwują i czekają, kto pierwszy mrugnie. — Rozejrzał się. — Nam wilkołaki nie przeszkadzają — dodał przy ogólnej zgodzie. — Zostawiają nas w spokoju, bo nie biegamy dość szybko, żeby je zainteresować.

Zmierzył Agnes wzrokiem.

— Co zrobiłaś wampirom? — zapytał.

— Ja? Ja nic nie… Nie wiem.

— Nie umiały nas nawet porządnie gryźć.

— A kiedy uciekały, kłóciły się jak dzieciaki — dodał mężczyzna z młotkiem.

— Masz spiczasty kapelusz — stwierdził Piotr. — Rzuciłaś na nich zaklęcie?

— Ja… sama nie wiem. Naprawdę. — I wtedy jej wrodzona uczciwość zderzyła się z czarownictwem. A jednym z aspektów czarownictwa jest spryt: rzadko kiedy nierozsądne jest przyjęcie uznania za niewyjaśnione, ale fortunne zdarzenia. — Ale mogłam — dodała.

— W każdym razie ruszamy za nimi — oświadczył Piotr.

— Przecież są już chyba daleko…

— My możemy iść przez las.

Krew zabarwiła deszcz ściekający z rany na ramieniu Jasona Ogga.

— Przez tydzień czy dwa trzeba będzie ściskać młot lewą ręką — stwierdził, krzywiąc się trochę.

— Mają szerokie pole ostrzału — uznał Shawn, który ukrył się za baryłką po piwie, zużytym niedawno podczas chrzcin. — Wiesz, to przecież zamek. Frontalny atak zwyczajnie nie może się udać.

Westchnął i osłonił skwierczącą świecę przed wiatrem. Mimo wszystko spróbowali frontalnego ataku; nikt nie zginął chyba tylko dlatego, że w twierdzy strumieniami lały się trunki. Dzięki temu raptem jeden czy dwóch ludzi miało przez jakiś czas utykać. Następnie wypróbowali coś, co Jason uparcie nazywał atakiem tyłalnym, ale szczeliny strzeleckie znajdowały się nawet nad kuchnią. Jeden człowiek bardzo powoli przesuwający się pod mury — atak ukradkowy, jak myślał o tym manewrze Shawn — dotarł do celu, ale ponieważ wszystkie wejścia były solidnie zamknięte, w rezultacie jedynie tam stał i czuł się jak dureń.

Shawn próbował szukać pomocy w dawnych dziennikach wojskowych generała Tacticusa, którego inteligentne kampanie były tak udane, że samo jego imię posłużyło za określenie szczegółowych zasad działań militarnych. Znalazł nawet rozdział zatytułowany „Co zrobić, jeśli jedna Armia zajmuje dobrze ufortyfikowaną i położoną Pozycję, a druga nie”; ponieważ jednak pierwsze zdanie brzmiało „Postaraj się być tą w środku”, stracił serce do lektury.

Pozostała część lancrańskiej milicji kryła się za przyporami i przewróconymi wozami, czekając, aż ich poprowadzi.

Brzęknęło głośno i z szacunkiem, kiedy zasalutował Wielki Jim Mięcho, służący za osłonę dwóm innym ochotnikom.

— Se myślę — oznajmił — że jakby tak rozpalić taki wielki ogień pod bramą, toby się ich wykurzyło.

— Niezły pomysł — uznał Jason.

— Jason, to królewskie wrota — zaprotestował Jason. — Już i tak był na mnie trochę zły, że w zeszłym tygodniu nie oczyściłem wychodków…

— Może wysłać mamie rachunek.

— To buntownicze gadanie! Mógłbym cię za to are… Mógłbym are… Mama na pewno miałaby coś do powiedzenia, gdyby usłyszała, że tak gadasz!

— A w ogóle to gdzie jest król? — zapytał Darren Ogg. — Siedzi gdzieś i czeka, aż mama wszystko załatwi, kiedy tu do nas strzelają?

— Wiesz przecież, że ma słabe płuca. I tak dobrze sobie radzi, biorąc…

Shawn urwał, bo jakiś krzyk przetoczył się po okolicy. Brzmiał chrapliwie, pierwotnie, jak gdyby wydawało go zwierzę, które cierpi, ale zamierza jak najszybciej przekazać komuś swój ból. Żołnierze rozejrzeli się nerwowo.

Verence wpadł na dziedziniec.

Shawn rozpoznał go tylko dzięki haftom na nocnej koszuli i puszystym kapciom. Król oburącz wznosił nad głową długi miecz i biegł prosto do wrót twierdzy, ciągnąc za sobą krzyk.

Miecz uderzył o drewno. Shawn usłyszał, że wrota zadygotały.

— Czy on zwariował?! — krzyknął Darren. — Łapcie biedaka, zanim go zastrzelą!

Dwóch mężczyzn podbiegło do władcy, który stał na wrotach w pozycji horyzontalnej, usiłując wyrwać z nich klingę.

— Proszę posłuchać, wasza wy… Aargh!

— Ha, wezmis po gębie!

Darren zatoczył się do tyłu, unosząc dłonie do twarzy. Na dziedzińcu za królem małe sylwetki się zaroiły niczym nadciągająca zaraza.

— Gibiny!

— Fukle!

— Nac mac Feegle!

Znów rozległ się krzyk. To Jason, próbujący powstrzymać entuzjazm monarchy, przekonał się, że wprawdzie dotknięcie króla może wyleczyć pewne dolegliwości głowy, jednak królewska głowa jako taka zdolna jest nadać czyjemuś nosowi interesująco płaską formę.

Strzały uderzyły o ziemię wokół nich.

Shawn chwycił Wielkiego Jima za ramię.

— Wszystkich wystrzelają, pijani czy nie! — zawołał, przekrzykując wrzawę. — Chodź ze mną!

— Co będziemy robić?

— Czyścić wychodki!

Troll potruchtał za nim wokół murów twierdzy, do miejsca gdzie Wieża Gongu wyrastała na tle nocy w całym swym odoryferycznym splendorze. Była przekleństwem Shawna. Wszystkie garderoby w twierdzy do niej właśnie się opróżniały. Do jego obowiązków należało czyszczenie jej i wywożenie zawartości do rowów w ogrodach, gdzie kompostujące działania Verence’a stopniowo przekształcały ową zawartość w… no, w Lancre[13]. Teraz jednak, kiedy w zamku mieszkało więcej osób niż zwykle, jego cotygodniowe wypady z łopatą i taczkami nie były już tymi spokojnymi, samotnymi antraktami, jakimi bywały niegdyś. Oczywiście, pozwolił, żeby obowiązki ostatnio trochę się… spiętrzyły, ale przecież nie spodziewali się chyba, że sam wszystko zrobi…

Wskazał Wielkiemu Jimowi drzwi u podstawy wieży. Na szczęście trolle nie są specjalnie wyczulone na odory organiczne, chociaż łatwo potrafią rozróżnić po zapachu rozmaite odmiany piaskowca.

— Otworzysz je, kiedy powiem — polecił. Oderwał od koszuli pas materiału i owinął nim grot strzały. Znalazł w kieszeni zapałkę. — A kiedy już otworzysz… — ciągnął, gdy płótno zajęło się ogniem — …masz zaraz uciekać. Bardzo szybko. Zrozumiałeś? Dobrze. Otwieraj!

Wielki Jim szarpnął za skobel. Syknęło cicho i drzwi odskoczyły.

— Biegnij! — wrzasnął Shawn. Napiął cięciwę i strzelił do wnętrza.

Płonąca strzała zniknęła w hałaśliwej ciemności. Przez kilka uderzeń pulsu nie działo się nic. A potem wieża eksplodowała.

Nastąpiło to dość wolno. Grzyb zielononiebieskiego ognia rósł z piętra na piętro w niemal spacerowym tempie, na każdym poziomie wyrywając z muru kamienie, co nadawało wieży miły, roziskrzony wygląd. Ołowiany dach otworzył się jak stokrotka. Blady płomień przeszył chmury. A potem czas, dźwięk i ruch powróciły z hukiem.

Po kilku sekundach wrota odskoczyły i wybiegli żołnierze. Pierwszego trafił między oczy balistyczny król.

Shawn ruszył właśnie biegiem do bitwy, kiedy został powalony na ziemię, bo ktoś wylądował mu na karku.

— No proszę, jeden z tutejszych żołnierzyków — parsknął kapral Svitz, odskoczył i dobył miecza.

Gdy wznosił broń do ciosu, Shawn przetoczył się i pchnął w górę lancrańskim scyzorykiem wojskowym. Gdyby miał czas, mógłby wybrać przyrząd do rozstrzygania paradoksów albo aparat do wykrywania drobnych ziaren nadziei, albo spiralną rzecz do ustalania realności bytu, jednak w tej sytuacji zwycięstwo zapewnił mu instrument do bardzo szybkiego kończenia dyskusji.

Po chwili spadły miękkie krople deszczu.

No… w każdym razie spadły.

I na pewno miękkie.

Agnes nie widziała jeszcze takiego gniewnego tłumu. Tłumy, jak mówiło jej dość skromne doświadczenie, są zwykle hałaśliwe. Ten okazał się milczący. Obejmował większość mieszkańców miasteczka, a ku zaskoczeniu Agnes, wielu z nich przyprowadziło dzieci.

Perdita się nie zdziwiła. Będą zabijać wampiry, powiedziała, a dzieci mają patrzeć.

Dobrze, pomyślała Agnes. Tak właśnie być powinno. Perdita była wstrząśnięta. Będą miały koszmary. Nie, myślała Agnes. To je uwolni od koszmarów. Są sytuacje, gdy każdy musi zobaczyć, że potwór nie żyje, i zapamiętać, żeby opowiedzieć o tym wnukom.

— Próbowali zmienić ludzi w rzeczy — powiedziała głośno.

— Słucham, panienko? — odezwał się Piotr.

— Nic… Głośno myślałam.

I skąd wpadł jej do głowy ten pomysł, zastanawiała się Perdita, kiedy poradziła mieszkańcom, żeby wysłać gońców do sąsiednich miasteczek i zawiadomić ich o nocnej pracy? To było wyjątkowo złośliwe z jej strony.

Agnes jednak pamiętała grozę na obliczu burmistrza, a potem jego otępiały, skupiony wyraz twarzy, kiedy usiłował udusić hrabiego swoim urzędowym łańcuchem. Wampir zabił go jednym ciosem, który niemal przełamał nieszczęśnika na pół.

Dotknęła palcami ranek na szyi. Była prawie pewna, że wampiry nie chybiają, ale Vlad chyba nie trafił, ponieważ najwyraźniej nie stała się wampirem. Nie czuła nawet apetytu na myśl o niedosmażonym steku. Kiedy nikt nie patrzył, próbowała sprawdzić, czy umie latać, ale okazała się atrakcyjna dla grawitacji jak zawsze. Wysysanie krwi… nie, nigdy, nawet jeśli byłoby to dietą uniwersalną, ale latanie by się jej podobało.

To cię odmieniło, stwierdziła Perdita.

— Jak?

— Słucham, panienko?

Jesteś ostrzejsza… bardziej drażliwa… złośliwsza…

— Więc może była już na to pora.

— Słucham, panienko?

— Nie, nic. Znajdzie się dodatkowy sierp?

Wampiry sunęły naprzód szybko, choć nierównomiernie. Wydawało się, że nie tyle latają, ile raczej stanowią grupę obiecujących debiutantów na mistrzostwach świata w skoku w dal.

— Wypalimy to niewdzięczne miasto aż do ziemi — jęczała hrabina, lądując ciężko.

— Potem wypalimy to miasto aż do ziemi — zgodziła się Lacrimosa. — Oto do czego prowadzi dobroć. Ojcze, mam nadzieję, że wyciągniesz wnioski.

— I to po tym, jak zapłaciłeś im za dzwonnicę — dodała hrabina.

Hrabia roztarł gardło, gdzie wciąż pozostała widoczna opuchlizna po ogniwach złotego łańcucha. Nie uwierzyłby, że człowiek może być tak silny.

— Tak, to słuszne działanie — zgodził się. — Będzie trzeba dopilnować, by wieści o tym się rozeszły.

— Myślisz, że się nie rozejdą? — spytała Lacrimosa, gdy wylądowała obok niego.

— Wkrótce nastanie świt, Lacci — przypomniał jej hrabia ze znużeniem. — Dzięki mojemu wychowaniu przyjmiesz go jako drobną niedogodność, a nie powód, by rozsypać się w niewielki stosik pyłu. Pomyśl o tym.

— Ta starucha Weatherwax to zrobiła, prawda? — spytała Lacrimosa, ignorując oczywistą zachętę do wyrażenia wdzięczności. — Przeniosła gdzieś swoją jaźń i nas atakuje. Nie może przebywać w dziecku. Przypuszczam, że nie było jej w tej twojej grubej dziewczynie, prawda, Vlad? Chociaż miejsca by jej nie zabrakło. Słuchasz mnie, bracie?

— Co? — rzucił z roztargnieniem Vlad, kiedy minęli zakręt i zobaczyli przed sobą zamek.

— Widziałam, że w końcu zrezygnowałeś i ukąsiłeś ją. Jakież to romantyczne. Ale i tak ją złapali. Będą musieli użyć długiego kołka, żeby trafić w jakiś sensowny organ.

— Na pewno przeniosła się gdzie indziej — stwierdził hrabia. — To logiczne. Z pewnością do kogoś w holu…

— Prawdopodobnie do jednej z pozostałych czarownic — zasugerowała hrabina.

— Zastanawiam się…

— Ten głupi kapłan — zgadywała Lacrimosa.

— To by jej się pewnie spodobało — przyznał hrabia. — Ale nie sądzę.

— Chyba nie… Igor? — wystraszyła się jego córka.

— Nawet nie biorę tego pod uwagę.

— Wciąż uważam, że to była tłusta Agnes.

— Wcale nie taka tłusta — mruknął ponuro Vlad.

— W końcu by ci się znudziła, a potem wiecznie by tylko właziła nam w drogę, jak wszystkie inne — rzekła Lacrimosa. — Pamiątka to tradycyjnie raczej kosmyk włosów, nie cała czaszka…

— Ona jest inna.

— Tylko dlatego że nie potrafisz jej czytać w myślach? To naprawdę takie ciekawe?

— Ja przynajmniej kogoś ukąsiłem — zirytował się Vlad. — A tobie co się stało?

— Rzeczywiście, zachowywałaś się dość dziwnie, Lacci — przyznał książę, kiedy stanęli przed zwodzonym mostem.

— Gdyby ukryła się we mnie, tobym wiedziała! — burknęła Lacrimosa.

— Nie jestem przekonany — rzekł hrabia. — Musiałaby jedynie znaleźć jakiś słaby punkt.

— Jest tylko czarownicą, ojcze. Prawdę mówiąc, wszyscy się zachowujemy, jakby posiadała jakąś straszliwą moc.

— Może to jednak była Vladowa Agnes. — Hrabia popatrzył na syna przeciągle.

— Jesteśmy już prawie w zamku — zauważyła hrabina, próbując dodać im otuchy. — Wszystkim nam dobrze zrobi, jeśli wcześniej położymy się na dzień.

— Nasze najlepsze trumny odjechały do Lancre — przypomniała niechętnie Lacrimosa. — Ktoś tutaj był strasznie pewny siebie.

— Nie używaj wobec mnie tego tonu, moja panno! — upomniał ją hrabia.

— Mam już dwieście lat. Może się mylę, ale sądzę, że mogę używać takiego tonu, na jaki mam ochotę.

— Nie powinnaś tak się zwracać do ojca!

— Doprawdy, mamo, mogłabyś chociaż udawać, że masz w mózgu przynajmniej dwie własne komórki!

— To nie wina ojca, że wszystko się rozsypało!

— Wcale się wszystko nie rozsypało. To tylko chwilowe komplikacje.

— Przestaną nimi być, kiedy mięso z Escrow zawiadomi o wszystkim znajomych. Vlad, ocknij się! Przestań się mazać i poprzyj mnie…

— Jeśli nawet opowiedzą, to co mogą nam zrobić? Owszem, będzie trochę protestów, ale w końcu ci, co przeżyją, wybiorą rozsądek — uspokoił rodzinę hrabia. — A tymczasem czekają na nas te czarownice. Razem z dzieckiem.

— I mamy być dla nich uprzejmi, jak sądzę?

— Och, nie wydaje mi się, żebyśmy musieli posuwać się aż tak daleko — rzekł hrabia. — Pozwolimy im żyć, być może…

Coś upadło na most obok niego. Schylił się, podniósł to i natychmiast wypuścił ze zduszonym krzykiem.

— Ale… czosnek nie powinien parzyć… — zaczął.

— To woda ze Stsadzawki Stświętego Żółwia w Stsquintsie — odezwał się głos z góry. — Błogostsławiona przez stsamego bistskupa w Roku Pststrąga. — Rozległo się bulgotanie, a potem odgłos przełykania. — To był dobry rok dla błogostsławieństsw — ciągnął Igor. — Ale nie mustsitsie mi wierzytś na stsłowo! Kryjtsie stsię, pijawki!

Wampiry odskoczyły, gdy wirująca butelka zatoczyła łuk z blanków. Roztrzaskała się na moście, a większa część jej zawartości trafiła wampira, który wybuchnął ogniem jak oblany płonącym olejem.

— Doprawdy, Kryptoferze, to całkiem zbyteczne — stwierdził hrabia, gdy ognista postać z wrzaskiem biegała w kółko. — Wiesz przecież, że wszystko tkwi w twoim umyśle. Pozytywne myślenie, oto rozwiązanie…

— On całkiem czernieje — zauważyła hrabina. — Masz zamiar coś z tym zrobić?

— No dobrze. Vlad, bądź tak miły i zrzuć go z mostu, dobrze?

Nieszczęsny Kryptofer poleciał w przepaść.

— Wiecie, że to nie powinno się zdarzyć. — Hrabia przyjrzał się pęcherzom na palcach. — Najwyraźniej nie był… naprawdę jednym z nas.

Z dołu dobiegł głośny plusk.

Pozostałe wampiry wbiegły pod osłonę bramy. Obok hrabiego rozbiła się następna butelka. Kilka kropel spryskało mu nogę, a on popatrzył na wąską smużkę dymu.

— Jakiś błąd wkradł się najwyraźniej…

— Nigdy nie należałam do tych, co pchają się do przodu — rzekła hrabina. — Sugeruję jednak, mój drogi, abyś znalazł jakiś nowy plan. Może taki, który działa…

— Ułożyłem już taki — odparł hrabia, stukając w potężne dębowe wrota. — Gdyby wszyscy zechcieli się odsunąć…

W górze, na blankach, Igor trącił nianię Ogg, która odstawiła karafkę wody ze Świętej Fontanny Siedmiorękiego Seka i spojrzała w kierunku, w jaki wycelował wskazujący kciuk[14].

Chmury zakręciły się nagle nad zamkiem. Między nimi rozbłyskiwało błękitne światło.

— Nadchodzi burza! — powiedział Igor. — Mrowi mnie tszubek głowy! Utsiekajmy!

Dotarli do wieży w chwili, kiedy błyskawica roztrzaskała wrota i rozbiła kamienie w miejscu, gdzie niedawno stali.

— No, to było łatwe — stwierdziła niania, leżąc jak długa na ziemi.

— Potrafią kontrolowatś pogodę — przypomniał jej Igor.

— Niech to demon! Zgadza się. Wszyscy to wiedzą, jeśli tylko wiedzą cokolwiek o wampirach.

— Przykro mi. Ale nie stspróbują tego na wrotach wewnętrznych. Chodźmy!

— Co to za zapach? — Niania pociągnęła nosem. — Igor, buty ci się palą!

— A niech to! Te ststopy były prawie nowe stszestśtś miestsiętsy temu! — zmartwił się Igor, gdy woda święcona niani zasyczała na dymiącej skórze. — Mój kabel stśtsiąga prądy błądzątse…

— A co się stało? Kogoś trafił spadający bawół? — spytała niania, kiedy już biegli po schodach.

— Nie. To było drzewo — odparł Igor z wyrzutem. — Michaił Stswenitsts w obozie drwali, biedatszystsko. Praktytsznie nits nie zostsało, ale rodzitse pozwolili mi zabratś jego stsopy na pamiątkę.

— To dziwnie uprzejme z ich strony.

— No, dałem mu zapastsowe ramię po tym wypadku z stsiekierą parę lat wtszestśniej, a kiedy wątroba stsarstszego pana Stswenitstsa przestsała pratsowatś, przekazałem mu tę, którą zostsawił mi pan Kotszak za to, że dałem pani Kotszak nowe oko.

— Ludzie tutaj nie tyle umierają, ile są przekazywani — zauważyła niania.

— Jak stsobie postśtsielestsz, tak stsię wystśpistsz — stwierdził filozoficznie Igor.

— A twój nowy plan to…? — spytała Lacrimosa, przestępując nad stosami gruzu.

— Zabijemy wszystkich. Nie jest to plan szczególnie oryginalny, przyznaję, ale sprawdzony i wypróbowany.

Słowa hrabiego spotkały się z ogólną aprobatą, tylko jego córka wciąż nie była zadowolona.

— Jak to wszystkich? Równocześnie?

— Och, jeśli koniecznie chcesz, możesz zostawić sobie kogoś na później.

Hrabina ścisnęła męża za ramię.

— To mi przypomina nasz miodowy miesiąc — szepnęła. — Pamiętasz te cudowne noce w Grjsknvij?

— Tak, świeży poranek świata, to prawda…

— Tak romantycznie… I poznaliśmy takich miłych ludzi. Pamiętasz państwa Harker?

— Wspominam ich z przyjemnością. Wytrzymali chyba cały tydzień. A teraz słuchajcie wszyscy! Święte symbole nam nie zaszkodzą. Woda święcona to po prostu woda. Tak, wiem, ale Kryptofer nie był skoncentrowany. Czosnek jest tylko jednym z przedstawicieli rodzaju Alium. Czy cebule nas ranią? Czy lękamy się szalotek? Nie. Jesteśmy trochę zmęczeni, to wszystko. Malicio, zwołaj resztę klanu. Urządzimy sobie małe wakacje od rozsądku. Potem, rankiem, przyjdzie czas na nowy porządek świata. Nie mogę na to pozwolić…

Otarł czoło.

Hrabia dumny był ze swego umysłu i dbał o niego. Ale w tej chwili czuł się odsłonięty, jakby ktoś zaglądał mu przez ramię. Nie był pewien, czy myśli poprawnie. Przecież nie mogła dostać się do jego głowy… Miał setki lat doświadczenia. Jakaś wiejska czarownica w żaden sposób nie mogłaby się przebić przez jego obronę. To logiczne…

Zaschło mu w gardle. Mógł przynajmniej podążyć za wołaniem swej natury. Tyle że tym razem ów zew okazał się dziwnie niepokojący.

— Czy mamy tu… herbatę? — zapytał.

— Co to jest herbata? — zdziwiła się hrabina.

— Ona… rośnie na krzakach, jak sądzę.

— Więc jak ją ukąsić?

— No przecież, tego… opuszcza się ją do wrzącej wody, prawda? — Hrabia potrząsnął głową, usiłując uwolnić się od tego demonicznego pożądania.

— Jeszcze żywą? — zainteresowała się Lacrimosa.

— …słodkie ciasteczka… — wymamrotał hrabia.

— Spróbuj nad sobą zapanować, mój drogi — poradziła hrabina.

— Ta… herbata — wtrąciła Lacrimosa. — Czy ona jest… brązowa?

— Tak — szepnął hrabia.

— Bo kiedy byliśmy w Escrow i chciałam ukąsić jednego z nich, nawiedziła mnie przerażająca wizja filiżanki pełnej tej ohydnej cieczy…

Hrabia znów się otrząsnął.

— Nie wiem, co się ze mną dzieje — powiedział. — Więc trzymajmy się tego, co wiemy, zgoda? Słuchajmy głosu naszej krwi…

Drugą ofiarą bitwy o zamek był Vargo, chudy młodzieniec, który tak naprawdę został wampirem, bo sądził, że dzięki temu pozna interesujące dziewczęta, czy też jakiekolwiek dziewczęta. Powiedziano mu również, że do twarzy mu w czerni. Potem przekonał się, że uwaga wampira wcześniej czy później koncentruje się na następnym posiłku, a dotychczas nigdy właściwie nie uważał, że szyja jest najciekawszym organem, jaki może posiadać dziewczyna.

W tej chwili chciał tylko spać, więc kiedy wampiry wpadły do zamku właściwego, odszedł spacerowym krokiem w kierunku swojej piwnicy i miłej, wygodnej trumny. Owszem, był głodny, ponieważ w Escrow nie zyskał nic prócz kopniaka w żebra, ale miał dostatecznie silny instynkt samozachowawczy, by pozwolić innym na polowanie. Sam wolał pojawić się później na uczcie.

Jego trumna z wiekiem zsuniętym niedbale na podłogę stała pośrodku mrocznej celi. Nigdy nie dbał o pościel, nawet jako człowiek.

Wsunął się do środka, przekręcił i przewrócił kilka razy, by ułożyć się wygodnie na poduszce, po czym naciągnął na siebie wieko i zatrzasnął zamki.

Kiedy oko narratora oddaliło się od trumny, nastąpiły dwa zdarzenia. Pierwsze zachodziło dość wolno, a było nim uświadomienie sobie przez Varga, że nie pamięta, by jego trumna miała poduszkę.

Drugie zaszło szybko. Greebo uznał, że jest wściekły jak demony i nie ma zamiaru dłużej tego znosić. Najpierw wytrzęsło go mocno w tej klatce na kolach, a potem usiadła na nim niania. To go rozzłościło, ponieważ wiedział, że drapanie niani może być najgłupszą czynnością, jaką wykona w życiu, jako że nikt inny nie był skłonny go karmić. Co nie poprawiło mu nastroju.

Później jakiś pies usiłował go polizać. Greebo podrapał go i ugryzł parę razy, jednak jedynym skutkiem okazało się zachęcenie psa, by zachowywał się jeszcze bardziej przyjaźnie.

W końcu znalazł wygodne legowisko, zwinął się na nim w kłębek, aż nagle ktoś zaczął go traktować jak poduszkę…

Nie było nawet wielkiego hałasu. Trumna podskoczyła kilka razy, a potem się przekręciła.

Greebo schował pazury i zasnął.

— „…płonie światłem czystym i jasnym…”.

Chlup, mlask, chlap!

— „…a w swoim ja… Omowi chwała…”. Plask, chlap!

Oats odśpiewał już większość znanych sobie hymnów, nawet tych starych, których nie powinno się śpiewać, ale zostały w pamięci, bo słowa były naprawdę dobre. Śpiewał głośno i zuchwale, by powstrzymać noc i zwątpienie. Hymny pomagały nie myśleć o ciężarze babci Weatherwax. To zadziwiające, jak przybrała na wadze przez ostatnią milę, zwłaszcza kiedy się przewracał, a ona lądowała na nim.

W grzęzawisku stracił but. Jego kapelusz pływał gdzieś w kałuży. Ciernie porwały w strzępy płaszcz…

Pośliznął się i znowu upadł, gdy błoto osunęło mu się pod stopą. Babcia spadła z ramion i wylądowała na kępie turzycy.

Gdyby brat Melchio go teraz zobaczył…

Jaustrząb przefrunął obok i usiadł na gałęzi martwego drzewa, kilka sążni przed nim. Oats nienawidził tego ptaka. Wydawał mu się demoniczny. Latał, choć przecież nic nie mógł widzieć w kapturze. Co gorsza, kiedy tylko o nim pomyślał, tak jak teraz, zakryta główka odwracała się, by przeszyć go niewidocznym spojrzeniem. Oats zdjął bezużyteczny but — lśniąca kiedyś skóra była poplamiona i popękana — i cisnął nim niefachowo.

— Uciekaj stąd, paskudny stworze!

Jaustrząb nawet nie drgnął. But przeleciał obok niego.

Potem, kiedy Oats próbował wstać, wyczuł palącą się skórę.

Dwie smużki dymu wznosiły się spiralami z obu stron kaptura.

Oats sięgnął do piersi, szukając kojącego kształtu żółwia, ale nic nie znalazł. W Cytadeli ten żółw kosztował go pięć oboli i chyba było już za późno, by myśleć, że nie powinien może wieszać go na łańcuszku wartym dziesiątą część obola. Teraz medalik leżał pewnie w jakiejś kałuży albo w grzęzawisku…

Skóra przepaliła się i żółte lśnienie w otworach było tak jaskrawe, że ledwie dostrzegał sylwetkę ptaka. Zmieniło wilgotny pejzaż w kontury i cienie, obrysowało złotem każdą kępkę trawy czy powalone drzewo — po czym znikło tak nagle, że w oczach Oatsa wciąż pozostał ślad fioletowych rozbłysków.

Kiedy odzyskał oddech i równowagę, ptak szybował już nad zboczem.

Podniósł nieprzytomną babcię Weatherwax i pobiegł za nim.

Dobrze, że przynajmniej ścieżka prowadziła w dół. Stopy ślizgały się po błocie i mokrych paprociach. Potoki płynęły z każdego zagłębienia i żlebu. Przez połowę drogi Oats miał wrażenie, że nie idzie, tylko steruje zjazdem, odbijając się od głazów, ślizgając w kałużach, w błocie i na liściach.

Aż wreszcie pojawił się zamek widoczny przez szczelinę między drzewami, oświetlony blaskiem błyskawicy. Oats chwiejnie przedarł się przez kępę ciernistych krzewów, zdołał przebrnąć przez zbocze luźnych kamieni, po czym runął na drogę, a babcia Weatherwax na niego.

Poruszyła się.

— …wakacje od rozsądku… zabijemy wszystkich… nie mogę na to pozwolić… — mruczała cicho.

Wiatr zdmuchnął jej z gałęzi na twarz chmurę kropelek wody i otworzyła oczy. Oatsowi zdawało się przez chwilę, że ma czerwone źrenice… po czym lodowate błękitne spojrzenie zogniskowało się na nim.

— Czyli jesteśmy na miejscu?

— Tak.

— Co się stało z twoim świętym kapeluszem?

— Zgubił się — odpowiedział niechętnie.

— Twój magiczny amulet też zniknął — zauważyła. — Ten z małym człowieczkiem na żółwiu.

— To nie jest magiczny amulet, pani Weatherwax! Proszę! Magiczne amulety to symbole prymitywnych i mechanistycznych zabobonów, podczas gdy Żółw Oma jest… jest… w każdym razie nie jest… Rozumie pani?

— Jasne. Dzięki, że mi wytłumaczyłeś — odparła babcia. — Pomóż mi wstać, dobrze?

Oats miał pewne kłopoty z własną irytacją. Dźwigał tę starą… starszą damę przez całe mile, przemarzł do kości, a teraz dotarli do celu, a ona zachowywała się, jakby wyświadczyła mu przysługę.

— A magiczne słowo? — burknął.

— Nie wydaje mi się, żeby taki świątobliwy człowiek jak ty chciał mieć do czynienia z magicznymi słowami — odparła babcia. — Ale święte słowa brzmią: rób, co ci każę, albo zostaniesz porażony. To powinno załatwić sprawę.

Pomógł jej stanąć na nogach, ożywiony źle przetrawioną złością, i podtrzymał, kiedy się zachwiała.

Od strony zamku zabrzmiał przeraźliwy krzyk, nagle urwany.

— Nie damski — stwierdziła babcia. — Myślę, że dziewczęta już zaczęły. Pomóżmy im, co?

Ręka jej drżała, kiedy uniosła ją w górę. Jaustrząb zatrzepotał skrzydłami i usiadł jej na dłoni.

— A teraz pomóż mi dojść do bramy.

— Nie ma o czym mówić, zawsze do usług — mruknął Oats.

Spojrzał na ptaka, który odwrócił głowę w jego stronę.

— To jest… To drugi feniks, prawda? — zapytał.

— Tak — przyznała babcia, obserwując wrota. — Feniks. Nie może żyć nic, czego jest jedno.

— Ale wygląda jak mały jastrząb.

— Wykluł się między jastrzębiami, więc wygląda jak jastrząb. Gdyby się wykluł w kurniku, byłby kurczakiem. Logiczne. I jastrzębiem pozostanie do chwili, kiedy będzie musiał się zmienić w feniksa. To wstydliwe ptaki. Można powiedzieć, że feniks jest tym, czym mogą się stać…

— Za dużo było skorupek…

— Tak, panie Oats. A kiedy feniks składa dwa jaja? Kiedy musi. Hodgesaargh miał rację. Feniks ma ptasią naturę. Jest przede wszystkim ptakiem, a mitem dopiero potem.

Ciężkie skrzydła wrót zwisały luźno, żelazne wzmocnienia sterczały poskręcane, drewno dymiło, jednak ktoś starał się je zamknąć. Na tym, co pozostało z kamiennego łuku nad bramą, rzeźbiony nietoperz zdradzał przybyszom wszystko, co powinni wiedzieć o tej budowli.

Kaptur ptaka na dłoni babci trzeszczał i dymił. Na skórze znowu strzelały płomyki.

— On wie, co zrobili — oświadczyła babcia. — Wylągł się, wiedząc. Feniksy dzielą się pamięcią. I nie znoszą zła.

Ptasia głowa odwróciła się i spojrzała na Oatsa swym oślepiającym wzrokiem. Kapłan cofnął się instynktownie i próbował zasłonić oczy.

— Proszę użyć kołatki — poleciła babcia, wskazując skinieniem ciężki żelazny pierścień wiszący na strzaskanym skrzydle wrót.

— Co? Chce pani, żebym zastukał do drzwi? Do zamku wampira?

— Nie będziemy się przecież tu zakradać, prawda? Poza tym wy, Omnianie, macie doświadczenie w stukaniu do drzwi.

— No, niby tak — przyznał Oats. — Ale normalnie chodzi o wspólną modlitwę, o zainteresowanie ludzi naszymi broszurami. — Kilka razy uniósł i opuścił kołatkę. Stuk poniósł się echem w całej dolinie. — A nie o to, żeby ktoś rozerwał nam gardło.

— Wyobraź sobie, że to jakaś wyjątkowo trudna ulica. Spróbuj jeszcze raz. Może schowali się za kanapą, co?

— Ha!

— Jesteś dobrym człowiekiem, Oats? — spytała babcia swobodnie, gdy ucichło echo. — Nawet bez swojej świętej księgi, świętego amuletu i świętego kapelusza?

— No… staram się.

— Tu właśnie się przekonasz. Tutaj wejdziemy w ogień, panie Oats. Oboje się przekonamy.

Niania wbiegła na kilka stopni, a dwa wampiry następowały jej na pięty. Spowalniała je niemożność latania, do której jeszcze się nie przyzwyczaiły. Jednakże nie była to jedyna zmiana.

— Herbata! — wrzasnął jeden z nich. — Muszę wypić… herbatę!

Niania otworzyła drzwi wiodące na parapet muru. Pobiegły za nią i upadły oba, kiedy Igor wynurzył się z cienia i podłożył im nogę.

Uniósł dwie zaostrzone nogi od stołka.

— Jak wam stsię podobają te kołki, chłoptsy?! — zawołał podniecony, gdy uderzył. — Trzeba było mówitś, że lubitsie moje pająki!

Niania oparła się o mur i spróbowała uspokoić oddech.

— Babcia gdzieś tu jest — wysapała. — Nie pytaj, w jaki sposób. Ale tych dwóch pragnęło herbaty, a tylko Esme potrafi tak komuś zamącić w głowie…

Stuk kołatki zahuczał na dziedzińcu w dole. Równocześnie odskoczyły drzwi na drugim końcu parapetu i wbiegło sześć wampirów.

— Głupio się zachowują — uznała niania. — Daj mi parę kołków.

— Stskońtszyły stsię nam kołki, nianiu.

— W takim razie daj butelkę wody święconej. Tylko szybko…

— Nits nie zostsało, nianiu.

— Nic już nie mamy?

— Mam pomarańtszę, nianiu.

— A po co?

— Bo tsytryny też stsię stskońtszyły.

— A co takiego zrobi pomarańcza, jeśli wepchnę ją wampirowi w zęby? — Niania obserwowała zbliżających się przeciwników.

Igor poskrobał się po głowie.

— Mystślę, że… No, nie będzie stsię tak łatwo przeziębiał…

Znowu rozległo się stukanie. Kilka wampirów skradało się po dziedzińcu.

Niania dostrzegła błysk światła ponad krawędzią bramy. Zareagowała instynktownie. Gdy wampiry ruszyły biegiem, chwyciła Igora i pociągnęła go na deski.

Łuk przejścia eksplodował; każdy kamień i belka odlatywały na powierzchni rosnącego pęcherza oślepiająco jasnego płomienia. Ogień porwał wrzeszczące wampiry, uniósł je w górę.

Kiedy blask nieco przygasł, niania ostrożnie wyjrzała na dziedziniec.

W rozbitej bramie stanął ptak wielkości domu, o płomiennych skrzydłach szerszych niż cały zamek.

Wielce Oats dźwignął się na kolana. Wokół szalał ogień, hucząc jak gwałtownie płonący gaz. Skóra powinna się już zwęglać, ale wbrew logice ogień wydawał się nie bardziej groźny niż gorący wiatr na pustyni. Powietrze pachniało kamforą i korzeniami.

Kapłan uniósł głowę. Płomienie zwijały się wokół babci Weatherwax, jednak były dziwnie przejrzyste, jakby nie do końca realne. Tu i tam na jej sukni migotały drobne złote i zielone iskierki, a przez cały czas ogień huczał przy niej i migotał. Spojrzała na niego.

— Jesteś teraz w skrzydłach feniksa, panie Oats! — zawołała, przekrzykując hałas. — I się nie palisz!

Ptak trzepoczący skrzydłami na jej dłoni jarzył się blaskiem.

— Jak?

— To ty jesteś uczonym! Ale samce ptaków zawsze lubią się puszyć, prawda?

— Samce? To jest samiec feniksa?

— Tak!

Ptak skoczył. To, co odleciało… To, co odleciało, o ile Oats mógł to ocenić, było ogromnym ptasim kształtem z jasnego płomienia, z maleńką czarną sylwetką rzeczywistego ptaka tkwiącą wewnątrz, jak głowica komety.

Jeśli to rzeczywisty ptak, pomyślał.

Feniks wzleciał na wieżę. Urwany nagle krzyk dowodził, że jakiś wampir okazał się nie dość szybki.

— On się nie spali? — zapytał Oats słabym głosem.

— Nie przypuszczam — odparła babcia, przestępując odłamki wrót. — To by nie miało sensu.

— Czyli to musi być magiczny ogień…

— Mówią, że to, czy cię spali, czy nie, tylko od ciebie zależy. Oglądałam je, kiedy byłam dzieckiem. Babcia mi o nich opowiadała. W zimne noce można było zobaczyć, jak tańczą na niebie nad Osią, płonąc złoto i zielono…

— To aurora coriolis — przerwał jej Oats, starając się zachować rzeczowy ton. — W rzeczywistości wywołują ją cząstki magiczne, trafiające w…

— Nie wiem, co ją powoduje — przerwała mu ostro. — Ale wiem, czym jest: tańcem feniksów. — Wyciągnęła rękę. — Powinnam trzymać cię za ramię.

— Żebym się nie przewrócił? — Oats wciąż obserwował ognistego ptaka.

— Właśnie.

Kiedy wsparła się na nim, feniks w górze odchylił głowę i wrzasnął głośno w niebo.

— A ja uważałem go za istotę alegoryczną — westchnął kapłan.

— I co? Nawet alegorie muszą jakoś żyć — odparła babcia.

Wampiry nie są zwykle skłonne do współdziałania. Nie leży to w ich naturze. Każdy wampir jest konkurentem w walce o następny posiłek. Właściwie idealną dla wampira sytuacją jest taka, gdy wszystkie inne zostały wybite i na całym świecie nikt w nie już nie wierzy. Są z natury tak chętne do współpracy jak rekiny.

Wampyry są takie same. Jedyna różnica polega na tym, że nie znają ortografii.

Resztka klanu przebiegła przez twierdzę i skierowała się do jedynych drzwi, które z jakichś powodów pozostały otwarte.

Wiadro zawierające koktajl wód pobłogosławionych przez Rycerza Offlera, najwyższego kapłana Io oraz człowieka tak ogólnie świątobliwego, że przez siedemdziesiąt lat nie mył się ani nie ścinał włosów, wylądowało na pierwszej dwójce, która przekroczyła próg.

Nie było wśród nich nikogo z rodziny hrabiego, która zgodnie przeszła do bocznej wieży. Jakiż byłby sens utrzymywania podwładnych, gdyby nie pozwalało im się pierwszym wchodzić w podejrzane drzwi?

— Jak mogłeś być taki… — zaczęła Lacrimosa i urwała zaszokowana, gdy ojciec uderzył ją w twarz.

— Musimy tylko zachować spokój — rzekł hrabia. — Nie ma powodów do paniki.

— Uderzyłeś mnie!

— I to ze sporą satysfakcją — przyznał hrabia. — Tylko logiczne myślenie może nas uratować. Dzięki niemu przetrwamy.

— To nie działa! — krzyknęła Lacrimosa. — Jestem wampirem! Powinnam łaknąć krwi! A potrafię myśleć tylko o filiżance herbaty z trzema kostkami cukru, choć nie wiem, co to oznacza! Ta stara coś z nami robi, nie widzisz tego?

— Niemożliwe. Owszem, jest inteligentna jak na człowieka, ale nie wydaje mi się, żeby w jakikolwiek sposób mogła się przedostać do twojej czy mojej głowy…

— Czasami nawet mówisz jak ona! — krzyknęła Lacrimosa.

— Bądź rozsądna, moja droga — uspokajał ją hrabia. — Pamiętaj: co nas nie zabija, czyni nas silniejszymi.

— A co nas zabija, czyni nas martwymi! Widziałeś, co się stało z innymi! Tobie też poparzyło palce!

— Chwilowy spadek koncentracji. Ta stara czarownica nie stanowi zagrożenia. Jest teraz wampirem. Posłusznym nam wampirem. Widzi świat inaczej.

— Zwariowałeś? Coś zabiło Kryptofera!

— Pozwolił sobie na przestrach.

Reszta rodziny spojrzała na hrabiego podejrzliwie. Vlad i Lacrimosa porozumieli się wzrokiem.

— Jestem całkowicie opanowany — rzekł hrabia. Jego uśmiech przypominał śmiertelną maskę, zastygłą i dziwnie spokojną. — Mój umysł jest niczym skała. Moje nerwy są mocne. Wampir, który nie traci głowy… albo wampirzyca, naturalnie… nie może być pokonany. Czyż nie uczyłem was tego? Co to jest?

Wyrwał dłoń z kieszeni. Ściskał w niej biały prostokąt.

— Och, ojcze, to naprawdę nie pora na… — Lacrimosa urwała nagle i gwałtownie zasłoniła oczy. — Odłóż to! Schowaj! To agatejski Chlong Przeznaczenia!

— Otóż to, czyli w rzeczywistości trzy linie proste i dwa łuki, estetycznie ułożone…

— …o czym nie miałabym pojęcia, gdybyś mi nie powiedział, stary durniu! — krzyczała dziewczyna, cofając się powoli.

Hrabia zwrócił się do syna.

— A czy ty… — zaczął.

Vlad odskoczył, unosząc ręce do oczu.

— To boli!

— Niedobrze; oboje chyba nie ćwiczyliście… — Hrabia odwrócił kartę, by ją obejrzeć.

Po czym zmrużył oczy i odwrócił głowę.

— Co nam zrobiłeś?! — wrzeszczała Lacrimosa. — Nauczyłeś nas, jak wyglądają setki przeklętych świętych symboli! Są wszędzie! Każda religia ma inny! Ty nas tego nauczyłeś, nieszczęsny draniu! Linie, krzyże, kręgi… Och… — Zauważyła kamienny mur za plecami brata i zadrżała. — Gdziekolwiek spojrzę, widzę coś świętego! Ty nam pokazałeś, jak rozpoznawać wzorce! — krzyczała na ojca, odsłaniając zęby.

— Niedługo wstanie dzień — przypomniała nerwowo hrabina. — Czy to będzie bolesne?

— Nie! Oczywiście nie! — krzyczał hrabia, gdy pozostali spojrzeli na blade światło wpadające przez wysokie okno. — To nabyta reakcja psychosomatyczna! Przesąd! Wszystko tkwi w umyśle!

— A co jeszcze tkwi w naszych umysłach, ojcze? — zapytał chłodno Vlad.

Hrabia krążył po komnacie, starając się nie spuszczać z oka Lacrimosy. Dziewczyna zginała i prostowała palce, czasem warczała.

— Pytałem…

— Niczego nie mamy w umysłach, czego sami tam nie umieściliśmy! — ryknął hrabia. — Widziałem umysł tej czarownicy! Jest słaby! Polega na sztuczkach! W żaden sposób nie mogła się przedostać! Zastanawiam się, czy nie działają tu jeszcze inne siły…

Wyszczerzył zęby na Lacrimosę.

Hrabina wachlowała się desperacko.

— Wydaje mi się, że wszyscy jesteśmy podekscytowani — rzekła. — Powinniśmy usiąść teraz i wypić filiżankę… gorącej… herbaty… filiżankę…

— Jesteśmy wampirami! — zawołała Lacrimosa.

— Więc zachowujmy się jak wampiry! — wrzasnął hrabia.

Agnes otworzyła oczy i kopnęła z całej siły, aż człowiek z młotkiem i kołkiem stracił całe zainteresowanie wampirami, a przy okazji przytomnością.

— Stsz… — Agnes wyjęła z ust coś, co tym razem okazało się figą. — Czy możecie wbić sobie do tych głupich łbów, że nie jestem wampirem? A to nie jest cytryna. To figa. I uważałabym na tego typa z kołkiem. Za bardzo mu spieszno do wbijania. To chyba jakaś psychologia…

— Nie pozwoliłbym mu go użyć — odezwał się Piotr tuż przy jej uchu. — Ale zachowywałaś się bardzo dziwacznie, a potem po prostu zemdlałaś. Uznaliśmy, że lepiej będzie sprawdzić, co się obudzi.

Wstał. Obywatele Escrow przyglądali się im spomiędzy drzew. W blasku migoczących pochodni ich twarze zdawały się wychudzone.

— W porządku, nadal nie jestem wampirem — powiedziała.

Nastąpił ogólny spadek napięcia.

Naprawdę się zmieniłaś, stwierdziła Perdita. — Na ciebie to nie wpłynęło? — spytała Agnes. Miała uczucie, że jest uwiązana na sznurze, a ktoś szarpie za drugi koniec. Nie. Ja jestem tą częścią ciebie, która obserwuje. Pamiętasz?

— Co? — zdziwił się Piotr.

— Mam szczerą nadzieję, że mi to przejdzie — odparła Agnes. — Potykam się o własne nogi. Krzywo chodzę. Całe moje ciało wydaje się inne!

— Ehm… Możemy iść do zamku?

— Ona już tam jest… Nie wiem, w jaki sposób, ale…

Przerwała i przyjrzała się niespokojnym twarzom. I przez chwilę zaczęła myśleć na sposób babci Weatherwax.

— Tak — powiedziała wolno. — Myślę sobie… To znaczy wydaje mi się, że powinniśmy ruszać natychmiast. Ludzie powinni sami zabijać swoje wampiry.

Niania zbiegła z powrotem po schodach. — Mówiłam! — powiedziała. — Esme Weatherwax jest tam na dole, na pewno! Wiedziałam, że czeka na właściwą chwilę. Ha, chciałabym zobaczyć takiego krwiopijcę, który dałby jej radę! — Ja nie — oświadczył z przekonaniem Igor. Niania przestąpiła nad wampirem, który w mroku nie zauważył połączenia naciągniętej linki, sporego ciężaru i kołka, po czym otworzyła drzwi na dziedziniec.

— Hej, Esme!

Babcia Weatherwax odepchnęła Oatsa i podeszła bliżej.

— Czy dziecku nic nie grozi? — spytała.

— Magrat i Es… mała Esme zamknęły się w krypcie. Tam są bardzo mocne drzwi — uspokoiła ją niania.

— I Stskrawek ich pilnuje — dodał Igor. — To wstspaniały piests.

Babcia uniosła brew i zmierzyła go wzrokiem.

— Nie wydaje mi się, żebym miała okazję poznać tego… tych dżentelmenów.

— Och, to Igor — przedstawiła go niania. — Człowiek wielu talentów.

— I części, jak widzę.

Niania rzuciła niechętne spojrzenie Oatsowi.

— Po co go tu sprowadziłaś?

— Nie mogłam się odczepić — odparła babcia.

— Ja tam zawsze próbuję schować się za kanapą — mruknęła niania.

Oats odwrócił głowę.

Z murów rozległ się krzyk — feniks znalazł następnego wampira.

— Już właściwie po wszystkim, trzeba tylko zamieść kurze — oświadczyła niania. — Nie były zbyt bystre…

— Hrabia nadal tu jest — przypomniała spokojnie babcia.

— Głosuję za tym, żeby podłożyć ogień i wracać do domu — rzekła niania. — Nie wydaje mi się, żeby szybko wrócił do Lancre…

— Jatsyś ludzie nadchodzą — ostrzegł Igor.

— Niczego nie słyszę… — dziwiła się niania.

— Mam bardzo tszułe ustszy.

— No tak, niektórzy z nas nie mogli sobie wybierać.

Liczne stopy zatupały na moście i nagle wśród ruin zaroili się ludzie.

— Czy to nie Agnes? — ucieszyła się niania.

Normalnie trudno byłoby nie poznać zbliżającej się po dziedzińcu sylwetki, jednak teraz dziwnie stawiała kroki — jak gdyby jej buty obraziły się na ziemię. Rękami także kołysała tak…

— Nie mogę na to pozwolić! — zawołała Agnes, podchodząc do babci. — Nie potrafię sensownie myśleć! To ty, prawda?

Babcia wyciągnęła rękę i dotknęła ranek na jej szyi.

— No tak, rozumiem — powiedziała. — Któryś cię ukąsił, tak?

— Tak. A potem ty jakoś do mnie przemówiłaś.

— Nie ja. To coś w twojej krwi mówiło. — Babcia rozejrzała się. — Kim są ci ludzie? Dlaczego tamten usiłuje podłożyć ogień pod mur? Nie wie, że kamienie się nie palą?

— To Claude, trochę maniakalny typ… Uprzedźcie mnie, kiedy złapie kołek, dobrze? No więc oni są z Escrow. To miasteczko niedaleko stąd. Magpyrowie traktowali ich jak zwierzęta. Bydło! Tak jak próbowali u nas!

— Nie odejdziemy stąd, dopóki nie rozprawimy się z hrabią — oznajmiła babcia. — W przeciwnym razie spróbuje zakraść się z powrotem…

— Ehm… Przepraszam bardzo — wtrącił Oats, który wyraźnie myślał o czymś innym. — Przepraszam, ale czy ktoś wspominał, że królowa jest zamknięta w krypcie?

— Bezpieczna jak w domu — odparła niania. — Solidne grube drzwi i można od środka założyć sztabę.

— Jak bezpieczne są domy od wampirów?

Babcia obejrzała się gwałtownie.

— O co ci chodzi?

— Ja wiem, o co mu chodzi — rzekła niania. — Ale spokojnie, nie jesteśmy takie tępe. Nikomu nie otworzy, dopóki nie będzie pewna, że to my…

— W jaki sposób drzwi powstrzymają wampira?

— Powstrzymają? Przecież to drzwi!

— Czyli… one nie potrafią zmienić się w rodzaj mgły, tak? — spytał Oats, piekąc się w połączonym ogniu ich spojrzeń. — Tylko że, widzicie, wydawało mi się, że potrafią. Wydawało mi się, że każdy to wie, kto wie cokolwiek o wampirach…

Babcia zwróciła się do Igora.

— Słyszałeś o tym?

Igor kilka razy otworzył i zamknął usta.

— Stsary hrabia nigdy czegostś takiego nie robił…

— No tak — mruknęła niania. — Ale on grał uczciwie.

Przeraźliwe wycie uniosło się z głębi lochów pod zamkiem i nagle umilkło.

— To był Stskrawek! — zawołał Igor i ruszył biegiem.

— Ststssskrawek? — Agnes zmarszczyła czoło.

Niania chwyciła ją za rękę i pociągnęła za Igorem.

Babcia się zachwiała. Jej oczy zaszły mgłą.

Oats przyjrzał się jej, podjął decyzję, zatoczył się dość teatralnie i runął na ziemię.

Babcia zamrugała, otrząsnęła się i spojrzała na niego z wyższością.

— Ha! Trochę za dużo jak dla ciebie, co? — spytała chrapliwie.

Sięgnęła ku niemu drżącymi palcami. Oats ujął je ostrożnie, uważając, by nie pociągnąć, i wstał.

— Czy zechce mi pani pomóc? — poprosił, gdy wdzięczny ciężar babci zawisł mu na ramieniu.

— Dobrze — powiedziała. — A teraz idziemy do kuchni.

— Jak to? Po co nam kuchnia?

— Po takiej nocy wszystkim nam dobrze zrobi filiżanka gorącej herbaty.

Magrat oparła się o drzwi, gdy wstrząsnęło nimi drugie uderzenie. Skrawek zawarczał. Może miało to jakiś związek z jego licznymi operacjami, ale warczał w kilku tonacjach równocześnie.

A potem zapadła cisza, bardziej przerażająca niż to dobijanie się. Cichy szum kazał Magrat spojrzeć w dół. Zielony dym wylewał się z dziurki od klucza.

Był gęsty i jakby oleisty…

Przebiegła przez pokój i chwyciła słój, zawierający niedawno cytryny, sportowo dostarczone przez tajemniczego starego hrabiego, którego Igor tak cenił. Zerwała pokrywkę i podstawiła słój pod dziurkę. Kiedy dym go wypełnił, dorzuciła kilka ząbków czosnku i zakręciła mocno.

Słój podskoczył gwałtownie na posadzce.

Magrat spojrzała na pokrywę studni. Kiedy ją uniosła, daleko w dole usłyszała szum płynącej wody. Tak, to całkiem prawdopodobne… W górach jest z pewnością mnóstwo podziemnych strumieni.

Przytrzymała słój nad studnią, a potem go wypuściła. I zatrzasnęła pokrywę.

Mała Esme w kącie zaczęła gaworzyć. Magrat podbiegła do niej i potrząsnęła grzechotką.

— Patrz, jaki śliczny puszysty króliczek — powiedziała i szybko wróciła do drzwi.

Z drugiej strony dobiegały jakieś szepty. A potem odezwał się głos niani Ogg.

— Już w porządku, moja droga. Załatwiliśmy je. Możesz otworzyć drzwi. Laboga.

Magrat przewróciła oczami.

— To naprawdę ty, nianiu?

— Tak jest, moja droga.

— Całe szczęście. Opowiedz mi tylko ten dowcip o staruszce, kapłanie i nosorożcu, a zaraz cię wpuszczę.

Zapadła cisza, a potem znowu szepty.

— Nie wydaje mi się, moja droga, żebyśmy mieli na to czas — oświadczył głos.

— Cha, cha, nie dam się nabrać! — stwierdziła Magrat. — Jedno z was wrzuciłam do rzeki. Kto to był?

Po chwili milczenia odpowiedział jej hrabia.

— Myśleliśmy, że hrabina zdoła cię przekonać, byś posłuchała głosu rozsądku.

— Nie, w słoiku nie zdoła. I mam ich więcej, gdyby jeszcze ktoś chciał spróbować.

— Mieliśmy nadzieję, że nie będzie to konieczne — rzekł hrabia. — Jednakże…

Drzwi odskoczyły, wyrywając z muru rygle.

Magrat pochwyciła dziecko i cofnęła się, wznosząc rękę.

— Jeśli się zbliżysz, przebiję cię tym! — zawołała.

— To pluszowy miś — zauważył hrabia. — Obawiam się, że nie podziała, nawet jeśli go naostrzysz.

Drzwi były tak twarde, że drewno przypominało kamień ze słojami. Ktoś kiedyś długo myślał nad maksymalną siłą, jaką może przyłożyć naprawdę zdeterminowany gniewny tłum, po czym zaprojektował je ze znaczną rezerwą. Teraz stały otworem.

— Przecież słyszeliśmy, jak zakłada sztaby! — jęknęła niania. Na podłodze leżało wielobarwne kosmate ciało. Igor przyklęknął i uniósł bezwładną łapę.

— Zabili Stskrawka! To dranie!

— Porwali Magrat i dziecko! — krzyknęła niania.

— Był moim przyjatsielem!

Niania wyciągnęła rękę i mimo sporego ciężaru podniosła Igora za kołnierz.

— Zaraz zyskasz sobie bardzo poważnego wroga, jeśli natychmiast nam nie pomożesz! Nie, na bogów… — Wolną ręką sięgnęła do nogawki reform i wyciągnęła wielką, pogniecioną chustkę do nosa. — Dmuchnij sobie, co?

Zabrzmiał głos, jakby ktoś nadepnął na buczek mgłowy.

— A teraz… Dokąd mogli je zabrać? W zamku roi się od ogarniętych słusznym gniewem chłopów! — powiedziała niania, kiedy skończył.

— Zawstsze na mnie tszekał ze stswoim zimnym nostskiem i merdajątsymi ogonami… — chlipał Igor.

— Dokąd, Igorze?

Igor wskazał palcem — może nie swoim, ale w każdym razie takim, który obecnie był w jego posiadaniu — drzwi po drugiej stronie krypty.

— Prowadzą do podziemi — rzekł. — Potem mogą utsiets przez żelazną furtkę w dolinie. Nigdy ich nie złapietsie!

— Ale są zaryglowane — zauważyła Agnes.

— Tszyli stsale stsą w zamku, tso jestst głupie…

Przerwało mu kilka potężnych akordów organowych, od których zawibrowała podłoga.

— Ktoś z tego Escrow kocha muzykę? — spytała niania, stawiając Igora na ziemi.

— Skąd mogę wiedzieć? — odparła gniewnie Agnes, gdy seria opadających akordów strząsnęła kurz ze sklepienia. — Chcieli wbić we mnie kołek i ugotować moją głowę! To nie jest właściwa pora, żeby ich prosić o jakąś melodię.

Organy raz jeszcze zagrały wezwanie.

— Dlaczego zostali? — zastanawiała się niania. — Przez ten czas mogli się gdzieś zagrzebać… Och…

— Babcia by nie uciekła — stwierdziła Agnes.

— Nie, babcia Weatherwax lubi takie pokazowe rozstrzygnięcia. — Niania uśmiechnęła się przebiegle. — A one teraz myślą jak ona. Jakoś zmusza je, żeby myślały jak ona…

— Ale ona też myśli jak ona — przypomniała Agnes.

— W takim razie miejmy nadzieję, że ma większą praktykę — rzekła niania. — Idziemy!

Lacrimosa pociągnęła za dźwignię oznaczoną „Upiorna Twarz za Oknem”; w efekcie uzyskała akord, trzask pioruna i nieco mechaniczny krzyk.

— Całe szczęście, że nie odziedziczyliśmy zainteresowań po twojej części rodziny, ojcze. Tyle tylko mogę powiedzieć. Chociaż pewnie byłoby zabawniej, gdybyśmy stworzyli jakieś mechaniczne połączenie z izbą tortur. Ten krzyk nie brzmiał zbyt realistycznie.

— To przecież śmieszne — rzekł Vlad. — Mamy dziecko. Mamy kobietę. Czemu się zwyczajnie nie wyniesiemy? Jest dosyć innych zamków.

— To by była ucieczka — odparł hrabia.

— I przetrwanie. — Vlad potarł czoło.

— My nie uciekamy — oświadczył hrabia. — I… Nie, nie, cofnijcie się, jeśli można prosić…

Ostatnie słowa skierowane były do gniewnego tłumu, który zatrzymał się niepewnie tuż za progiem. Tłumy bardzo szybko tracą pewność siebie, a to z powodu braku centralnego mózgu. W tym wypadku przyczyną wahania był widok Magrat i dziecka.

Vlad miał siniaka na czole. Kaczuszka na kółkach może spowodować znaczne obrażenia, jeśli użyje się jej z dostateczną siłą.

— Bardzo dobrze — pochwalił hrabia, kołysząc małą Esme na ręku. Magrat szarpała się w uścisku drugiej ręki, ale hrabia ściskał jej przegub palcami jak ze stali. — Widzisz? Absolutne posłuszeństwo. To tak jak w szachach: jeśli zdobędzie się królową, wygrana jest właściwie pewna. Utrata kilku pionów nie ma znaczenia.

— Bardzo nieładnie wyrażać się w ten sposób o matce — zwrócił mu uwagę Vlad.

— Jestem ogromnie przywiązany do waszej matki. Znajdzie sposób, by do nas wrócić, w swoim czasie. Taka podróż dobrze wpłynie na jej samopoczucie. Jakiś rybak wyłowi słoik i ani się obejrzymy, a będzie znów przy nas, zdrowa i dobrze odżywiona… Ach, toż to nieoceniona pani Ogg…

— Przestań mi pochlebiać! — Niania przecisnęła się przez oszołomiony tłum. — Dość mam tego pochlebnego pochlebiania, jakbyś był panem Pochlebkiem! Uwolnij je obie, bo…

— Och, jakże prędko przechodzimy do „bo”… — Hrabia westchnął. — Powiem tak: opuścicie wszyscy mój zamek, a wtedy zobaczymy. Być może pozwolę odejść królowej. Ale mała księżniczka… Czyż nie jest słodka? Pozostanie tu jako nasz gość. Na pewno rozjaśni swoją obecnością to miejsce…

— Wróci z nami do Lancre, ty draniu! — wrzasnęła Magrat.

Szarpnęła się w uścisku wampira i spróbowała uderzyć go w twarz, jednak Agnes zauważyła, jak bardzo pobladła, kiedy mocniej zacisnął palce na jej przegubie.

— Królowa nie powinna się tak wyrażać — zganił ją hrabia. — A ja jestem wciąż bardzo silny, nawet jak na wampira. Jednak ma pani rację. Wszyscy wrócimy do Lancre. Jedna wielka, szczęśliwa, mieszkająca w zamku rodzina. Muszę przyznać, że ten zamek nie wydaje się tak atrakcyjny. Och, proszę się nie obwiniać, pani Ogg. Na pewno inni zrobią to za panią…

Przerwał. Dźwięk rozbrzmiewający dotąd na samej granicy słyszalności stał się głośniejszy. Miał rytmiczne, niemal metaliczne brzmienie.

Tłum się rozstąpił. Babcia Weatherwax wyszła do przodu, mieszając wolno.

— Nigdzie nie ma tu mleka — powiedziała. — Choć właściwie trudno się dziwić. Dodałam plasterek cytryny, ale to nie to samo, zawsze powtarzam…

Odłożyła łyżeczkę na spodek z brzękiem, który odbił się echem w całej sali.

— Spóźniłam się? — zapytała hrabiego z uśmiechem.

Rygle odsuwały się ze szczękiem, jeden po drugim.

— …postsunęli stsię za daleko… — mruczał Igor. — Stsary pan nigdy by…

Drzwi zaskrzypiały na starannie przerdzewiałych zawiasach. Z ciemności dmuchnęło suche, chłodne powietrze. Igor poszukał zapałek i zapalił pochodnię.

— …jastsne, każdy lubi stsobie odpotszątś, ale to już stskandal…

Pobiegł mrocznymi korytarzami, między ścianami w połowie z surowych kamieni, w połowie z nagiej skały, aż dotarł do komory całkowicie pustej, tylko z wielkim kamiennym sarkofagiem, który miał wyrzeźbiony na boku napis MAGPYR.

Wcisnął pochodnię w żelazny pierścień, zdjął płaszcz i z wysiłkiem zsunął na bok kamienne wieko.

— Prostszę o wybatszenie, jastśnie panie — stęknął, kiedy wieko uderzyło o ziemię.

Wewnątrz trumny w świetle pochodni połyskiwał drobny pył.

— …przystszli tu, wstszystsko pomiestszali…

Igor sięgnął po płaszcz i z kieszeni wyjął grube zawiniątko. Rozwinął materiał na brzegu sarkofagu. Światło błysnęło na rzędach skalpeli, nożyczek i igieł.

— …a teraz jeststsze grożą małym dzietsiom… jastśnie pan nigdy tak nie postsępował… tylko lubiątse ryzyko młode kobiety w wieku powyżej stsiedemnastsu lat i dobrze wyglądajątse w notsnych kostszulach, zawstsze jastśnie pan powtarzał…

Wybrał skalpel i bardzo ostrożnie naciął mały palec lewej dłoni. Kropla krwi pojawiła się na skórze, nabrzmiała i spadła na stosik pyłu, gdzie zaczęła dymić.

— To za Stskrawka — powiedział Igor z ponurą satysfakcją. Zanim dotarł do drzwi, biała mgła przelewała się już nad krawędzią trumny.

— Jestem starą kobietą. — Babcia Weatherwax rozejrzała się surowo. — Chciałabym usiąść, bardzo uprzejmie dziękuję.

Przysunięto jej ławę. Babcia zajęła miejsce i zmierzyła hrabiego wzrokiem.

— O czym mówiłeś? — spytała.

— Ach, Esmeraldo — rzekł hrabia. — Wreszcie do nas przybyłaś. Zew krwi jest zbyt silny, by mu się przeciwstawić, prawda?

— Mam nadzieję — odparła babcia.

— Wyjdziemy stąd wszyscy razem, panno Weatherwax.

— Ty stąd nie wyjdziesz. — Babcia znów zamieszała herbatę.

Oczy trzech wampirów śledziły ruch łyżeczki.

— Nie masz wyboru. Musisz być mi posłuszną. Wiesz o tym — przypomniał jej hrabia.

— Och, zawsze jest jakiś wybór — stwierdziła babcia.

Vlad i Lacrimosa pochylili się z obu stron ojca. Nastąpiła prowadzona gorączkowym szeptem konwersacja. Hrabia uniósł głowę.

— Nie, nie mogłaś się temu oprzeć. Nawet ty!

— Nie mówię, że mnie to sporo nie kosztowało. — Babcia znów zamieszała herbatę.

Kolejne szepty.

— Mamy jednak królową i dziecko — zauważył hrabia. — Jak wiem, bardzo ci na nich zależy.

Babcia zatrzymała filiżankę w pół drogi do ust.

— Zabij ich — powiedziała. — Nic ci z tego nie przyjdzie.

— Esme! — zawołały niania Ogg i Magrat równocześnie.

Babcia odstawiła filiżankę na spodek. Agnes zdawało się, że słyszy westchnienie Vlada. Sama czuła to przyciąganie…

Wiem, co ona zrobiła, szepnęła Perdita. Ja też, pomyślała Agnes.

— On blefuje — uspokoiła je babcia.

— Tak? — rzuciła drwiąco Lacrimosa. — Chcielibyście mieć wampirzą królową?

— Mieliśmy kiedyś taką w Lancre — odparła swobodnie babcia. — Biedna kobieta, została ukąszona przez kogoś z waszych. Jadała półsurowe steki i takie rzeczy. Jak słyszałam, nigdy nie tknęła nikogo zębem. Grimnir Palowniczka, tak…

— Palowniczka?

— Och, mówię tylko, że nie była krwiopijcą. Nie twierdzę, że była miła. Nie przeszkadzał jej rozlew krwi, ale na piciu jej wyznaczyła granicę. Wy też nie musicie.

— Nic nie wiesz o prawdziwych wampirach!

— Wiem więcej, niż ci się wydaje. I wiem o Gycie Ogg.

Niania Ogg zamrugała zdziwiona.

Babcia Weatherwax znów uniosła filiżankę i znów ją opuściła.

— Lubi się napić. I będzie tłumaczyła, że to musi być najlepsze brandy… — Niania twierdząco kiwnęła głową. — Tego właśnie pragnie, z całą pewnością, jednak w rzeczywistości zadowala się piwem, jak każdy. — Niania Ogg wzruszyła ramionami. Babcia mówiła dalej: — Ale wy nie zadowolicie się kaszanką, prawda, bo tak naprawdę spijacie władzę nad ludźmi. Znam was jak samą siebie. I jedna z tych rzeczy, o których wiem, to że małej nawet włos z głowy nie spadnie. W każdym razie… — Babcia z roztargnieniem jeszcze raz zamieszała herbatę. — Gdyby już jakieś miała, to żaden by nie spadł. Nie możesz tego zrobić, rozumiesz.

Podniosła filiżankę i starannie otarła ją o brzeg spodka. Agnes dostrzegła, że Lacrimosa łakomie rozchyla wargi.

— Więc tak naprawdę jestem tu po to, rozumiesz, żeby dopilnować, czy czeka cię sprawiedliwość, czy miłosierdzie. To kwestia wyboru.

— Naprawdę wierzysz, że nie skrzywdzimy mięsa? — Lacrimosa wyszła przed hrabiego. — Patrz!

Zamachnęła się i chciała uderzyć dziecko, jednak nagle szarpnęła rękę do tyłu, jakby coś ją ukąsiło.

— Nie możesz tego zrobić — powtórzyła spokojnie babcia.

— O mało co nie złamałam ręki…

— Przykre.

— Umieściłaś coś… coś magicznego w tej małej, tak? — domyślił się hrabia.

— Nie wyobrażam sobie, kto mógłby posądzić mnie o coś podobnego — rzekła babcia, a za jej plecami niania Ogg zaczęła się pilnie przyglądać swoim butom. — Teraz przedstawię wam swoją ofertę. Oddacie nam Magrat i dziecko, a my odetniemy wam głowy.

— I to nazywasz sprawiedliwością, tak? — spytał hrabia.

— Nie. To nazywam miłosierdziem. — Babcia odstawiła filiżankę na spodek.

— Wielkie nieba, kobieto, wypijesz tę przeklętą herbatę czy nie?! — ryknął hrabia.

Babcia wypiła łyk i skrzywiła się.

— O czym ja myślę? Tak mnie zajęła ta rozmowa, że herbata całkiem wystygła…

Z gracją wylała zawartość filiżanki na posadzkę.

Lacrimosa jęknęła.

— To pewnie niedługo minie — ciągnęła babcia tym samym swobodnym tonem. — Ale przez ten czas, widzisz, nie skrzywdzisz dziecka, nie skrzywdzisz Magrat, będziesz nienawidził samej myśli o piciu krwi i nie uciekniesz, bo nigdy nie uciekasz przed wyzwaniem…

— Co takiego minie? — zapytał Vlad.

— Och, silne są mury twojego umysłu — powiedziała babcia z rozmarzeniem. — Nie mogłam się przez nie przebić.

Hrabia uśmiechnął się.

Babcia uśmiechnęła się także.

— Dlatego nie próbowałam — dodała.

Mgła kłębiła się w krypcie, płynęła nad podłogą, po ścianach, pod sklepieniem. Wlewała się po stopniach do tunelu, jej fale wrzały, jakby toczyły wojnę.

Nieostrożny szczur, biegnący po kamieniach, był zbyt wolny. Mgła go ogarnęła. Zabrzmiał urwany nagle pisk, a kiedy mgła się rozwiała, pozostało tylko kilka drobnych białych kości.

Kilka kości równie drobnych, ale w pełni poskładanych, okrytych czarną szatą z kapturem i niosących maleńką kosę, pojawiło się znikąd. Szkieletowe łapki stukały cicho o kamienie. — Pip? — zapytał żałośnie duch szczura.

PIP, odparł Śmierć Szczurów. To było właściwie wszystko, co tamten powinien wiedzieć.

— Zastanawiałeś się, gdzie przeniosłam swoją jaźń — mówiła babcia. — Nigdzie jej nie przenosiłam. Umieściłam ją tylko w czymś żywym, a ty to wziąłeś. Zaprosiłeś mnie do środka. Jestem teraz w każdym mięśniu twojego ciała. I jestem w głowie, o tak. Byłam we krwi, hrabio. We krwi. Nie zwampiryzowałeś mnie. To ja cię zweatherwaxowałam. Was wszystkich. A przecież zawsze byliście posłuszni własnej krwi, prawda? Hrabia przyglądał się jej z otwartymi ustami. Łyżeczka spadła ze spodka i brzęknęła o posadzkę, wznosząc falę w rzadkiej białej mgle. Mgła spływała ze ścian, pozostawiając zmniejszający się krąg czarno-białych kafelków, pośrodku którego stały wampiry.

Igor przeciskał się między ludźmi, aż stanął obok niani.

— Już dobrze — powiedział. — Nie mogłem pozwolitś, żeby to dalej trwało, to przetsież kompromitatsja…

Mgła uniosła się skłębioną kolumną, nastąpił moment nieciągłości, uczucie rozciętego czasu, a potem ktoś stanął za Vladem i Lacrimosą. Był wyższy od większości ludzi i nosił wieczorowy strój, który dawno temu mógł być stylowy. Włosy miał przyprószone siwizną i zaczesane do tyłu nad uszami w sposób sprawiający wrażenie, że jego głowę zaprojektowano dla sprawności aerodynamicznej.

Pięknymi, zadbanymi dłońmi ścisnął za ramiona młodsze wampiry. Lacrimosa odwróciła się, by go podrapać, ale skuliła się, gdy warknął na nią niby tygrys.

Po czym jego twarz zmieniła się w bardziej podobną do ludzkiej. Uśmiechnął się, jakby był szczerze ucieszony widokiem wszystkich gości.

— Dzień dobry — powiedział.

— Następny przeklęty wampir? — spytała niania.

— Nie jakistś tam wampir! — zawołał Igor, przeskakując z nogi na nogę. — To stsary pan! Stsary Tszerwonooki powrótsił!

Babcia wstała, nie zwracając uwagi na wysokiego mężczyznę, mocno trzymającego dwa potulne teraz wampiry. Zbliżyła się do hrabiego.

— Wiem wszystko o tym, co możesz, a czego nie możesz — powiedziała. — Bo ty sam mnie wpuściłeś. A to znaczy, że nie możesz zrobić tego, czego ja nie mogę. I myślisz całkiem jak ja, z tą tylko różnicą, że ja robię to lepiej.

— Jesteś mięsem! — warknął hrabia. — Sprytnym mięsem!

— A ty mnie zaprosiłeś — odpowiedziała. — Nie należę do takich, które pchają się, gdzie nie są mile widziane. To na pewno.

Mała Esme na ręku hrabiego zaczęła płakać. Wstał. — Jak bardzo jesteś pewna, że nie skrzywdzę tego dziecka? — Ja bym nie skrzywdziła. Więc ty nie możesz. Hrabia wykrzywił się, walcząc z własnymi uczuciami, a także z Magrat, która kopała go po łydkach.

— To mogło się udać — powiedział i po raz pierwszy z jego głosu zniknęła pewność.

— Chcesz powiedzieć, że mogło się udać tobie! — krzyknęła Agnes.

— Jesteśmy wampirami. Nic nie możemy poradzić na to, czym jesteśmy.

— Tylko zwierzęta nie mogą nic poradzić na to, czym są — odparła babcia. — Oddasz mi teraz dziecko?

— Jeżeli ja… — zaczął hrabia, po czym wyprostował się nagle. — Nie! Nie muszę się z tobą targować! Mogę walczyć, tak jak ty walczysz ze mną! A jeśli teraz stąd wyjdę, nie sądzę, by ktoś ośmielił się mnie powstrzymać. Spójrzcie na siebie… wy wszyscy… i spójrzcie na mnie. A teraz popatrzcie na… na niego. — Skinął na mężczyznę trzymającego nieruchomych jak posągi Vlada i Lacrimosę. — Czy tego chcecie?

— Przepraszam… Kto to taki, na kogo mamy patrzeć? — spytała babcia. — Och… „Stary pan” Igora? Dawny hrabia Magpyr, jak przypuszczam.

Stary hrabia skłonił się z wdziękiem.

— Do usług, madame — powiedział.

— Wątpię — mruknęła babcia.

— Och, on nikomu nie przeszkadzał — odezwał się Piotr z grupy mieszkańców Escrow. — Zjawiał się co parę lat, a zresztą jeśli się pamiętało o czosnku, nie sprawiał kłopotów. Nie oczekiwał, że będziemy go lubili.

Hrabia uśmiechnął się do niego.

— Wyglądasz znajomo. Pochodzisz z rodziny Ravich, prawda?

— Piotr, pszepana. Syn Hansa.

— A tak. Bardzo podobna struktura kości. Pozdrów ode mnie swoją babkę.

— Odeszła od nas dziesięć lat temu, pszepana.

— Naprawdę? Tak mi przykro. Czas szybko płynie, kiedy jest się martwym. — Stary pan westchnął. — Wspaniała figura w nocnej koszuli, o ile pamiętam.

— Tak, on był w porządku — oświadczył ktoś inny. — Drasnął kogoś od czasu do czasu, ale to przechodziło.

— To też znajomy głos — rzekł wampir. — Jesteś z Veyzenów?

— Tak, pszepana.

— Krewny Arno Veyzena?

— To pradziadek, pszepana.

— Dobry człowiek. Siedemdziesiąt pięć lat temu powalił mnie jak kłodę. Kołek prosto w serce z dwudziestu kroków. Masz się kim chwalić.

Mężczyzna w tłumie rozpromienił się, przepełniony rodową dumą.

— Ten kołek wciąż wisi u nas nad kominkiem, wasza godność — powiedział.

— Brawo. Zuch. Lubię, kiedy podtrzymuje się tradycje…

— Przecież nie możecie chcieć czegoś takiego! — wrzasnął hrabia Magpyr. — On jest potworem!

— Ale nigdy nie żądał, żeby umawiać się z nim na spotkania! — krzyknęła jeszcze głośniej Agnes. — I na pewno nigdy nie uważał tego za ugodę!

Hrabia Magpyr z zakładniczkami przesuwał się w stronę drzwi.

— Nie — oświadczył. — Nie tak się to zakończy. Jeśli ktoś wierzy, że nie skrzywdzę moich czarujących zakładniczek, to może spróbuje mnie zatrzymać? Czy ktokolwiek naprawdę uwierzył tej starej?

Niania Ogg otworzyła usta, pochwyciła spojrzenie babci i zamknęła je. Tłum rozstąpił się przed hrabią, gdy ciągnął Magrat do drzwi.

I zderzył się ze stojącym nieruchomo Wielce Oatsem.

— Czy myślałeś kiedyś o tym, by przyjąć Oma w swoje życie? — zapytał kapłan. Głos mu drżał, twarz błyszczała od potu.

— Nie… Znowu ty? — jęknął hrabia. — Jeśli jej mogę się oprzeć, chłopaczku, ty nie sprawisz mi kłopotu.

Oats wzniósł przed sobą siekierę, jakby była zrobiona z cennego, kruchego metalu.

— Odejdź, ohydny potworze… — zaczął.

— Och, jej… — Hrabia odepchnął siekierę na bok. — Czy niczego się nie nauczyłeś, durniu? Mały, głupi człowieczku, który żyje małą głupią wiarą w małego, głupiego boga?

— Ale ona… pozwala mi widzieć rzeczywistość — wykrztusił Oats.

— Naprawdę? I myślisz, że możesz stanąć mi na drodze? Siekiera nie jest nawet świętym symbolem!

— Och…

Oats wydawał się załamany. Agnes widziała, jak się zgarbił, opuszczając siekierę.

A potem uniósł głowę i uśmiechnął się radośnie.

— Więc ją nim uczynimy — powiedział.

Agnes zobaczyła, jak ostrze przesuwa się po łuku, zostawiając za sobą złocisty ślad. Zabrzmiał cichy, niemal jedwabisty odgłos.

Siekiera opadła na posadzkę. W nagłej ciszy zadźwięczała jak dzwon. Potem Oats wyrwał małą Esme z bezwładnych nagle rąk wampira. Oddał ją Magrat, która zaszokowana przytuliła dziecko.

Następnym dźwiękiem był dopiero szelest sukni babci, która podeszła i trąciła siekierę stopą.

— Jeśli mam jakieś wady… — powiedziała i udało jej się tonem zasugerować, że jest to czysto teoretyczna możliwość — …to tę, że nie wiem, kiedy odwrócić się i uciekać. I mam skłonność do blefowania ze słabą ręką.

Jej głos rozbrzmiewał wyraźnie w całej sali. Nikt jeszcze nawet nie odetchnął.

Skinęła hrabiemu, który wolno uniósł ręce do czerwonej szramy biegnącej wokół jego szyi.

— To była ostra siekiera — oświadczyła. — I kto teraz powie, że nie ma na tym świecie miłosierdzia? Nie kiwaj głową, to wszystko. Ktoś sprowadzi cię na dół do wygodnej, chłodnej trumny i ani się obejrzysz, a minie pięćdziesiąt lat. Może obudzisz się, mając dość rozsądku, by być głupim.

Ludzie zaczęli szemrać, wracając do życia. Babcia pokręciła głową.

— Jak widzę, wolą cię bardziej martwego — mówiła, a hrabia patrzył przed siebie nieruchomym, rozpaczliwym wzrokiem; krew wzbierała w ranie i przeciekała mu między palcami. — I są na to sposoby. O tak. Możemy cię spalić, a popioły rozrzucić na morzu…

Ta propozycja wywołała ogólne westchnienie aprobaty.

— …Albo cisnąć je w powietrze podczas huraganu…

Rozległy się lekkie oklaski.

— …Albo zwyczajnie zapłacić jakiemuś żeglarzowi, żeby wyrzucił cię poza Krawędź. — Tym zyska się nawet pełne podziwu gwizdy. — Oczywiście pewnego dnia znowu wrócisz do życia. Ale dryfować w przestrzeni przez miliony lat, tak, to wydaje się straszliwie nudne.

Uniosła dłoń, by uciszyć tłum.

— Nie. Pięćdziesiąt lat to mniej więcej tyle, ile trzeba, żeby przemyśleć sobie pewne sprawy. Ludzie potrzebują wampirów — dodała. — Dzięki nim pamiętają, do czego służą kołki i czosnek.

Pstryknęła palcami.

— No już, niech dwóch z was zabierze go do podziemi. Okażcie trochę szacunku dla zmarłego…

— To nie wystarczy! — Piotr wystąpił naprzód. — Nie po tym wszystkim…

— Więc kiedy wróci, załatwicie się z nim po swojemu — odparła ostro babcia. — Nauczcie swoje dzieci! Nie można ufać ludożercy tylko dlatego, że używa noża i widelca! I pamiętajcie, że wampiry nie wchodzą tam, gdzie nie są zaproszone!

Cofnęli się. Babcia uspokoiła się trochę.

— Tym razem decyzja należy do mnie. Mój… wybór. — Zbliżyła usta do przeraźliwego grymasu hrabiego. — Próbowałeś odebrać mi umysł — powiedziała ciszej. — A on jest dla mnie wszystkim. Przemyśl to sobie. Spróbuj się czegoś nauczyć. — Wyprostowała się. — Zabierzcie go.

Zwróciła się do wysokiego przybysza.

— Czyli… to ty jesteś starym panem, tak?

— Alison Weatherwax? — zapytał stary pan. — Mam dobrą pamięć do szyi.

Babcia zamarła na sekundę.

— Co? Nie! Ehm… Skąd znasz to imię?

— Cóż, przechodziła tędy jakieś… no, z pięćdziesiąt lat temu. Poznaliśmy się przelotnie, a potem obcięła mi głowę i wbiła kolek w serce. — Hrabia westchnął z satysfakcją. — Niezwykle stanowcza kobieta. Pani jest jej krewną, jak przypuszczam? Niestety, tracę rachunek pokoleń.

— Wnuczką — powiedziała babcia słabym głosem.

— Igor poinformował mnie, że obok zamku jest feniks…

— Zapewne odleci…

Hrabia pokiwał głową.

— Zawsze je dosyć lubiłem — oświadczył nostalgicznie. — Tyle ich było za czasów mojej młodości. Dzięki nim noce stawały się… piękne. Takie piękne… Wszystko wtedy wydawało się prostsze… — Jego głos ucichł z wolna, lecz po chwili zabrzmiał mocniej. — Teraz, jak się okazuje, żyjemy w nowych czasach.

— Tak mówią — mruknęła babcia.

— Cóż, madame… Nigdy nie zwracałem na nie uwagi. Po pięćdziesięciu latach nie wydają się już takie nowe. — Potrząsnął młodszymi wampirami jak lalkami. — Bardzo mi przykro z powodu zachowania mojego siostrzeńca. Zupełnie niedopuszczalne dla wampira. Czy teraz wy, mieszkańcy Escrow, chcielibyście zabić tę dwójkę? Przynajmniej tyle mogę dla was zrobić.

— Czy to nie twoi krewni? — zdziwiła się niania, gdy tłum ruszył naprzód.

— O tak. Ale nigdy nie byliśmy gatunkiem, który bawi się w wielkie, szczęśliwe rodziny.

Vlad spojrzał błagalnie na Agnes i wyciągnął do niej rękę.

— Nie pozwolisz im mnie zabić, prawda? Nie pozwolisz im na to… Mogliśmy mieć… byłoby… nie zgodzisz się…

Tłum się zawahał. To brzmiało jak poważna prośba. Setka oczu wpatrywała się w Agnes.

Ujęła jego dłoń. Myślę, że można by nad nim popracować, odezwała się Perdita. Ale Agnes myślała o Escrow, o kolejce, o dzieciach, które bawiły się, czekając, i jak zło może nadejść zwierzęce i gwałtowne nocą albo szaro za dnia, według listy…

— Vlad — powiedziała cicho, patrząc mu prosto w oczy. — Potrzymam im nawet płaszcze.

— Piękne uczucie, ale nic z tego nie będzie — odezwała się babcia za jej plecami. — Zabierz ich stąd, hrabio. Naucz ich dawnego stylu. Naucz ich głupoty.

Hrabia kiwnął głową i uśmiechnął się, demonstrując zęby.

— Oczywiście. Nauczę ich, że aby żyć, trzeba powstać znowu…

— Ha! Ty nie żyjesz, hrabio! Feniks żyje. Ty tylko nie wiesz, że jesteś martwy. A teraz znikaj stąd!

Nastąpił kolejny moment wycięty ze strumienia czasu, a potem stado srok poderwało się z miejsca, gdzie przed chwilą stały wampiry, i zniknęło w mroku pod dachem.

— Były ich setki! — zwróciła się Agnes do niani.

— Wiesz, wampiry potrafią się zmieniać w różne rzeczy. Każdy to wie, kto wie cokolwiek o wampirach.

— A co oznacza trzysta srok?

— Oznacza, że trzeba przykryć meble pokrowcami — odparła niania. — I że już czas, żebym się czegoś napiła.

Tłum zaczął się rozchodzić, rozumiejąc, że przedstawienie dobiegło końca.

— Dlaczego nie pozwoliła nam zetrzeć ich z powierzchni Dysku? — syknął Piotr do ucha Agnes.

— Śmierć byłaby dla nich za dobra!

— Owszem. I pewnie dlatego im jej nie dała.

Oats nie ruszył się z miejsca. Wciąż wpatrywał się w pustkę przed sobą, ale ręce mu drżały. Agnes odprowadziła go na bok i posadziła na ławie.

— Zabiłem go, prawda? — wyszeptał.

— Tak jakby — potwierdziła. — Z wampirami czasem trudno powiedzieć.

— Nie było innego wyjścia! Wszystko było takie… Powietrze zrobiło się złociste i nastała właśnie ta jedyna chwila, żeby działać…

— Nie sądzę, żeby ktoś chciał się skarżyć — uspokoiła go Agnes. Musisz przyznać, że jest całkiem atrakcyjny, szepnęła Perdita. Gdyby tylko pozbył się tego czyraka…

Magrat usiadła z drugiej strony Oatsa, tuląc do siebie dziecko. Kilka razy odetchnęła głęboko.

— Postąpiłeś bardzo odważnie — powiedziała.

— Nie, wcale nie — odparł chrapliwie kapłan. — Myślałem, że pani Weatherwax coś zrobi…

— I zrobiła… — Magrat zadrżała. — Zrobiła…

Babcia Weatherwax usiadła na końcu ławy i rozmasowała palcami grzbiet nosa.

— Teraz chcę tylko wrócić do domu — oświadczyła. — Wrócić do domu i spać przez cały tydzień. — Ziewnęła. — Marzę o filiżance…

— Przecież zaparzyłaś sobie! — zawołała Agnes. — Wszystkim ślinka ciekła!

— Gdzie bym tu znalazła herbatę? To było tylko trochę błota w wodzie. Ale wiem, że niania zawsze ma gdzieś przy sobie torebkę. — Ziewnęła znowu. — Zrób herbatę, Magrat.

Agnes otworzyła usta, ale Magrat uciszyła ją gestem, po czym wręczyła jej dziecko.

— Oczywiście, babciu — powiedziała, popychając Agnes z powrotem na ławę. — Dowiem się tylko, gdzie Igor trzyma czajnik, dobrze?

Wielce Oats stanął na murze. Słońce wzeszło już wysoko i rześka bryza dmuchała ponad lasami Uberwaldu. Kilka srok skrzeczało na drzewach pod zamkiem. Babcia stała oparta łokciami o mur i wpatrywała się w rzednące mgły.

— Zapowiada się piękny dzień — stwierdził Oats z zadowoleniem.

Był szczęśliwy, choć go to dziwiło. Ranek budził uczucie, że przyszłość pełna jest możliwości. Oats pamiętał moment, kiedy uderzył siekierą, kiedy obaj Oatsowie uderzyli razem. Może to był sposób…

— Burza zbliża się od Osi — oświadczyła babcia.

— Będzie dobra dla plonów.

Coś przemknęło im nad głowami. Feniks krążył wysoko nad zamkiem. W świetle nowego dnia jego skrzydła były ledwie widoczne jako żółte migotanie w powietrzu, z maleńką sylwetką jaustrzębia w samym środku. — Jak ktoś mógłby zabić coś takiego? — zapytał Oats.

— Niektórzy ludzie zabiją cokolwiek, dla samej zabawy.

— Czy to prawdziwy ptak, czy tylko coś, co istnieje w…

— To jest coś, co jest — przerwała mu surowo babcia. — Nie rozlewaj alegorii na koszulę.

— W każdym razie czuję się… błogosławiony, gdyż go zobaczyłem.

— Naprawdę? Bo jak tak samo się czuję, widząc wschód słońca. Sam się przekonasz, kiedy będziesz w moim wieku. — Babcia westchnęła, a potem zaczęła mówić jakby do siebie: — Ona nigdy nie przeszła na złą stronę, nieważne co ludzie gadają. A z takim wampirem naprawdę trzeba się postarać. Nie przeszła na zło. Słyszałeś, że to powiedział, prawda? A przecież nie musiał.

— No… tak.

— Byłaby starsza ode mnie. Wściekle dobrą czarownicą była ta Alison. Ostra jak nóż. Miała swoje dziwactwa, pewnie, ale kto ich nie ma?

— Na pewno nikt, kogo bym znał.

— Racja. Masz rację. — Babcia wyprostowała się. — Dobrze.

— Ehm…

— Tak?

Oats patrzył w dół, na zwodzony most i drogę do zamku.

— Widzę tam człowieka w nocnej koszuli umazanej błotem, który wymachuje mieczem — oznajmił. — Biegną za nim ludzie z Lancre i jeszcze… małe niebieskie ludziki…

Przyjrzał się dokładniej.

— Hm, wygląda to jak błoto, ale pewien nie jestem — dodał.

— To chyba król — stwierdziła babcia Weatherwax. — Sądząc z opisu, Wielka Aggie dala mu trochę swojego wywaru. Odniesie zwycięstwo.

— Zaraz… Czy zwycięstwo nie zostało już odniesione?

— Przecież jest królem. Zapowiada się piękny dzień, więc pozwólmy mu, żeby był to dzień jego zwycięstwa. Królowie powinni mieć coś do roboty. Zresztą po napoju Wielkiej Aggie i tak nie będzie pamiętał, jaka to data. Lepiej zejdźmy na dół.

— Chyba powinienem pani podziękować — rzekł Oats, kiedy dotarli do spiralnych schodów.

— Za to, że pomogłam ci przejść przez góry?

— Świat jest… inny. — Oats powędrował wzrokiem przez strzępy mgły, lasy i purpurowe góry. — Gdziekolwiek spojrzę, widzę… coś świętego.

Po raz pierwszy, odkąd ją poznał, zobaczył, jak babcia Weatherwax naprawdę się uśmiecha. Normalnie unosiła tylko kąciki ust, tuż przed chwilą, kiedy coś nieprzyjemnego miało się zdarzyć komuś, kto na to zasłużył. Tym razem jednak zdawało się, że naprawdę jest zadowolona z tego, co usłyszała.

— To już jakiś początek — powiedziała.

Powóz Magpyrów został ustawiony na kołach i zaciągnięty do zamku. Teraz powracał z Jasonem Oggiem na koźle. Jason w skupieniu starał się omijać nierówności. Przy podskokach bolały go rany. Poza tym wiózł królewską rodzinę, a w tej chwili czuł się wyjątkowo lojalnym poddanym.

Jason Ogg był człowiekiem bardzo dużym i bardzo silnym, a zatem nieskłonnym do przemocy. Nie było takiej potrzeby. Czasami wzywano go do oberży, by rozstrzygnął jakieś gwałtowne spory, co zwykle robił, chwytając obu przeciwników i trzymając ich z dala od siebie, aż przestali się wyrywać. Jeśli to nie pomagało, w sposób możliwie przyjazny stukał nimi o siebie nawzajem.

Agresywność zwykle nie robiła na nim wrażenia, ale odkąd w czasie wczorajszej bitwy pod zamkiem Lancre musiał fizycznie unieść Verence’a nad ziemię, by powstrzymać go od wycinania wrogów, przyjaciół, mebli, murów i własnych stóp, król ukazał mu się w całkiem nowym świetle. Bitwa trwała zresztą krótko. Najemnicy bardzo chcieli się poddać, zwłaszcza po manewrze Shawna. Prawdziwa walka toczyła się o to, by nie dopuszczać do nich Verence’a przez czas dostatecznie długi, żeby zdążyli to powiedzieć.

Jasonowi to zaimponowało.

Król Verence w powozie złożył głowę na kolanach żony i jęczał, kiedy ocierała mu czoło chusteczką…

W należnej odległości za karocą jechał wóz wiozący czarownice, choć w tej chwili wiózł głównie chrapanie.

Chrapanie babci Weatherwax można nazwać pierwotnym. Nigdy nie zostało oswojone. Nikt nigdy nie musiał spać przy nim, poskramiać co bardziej szalone wybryki kopnięciem, ciosem w tył głowy czy też poduszką stosowaną jak maczuga. Chrapanie miało całe lata w samotnej sypialni, by doskonalić swoje „knarrk”, swoje „graah” i „gnok, gnok, gnok”, nieograniczane ukłuciami, szturchańcami, a czasami usiłowaniami zabójstwa, które zwykle z czasem powściągają jego impulsy.

Babcia leżała z otwartymi ustami, wyciągnięta na sianie na dnie wozu, i chrapała.

— Człowiek prawie się spodziewa, że przepiłuje dyszel, nie? — rzuciła niania, która prowadziła konia. — A jednak słychać, że dobrze jej to robi.

— Trochę się martwię o pana Oatsa — wyznała Agnes. — Siedzi tam tylko i się uśmiecha.

Oats w tyle spuścił nogi z wozu i z zachwytem wpatrywał się w niebo.

— Uderzył się w głowę? — spytała niania.

— Chyba nie.

— No to dajmy mu spokój. Przynajmniej niczego nie podpala… O, jest nasz stary przyjaciel…

Igor, wysuwając język z kącika ust w wyrazie straszliwej koncentracji, kończył właśnie malować nową tablicę. Z napisem: „Czemusz by nie odwiedzić sklepu z Pamyątkami?”.

Wstał i skinął głową, gdy wóz podjechał bliżej.

— Stsary pan wpadł na kilka nowych pomystsłów, kiedy leżał martwy — powiedział, czując, że spodziewają się po nim jakiegoś wytłumaczenia. — Dzistś po południu zatszynam budowatś plats zabaw, tszymkolwiek jestst.

— To głównie huśtawki — wyjaśniła niania Ogg.

Igor się rozpromienił.

— Och, stsznurów nam nie braknie, a zawstsze miałem stsprawną rękę do pętli.

— Nie, to nie o… — zaczęła Agnes, ale niania przerwała jej natychmiast.

— To chyba zależy, kto się tam będzie bawił — stwierdziła. — Do zobaczenia, Igorze. Nie rób nic, czego ja bym nie zrobiła, jeśli odkryjesz kiedyś coś, czego bym nie zrobiła.

— Przykro nam z powodu Skrawka — dodała Agnes. — Może znajdziesz jakiegoś szczeniaka albo…

— Dziękuję za trostskę, ale nie. Jestst tylko jeden Stskrawek.

Machał im na pożegnanie, dopóki nie zniknęły za zakrętem.

Agnes obejrzała się raz jeszcze i zobaczyła trzy sroki. Siedziały na gałęzi nad drogą.

— „Na trzy rusza pogrzeb…” — zaczęła.

Świsnął kamień. Rozległ się urażony wrzask i posypały się pióra.

— „Dwie — szczęście nadchodzi” — rzekła wyraźnie zadowolona z siebie niania.

— Nianiu, to oszustwo!

— Czarownice zawsze oszukują. — Zerknęła na śpiącą za nimi babcię. — Każdy to wie, kto wie cokolwiek o czarownicach.

Wracały do domu, do Lancre.

Znów padał deszcz. Woda sączyła się do namiotu Oatsa i do fisharmonii, która teraz podczas gry wydawała z siebie czasem pisk zgniatanej żaby. Śpiewniki dość niepokojąco pachniały kotem.

Oats dał sobie z nimi spokój i zajął się polowym łóżkiem, które zdarło mu skórę z kostek i przygniotło palec, kiedy je rozkładał, a wciąż wyglądało jak przeznaczone dla człowieka o kształcie banana. Zdawał sobie sprawę, że stara się unikać myślenia. Ogólnie mu to odpowiadało. Było coś zadowalającego w wykonywaniu prostych czynności i słuchaniu własnego oddechu. Może to jest sposób…

Z zewnątrz dobiegł cichy odgłos czegoś drewnianego uderzającego o coś pustego, a także szepty.

Wyjrzał przez klapę namiotu.

Na pole jednostajnym strumieniem napływali ludzie. Pierwszych kilku niosło deski. Kilku toczyło baryłki. Oats patrzył z otwartymi ustami, jak powstają bardzo prymitywne ławki i zaczynają się zapełniać.

Zauważył, że sporo mężczyzn ma obandażowane nosy.

Potem usłyszał turkot kół i zobaczył wtaczającą się przez bramę królewską karocę. To go rozbudziło; pognał do namiotu i zaczął gorączkowo wyciągać z torby wilgotne rzeczy w poszukiwaniu czystej koszuli. Kapelusz się nie odnalazł, płaszcz był oblepiony błotem, skóra butów popękała, a klamry zmatowiały w kwaśnych bagnach, ale z pewnością czysta koszula…

Ktoś spróbował zastukać w mokre płótno, a gdy minęło pół sekundy, wszedł do środka.

— Jesteś ubrany? — spytała niania Ogg, mierząc go wzrokiem od stóp do głów. — Bo wiesz, wszyscy tam na ciebie czekamy. Zagubione owieczki czekają na strzyżenie, można powiedzieć — dodała, a jej ton bardzo wyraźnie sugerował, że robi coś, co osobiście wcale jej się nie podoba, ale robi to mimo wszystko.

— Pani Ogg — odezwał się Oats — wiem, że nie lubi mnie pani zbytnio…

— Nie wiem, czemu w ogóle miałabym cię lubić. No bo po co wlokłeś się za Esme, tak że musiała ci pomagać przez całą drogę w górach?

Słowa odpowiedzi pędziły już ku krtani Oatsa, gdy zauważył znaczące spojrzenie niani i zdążył zamienić je w chrząknięcie.

— Ehm… Tak. To było niemądre, prawda?… Ilu ich tam jest, pani Ogg?

— Jakaś setka, może sto pięćdziesiąt…

Dźwignie, pomyślał Oats i nawiedziła go ulotna wizja portretów w saloniku niani. Zna dźwignie i potrafi nacisnąć na wiele osób, ale najpierw ktoś musiał nacisnąć na nią.

— A czego się po mnie spodziewają?

— Na afiszu stoi „Wieczorne nabożeństwo”. Wieczorne napojeństwo byłoby lepsze.

Wyszedł więc do nich i zobaczył wpatrzone w siebie twarze dużej części ludności Lancre. Król i królowa siedzieli w pierwszym rzędzie. Verence z godnością skinął mu głową, sygnalizując, że cokolwiek Oats zaplanował, powinno się zacząć mniej więcej teraz.

Mowa ciała niani Ogg wyraźnie przekazywała wiadomość, że jakiekolwiek specyficznie omniańskie modlitwy nie będą tolerowane. Oats odmówił zatem ogólną modlitwę dziękczynną do dowolnego boga, jaki akurat słuchał, a nawet do tych, którzy nie słuchali.

Potem wyciągnął uszkodzoną fisharmonię i spróbował zagrać kilka akordów. Jednak niania odepchnęła go na bok, podwinęła rękawy i z mokrych miechów wydobyła nuty, o jakich Oats nawet nie wiedział, że się tam kryją.

Śpiew nie brzmiał jednak entuzjastycznie, dopóki Oats nie odrzucił cuchnącego śpiewnika i nie nauczył mieszkańców Lancre kilku pieśni, które znał od swojej babci — pieśni pełnych ognia, gromu, śmierci i sprawiedliwości, o melodiach, które można sobie pogwizdywać. Miały tytuły „Om rozdepcze bezbożnych”, „Unieś mnie do nieba” czy „Zapal dobre światło”. Zostały dobrze przyjęte. Mieszkańcy Lancre niezbyt dbali o religię, ale wiedzieli, jak powinna brzmieć.

Dyrygując śpiewem za pomocą długiego patyka i wypisanych na płachcie namiotu słów, przyjrzał się swej… no cóż, postanowił nazwać ją kongregacją. To była jego pierwsza prawdziwa kongregacja. Składała się z dużej liczby kobiet i licznych dobrze wyszorowanych mężczyzn, ale jednej twarzy wyraźnie pośród nich nie było. Jej nieobecność zdominowała całą scenę.

Potem jednak, kiedy w połowie hymnu wzniósł oczy ku niebu, wysoko w górze dostrzegł orła — maleńką plamkę krążącą na ciemniejącym niebie. Może polował na zagubione owieczki…

A potem wszystko się skończyło i odeszli w milczeniu, z minami ludzi, którzy wykonali swoją robotę, a choć nie była nieprzyjemna, jednak mają to już za sobą. Na tacy pozostały dwa pensy, kilka marchewek, duża cebula, funt baraniny, dzbanek mleka i marynowana wieprzowa nóżka.

— Nasza gospodarka nie opiera się na gotówce — powiedział król Verence. Miał bandaż na czole.

— Och, będę miał dobrą kolację, sire — odparł Oats tym obłąkańczo pogodnym tonem, jakim ludzie zwykle zwracają się do władców.

— Chyba zechcesz zjeść z nami? — spytała Magrat.

— Ja… tego… zamierzałem wyruszyć o brzasku, sire. Więc naprawdę powinienem spędzić wieczór na pakowaniu i paleniu mojej pryczy.

— Wyruszyć? Myślałem, że tu zostaniesz — zdziwił się król. — Zasięgnąłem… opinii publicznej i mogę chyba powiedzieć, że społeczeństwo zgadza się ze mną w tej kwestii.

Oats zerknął na Magrat, której mina mówiła wyraźnie: Babcia nie ma nic przeciw temu.

— No więc ja… właściwie… Na pewno znów się tu zjawię, sire. Ale, mówiąc szczerze, myślałem, by ruszyć do Uberwaldu.

— To straszne miejsce, panie Oats.

— Zastanawiałem się nad tym przez cały dzień, sire, i powziąłem już decyzję.

— Och… — Verence był skonsternowany, ale królowie uczą się szybko odzyskiwać panowanie nad sobą. — Na pewno sam pan wie, co dla pana najlepsze. — Zachwiał się lekko, gdy łokieć Magrat przejechał mu po żebrach. — No tak… jeszcze… słyszeliśmy, że stracił pan swój… święty amulet, więc po południu my… inaczej mówiąc, królowa i panna Nitt… poprosiły Shawna Ogga, żeby wybił to w mennicy…

Oats rozwinął czarny aksamit i znalazł wewnątrz, na złotym łańcuszku, małą złotą obosieczną siekierę. Patrzył na nią i milczał.

— Shawn nie radzi sobie z żółwiami — wtrąciła Magrat, by wypełnić ciszę.

— Będzie dla mnie bezcenna — odezwał się w końcu Oats.

— Oczywiście zdajemy sobie sprawę, że nie jest specjalnie święta — rzekł król.

Oats lekceważąco machnął ręką.

— Kto wie, sire? Świętość jest tam, gdzie się ją znajdzie.

Za plecami króla Jason i Darren Ogg z szacunkiem stali na baczność. Obaj wciąż mieli naklejone na nosach plastry. Odstąpili na bok pospiesznie, by zrobić przejście królowi, który chyba tego nie zauważył.

Niania Ogg zagrała na fisharmonii, gdy królewska para oddalała się ze swym orszakiem.

— Zajrzyj do kuźni naszego Jasona zaraz rano, zanim odejdziesz, a dopilnuję, żeby naprawił miechy tej machiny — powiedziała nieśmiało i Oats uświadomił sobie, że w kontekście niani Ogg zbliżył się najbardziej, jak to tylko możliwe, do trzykrotnego „hurra” oraz wdzięcznych podziękowań obywateli.

— Wielkie wrażenie zrobiło na mnie to, że wszyscy zjawili się tutaj z własnej i nieprzymuszonej woli — powiedział. — Całkiem spontanicznie.

— Nie przeciągaj struny, synku. — Niania wstała.

— Miło było panią poznać, pani Ogg.

Niania oddaliła się o kilka kroków, ale Oggowie nigdy nie zostawiają spraw niezałatwionych do końca.

— Nie mogę powiedzieć, żebyś mi się podobał — oświadczyła. — Ale gdybyś kiedykolwiek zastukał do drzwi Ogga w tej okolicy, możesz liczyć… na ciepły posiłek. Za chudy jesteś. Więcej mięsa widywałam na ołówku rzeźnika.

— Dziękuję.

— Chociaż deser już niekoniecznie, zaznaczam.

— Oczywiście.

— No to… — Niania wzruszyła ramionami. — Szczęścia w Uberwaldzie.

— Om będzie mi towarzyszył, jestem tego pewien — odparł Oats.

Ciekawiło go, jak bardzo zdoła zirytować nianię Ogg, odzywając się do niej całkiem spokojnie. Zastanawiał się też, czy babcia Weatherwax tego próbowała.

— Mam nadzieję, że tak — rzekła niania. — Osobiście wolałabym, żeby nie kręcił się tu w pobliżu.

Kiedy odeszła, Oats rozpalił ognisko ze swego straszliwego łóżka i porozkładał dookoła śpiewniki, żeby wyschły.

— Dobry wieczór…

Cechą charakterystyczną czarownicy w ciemności jest to, że widzi się tylko jej twarz sunącą przed siebie i otoczoną czernią. Po chwili jednak powrócił niewielki kontrast, a obszar cienia oddzielił się od reszty i zmienił w Agnes.

— Dobry wieczór — odpowiedział Oats. — Dziękuję, że przyszłaś. Jeszcze nigdy nie słyszałem, żeby ktoś śpiewał chórem sam ze sobą.

Agnes odchrząknęła nerwowo.

— Naprawdę chcesz iść do Uberwaldu?

— Nie ma przecież powodu, żebym zostawał tutaj, prawda?

Agnes drgnęła lewa ręka. Przytrzymała ją prawą ręką.

— Pewnie nie — odparła. — Nie! Cicho bądź! To nie jest właściwa pora!

— Przepraszam bardzo…

— Ja tylko, hm… mówiłam do siebie — wyjaśniła smętnie Agnes. — Słuchaj, wszyscy wiedzą, że pomogłeś babci. Tylko udają, że nie wiedzą.

— Tak, wiem.

— Nie przeszkadza ci to?

Oats wzruszył ramionami. Agnes chrząknęła.

— Myślałam, że może zostaniesz z nami przez jakiś czas.

— Nie miałoby to sensu. Nie jestem tu potrzebny.

— Nie wydaje mi się, żeby wampirom i innym bardzo zależało na śpiewaniu hymnów — powiedziała cicho Agnes.

— Może potrafią nauczyć się czegoś innego. Zobaczę, co da się zrobić.

Agnes stała przez chwilę nieruchomo.

— Mam oddać ci to… — powiedziała nagle, wręczając mu małą sakiewkę.

Oats sięgnął do wnętrza i wyjął słoik. Wewnątrz płonęło pióro feniksa, zalewając pole zimnym, białym światłem.

— To od… — zaczęła Agnes.

— Wiem od kogo — przerwał jej. — Czy pani Weatherwax dobrze się czuje? Nie widziałem jej tutaj.

— Dzisiaj odpoczywa.

— Podziękuj jej ode mnie, dobrze?

— Powiedziała, żebyś zaniósł to w mroczne miejsca.

Oats zaśmiał się.

— Tak… — powiedziała niepewnie Agnes. — Może przyjdę rano się z tobą pożegnać.

— To byłoby miłe.

— No to… do… wiesz…

— Tak.

Agnes zdawała się walczyć z jakimś wewnętrznym przeciwnikiem.

— I jeszcze… Jeszcze coś, co chciałam… To znaczy, może mógłbyś…

Prawa ręka Agnes wsunęła się pospiesznie do kieszeni i wyjęła nieduży pakiecik owinięty w woskowany papier.

— To jest okład — wyrzuciła z siebie. — Bardzo dobra receptura i w książce piszą, że zawsze działa, i jeśli rozgrzejesz to i przyłożysz na jakiś czas, dokona prawdziwych cudów z twoim czyrakiem.

Oats delikatnie wziął dar.

— Całkiem możliwe, że to najmilsza rzecz, jaką ktokolwiek mi podarował.

— Ehm… to dobrze. To od… no… od nas obu. Dobranoc.

Przyglądał się, jak Agnes wychodzi z kręgu światła, a potem coś znowu ściągnęło jego spojrzenie ku górze.

Krążący orzeł wzniósł się powyżej cienia gór, w światło zachodzącego słońca. Na chwilę błysnął złociście, a potem znowu opadł w ciemność.

Z tej wysokości orzeł widział na całe mile ponad górami. Nad Uberwaldem wybuchła burza. Błyskawice rozcięły niebo.

Burza szalała także wokół najwyższej wieży zamku Niezbliżsiętu, nad kapturem, którym Igor chronił głowę przed rdzą. Niewielkie kule lśniącego światła powstawały na długim, teleskopowym żelaznym pręcie, kiedy — pilnując, żeby stać na przenośnej gumowej macie — cierpliwie wysuwał go coraz wyżej.

U podstawy całej aparatury, buczącej już wysokim napięciem, leżało przykryte kocem zawiniątko.

Pręt zaskoczył we właściwej pozycji. Igor westchnął i zaczął czekać.

LEŻEĆ, PIESKU! LEŻEĆ, MÓWIĘ! PRZESTANIESZ… PUŚĆ! PUSZCZAJ NATYCHMIAST! NO DOBRZE, PATRZ TUTAJ… APORT! APORT! NO WŁAŚNIE… Śmierć patrzył, jak Skrawek odbiega w podskokach. Nie był do tego przyzwyczajony. Nie chodzi o to, że ludzie nie cieszyli się czasem na jego widok, ponieważ ostatnie chwile życia często bywały przeładowane, skomplikowane, a spokojna postać w czerni przynosiła coś w rodzaju ulgi. Nigdy jednak nie spotkał się z takim entuzjazmem ani — skoro już o tym mowa — z taką ilością śliny. To było niepokojące. Budziło uczucie, że nie wykonuje swojej pracy prawidłowo.

NO, ZADOWALAJĄCY PIESEK A TERAZ… RZUĆ. PUŚĆ, PROSZĘ. SŁYSZAŁEŚ? POWIEDZIAŁEM, PUŚĆ! PUSZCZAJ, ALE JUŻ!

Skrawek odbiegł. Zabawa była zbyt dobra, by ją przerywać.

Z głębi szaty dobiegło ciche dzwonienie. Śmierć otarł rękę o płaszcz, by ją osuszyć, po czym wyjął życiomierz, w którym cały piasek leżał już w dolnej bańce. Jednak samo szkło było zniekształcone, poskręcane, pokryte zgrubieniami, a także — kiedy Śmierć na nie patrzył — wypełnione roziskrzonym błękitnym światłem.

Normalnie Śmierć był przeciwny takim rzeczom, ale — myślał, pstrykając kościstymi palcami — w tej chwili to chyba jedyny sposób, by odzyskać swoją kosę.

Błyskawica uderzyła. Rozszedł się zapach przypalonej wełny. Igor odczekał chwilę, nim podreptał do zawiniątka, zostawiając za sobą ślad roztopionej gumy. Przyklęknął i ostrożnie odwinął koc.

Skrawek ziewnął. Szerokim językiem przejechał mu po dłoni. Kiedy Igor uśmiechnął się z ulgą, w dole na zamku rozległy się dźwięki potężnych organów, grających „Toccatę na młode kobiety w nocnych koszulach z fiszbinami”.

Orzeł zanurkował nad wielką misą Lancre. Światło padało na jezioro i na wielką falę w kształcie V, złożoną z wielu małych zmarszczek w kształcie V, kierujących się przez wodę ku niczego niepodejrzewającej wyspie. Echo niosło ku górom głosy.

— Na razie, wydro!

— Bierzta dżin na grale!

— Wolni ciutludzie!

— Nac mac Feegle!

Orzeł przeleciał nad nimi, opadając teraz szybko i stromo. Poszybował bezgłośnie nad mrocznym lasem, wykręcił ponad drzewami i wylądował na gałęzi obok chatki na polanie.

Babcia Weatherwax się obudziła.

Leżała bez ruchu, ale spojrzeniem przesuwała gwałtownie tu i tam. W mroku jej nos wydawał się bardziej zakrzywiony niż zwykle. Po chwili uspokoiła się, rozprostowała przygarbione ramiona.

Wstała, przeciągnęła się i podeszła do drzwi.

Noc wydawała się cieplejsza. Babcia czuła rozwijającą się już w ziemi zieleń. Rok przekroczył granicę, wynurzył się z mroku… Oczywiście, mrok powróci znowu, ale taka już jest natura świata.

Rozpoczynało się wiele rzeczy.

W końcu zamknęła drzwi. Rozpaliła ogień, wyjęła z komody pudełko świec i zapaliła je wszystkie, rozstawiając wokół pokoju na talerzykach.

Na stole kałuża wody, która zebrała się przez ostatnie dwa dni, zmarszczyła się i wybrzuszyła pośrodku. Po chwili kropla pomknęła w górę i plusnęła o mokrą plamę na suficie.

Babcia nakręciła zegar i pchnęła wahadło. Wyszła na chwilę, a kiedy wróciła, trzymała zawieszony na starym sznurku prostokąt tektury. Usiadła w fotelu na biegunach i sięgnęła do kominka po na wpół spalony patyk.

Zegar tykał, gdy pisała. Następna kropla oderwała się od stołu i pomknęła do sufitu.

Wreszcie babcia Weatherwax zawiesiła sobie tabliczkę na szyi i z uśmiechem oparła się wygodnie. Fotel kołysał się jeszcze przez chwilę, jak kontrapunkt dla kapania ze stołu i tykania zegara, aż wreszcie zwolnił.

Napis na tabliczce głosił:

Jeszcze

NIE JESTEM MARTFA

Światło przygasło od można do nie można. Po kilku minutach na pobliskim drzewie przebudziła się sowa i pofrunęła nad lasem.

Przypisy

1

Co prawdopodobnie oznacza, że niektóre są zakaźne i śmiertelne, inne powodują tylko, że człowiek zabawnie chodzi i unika owoców.

2

Czasem, naturalnie, żeby powiedzieć: „Proszę, przestań tak robić”.

3

Wydaje się to dziwne, ale choć mieszkańcy Lancre stanowczo nie życzyli sobie żadnych związków z demokracją, uważając, że rządzenie to sprawa króla i oni pierwsi mu powiedzą, gdyby źle sobie z tym radził, to jednak nie byli dobrymi służącymi. Pewnie, umieli kopać w ziemi i gotować, prać, pracować jako lokaje albo kamerdynerzy, a wszystko to robili całkiem sprawnie, jednak nie mogli jakoś opanować mentalności służby. Król Verence był w tej kwestii wyrozumiały i nie reagował, gdy Shawn wprowadzał gości do jadalni z okrzykiem „Świetne żarcie! Łapcie, póki ciepłe!”.

4

Nie licząc tych, które zawierały drobne przekazy pocztowe z dołączonymi liścikami; te zaś — ogólnie rzecz biorąc — wszystkie mówiły to samo: „Kochana mamo i tato, dobrze sobie radzę w Ankh-Morpork i w tym tygodniu zarobiłem całe siedem dolarów”…

5

Kiedy babcia Weatherwax nie miała innych pilnych zajęć, posyłała swój umysł na Pożyczanie, podpinając go gdzieś w głębi umysłów innych stworzeń. Powszechnie uznawano ją za najwybitniejszą adeptkę tej sztuki, jaką Ramtopy znały od wieków. Praktycznie rzecz biorąc, potrafiła wejść do umysłów rzeczy, które nawet nie miały umysłów. Ten jej zwyczaj doprowadził między innymi do tego, że mieszkańcy Lancre mniej byli skłonni do owego odruchowego okrucieństwa wobec zwierząt, jakie jest typowym zjawiskiem w idyllicznych wiejskich regionach. Mogło się bowiem zdarzyć, że szczur, w którego dziś człowiek rzucił kamieniem, może się okazać czarownicą, którą jutro ten sam człowiek poprosi o środek na ból zęba.

6

Dla króla Verence’a było oczywiste, że gdyby nawet powołał pod broń wszystkich dorosłych obywateli, królestwo Lancre wciąż miałoby armię małą i niewiele znaczącą. Szukał więc innych sposobów, by umieścić swe państwo na wojskowej mapie świata. Shawn wpadł na pomysł lancrańskiego scyzoryka wojskowego, zawierającego kilka narzędzi i przyborów, ważnych dla żołnierza w polu. Prace badawcze i rozwojowe trwały już od wielu miesięcy. Jedną z przyczyn niewielkich postępów było osobiste zainteresowanie władcy jedynym projektem obronnym kraju. Niekiedy i trzy razy dziennie Shawn otrzymywał więc niewielkie notki z sugestiami kolejnych udoskonaleń. Na ogół brzmiały mniej więcej tak: „Urządzenie, w miarę możności małe, do znajdywania rzeczy, które zginęły” albo „Dziwacznie ukształtowany haczyk o licznych zastosowaniach”. Shawn dyplomatycznie wprowadził niektóre z nich do projektu, ale gubił tyle karteczek, ile tylko się ośmielił — w obawie że skonstruuje jedyny na świecie scyzoryk na kołach.

7

Lejtmotyw Gildii Cyrulików i Chirurgów.

8

Na rzadkich istniejących mapach Ramtopów nazwa ta pisana jest „Überwald”. Jednak mieszkańcy Lancre nigdy nie rozumieli, o co chodzi z akcentami, a już zupełnie im się nie podobało układanie aż dwóch kropek nad jedną literą, skąd na pewno się stoczą i wywołają niepotrzebną interpunkcję.

9

Mieszkańcy Lancre uważali, że jeśli cokolwiek religijnego nie zostaje wypowiedziane w jakiejś starożytnej i niezrozumiałej mowie, prawdopodobnie nie jest dostatecznie autentyczne.

10

Obywatele Lancre prezentowali świeże, choć nieco skrzywione podejście do imion. Zwykle wybierali po prostu słowo, którego brzmienie im się spodobało. Czasami była w tym jakaś logika, ale jedynie przypadkiem. Na przykład w tej chwili raczkowałaby po domu Chlamydia Tkacz, gdyby jej matka w ostatniej chwili nie uznała, że Sally łatwiej zapisać.

11

Verence’owi bardzo zależało na tym, żeby ktoś ułożył hymn Lancre, być może wspominający o jego niezwykle pięknych drzewach. Wyznaczył nawet skromną nagrodę. Niania Ogg uważała, że to łatwy pieniądz, ponieważ hymny państwowe zawsze mają tylko jedną zwrotkę, czy raczej wszystkie mają taką samą drugą zwrotkę, to znaczy „mru… mru… hmmm… mru mru hmmm… mru… mru hmmm” powtarzane przez jakiś czas, dopóki wszyscy nie przypomną sobie ostatniego wersu pierwszej zwrotki i nie zaśpiewają go na całe gardło.

12

Normalnie niania powiedziałaby „w konia”, ale wobec powagi sytuacji wolała odwołać się do kosmicznej struktury Dysku.

13

Rola jelita grubego w działaniach w budowie lepszej przyszłości narodu często jest przez historyków pomijana.

14

Igor miał dwa kciuki u prawej dłoni. Jeśli coś się przydaje, mawiał, to spokojnie można dołożyć drugie.

Content

Terry Pratchett
Carpe jugulum

Przypisy