Terry Pratchett

Nacja

O tym, jak Imo stworzył świat w czasach, kiedy wszystko wyglądało inaczej i księżyc nie był taki sam

Imo wybrał się pewnego dnia na ryby, ale nie było morza. Nie było niczego prócz Imo. Splunął więc w dłonie, potarł nimi i ulepił kulkę morza. Potem stworzył ryby, te były jednak głupie i leniwe. Wziął więc dusze kilku delfinów, które przynajmniej nauczyły się mówić, zmieszał je z gliną, ugniótł w dłoniach, aż zmieniły kształt i stały się ludźmi. Ludzie byli mądrzy, ale nie byli w stanie pływać cały dzień, Imo wykopał więc więcej gliny, ugniótł ją, a potem wypalił w ognisku swego rybackiego obozowiska. W ten sposób powstał ląd.

Niebawem ludzie zapełnili wszystkie lądy i zgłodnieli, Imo wziął więc cząstkę nocy, ugniótł ją i ulepił Locahę, boga śmierci.

Wciąż jednak Imo nie był zadowolony, rzekł więc: Jestem jak dziecko bawiące się w piasku. Ten świat jest niedoskonały. Nie miałem żadnego planu. Wszystko jest nie tak, jak trzeba. Ugniotę świat w dłoniach raz jeszcze i ulepię lepszy.

Locaha powiedział jednak: Glina wyschła. Ludzie zginą.

Imo uniósł się gniewem i zapytał: Kim jesteś, żeby mi się przeciwstawiać?

I Locaha odpowiedział: Jestem cząstką ciebie, tak jak wszystko inne. Proponuję ci więc: Oddaj mi świat śmiertelny, a potem pójdź i stwórz drugi, lepszy. Będę tu rządzić sprawiedliwie. Kiedy człowiek umrze, zamienię go w delfina i pozostanie nim do czasu, aż znowu się narodzi. A kiedy znajdę istotę, która się starała, żeby być czymś więcej niż tylko gliną, z jakiej została ulepiona, i która dodała chwały temu nędznemu światu, będąc jego częścią, wówczas otworzę jej drzwi do twojego idealnego świata i nie będzie już istotą związaną okowami czasu, nosić bowiem będzie na sobie gwiazdy.

Imo uznał, że pomysł jest dobry, w końcu mowa była o jego własnym dziele, oddalił się więc, żeby stworzyć nowy świat na niebie. Zanim jednak to nastąpiło i żeby nie wszystko poszło po myśli Locahy, dmuchnął w dłonie i stworzył innych bogów, żeby ludzie, choć umierają, czynili to we właściwym czasie.

I dlatego rodzimy się w wodzie, nie zabijamy delfinów i spoglądamy w stronę gwiazd.

Rozdział 1

Zaraza

Śnieg sypał tak mocno, że w powietrzu tworzyły się kruche kulki, które topniały, gdy tylko lądowały głucho na koniach stojących wzdłuż nabrzeża. Była czwarta nad ranem, port dopiero się budził i kapitan Samson nigdy nie widział w doku takiej krzątaniny. Ładunek dosłownie wyfruwał ze statku; dźwigi robiły wszystko, co w ich mocy, żeby jak najszybciej wyładować towar. Statek już cuchnął środkiem odkażającym, smród był niemożliwy. Każdego, kto wchodził na pokład, zlewano tym płynem tak obficie, że aż wychlapywał mu się z butów. I jakby tego było jeszcze mało, niektórzy, ciapiąc butami, wkraczali na pokład z ciężkimi metalowymi puszkami sprayu, które opluwały wszystko różową kwaśną mgiełką.

A kapitan nic nie mógł na to poradzić. Agent armatora czekał na nabrzeżu z rozkazami w ręku. Kapitan Samson nie zamierzał jednak się poddawać.

— Naprawdę myśli pan, panie Blezzard, że można się od nas zarazić? — rzucił szczekliwym głosem do mężczyzny na nabrzeżu. — Mogę pana zapewnić…

— Z tego, co wiemy, kapitanie, nie zarażacie, ale tutaj chodzi o wasze dobro — agent krzyknął przez olbrzymi megafon — i muszę raz jeszcze ostrzec pana i pańskich ludzi, żebyście nie opuszczali statku!

— Ależ panie Blezzard, my mamy rodziny!

— Istotnie, ale wszyscy znajdują się pod dobrą opieką. Proszę mi wierzyć, kapitanie, wasze rodziny mają dużo szczęścia i was też ono nie opuści, jeśli będziecie słuchać rozkazów. O świcie musicie wracać do Port Mercia. To sprawa najwyższej wagi.

— Niemożliwe! Przecież to drugi koniec świata! Wróciliśmy zaledwie parę godzin temu! Mamy za mało żywności i wody!

— Wypłyniecie o świcie i na kanale czeka was rendez-vous z Dziewicą z Liverpoolu po niedawnym rejsie z San Francisco. Przedstawiciele kompanii już są na jej pokładzie. Wyekwipują was we wszystko, czego będziecie potrzebować. Ogołocą tamten statek do cna, żeby tylko was dobrze zaopatrzyć na drogę!

Kapitan pokręcił głową.

— Nie podoba nam się to, panie Blezzard. Pańskie żądania… są nie do przyjęcia. Ja… na Boga, człowieku, potrzebuję większych gwarancji niż kilka słów wykrzyczanych przez metalową tubę!

— Myślę, że ja będę wystarczającą gwarancją, kapitanie. Mam pańskie zezwolenie na wejście na pokład?

Kapitan znal ten głos.

Był to głos Boga albo kogoś pierwszego po nim. Ale chociaż rozpoznawał głos, miał problemy z rozpoznaniem mówcy stojącego na końcu trapu. A to dlatego, że był on przyodziany w coś w rodzaju klatki dla ptaków. Przynajmniej tak to wyglądało na pierwszy rzut oka. Przyjrzawszy się lepiej, kapitan dostrzegł, że jest to metalowa konstrukcja, bardzo misterna, otoczona cienką siatką. Osoba znajdująca się wewnątrz kroczyła w rozedrganej chmurze środka odkażającego.

— Sir Geoffrey? — chciał się upewnić kapitan, gdy mężczyzna sunął powoli po lśniącym trapie.

— W rzeczy samej, kapitanie. Przepraszam za ten strój. Nazywany jest skafandrem życia… z oczywistych powodów. Stanowi niezbędną ochronę. Rosyjska grypa okazała się groźniejsza, niż ktokolwiek przypuszczał! Mniemamy, że najgorsze już minęło, ale zaraza zebrała straszliwe żniwo… we wszystkich sferach. Wszystkich, kapitanie. Proszę mi wierzyć.

Coś w sposobie, w jaki prezes wypowiedział słowo „wszystkich”, sprawiło, że kapitana zmroziło.

— Rozumiem, że Jego Królewska Mość jest… nie jest… — Przerwał, nie mogąc wydusić z siebie reszty pytania.

— Nie tylko Jego Królewska Mość, kapitanie. Powiedziałem już: „groźniejsza, niż ktokolwiek przypuszczał” — przypomniał sir Geoffrey, gdy czerwony płyn odkażający skapywał ze skafandra życia i tworzył na pokładzie kałuże podobne do krwi. — Proszę mnie wysłuchać. Kraj nasz nie pogrążył się w całkowitym chaosie tylko dzięki temu, że większość ludzi nie wyściubia nosa z domu. Jako prezes naszej linii żeglugowej rozkazuję panu, a jako stary przyjaciel błagam: Dla dobra Imperium pędź pan jak najszybciej do Port Mercia i odnajdź gubernatora. Wtedy… Ach, nadchodzą pańscy pasażerowie. Tędy, panowie.

Na nabrzeżu pośród krzątaniny zatrzymały się następne dwa powozy. Na trap weszło pięć zasłoniętych postaci, które wtaszczyły na pokład wielkie pudła.

— Kim pan jest? — zapytał kapitan najbliżej stojącego mężczyznę, który odparł:

— Nie musi pan tego wiedzieć, kapitanie.

— O, doprawdy? — Kapitan Samson odwrócił się do sir Geoffrey’a, rozpościerając ręce w geście protestu. — Panie prezesie, do jasnej cholery, przepraszam za wyrażenie, czyż nie służyłem naszej linii wiernie przez ponad trzydzieści pięć lat? Jestem kapitanem Ptaszynki czy nie? Kapitan musi znać swój statek i wiedzieć, co zabiera na pokład! Nie pozwolę, by trzymano mnie w nieświadomości! Jeśli nie można mi zaufać, w takim razie schodzę z pokładu! W tej chwili!

— Niechże się pan tak nie żołądkuje, kapitanie — poprosił sir Geoffrey. Zwrócił się do przywódcy nowo przybyłych. — Panie Black, o lojalności kapitana jestem całkowicie przekonany.

— Tak, popełniłem nietakt. Proszę mi wybaczyć, kapitanie — rzekł pan Black — ale musimy w trybie natychmiastowym zarekwirować pański statek, stąd niestety ten deficyt dobrych manier.

— Jesteście z rządu? — burknął kapitan.

Pan Black wyglądał na zaskoczonego.

— Z rządu? Obawiam się, że nie. A tak między nami, po naszym rządzie mało co zostało, a niedobitki chowają się po piwnicach. Nie, jeśli mam być z panem szczery, rządowi zawsze wygodniej było nie wiedzieć o nas zbyt wiele i panu radziłbym to samo.

— Czyżby? Wie pan, nie urodziłem się wczoraj…

— Faktycznie, kapitanie, urodził się pan czterdzieści pięć lat temu jako drugi syn Bertiego Samsona i jego małżonki i po dziadku otrzymał pan na chrzcie imię Lionel — wyrecytował pan Black, spokojnie opuszczając swój bagaż na pokład.

Kapitana znowu zmroziło. Zabrzmiało mu to trochę jak początek groźby; a że żadna groźba w końcu nie padła, z jakiegoś powodu poczuł się nieswojo.

— No to dla kogo pracujecie? — wykrztusił pytanie. — Lubię wiedzieć, z kim pływam.

Pan Black wyprostował się.

— Jak pan sobie życzy. Zwą nas Dżentelmenami Ostatniej Szansy. Służymy Koronie. Czy to panu wystarczy?

— A ja myślałem, że król nie… — Kapitan przerwał, nie chcąc wypowiadać tych strasznych słów.

— Nie żyje, kapitanie, zgadza się. Ale Korona nie zginęła. Powiedzmy, że służymy… sprawie wyższej wagi? A przy okazji, kapitanie, oświadczam, że pańscy ludzie dostaną za ten rejs cztery razy większy żołd plus dziesięć gwinei za każdy zyskany dzień wobec planowanego czasu podróży do Port Mercia plus kolejne sto gwinei po powrocie. Poważnie wzrosną szanse awansu dla wszystkich marynarzy i oficerów na pokładzie. Pan, kapitanie, otrzyma oczywiście zwiększone wynagrodzenie odpowiednie dla stanowiska, a jako że słyszeliśmy o pańskich planach rychłego przejścia w stan spoczynku, Korona na pewno zechce okazać swoją wdzięczność w tradycyjny sposób.

Stojący za nim sir Geoffrey przemówił i zakasłał jednocześnie:

— Ahuszlachectwoahu.

— Jestem pewien, że pani Samson by się ucieszyła — stwierdził pan Black.

Kapitan czuł się jak na torturach. Oczami wyobraźni ujrzał, co by się stało, gdyby do uszu pani Samson dotarło, że odrzucił szansę uzyskania przez nią tytułu lady Samson. Nie mógł znieść samej myśli o tym. Wpatrzony w mężczyznę, który przedstawił się jako pan Black, powiedział cicho:

— Czy coś ma się wydarzyć? Czyżbyście próbowali czemuś zapobiec?

— Tak, kapitanie. Wojnie. Następca tronu musi stanąć na angielskiej ziemi najpóźniej dziewięć miesięcy po śmierci ostatniego monarchy. Taki zapis widnieje w Wielkiej Karcie Swobód, na dole małym drukiem, a raczej maciupeńkimi literkami. Widzi pan, baronowie nie chcieli kolejnego Ryszarda Lwie Serce. I niestety, jako że na przyjęciu urodzinowym króla zupę podawał zarażony kelner, następni dwaj żyjący pretendenci do tronu znajdują się gdzieś na Wielkim Południowym Oceanie Pelagialnym. Mniemam, że dobrze pan zna te wody, kapitanie?

— Ach, teraz już rozumiem! Wiem, co jest w tych pudłach — oznajmił kapitan, wskazując je palcem. — Transport angielskiej ziemi! Znajdujemy następcę, on stawia na niejstopę i wszyscy krzyczymy „hurra!”

Pan Black uśmiechnął się.

— Nieźle, kapitanie! Jestem pod wrażeniem! Ale niestety o tym też już pomyślano. Istnieje klauzula, która przewiduje, że angielska ziemia musi być mocno przytwierdzona do Anglii. Możemy ogłosić sukcesję za granicą… nawet przeprowadzić koronację w razie konieczności… ale obecność monarchy będzie wymagana na angielskiej ziemi przed upływem tego terminu, żeby formalnościom stało się zadość.

— Wie pan, panie Black, wydawało mi się, że znam całą Wielką Kartę Swobód, ale o takich zapisach nie słyszałem — wtrącił sir Geoffrey.

— Możliwe — odparł cierpliwie Dżentelmen Ostatniej Szansy — a to dlatego, że znajdują się one w ratyfikowanej wersji. Chyba nie sądzi pan, że baronowie, którzy ledwie potrafili się podpisać, zdołali sformułować pełną listę rozsądnych zasad rządzenia dużym krajem dla następnych pokoleń? Ich kopiści spisali pełną wersję Wielkiej Karty Swobód miesiąc później. Jest siedemdziesiąt razy bardziej obszerna, ale i niezawodna. Niestety Francuzi mają kopię.

— A co to ma do rzeczy? — zapytał kapitan.

Tymczasem na nabrzeżu zatrzymał się kolejny powóz. Wyglądał na drogi, z wymalowanym na drzwiach herbem.

— Bo jeśli pańskie przedsięwzięcie się nie powiedzie, kapitanie, według wszelkiego prawdopodobieństwa królem Anglii zostanie Francuz — wyjaśnił pan Black.

— Co? — krzyknął kapitan, zupełnie zapominając o nowym powozie. — Nikt nie wyrazi na to zgody!

— Cudowny naród, ci Francuzi, cudowny — rzucił pospiesznie sir Geoffrey, wymachując rękami. — Byli naszymi sojusznikami podczas ostatniego konfliktu na Krymie i w ogóle, ale…

— Och, w tej sprawie między nami a rządem francuskim istnieje pełne porozumienie — zapewnił pan Black. — Ostatnią rzeczą, jakiej by pragnęli, to zobaczyć Francuza na jakimkolwiek tronie, gdziekolwiek. To nie dla naszych galijskich braci. Ale we Francji są też i tacy, którzy by sobie tego bardzo życzyli, uważamy więc, że lepiej by było dla wszystkich zainteresowanych, gdyby naszego nowego monarchę sprowadzono jak najszybciej bez zbędnych ceregieli.

— Ukatrupili ostatniego króla, jakiego mieli! — przypomniał kapitan Samson, który nie marnował żadnej okazji, żeby się zapienić. — Mój ojciec bił się z nimi pod Trafalgarem! Nie możemy do tego dopuścić, panie, w żadnym wypadku. I wypowiadam się w imieniu całej załogi. Pobijemy rekord prędkości, panie, w jedną i drugą stronę! — Rozejrzał się za sir Geoffreyem, ale prezes pospiesznie oddalał się trapem i nadskakiwał teraz dwóm zawoalowanym postaciom, które wysiadły z powozu.

— Czy to… kobiety? — zapytał kapitan, gdy wpłynęły na pokład Ptaszynki i minęły go, jak gdyby był kimś zupełnie niegodnym uwagi.

Pan Black strzepnął trochę śniegu ze swojej zasłony.

— Ta drobniejsza jest służącą i mniemam, że kobietą. Ta wyższa, której pański prezes tak bardzo pragnie się przypodobać, jest głównym udziałowcem w waszej linii żeglugowej, a także matką następcy tronu. To prawdziwa dama, chociaż moje ograniczone kontakty z nią wskazują, że jest też po trosze Boudiką bez rydwanu, Katarzyną Medycejską bez zatrutych pierścieni i Attylą, wodzem Hunów, bez jego wspaniałego zamiłowania do zabawy. Niech pan nie gra z nią w karty, bo kantuje jak szuler z Missisipi, niech pan nie częstuje jej sherry, niech pan robi wszystko, o co prosi, a może wszyscy przeżyjemy.

— Ostry język, co?

— Jak brzytwa, kapitanie. Ale jest i dobra wiadomość: możliwe, że po drodze dościgniemy córkę sukcesora, która szczęśliwie płynęła już do ojca, gdy rozszalała się zaraza. Dzisiaj ma wypłynąć z Cape Town na szkunerze Słodka Judy i kierować się do Port Mercia przez Port Adwent. Kapitanem jest Nathan Roberts. Ufam, że zna go pan?

— Co, stary Roberts „Alleluja”? To on wciąż żegluje? Złoty człowiek, zważ pan, jeden z najlepszych, a Słodka Judy to bardzo dobrze utrzymany okręt. Dziewczyna jest w dobrych rękach, może pan być spokojny. — Kapitan się uśmiechnął. — Mam tylko nadzieję, że lubi hymny. Ciekaw jestem, czy Roberts w dalszym ciągu zmusza załogę do tego, żeby przeklinała do beczki z wodą w ładowni?

— Jest taki religijny? — zapytał pan Black, gdy kierowali kroki ku rozgrzanej głównej kabinie.

— Odrobinę, szanowny panie, tylko odrobinę.

— W przypadku Robertsa, kapitanie, jak wielka jest odrobina?

Kapitan Samson wyszczerzył zęby w uśmiechu.

-  Och, mniej więcej wielkości Jerozolimy…

* * *

Na drugim końcu świata morze płonęło, wiatr zawodził, a rycząca noc zakrywała oblicze morza.

Tylko człowiek niezwykły umiałby na poczekaniu ułożyć hymn, takim człowiekiem był jednak kapitan Roberts. Znał na pamięć Zbiór hymnów dawnych i współczesnych i wyśpiewywał je wszystkie głośno i radośnie, kiedy stał na wachcie, co między innymi przyczyniło się do wybuchu buntu.

Teraz, gdy zbliżał się koniec świata i niebo ciemniało o świcie, a strumienie ognia apokalipsy spływały na statek i podpalały takielunek, kapitan Roberts przywiązał się do koła sterowego, czując, że morze wzbiera, a okręt szybuje ku niebu, jakby niesiony jakąś potężną ręką.

W górze szalały pioruny z błyskawicami. Od kapelusza kapitana odbijał się grad. Ognie świętego Elma iskrzyły na szczycie każdego masztu, a potem trzaskały na brodzie kapitana, gdy ten zaczął śpiewać głębokim, mrocznym barytonem. Każdy marynarz znał tę pieśń: „Odwieczny Ojcze, wybawicielu, który władasz morską kipielą” — ryczał pośród sztormu, gdy Judy balansowała na fali niczym balerina. — „I trzymasz w ryzach żywioły wodne posłuszne woli Twej czcigodnej…”

Z jaką prędkością płyniemy, zastanawiał się kapitan, gdy poszarpane żagle odfruwały z łopotem. Fala była wysoka jak kościół, ale z pewnością pędziła szybciej od wiatru! Widział w dole małe wysepki niknące w wodzie, gdy fala przetaczała się przez nie z rykiem. Nie był to odpowiedni moment, żeby przestać chwalić Pana!

— „Usłysz nas, prosimy Cię, Boże, ratuj tych, których zabrać chce morze” — skończył i popatrzył przed siebie.

Gdzieś tam zbliżało się, coraz szybciej, coś wielkiego i ciemnego. Ominięcie tego wydawało się niemożliwe. Było za duże, a zresztą statek był już niesterowny. Kapitan trzymał się kurczowo koła sterowego, co było raczej aktem wiary, próbą pokazania Bogu, że Go nie opuści, wyrazem nadziei, że i Bóg w zamian nie opuści kapitana Robertsa. Kręcił kołem, gdy zaczynał drugą zwrotkę, i błyskawica rozświetliła drogę przez wzburzoną falę — w świetle płonącego nieba ujrzał prześwit, dolinę albo szczelinę w skalnej ścianie, jak cud nad Morzem Czerwonym, pomyślał kapitan Roberts, tylko że oczywiście na odwrót.

Następny błysk światła pokazał, że ów prześwit jest porośnięty lasem. Fala miała weń uderzyć na wysokości czubków drzew. I zwolnić. Może jeszcze ocaleją, nawet teraz, w samych szczękach Piekła. I spadli…

I oto Słodka Judy popłynęła przez las deszczowy, przy czym kapitan Roberts, pod wpływem spontanicznego natchnienia, ułożył nową zwrotkę, z wiadomego powodu niestanowiącą części pierwotnego hymnu: „Tyś, co wykuł gór wielkich granie, których zadaniem nieba podpieranie” — nie był pewien, czy ma być „wykuł”, czy „wykłuł” — „Tyś, który lasom życie podarował” — gałęzie pod kilem trzaskały jak salwy, grube pnącza chwytały to, co zostało po masztach — „I ziemski ogród sam wyhodował” — na pokład spadał deszcz owoców i liści, wstrząs zaś wywołało złamane drzewo, które oderwało część kadłuba, wyrzucając balast. — „Modlimy się, byś niezrażony” — kapitan Roberts chwycił mocniej bezużyteczne koło sterowe i zaśmiał się w nos ryczącej ciemności — „na lądzie pomagał zagrożonym”.

Wtem trzy wielkie figowce, których mocne korzenie przetrwały stulecia cyklonów, nadleciały w pędzie z przyszłości, zupełnie go zaskakując. Jego ostatnią myślą było: A może „Tyś, co podniósł gór wielkich granie” byłoby lepszym wersem w tych okolicz…

Kapitan Roberts poszedł do nieba, które nie do końca wyglądało tak, jak się spodziewał, a gdy cofająca się woda łagodnie osadziła wrak Słodkiej Judy na poszyciu lasu, na pokładzie ocalała tylko jedna duszyczka. A może dwie, jeśli lubicie papugi.

* * *

W dniu, w którym skończył się świat, Mau wracał do domu. Miał do pokonania ponad dwadzieścia mil. Ale znał drogę, znał ją dobrze. Jeśli się nie znało drogi, nie było się mężczyzną. A on nim był… No, prawie. W końcu spędził miesiąc na Wyspie Chłopców. Samo przetrwanie w takim miejscu wystarczyło, żeby zrobić z chłopca mężczyznę…

Właściwie to przetrwanie, a potem powrót.

Nikt nie opowiadał o Wyspie Chłopców, nikt nie robił tego porządnie. W dzieciństwie słyszało się to i owo, jednego można się było jednak dowiedzieć bardzo szybko — w całej sprawie chodziło o to, żeby z Wyspy Chłopców się wydostać. Zostawiało się tam duszę chłopca, żeby dostać duszę mężczyzny po powrocie na Nację.

Trzeba było wrócić, w przeciwnym razie działo się coś strasznego: jeśli ktoś nie wracał po trzydziestu dniach, przypływali po niego, a wtedy nie można już było stać się mężczyzną — nigdy. Chłopcy mówili, że lepiej się utopić, niż dać się stamtąd zabrać. Wszyscy się dowiadują, że ci się nie udało, a potem trudno ci znaleźć żonę, a nawet kiedy ją znajdujesz, jest kobietą, której nie zechciał żaden prawdziwy mężczyzna, ma zepsute zęby i śmierdzący oddech.

Mau przez wiele tygodni nie mógł zasnąć, zamartwiając się tym. Na wyspę można było zabrać tylko nóż, śniły mu się więc koszmary o próbach zbudowania kanu w trzydzieści dni jedynie za pomocą noża. Niemożliwe. A jednak wszyscy mężczyźni z Nacji dokonali tego, musiał więc być jakiś sposób, prawda?

Dowiedział się drugiego dnia na Wyspie Chłopców.

Pośrodku wyspy znalazł kotwicę boga, kamienny blok na wpół zasypany w piachu i ziemi. Obrosły go ciężkie pnącza, owijając się też wokół gigantycznego drzewa tabago. W jego suchej korze wyryto głęboko napis językiem przeznaczonym dla dzieci: MĘŻCZYŹNI POMAGAJĄ INNYM MĘŻCZYZNOM. Obok napisu tkwił wbity w drewno alaki — zaostrzony czarny kamień na długiej rączce. Trzymany jednym sposobem służył jako siekiera. Trzymany inaczej, był toporem ciesielskim do drążenia pni.

Mau wyciągnął topór i przyswoił sobie pierwszą lekcję. Jak wielu innych chłopców przed nim. Pewnego wieczoru wspiął się na drzewo i odkrył na całej długości pnia setki znaków w miejscach, gdzie kolejne pokolenia wdzięcznych chłopców wbijały topór, ten lub jakiś podobny, dla swoich następców. Niektórzy dołączyli już do grona Praojców, w jaskini na górze, na rodzinnej wyspie.

Pewnie go teraz obserwowali oczami, które sięgały wzrokiem na wiele mil, i może widzieli, jak znalazł kłodę, dobrze wysuszoną i niezbyt dobrze ukrytą wśród pandanów w głębi wysepki. Kiedy wróci do domu, powie, że ją znalazł, i wszyscy będą mówić, że miał szczęście i że może zostawił ją tam jakiś bóg. Ale jeśli się nad tym zastanowić, ojciec i paru wujów pewnego ranka wybrali się na ryby w te okolice, nie zapraszając go, żeby popłynął z nimi…

Radził sobie dobrze. Umiał rozpalić ogień i znalazł źródełko ze słodką wodą. Zrobił dzidę do łowienia ryb w lagunie. I zbudował solidne kanu z pływakiem, mocne i lekkie. Wystarczyło zbudować coś, co pozwoli jedynie wrócić do domu, on jednak szlifował swoje kanu za pomocą noża i skóry płaszczki, dzięki czemu ślizgało się po wodzie jak szept.

Ostatniego dnia nie spieszył się. Ojciec radził mu, żeby tego nie robił. Posprzątaj obozowisko, podpowiadał. Wkrótce twoje miejsce będzie przy żonie i dzieciach. I dobrze. Czasem jednak z czułością będziesz wspominał ostatni dzień dzieciństwa. Niech to wspomnienie będzie miłe, i nie spóźnij się na ucztę.

Tak posprzątał obozowisko, że po jego pobycie nie został nawet ślad. Teraz ostatni raz stanął przed starym drzewem tabago z toporem w ręku i był pewien, że Praojcowie zaglądają mu przez ramię.

Wiedział, że wszystko pójdzie doskonale. Zeszłej nocy gwiazdy Powietrza, Ognia i Wody spotkały się na niebie. Dobry moment na nowy początek.

Znalazł wolne miejsce w miękkiej korze i podniósł topór. Kątem oka zauważył niebieski koralik przywiązany do nadgarstka; miał zapewnić mu bezpieczeństwo podczas podróży powrotnej. Ojciec przestrzegł go, że choć będzie go wtedy rozpierać duma, musi zachować ostrożność i nie wolno mu ściągnąć na siebie uwagi bogów i duchów. Przebywanie wśród duchów nie jest bezpieczne. Będzie jak mihei gawi, mały niebieski krab pustelnik, który raz do roku porzuca starą skorupę i pędzi do nowej, stając się wtedy łatwym łupem dla kałamarnic.

Niezbyt przyjemna myśl, ale miał solidne kanu, morze było spokojne i zamierzał pędzić naprawdę szybko, o tak! Zamachnął się toporem z całej siły, myśląc: Ha! Następny chłopak, który spróbuje go wyciągnąć, zasłuży sobie na to, żeby nazwać go mężczyzną.

— Mężczyźni pomagają innym mężczyznom! — zawołał, gdy kamień uderzył w korę.

Chciał, żeby czynność ta wywołała jakiś odzew. I wywołała, znacznie większy, niż się spodziewał. Z każdego zakątka wysepki eksplodowały w powietrze ptaki — jak chmura pszczół. Zięby, czaple i kaczki wzleciały nad zarośla i wypełniły powietrze paniką i piórami. Część większych ptaków odleciała w stronę morza, większość jednak kołowała w powietrzu, jak gdyby bały się zostać, ale nie miały dokąd się udać.

Gdy Mau schodził na plażę, otaczały go ze wszystkich stron. Jasne skrzydła śmigały mu przy twarzy jak grad i to wszystko wyglądałoby bajecznie pięknie, gdyby nie to, że wszystkie ptaki co do jednego korzystały z tej okazji, żeby się porządnie wypróżnić. Jeśli się spieszysz, nie ma sensu dźwigać niepotrzebnego balastu.

Coś jednak było nie tak. Czuł to w powietrzu, w nagłym spokoju, w nagłym poczuciu, że na świat naciska coś ciężkiego.

I wtem to coś uderzyło w Mau i rozciągnęło go na piasku. Jego głowa chciała eksplodować. Czuł się jeszcze gorzej niż wtedy, kiedy za długo grał w kamienie. Coś napierało na świat jak wielka szara skała.

Potem ból minął, w okamgnieniu, tak szybko jak się zjawił. Mau dyszał i kręciło mu się w głowie, a nad nim wciąż fruwały roje ptaków.

Gdy podniósł się z trudem, wiedział tylko, że nie jest to już dla niego bezpieczne miejsce, i jeśli była to jedyna rzecz, jaką wiedział, przynajmniej czuł ją każdym paznokciem i każdym włoskiem na ciele.

Na bezchmurnym niebie zagrzmiało i ten jeden potężny grzmot długo odbijał się od horyzontu. Wciąż go było słychać, kiedy Mau chwiejnym krokiem dobrnął do maleńkiej laguny, gdzie w białym piasku na skraju wody czekało na niego kanu. Lecz spokojne zazwyczaj wody… tańczyły, tańczyły jak podczas ulewnego deszczu, chociaż wcale nie padało.

Musiał uciekać. Kanu z łatwością wślizgnęło się do wody i Mau zaczął wiosłować rozpaczliwie w stronę przerwy w rafie, która prowadziła na otwarte morze. Pod nim i wszędzie dookoła ryby robiły to samo…

Ten dźwięk, jak coś twardego, nie przestawał tłuc powietrza i go rozbijać. Wypełniał całe niebo. Dla Mau był jak jedno wielkie klapnięcie po uszach. Starał się wiosłować szybciej i wtem przyszła mu do głowy myśl: Uciekają zwierzęta. Ojciec mu tak powiedział. Uciekają chłopcy. Ale mężczyzna nie ucieka. Odwraca się, by spojrzeć na przeciwnika, zobaczyć, co robi, i znaleźć jego słaby punkt.

Pozwolił kanu wyślizgnąć się z laguny i gładko wypłynął z prądem na pełne morze, po czym obejrzał się, jak mężczyzna.

Horyzont był jedną wielką chmurą, która kipiała i rosła, pełna ognia, błysków i grzmotów jak z koszmaru.

O rafę rozbiła się fala i z tym też było coś nie tak. Mau znał się na morzu i z nim także działo się coś dziwnego. Wyspa Chłopców szybko się od niego oddalała, ponieważ straszny prąd znosił go ku wielkiemu kłębowisku burz. Zupełnie jakby horyzont wypijał morze.

Mężczyźni czasem spoglądają na wroga, owszem, ale czasem się odwracają i wiosłują jak szaleni.

Nic to nie dało. Morze kołysało się, a potem nagle zaczęło znowu tańczyć jak woda w lagunie. Mau, próbując zebrać myśli, robił wszystko, żeby nie stracić panowania nad kanu.

Wróci do domu. Oczywiście, że wróci. Miał już przed oczami ten obrazek, mały, ale wyraźny. Obracał go, delektował się nim.

Wszyscy tam będą. Wszyscy. Bez wyjątku. Starzy i schorowani będą woleli umrzeć na matach nad wodą, niż przepuścić taką okazję, kobiety będą tam rodzić, jeśli to konieczne, wypatrując powracającego na wyspę kanu. Było nie do pomyślenia, żeby przegapić przybycie nowego mężczyzny. To sprowadziłoby potworne nieszczęścia na całą Nację.

Ojciec będzie go wypatrywał na skraju rafy, pomogą mu wtaszczyć kanu na plażę, nadbiegną wujowie, a z nimi świeżo upieczeni mężczyźni, żeby mu pogratulować, młodsi koledzy będą mu zazdrościć, matka z innymi kobietami przygotuje ucztę, potem będzie… ten interes z ostrym nożem, kiedy to nie wolno krzyknąć, a potem… potem będzie wszystko.

I jeśli zdoła zatrzymać ten obraz przed oczami, tak się stanie. Z tą przyszłością łączyła go lśniąca srebrna nić. Będzie jak kotwica, która nie pozwala odejść bogom.

Bogowie, no właśnie! To przyszło z Wyspy Bogów. Leżała za horyzontem i nie widać jej było nawet stąd, ale starcy mówili, że już kiedyś grzmiała, dawno, dawno temu, i woda się wzburzyła, było dużo dymu i grzmotów, bo bóg Ognia się rozgniewał. Może teraz też się złości.

Chmura sięgała aż do samego nieba, ale pojawiło się też coś nowego niżej, na poziomie morza. Jakaś ciemna szara linia, coraz większa. Fala? Dobrze się znał na falach. Atakuje się je, zanim one zdążą zaatakować. Nauczył się, jak z nimi postępować. Nie pozwól, żeby cię przewróciły. Wykorzystaj je. Fale to prosta sprawa.

Ale ta nie zachowywała się jak normalne fale przy wylocie rafy. Wydawało się, że stoi nieruchomo.

Wpatrywał się w nią i zdał sobie sprawę z tego, co widzi. Wydawała się nieruchoma, ponieważ to była ogromna fala, jeszcze daleko, i poruszała się bardzo szybko, ciągnąc za sobą czarną noc.

Bardzo szybko i teraz już nie tak daleko. I wcale nie była to fala. Za duża na falę. To była góra wody z błyskawicami tańczącymi na szczycie, pędziła, ryczała i pochwyciła łódkę jak muchę.

Szybując do góry ku strzelistej, spienionej grzywie, Mau wcisnął wiosło pod pnącza mocujące pływak i przywarł mocno do łodzi, gdy…

…Padało. Deszcz był ulewny, błotnisty, przesycony popiołem i smutkiem. Otworzywszy oczy pod szarym niebem, Mau zbudził się ze snu o pieczonej wieprzowinie i wiwatujących mężczyznach.

Po czym zwymiotował.

Kanu kołysało się łagodnie na falach, gdy on dodał swój niewielki wkład do tego, co już pływało w wodzie — kawałki drewna, liście, ryby…

Gotowane ryby?

Mau podpłynął do dużej ryby hehe, którą zdołał wciągnąć do łodzi. Była ugotowana w sam raz, miał więc prawdziwą wyżerkę.

Potrzebował jej. Wszystko go bolało, Głowa z boku lepiła się, jak się okazało, od krwi. Musiał nią w którymś momencie uderzyć o burtę kanu, i nic dziwnego. Przejażdżka przez falę była rozsadzającym uszy, palącym w piersiach wspomnieniem, tego rodzaju snem, z którego budzimy się z radością. Mau mógł tylko jedno: kurczowo się trzymać.

W wodzie utworzył się tunel, ruchoma jaskinia powietrza w łuku gigantycznej fali, a potem kanu wynurzyło się z wody niczym delfin przez istną burzę morskiej piany. Mógłby przysiąc, że jego kanu wykonało skok w powietrzu. I słychać było śpiew! Zaledwie przez kilka sekund, gdy łódź mknęła grzbietem fali. To musiał być jakiś bóg, a może demon… a może po prostu coś, co słychać, kiedy się na wpół frunie, na wpół tonie w świecie, gdzie woda i powietrze zamieniają się miejscami z każdą sekundą. Ale teraz było już po wszystkim i morze, które próbowało go zabić, serwowało mu kolację.

Ryba była smaczna. Czuł, jak ciepło wnika w jego kości. Ryb było dużo więcej, unosiły się na powierzchni wśród innych rzeczy.Dostrzegł kilka młodych kokosów, wypił więc mleko z wdzięcznością i zaczął mu wracać dobry humor. Ale zrobią miny, jak im opowie! Tak wielka fala na pewno dotarła do domu, będą więc wiedzieć, że nie kłamie.

A dom był… gdzie? Nie widział Wyspy Chłopców. Nie widział nieba. Nigdzie nie było żadnych wysp. Jeden horyzont wydawał się jednak jaśniejszy od drugiego. Gdzieś tam zachodziło słońce. Zeszłego wieczoru patrzył, jak słońce zachodzi nad Nacją. Tam musi się kierować. Zaczął wiosłować miarowo, wpatrzony w blady horyzont.

Wszędzie widział ptaki, przysiadające na wszystkim, co unosiło się na wodzie. Głównie małe zięby, świergoczące jak oszalałe, gdy przepływał obok. Niektóre nawet wzlatywały, żeby przycupnąć na kanu, przytulone do siebie, i przyglądały mu się z podszytą rozpaczą i lękiem nadzieją. Jedna nawet sfrunęła mu na głowę.

Gdy próbował wyplątać ją z włosów, usłyszał głuchy odgłos, jakby na rufie siadło coś dużo cięższego, sprawiając, że zięby się rozproszyły, a potem wróciły z furkotem, bo były zbyt zmęczone, by dolecieć gdziekolwiek indziej. Trzymały się jednak jak najdalej od nowego pasażera, bo nie był zbyt wybredny, jeśli chodzi o pożywienie.

Ten duży ptak o lśniących ciemnogranatowych piórach i białej piersi miał łapy pokryte białymi piórkami. Za to jego potężny dziób był jaskrawoczerwony i żółty.

Nazywano je ptakami Praojców i ponoć przynosiły szczęście — przynajmniej ludziom — chociaż ten akurat spowalniał łódź Mau i zjadł jedną z jego ryb. Ptaki Praojców nauczyły się nie bać ludzi; pecha przynosiło choćby ich przegonienie. Wiosłując, czuł na karku spojrzenie jego paciorkowatych oczu. Miał nadzieję, że może ten przyniesie mu szczęście. Przy odrobinie szczęścia mógł dotrzeć do domu długo przed północą.

Rozległo się erk!, gdy ptak Praojców wzbił się znowu w powietrze z kolejną gotowaną rybą Mau, wprawiając kanu w mocne kołysanie. No, przynajmniej jestem lżejszy, pomyślał chłopak. A poza tym nie potrzebuję tej ryby. Dziś wieczorem będę się opychał wieprzowiną!

Ptak usiadł ciężko na kłodzie kawałek dalej. Właściwie całkiem dużej kłodzie. Podpłynąwszy bliżej, Mau zauważył, że było to całe drzewo, nawet z korzeniami, chociaż straciło wiele gałęzi.

Zauważył, że z wody wystaje topór, zaplątany w wodorosty. Jakąś swoją cząstką wyczuł, że go tam zobaczy. Ten widok zbliżył się gwałtownie do jego oczu i przez chwilę stanowił centrum obracającego się dookoła świata.

Ptak Praojców, podrzuciwszy rybę, żeby połknąć ją w całości, poderwał się po swojemu, smętnie, jakby nie wiedział, czy naprawdę warto, i odleciał, prawie dotykając powierzchni zaśmieconej wody wielkimi, powolnymi skrzydłami.

Uwolnione od jego ciężaru drzewo zaczęło się obracać. Ale Mau już był w wodzie i chwycił rączkę zanurzającego się topora. Wciągnął powietrze, zaparł się nogami o pień i szarpnął. Och, ale był mądry wtedy, jakieś sto lat temu, gdy tak mocno wbił ostrze w drzewo, żeby pokazać następnemu chłopcu, jakim to jest siłaczem…

Powinno było mu się udać. Z ostatnim potężnym szarpnięciem topór powinien był wyjść. Tak by się stało w idealnym świecie. Ale namoczone drewno mocno trzymało.

Mau zanurkował jeszcze trzy razy i za każdym razem wypływał, kaszląc i plując morską wodą. Głęboko w nim pojawiło się pełne złości uczucie, że tak być nie powinno; to bogowie zesłali mu ten topór, był tego pewien. Zesłali mu go, bo będzie go potrzebować, miał co do tego pewność, a jednak mu się nie powiodło.

W końcu podpłynął z powrotem do kanu i chwycił wiosło, nim stracił z oczu ptaka Praojców. Nocą zawsze wracały na ląd i Mau był całkiem pewien, że na Wyspę Chłopców nie może wrócić, bo prawdopodobnie niewiele z niej zostało. Drzewo tabago miało kilkaset lat, a jego korzenie były grubsze od nadgarstka Mau. Wydawało się, że to właśnie one trzymały tę wyspę. I była wśród nich kotwica bogów. Żadna fala nie mogła ruszyć kotwicy bogów. To byłoby jak ruszenie z posad świata.

Ptak Praojców leciał dalej, machając ciężko skrzydłami. Przed nim cienka linia horyzontu stawała się coraz bardziej czerwona, tak czerwonej Mau jeszcze nigdy nie widział. Wiosłował z całych sił, starając się nie myśleć o tym, co zastanie przed sobą; a ponieważ starał się o tym nie  myśleć, myśli kotłowały mu się w głowie jak rozochocone psy.

Próbował je uspokoić. Posłuchaj, Wyspa Chłopców była jedynie skalną bryłą otoczoną piaskiem, prawda? — myślał. Mogła służyć najwyżej za rybackie obozowisko albo miejsce, gdzie chłopcy starają się przeobrazić w mężczyzn. Nacja ma góry — przynajmniej jedną porządną — ma rzekę, są tam też jaskinie, całe lasy, są ludzie, którzy wiedzieli, co robić!

Naprawdę? Co takiego mogli zrobić?

Ale obraz uczty na cześć jego męskiej duszy nie przestawał falować mu w głowie. Nie chciał znieruchomieć, a Mau nie mógł znaleźć srebrnej nici, która przyciągnęłaby go ku niemu.

Coś ciemnego przesunęło się na tle zachodzącego słońca i Mau o mało się nie rozpłakał. Była to idealna wieczorna fala przetaczająca się na tle czerwonego dysku, który właśnie opadał za horyzont. Każdemu mężczyźnie na Wyspach Słońca tatuowano ten widok podczas obrzędu inicjacji i za kilka godzin jemu też mieli go wytatuować.

I chwilę potem w miejscu, gdzie przedtem była fala, jego oczom ukazała się Nacja. Wszędzie rozpoznałby zarys tej wyspy. Dzieliło go od niej może pięć mil. Da radę pokonać jeszcze pięć mil. I wkrótce ujrzy światło ognisk.

Wiosłując szybciej, wytężając wzrok, by dostrzec ciemniejszy kształt w tym dziwnym półmroku, zauważył biel morskiej piany na rafie. I zaraz, błagam, zaraz muszę zobaczyć światła ognisk!

Wyczuwał już wszystkie zapachy wyspy prócz tego jednego, którego pragnął — zapachu dymu.

I nagle pojawił się, ostra nieznaczna nuta wśród woni morza i lasu. Gdzieś płonął ogień. Nie widział go, ale tam, gdzie jest dym, są i ludzie. Oczywiście jeśli przywędrowała tutaj wielka fala, nie zostało zbyt wiele suchego drewna. Fala nie mogła narobić wielkich szkód, nie tutaj. Widział już wcześniej wielkie fale, zwykle powodowały trochę strat i niszczyły kilka kanu. No dobrze, ta fala wyglądała na naprawdę wielką, ale zawsze robią takie wrażenie, kiedy się przez ciebie przelewają! Ludzie wspięli się na górę i znieśli suche drewno. Tak, właśnie tak się stało. Na pewno tak się stało. Niepotrzebnie się martwił. Wkrótce wrócą.

No właśnie. Tak będzie.

Ale srebrna nić zniknęła. Mau mógł tworzyć w głowie te szczęśliwe obrazki, ale ginęły one w ciemności i nie prowadziła do nich żadna ścieżka.

Zrobiło się już prawie zupełnie ciemno, kiedy dopłynął do laguny. Widział liście i gałęzie, a kanu uderzyło w dużą koralową bryłę, którą fala musiała oderwać od rafy, ale od tego była rafa. Przyjmowała na siebie furię sztormów. Za rafą, wokół laguny, byli bezpieczni.

Z małym pocałunkiem sypkiego piasku kanu dotknęło plaży.

Mau wyskoczył i w ostatniej chwili przypomniał sobie o ofierze. Powinna nią być czerwona ryba za szczęśliwą podróż, a przecież nie mógł nie nazwać tej podróży szczęśliwą, choć była tak dziwna. Nie złowił czerwonej ryby, ale cóż, wciąż był chłopcem, a bogowie wiele wybaczają chłopcom. Przynajmniej pomyślał o tym. To na pewno zostanie mu policzone.

Nie było innych kanu. A powinno być wiele. Nawet w ciemnościach wszystko wyglądało nie tak, jak powinno. Nikogo tu nie było; nikt nie wiedział, że Mau stoi na brzegu.

Spróbował jednak:

— Halo! To ja, Mau! Wróciłem!

Zaczął płakać, co tylko pogorszyło sprawę. Wcześniej płakał w kanu, ale to była tylko woda spływająca po twarzy i nikt o jego płaczu nie wiedział. Teraz jednak łzom towarzyszył głośny szloch, skapywały z oczu, nosa i buzi, niepowstrzymane. Płakał za rodzicami, płakał, bo się bał, bo było mu zimno i był zmęczony, a do tego nie mógł dłużej udawać, że nie czuje lęku. Ale płakał przede wszystkim dlatego, że nikt o jego płaczu nie wiedział.

W lesie coś go usłyszało. I w ukrytym świetle ognia błysnął ostry metal.

Na zachodzie zgasło światło. Noc i łzy zabrały Nację. Gwiazda Wody dryfowała wśród chmur jak morderca chyłkiem opuszczający miejsce zbrodni.

Rozdział 2

Nowy Świat

Ranek był jaśniejszym odcieniem nocy. Mau czuł się, jakby w ogóle nie spał, skulony na ziemi wśród szerokich liści palmy kokosowej, na pewno jednak chwilami jego ciało i umysł wyłączały się, jak gdyby robiły próbę generalną przed śmiercią. Obudził się, a może ożył przy martwym, szarym świetle, zesztywniały i zziębnięty. Fale ledwie się wybrzuszały przy brzegu, morze zaś miało tę samą barwę co niebo, które wciąż płakało.

Piasek, błoto i gałęzie drzew zatamowały strumień, który spływał z góry, i kiedy Mau próbował dokopać się do słodkiej wody, ta tylko się sączyła. W końcu był zmuszony spijać deszczówkę skapującą z liści — miała smak popiołu. Laguna zasypana była odłamkami rafy, w której wielka fala zrobiła szeroką wyrwę. Zaczął się przypływ. Mała Nacja, piaszczysta wysepka na skraju laguny, została pozbawiona wszystkich drzew prócz jednego, będącego teraz już tylko gołym pniem z pozostałymi na nim, na przekór wszystkiemu, kilkoma liśćmi.

Znaleźć żywność, znaleźć wodę, znaleźć schronienie… to należało zrobić w obcym miejscu, bo to było obce miejsce, mimo że Mau się tutaj urodził.

Widział, że wioska zniknęła. Wielka fala zmyła ją z wyspy. Kilka pali znaczyło miejsce, gdzie długi dom stał od… od zawsze. Wielka fala zdołała rozbić rafę. Taka fala nawet nie zauważyłaby osady.

Nauczył się lustrować wybrzeże, kiedy brał udział w wyprawach z ojcem i wujami. I teraz, podnosząc wzrok, odczytywał historię wielkiej fali zapisaną w przewróconych głazach i połamanych drzewach.

Osada była zwrócona na południe. Musiała. Z pozostałych trzech stron wyspę chroniły urwiste, kruszące się klify, w których huczały i pieniły się morskie groty. Fala nadeszła od południowego wschodu. Jej szlak wyznaczały połamane drzewa.

Wszyscy pewnie wylegli na brzeg, zebrani wokół wielkiego ogniska. Czy słyszeli ryk fali przy trzasku ognia? Wiedzieli, co zapowiada? Gdyby podjęli szybką decyzję, mogliby ruszyć Wielką Doliną Świń ku wyżej położonym terenom za polami. Ale część fali już by sunęła z rykiem po wschodnim zboczu (porośniętym tylko trawą, nic by jej tam nie spowolniło) i tam by się z nią spotkali.

A potem toczący się kocioł skał, piasku, wody i ludzi przebił się pewnie przez zachodnią część rafy, do głębokowodnego prądu, gdzie ludzie zamienili się w delfiny.

Coś jednak zostało. Fala zostawiła za sobą ryby, błoto i kraby ku wielkiej radości szynkowców, szarych kruków i oczywiście ptaków Praojców. Tego ranka na wyspie aż kłębiło się od ptactwa. Ptaki, których Mau nigdy nie widział, sprzeczały się z tymi znajomymi, zwyczajnymi.

Byli też ludzie, zaplątani w połamane gałęzie, na wpół pogrzebani w błocie i liściach, ot, kolejny element zrujnowanego świata.

Zajęło mu kilka długich sekund, nim zdał sobie sprawę, na co patrzy, że coś, co wydawało mu się złamaną gałęzią, było ramieniem.

Rozejrzałsię powoli i zrozumiał, skąd tu tyle ptakówi dlaczego się kłócą…

Zaczął biec. Nogi niosły go i biegł, wykrzykując imiona, długim zboczem pod górę, minął położone niżej pola, zasypane odpadkami, minął wyższe plantacje, za wysoko nawet jak na wielką falę, i dotarł prawie na skraj lasu. I tam usłyszał własny głos, jak odbija się echem od klifów.

Nikogo. Ktoś musi jednak być…

Wszyscy pewnie czekali na dole na kogoś, kto nie był już chłopcem i dopiero miał stać się mężczyzną.

Udał się do Zakątka Kobiet — oczywiście całkowicie zakazanego dla wszystkich mężczyzn — i zaryzykował szybki rzut oka przez wielki żywopłot otaczający ogrody, nietknięte tutaj, wysoko, przez wodę, nie zauważył jednak, żeby coś się poruszyło, i żaden głos się nie odezwał w odpowiedzi na jego wołania.

Czekali na plaży. Widział ich wyraźnie w myślach, jak rozmawiają, śmieją się, tańczą wokół ogniska, nie było jednak srebrnej nici, niczego, co by ich mogło przyciągnąć z powrotem.

Czekali na nowego mężczyznę. Fala musiała na nich spaść jak wielki młot.

Gdy schodził na pola, podniósł złamaną gałąź i zaczął nią wymachiwać, bezskutecznie próbując odegnać ptaki. Tuż nad zalanym lądem, gdzie wcześniej leżała osada, wszędzie natykał się na ciała. Początkowo trudno je było rozpoznać, tak zaplątane były w gałęzie i zszarzałe, jak zmieszane z popiołem błoto. Będzie musiał ich dotykać. Trzeba było je przenieść. Wkrótce nadejdą świnie. Myśl o świniach pożerających… Nie!

Za chmurami na wschodzie dostrzegł pewną jasność. Jak to możliwe? Minęła kolejna noc? Czyżby zasnął? Gdzie był? Ale zmęczenie z pewnością dopadło go teraz. Przeciągnął kilka liściastych gałęzi i oparł o dużą skałę, żeby się pod nimi schronić. Wpełznął do środka i poczuł, jak szarość błota, deszczu i posiniaczonego nieba po cichu się sączy, wypełnia go i zalewa.

I zaczął śnić. To musiał być sen. Czuł, jak staje się dwiema osobami. Jedna z nich, szare ciało z błota, zaczęła szukać szczątków tych, których nie zabrała wielka fala. Robiła to ostrożnie i jak najdelikatniej, gdy tymczasem drugi Mau został w środku, zwinięty w kłębek, i śnił.

Kim jestem, robiąc to wszystko? — zastanawiał się szary Mau. Kim jestem teraz? Stałem się podobny do Locahy, odmierzam zarysy śmierci. Lepiej dzisiaj być nim niż Mau… bo tutaj leży ciało. I Mau go nie zobaczy, nie podniesie go i nie zajrzy mu w oczy, boby oszalał, więc ja to zrobię za niego. A to ciało tutaj ma twarz, którą oglądał każdego dnia swego życia, ale nie pozwolę mu jej zobaczyć.

Pracował tak długo, aż niebo pojaśniało i zza smugi pary na wschodzie wyszło słońce, a wtedy las eksplodował pieśnią ptaków, pomimo lekkiego deszczu. Szary Mau przeczesywał niższe zbocza, a gdy znalazł jakieś ciało, zaciągał je albo zanosił (niektóre były na tyle małe, że dawał radę je udźwignąć) na plażę i do miejsca w wodzie, skąd widać było prąd. Zwykle można tam było spotkać żółwie, ale nie dzisiaj.

On, szary cień, znajdował kawałki skał i duże bryły rafy, a było ich wszędzie naprawdę dużo, i przywiązywał je do ciała pędami papierośli. A teraz muszę wziąć nóż i wyciąć otwór dla duszy, myślał szary Mau, żeby dusza szybko opuściła ciało, a potem oddać je falom tam, skąd prąd zabierze je w morskie głębiny.

Pogrążony we śnie Mau pozwalał, by myśleniem zajmowało się jego ciało. Podnosisz w ten sposób, ciągniesz w ten sposób. Tniesz pędy w taki sposób i nie krzyczysz, bo jesteś ręką, ciałem i nożem, a one nie uronią nawet łzy. Jesteś zamknięty w grubej szarej skórze, która niczego nie czuje. I nic się przez nią nie przebije. Zupełnie nic. I puszczasz ciało, które powoli opada z mrocznym prądem, coraz dalej od ptaków, świń i much, tam wyrośnie mu nowa skóra i zamieni się w delfina.

Znalazł też dwa psy i to go niemal złamało. Ludzie, no cóż, wrażenie było tak okropne, że czuł w głowie zupełną pustkę, lecz skręcone ciała psów wykręciły też jego duszę. Były przy ludziach, podenerwowane, choć nie wiedziały dlaczego. Owinął je pędami, obciążył i je również posłał z prądem w toń. Psy pewnie by chciały zostać przy ludziach, bo i one na swój sposób były ludźmi.

Nie wiedział natomiast, co zrobić z prosiątkiem. Zostało zupełnie samo. Może locha uciekła do wyższego lasu, bo tam zawsze się chroniły, kiedy na swój świński sposób wyczuwały nadchodzącą wodę. Ta jedna świnka nie zdążyła. Żołądek podpowiadał mu, że to jedzenie, ale powtarzał sobie: nie, nie tym razem, nie to małe porzucone stworzonko. Puścił je z prądem. Niech bogowie się nim zajmą. On był zbyt zmęczony.

Słońce prawie już zachodziło, kiedy zaciągnął ostatnie ciało na plażę, i już miał wejść do wody, kiedy własne ciało podpowiedziało mu: Nie, zostaw. To przecież ty i choć jesteś bardzo zmęczony, nie jesteś martwy. Musisz jeść, pić i spać. A przede wszystkim musisz przestać śnić.

Stał przez chwilę, aż te słowa dotarły do niego, a potem powlókł się plażą do prowizorycznego schronienia i rzucił się do środka.

Sen przyszedł, ale nie przyniósł nic dobrego. Raz za razem Mau znajdował ciała i zanosił je na brzeg, bo były tak lekkie. Próbowały coś do niego mówić, nie słyszał ich jednak, bo słowa nie przebijały się przez szarą skórę. Ujrzał też coś dziwnego, dziewczynę-ducha, zupełnie białą. Próbowała coś do niego powiedzieć kilka razy, ale tak jak inni rozpływała się we śnie. Słońce i księżyc przemykały po niebie, a on kroczył przez szary świat, jedyna poruszająca się istota pośród zasłon milczenia, bez końca.

Wtem ktoś przemówił do niego z tej szarości.

CO ROBISZ, MAU?

Rozejrzał się. Ląd wyglądał dziwnie, pozbawiony koloru. Słońce świeciło, ale było czarne.

Kiedy głosy znowu się odezwały, wydawało mu się, że dobiegają ze wszystkich stron jednocześnie, niesione wiatrem.

NIE MA CZASU NA SEN. JEST TYLE DO ZROBIENIA.

— Kim jesteście?

JESTEŚMY PRAOJCAMI!

Mau zadrżał i tylko na tyle mógł się zdobyć. Nogi odmawiały mu posłuszeństwa.

— Przyszła wielka fala — wydusił z siebie. — Nikt nie przeżył! Część posłałem w mroczną toń!

MUSISZ ODŚPIEWYWAĆ PIEŚŃ MROCZNEJ TONI.

— Nie znam jej!

MUSISZ PRZYWRÓCIĆ NA MIEJSCE KOTWICE BOGÓW.

— Jak mam to zrobić?

MUSISZ ODŚPIEWYWAĆ PIEŚŃ PORANNĄ I PIEŚŃ WIECZORNĄ.

— Nie znam słów! Nie jestem mężczyzną! — zawołał rozpaczliwie Mau.

MUSISZ BRONIĆ NACJI! MUSISZ ROBIĆ TO WSZYSTKO, CO ROBIONO OD ZAWSZE!

— Ale zostałem tylko ja! Reszta nie żyje!

JESTEŚ TERAZ WSZYSTKIM, CZYM BYŁA NACJA! DOPÓKI JESTEŚ TY, NACJA ISTNIEJE! DOPÓKI PAMIĘTASZ, NACJA ŻYJE!

Nastąpiła zmiana ciśnienia w powietrzu i Praojcowie… odeszli.

Mau zamrugał i obudził się. Słońce żółciło się w połowie drogi po niebie, obok leżał jakiś płaski, okrągły przedmiot z metalu, a na nim kokos z odciętym czubkiem i owoc mango.

Wpatrywał się w nie.

Był sam. Niemożliwe, żeby ktoś go tu odwiedził, nie teraz. Niemożliwe, żeby ten ktoś zostawił jedzenie i się wymknął.

Spojrzał na piasek. Dostrzegł ślady stóp, nieduże, ale bez palców.

Wstał bardzo ostrożnie i rozejrzał się. Istota bez palców u nóg obserwowała go, był tego pewien. Może… może przysłali ją Praojcowie?

— Dziękuję — rzucił w powietrze.

Praojcowie przemówili do niego. Myślał o tym, kiedy obgryzał mango wokół olbrzymiej pestki. Nigdy wcześniej ich nie słyszał. Ale to, czego żądali… jak chłopiec może temu podołać? Chłopcy nie mogą się nawet zbliżać do jaskini Praojców. Tej zasady surowo przestrzegano.

Ale chłopcy tam podchodzili. Mau miał osiem lat, kiedy przyczaił się za grupką starszych chłopaków. Nie widzieli go, kiedy dreptał za nimi przez wyższy las na łąki, skąd widać było kraj świata. Ptaki Praojców zakładały tam gniazda i dlatego nazywano je ptakami Praojców. Starsi chłopcy powiedzieli mu, że one są szpiegami Praojców, i jeśli za bardzo się zbliży, spadną na niego z powietrza i wydziobią mu oczy, conie mogło być prawdą, bo obserwował je i wiedział, że — o ile w pobliżu nie ma piwa — nie zaatakują niczego większego od myszy, jeśli będą podejrzewać, że to coś może stawiać opór. Niektórzy jednak powiedzą wszystko, jeśli tylko będzie im się wydawać, że mogą cię nastraszyć.

Na skraju łąk znajdowała się jaskinia Praojców, wysoko na wietrze, w słońcu, z widokiem na cały świat. Mieszkali za okrągłymi kamiennymi wrotami, do których przesunięcia potrzebowano dziesięciu chłopa — można było przeżyć sto lat i tylko kilka razy widzieć ich przesuwanie, bo tylko najlepsi, najwięksi myśliwi i wojownicy stawali się Praojcami po śmierci…

W dniu, kiedy śledził chłopców, Mau przycupnął za gęstym listowiem trawiastego drzewa i patrzył, jak podpuszczają jeden drugiego, żeby podejść do głazu, dotknąć go, pchnąć lekko — lecz nagle ktoś krzyknął, że coś usłyszał, i w ciągu kilku sekund pierzchli między drzewa, uciekli do domu. Mau odczekał chwilę, a kiedy nic się nie wydarzyło, zszedł niżej, zakradł się do głazu i nadstawił ucha. Usłyszał cichuteńki szelest, na skraju słyszalności, ale potem ptak Praojców na klifie zaczął wymiotować (te brzydactwa nie tylko wszystko pożerały, ale zżerały wszystko w całości, po czym starannie zwracały to, cosię nie mieściło, nie smakowało albo obudziło się i zaczęło protestować). Nie znalazł tam nic przerażającego. Nikt nigdy nie słyszał, żeby Praojcowie kiedykolwiek się pokazali. Ten głaz znajdował się tam nie bez powodu. Był ciężki nie bez powodu. Zapomniał o tym dźwięku; to pewnie owady w trawie.

Tamtej nocy, w chacie chłopców, starsi przechwalali się przed młodszymi, że przetoczyli wielki głaz, że Praojcowie zwrócili ku nim swe stare wyschnięte oblicza, żeby na nich spojrzeć, i próbowali stanąć na rozpadających się nogach, i że chłopcy (bardzo dzielnie) przetoczyli wielki głaz z powrotem na miejsce — w ostatniej chwili.

A Mau leżał w swoim kącie i zastanawiał się, ile razy opowiedziano tę historię w ciągu ostatnich kilkuset lat, żeby więksi chłopcy mogli poczuć się dzielni i żeby ci mniejsi mieli koszmary i sikali do łóżek.

Teraz, pięć lat później, siedział i obracał w rękach szary, okrągły przedmiot, który służył za podstawkę pod mango. Wyglądał jak z metalu, ale kto ma tyle metalu, żeby go marnować na coś, na czym trzyma się jedzenie?

Dostrzegł na nim znaki. Litery układające się w napis Słodka Judy naniesiony wyblakłą białą farbą — układały się jednak w Słodką Judy na próżno.

Mau dobrze sobie radził z odczytywaniem ważnych rzeczy. Umiał czytać z morza, z pogody, ze śladów zwierząt, tatuaży i nocnego nieba. W liniach popękanej farby nie było dla niego nic do odczytania. Każdy umiał czytać z wilgotnego piasku. Istota bez palców u nóg wyszła z niższego lasu i wróciła tą samą drogą.

Kiedyś w przeszłości coś rozszczepiło skałę wyspy, tworząc długi i niski pas ziemi po wschodniej stronie, ledwie wystający nad poziom morza i prawie pozbawiony gleby. Rośliny szybko się jednak ukorzeniły, bo wszędzie coś wyrośnie.

W niższym lesie zawsze było gorąco, wilgotno i słono z lepką, swędzącą, parną atmosferą typową dla miejsc, gdzie nigdy nie ma za dużo świeżego powietrza. Kiedyś Mau zapuścił się tam kilka razy, ale nie znalazł nic ciekawego, przynajmniej na poziomie ziemi. Wszystko działo się wysoko w górze, wśród koron drzew. Rosły tam dzikie figi. Tylko ptaki mogły do nich sięgnąć i toczyły boje o te smakowite kąski, przez co na poszycie leśne spadał ciągły deszcz ptasich kup i na wpół zjedzonych fig, co z kolei stanowiło niezmienną ucztę dla małych czerwonych krabów, które uwijały się i sprzątały wszystko, co spadało na ziemię. Czasem schodziły się tam świnie, żeby się pożywić krabami, toteż warto było od czasu do czasu zajrzeć do niższego lasu. Należało jednak zachować ostrożność, bo często można było trafić na ośmiornicę drzewną poszukującą piskląt i innych zdobyczy i trudno ją było odessać, jeśli wylądowała ci na głowie. Mau wiedział, że nie można dać im pomyśleć, że jest się kokosem. Każdy szybko przyswajał sobie tę lekcję, bo miały ostre dzioby{Ośmiornice drzewne (octopus arbori) można znaleźć na Wyspie Rodzącego się Słońca i na Niedzielnych Wyspach Matczynych. Są to nadzwyczaj inteligentni i przebiegli złodzieje.}.

Teraz obszedł potężne pokruszone skały, które stały u wejścia do doliny, i zatrzymał się.

Do lasu dostało się coś dużo większego niż ptasie odchody albo świnie. To nie mogła być tylko wielka fala. Coś olbrzymiego przecięło las, pozostawiając za sobą pas zmiażdżonych drzew.

I to nie tylko drzew, to coś zostawiło za sobą istne skarby. Skały! Szare i okrągłe, brązowe, czarne… Solidne twarde bryły miały wiele zastosowań tutaj, gdzie górskie kamienie za bardzo się kruszyły, by można było z nich wykonać porządną broń.

Ale Mau oparł się pokusie zebrania ich już teraz, w końcu kamienie nigdzie nie uciekną, a poza tym zobaczył trupa. Leżał przy tym szlaku, jak gdyby odrzucił go jakiś potwór, i cały był pokryty małymi czerwonymi krabami, dla których nadszedł wielki dzień.

Mau nigdy jeszcze nie widział takiego człowieka, chociaż o nich słyszał — o bladych ludziach z północy, którzy zakrywają nogi płótnem, wyglądają więc jak ptaki Praojców. Zwano ich spodniowcami i byli oni bladzi jak duchy. Ten tutaj nie przeraził go, nie po wspomnieniu wczorajszego dnia, które nie przestawało wrzeszczeć za drzwiami w jego głowie. Był topo prostu trup. Nie znał tego człowieka. Ludzie umierają.

Mau nie wiedział też, coz nim zrobić, zwłaszcza że kraby miały już pewien pomysł. Mruknął pod nosem:

— Praojcowie, co mam zrobić ze spodniowcem?

Rozległ się dźwięk, jak gdyby las brał wdech, i Praojcowie rzekli:

ON NIE JEST WAŻNY! WAŻNA JEST TYLKO NACJA!

Niewiele mu pomogli, Mau zaciągnął więc ciało szlakiem połamanych drzew w głąb lasu, z armią małych krabów sunących za nimi z wielką determinacją. Miały za sobą lata figowych pestek i ptasich odchodów. Znosiły to, jak przystało na grzeczne małe kraby, zdawały się mówić, teraz jednak nadszedł czas, żeby zamieszkać w krabowym idealnym świecie.

Na dalszym odcinku szlaku leżał następny spodniowiec, także wyrzucony przez potwora. Mau tym razem w ogóle się nie zastanawiał i od razu wciągnął go w plątaninę zarośli. Tylko tyle mógł zrobić. Ostatnio za długo kroczył śladami Locahy. Być może kraby zabiorą duszę tego mężczyzny z powrotem do spodniowcowego świata, lecz tu i teraz Mau miał inne sprawy na głowie.

Coś przyszło tutaj z wielką falą, pomyślał. Coś dużego. Większego od krokodyla żaglowego{Krokodyl żaglowy (crocodylus porosus Maritimus) wciąż występuje we wszystkich zakątkach Oceanu Pelagialnego. Pokonuje olbrzymie odległości w wodzie dzięki obszernej skórze i chrząstkowemu „żaglowi”, którym do pewnego stopnia może sterować.}, większego od łodzi wojennej, większego nawet od… wieloryba? Tak, to mogło być to, duży wieloryb. Czemu nie? Wielka fala przeniosła olbrzymie głazy za osadę, wieloryb nie miałby więc żadnych szans. Tak, wieloryb, bardzo możliwe, że grzmocił swym wielkim ogonem w lesie i powoli ginął pod własnym ciężarem. Albo jedna z naprawdę wielkich morskich kałamarnic, zastanawiał się Mau, albo bardzo duży rekin.

Musiał się upewnić. Musiał się dowiedzieć. Rozejrzał się i pomyślał: Tak, ale nie po ciemku. Nie o zmierzchu. Rano wróci tu z bronią. I rano to coś może już nie będzie żyło.

Wybrał ze szlaku potwora dwa kamienie, które wyglądały na przydatne, i wziął nogi za pas.

Nad dżunglę przetoczyła się noc. Ptaki poszły spać, obudziły się nietoperze. Na opustoszałym niebie zamigotało kilka gwiazd.

A w gąszczu połamanych drzew na końcu szlaku coś łkało — przez całą noc.

Mau obudził się wcześnie. Na okrągłym metalowym przedmiocie nie było już owoców, obserwował go natomiast ptak Praojców, licząc na to, że może nie żyje. Kiedy zobaczył, że Mau się porusza, westchnął i odszedł kołyszącym się krokiem.

Ogień, pomyślał Mau. Muszę rozpalić ognisko. A do tego potrzebuję nadpróchniałego drewna. Jego zapas w sakwie przez falę zamienił się w błoto, ale w wyższym lesie zawsze można było je znaleźć.

Zgłodniał, najpierw jednak musiał rozpalić ogień. Przecież bez ognia i dzidy nie mógł liczyć na to, że stanie się mężczyzną.

Przez dłuższy czas obijał metal dwoma kamieniami, które zabrał ze szlaku potwora, i udało mu się uformować długi kawałek, który był dość giętki, ale i bardzo ostry. Dobry początek. Potem ociosał jeden z kamieni, aż powstał wystarczająco głęboki rowek, który pozwolił mu przytwierdzić kamień do patyka za pomocą papierośli. Okręcił pędami jeden z końców nowego metalowego noża, tworząc w ten sposób rączkę.

Wstało słońce, a z nim Mau, który wziął do rąk nową maczugę i nowy nóż.

Tak! Może i były to żałosne narzędzia, które mężczyzna by wyrzucił, ale teraz mógł zabijać. I czy nie na tym między innymi polega bycie mężczyzną?

Ptak Praojców wciąż go obserwował z bezpiecznej odległości, kiedy jednak zobaczył wyraz jego twarzy, oddalił się pośpiesznie i ciężko wzbił w powietrze.

Słońce przygrzewało coraz mocniej i Mau zaczął się wspinać do wyższego lasu. Zastanawiał się, kiedy ostatnio się posilał. Zjadł mango, ale jak dawno temu? Nie mógł sobie przypomnieć. Wyspa Chłopców znajdowała się daleko w czasie i przestrzeni. Przepadła.Wszystko przepadło. Nacja też. Ludzie, chaty, kanu, wszystko zmiecione z powierzchni ziemi. Teraz pozostawały tylko w jego głowie, jak sny, ukryte za szarym murem…

Próbował powstrzymać tę myśl, lecz szary mur runął i zza niego napłynęła cała groza, cała śmierć, cała ciemność. Wypełniła jego głowę i z brzęczeniem wydostała się na powietrze jak chmara owadów. Wszystkie obrazy, które ukrył przed sobą, wszystkie dźwięki, wszystkie zapachy wypełzły, wyślizgnęły się z jego pamięci.

I nagle wszystko stało się jasne. Wyspa pełna ludzi nie mogła zginąć. Ale chłopiec — tak. No właśnie! To miało sens! Umarł on! A jego duch wrócił na wyspę, ale niczego nie widział, bo należał do świata duchów! Był zjawą. Jego ciało zostało na Wyspie Chłopców, tak! A wielka fala nie była prawdziwa, był nią Locaha, który przybył po niego. To wszystko miało sens. Umarł na wyspie, gdzie nie było nikogo, kto by go powierzył mrocznej toni, stał się więc duchem, wędrującą zjawą, a zewsząd otaczali go ludzie należący do świata żywych.

Mau uznał, że nie jest tak źle. Najgorsze ma już za sobą. Nie będzie mógł już nigdy zobaczyć się z rodziną, bo wszyscy wywieszali wokół domów woreczki przeciwko duchom, ale chociaż wiedział, że żyją.

Świat wziął wdech.

DLACZEGO NIE PRZYWRÓCIŁEŚ KOTWIC BOGÓW? DLACZEGO NIE ODŚPIEWAŁEŚ PIEŚNI? DLACZEGO NIE WSKRZESIŁEŚ NACJI?

Mała dolina ptaków Praojców zafalowała przed oczami Mau. Przynajmniej tym razem mu uwierzą.

— Ja nie żyję, proszę Praojców.

NIE ŻYJESZ? CO ZA BREDNIE, NIE NADAJESZ SIĘ DO TEGO, ŻEBY UMRZEĆ!

Mau poczuł ostry ból w lewej stopie. Przetoczył się i zaskamlał, a wtedy ptak Praojców, który najwyraźniej też uznał, że Mau nie żyje, i dziobnął go w stopę, żeby się o tym przekonać, odskoczył od niego pośpiesznie. Nie odszedł zbyt daleko na wypadek, gdyby chłopiec miał jednak umrzeć. Z doświadczenia ptaka Praojców wynikało, że wszystko umiera, jeśli patrzeć na to odpowiednio długo.

No dobra, nie umarłem, pomyślał Mau, podnosząc się z trudem. Ale jestem śmiertelnie zmęczony. Sen pełen mrocznych koszmarów nie jest w ogóle snem, przypomina posilanie się popiołem. Potrzebował ognia i prawdziwego jedzenia. Wszyscy wiedzieli, że koszmary biorą się z głodu. Nie chciał, żeby się powtórzyły. Śniły mu się mroczne głębiny i coś gow nich goniło.

Pola pokryte były błotem i piaskiem, ale co gorsza, fale poprzewracały cierniste ogrodzenia i świnie najwyraźniej przez całą noc ryły w ziemi, gdy Mau tkwił w więzieniu swoich snów. Prawdopodobnie coś zostało w mokrej ziemi, gdyby w niej pogrzebał, ale człowiek nie jada tam, gdzie posilała się świnia.

Na wyspie rosło dziko mnóstwo jadalnych rzeczy: owoce dogórynogowca, korzenie niefarta, łodygi maili, drzewo czerwonej gwiazdy, orzechy papierośli… można było przeżyć, ale większość tych rzeczy wymagała długiego żucia, a nawet wtedy smakowała, jak gdyby ktoś je wcześniej jadł. Mężczyźni żywili się rybami i wieprzowiną, ale w lagunie woda wciąż była mętna i Mau od powrotu nie widział ani jednej świni. One też były sprytne. Pojedynczy mężczyzna miał szczęście, jeśli świnia zeszła do niższego lasu w nocy na kraby, ale kiedy skrywały się w wyższym lesie, do złapania jednej świni potrzeba było wielu mężczyzn.

Znalazł świeże ślady, jak tylko wszedł do lasu. Świnie zawsze je zostawiały. Mau rozejrzał się, żeby sprawdzić, czego szukały, po czym znalazł bulwy szalejowca, wielkie, białe i soczyste; świnie prawdopodobnie były tak obżarte tym, co znalazły na polach, że ryły z czystego przyzwyczajenia i nie miały już miejsca na jeszcze jedną bulwę. Bulwy szalejowca należało upiec przed zjedzeniem, w przeciwnym razie można było oszaleć. Świnie zjadały je na surowo, ale one prawdopodobnie nie zauważały, czy są szalone.

Mau nie znalazł suchego nadpróchniałego drewna. Wszędzie leżały zbutwiałe gałęzie, całkowicie przemoczone. Poza tym, pomyślał, nawlekając bulwy na pęd papierośli, nie znalazł jeszcze żadnych kamieni ogniowych ani suchego drewna do rozpałki.

Dziadek Nawi, który nie brał udziału w wyprawach łupieżczych ze względu na kulawą nogę, czasem zabierał chłopców na polowania i mówił często o papierośli. Rosła wszędzie, a jej długie pędy były mocniejsze niż cokolwiek innego, nawet kiedy zupełnie wysychały.

— Weźcie jeden kawałek papierośli i żeby go rozerwać, potrzeba dwóch mężczyzn. Splećcie pięć takich pędów w sznur, a nie rozerwie go stu chłopa. Im bardziej ciągną, tym bardziej się zaciska i tym mocniejszy się staje. Tak jak Nacja.

Często śmiali się z dziadka za jego plecami przez to jego kuśtykanie, nie zwracali na niego większej uwagi, bo cóż mężczyzna z kulawą nogą może wiedzieć o ważnych rzeczach? Kiedy jednak się śmiali, pilnowali, żeby być w miarę daleko za jego plecami, bo Nawi zawsze uśmiechał się leciutko i wyraz jego twarzy zdradzał, że wie o tobie dużo więcej, niż mógłbyś się domyślać.

Mau starał się nie śmiać z niego zbyt często, bo lubił Nawiego. Staruszek obserwował przeloty ptaków i zawsze znał najlepsze miejsca do łowienia ryb. Znał magiczne słowo, które odstrasza rekiny. Ale nie został po śmierci starannie wysuszony na gorącym piasku i przeniesiony do jaskini Praojców, bo urodził się z nogą, która nie funkcjonowała prawidłowo, a to oznaczało, że był przeklęty przez bogów. Mógł rzucić okiem na ziębę i powiedzieć, na której wyspie się wykluła; przyglądał się pająkom tkającym sieć i widział rzeczy, których inni nie zauważali. Myśląc teraz o tym, Mau zastanawiał się, dlaczego jakikolwiek bóg miałby przekląć kogoś takiego. Urodził się z taką nogą. Cóż uczyniło niemowlę, żeby rozgniewać bogów?

Pewnego dnia zebrał się na odwagę i zadał dziadkowi to pytanie. Nawi siedział na skałach, od czasu do czasu podnosząc wzrok na morze znad czegoś, co strugał, lecz rzucił Mau spojrzenie, które zdradzało, że nie wzgardzi towarzystwem.

Starzec roześmiał się.

— To był dar, chłopcze, nie przekleństwo — powiedział. — Kiedy dużo się zabiera, coś trzeba oddać. Jako że miałem bezużyteczną nogę, musiałem sobie wyrobić bystry umysł. Nie mogę gonić, uczę się więc obserwować i czekać. Zdradzam wam, chłopcy, te tajemnice, a wy się śmiejecie. Kiedy poluję, nigdy nie wracam z pustymi rękami, prawda? Myślę, że bogowie spojrzeli na mnie i powiedzieli: No, ten to jest bystry, co? Dajmy mu kulawą nogę, żeby nie mógł być wojownikiem i żeby musiał zostawać w domu z kobietami (taki los ma swoje dobre strony, mój chłopcze, wierz mi), a ja jestemim wdzięczny.

Mau był wstrząśnięty tymi słowami. Przecież każdy chłopiec chce zostać wojownikiem, no nie?

— Nie chciałeś być wojownikiem?

— Nigdy. Wydanie na świat nowego człowieka zajmuje kobiecie dziewięć miesięcy. Po co marnować jej wysiłki?

— Ale wtedy po śmierci zabraliby cię do jaskini i mógłbyś już zawsze nas stamtąd oglądać!

— Ha! Myślę, że dość się już was naoglądałem! Lubię świeże powietrze, chłopcze. Zamienię się w delfina, jak wszyscy inni. Będę patrzył w niebo i ścigał rekiny. A skoro wszystkich wielkich wojowników zamyka się w jaskini, wydaje mi się, że będzie więcej delfinów płci żeńskiej niż męskiej, co jest przyjemną perspektywą. — Pochylił się do przodu i spojrzał chłopcu prosto w oczy. — Mau.. — zaczął znowu. — Tak, pamiętam cię. Zawsze się trzymasz na uboczu. Ale zauważyłem, że myślisz. Niewiele osób myśli, tak naprawdę. Tylko im się wydaje, że myślą. A kiedy śmiali się ze starego Nawiego, ty nie chciałeś się śmiać. Ale śmiałeś się, żeby być taki jak oni. Mam rację?

Jak on to zauważył? Mau nie mógł zaprzeczyć, nie teraz, nie wobec tych przeszywających na wylot bladych oczu.

— Tak. Przepraszam.

— W porządku. A teraz, gdy już odpowiedziałem na twoje pytania, myślę, że jesteś mi winien przysługę.

— Mam coś załatwić? A może mam…

— Chcę, żebyś coś zapamiętał. Słyszałeś, że znam słowo, które odpędza rekiny?

— Tak mówią ludzie, ale się śmieją.

— O tak. Ale to działa. Wypróbowałem trzy razy. Pierwszy raz, kiedy je odkryłem, czyli wtedy, gdy o mały włos nie straciłem zdrowej nogi, potem wypróbowałem je z tratwy, żeby sprawdzić, czy za pierwszym razem tylko mi się poszczęściło, a potem jeszcze odpłynąłem od rafy i tym samym sposobem odstraszyłem rybę młota.

— Chce dziadek powiedzieć, że wybrał się na poszukiwanie rekina? — zapytał Mau.

— Tak. I to całkiem sporego, o ile sobie przypominam.

— Ale on mógł dziadka pożreć!

— Ach, całkiem nieźle posługuję się dzidą, a poza tym musiałem wiedzieć na pewno — wyjaśnił Nawi, uśmiechając się szeroko. — Wiesz, ktoś musiał zjeść pierwszą ostrygę. Ktoś spojrzał na połówkę muszli pełną gilów i się przełamał.

— Dlaczego nie wszyscy znają to zaklęcie?

Niezmienny uśmiech Nawiego nieco przyblakł.

— Widzisz, że jestem trochę inny, prawda? Kapłani za mną nie przepadają. Gdybym powiedział wszystkim i ktoś by zginął, znalazłbym się w bardzo trudnej sytuacji. Ktoś powinien jednak je znać, a ty jesteś chłopcem, który zadaje pytania. Ale nie korzystaj z tego słowa, dopóki nie umrę, zgoda? Albo oczywiście do chwili, gdy będzie ci groziło pożarcie przez rekina.

I tam, na skałach, gdy zachodzące słońce utworzyło czerwoną drogę przez morze, Mau poznał rekinowe zaklęcie.

— To sztuczka! — powiedział bez namysłu.

— Nie tak głośno — rzucił Nawi, oglądając się na brzeg. — Oczywiście, że to sztuczka. Zbudowanie kanu jest sztuczką. Rzucenie dzidą jest sztuczką. Życie jest sztuczką i masz tylko jedną szansę, by ją opanować. Teraz poznałeś jeszcze jedną. Jeśli któregoś dnia uratuje ci ona życie, złów wielką rybę i rzuć ją pierwszemu delfinowi, jakiego napotkasz. Przy odrobinie szczęścia to będę ja!

A teraz staruszek i jego chora noga byli jedynie wspomnieniem, tak jak wszyscy, których Mau znał przez całe swoje życie. Myśl ta tak go przytłoczyła, że aż chciał krzyknąć. Świat opustoszał.

Spojrzał na swoje dłonie. Zrobił sobie maczugę. Po co mu broń? Dlaczego czuje się dzięki niej lepiej? Musi przecież utrzymać się przy życiu. Tak! Gdyby zginął, Nacja przepadłaby razem z nim. Wyspa zostałaby wydana na pastwę czerwonych krabów i ptaków Praojców. Nie byłoby nikogo, kto mógłby powiedzieć, że ktoś tu kiedyś mieszkał.

Gdzieś wysoko rozległ się trzepot skrzydeł. Na trawiastym drzewie o pierzastej koronie siadł ptak Praojców. Mau wiedział o tym, chociaż niczego nie widział przez plątaninę pnączy; ptaki Praojców są tak niezdarne, że nie tyle lądują, ile spadają z łoskotem. Ptak przeskakiwał z miejsca na miejsce, wydając z siebie pełne niezadowolenia dźwięki nab-nab, a potem zabrzmiały znajome odgłosy wymiotów i na poszyciu lasu zastukotał deszczyk drobnych kości.

Drzewo zatrzęsło się, gdy ptak znowu wzbił się w powietrze. Przeleciał na odkryty teren, zauważył Mau, postanowił sprawdzić, czy ten nie zdradza oznak uśmiercenia, i siadł ciężko na gałęzi, której prawie nie było widać pod ciężarem pnączy dusicieli.

Przez chwilę chłopiec i ptak patrzyli na siebie.

Gałąź trzasnęła.

Ptak Praojców zaskrzeczał i odskoczył, nim przegniłagałąź uderzyła o ziemię, a potem zniknął wśród zarośli, łopocząc skrzydłami i skrzecząc w poczuciu urażonej dumy. Mau nie zwracał na niego uwagi. Wpatrywał się w obłok delikatnego żółtego pyłu, który wzbił się nad opadłą gałęzią. Był to pył, który powstawał, kiedy rozkład, termity i czas wydrążą martwą gałąź. A ta wisiała wysoko, poza zasięgiem wilgoci. Ten pył był drobny jak kwiatowy pyłek. Najlepszy do rozpalania ognia.

Mau chwycił największy kawał gałęzi, jaki zdołał unieść, zatkał obydwa końce liśćmi i ruszył zboczem w drogę powrotną.

Na polach znów ryły świnie, nie miał jednak czasu, żeby je stamtąd przegonić. Jeden pęd papierośli szybko pęka, pomyślał, i trzeba ich spleść pięć, żeby powstał naprawdę mocny sznur. Dobrze o tym wiedzieć i to prawda. Sęk w tym, że ja jestem jednym pędem.

Zatrzymał się. Schodził innym, bardziej stromym szlakiem prowadzącym do osa… do miejsca, gdzie kiedyś leżała osada. Tędy też przetoczyła się fala. Drzewa były połamane i wszystko śmierdziało wodorostami. Lecz z klifu po drugiej stronie zniszczonych drzew roztaczał się widok na niższy las…

Mau starannie schował bulwy i nadpróchniałą gałąź w trawie i zaczął się przeciskać przez plątaninę pnączy i gałęzi na skraj klifu. Można było dosyć łatwo z niego zejść i wspiąć się z powrotem. Robił to już wcześniej. Skałę porastało mnóstwo korzeni, pnączy i lian, a ziemia oraz stare ptasie gniazda stawały się domem dla każdego zbłąkanego nasiona, toteż urwisko przypominało raczej pionową łąkę, całą ukwieconą. Nie brakowało też papierośli. Jej nigdy nie brakowało. Uciął tyle pędów, żeby wystarczyło na pas do zawieszenia maczugi, cały czas szepcząc spóźnione podziękowania dla Kobiety Papierośli za jej niezawodne włosy.

Ześlizgnął się na skraj urwiska i odsunął pęk orchidei.

Wszędzie poniżej podnosiły się mgły, widział jednak ślad pozostawiony w lesie przez olbrzyma, białą bliznę długości jednej mili. Kończył się przy kępie figowców rosnących w najwyżej położonej części niższego lasu. Były potężne. Mau dobrze je znał. Z ich pni wyrastały ogromne korzenie, które wyglądały, jakby sięgały jądra świata. Zatrzymałyby wszystko, ale przez parę wodną i rozłożyste korony drzew chłopak nie widział, co takiego zatrzymały tym razem.

Usłyszał za to głos. Bardzo słaby, dochodził gdzieś z dołu. Brzmiało to troszeczkę — naprawdę „troszeczkę” — jak śpiew. Brzmiało mu to po prostu jak „na, na, na”.

Ale to był ludzki głos. Może należał do kolejnego spodniowca? Chociaż był trochę zbyt piskliwy. Czyżby kobieta spodniowców? A może duch. Teraz mógł się ich spodziewać wielu.

Minęło południe. Gdyby to był duch, byłby bardzo słaby. Mau był Nacją. Musiał coś przedsięwziąć.

Zaczął się opuszczać po klifie, co było dosyć łatwe nawet wtedy, gdy starał się nie hałasować, chociaż wszędzie dookoła fruwały ptaki. Zadrżał. Nie wiedział, z czego się robi woreczek odstraszający duchy. Tym zajmowały się kobiety.

Nadal było słychać „to, co brzmiało troszeczkę jak śpiew”. Może rzeczywiście był to jakiś duch. Ptaki podniosły taki rwetes, że każda żywa istota na pewno rzuciłaby wszystko i poszła zbadać, o co chodzi.

Jego stopy dotykały kruszących się kamieni i korzeni drzew, które stanowiły poszycie niższego lasu, i Mau poruszał się bezszelestnie między ociekającymi wilgocią drzewami.

— Na, na, na — stuk! — na, na, na — stuk!

Metaliczny dźwięk. Mau zacisnął dłonie na maczudze.

— Usłysz nas — stuk! — prosimy Cię, Boże. Ratuj tych — stuk! — których zabrać chce morze — brzęk! — a niech to!

Mau wyjrzał zza pnia potężnego figowca.

Było co oglądać.

Coś zostało wyrzucone przez morze, choć niebyło żywe.Było czymś w rodzaju olbrzymiego kanu unieruchomionego między pniami dwóch drzew i zasypanego szczątkami, które wyglądały na warte zbadania, ale nie teraz. Z wielkiej dziury z boku wyciekały kamienie. Ale to wszystko było tłem. Dużo bliżej chłopca, wpatrując się w niego z przerażeniem, stała dziewczyna — prawdopodobnie. Bo równie dobrze mogła być duchem; była bardzo blada.

I była też spodniowcem. Spodnie były białe i koronkowe jak pierzaste łapki ptaka Praojców, ale nosiła też coś w rodzaju spódnicy podwiniętej za pas. Jej włosy lśniły w słońcu. Płakała.

Próbowała też kopać w poszyciu leśnym czymś w rodzaju spłaszczonej na końcu dzidy, która połyskiwała metalem. Głupota; w tym miejscu ziemia to sama skała i korzenie, a obok wznosiła się niewielka sterta kamieni. Było tam jeszcze coś, dużego i zawiniętego. Może rzeczywiście kroczyłem śladami Locahy, pomyślał Mau, bo wiem, że jest tam trup. A ta dziewczyna-duch pokazała się w moich koszmarach.

Nie jestem sam.

Dziewczyna upuściła spłaszczoną dzidę i szybko chwyciła coś innego, coś, co teżpołyskiwało metalem.

— U-umiem się tym posługiwać — krzyknęła bardzo głośno. — Jeszcze jeden krok, a pociągnę za spust, nie żartuję! — Metalowy przedmiot kiwał się w jej dłoni. — Nie myśl sobie, że się ciebie boję! Wcale nie! Mogłam cię zabić wcześniej! To, że ulitowałam się nad tobą, nie znaczy, że możesz tu teraz przychodzić! Wkrótce będzie tu mój ojciec!

Słychać było, że jest przejęta. Odniósł wrażenie, że chce mu dać ten metalowy przedmiot, bo sposób, w jaki go trzymała i nim wymachiwała, wyraźnie wskazywał, że bardzo się go boi.

Wyciągnął po niego rękę, a wtedy krzyknęła, odwróciła głowę, coś zrobiło trzask, z jednego końca metalowego przedmiotu wydobyła się niewielka fontanna iskier, a drugim końcem wyleciała dość powoli kulka i wylądowała w błocie przed dziewczyną. Na stopach miała… coś, zauważył Mau z pełną grozy fascynacją; przypominały kształtem czarne strąki i nie miały palców.

Dziewczyna przyglądała mu się rozszerzonymi ze strachu oczami.

Mau delikatnie odebrał jej metalowy przedmiot, a ona cofnęła się i oparła plecami o bok kanu, jak gdyby to on był duchem.

Metal śmierdział czymś cierpkim i obrzydliwym, ale to nie było ważne. Iskrzył. Mau dobrze wiedział, jak wykorzystać iskry.

— Dziękuję za dar ognia — powiedział, po czym podniósł topór i czmychnął, nim dziewczyna-duch zdążyła zrobić z nim coś strasznego.

* * *

Mau siedział w kucki na zaśmieconej plaży, pochylony nad swoją pracą. Nadpróchniała gałąź to tylko początek. Przeczesał las w poszukiwaniu suchych gałązek i kawałków kory. Zawsze można było je znaleźć, nawet po ulewnym deszczu, i Mau starannie ułożył kilka stosów składających się ze wszystkiego — od trawy po całkiem grube gałęzie. Ułożył też niewielki kopczyk z kawałków pokruszonej i wysuszonej kory papierośli oraz nadpróchniałego drewna i teraz, nadzwyczaj ostrożnie, wziął do ręki sypacz iskier.

Jeśli pociągnąć za kawałek metalu na górze, aż szczęknie, a potem nacisnąć kawałek metalu u dołu, upewniwszy się — przynajmniej za drugim razem — że palce są odsunięte, coś w rodzaju metalowego pazura pociera ciemnym kamieniem po metalu i rodzą się iskry.

Spróbował raz jeszcze, trzymając sypacz iskier tuż nad stosem z nadpróchniałym drewnem, i wstrzymał oddech, gdy kilka iskier spadło na drobny pył, który od razu sczerniał w tych miejscach.

Chuchnął w kopczyk, osłaniając go dłońmi, i wzbiła się z niego cieniutka smużka dymu. Dmuchał miarowo i po chwili zatrzeszczał mały płomień.

To była najtrudniejsza część. Z największą starannością Mau dokładał do ognia, kusząc go trawą i korą, aż urósł do wystarczających rozmiarów, żeby przyjąć pierwszą gałązkę. Każdy ruch był przemyślany, bo ogień można wyjątkowo łatwo spłoszyć. Dopiero kiedy trzeszczał, syczał i sypał iskrami, Mau spróbował podłożyć pierwszą cienką gałąź i w jednym paskudnym momencie wydawało się, że płomienie się nią udławią, zaraz jednak buchnęły mocniej i już po chwili domagały się więcej. Paliwa nie brakowało. Wszędzie leżały połamane gałęzie. Zaciągał je do ognia i eksplodowały, gdy wysoka temperatura zagotowywała w nich wodę. Mau podrzucał drewno, tworząc stos, z którego iskry i para wodna szybowały w ciemność. Po plaży skakały i tańczyły cienie, toteż póki palił się ogień, istniało coś w rodzaju życia.

Po pewnym czasie Mau wykopał dołek na skraju ogniska, zasypał piaskiem bulwy szalejowca i dodał trochę żaru.

A potem się położył. Kiedy ostatni raz siedział przy ognisku tutaj, na rodzinnej wyspie? Wspomnienie przypłynęło, nim zdążył je powstrzymać. Był to jego ostatni dziecięcy posiłek, z całą rodziną, co tutaj oznaczało, że wcześniej czy później pojawili się niemal wszyscy. Był to jego „ostatni posiłek”, bo następnym razem miał się posilać na wyspie już jako mężczyzna, który nie mieszka w chacie dla chłopców, lecz w domu nieżonatych mężczyzn. Nie zjadł wtedy zbyt wiele, za bardzo był rozemocjonowany. Za bardzo też się bał, bo docierało do niego właśnie, że tutaj nie chodzi tylko o niego, ale o całą jego rodzinę. Jeśli wróci gotów na tatuaż mężczyzny i — rzecz jasna — ten interes z nożem, podczas którego nie wolno krzyknąć — wówczas dla nich to też będzie triumf. Będzie to znaczyło, że wychowali go we właściwy sposób i nauczyli właściwych rzeczy.

Ogień trzaskał, posyłał w ciemność iskry i dym i wtedy zobaczył ich w świetle ogniska, jak mu się przyglądają, jak się uśmiechają. Zamknął oczy i próbował wypchnąć w mrok te poruszające wspomnienia.

Czy puścił kogoś z nich w mroczną toń, kiedy kroczył śladami Locahy? Może. Nic jednak nie pozostało mu w pamięci. Leżał skulony w szarym ciele Locahy-Mau, gdy druga jego część krążyła w tę i z powrotem, robiąc to, co zrobić należało, pozwalając zmarłym zamienić się w delfiny, żeby nie stali się pożywieniem dla świń. Powinien był odśpiewać pieśń pogrzebową, ale nie nauczono go słów, zamiast tegowięc prostował kończyny zmarłych jak najstaranniej. Może widział twarze, ale ta jego część też umarła. Próbował sobie przypomnieć twarz matki, ale widział tylko ciemną wodę. Słyszał natomiast jej głos, jak śpiewa pieśń o bogu Ognia i o tym, jak Kobieta Papierośli, zmęczona tym, że bóg ciągle ugania się za jej córkami, przywiązała mu zwojami pędów ręce do boków… młodsza siostra śmiała się z tej historii i biegała za nim ze zwojami papierośli… Ale przez jego umysł przetoczyła się fala i ucieszył się, gdy zmyła to żywe wspomnienie.

Czuł w sobie pustkę, ciemniejszą i głębszą niż mroczna toń. Wszystko przepadło. Nic nie było tam, gdzie być powinno. Tkwił na tym odludnym brzegu i do głowy przychodziły mu tylko niemądre pytania, jakie zadają dzieci… Dlaczego wszystko się kończy? Jak się wszystko zaczyna? Dlaczego dobrzy ludzie umierają? Czym zajmują się bogowie?

I było mu ciężko, bo jedną z rzeczy, których nie wolno mężczyźnie, jest zadawanie niemądrych pytań.

I wtedy mały niebieski krab pustelnik opuścił swoją skorupę i pomknął po piasku, szukając nowej, ale nigdzie jej nie było. Ze wszystkich stron ciągnął się jałowy piasek, krab mógł więc tylko biec…

Otworzył oczy. Teraz jest tylko on i dziewczyna-duch. Czy była prawdziwa? Czy onjest prawdziwy? Czy to niemądre pytanie?

Spod piasku zaczął się sączyć zapach bulw. Żołądek zasugerował Mau, że przynajmniej one mogą być prawdziwe, i poparzył sobie palce, odkopując je. Jedną chciał zachować na następny dzień. Drugą rozerwał i wcisnął twarz w jej puszysty, chrupiący, gorący, smakowity miąższ, po czym zasnął z pełną buzią przy tańczących wokół ogniska cieniach.

Rozdział 3

Porażenie

Wciemnościach wraku Słodkiej Judy rozbłysła zapałka. Dało się słyszeć trzaski, chrobot i w końcu lampa zaczęła się palić. Nie była zepsuta, ale musiała ją oszczędzać, bo nie znalazła więcej nafty. Prawdopodobnie była schowana pod wszystkim innym. Wszystko było schowane pod wszystkim innym. Szczęście, że owinęła się materacem, zanim Słodka Judy postanowiła pożeglować między drzewami. Będzie pamiętać te odgłosy i krzyki do końca życia. Słyszała, jak pęka kadłub i jak łamią się maszty, a conajgorsze, słyszała ciszę.

Potem wyszła na zamglony poranek rozbrzmiewający ptasim śpiewem, z większą częścią Judy pozostawioną na szlaku zmiażdżonych drzew i jednym słowem w głowie.

Tym słowem było „porażenie”.

Wywołane upałem było szczególnym rodzajem szaleństwa. Opowiedział jej o nim pierwszy oficer Cox, licząc pewnie na to, że napędzi jej stracha, bo taki już był z niego człowiek. Marynarze dostawali porażenia, kiedy statek pozostawał za długo na morzu unieruchomiony przez flautę. Wyglądali za burtę i zamiast oceanu widzieli chłodne, zielone pola. Wyskakiwali wtedy i tonęli. Pierwszy oficer Cox powiedział, że widział dorosłych mężczyzn, którzy tak się zachowywali. Wyskakiwali na łąkę pełną stokrotek i szli na dno lub — jak to ujmował — szedli na dno. Pewnie też im w tym pomagał.

A teraz ona opuszczała statek w samym środku zielonej dżungli. To było jak… przeciwieństwo szaleństwa, w pewnym sensie. Pozostawała przy zdrowych zmysłach, tego była pewna, natomiast sam świat zwariował. Na szlaku leżały martwe ciała. Już kiedyś widziała nieżywych ludzi, kiedy jej wujek skręcił kark podczas polowania, noi oczywiście był też ten straszny wypadek z maszyną żniwną. Żaden z martwych marynarzy nie był Cookiem, zauważyła z zabarwioną wstydem ulgą, zmówiła za nich szybką modlitwę, po czym pobiegła szybko z powrotem na statek, żeby zwymiotować.

Później zaczęła grzebać w pobojowisku, które kiedyś było schludną kajutą, i znalazła pudełko z przyborami do pisania. Położyła je na kolanach i otworzyła, a następnie wyciągnęła jedną ze złoconych kart do wypisywania zaproszeń, które dostała na urodziny, i wpatrywała się w nią przez chwilę. Według księgi zasad etykiety (kolejny prezent urodzinowy) powinna zadbać o obecność przyzwoitki, gdyby chciała zaprosić chłopca, a jedyną osobą, która w tej chwili przychodziła jej do głowy, był biedny kapitan Roberts. Naprawdę był kapitanem, co powinno się liczyć, ale był też niestety martwy. Z drugiej strony księga nie precyzowała, czy przyzwoitka ma być żywa, miała być tylko obecna. Tak czy inaczej, za koją wciąż trzymała ostrą maczetę. Po wejściu na pokład pierwszego oficera Coksa rejs nie był już taki beztroski.

Zerknęła na przykryty kocem kształt w kącie, skąd dobiegało ciągłe mamrotanie. Musiała ją zasłaniać, bo znowu zaczęłaby kląć. Znaczenia części słów, które z siebie wydobywała, szanująca się młoda dama znać nie powinna. Słowa, których znaczenia naprawdę nie znała, martwiły ją jeszcze bardziej.

Zachowała się niegrzecznie wobec tego chłopca, wiedziała o tym. Nie należy strzelać do ludzi, zwłaszcza jeśli nie zostało się im przedstawionym, i szczęście, że proch zawilżał. Działała pod wpływem paniki, a on przecież tak się napracował, grzebiąc tych wszystkich biedaków w morzu. Jej ojciec przynajmniej żyje i będzie jej szukał, chociaż wśród Niedzielnych Wysp Matczynych miał ponad osiemset miejsc do przeszukania.

Zanurzyła pióro w atramencie, wykreśliła „Rezydencja gubernatora, Port Mercia” na górze karty i napisała starannie pod spodem: „Wrak Słodkiej Judy”.

Trzeba było dokonać jeszcze innych zmian. Ktokolwiek projektował te karty, zupełnie nie wziął pod uwagę ewentualności, że można chcieć zaprosić kogoś, kogo imienia się nie zna, kto mieszka na plaży, prawie nie nosi ubrań i niemal na pewno nie potrafi czytać. Zrobiła jednak, co się dało — po obu stronach karty{W rubryce „Strój” napisała: „Tak, proszę”.}, a potem podpisała ją „(panna) Ermintruda Fanshaw”, chociaż żałowała, że musi to zrobić, przynajmniej jeśli chodzi o „Ermintrudę”.

Następnie włożyła długi impregnowany płaszcz należący do biednego kapitana Robertsa, wsunęła do kieszeni ostatnie owoce mango, wzięła do ręki kord, zdjęła z haka lampę naftową i odeszła w noc.

* * *

Mau przebudził się z krzykami Praojców w głowie i rozżarzonym kopcem zamiast ogniska.

PRZYWRÓĆ KOTWICE BOGÓW! KTO STRZEŻE NACJI? GDZIE JEST NASZE PIWO?

Nie wiem, pomyślał Mau, spoglądając w stronę nieba. Piwo warzyły kobiety. Ja nie umiem.

No przecież nie mógł wejść do Zakątka Kobiet. Już raz do niego zajrzał, chociaż mężczyźni nie mają tam wstępu, tak jak kobietom zabrania się wstępu do doliny Praojców. Gdyby działy się takie rzeczy, nastąpiłby koniec wszystkiego. Aż tak było to ważne.

Mau zamrugał. Czy wszystko może mieć jeszcze jakiś koniec? Nie ma ludzi, więc jak mogą istnieć jakiekolwiek zasady? Nie unoszą się w powietrzu same z siebie!

Wstał i zauważył, że coś błyszczy. Coś białego i podłużnego wsunięto w kawałek odłamanego drewna, a w piasku widniały ślady stóp bez palców. Obok leżało kolejne mango.

Zakradła się tutaj, kiedy spał!

Biały prostokąt pokryty był niezrozumiałymi znakami, ale na drugiej stronie widniał rysunek. Mau znał się na wiadomościach, a ta nie była trudna do rozszyfrowania.

— Kiedy słońce znajdzie się tuż nad ostatnim drzewem pozostałym na Małej Nacji, musisz cisnąć dzidę we wrak wielkiego kanu — powiedział na głos. Zupełnie bez sensu, tak jak słowa dziewczyny-ducha. Dała mu jednak sypacz iskier, chociaż bardzo się bała. On też się bał. Jak należy postępować z dziewczynami? Trzeba się od nich trzymać z daleka, kiedy jest się chłopcem, słyszał jednak, że kiedy chłopiec staje się mężczyzną, dostaje inne wskazówki.

A co do Praojców i kotwic bogów, w ogóle ich nie widział. To były wielkie głazy, ale fali to nie przeszkadzało. Czy bogowie o tym wiedzieli? A może ich też zmyło? Zbyt skomplikowane, żeby się nad tym zastanawiać. Sprawa piwa była prostsza, chociaż niewiele.

Piwo warzyły kobiety i Mau wiedział, że przed jaskinią Praojców znajduje się wielka misa, do której codziennie wlewano ofiarę z piwa. Wiedział o tym i wiadomość ta zwykle jawiła mu się jako coś oczywistego, teraz jednak pojawiły się pytania: Po co zmarłym piwo? Czy by im nie… przeciekało? Jeśli go nie wypijali oni, to kto? I czy nie będzie miał kłopotów choćby przez samo to, że się nad tym zastanawia?

Zczyjej strony?

Pamiętał, jak chodził do Zakątka Kobiet, kiedy był mały. Mniej więcej wtedy, kiedy skończył siedem lub osiem lat, zaczął się tam czuć niemile widziany. Kobiety go odganiały albo przerywały wykonywane czynności, kiedy się zbliżał, i wpatrywały się w niego intensywnie, dopóki sobie nie poszedł. Szczególnie najstarsze kobiety miały w swoim spojrzeniu coś takiego, co sprawiało, że chciał się natychmiast znaleźć gdzieś indziej. Jeden ze starszych chłopców powiedział mu, że mogły wymamrotać słowa, od których odpada siusiorek. Potem nie zbliżał się do Zakątka Kobiet, który był jak księżyc — Mau wiedział, gdzie jest, ale nie myślał nawet o tym, żeby się tam udać.

Cóż, nie było już starych kobiet. Wolałby, żeby były. Teraz nie było nikogo, kto mógłby go powstrzymać przed czymkolwiek. Wolałby, żeby ktoś taki był.

Ścieżka do Zakątka Kobiet skręcała z głównego szlaku w las i opadała zboczem na południowy zachód do wąskiego wąwozu. Na jego końcu stały dwa wielkie głazy, wyższe od mężczyzny, zbryzgane czerwoną farbą. To było jedyne wejście w czasach, kiedy istniały jeszcze jakieś zasady. Teraz Mau wyrwał krzak głogu, który blokował wejście, i przecisnął się do środka.

I znalazł się w Zakątku, okrągłej dolinie, jak misa pełna słonecznego światła. Parawany z drzew osłaniały przed wiatrem, a między nimi splatały się krzewy głogu i dzikiej róży tak gęsto, że mógłby się prześliznąć najwyżej wąż.

Tego dnia dolina wyglądała na pogrążoną we śnie. Mau słyszał morze, ale wydawało się bardzo odległe. Rozlegało się szemranie strumyka, który wypływał ze skały, wypełniał kamieniste wgłębienie będące naturalnym kąpieliskiem i niknął gdzieś w ogrodach.

Główne uprawy Nacji znajdowały się na wielkim polu. Stamtąd pochodziły aharo, trzcina cukrowa, bębenkowiec, fasola bumerang i czarna kukurydza. Tam mężczyźni uprawiali to wszystko, co podtrzymywało życie.

W ogrodach Zakątka Kobiet uprawiano rzeczy, które życie uprzyjemniały, umożliwiały i przedłużały: przyprawy, owoce i korzenie do żucia. Kobiety miały swoje sposoby, żeby rośliny rosły dorodniejsze i smaczniejsze. Wykopywały je albo handlowały nimi i sprowadzały je tutaj, znały tajemnice nasion, strąków i całej reszty. Uprawiały tu różowe banany, rzadkie ignamy, łącznie ze skaczącym ignamem. Pielęgnowały tu też zioła — i niemowlęta.

Gdzieniegdzie na skraju ogrodów stały chaty. Mau podchodził do nich ostrożnie, z coraz większym niepokojem. Ktoś powinien na niego krzyczeć, jakaś starucha powinna wskazywać na niego palcem i mamrotać, a on powinien uciekać bardzo szybko, osłaniając dłońmi krocze, tak na wszelki wypadek. Wszystko byłoby lepsze od tej słonecznej pustej ciszy.

A więc zasady wciąż istnieją, pomyślał. Przyniosłem je tutaj ze sobą. Są w mojej głowie…

W niektórych chatach stały kosze, z sufitów zwisały pęki korzeni, poza zasięgiem małych paluszków. Były to korzenie szalejowca. Każdy dowiadywał się o nich bardzo wcześnie. Robiono z nich najlepsze piwo albo zabijały na miejscu, a tajemnym składnikiem, który decydował o tym, co się stanie, była znana wszystkim piosenka.

Mau znalazł to, czego szukał, w chacie przy źródełku. Cała miska posiekanych korzeni syczała i bulgotała do siebie pod stertą palmowych liści. Chatę wypełniał ostry, świdrujący zapach.

Ile pijają nieżyjący? Nalał do kalabasy tyle płynu, ile powinno wystarczyć. Robił to bardzo ostrożnie, bo na tym etapie napój był bardzo niebezpieczny, i uciekł, nim dopadł go jakiś duch.

Dotarł do doliny Praojców, nie rozlawszy za dużo, i przelał zawartość tykwy do wielkiej kamiennej misy przed zamkniętą jaskinią. Z sękatych starych drzew obserwowała go uważnie grupa ptaków Praojców.

Splunął do misy i piwo zakipiało na chwilę. Na powierzchnię wypłynęły wielkie żółte bąble.

I zaczął śpiewać. Była to prościuteńka piosenka, łatwa do zapamiętania, o czterech braciach, synach Powietrza, którzy pewnego dnia postanowili się ścigać wokół potężnego brzucha ojca, żeby rozstrzygnąć, który z nich będzie się starał o względy kobiety mieszkającej na księżycu, i o figlach, które płatali sobie nawzajem, żeby tylko zwyciężyć w tym wyścigu. Uczyły się jej już maleńkie dzieci. Wszyscy ją znali. I z jakiegoś powodu odśpiewanie tej piosenki zamieniało truciznę w piwo. Naprawdę.

Piwo pieniło się w misie. Mau na wszelki wypadek obserwował okrągły głaz, ale Praojcowie prawdopodobnie mieli swój sposób na wypijanie piwa z zaświatów.

Odśpiewał całą piosenkę, uważając, żeby nie pominąć ani jednej zwrotki, zwłaszcza tej, która była bardzo zabawna, z odpowiednią gestykulacją. Kiedy skończył, piwo zrobiło się klarowne i unosiły się w nim złociste bąbelki. Mau pociągnął łyk na próbę. Serce nie zatrzymało się od razu, więc piwo prawdopodobnie nie mogło nikomu zaszkodzić.

Zrobił kilka kroków do tyłu i zwrócił się do otwartego szeroko nieba:

— Przynoszę wam piwo, Praojcowie!

Nic się nie stało. Była to niesforna myśl, pomyślał jednak, że miło byłoby usłyszeć „dziękuję”.

I wtedy świat zrobił wdech i oddech stał się głosem:

NIE ODŚPIEWAŁEŚ PIEŚNI!

— A właśnie że odśpiewałem! Piwo jest dobre!

MAMY NA MYŚLI PIEŚŃ PRZYWOŁUJĄCĄ NAS DO PIWA!

Parę kolejnych ptaków Praojców zwaliło się z trzaskiem na drzewa.

— Nie wiedziałem, że taka istnieje!

CO ZA OBIBOK Z TEGO CHŁOPCA!

Mau nawiązał do tego.

— No właśnie, jestem tylko chłopcem! Nie ma nikogo, kto mógłby mnie nauczyć! Możecie…?

PRZYWRÓCIŁEŚ KOTWICE BOGÓW? NIE!

I głosy zamilkły nagle, pozostawiając jedynie westchnienia wiatru.

No cóż, piwo wyglądało na dobre. Po co jeszcze jakaś pieśń? Matka Mau warzyła dobre piwo i ludzie po prostu się schodzili.

Z trzepotem skrzydeł ptak Praojców wylądował na brzegu kamiennej misy na piwo i rzucił Mau typowe spojrzenie, które zdawało się mówić: Jeśli masz zamiar umrzeć, to się pospiesz. A jeśli nie, to zmiataj stąd.

Mau wzruszył ramionami i odszedł. Schował się jednak za drzewem, a dobrze się schować to on już potrafił. Może jednak okrągły głaz się przetoczy.

Wkrótce na misie siadło jeszcze kilka ptaków Praojców. Sprzeczały się trochę, a potem, wszczynając od czasu do czasu krótką awanturę, zabrały się do poważnej popijawy, przy czym kiwały się do przodu i do tyłu, tak bowiem poruszają się ptaki, kiedy piją, a potem znowu się kiwały i często się przewracały, tak bowiem poruszają się ptaki, kiedy napiją się świeżego piwa. Jeden wzbił się w powietrze i odleciał tyłem w krzaki.

Mau wrócił w zamyśleniu na plażę, zatrzymując się po drodze w lesie, żeby uciąć sobie dzidę. Na plaży naostrzył jej końcówkę, którą zahartował w ogniu, od czasu do czasu zerkając na słońce.

Wszystkie te czynności wykonywał powoli, bo w głowie kłębiły mu się pytania. Wylatywały tak szybko z czarnej otchłani w jego wnętrzu, że trudno było je uporządkować. A wkrótce miał się zobaczyć z dziewczyną-duchem. Wiedział, że to będzie… trudne.

Znów spojrzał na biały podłużny przedmiot. Lśniący metal na obrzeżach był dosyć miękki i bezużyteczny, łatwo go można było zeskrobać. Co do rysunku, wydawało mu się, że może być jakimś rodzajem czarów albo amuletem, jak niebieski paciorek. Jaki sens miało rzucanie dzidą w wielkie kanu? Przecież nie jest czymś, co można zabić. Ale dziewczyna-duch była jedyną prócz niego ludzką istotą na wyspie i w końcu podarowała mu sypacz iskier. Nie potrzebował go teraz, ale i tak był cudownym przedmiotem.

Kiedy słońce zbliżało się do Małej Nacji, Mau ruszył wzdłuż plaży i wszedł do niższego lasu.

Można było poczuć, jak wszystko rośnie. Nigdy nie dochodziło tam zbyt wiele światła, lecz wielkie kanu zostawiło za sobą szeroki ślad i światło padało teraz smugami na miejsca, które nie widziały go od lat — zaczął się wyścig o rzadkie plamy słońca. Młode zielone pędy walczyły o miejsce pod niebem, rozwijały się liście paproci, pękały nasiona. Las napierał zielenią własnego przypływu; za sześć miesięcy nawet nie będzie się można domyślić, co tu się stało.

Mau zwolnił, kiedy wrak wielkiego kanu znalazł się w polu widzenia, nie dostrzegał jednak żadnego ruchu. Wiedział, że musi zachować ostrożność. Jakże łatwo mógł popełnić jakiś błąd.

* * *

Jakże łatwo było popełnić jakiś błąd.

Nie znosiła imienia Ermintruda. Tak naprawdę głównie przez „trudę”. No bo „Ermin” nie było jeszcze takie najgorsze. „Trudy” też brzmiało całkiem nieźle, babka stwierdziła jednak, że jest zbyt lakoniczne, cokolwiek to znaczy, i zakazała jej używać tego skrótu. Nawet „Gertruda” byłaby do zniesienia. Oczywiście wciąż pozostawała „truda”, ale jedna z księżniczek z rodziny królewskiej miała na imię Gertruda i w niektórych gazetach nazywano ją „księżniczką Gertie”, co brzmiało jak imię dziewczynki, która może zaznać w życiu trochę przyjemności.

Natomiast Ermintruda, rozmyślała, to rodzaj imienia, którego właścicielka najpierw zaprosi młodego człowieka na herbatkę, a potem wszystko sknoci. Piec węglowy wciąż dymił, mąka, z której wcześniej próbowała piec ciastka, miała dziwny zapach przez obecność martwego homara w beczce, Ermintruda była też całkiem pewna, że część mąki nie powinna się poruszać. Udało jej się otworzyć ostatnią puszkę Opatentowanego Mleka Konserwowego Dr. Poundbury’ego, na której było napisane, że mleko będzie smakować równie dobrze po roku jak w dniu, kiedy je konserwowano, i niestety była to zapewne prawda. Śmierdziało myszą topielicą.

Gdyby tylko nauczono ją tego, co trzeba! Gdyby tylko ktoś pomyślał o tym, żeby spędzić z nią jedno popołudnie i nauczyć paru rzeczy, jakie mogłyby się jej przydać, gdyby została rozbitkiem na bezludnej wyspie! To może się przytrafić każdemu! Pomocne byłyby choćby wskazówki na temat tego, jak piec ciasteczka! Ale nie, babka twierdziła, że dama nie powinna nigdy dźwigać rzeczy cięższych od parasolki, a już na pewno nie powinna się pokazywać w kuchni, chyba że chciałaby przyrządzić „charytatywną zupkę dla potrzebujących”, a zdaniem babki tych ostatnich nie było zbyt wielu.

— Zawsze pamiętaj — mawiała o wiele za często — że aby twój ojciec został królem, wystarczy tylko śmierć stu trzydziestu ośmiu osób! A to oznacza, że kiedyś możesz zostać królową!

Babka mówiła o tym ze spojrzeniem, które wskazywało, że planuje sto trzydzieści osiem morderstw, i nie trzeba było długo znać tej starszej damy, by nabrać podejrzeń, że jest całkowicie zdolna do ich zaaranżowania. Oczywiście to nie mogłyby być morderstwa w złym guście. Żadnych desperackich czynów z użyciem sztyletów i broni palnej. Musiałyby być eleganckie i taktowne. Tu spadłby komuś na głowę kawałek muru lub kamień z jego okazałej rezydencji, tam ktoś by się poślizgnął na oblodzonym parapecie muru obronnego zamku, podejrzany budyń podczas pałacowego bankietu (arszenik jakże łatwo pomylić z cukrem) zabrałby z tego świata jednocześnie kilka osób… Ale prawdopodobnie nie posunęłaby się aż tak daleko, nie w rzeczywistości. Tak czy inaczej, żyła nadzieją i przygotowywała wnuczkę do życia na królewskim dworze, dopilnowując, gdy tylko miała okazję, żeby Ermintrudy nie nauczono niczego, co miałoby jakiekolwiek zastosowanie praktyczne.

A teraz ona usiłuje przygotować popołudniową herbatkę we wraku statku w środku dżungli — i to z takim imieniem! Dlaczego nikt nie pomyślał o tym, że coś takiego może jej się przytrafić?

A ten młody człowiek był kimś, kogo jej babka nazwałaby dzikusem. Chociaż wcale nie był dziki. Widziała, jak grzebał te wszystkie ciała w morzu. Podnosił je delikatnie, nawet psy. Nie zachowywał się, jakby wyrzucał śmieci. Przeżywał to. Wypłakiwał prawdziwe łzy, ale nie widział jej, nawet wtedy, kiedy przed nim stanęła. Był tylko jeden moment, kiedy jego załzawione oczy próbowały skupić na niej spojrzenie, zaraz jednak minął ją i wrócił do swojej pracy. Robił to tak starannie i delikatnie, że trudno było uwierzyć, iż jest dzikusem.

Pamiętała, jak pierwszy oficer Cox strzelał z pistoletu do małp, kiedy zacumowali przy ujściu rzeki na Morzu Ceramis. Wybuchał śmiechem za każdym razem, kiedy małe brązowe ciałko spadało do wody, zwłaszcza jeśli wciąż jeszcze żyło, gdy chwytały je krokodyle.

Krzyczała, żeby przestał, ale on się tylko śmiał, i kiedy kapitan Roberts zszedł ze sterowni, doszło dostraszliwej awantury, po której atmosfera na Słodkiej Judy bardzo się zwarzyła. W czasie, kiedy zaczynała pierwszą część swej podróży dookoła świata, gazety rozpisywały się o panu Darwinie i jego nowej teorii, jakoby dalekim przodkiem człowieka był pewien rodzaj małpy. Ermintruda nie wiedziała, czy to prawda, ale wtedy, gdy spojrzała w oczy pierwszego oficera Coksa, dostrzegła w nich coś dużo gorszego, niż mogłaby zobaczyć u jakiejkolwiek małpy.

W tym momencie przez zbity iluminator przemknęła dzida, przeszyła kajutę ze świstem i wyleciała z drugiej stronyprzez iluminator, który całe szkło stracił na rzecz wielkiej fali.

Ermintruda zupełnie znieruchomiała, najpierw pod wpływem szoku, a potem dlatego, że przypomniała sobie radę ojca. W jednym ze swoich listów do niej napisał, że kiedy dołączy do niego w rezydencji gubernatora, będzie jego „pierwszą damą” i będzie spotykała najróżniejszych osobników, którzy mogą się zachowywać w sposób, jaki początkowo będzie jej się wydawał dziwny, a nawet niezrozumiały. Będzie jednak musiała okazywać im uprzejmość i pobłażliwość.

Doskonale. Nadeszła już pora planowanej wizyty chłopca. Czego się po nim spodziewała, kiedy już się pojawi? Nawet na statku, który nie jest wrakiem, trudno znaleźć dzwonek. Może rzucenie dzidą oznacza: Zobacz, wyrzuciłem dzidę! Jestem nieuzbrojony! Tak, to brzmi sensownie. Ten gest jest jak uścisk dłoni — pokazanie, że nie trzyma się w niej miecza. Cieszę się, pomyślała, że jedna tajemnica została rozwikłana.

Po raz pierwszy, odkąd dzida przeleciała ze świstem przez kajutę, wypuściła powietrze z płuc.

Na zewnątrz Mau zaczynał się zastanawiać, czy nic się nie stało, kiedy rozległy się jakieś drewniane odgłosy i nad burtą wielkiej łodzi ukazała się głowa dziewczyny-ducha.

— Jakże to uprzejme, że przybywasz punktualnie — powiedziała, próbując się uśmiechać — i bardzo dziękuję za wybicie szyby w oknie, robiło się tam strasznie duszno!

Nie zrozumiał nic, ale jej twarz była prawie uśmiechnięta, co było dobrym znakiem. Pokazała też, żeby wszedł z nią na wrak. Zrobił to bardzo ostrożnie. Słodka Judy lekko się przechyliła, kiedy wielka fala osadziła ją na lądzie, wszystko było więc pochyłe.

Wewnątrz panował bałagan składający się z wielu różnych bałaganów wymieszanych ze sobą. Wszystko śmierdziało błotem i stęchlizną. Dziewczyna zaprowadziła go jednak do innego pomieszczenia, które wyglądało, jak gdyby ktoś przynajmniej próbował trochę sprzątnąć, nawet jeśli zamiar ten się nie powiódł.

— Obawiam się, że wszystkie krzesła się roztrzaskały — tłumaczyła dziewczyna — jestem jednak pewna, że morski kufer kapitana Robertsa uznasz za odpowiedni substytut.

Mau, który podczas posiłków zawsze siadał tylko na ziemi lub na klepisku w chacie, wsunął tyłek na drewnianą skrzynię.

— Pomyślałam sobie, że miło byłoby się zapoznać, jako że nie przedstawiono nas sobie — ciągnęła dalej dziewczyna-duch. — Naturalnie to, że nie rozumiemy się wzajemnie, będzie pewną przeszkodą…

Słuchając tych niezrozumiałych dźwięków, Mau wpatrywał się w ogień w małej jaskini. Z okrągłej czarnej rury wydobywał się dym. Obok leżało to cośpłaskiego i okrągłego. Ułożone na nim blade rzeczy wyglądały jak jakiś rodzaj bułek. To Zakątek Kobiet, pomyślał, a ja nie znam zasad. Muszę zachować ostrożność. Ona może zrobić ze mną wszystko.

— …i masło się rozpłynęło, ale wyrzuciłam mąkę, która za bardzo zzieleniała. Masz ochotę na herbatę? Podejrzewam, że nie dolewasz mleka?

Mau patrzył, jak dziewczyna nalewa brązowy płyn do błękitno-białej miseczki. Przyglądał się uważnie, a ona mówiła, coraz szybciej i szybciej. Skąd wiadomo, co należy, a czego nie, zastanawiał się. Jakie obowiązują zasady, kiedy jest się sam na sam z dziewczyną-duchem?

Na Wyspie Chłopców nie był sam. Och, nikogo tam nie było, ale czuł bliskość Nacji. Robił, co należy. Ale teraz? Co należało robić? Praojcowie grzmieli, narzekali, komenderowali nim i nie słuchali.

Nie potrafił też odnaleźć srebrnej nici ani obrazów z przyszłości. Nie było żadnych obrazów. Był tylko on i ta dziewczyna, i żadnych zasad, żeby z ich pomocą zwalczać czyhający mrok.

Zdjęła bułkowate wypieki z ognia i wyłożyła na jeden z tych okrągłych metalowych przedmiotów, który Mau próbował utrzymać na kolanach.

— Większość naczyń stołowych potłukła się podczas katastrofy — rzekła ze smutkiem dziewczyna. — Cud, że znalazłam dwiefiliżanki. Masz ochotę na ciasteczko? — Wskazała palcem.

Mau wziął jedno. Było gorące, z czego się ucieszył, ale z drugiej strony smakowało jak kawałek nadpsutego drewna.

Patrzyła z niepokojem, gdy międlił kęs w buzi i zastanawiał się, co z nim zrobić.

— Nie udały się, prawda? — zapytała. — Tak podejrzewałam, mąka jest za bardzo wilgotna. Biedny kapitan Roberts trzymał homara w beczce z mąką, żeby wyjadał wołki zbożowe, i jestem pewna, że tak nie powinno się robić. Przepraszam, ale nie będę miała nic przeciwko temu, jeśli to wyplujesz.

I rozpłakała się.

Mau nie zrozumiał ani słowa, ale niektóre rzeczy nie wymagają znajomości języka. Szlocha, bo jej bułki okazały się paskudne. Nie powinna płakać. Przełknął i ugryzł następny kęs. Wbiła w niego wzrok i pociągnęła nosem, nie wiedząc, czy jest za wcześnie, żeby przestać płakać.

— Bardzo dobre jedzenie — oznajmił Mau. Wbrew sobie przełknął i wyraźnie poczuł, jak to coś opada na dno żołądka. A potem zjadł jeszcze jedną bułkę.

Dziewczyna przetarła oczy chusteczką.

— Bardzo dobre — twierdził Mau, starając się niezwracać uwagi na smak zepsutego homara.

— Przykro mi, ale cię nie rozumiem — powiedziała. — O Boże, i zupełnie zapomniałam o wyłożeniu serwetek. Co ty sobie o mnie pomyślisz…

— Nie znam twoich słów — wyjaśniał Mau.

Nastąpiło długie, bezradne milczenie i Mau czuł, jak te dwie przełknięte kule zalegają mu w żołądku i planują ucieczkę. Napił się z filiżanki kwaśnego, gorącego płynu, żeby je w nim zatopić, gdy zdał sobie sprawę z cichego mamrotania dochodzącego z kąta kajuty, gdzie wielki koc przykrywał… co? Brzmiało to, jakby ktoś pod tym kocem mamrotał ze złością do siebie.

— Dobrze jest mieć kogoś, z kim można porozmawiać — powiedziała głośno dziewczyna. — Widuję cię w pobliżu i nie czuję się wtedy taka samotna.

Mączne kule w żołądku Mau nie polubiły brązowego napoju. Starał się siedzieć nieruchomo, usiłując zatrzymać je w sobie.

Dziewczyna spojrzała na niego nerwowo i powiedziała:

— Mam na imię, hm… Daphne. — Zakasłała cicho i dodała: — Tak, Daphne. — Wskazała na siebie i wyciągnęła rękę. — Daphne — powtórzyła głośniej. Zawsze podobało jej się to imię.

Mau spojrzał posłusznie na jej dłoń, ale nie było tam niczego ciekawego. A więc… pochodzi z Daphne? Na wyspach najważniejszą informacją na twój temat jest nazwa klanu. Nie słyszał o tym miejscu, ale zawsze mu mówiono, że nikt nie zna wszystkich wysp. Te biedniejsze całkowicie znikały podczas przypływu i chaty budowano tam w taki sposób, by mogły unosić się na wodzie. Pewnie już ich nie ma… więc ile zostało? Czy wielka fala zmyła wszystkich na świecie? Dziewczyna-duch wstała i po pochyłej podłodze dobrnęła do drzwi. Mau pomyślał, że sprawy wyglądają obiecująco. Przy odrobinie szczęścia nie będzie musiał już jeść drewna.

— Pomógłbyś mi z biednym kapitanem Robertsem? — poprosiła.

Chciała, żeby wyszedł, to było jasne, więc Mau szybko się podniósł. Paskudna bułka chciała się z niego wydostać, a zapach paleniska przyprawiał go o ból głowy.

Chwiejnym krokiem wyszedł na świeże popołudniowe powietrze. Dziewczyna stała na ziemi, przy wielkim szarym zwoju, który Mau widział poprzedniego dnia. Spoglądała na niego bezradnie.

— Biedny kapitan Roberts — powiedziała i trąciła stopą szary tłumok.

Mau odwinął ciężki materiał i ujrzał ciało starego brodatego spodniowca. Leżał na wznak z oczami wpatrzonymi w nicość. Mau pociągnął materiał jeszcze bardziej i odkrył, że ręce mężczyzny trzymają wielkie drewniane koło z drewnianymi kołkami na obrzeżach.

— Przywiązał się do steru, żeby go nie zmyło z pokładu — wyjaśniła stojąca za nim dziewczyna. — Przecięłam liny, ale jego biedne ręce nie chciały puścić koła, więc znalazłam młotek i odbiłam ster. Próbowałam wiele razy pochować kapitana, ale ziemia jest za twarda, a sama go nie przeniosę. Jestem pewna, że nie miałby nic przeciwko temu, żeby spocząć w morzu — skończyła, wypowiedziawszy wszystko jednym tchem.

Mau westchnął. Przecież wie, że jej nie rozumiem, a wciąż gada i gada, pomyślał. Widzę, że chce pochować to ciało. Ciekawe, ile czasu zajęło jej wydłubanie tego żałosnego dołka w ziemi? Ale jest zagubiona i daleko od domu, tak jak ja.

— Mogę go powierzyć mrocznym głębinom — powiedział. Wydał odgłos szumu fal i nakreślił ich kształt dłonią.

Przez chwilę dziewczyna wyglądała na przerażoną, a potem zaśmiała się i klasnęła w dłonie.

— Tak! Tak! Zgadza się! Morze! Szszszszszszsz, szszszszszszsz! Morze!

Mężczyzna z drewnianym kołem sporo ważył, ale płótno było bardzo mocne i Mau uznał, że zaciągnie ciało szlakiem zmiażdżonych roślin. Dziewczyna pomagała mu na trudniejszych odcinkach, a przynajmniej próbowała, i gdy dotarli do brzegu, szary tłumok całkiem nieźle się ślizgał po wilgotnym piasku, choć dotarcie do zachodniego krańca plaży trwało długo i było męczące. W końcu chłopcu udało się zaciągnąć kapitana do sięgającej mu do pasa wody na samym skraju rafy.

Spojrzał w martwe oczy zapatrzone w dal i zastanawiał się, co zobaczą w mrocznej toni. Czy cokolwiek zobaczą? Czy ktokolwiek coś tam widzi?

Pytanie to wstrząsnęło nim jak cios. Jak mógł w ogóle je zadać?

Kiedyś byliśmy delfinami i Imo zamienił nas w ludzi! Przecież to prawda! Dlaczego w ogóle przyszło mu do głowy, że może być inaczej? A jeśli to nieprawda, pozostawała tylko mroczna toń, a „coś” było nicością…

Przerwał te myśli, nim go ze sobą poniosły. Obserwowała go dziewczyna z Daphne i nie był to właściwy moment na okazywanie niezdecydowania lub wątpliwości. Skręcił sznur z papierośli, żeby przywiązać nim kamienie i kawałki pokruszonej rafy do ciała kapitana Robertsa i jego koła. Papierośl wzmacniała się po zmoczeniu i nie gniła przez lata. Dokądkolwiek wybierał się kapitan Roberts, miał tam zostać. Chyba że oczywiście zamieni się w delfina. Szybko zrobił nacięcie, żeby uwolnić duszę.

Za nim, na skałach, dziewczyna coś śpiewała. Tym razem bez „na-na-na”. Teraz, kiedy usłyszał, jak mówi, jej głos brzmiał mu jakoś wyraźniej. Prawdopodobnie były to słowa, chociaż dla Mau nie miały one żadnego znaczenia. Pomyślał jednak: to spodniowcowa pieśń za zmarłych. Są tacy jak my! Ale jeśli stworzył ich Imo, dlaczego tak bardzo się od nas różnią?

Kapitan był już prawie pod wodą, wciąż trzymając się koła. Mau ściskał w jednym ręku ostatni kamień i popychał kapitana coraz dalej, cały czas starając się wyczuć palcami stóp krawędź skały. Czuł też chłód głębin pod nim.

Tam właśnie płynął prąd. Nikt nie wiedział, skąd się bierze, chociaż krążyły historie o lądzie na południu, gdzie woda spada jak pióra. Wszyscy natomiast wiedzieli, dokąd prowadzi. Widzieli to. Zamieniał się w Błyszczącą Ścieżkę, rzekę gwiazd, która płynie przez nocne niebo. Mówiono, że raz na tysiąc lat, kiedy Locaha odnajduje wśród zmarłych tych, którzy powinni się udać do idealnego świata, wkraczają na tę ścieżkę. Resztę Locaha odsyła z powrotem i pozostają delfinami do czasu, aż będą się mogli znowu narodzić.

Jak to się dzieje? — zastanawiał się Mau. W jaki sposób woda zamienia się w gwiazdy? W jaki sposób martwy człowiek staje się żywym delfinem? Ale to przecież dziecinne pytania, prawda? Takie, których nie powinno się zadawać? Takie, które są niemądre albo niestosowne, a jeśli zbyt często ktoś pyta „dlaczego?”, każe mu się wykonywać różne uciążliwe prace i słyszy „ten świat tak już jest urządzony”.

Nad kapitanem przetoczyła się mała fala. Mau przymocował ostatni kamień do koła i gdy kapitan łagodnie opadał, pchnął go w stronę prądu.

Na powierzchnię wypłynęło kilka bąbelków, gdy kapitan zanurzał się coraz głębiej i bardzo powoli znikał pod wodą.

Mau już się odwracał, kiedy zauważył, że coś wypływa. Przebiło powierzchnię wody i obracało się powoli. Był to kapelusz kapitana i teraz, kiedy napełnił się wodą, znowu zaczął się zanurzać.

Za nim rozległ się głośny plusk i dziewczyna z klanu Daphne minęła go, brnąc przez wodę, z białą sukienką nadymającą się wokół niej jak potężna meduza.

— Nie daj mu zatonąć! — zawołała. — On chce, żebyś teraz ty go nosił! — Rzuciła się do przodu, chwyciła kapelusz, zamachała nim triumfalnie… i znikła pod wodą.

Mau czekał, aż wypłynie, ale pojawiły się tylko bąbelki.

Czy to możliwe, że istnieje na świecie ktoś, kto nie umie…

Jego ciało poruszało się bez namysłu. Dał nura pod powierzchnię, chwycił największą w pobliżu bryłę korala i zanurkował nad krawędzią w toń.

Pod nim kapitan Roberts powoli opadał ku potomności. Mau minął go, prując srebrną wodę.

Jeszcze niżej było więcej bąbelków i blady kształt niknący tam, gdzie najdalej sięgało słońce.

Tylko nie ona, pomyślał Mau, najgłośniej jak potrafił. Nie teraz. Nikt żywy nie odchodzi w mrok. Służyłem ci, Locaho. Kroczyłem twoimi śladami. Powinieneś mi ją oddać, jesteś mi to winien. Jedno życie odzyskane z ciemności!

I z mroku dobiegł głos: Nie przypominam sobie żadnej umowy, Mau, żadnego układu, przymierza, porozumienia ani obietnicy. Jest tylko to, co się dzieje, i to, co się nie dzieje. Nie ma żadnego „powinieneś”.

Po chwili Mau zaplątał się w anemony spódnic dziewczyny. Wypuścił kamień, by opadł ku głębinom, odnalazł jej twarz, wpuścił do jej ust powietrze ze swoich pękających płuc, zobaczył, jak jej oczy otwierają się szeroko, i ruszył do góry, ciągnąc ją za sobą.

Trwało to całe wieki. Czuł, jak długie, zimne palce Locahy chwytają go za stopy, ściskają mu płuca i wyraźnie gasło światło. Szum wody w jego uszach zaczął układać się w szept: Bolałoby, gdyby teraz się zatrzymać? Ześlizgnąć się z powrotem ku mrocznej toni i pozwolić się porwać prądowi? Byłby to koniec wszelkich zmartwień, wymazanie wszystkich przykrych wspomnień. Musiał tyłko ją puścić i… Nie! Ta myśl rozbudziła w nim gniew, a gniew pomógł mu zebrać siły.

Jakiś cień przysłonił światło i Mau musiał opłynąć łagodnie opadającego na dno kapitana, który odbywał swój ostatni rejs.

Ale światło się nie przybliżało, ciągle było daleko. Nogi miał jak z kamienia. Wszystko go piekło. I wtedy zobaczył ją, srebrną nić, wracała do niego, ściągała go ku wizji tego, co mogło…

…Poczuł pod stopami skałę. Odbił się i jego głowa przebiła taflę wody. Stopy znowu oparły się o skałę i oślepiło go światło.

To, co się działo później, obserwował jakby z boku, gdy wciągał dziewczynę na skały, przewracał ją na brzuch i klepał po plecach, żeby odkaszlnęła wodę. Potem był bieg plażą, żeby położyć ją przy ognisku, gdzie zwymiotowała więcej wody i pojękiwała. Dopiero wtedy umysł Mau przypomniał mu, że jego ciało jest o wiele za słabe na te wszystkie czynności, pozwolił mu więc opaść na wznak na piasek.

Zdążył się przetoczyć na bok, żeby zwrócić to, co zostało po obrzydliwych bułkach, i wpatrywał się w nieczystości. Nie dzieje się, pomyślał i słowa te stały się deklaracją triumfu i sprzeciwu.

— Nie dzieje się — powtórzył i słowa te stały się większe, i pozwoliły mu się podnieść. — Nie dzieje się! — krzyknął w stronę nieba. — Nie dzieje się!

Jakiś cichy odgłos kazał mu spojrzeć w dół. Dziewczyna się trzęsła, leżąc na piasku. Klęknął przy niej i wziął ją za rękę, która wciąż ściskała kapelusz kapitana. Skórę miała białą i zimną jak dotyk Locahy, nawet przy żarze ognia.

— Oszust! Sprowadziłem ją stamtąd! — krzyknął. — Nie dzieje się!

Mau pobiegł plażą do ścieżki, która prowadziła do niższego lasu. Gdy pędził susami szlakiem połamanych drzew, czerwone kraby rozbiegały się przed nim. Dotarł do wielkiego kanu i wspiął się na pokład. Widział tam — tak, w kącie dostrzegł wielki koc.

Złapał go i pociągnął, a wtedy coś pociągnęło z drugiej strony. Pociągnął mocniej i coś spadło na pokład z głośnym trzaskiem.

— Uaark. Roberts to straszny pijus! Pokaż gacie!

Tym razem koc się zsunął, odsłaniając połamaną drewnianą klatkę na podłodze i bardzo zdenerwowanego szarego ptaka. Piorunował chłopca wzrokiem.

— Uaark! Błogosławieni cisi, moja anielskiej dobroci ciotko!

Mau nie miał teraz głowy do ptaków, ten jednak miał w oku niepokojący błysk. Wyglądało na to, że domaga się odpowiedzi.

— Nie dzieje się! — krzyknął i wybiegł z kajuty z łopoczącym za nim kocem.

Był w połowie drogi na szlaku, kiedy usłyszał nad sobą trzepot skrzydeł i skrzek: „Nie dzieje się!”

Mau nawet nie zadarł głowy. Świat stał się zbyt dziwaczny. Podbiegł do ogniska i owinął dziewczynę jak najmocniej kocem. Po chwili dreszcze ustały i wyglądało na to, że zasnęła.

— Nie dzieje się! — wrzasnęła papuga ze złamanego drzewa.

Mau zamrugał. Zrozumiał ją! Zrozumiał ją już wcześniej, ale nie zdawał sobie z tego sprawy.

Och, wiedział, że istnieją ptaki, które potrafią wypowiedzieć kilka słów, jak szary kruk albo żółta papużka, ale ledwo można było je zrozumieć. Ten ptak gadał, jak gdyby wiedział, co mówi.

— Gdzie moje żarcie, ty wiecznie skrzywiony stary pierniku? — zapytał ptak, podskakując niecierpliwie. — Dawaj moją porcję, ty stary hipokryto!

To brzmiało jak gadka spodniowców, bez dwóch zdań.

* * *

Słońce wisiało nisko, wciąż jednak na szerokość dłoni nad morzem. Tyle się wydarzyło w tak krótkim czasie, który — jak mu się zdawało — trwał całą wieczność.

Mau zerknął na śpiącą dziewczynę. „Nie dzieje się” to za mało. Locaha nie jest kimś, komu można zaufać. Nie było żadnych umów. Teraz musiał pomyśleć o „Nie wydarzy się”. Śmierć nie mogła się tutaj panoszyć…

Odnalazł swoją dzidę i trzymał straż aż do rana.

Rozdział 4

Układy, przymierza i obietnice

Daphne słyszała, że kiedy ktoś tonie, przed oczami przesuwa mu się całe życie.

Tymczasem tak się dzieje, kiedy się nie tonie — wtedy życie przemyka od samego początku do ostatniej zapamiętanej chwili. Większość jest zamazana, każde życie ma jednak swoje ważne momenty, które stają się tym barwniejsze, im dłużej pozostają w pamięci.

W jej przypadku jeden z nich związany był z mapą. Każde życie powinno mieć swoją mapę.

Mapa. O tak, mapa. Znalazła ją pewnego deszczowego zimowego popołudnia w wielkim atlasie w bibliotece. Po tygodniu potrafiła już narysować ją z pamięci.

Nosiła podpis Wielki Południowy Ocean Pelagialny.

Była pokrywającym pół świata niebieskim morzem sfastrygowanym szwami punkcików, maleńkich kropeczek, które ojciec nazywał „łańcuchami” wysp. Były ich setki, tysiące i na wielu z nich mogło się zmieścić najwyżej jedno drzewo kokosowe, powiedział. Zgodnie z przepisami na każdej wysepce musiało rosnąć jedno drzewo kokosowe, żeby w razie czego rozbitek miał przynajmniej trochę cienia{Palma samotna (cocos nucifera solitaria) występuje powszechnie na całym obszarze Oceanu Pelagialnego, a jej niezwykłość polega na tym, że dorosłe drzewo wydziela z korzenia truciznę groźną tylko dla innych palm. Dlatego często się zdarza, że na mniejszych wyspach występuje tylko jedna taka palma, czemu setki rysunków zawdzięczają swą botaniczną poprawność.}. Narysował córkę, jak siedzi w cieniu drzewa kokosowego, w białej sukience, z parasolką, ale szybko dodał, na ołówkowym horyzoncie, statek przybywający na ratunek.

Dużo później nauczyła się odczytywać nazwy archipelagów: „Poniedziałkowe Wyspy Świąteczne”, „Wyspy Wszystkich Świętych”, „Niedzielne Wyspy Krzyżowe”, „Niedzielne Wyspy Matczyne”, „Wyspy Sylwestrowe”… wydawało się, że po Wielkim Południowym Oceanie Pelagialnym żeglowano nie z kompasem i sekstantem, ale z kalendarzem.

Ojciec powiedział jej, że jeśli się wie, gdzie szukać, można znaleźć Wyspę Urodzinową Pani Ethel J. Bundy, i pożyczył jej duże szkło powiększające. Spędziła długie niedzielne popołudnia, leżąc na brzuchu i skrupulatnie oglądając każdy naszyjnik z kropek, i uznała, że Wyspa Urodzinowa Pani Ethel J. Bundy to typowy ojcowski żart, czyli niezbyt zabawny i głupiutki, ale mimo to całkiem uroczy. Za to teraz dzięki niemu znała na pamięć archipelagi z całego Oceanu Pelagialnego.

Chciała wtedy zamieszkać na zagubionej na morzu wyspie, tak małej, że nie byłoby wiadomo, czy to wyspa, czy może mucha zapaskudziła mapę.

Ale to nie wszystko. Z tyłu atlasu była jeszcze mapa gwiazd. Na następne urodziny poprosiła o teleskop. Wtedy jeszcze żyła matka i zaproponowała kucyka, ale ojciec tylko się zaśmiał i kupił jej piękny teleskop.

— Oczywiście, że powinna obserwować gwiazdy — powiedział. — A dziewczyna, która nie potrafi wskazać konstelacji Oriona, po prostu jest nieukiem!

A kiedy zaczęła zadawać trudniejsze pytania, zabierał ją na wykłady Towarzystwa Królewskiego, gdzie się okazało, że dziewięcioletnia dziewczynka, która jest blondynką oraz wie, czym jest precesja osi Ziemi, może zapytać, o co tylko zechce, słynnych uczonych z monstrualnymi brodami. Kto by chciał kucyka, kiedy można mieć cały wszechświat? Był dużo ciekawszy i nie trzeba było raz na tydzień czyścić stajni z gnoju.

— No, to był udany dzień — skomentował ojciec, kiedy wracali z jednego z takich spotkań.

— Tak, papo, sądzę, że doktor Agassiz dostarczył dostatecznie mocne dowody na poparcie teorii o epoce lodowcowej, a ja będę potrzebować większego teleskopu, jeśli mam zobaczyć Wielką Czerwoną Plamę Jowisza.

— Zobaczymy, cosię da zrobić — powiedział ojciec z beznadziejną rodzicielską powściągliwością. — Tylko proszę cię, niech babcia się nie dowie, że ściskałaś dłoń pana Darwina. Ona myśli, że to diabeł wcielony.

— Ojej! A jest nim? — Wizja ta wydawała się całkiem interesująca.

— Prawdę mówiąc — odpowiedział ojciec — uważam go za największego naukowca, jaki kiedykolwiek przyszedł na świat.

— Większego od Newtona? Nie sądzę, papo. Na wiele jego pomysłów wcześniej wpadli inni, między innymi jego dziadek!

— Aha! Znowu buszowałaś w mojej bibliotece. Cóż, z kolei Newton powiedział, że stał na barkach gigantów.

— No tak, ale… w ten sposób po prostu przemawiała przez niego skromność!

I tak spierali się przez całą drogę do domu.

To była gra. Uwielbiał, kiedy gromadziła fakty, a potem przypierała go do muru mocnym argumentem. Wierzył w potęgę racjonalnego myślenia i naukowego podejścia i dlatego nigdy nie wygrywał sporów ze swoją matką, która wierzyła, że ludzie powinni robić, co im rozkaże, a wierzyła w to z niezłomnym przekonaniem, które odrzucało wszelki sprzeciw.

Właściwie te wyprawy na wykłady zawsze cechował pewien element buntu. Jej babka była im przeciwna ze względu na to, że „namieszają dziewczynie w głowie i zacznie sobie wyobrażać nie wiadomo co”. Miała rację, Ermintrudzie nieźle szło wyobrażanie sobie nie wiadomo czego, ale nowe pomysły zawsze były mile widziane.

W tym momencie pędząca linia życia przyspiesza, żeby ominąć kilka mrocznych lat, o których sobie przypominała tylko w koszmarach i w chwilach, gdy słyszała płacz dziecka, i przeskakuje do dnia, kiedy się dowiedziała, że zobaczy wyspy pod nowymi gwiazdami…

Matka wtedy już nie żyła, co znaczyło, że rządy w rezydencji całkowicie przejęła babka, natomiast ojciec, człowiek cichy i pracowity, nie miał dość determinacji, by toczyć z nią boje. Cudowny teleskop został zamknięty na klucz, ponieważ „młodej damie z dobrego domu nie przystoi oglądanie księżyców Jowisza, którego życie rodzinne jakże się różniło od tego, jakie wiedzie nasz drogi król!” Nic nie dały cierpliwe wyjaśnienia ojca Daphne, że Jowisza, rzymskiego boga, od Jowisza, największej planety Układu Słonecznego, dzieli co najmniej 36 milionów mil. Nie słuchała. Nigdy nie słuchała. I albo trzeba było się z tym pogodzić, albo zdzielić ją w łeb toporem, ale ojciec nie robił takich rzeczy, chociaż jeden z jego przodków zrobił kiedyś coś straszliwego księciu Norfolk rozpalonym do czerwoności pogrzebaczem.

Wizyty w Towarzystwie Królewskim zostały zakazane z uwagi na to, że naukowcy to banda nicponi, którzy zadają tylko niemądre pytania, i tyle. Ojciec przyszedł i przeprosił ją za to, co było okropne.

Istniały jednak inne możliwości badania wszechświata…

Jedną z zalet bycia spokojną dziewczynką w bardzo dużym domu jest to, że przy odrobinie wysiłku można stać się niewidzialną dla innych, i to zdumiewające, ile rzeczy można podsłuchać, kiedy jest się grzeczną dziewczynką, która pomaga w kuchni przy wycinaniu różnych kształtów z surowego ciasta. Na herbatkę ciągle wpadali dostawcy albo robotnicy z majątku, albo przyjaciółki kucharki na pogaduszki. Cały sekret w tym, żeby nosić we włosach wstążki i biegać w podskokach. Wszyscy się na to nabierali.

Ale niestety nie babka, która skończyła z jej wizytami na dole, gdy przejęła prowadzenie domu.

— Dzieci należy widzieć, ale nie jak podsłuchują! — oznajmiła. — Już cię tu nie ma! W tej chwili!

I tak to się skończyło. Ermi… Daphne większość czasu spędzała na haftowaniu w swoim pokoju. Szycie — pod warunkiem że nie zajmowano się nim w celu wykonania czegoś pożytecznego — było jedną z niewielu rzeczy, którymi dziewczyna „mająca kiedyś zostać damą” mogła wypełniać czas, przynajmniej tak twierdziła babka.

A jednak nie zajmowała się tylko tym. Przede wszystkim znalazła starą windę do transportu posiłków z kuchni, której nie używano od czasów, kiedy w pokoju Daphne na ostatnim piętrze mieszkała siostra jej prababki i wszystkie posiłki trzeba było wciągać z kuchni pięć pięter wyżej. Daphne nie wiedziała zbyt wiele o tej staruszce, podobno jednak jakiś młodzian uśmiechnął się do niej w jej dwudzieste pierwsze urodziny, po czym od razu położyła się do łóżka z waporami — i już w nim została, wciąż cierpiąc na delikatne spazmy, aż te ją wykończyły, gdy miała osiemdziesiąt sześć lat, podobno dlatego, że jej ciało miało już dość nicnierobienia.

Od tamtej pory windy oficjalnie nie używano. Daphne odkryła jednak, że usunięcie kilku desek i naoliwienie kół pozwala ją wciągać i opuszczać, umożliwiając podsłuchiwanie w kilku pokojach. Winda stała się czymś w rodzaju dźwiękowego teleskopu badającego wewnętrzny system słoneczny obracający się wokół jej babki.

Daphne dobrze ją wyszorowała, raz i drugi, bo — fuj — skoro służące nie musiały wnosić po schodach na ostatnie piętro tacy z jedzeniem, nie zamierzały też — fuj — niczego znosić, łącznie z nocnikiem.

Było to pouczające doświadczenie, przysłuchiwanie się temu wielkiemu domostwu, gdy nie zdawało sobie z tego sprawy, ale zrozumienie go przypominało wysypanie na podłogę elementów układanki i próby odgadnięcia, co przedstawia, na podstawie tylko pięciu kawałków.

I właśnie kiedy przysłuchiwała się rozmowie dwóch służących o stajennym Albercie i o tym, jak bardzo był niesforny (najwyraźniej jednak ten stan rzeczy nie do końca im przeszkadzał i Daphne zaczynała bardzo mocno podejrzewać, że nie miał nic wspólnego z jego pracą przy koniach), usłyszała kłótnię w jadalni. Głos babki wcinał się w ucho jak diament w szkło, ojciec natomiast mówił spokojnym, bezbarwnym głosem, jak zawsze kiedy był bardzo zdenerwowany i nie chciał tego po sobie pokazać. Zanim udało jej się podciągnąć windę, żeby lepiej słyszeć, kłótnia najwyraźniej trwała już od jakiegoś czasu:

— …a ty skończysz w kotle ludożerców! — To było charakterystyczne brzmienie babcinego głosu.

— Ludożercy zwykle opiekają mięso, matko, a nie gotują. — A to z pewnością był spokojny głos ojca, który w trakcie rozmowy z matką zawsze sprawiał wrażenie, jak gdyby strasznie zależało mu na tym, żeby nie podnieść wzroku znad gazety.

— I rozumiem, że to ma mnie uspokoić?

— Raczej nie, matko, ale przynajmniej będzie zgodne z prawdą. A zresztą z tego, co nam wiadomo, nigdy nie słyszano, żeby na Niedzielnych Wyspach Krzyżowych ugotowano kogoś al fresco, bez względu na rodzaj naczynia.

— Nie rozumiem, dlaczego musisz jechać na drugi koniec świata. — Teraz babka zmieniała kierunek ataku.

— Ktoś musi pilnować interesów naszego kraju.

— Ale dlaczego, bądź łaskaw mi wyjaśnić.

— O Boże, matko. Dziwię ci się. Chodzi o naszą ojczyznę.

— Pamiętaj jednak, że tylko sto trzydzieści osiem osób musi umrzeć, byś został królem!

— Wciąż mi to powtarzasz, matko, chociaż ojciec zawsze uważał, że nasze prawa do tronu są wątpliwe, kiedy pomyśli się o tym, co się wydarzyło w 1421. Tak czy inaczej, w oczekiwaniu na ten zupełnie nieprawdopodobny pomór, mogę równie dobrze zrobić coś pożytecznego w służbie imperium.

— Ale czy tam jest towarzystwo? — Babka potrafiła jak mało kto wymówić coś z naciskiem. Przez „towarzystwo” rozumiała osoby bogate lub wpływowe, a najlepiej i takie, i takie. Chociaż nie bogatsze i nie bardziej wpływowe od niej.

— No cóż, jest biskup… ponoć bardzo przyzwoity jegomość. Porusza się kajakiem i mówi miejscowym językiem jak tubylec. Nie nosi obuwia. Jest jeszcze McRather, zawiaduje portem. Uczy miejscowych chłopców gry w krykieta. No właśnie, mam zabrać kilka kijów. I oczywiście często będą przypływały do nas statki, więc jako gubernator będę musiał zadbać o rozrywkę dla oficerów…

— Porażeni słońcem szaleńcy, nagie dzikusy…

— Właściwie to noszą nagolenniki.

— Co? Co? O czym ty mówisz? — Kolejną cechą babki było przekonanie, że rozmowa polega na słuchaniu jej przez drugą osobę, toteż nawet najłagodniejsze wtrącenia wydawały jej się jakimś dziwacznym, zdumiewającym odwróceniem naturalnego porządku, jak latające świnie. Była zaskoczona.

— Nagolenniki — wyjaśnił uprzejmie — i inne ochraniacze. McRather twierdzi, że myli im się uderzanie w bramkę z uderzaniem wybijającego.

— No niech ci będzie, w takim razie porażeni słońcem szaleńcy i półnagie dzikusy, do tego Królewska Marynarka Wojenna. I naprawdę sądzisz, że pozwolę wnuczce narażać się na te wszystkie niebezpieczeństwa?

— Królewska Marynarka Wojenna nie jest zbyt groźna.

— Powiedzmy, że będzie się chciała wydać za marynarza!

— Jak ciocia Pathenopa?

Daphne mogła sobie wyobrazić lekki uśmieszek na twarzy ojca, który zawsze denerwował jego matkę, jak zresztą praktycznie wszystko inne.

— To był kontradmirał! — odburknęła babka. — A to nie to samo!

— Matko, nie ma się o co awanturować. Powiedziałem już królowi, że jadę. Ermintruda dołączy do mnie za miesiąc lub dwa. Dobrze nam zrobi taki wyjazd na jakiś czas. Ten dom jest zbyt wielki i zimny.

— Jednakowoż zabraniam…

— Czujemy się też w nim zbyt samotni. Łączy się z nim zbyt wiele wspomnień! Stłumione śmiechy, niesłyszalne kroki, bezszelestne echa, za dużo ich tutaj od chwili, kiedy ucichły! — Słowa dudniły jak grzmoty burzy. — Podjąłem decyzję i nic jej nie zmieni, nawet ty! Poprosiłem, żeby przysłano do mnie córkę, gdy tylko się urządzę. Rozumiesz? Myślę, że moja córka zrozumie! I może na drugim końcu świata jest miejsce, gdzie nie słychać tamtych krzyków, a ja zdobędę się na udzielenie Bogu rozgrzeszenia!

Usłyszała, jak podchodzi do drzwi, gdy strumienie łez spotkały się na jej podbródku i skapywały na koszulę nocną.

Babka powiedziała:

— A co ze szkołą dla dziecka, jeśli wolno zapytać?

Jak jej się to udawało? Jak mogła wyskoczyć z czymś takim, kiedy srebra stołowe i żyrandole wciąż pobrzękiwały echem jego słów. Czyżby nie pamiętała trumien?

Może pamiętała. Może wydawało jej się, że syna trzeba zakotwiczyć. To wtedy zadziałało, bo zatrzymał się z ręką na klamce i odpowiedział głosem, który prawie nie drżał.

— Będzie miała korepetytora w Port Mercia. To dobrze jej zrobi, poszerzy horyzonty. Widzisz? Pomyślałem o tym.

— Wiesz, że to nie przywróci im życia. — Cała babka. Wstrząśnięta Daphne zasłoniła dłonią usta. Jak ta kobieta mogła być tak… głupia?

Wyobrażała sobie twarz ojca. Usłyszała, jak podchodzi do drzwi jadalni i otwiera je. Czekała na trzaśnięcie, ale to nie byłoby podobne do ojca. Szybkie i ciche stuknięcie zamykanych drzwi w jej głowie zabrzmiało głośniej niż jakiekolwiek trzaśnięcie.

W tym momencie Daphne obudziła się, zadowolona, że tak się stało. Poszerzony horyzont czerwienił się, lecz niebo powyżej pełne było gwiazd; zesztywniała do kości i czuła się, jakby nigdy w życiu niczego nie jadła. Dobrze się zresztą składało, bo z kotła dolatywał rybny, korzenny zapach, od którego do ust napłynęła jej ślinka.

Chłopak stał niedaleko z dzidą w ręku, spoglądając w stronę morza. Ledwo go widziała w świetle ognia.

Wcześniej dorzucił do ogniska. Polana szumiały, trzeszczały i eksplodowały parą, posyłając ku niebu gęstą chmurę dymu i pary wodnej. Strzegł plaży. Przed czym? To była prawdziwa wyspa, dużo większa od wielu, które widziała w czasie podróży. Niektóre składały się jedynie z piaszczystego brzegu i rafy. Czy w promieniu stu mil ktoś ostał się przy życiu? Czego on się boi?

* * *

Mau wpatrywał się w morze. Było tak płaskie, że przez całą noc widział odbijające się w nim gwiazdy.

Gdzieś tam z krańca świata nadlatywało ku niemu jutro. Nie miał pojęcia, jaki przybierze kształt, obawiał się go jednak. Mieli żywność i ogień, ale to za mało. Potrzebna jest woda, żywność, schronienie i broń — mawiali ludzie. I uważali, że nic więcej im nie trzeba, bo przyjmowali za coś pewnego rzecz najważniejszą. Trzeba też mieć miejsce, które uważa się za swoje.

Nigdy nie liczył ludzi na wyspie. Było ich… w sam raz. W sam raz, żeby poczuć się częścią czegoś, co widziało wiele dni wczorajszych i ujrzy wiele dni jutrzejszych, z zasadami, które wszyscy znali i które się sprawdzały, bo wszyscy je znali do tego stopnia, że stawały się częścią tego, jak żyli. Ludzie rodzili się i umierali, ale Nacja miała trwać wiecznie. Brał udział w długich wyprawach ze swymi wujami — setki mil — ale Nacja zawsze tam była, gdzieś za horyzontem, czekała na jego powrót. On to czuł.

Co ma zrobić z dziewczyną-duchem? Może przypłyną po nią spodniowcy? A wtedy zostawi go i znów zostanie sam. To byłoby straszne. Nie przerażały go duchy, przerażały go wspomnienia. A może to jedno i to samo? Jeśli kobieta wydeptuje codziennie tę samą ścieżkę do wodospadu, żeby napełnić kalebasę, czy ścieżka ją pamięta?

Kiedy Mau zamykał oczy, wyspa wypełniała się ludźmi. Czy pamiętała ich kroki i twarze i teraz wkładała mu je do głowy? Praojcowie powiedzieli, że on jest Nacją, ale to nie mogła być prawda. Wielu może stać się jednością, lecz jeden nie może się stać wieloma. Będzie o nich jednak pamiętał, więc jeśli przybiją tu ludzie, opowie im o Nacji, a ta znów ożyje.

Cieszył się z obecności dziewczyny. Bez niej zanurzyłby się w mrocznej toni. Słyszał szepty, gdy zanurkował za nią w tamtym wrzasku srebrnych bąbelków. Jakże łatwo było dać posłuch podstępnym słowom Locahy i zanurzyć się w czerni, ale wtedy i ona by utonęła.

Nie zamierzał zostawać tu sam. Nie mógł do tego dopuścić. Sam na sam z głosami dawno zmarłych starców, którzy cały czas wydają mu rozkazy i nigdy go nie słuchają? O nie.

Nie… zostaną tu we dwójkę, a on nauczy ją swojego języka, żeby oboje pamiętali, żeby mogli powiedzieć, gdy przybędą inni: Kiedyś żyło tu wielu, a potem przyszła wielka fala.

Usłyszał, jak dziewczyna-duch się porusza, i wiedział, że na niego patrzy. Wiedział jeszcze jedno — że zupa pachnie smakowicie, a on tylko dla siebie pewnie by jej nie upichcił. Powstała z białej ryby złowionej przy rafie, garści skorupiaków, imbiru z Zakątka Kobiet i drobno posiekanego taro, żeby nadać jej wyrazistego smaku.

Pomagając sobie kilkoma gałęziami, zsunął kociołek z ognia i podał dziewczynie połówkę dużej muszli, żeby użyła jej jako łyżki.

I to było… zabawne, głównie dlatego, że oboje musieli dmuchać na zupę, żeby ostygła, poza tym dziewczyna wyglądała na mocno zaskoczoną, że on wypluwa ości do ogniska, gdy ona starannie odkasływała je do falbaniastego kawałka materiału zesztywniałego od soli i piasku. Jedno z nich zaczęło chichotać, a może oboje jednocześnie, i po chwili Mau śmiał się już tak bardzo, że nie mógł w ogóle wypluć następnej ości, zamiast tego odkaszlnął ją do dłoni z tym samym cichym odgłosem, czymś w rodzaju „a-hu”, przez co dziewczyna o mało się nie udławiła. Udało jej się jednak powstrzymać od śmiechu na tyle długo, żeby podjąć próbę wyplucia ości, co zupełnie jej nie wychodziło.

Nie wiedzieli, dlaczego te rzeczy są dla nich tak śmieszne. Czasem się śmiejemy, bo nie mamy już siły na płacz. Czasem się śmiejemy, bo zasady poprawnego zachowania przy stole na plaży wydają się zabawne. A czasem się śmiejemy, bo żyjemy, chociaż nie powinniśmy.

A potem położyli się i oglądali niebo, gdzie po wschodniej stronie iskrzyła żółtobiała gwiazda Powietrza, a ognisko Imo czerwieniło się mocno nad ich głowami, i sen natarł na nich jak fala.

* * *

Mau otworzył oczy.

Świat rozbrzmiewał śpiewem ptaków. Słychać go było wszędzie, wszelkiego rodzaju dźwięki, od charkotu ptaków Praojców wymiotujących resztki z poprzedniej nocy do — z kierunku niższego lasu — czegoś, czego tak naprawdę nie powinno się zaliczać do ptasich treli, bo brzmiało: „Polly chce figę, ty stary nawiedzony dewocie! Uaark! Pokaż gacie!”

Usiadł.

Dziewczyna gdzieś zniknęła, ale jej dziwne, pozbawione palców ślady prowadziły do niższego lasu.

Mau zajrzał do glinianego garnka. Niewiele zostało po wyskrobaniu z niego muszlami resztek zupy, ale kiedy spali, coś małego wylizało garnek do czysta.

Mógł dzisiaj znowu zabrać się do oczyszczania pola. Można będzie więcej zasiać, żeby…

PRZYWRÓĆ KOTWICE BOGÓW! ODŚPIEWAJ PIEŚNI!

No tak… Do tej pory dzień był udany, na swój straszny sposób.

Kotwice bogów… cóż, były rzeczami. Gdy o nie pytał, słyszał w odpowiedzi, że jest za mały i nie zrozumie. Mau wiedział tylko, że nie pozwalały bogom odlecieć do nieba. Oczywiście bogowie i tak mieszkali w niebie, ale pytanie o to było niemądre. Bogowie mogą przebywać, gdzie chcą. Ale tak się jakoś działo, że z powodów, które były całkowicie jasne, przynajmniej dla kapłanów, bogowie pozostawali w pobliżu kotwic i przynosili szczęście ludziom.

Więc którzy bogowie sprowadzili wielką falę i cóż to za szczęście?

Wielka fala już kiedyś przyszła, tak twierdzili wszyscy. Pojawiła się w historiach o „czasach, kiedy wszystko wyglądało inaczej i księżyc nie był taki sam”. Starsi tłumaczyli to tym, że ludzie źle postępowali, ale starcy zawsze tak mówią. Fale przychodziły, ludzie umierali, a bogów nic to nie obchodziło. Dlaczego Imo, który stworzył wszystko i był wszystkim… Czy stworzyłby bezużytecznych bogów? — no i proszę, z owej ciemności we wnętrzu Mau nadleciała kolejna myśl,której jeszczekilka dni temu nie potrafiłby ująć, tak niebezpieczna, że chciał ją wyrzucić z głowy jak najszybciej.

Co musi zrobić z kotwicami bogów? Ale Praojcowie nie odpowiadali na pytania. Na całej wyspie było wiele kamieni bogów, z gliny i drewna. Ludzie stawiali je w najróżniejszych celach, żeby bogowie mieli w opiece chore dziecko albo zapewnili obfite zbiory. A ponieważ przesunięcie kamienia przynosiło straszliwego pecha, nikt tego nie robił. Zostawiano je, by rozpadły się w sposób naturalny.

Widywał je tak często, że przestał je zauważać. Wielka fala musiała przemieścić ich setki i zmyła je z lądu. Jak miał je teraz przywrócić?

Spojrzał na plażę. Większość gałęzi i połamanych drzew już sprzątnął i po raz pierwszy zauważył, czego brakuje.

W osadzie stały trzy specjalne kamienie — kotwice bogów. Teraz trudno było mu sobie przypomnieć, gdzie dokładnie się znajdowały, ale z pewnością nie było ich tam teraz. Kotwice były dużymi kostkami z białego kamienia, zbyt ciężkimi, by mógł je unieść jeden mężczyzna, ale fala połamała nawet pale domów i przerzuciła przez lagunę bryły korala wielkości dorosłego człowieka. Poradziłaby sobie z kamiennymi blokami, bez względu na to, co przytrzymywały niczym kotwice…

Zaczął iść wzdłuż plaży, mając nadzieję zobaczyć znaki prowadzące go do któregoś z kamieni zakopanego w piasku. Nic takiego nie zobaczył. Zauważył natomiast kamień bogów na dnie laguny, woda stała się bowiem teraz nieco bardziej przejrzysta. Zanurkował, żeby go stamtąd wyciągnąć, był jednak tak ciężki, że wydobycie go z wody wymagało kilku podejść. Laguna została wymyta przez wielką falę i na jej zachodnim krańcu dno dość gwałtownie opadało. Musiał ciągnąć kamień, od czasu do czasu go puszczając, żeby wypłynąć na powierzchnię i zaczerpnąć powietrza, aż znalazł miejsce na tyle płytkie, żeby spróbować wynieść go na plażę. I oczywiście z jakiegoś magicznego powodu, którego nikt nie rozumiał, kamień ważył więcej poza wodą; kiedy Mau wytoczył go w końcu na piasek, brakowało mu tchu.

Pamiętał ten kamień. Stał przy domu wodza. To ten z wyrzeźbionym na nim dziwnym stworzeniem. Miało cztery nogi, jak świnia, ale znacznie dłuższe, i głowę jak elas-gi-nin. Ludzie zwali go Wiatrem i przed wypłynięciem w daleki rejs przynosili mu ryby i piwo dla boga Powietrza. Ptaki, świnie i psy zabierały ryby, a piwo wsiąkało w piasek, ale nie miało to żadnego znaczenia. Liczył się duch tych ryb i duch tego piwa. Tak mówiono.

Mau znowu zanurkował. Laguna była w strasznym stanie. Fala rozrzuciła wszędzie bryły korala wielkości chaty, a także przebiła w rafie nową wyrwę. Zauważył tam coś białego.

Zbliżając się, zobaczył, jak szeroka jest ta nowa wyrwa. Zmieściłoby się w niej bokiem dziesięcioosobowe kanu.

Kolejny kamień bogów znajdował się tuż pod jego stopami. Mau zanurkował i uciekła przed nim ławica srebrnych rybek.

Ach, to Ręka, kotwica boga Ognia. Ta była mniejsza, ale znajdowała się głębiej i dalej od plaży. Ponad godzinę zajęło mu wydarcie jej morzu — poruszał się krótkimi, powolnymi susami po białym piasku.

Dostrzegł kolejny kamień w nowej wyrwie, gdzie morze kłębiło się niebezpiecznie. To była pewnie Woda i w tej samej chwili Mau pomyślał, że Woda zabrała ostatnio zbyt wiele ofiar. Woda mogła poczekać.

ZBIERZ KAMIENIE I PODZIĘKUJ POKORNIE, INACZEJ ŚCIĄGNIESZ NA NACJĘ NIESZCZĘŚCIE! — grzmieli w jego głowie Praojcowie.

Jak oni dostawali się do jego umysłu? Skąd wiedzieli o różnych rzeczach? I dlaczego niczego nie rozumieli?

Nacja była kiedyś silna. Istniały większe wyspy, ale leżały daleko i nie miały tak korzystnych warunków. Były za suche albo zbyt wietrzne, albo nie miały dość ziemi uprawnej, albo położone były w miejscu, gdzie płynęły niekorzystne prądy i połowy były słabe, albo za blisko Najeźdźców, którzy ostatnio zapuszczali się coraz dalej.

Nacja natomiast miała górę, a także słodką wodę przez cały rok. Można tu było uprawiać wiele warzyw, które na większości wysp nie rosły. Było też mnóstwo dzikich świń i tropikalnego ptactwa. Uprawiano korzenie szalejowca i mieszkańcy posiedli tajemnicę warzenia piwa. Mogli zajmować się handlem. Stąd się wzięły paciorki jadeitu, dwa stalowe noże, trójnożny kocioł i materiał z daleka. Nacja była bogata i silna i niektórzy mówili, że to dzięki kotwicom z białego kamienia. Na innych wyspach nie było takich kamieni. Nacja ma szczęście, powtarzano.

I teraz kręcił się po tej wyspie chłopiec, starał się, jak mógł, ale wiecznie coś mu nie wychodziło.

Rzucił blok zwany Ręką na piasek przy ognisku. Ludzie zostawiali coś na kotwicy Ręki, jeśli pragnęli powodzenia podczas polowania lub wojny. Jeśli im się poszczęściło, dobrze było też ofiarować coś po powrocie.

Akurat teraz Mau ofiarował mu swój tyłek. Wyłowiłem cię z wody, pomyślał. Ryby nie zostawiałyby ci darów! Wybacz więc, jeśli ofiaruję ci swoje zmęczenie. Słyszał wściekłość Praojców, ale próbował ich zignorować.

Podziękuj bogom, inaczej ściągniesz nieszczęście, pomyślał. Czym teraz byłoby nieszczęście? Co takiego mogliby mu zrobić bogowie, co byłoby gorsze od tego, co już zrobili? Fala złości niczym żółć wezbrała w nim i poczuł, jak otwiera się w nim otchłań mroku. Czy ludzie wzywali bogów, kiedy runęła na nich wielka fala? Czy jego rodzina uczepiła się tych kamieni? Czy bogowie patrzyli na nich, gdy ludzie próbowali wspiąć się wyżej? Czy śmiali się z nich?

Zaszczękał zębami. Zrobiło mu się zimno pod gorącym słońcem. Ale jego głowę wypełnił ogień, podpalając myśli.

— Słyszeliście ich krzyki? — zawołał do pustego nieba. — Patrzyliście na nich? Pozwoliliście, żeby zabrał ich Locaha! Nie będę wam dziękował za życie. Mogliście ich oszczędzić!

Usiadł na Ręce, trzęsąc się ze złości i strachu.

Odpowiedź nie nadeszła.

Spojrzał w niebo. Nie pojawiły się burzowe chmury, nie zanosiło się na to, że zaraz spadnie deszcz węży. Zerknął na niebieski paciorek na przegubie. Podobno działał tylko za dnia. Czy kiedy spał, wstąpił w niego demon? Bo chyba tylko demon mógł podsunąć mu takie myśli!

Ale przecież miał rację.

A może ja w ogóle nie mam duszy, może ta ciemność we mnie to moja martwa dusza… Siedział skulony, czekając, aż minie drżenie. Musiał wypełnić myśli codziennymi sprawami, o tak. Wtedy będzie bezpieczny.

Siedział, patrzył na pustą plażę i myślał: Powinienem zasadzić palmy kokosowe, wiele z nich zmyła fala. I pandany, zasadzę też i je, żeby dawały cień. Nie brzmiało to zbyt demonicznie. Ukazała mu się wizja tego, jak to miało wyglądać, nałożona na potworne pobojowisko, w jakie zamieniła się plaża, a pośrodku tego obrazu zamajaczyła biała kropka. Mau zamrugał i okazało się, że nadchodzi dziewczyna-duch. Ubrana była na biało i trzymała nad głową coś białego i okrągłego, żeby osłonić się przed słońcem, a może żeby nie być widoczną dla bogów.

Na jej twarzy malowało się zdecydowanie, a pod ramieniem, które nie dzierżyło osłony przeciwsłonecznej, Mau zauważył coś, co wyglądało na klocek drewna.

— Dzień dobry, Mau — przywitała się.

— Daphne — wypowiedział jedyne słowo, którego był pewien.

Spojrzała znacząco na kamień, na którym siedział, i odkaszlnęła cicho. Potem jej twarz mocno się zaróżowiła.

— Bardzo przepraszam — powiedziała. — To w końcu ja jestem źle wychowana! Posłuchaj, musimy się jakoś porozumiewać i wpadłam na pewien pomysł, bo zauważyłam, że zawsze przyglądasz się ptakom…

Klocek drewna… nie był klockiem. Rozdzielił się, kiedy Daphne pociągnęła z jednej strony. W środku przypominał liście papierośli, które rozpłaszczono, zamiast je skręcić. Widniały na nich jakieś znaki. Mau nie umiał ich odczytać, ale Daphne przesunęła po nich palcem i powiedziała głośno:

— Ptaki Wielkiego Południowego Oceanu Pelagialnego,

pułkownik H. J. Hookwarm.

Z szesnastoma ręcznie kolorowanymi ilustracjami autora.

Potem przerzuciła płachtę…

Mau wydał stłumiony okrzyk. Jej słowa nie miały w jego uszach żadnego sensu, ale znał mowę obrazów… Ujrzał ptaka Praojców! Tam, na papierze! Wyglądał jak prawdziwy! W cudownych kolorach! Nikt na wyspie nie stworzył takich kolorów i nigdy takimi nie handlowano. Rysunek wyglądał, jakby ktoś przeniósł na papier żywego ptaka!

— Jak to się robi? — zapytał.

Dziewczyna z Daphne postukała w rysunek palcem.

— Pantalonowiec! — powiedziała. Spojrzała wyczekująco na Mau, a potem wskazała na usta i wykonała kciukiem i palcem wskazującym gest przypominający kłapanie.

Co to może znaczyć, zastanawiał się Mau.

— Chcę zjeść krokodyla?

— Paaan-taaaa-lo-nooo-wiec — powtórzyła, bardzo powoli.

Myśli, że jestem małym dzieckiem, pomyślał Mau. Tak się rozmawia z dziećmi, kiedy chcemy, żeby zro-zu-mia-ły. Chce, żebym to powiedział!

— Pannnn-taaaa-loooo-no-wieeeec — powiedział.

Dziewczyna uśmiechnęła się, jak gdyby wykonał właśnie niezłą sztuczkę, i wskazała na mocno opierzone łapy ptaka.

— Pantalony — powiedziała i tym razem wskazała na swoje falbaniaste spodnie wystające spod podartej spódnicy. — Pantalony!

Dobra, wygląda na to,że „pantalonowiec” to inaczej „ptakspodniowiec”, pomyślał Mau. Te falbaniaste nogawki rzeczywiście wyglądały jak dziwne pierzaste łapy ptaka. Ale pomyliła nazwę!

Znowu wskazał na rysunek i powiedział tonem, jakby przemawiał do małego dziecka:

— Ptak Praaa-oooooj-ców!

— Praojców? Mau kiwnął głową.

— Praojców? — Dziewczyna wciąż wyglądała naoszołomioną.

Oj. Trzeba będzie jej pokazać. Nie zamierzał przetaczać wielkiego głazu dla nikogo, ale…

Dał niezłe przedstawienie. Głaskał się po niewidzialnej długiej brodzie, kuśtykał, wspierając się na nieistniejącej lasce, mamrotał ze złością, grożąc w powietrzu palcem i — z tego był najbardziej dumny — próbował żuć twardy kawałek wieprzowiny niewidzialnymi brakującymi zębami. Widział, jak jedzą starzy ludzie, i postarał się, żeby jego usta wyglądały jak dwa szczury próbujące uciec z worka.

— Starzec? — krzyknęła Daphne. — Ach tak! Zabawne! Ptak-starzec! Rozumiem, co chcesz mi powiedzieć! One zawsze wyglądają na strasznie zirytowane!

Potem sprawy potoczyły się bardzo szybko — z wykorzystaniem piasku, patyka, kilku kamyczków i talentu aktorskiego. Niektóre rzeczy były proste, jak łódź, słońce i woda. Z liczbami też im poszło nie najgorzej, po pewnym falstarcie (jeden kamyczek, prócz tego, że jest kamyczkiem, jest jeden). Mocno się napracowali. Ptak, duży ptak, mały ptak, fruwający ptak… Gniazdo! Jajko!

Ogień, gotować, jeść, dobre, niedobre (dobre to uśmiech po zademonstrowaniu czynności jedzenia, niedobre to mało wytworne, ale realistyczne odegranie przez Daphne wymiotów). Poznali „tutaj” i „tam”, i coś, co prawdopodobnie miało znaczyć „to jest” lub „tu jest”. Mau nie miał pewności co do wielu z tych rzeczy, ale przynajmniej był to dla nich początek… czegoś.

Znowu piasek. Mau narysował ludzika i powiedział „człowiek”.

— Człowiek — powtórzyła Daphne i wzięła od niego patyk. Narysowała drugą postać, tym razem z grubszymi nogami.

Mau pomyślał o tym.

— Człowiek pantalonowiec? — spróbował.

— Spodniowiec — powiedziała dobitnie Daphne.

Co to znaczy, zastanawiał się Mau. Tylko spodniowcy są prawdziwymi ludźmi? Ja nie noszę spodni. Bo i po co? Jak niby miałbym w nich pływać?

Wziął patyk i nakreślił na piasku kobietę, wyglądała jak ludzik obok, ale miała spódniczkę z plecionej papierośli, a do tego dwa koła z kropkami pośrodku. Nad spódniczką.

Patyk został mu wyrwany z ręki i Daphne pośpiesznie narysowała nową postać. Była to prawdopodobnie kobieta, ale prócz spódnicy miała na sobie coś jeszcze, też jakby spódnicę, lecz zakrywającą górną część ciała, tak że wystawały tylko ramiona i głowa. Dziewczyna wbiła patyk w piasek i skrzyżowała buńczucznie ręce, zaczerwieniona.

Ach tak. Jest zupełnie jak wtedy, zanim jego starsza siostra zamieszkała w chacie niezamężnych dziewcząt. Nagle wszystko, co mówił i robił, było złe, a on nie wiedział dlaczego. Ojciec tylko się roześmiał, kiedy mu o tym opowiedział, i zapewnił go, że kiedyś zrozumie i że teraz najlepiej schodzić jej z drogi.

Cóż, teraz było to niemożliwe, chwycił więc patyk i spróbował, najlepiej jak umiał, dorysować drugą spódnicę swojej kobiecie. Nie wyszło mu to najlepiej, ale spojrzenie Daphne podpowiedziało mu, że zrobił rzecz słuszną, cokolwiek to było.

Coś się jednak popsuło. Fajnie było bawić się słowami i obrazkami — ta gra pochłonęła go bez reszty i nie dopuszczała wizji o ciemnej wodzie. Teraz jednak trafił na zasadę, której nie rozumiał, i świat na nowo stał się taki jak wcześniej.

Kucnął na piasku i spojrzał w stronę morza. Potem zerknął na mały niebieski paciorek na przegubie. Ach tak… do tego nie miał duszy. Jego chłopięca dusza zniknęła razem z wyspą i teraz nigdy już nie zdobędzie duszy mężczyzny. Był jak niebieski krab pustelnik biegnący od jednej skorupy do drugiej, tymczasem wielką skorupę, którą, jak mu się zdawało, widział, już zabrano. W każdej chwili mogła go chwycić kałamarnica, tylko że w jego przypadku to nie będzie kałamarnica, lecz jakiś demon albo duch. Wniknie do jego głowy i przejmie nad nim władzę.

Znowu zaczął rysować na piasku, tym razem małe postaci — mężczyzn i… tak… kobiety, kobiety, jakie pamiętał, niezasłonięte kobiety spodniowców, i drobniejsze figurki, ludzi wszelkich rozmiarów, wypełniających piasek życiem. Narysował psy, kanu i chaty, i…

…narysował wielką falę. Wydawało mu się, że patyk zrobił to sam. Była wspaniała, gdyby nie wiedzieć, czego dokonała.

Przesunął się trochę dalej i narysował jednego ludzika z dzidą spoglądającego w stronę płaskiego horyzontu.

— Myślę, że narysowałeś smutek — odezwała się za nim dziewczyna. Łagodnie wyjęła patyk z jego dłoni i narysowała drugą postać obok tej pierwszej. Trzymała w ręku przenośny dach i była ubrana w pantalony. Teraz dwie postaci wpatrywały się w bezmiar oceanu.

— Smutek — powtórzył Mau. — Smuuu tek. — Bawił się tym słowem. — Sssssssmu teeeek. — Brzmiało jak spadająca fala. Dzięki niemu można było usłyszeć w myślach mroczną toń. I nagle…

— Kanu! — zawołała Daphne.

Mau rozejrzał się po plaży, z głową wciąż przepełnioną smutkiem. Jakie kanu? Kanu już przerabiali, kilka godzin temu, prawda? Kanu mieli już omówione!

I wtedy zobaczył je, czteroosobowe kanu przepływające przez rafę. Ktoś próbował nim sterować i szło mu to całkiem nieźle, chociaż woda w nowej wyrwie kłębiła się i wirowała, a taka łódź potrzebowała co najmniej dwóch osób, żeby nad nią zapanować.

Mau dał nura do laguny. Kiedy się wynurzył, zauważył, że samotny wioślarz traci już kontrolę; przerwa w rafie była rzeczywiście wystarczająco szeroka, żeby mogło przez nią przepłynąć bokiem czteroosobowe kanu, ale każde kanu, które spróbowałoby dokonać czegoś tak głupiego podczas przypływu, czekała szybka wywrotka. Mau brnął dalej przez spienioną wodę, spodziewając się w każdej chwili, że kanu się rozbije.

Wynurzył się po tym, gdy przetoczyła się nad nim wysoka fala, i teraz wioślarz usiłował oddalić kanu od poszarpanych brzegów rafy. Był starszym mężczyzną. Ale nie był sam. Mau usłyszał płacz dziecka dobiegający z dna łodzi.

Kolejny silny prąd obrócił kanu i Mau uchwycił się burty. Przygniotło go do rafy, nim kanu znów się obróciło, kiedy jednak spróbowało po raz drugi go zmiażdżyć, był na to przygotowany i tuż przed trzaśnięciem łodzi o rafę podciągnął się i wskoczył do środka.

Ktoś jeszcze leżał pod kocem w kołyszącym się kanu. Nie zwracał na nich uwagi, tylko chwycił wiosło i zanurzył je w wodzie. Starzec miał trochę oleju w głowie, bo próbował oddalić kanu od skał, gdy Mau starał się przesuwać je w stronę plaży. Panika w niczym by tu nie pomogła; kanu trzeba było po prostu wydobyć ze skłębionej kipieli po kilka centymetrów naraz, długimi, cierpliwymi pociągnięciami wiosła, co stawało się łatwiejsze, kiedy minęło się największy wir, aż nagle kanu znalazło się na spokojniejszych wodach i od tej pory poruszało się szybko. Mau trochę się rozluźnił, ale nie za bardzo, bo nie był pewien, czy starczy mu sił, żeby znów wprawić je w ruch, gdyby się zatrzymało.

Wskoczył do wody, gdy kanu dobijało do plaży, i udało mu się wciągnąć je na piasek.

Mężczyzna o mało nie wypadł — i próbował podnieść drugą osobę spod koca. Kobietę. Ze starca została sama skóra i kości, przy czym dużo więcej kości niż skóry. Mau pomógł mu przenieść kobietę i dziecko do ogniska i położyć ich na kocu. Początkowo myślał, że kobieta nie żyje, ale drżały jej usta.

— Potrzebuje wody — wycharczał starzec — a dziecko mleka! Gdzie są wasze kobiety? One będą wiedzieć!

Nadbiegła Daphne z podskakującym parasolem.

— Ojej, biedactwa! — zawołała.

Mau odebrał dziecko kobiecie, która podjęła słabowitą i żałosną próbę zatrzymania go przy sobie, i przekazał je dziewczynie.

Gdy pobiegł do strumienia, usłyszał za sobą: „Ojej, ale śliczniusi… a fuj!” Wrócił z dwiema łupinami orzecha kokosowego napełnionymi po brzegi wodą, którawciąż miała posmak popiołu.

— Gdzie reszta kobiet? — dopytywał się starzec, gdy Daphne trzymała ociekające niemowlę jak najdalej od siebie i rozpaczliwie rozglądała się za miejscem, gdzie mogłaby je położyć.

— Jest tylko ona — odparł Mau.

— Ale to kobieta spodniowców! To nie są normalni ludzie! — oburzył się starzec.

Dla Mau była to nowina.

— Tutaj jesteśmy tylko my dwoje — poinformował. Starzec wyglądał na zawiedzionego.

— Toż to jest Nacja! — jęknął. — Kamienna wyspa, ukochana przez bogów! Pobierałem tu nauki kapłańskie. Wiosłując, cały czas myślałem: Nacja na pewno przetrwała! A tu zastaję tylko chłopca i przeklętą dziewczynę z niedopieczonego ludu.

— Niedopieczonego?

— Niczego cię nie nauczono? Imo stworzył ich najpierw, kiedy dopiero się uczył, ale trzymał ich za krótko na słońcu. I przekonasz się, że są tak dumni, iż zasłaniają się przed słońcem. Są też wyjątkowo głupi.

Mają więcej kolorów niż my, pomyślał Mau, ale nie powiedział tego na głos.

— Na imię mam Mau — oznajmił, wiedząc, że przynajmniej ta informacja nie doprowadzi do kłótni.

— Muszę porozmawiać z waszym wodzem. Biegnij do niego, chłopcze. Przekaż mu, jak się nazywam. Możliwe, że słyszał o kapłanie Atabie. — W tym ostatnim zdaniu pobrzmiewała nadzieja zmieszana ze smutkiem, jak gdyby starzec nie uważał tego za zbyt prawdopodobne.

— Nie ma wodza, nie ma go od dnia wielkiej fali. Sprowadziła tu dziewczynę spodniowców, a wszystkich innych… zabrała. Mówiłem już panu.

— Przecież to taka wielka wyspa!

— Nie sądzę, żeby fala się tym przejęła.

Dziecko zaczęło płakać. Daphne próbowała je utulić, nie przygarniając zbyt blisko, i próbowała je uciszać z zakłopotaną miną.

— No to może ktoś starszy… — zaczął Ataba.

— Nie ma nikogo — tłumaczył cierpliwie Mau. — Jestem tylko ja i dziewczyna spodniowców. — Zastanawiał się, ile razy jeszcze będzie musiał to powtórzyć, zanim starzec znajdzie odpowiednie miejsce dla tej wiadomości w swojej łysej łepetynie.

— Tylko ty? — spytał Ataba ze zdumieniem malującym się na twarzy.

— Proszę mi wierzyć, czasem ja też w to nie wierzę — rzekł Mau. — Wydaje mi się, że się obudzę i to wszystko okaże się tylko snem.

— Mieliście wspaniałe białe kotwice bogów — przypomniał starzec. — Sprowadzono mnie tutaj, żeby je obejrzeć, kiedy byłem małym chłopcem, i wtedy właśnie postanowiłem, że zostanę…

— Myślę, że powinnam oddać tego malucha jego mamie — stwierdziła szybko Daphne.

Mau nie zrozumiał słów, ale ton determinacji nie wymagał tłumaczenia. Dziecko darło się na całe gardło.

— Matka nie może go karmić — powiedział Ataba. — Znalazłem ją z dzieckiem na wielkiej tratwie zaledwie wczoraj. Było na niej jedzenie, ale nie chciała jeść, więc dziecko nie ma od niej pokarmu. Niedługo umrze.

Mau spojrzał na twarzyczkę rozwrzeszczanego niemowlęcia i pomyślał: Nie. Nie dzieje się.

Napotkał spojrzenie dziewczyny, wskazał na dziecko i poruszał szczękami jak przy jedzeniu.

— Zjadacie małe dzieci? — zapytała Daphne i zrobiła krok do tyłu.

Mau dosłyszał nutę przerażenia w jej głosie i trzeba było sporo pomysłowej gestykulacji, żeby zrozumiała, że nakarmione ma zostać dziecko.

— Co? — dopytywała się Daphne. — Nakarmić je? Czym?

No dobra, pomyślał Mau, dziecko płacze, a ja będę miał kłopoty, cokolwiek się stanie. Ale… nie dzieje się. Machnął niedbale w stronę jej płaskiej klatki piersiowej pod przybrudzonymi białymi falbankami.

Daphne zrobiła się czerwona jak burak.

— Co? Nie! Jak śmiesz! Trzeba… — Zawahała się. Nie miała tak naprawdę pewności co do tego, jako że cała jej wiedza na temat wypukłości z przodu oparta była na podsłuchanych, pełnych chichotów rozmowach służących, które wydawały jej się niewiarygodne, i na dziwnym wykładzie wygłoszonym przez jedną z ciotek, w którym często występowało wyrażenie „kiedy będziesz starsza”, a cała reszta brzmiała mało prawdopodobnie.

— Trzeba być po ślubie — oznajmiła stanowczo. Nie miało znaczenia, że jej nie rozumiał, poczuła się lepiej, gdy to powiedziała.

— Czy ona zna się na czymkolwiek? Rodziła dzieci? — pytał Ataba.

— Wątpię!

— W takim razie mleka nie będzie. Przyprowadź, proszę, inną kobietę, taką, która niedawno… Och. — Starzec zapadł się w sobie, gdy sobie przypomniał.

— Mamy jedzenie — poinformował Mau.

— Potrzebne jest mleko — odparł stanowczo mężczyzna. — Dziecko jest za małe, żeby je karmić czymś innym.

— Przynajmniej możemy znaleźć chatę dla matki, w Zakątku Kobiet na górze. Niedaleko stąd. Mogę tam rozpalić ognisko — zaoferował się Mau.

— Śmiesz wchodzić do Zakątka Kobiet? — Kapłan wyglądał na wstrząśniętego, ale po chwili się uśmiechnął. — Ach, rozumiem. Jesteś tylko chłopcem.

— Nie. Zostawiłem duszę chłopca za sobą. Myślę, że zabrała ją wielka fala.

— Zabrała zbyt wiele rzeczy — stwierdził Ataba. — Ale nie masz tatuaży, nawet Fali Zachodu Słońca. Nauczyłeś się pieśni? Nie? Nie wyprawiono uczty? Nie dostałeś duszy mężczyzny?

— Nic z tych rzeczy.

— I ten interes z nożem, kiedy…?

— Też nie — wtrącił szybko Mau. — Mam tylkoto. — Mau wyciągnął przegub.

— Niebieski jadeit? One chronią tylko przezkilka dni!

— Wiem.

— W takim razie niewykluczone, że za twoimi oczamiczai się demon albo mściwy duch.

Mau zastanowił się. Zgodził się co do tego.

— Nie wiem, co się czai za moimi oczami — powiedział. — Wiem tylko, że jest bardzo rozgniewane.

— Z drugiej strony uratowałeś nas — dodał starzec, uśmiechając się do niego nieco nerwowo. — Nie słyszałem nigdy o takim demonie. I mam nadzieję, że złożyłeś podziękowania bogom za ocalenie?

— Podziękowania? — zapytał Mau.

— Mogą wiązać z tobą jakieś plany — stwierdził pogodnie kapłan.

— Plany — powtórzył Mau głosem zimnym jak mroczna toń. — Plany? Ach, rozumiem. Ktoś musi przeżyć, żeby pochować resztę, o to chodzi? — Zrobił krok do przodu, miał zaciśnięte pięści.

— Nie znamy powodów wszystkiego, co się dzie… — zaczął Ataba, cofając się.

— Widziałem ich twarze! Niektórych powierzyłem ciemnej wodzie! Przywiązywałem małe kamienie do drobnych ciał. Fala zabrała wszystkich, których kocham, i wszystko, czym jestem, chcę wiedzieć dlaczego!

— Dlaczego fala cię oszczędziła? Dlaczego oszczędziła mnie? Dlaczego oszczędziła niemowlę, które rychło umrze? Dlaczego pada deszcz? Ile gwiazd jest na niebie? Nie możemy wiedzieć wszystkiego! Ciesz się, że bogowie darowali ci życie! — krzyczał starzec.

— Nie będę! Dziękując im za życie, dziękowałbym im za śmierć innych. Chcę znać powody. Chcę zrozumieć! Ale to niemożliwe, bo nie ma żadnych powodów. Coś się dzieje albo nie, i tyle!

Ryk gniewu Praojców w głowie Mau był tak głośny, że chłopak zdziwił się, dlaczego Ataba go nie usłyszał.

URĄGASZ BOGOM, CHŁOPCZE. NIC NIE WIESZ. DOPROWADZISZ DO UPADKU ŚWIATA. ZNISZCZYSZ NACJĘ. BŁAGAJ IMO O PRZEBACZENIE.

— Nie! Oddał świat w ręce Locahy! — krzyknął Mau. — Niech on prosi o przebaczenie umarłych. Niech prosi mnie o przebaczenie. Tylko mi nie mówcie, że mam dziękować bogom za życie i świadomość, że wszyscy inni nie żyją!

Ktoś potrząsał Mau, wydawało mu się jednak, że to przytrafia się komuś innemu, gdzieś daleko.

— Przestań! Przez ciebie dziecko znowu się rozpłakało!

Mau wpatrywał się w rozwścieczoną twarz Daphne.

— Dziecko, jedzenie — powiedziała z naciskiem. Przekaz był wyraźny, nawet jeśli Mau nie rozumiał poszczególnych słów.

Brała go za czarodzieja czy co? To kobiety karmią niemowlęta, wszyscy o tym wiedzą! Na wyspie nie ma mleka. Nie rozumie tego? Nie ma… Przerwał, bo w jego wzburzonym umyśle właśnie otworzyła się pewna klapka i Mau coś zobaczył. Wpatrywał się w tę wizję i zastanawiał: Czy to się uda? Tak, trzymał ją, srebrną nić do małej cząstki przyszłości. Może się uda. Musi się udać.

— Dziecko, jedzenie! — powtarzała uparcie Daphne, próbując go podnieść.

Łagodnie odsunął od siebie jej ręce. Konieczne było przemyślenie sprawy i staranne zaplanowanie wszystkiego. Starzec patrzył na niego tak, jak gdyby Mau płonął, i cofnął się szybko, kiedy chłopiec wziął do ręki dzidę i wszedł do laguny. Starał się przynajmniej, żeby to wyglądało jak dziarski męski krok, lecz w środku jego umysł kipiał złością.

Czy Praojcowie oszaleli? Ataba oszalał? Czy naprawdę sądzili, że powinien dziękować bogom za życie? Gdyby nie dziewczyna-duch, oddałby się mrocznej toni!

Niemowlę i mleko to mniejszy problem, ale bardziej hałaśliwy i bliższy. Zobaczył odpowiedź. Zobaczył mały obrazek ukazujący rozwiązanie. Zależało od wielu rzeczy. Ale istniała ścieżka. Jeśli pójdzie tym szlakiem, powinien znaleźć mleko. Poza tym zdobycie mleka dla niemowlęcia musiało być łatwiejsze niż zrozumienie natury bogów.

Wpatrywał się w wodę, nie widząc tak naprawdę niczego prócz własnych myśli. Będzie potrzebował więcej bulw i może trochę piwa, ale nie za dużo. Najpierw jednak musi złowić rybę…

I dostrzegł jedną, przy swoich stopach, białą na tle białego piasku, toteż zdradził ją jedynie blady cień. Krążyła tam jak dar od bogów — nie! Przypłynęła, bo Mau stał zupełnie nieruchomo, jak przystało na myśliwego. Zupełnie nie zdawała sobie sprawy z jego obecności.

Nadział rybę na dzidę, oczyścił ją i zabrał do kapłana, który siedział między dwiema wielkimi kotwicami bogów.

— Wie pan, jak ugotować rybę?

— Przyszedłeś, żeby bluźnić przeciw bogom, mały demonie? — zapytał Ataba.

— Nie. Bluźnierstwem byłoby powiedzieć, że nie istnieją, tylko wtedy, gdyby istnieli naprawdę — rzekł Mau, zachowując spokój. — Więc jak, umie pan?

Wyglądało na to, że Ataba nie zamierza się spierać na tematy religijne, jeśli w pobliżu pojawia się świeże jedzenie.

— Umiałem, kiedy ciebie nie było jeszcze na świecie — oznajmił starzec, spoglądając łakomie na rybę.

— Niech dziewczyna-duch zje trochę i niech pan zrobi kleik dla kobiety.

— Nie będzie jadła — stwierdził kategorycznie. — Na tratwie miała jedzenie. Coś jej się poprzestawiało w głowie.

Mau spojrzał na Nieznajomą, która wciąż grzała się przy ognisku. Dziewczyna-duch ściągnęła ze Słodkiej Judy więcej koców i kobieta teraz przynajmniej siedziała. Daphne usadowiła się obok niej, trzymała ją za rękę i coś mówiła. Tworzą Zakątek Kobiet, pomyślał. Język nie ma tu znaczenia.

— Przybędą inni — powiedział za nim Ataba. — Trafi tu wielu.

— Skąd pan wie?

— Dym, chłopcze! Widziałem go z odległości wielu mil! Przybędą tu. Nie byliśmy jedynymi. Może też zjawią się Najeźdźcy ze swojego wielkiego kraju. Wtedy będziesz wzywać bogów, o tak! Będziesz się płaszczył przed Imo, kiedy przybędą tu Najeźdźcy.

— Po tym wszystkim? Co tu dla nich zostało? Co możemy im jeszcze dać?

— Czaszki. Ciała. Radość z naszej śmierci. To, co zwykle. Módl się do bogów, jeżeli strach cię jeszcze nie obleciał, żeby ci ludożercy nie zapuścili się tak daleko.

— Czy to pomoże? — zapytał Mau.

Ataba wzruszył ramionami.

— Cóż innego nam pozostało?

— W takim razie niech się pan pomodli do bogów, żeby zesłali mleko dla dziecka — zaproponował Mau. — No chyba są w stanie zrobić coś tak prostego?

— A co ty zrobisz, mały demonie?

— Coś innego! — Mau pohamował się i pomyślał: To stary człowiek. Pokonał wiele mil, a jednak zatrzymał się dla tej kobiety i jej dziecka. To ważne. Pozwolił, by gniew w nim przygasł. — Nie chciałem was urazić, Atabo — powiedział.

— Och, rozumiem — rzekł starzec. — Wszyscy czasem wściekamy się na bogów.

— Nawet pan?

— Nawet ja. Zaraz z samego rana, gdy chrupią mi kolana i bolą plecy. Przeklinam ich wtedy, możesz być tego pewien. Ale po cichu, rozumiesz. I pytam: „Dlaczego zesłaliście na mnie starość?”

— I co odpowiadają?

— To nie tak. Dzień mija, pojawia się może trochę piwa i wydaje mi się, że ich odpowiedź nabiera kształtów. Wydaje mi się, że mówią: „Bo wolisz to niż tę drugą możliwość”. — Spojrzał na zdziwioną minę Mau. — Nie umarłem, rozumiesz?

— Nie wierzę w to — oświadczył Mau. — Po prostu słyszy pan własne myśli.

— A zastanawiałeś się, skąd pochodzą?

— Na pewno nie od demona!

Ataba uśmiechnął się.

— Zobaczymy.

Mau wpatrywał się w starca. Musi zachowywać się dumnie. To jest wyspa Mau. Musi postępować jak wódz.

— Chciałbym spróbować coś zrobić — powiedział uroczyście. — Dla mojego ludu. Jeśli nie wrócę, możecie tutaj zostać. Jeśli zostaniecie, w Zakątku Kobiet są chaty. Jeśli wrócę, sprowadzę wam, starcze, piwo.

— Jest piwo, które się dzieje, i piwo, które się nie dzieje — rzekł kapłan. — Ja lubię to, które się dzieje.

Mau uśmiechnął się.

— Najpierw musi być mleko, które się dzieje — stwierdził.

— Sprowadź je, mały demonie — odparł Ataba — a uwierzę we wszystko!

Rozdział 5

Mleko, które się dzieje

Mau pomknął do Zakątka Kobiet i wkroczył tam śmielej niż poprzednio. Nie miał ani chwili do stracenia. Na niebie słońce chyliło się ku zachodowi i unosił się duch księżyca.

Musi się udać. Będzie musiał się skoncentrować, pora jest odpowiednia i prawdopodobnie drugiej szansy już nie dostanie.

Najpierw trzeba było zdobyć piwo. To akurat nie było trudne. Kobiety codziennie przygotowywały „piwo-matkę” i znalazł trochę tego płynu, szumiącego cichutko do siebie na półce. Pływało w nim pełno martwych much, ale nie musiał się tym przejmować. Odprawił ceremonię piwną i odśpiewał Pieśń Czterech Braci, czego wymagało piwo, a potem ściągnął sporą kiść rajskich bananów i kilka gwiżdżącychignamów. Były stare i pomarszczone, idealne dla świń.

Nacja była tak bogata, że miała cztery trójnożne kotły, z których dwa znajdowały się tutaj, w Zakątku. Rozpalił pod jednym z nich i wrzucił do niego banany i ignamy. Dolał trochę piwa, odczekał, aż wszystko się zagotuje, a korzenie zmiękną i staną się mączyste, po czym zostało już tylko wymieszanie wszystkiego w jedną wielką piwną papkę za pomocą grubszego końca dzidy.

Jednak cienie już się wydłużały, kiedy ruszył w stronę lasu z aromatyczną piwną papką chlupiącą w plecionym worku na drewno i niewielkiej tykwie pod pachą.Wyszukał najlepszą:ktoś bardzo starannie wyskrobał pomarańczowy miąższ i wysuszył skórkę, żeby była lekka i mocna, bez pęknięć.

Zostawił dzidę przy wejściu do Zakątka Kobiet. Pojedynczej osobie dzida do niczego by się nie przydała w starciu z wściekłą świnią — rozzłoszczony dzik mógł go przegryźć na pół albo nadziać się na ostrze dzidy i pędzić dalej niczym kula kąsającego, tnącego gniewu, która nie wie, kiedy jest martwa. Lochy były jeszcze gorsze, kiedy miały przy sobie małe, toteż gdyby z piwem się nie udało, Mau mógł się pożegnać z życiem.

Przynajmniej dopisało mu szczęście. Szlakiem podążała stara tłusta locha w otoczeniu prosiąt i Mau dostrzegł ją, zanim ona zobaczyła jego, ale tylko chwilę wcześniej. Znieruchomiał. Świnia chrząknęła i przekręciła swe wielkie trzęsące się cielsko, nie wiedząc jeszcze” czy ma szarżować, ale gotowa to zrobić, gdyby wykonał zły ruch.

Sięgnął do worka i cisnął garść papki w jej stronę. Nim spadła na ziemię, wziął nogi za pas i popędził przez zarośla jak wystraszone zwierzę. Po minucie zatrzymał się i zaczął nasłuchiwać. Zza jego pleców z pewnej odległości doleciały go bardzo zadowolone chrząknięcia.

A teraz najgorsza część. Poruszał się dużo ciszej, zatoczył wielkie koło, żeby znaleźć się z powrotem na ścieżce kawałek za lochą. Nadeszła z wielkiego błotnistego bajora, które świnie zrobiły w miejscu, gdzie strumień krzyżował się ze szlakiem. Uwielbiały je i było obrzydliwe. Cuchnęło świniami i Mau wytarzał się w nim, żeby śmierdzieć tak samo.

Gdy zakradał się szlakiem, spływały po nim strużki mulistej mazi. Z pewnością nie wydzielał już zapachu człowieka. Pewnie też nigdy już go nie odzyskam, pomyślał.

Stara locha wydreptała sobie legowisko w poszyciu i wydobywała z siebie zadowolone piwne pochrapywania, gdy potomstwo wokół niej tłoczyło się i przepychało.

Mau położył się na ziemi i zaczął się czołgać. Locha miała zamknięte oczy. Chyba go nie wywęszy przez tę warstwę brudu? Cóż, nie miał wyjścia, musiał zaryzykować. Czy prosiaki, już teraz próbujące dopchać się do cycków, zorientują się, kim jest? Tak czyinaczej kwiczały cały czas, ale czy mogły zakwiczeć w jakiś specjalny sposób, który zaalarmuje lochę? Wkrótce miał się tego dowiedzieć. Czy w ogóle uda mu się odciągnąć trochę mleka? Nie słyszał nigdy, żeby ktoś doił świnię. Kolejna rzecz, której miał się dowiedzieć. Będzie musiał w krótkim czasie wiele się nauczyć. Ale będzie walczył z Locahą wszędzie, gdzie bóg śmierci rozłoży swe ciemne skrzydła.

— Nie dzieje się — szepnął i wślizgnął się w awanturujące się, rozwrzeszczane kłębowisko wieprzowiny.

* * *

Daphne zaciągnęła kolejne polano do ogniska, wyprostowała się i rzuciła starcowi gniewne spojrzenie. Też mógłby coś zrobić, pomyślała. I mógłby się czymś okryć. Tymczasem on siedział tylko przy ognisku, od czasu do czasu kiwając głową. Zjadł więcej pieczonej ryby, niż mu się należało (odmierzała porcje patykiem), i to ona rozgniotła palcami część ryby i nakarmiła Nieznajomą, która wyglądała nieco lepiej teraz, gdy przynajmniej przełknęła kilka kęsów. Wciąż tuliła dziecko, ale ono już nie płakało i to było bardziej niepokojące niż wcześniejszy płacz…

Coś wrzasnęło na wzgórzach i wrzeszczało dalej, coraz głośniej.

Starzec wstał z trzaskiem kości i podniósł topór Mau, który z trudem utrzymywał w dłoniach. Kiedy próbował go podnieść nad głowę, zatoczył się do tyłu.

Nadleciał wrzask, a za nim wrzeszczące coś, co miało ludzkie kształty, lecz ociekało zielonym błotem i cuchnęło jak bagno w upalny dzień. Wcisnęło ciepłą, ciężką tykwę w ręce Daphne, która odruchowo ją przyjęła. Potem krzyknęło „MLEKO!” i pobiegło dalej, rozpływając się w mroku. Rozległ się plusk, gdy zanurkowało w lagunie.

Smród unosił się w powietrzu przez dłuższy czas. Kiedy lekki wietrzyk przewiał go nad ognisko, płomienie na chwilę zrobiły się niebieskie.

* * *

Mau przenocował na plaży w sporej odległości od pozostałych i gdy tylko zrobiło się widno, wykąpał się raz jeszcze. Ten zapach miał to do siebie: Mau mógł siedzieć na dnie laguny i szorować się piaskiem i wodorostami, a potem pływać pod wodą w dowolnym kierunku, kiedy jednak się wynurzał, zapach na niego czekał.

Złowił kilka ryb i zostawił je tam, gdzie pozostali mogli je zobaczyć. Na razie wszyscy smacznie spali; matka z niemowlęciem zwinięci w kłębek pod kocem spali tak spokojnie, że Mau aż im pozazdrościł, starzec natomiast spał z otwartymi ustami i wyglądał, jakby był martwy, chociaż wydawane dźwięki wskazywały na coś innego. Z jakiegoś tajemniczego spodniowcowego powodu dziewczyna wróciła na Słodką Judy.

Starał się trzymać od nich z daleka przez cały dzień, ale dziewczyna-duch najwyraźniej cały czas się za nim rozglądała, a jemu zaczęło już brakować nonszalanckich sposobów jej unikania. W końcu znalazła go wieczorem, kiedy reperował świeżymi ciernistymi gałęziami ogrodzenie wokół pola, żeby zabezpieczyć je przed świniami. Nic nie powiedziała, usiadła tylko i przyglądała mu się. Można się zirytować, kiedy ktoś to robi przez dłuższy czas. Wielka chmura milczenia rozrasta się jak burza. Ale Mau był mistrzem milczenia, czego nie można było powiedzieć o dziewczynie. Prędzej czy później musiała coś powiedzieć, w przeciwnym razie by ją rozsadziło. Nieważne, że nie rozumiał prawie nic z tego, co mówiła. Po prostu musiała mówić i słowami zapełniać świat.

— Moja rodzina posiada więcej ziemi niż cała ta wyspa — opowiadała. — Mamy wiele majątków i kiedyś pasterz dał mi jagnię, bym się nim zaopiekowała. Czyli małą owieczkę. Nie widziałam tutaj owiec, więc prawdopodobnie nie wiesz, co to jest. Robią meeeee. Mówi się, że robią beeee, ale to nieprawda. Owce nie potrafią wymówić „b”, ale ludzie wciąż tak mówią, bo nie potrafią słuchać. Mama uszyła mi kiedyś strój pastereczki i wyglądałam tak słodko, że aż by cię zemdliło, a to przeklęte stworzenie przy każdej nadarzającej się okazji trykało mnie w… trykało mnie. Oczywiście to wszystko nie ma dla ciebie najmniejszego sensu.

Mau skupiał się na wplataniu długich ciernistych gałęzi między słupki. Wyglądało na to, że będzie musiał wybrać się po więcej gałązek do zarośli na północnym stoku. Może powinienem pójść tam już teraz, pomyślał. Jeśli pobiegnę, może nie będzie próbowała mnie dogonić.

— W każdym razie chodzi o to, że pasterz pokazał mi, jak nauczyć jagnię spijać mleko z palców — paplała cały czas dziewczyna. — Trzeba tylko pozwolić mleku ściekać powoli po dłoni. Czy to nie zabawne? Potrafię mówić trzema językami, grać na flecie i pianinie, ale okazuje się, że najbardziej pożyteczną rzeczą, jakiej się nauczyłam, to jak nakłonić coś małego i głodnego do spijania mleka z moich palców!

Chyba właśnie powiedziała coś, co uważa za ważne, pomyślał Mau, toteż pokiwał głową i uśmiechnął się.

— Mamy też mnóstwo świń. Widziałem je z małymi prosiakami i w ogóle — ciągnęła dalej. — MÓWIĘ O ŚWINIACH. Kwik, kwik, chrum, chrum.

Ach, pomyślał Mau, chodzi o świnie i mleko. Świetnie. Tego mi było trzeba.

— Kwik? — powtórzył.

— Tak. I wiesz, chciałabym coś wyjaśnić. Wiem, że świni nie można wydoić jak owcę albo krowę, bo nie ma… — Dotknęła na chwilę klatki piersiowej, ale zaraz szybko schowała dłonie za plecami — …wymion. Ma tylko małe… małe… rurki. — Odkaszlnęła. — NIE MOŻNA ICH WYDOIĆ, ROZUMIESZ? — I zaczęła poruszać rękami z dołu do góry, jak gdyby ciągnęła za liny, jednocześnie z jakiegoś powodu siorbiąc. Odchrząknęła. — Ehm… więc sądzę, że zdobyłeś mleko dla dziecka tylko w jeden sposób, to znaczy podkradłeś się, za przeproszeniem, do jakiejś maciory z grupką młodych, co było naprawdę niebezpieczne, i podczołgałeś się, kiedy je karmiła… prawda, że wydają takie dźwięki…? i, no… — Ściągnęła usta i zaczęła naśladować dźwięk ssania.

Mau jęknął. Domyśliła się!

— I, no, tego, to znaczy FUJ! — powiedziała. — A potem pomyślałam: No dobrze, fuj, ale dziecko jest szczęśliwe, a nawet jego matka wygląda lepiej… więc cóż, pomyślałam, założę się, że nawet wielcy bohaterowie historii, no wiesz, ci z hełmami, mieczami, pióropuszami i całą resztą, założę się, że nie wytarzaliby się w błocie dla dziecka, które umiera z głodu, i nie podpełzliby do świni… to znaczy, jak się o tym myśli, to wciąż jest FUJ, ale… w dobrym znaczeniu tego słowa. To wciąż obrzydliwe, ale powód, dla którego to zrobiłeś… tak jakby to uświęcał… — Jej głos wreszcie ucichł.

Mau zrozumiał „dziecko”. Był też całkiem pewien codo „FUJ”, bo ton jej głosu praktycznie wszystko wyjaśniał. Ale to wszystko. Ona po prostu posyła te wszystkie słowa do nieba, pomyślał. Co ona się mnie tak czepia? Jest zła? Mówi, że zrobiłem coś nie tak? Cóż, w środku nocy będę musiał zrobić to raz jeszcze, bo dzieci trzeba karmić cały czas.

A będzie jeszcze gorzej. Musi znaleźć drugą lochę! Ha, dziewczyno, nie było cię tam, kiedy świnia uświadomiła sobie, że dzieje się coś dziwnego! Przysiągłbym, że jej oczy błysnęły czerwienią! A jak biegła! Kto by pomyślał, że coś tak dużego może tak szybko się rozpędzić! Uciekłem tylko dlatego, że prosiaki nie mogły nadążyć! I wkrótce będę musiał zrobić to samo i tak cały czas, aż ta kobieta będzie mogła sama nakarmić dziecko. Muszę, chociaż podobno nie mam duszy, chociaż podobno jestem demonem, któremu się tylko wydaje, że jest chłopcem. Chociaż podobno jestem pustą łupiną w świecie cieni. Bo…

Jego myśli zatrzymały się w tym momencie, jak gdyby ugrzęzły w piasku. Oczy Mau otworzyły się szeroko.

Bo co? Bo „się nie dzieje”? Bo… muszę zachowywać się jak mężczyzna, w przeciwnym razie źle o mnie pomyślą?

Tak i jeszcze raz tak, ale nie tylko. Potrzebuję starca, dziecka, tej chorej kobiety i dziewczyny-ducha, bo bez nich zaraz oddałbym się mrocznej toni. Pytałem o powody i dostałem je: płaczą, cuchną i wymagają, ostatni ludzie na świecie, a ja ich potrzebuję. Bez nich byłbym tylko postacią na plaży, zagubionym chłopcem, nie wiedziałbym, kim jestem. A oni wszyscy mnie znają. Nie jestem im obojętny i tym właśnie jestem.

Twarz Daphne lśniła w świetle ognia. Pewnie płakała. Możemy porozumiewać się tylko dziecięcym językiem, pomyślał Mau. Więc dlaczego ona ciągle gada?

— Wstawiłam trochę mleka do rzeki, żeby się schłodziło — powiedziała Daphne, rysując cośpalcem na piasku. — Ale będziemy go potrzebować więcej wieczorem. WIĘCEJ MLEKA. Kwik!

— Tak — przyznał Mau.

Znowu zapadło niezręczne milczenie, które dziewczyna-duch przerwała słowami:

— Wiesz, mój ojciectu przypłynie. Przypłynie tutaj.

Mau rozpoznał, co takiego w roztargnieniu rysowała na piasku. Ludziki, dziewczynkę i mężczyznę, stojących obok siebie na wielkim kanu, które nazywali statkiem. I kiedy ją obserwował, pomyślał sobie: Ona też to robi. Widzi srebrną nić prowadzącą ku przyszłości i próbuje się tam dostać. W oddali trzasnął ogień i ku czerwonemu wieczornemu niebu poszybowały iskry. Tego dnia nie było zbyt dużego wiatru i dym szedł prosto ku chmurom.

— Cokolwiek tam sobie myślisz, on przypłynie. Niedzielne Wyspy Krzyżowe są o wiele za daleko stąd. Wielka fala nie mogła tam dotrzeć. A nawet jeśli, to rezydencja gubernatora jest z kamienia, bardzo solidna. On jest gubernatorem! Gdyby chciał, mógłby wysłać tuzin okrętów na poszukiwania! Już to zrobił! Za tydzień jeden z nich tu przypłynie!

Znowu płakała. Mau nie zrozumiał jej słów, ale rozumiał łzy. Ty też nie jesteś pewna przyszłości. Myślałaś, że jesteś, była tak blisko, na wyciągnięcie ręki, a teraz widzisz, że zmyła ją woda, próbujesz ją więc nakłonić do powrotu.

Poczuł, jak dziewczyna dotyka jego dłoni. Nie wiedział, jak zareagować, ale kilka razy delikatnie ścisnął jej palce i wskazał na kolumnę dymu. W tej chwili na wyspach nie mogło się palić zbyt wiele ognisk. Taki znak na pewno jest widoczny na wiele mil.

— Przypłynie — powiedział.

Przez krótką chwilę jej twarz wyrażała zdumienie.

— Tak myślisz? — zapytała.

Mau pogrzebał w swej ubogiej kolekcji słów. Powtórzenie powinno wystarczyć.

— Przypłynie.

— No widzisz, mówiłam, że przypłynie. — Dziewczyna rozpromieniła się. — Zobaczy dym i skieruje się prosto tutaj! Słup ognia nocą i słup obłoku za dnia, zupełnie jak z Mojżeszem. — Skoczyła na nogi. — A póki wciąż tu jestem, lepiej sprawdzę, jak się ma nasz dzidziuś!

Nigdy nie widział jej tak szczęśliwej. Wystarczyło tylko jedno słowo.

Czy jej ojciec przypłynie po nią w swym wielkim kanu? Cóż, niewykluczone. Dym z ogniska płynął po niebie.

Ktoś na pewno przypłynie.

Najeźdźcy, pomyślał…

Tylko o nich słyszał. Każdy chłopiec widział wielką drewnianą maczugę w chacie wodza. Była nabijana zębami rekina i za pierwszym razem Mau nie był w stanie jej nawet unieść. Wtedy Najeźdźcy po raz ostatni zapuścili się tak daleko na wschód, dotarli na Nację. Potem woleli nie popełnić znowu tego błędu!

Każdy chłopiec próbował podnieść topór-trofeum, każdy chłopiec słuchał z szeroko otwartymi oczami opisów wielkich ciemnych kanu z wywieszonymi na dziobach zakrwawionymi czaszkami, z jeńcami przy wiosłach, którzy sami wyglądali jak kościotrupy, a jednak mieli szczęście, bo kiedy nie mieli już sił wiosłować, ścinano im głowy, żeby zdobyć nowe czaszki. Jeńców, których zabierano do Krainy Ognia, nie traktowano już tak dobrze, nawet zanim zamieniono ich w kolację. Opowiadano o tym ze szczegółami.

W tym momencie, kiedy siedziało się tam z otwartą buzią, a może zasłaniając rękami uszy, robiło się wszystko, żeby się nie zsikać ze strachu.

A potem opowiadano o Aganu, wodzu, który stoczył z przywódcą Najeźdźców pojedynek jeden na jednego, zgodnie z ich zwyczajem, i kiedy Aganu wyjął maczugę z zębami rekina z martwej dłoni przeciwnika, Najeźdźcy uciekli do swoich łodzi wojennych. Sam Locaha był bogiem, którego czcili, a skoro on nie zamierzał przyznać im zwycięstwa, nie było sensu zostawać, prawda?

Później każdy dostawał drugą szansę podniesienia maczugi i Mau nie słyszał o chłopcu, któremu nie udałoby się to przy drugim podejściu. I dopiero teraz zaczął się zastanawiać: czy to naprawdę dzięki temu, że ta historia dodawała chłopcom sił, czy może starsi mężczyźni mieli jakiś sposób, żeby uczynić ją cięższą?

ZNIEWAŻASZ PAMIĘĆ PRZODKÓW!

Aaaaaach. Siedzieli cicho przez cały dzień. Nie wspomnieli nawet o dojeniu świni.

— Żadna zniewaga — powiedział na głos. — Ja też uciekłbym się do sztuczki. Sztuczki dającej nadzieję. Silni chłopcy jej nie potrzebowali, a chłopcy, którzy nie są zbyt silni, poczuliby się mocniejsi. Każdy z nas marzył kiedyś o tym, że to on pokonuje wodza Najeźdźców. A jest to możliwe pod warunkiem, że się w to wierzy! Nigdy nie byliście chłopcami?

W jego głowie nie rozległy się już żadne zrzędzenia.

Myślę, że oni nie myślą, pomyślał. Może kiedyś myśleli, ale ich myśli zużyłysię od zbyt częstego myślenia?

— Utrzymam dziecko przy życiu, nawet jeśli będę musiał wydoić każdą świnię na tej wyspie — oświadczył, ale przeraziła go myśl, że musiałby to zrobić.

Bez odpowiedzi.

— Pomyślałem sobie, że chcielibyście się o tym dowiedzieć — powiedział — bo kiedyś o was usłyszy. Prawdopodobnie. Będzie nowym pokoleniem. Ta wyspa stanie się jego domem. Jak dla mnie.

Odpowiedź nadeszła powoli, zgrzytała i trzeszczała: PRZYNOSISZ WSTYD NACJI! ON NIE MA POCHODZENIA…

— A wy je macie? — odparował głośno Mau.

— Wy je macie? — powtórzył jak echo jakiś głos.

Spojrzał do góry w stronę poszarpanej korony palmy kokosowej. Patrzyła na niego szara papuga z otwartym dziobem.

— Pokaż gacie! Wy je macie? Wy je macie? — skrzeczała.

Oto, kim są, pomyślał. Zwykłymi papugami.

Wstał, chwycił dzidę, odwrócił się twarzą do morza i zaczął strzec Nacji przed ciemnością.

* * *

Oczywiście nie spał, w pewnym momencie jednak zmrużył oczy, a kiedy znowu je otworzył, gwiazdy świeciły jasno i do świtu zostało tylko parę godzin. Nie był to żaden problem. Dość łatwo znajdzie chrapiącą starą lochę, a ta nie będzie zadawać zbędnych pytań, jeśli znajdzie przed sobą sporą porcyjkę piwnej papki, kiedy zaś przyjdzie czas, żeby wziąć nogi za pas, może nawet uda mu się zobaczyć, dokąd biegnie.

Pocieszał się w ten sposób, żeby dodać sobie otuchy, nie było jednak ucieczki przed świadomością, że za drugim razem wydojenie świni będzie dużo trudniejsze, bo będzie musiał zapomnieć, jak okropny był pierwszy raz.

W ciemności fale przyboju bieliły się tam, gdzie rozbijały się o rafę, i nadeszła pora, żeby przejść przez to wszystko raz jeszcze. Wolałby pójść na wojnę.

Praojcowie z pewnością uważali, że powinien. Mieli trochę czasu, żeby przemyśleć tę całą świńską sytuację. TAK SIĘ ZACHOWUJE WOJOWNIK? — grzmieli. — CZY WOJOWNIK TARZA SIĘ W BŁOCIE ZE ŚWINIAMI? PRZYNOSISZ NAM WSTYD!

Mau pomyślał, najgłośniej jak umiał: Ten wojownik toczy bój ze Śmiercią.

Niemowlę zaczęło już kwilić. Młoda kobieta posłała mu smutny uśmiech, kiedy Mau zabrał pustą tykwę i umył ją. Nie odezwała się jeszcze ani słowem, nawet teraz.

I tym razem nie wziął dzidy. Tylko by go spowolniła.

Starzec siedział na stoku nad plażą, zapatrzony w odchodzącą noc. Kiwnął głową na widok Mau.

— Znowu idziesz doić świnię, mały demonie? — zapytał i uśmiechnął się szeroko. Miał dwa zęby.

— Chce pan spróbować? Ma pan do tego idealne dziąsła!

— Ha! Ale nie nogi! Tak czy inaczej, zrobiłem swoje. Nocą błagałem bogów, żeby ci pomogli!

— Cóż, dziś niech pan odpoczywa — powiedział Mau — a ja pójdę taplać się w błocie bez modlitw. Jutro ja będę spać, a pan może się pomodlić, żeby bogowie zesłali deszcz mleka. Przekona się pan, że taplanie się w błocie jest bardziej niezawodne.

— Próbujesz zgrywać mądralę, chłopcze?

— Staram się nie zgrywać durnia, proszę pana.

— Zabawy słowami, chłopcze, zabawy słowami. Bogowie są we wszystkim, co robimy. Kto wie? Może widzą jakiś pożytek w twoich żałosnych bluźnierstwach. Wspominałeś wczoraj o piwie… — dodał z nadzieją w głosie.

Mau uśmiechnął się.

— Umie pan warzyć piwo? — zapytał.

— Nie — odparł Ataba. — Zawsze poczytywałem sobie za obowiązek jego wypijanie. Warzenie to robota dla kobiet. Ta dziewucha spodniowców nie umie, choćby nie wiem jak głośno na nią krzyczeć.

— Będę potrzebował całego zapasu piwa, jaki nam został — zakomunikował Mau.

— Ojej, na pewno? — spytał Ataba i zrzedła mu mina.

— Nie zamierzam doić trzeźwej lochy.

— Ach tak — odparł smutnym głosem Ataba. — Cóż, będę się modlił… o mleko też.

Była już najwyższa pora ruszać w drogę. Mau uzmysłowił sobie, że tylko odkłada ten moment. Powinien posłuchać siebie: jeśli się nie wierzy w modlitwę, trzeba wierzyć w ciężką pracę. Jeszcze miał czas, żeby popędzić do lasu i znaleźć lochę, nim się zbudzi. Starzec wciąż wpatrywał się w niebo.

— Czego pan tam szuka? — zapytał Mau.

— Znaków, zapowiedzi, wiadomości od bogów, mały demonie.

Mau zadarł głowę. Tak blisko świtu widoczna była tylkogwiazda Ognia.

— I coś pan zobaczył?

— Nie, ale strasznie byłoby coś takiego przeoczyć, prawda? — odparł Ataba.

— A pojawił się jakiś znak przed wielką falą? Jakaś przestroga na niebie?

— Całkiem możliwe, ale nie wiedzieliśmy, co zapowiada.

— Wiedzielibyśmy, gdyby nam krzyknęli jakieś ostrzeżenie. To byśmy zrozumieli! Dlaczego po prostu nie krzyknęli?

— HALO!

Zabrzmiało to tak głośno, jakby odbiło się echem od góry.

Mau poczuł, jak dreszcz wstrząsa jego ciałem, a po chwili włączył się mózg: zawołanie dobiegło od strony morza! Na wodzie widać światło! I to nie Najeźdźcy, bo ci nie krzyczeliby „Halo”.

Ale starzec już zerwał się na nogi z ustami wykrzywionymi w strasznym uśmiechu.

— Aha, uwierzyłeś! — zaskrzeczał, grożąc mu chudym palcem. — O tak, uwierzyłeś, przez sekundę! I przestraszyłeś się. Dobrze ci tak!

— Widać kanu z żaglem jak szczypce homara! — zawołał Mau, próbując go zignorować. — Zbliżają się do laguny! Pan patrzy, mają nawet płonącą pochodnię!

Ale Ataba nie przestał jeszcze triumfować.

— Przez jedną chwilę…

— Mniejsza z tym! Chodźmy! Jest więcej ludzi!

Kanu przepływało przez nową wyrwę w rafie. Mau dostrzegł dwie postacie, wciąż mgliste w coraz jaśniejszym świetle dnia, jak opuszczają żagiel. Wiedzieli, co robią, bo łódź z przypływem łatwo wślizgnęła się do laguny, jak gdyby sama sobą sterowała.

Łagodnie wsunęła się na plażę, a wtedy wyskoczył z niej młody mężczyzna i podbiegł do Mau.

— Są tu jakieś kobiety? — zawołał. — Błagam, żona mojego brata rodzi!

— Mamy jedną kobietę, ale jest chora.

— Umie odśpiewać Pieśń Wezwania?

Mau zerknął na Nieznajomą. Nigdy nie słyszał, żeby się odezwała, i nie był pewien, czy przypadkiem nie brakuje jej piątej klepki.

— Wątpię — stwierdził.

Mężczyzna zasmucił się. Był młody, zaledwie kilka lat starszy od Mau.

— Płynęliśmy z Cahle do Zakątka Kobiet na Wyspach Nad Ławicami, kiedy uderzyła wielka fala — powiedział. — Zniknęły. Tyle miejsc… przepadło. Potem zauważyliśmy ten dym. Powiedzcie, gdzie jest wasz wódz?

— To ja — oświadczył stanowczo Mau. — Zabierzcie ją do Zakątka Kobiet. Ataba wskaże wam drogę. — Stary kapłan prychnął i zmarszczył brwi, ale nie oponował.

Młody mężczyzna wbił wzrok w Mau.

— Ty jesteś wodzem? Przecież jesteś tylko chłopcem!

— Nie tylko. Nie aż. Nie jedynie. Kto to wie? — odparł Mau. — Przyszła wielka fala. Nastały nowe czasy. Kto wie, kim jesteśmy? Przeżyliśmy, to wszystko. — Przerwał na chwilę i pomyślał: Stajemy się tymi, kim musimy być… — Jest tu dziewczyna, która może wam pomóc. Wyślę ją do Zakątka Kobiet — powiedział.

— Dziękuję. Zaraz się zacznie! Mam na imię Pilu. A mój brat Milo.

— Masz na myśli dziewczynę-ducha? — syknął mu do ucha Ataba, nim chłopak ruszył biegiem po plaży. — Tak nie można! Ona nie zna zwyczajów porodowych!

— A pan? — zapytał Mau. — Pan może pomóc?

Ataba cofnął się jak oparzony.

— Ja? Nie!

— W takim razie nie mieszajcie się do tego. Ona będzie wiedziała, co robić. Kobiety po prostu wiedzą — stwierdził Mau, starając się, żeby jego głos brzmiał pewnie. A poza tym, przecież chyba tak było naprawdę? Chłopcy musieli pomieszkać na wyspie i sklecić kanu, nim oficjalnie zamieniali się w mężczyzn, ale z dziewczynami to po prostu się jakoś samo stawało. Nagle w jakiś magiczny sposób wiedziały o pewnych rzeczach, na przykład jak prawidłowo trzymać niemowlęta, jak mówić „uuuziiiłididłiduden?”, żeby niemowlę się nie darło tak, aż mu buźka zsinieje. — Poza tym nie jest mężczyzną, umie mówić i żyje — dokończył.

— Cóż, sądzę, że w tych okolicznościach… — przyznał Ataba.

Mau odwrócił się, żeby spojrzeć na dwóch braci, którzy pomagali bardzo ciężarnej kobiecie wygramolić się z łodzi.

— Pokażcie im drogę. Ja zaraz wracam! — zawołał i pobiegł plażą.

Czy kobiety spodniowców są takie same jak prawdziwe kobiety? — zastanawiał się w biegu. Dziewczyna-duch bardzo się zezłościła, kiedy wtedy narysowałem ten obrazek! Czy oni kiedykolwiek zdejmują ubranie? Och, proszę cię, proszę, żeby tylko nie odmówiła!

A jego następną myślą, gdy wbiegał do niższego lasu, w którym aż huczało od śpiewu ptaków, było: Zaraz, do kogo ja właśnie powiedziałem „proszę”?

* * *

Daphne leżała w ciemności z głową owiniętą ręcznikiem. W kajucie było duszno, wilgotno i cuchnęło. Pewien poziom trzeba było jednak utrzymywać. Jej babka była wielką zwolenniczką Utrzymywania Poziomu. W każdej sytuacji określała poziom, żeby potem mogła się zająć jego utrzymywaniem.

Sypianie w hamaku kapitana zapewne kłóciło się z utrzymywaniem poziomu, materac jednak zawilgotniał i lepił się od soli. Wilgotne było wszystko. Nic tu dobrze nie wysychało, a nie mogła oczywiście wywiesić prania na plaży, bo przecież mężczyźni zobaczyliby jej bieliznę, a to udaremniłoby wszelkie próby utrzymania pewnego poziomu.

Hamak bujał się łagodnie w jedną i drugą stronę. Był bardzo niewygodny, ale miał tę zaletę, że nie mogły się do niego dostać czerwone kraby. Wiedziała, że biegają po podłodze i wszędzie włażą, ale z ręcznikiem na głowie przynajmniej nie słyszała cichego stukotu, jaki towarzyszy ich bieganinie.

Niestety ręcznik nie wyciszał czegoś, co w domu nazywano porannym chórem, nie byłoby to jednak odpowiednie określenie eksplozji dźwięków na zewnątrz. Wybuchała istna wojna na gwizdki; wszystko, co miało na sobie pióra, wpadało w szał. Kolacja przeklętych pantalonowców także była zwracana o wschodzie słońca (słyszała, jak bębni o pokład na górze), a na domiar złego wyglądało na to, że papudze kapitana Robertsa wciąż nie kończy się zasób przekleństw. Niektóre były zagraniczne, co tylko pogarszało sprawę. Nadal jednak potrafiła stwierdzić, że to przekleństwa. Tak po prostu.

Sen przychodził i odchodził, lecz w każdym niewyraźnym półśnie poruszał się chłopiec.

Kiedy była młodsza, dostała książkę o Imperium pełną patriotycznych ilustracji, z których jedna szczególnie utkwiła jej w pamięci, podpisana była bowiem „A to kto”. Nie rozumiała, dlaczego chłopca z dzidą i skórą o złotawobrązowym odcieniu jak świeżo stopiona miedź określa się pytaniem „A to kto?”, i dopiero później, kiedy nauczyła się lepiej czytać, okazało się, że tym słowem jest „autochton”.

Mau wyglądał trochę jak on, lecz chłopiec z ilustracji uśmiechał się, a Mau był poważny i chodził jak ktoś zamknięty w klatce. Żałowała teraz, że do niego strzeliła.

Jej pamięć wirowała w zakamarkach śpiącego umysłu. Przypomniała go sobie tamtego potwornego pierwszego dnia. Poruszał się jak maszyna i nie słyszał jej, nawet jej nie widział. Przenosił martwe ciała, a jego oczy zapatrzone były w tamten świat. Czasem odnosiła wrażenie, że wciąż tak jest. Ciągle wydawał się zły, tak jak złościła się babka na wieść, że nie utrzymuje się pewnego poziomu.

Jęknęła, gdy coś zagrzechotało jej nad głową. Kolejny pantalonowiec zwracał resztki nocnej kolacji i na pokład spadały zwymiotowane kostki. Czas wstawać.

Odwinęła ręcznik z głowy i usiadła.

Przy jej łóżku stał Mau i obserwował ją. Jak on się tu dostał? Jak przeszedł przez pokład, nie rozdeptując kraba? Usłyszałaby! Dlaczego tak się na nią gapi? Dlaczego, no dlaczego nie włożyła jedynej czystej koszuli nocnej?

— Jak śmiesz zakradać się tutaj jak…? — zaczęła.

— Kobieta dziecko — powiedział Mau naglącym tonem. Przed chwilą tu wszedł i zastanawiał się, jak ją obudzić.

— Co?

— Dziecko przychodzić!

— Co z dzieckiem? Zdobyłeś mleko?

Mau myślał intensywnie. Co to za słowo, którego używała, kiedy chciała wyrazić „jedno po drugim”. A tak…

— Kobieta i dziecko! — zawołał.

— Co z nimi?

Widział, że i tym razem mu nie wyszło. I wtedy wpadł mu do głowy pomysł. Wyciągnął przed siebie ręce, jak gdyby trzymał przed sobą olbrzymią dynię.

— Kobieta, dziecko.

Po czym splótł ramiona i zaczął nimi kołysać.

Dziewczyna-duch wpatrywała się w niego. Jeśli Imo stworzył świat, pomyślał Mau, dlaczego jedno stworzenie nie rozumie drugiego?

Beznadziejna sprawa, pomyślała Daphne. Czy mu chodzi o tę biedaczkę? Ale przecież toniemożliwe, żeby miała urodzić kolejne dziecko! A może chodzi mu…

— Na wyspę przypłynęli ludzie?

— Tak! — zawołał Mau i odetchnął z ulgą.

— Kobieta?

Mau znowu odegrałnumer z dynią.

— Tak!

— A ona jest… enceinte?

Co znaczyło „w ciąży”, ale babka wpajała jej, że dama nigdy nie używa tego wyrażenia w wytwornym towarzystwie. Mau, którego jej babka z pewnością nie zaliczyłaby do wytwornego towarzystwa, miał skonsternowaną minę.

Czerwieniąc się intensywnie, Daphne odegrała własną wersję numeru z dynią.

— O tak?

— Tak!

— Pięknie — skomentowała Daphne, czując jak wzbiera w niej paniczny lęk. — Mam nadzieję, że będzie bardzo szczęśliwa. A teraz muszę zająć się praniem…

— Zakątek Kobiet, ty iść — powiedział Mau.

Daphne pokręciła głową.

— Nie! Ja nie mam z tym nic wspólnego, prawda? Ja nic nie wiem o… rodzeniu dzieci! — Co nie było prawdą, chociaż pragnęła, och, jak bardzo pragnęła, żeby było. Gdyby zamknęła oczy, usłyszałaby… nie! — Nigdzie nie idę! Nie możesz mnie zmusić — zaprotestowała, cofając się.

Chwycił ją za rękę, delikatnie, ale pewnie.

— Dziecko. Ty iść — powiedział głosem równie pewnym jak uścisk.

— Nie widziałeś małej trumienki obok dużej! — krzyknęła. — Nie wiesz, jakie to uczucie!

I nagle ta myśl spadła na nią jak cios. Przecież on wie. Patrzyłam, jak grzebał tych wszystkich ludzi w morzu. On wie. Jak mogę mu odmówić?

Spróbowała się rozluźnić. Nie miała już dziewięciu lat, nie siedziała skulona na szczycie schodów jak wtedy, kiedy nasłuchiwała i zeszła szybko z drogi lekarzowi, gdy wbiegł po schodach ze swoją wielką czarną torbą. A najgorsze, jeśli można było znaleźć najwyższą falę w morzu rzeczy najgorszych, było to, że nie mogła wtedy niczego zrobić.

— Biedny kapitan Roberts miał książkę lekarską w swoim kufrze — powiedziała — i pudełko z medykamentami. Pójdę po nie, dobrze?

* * *

Bracia czekali przy wąskim wejściu do Zakątka Kobiet, kiedy Mau przybył z Daphne, i wtedy świat się zmienił po raz kolejny. Zmienił się, kiedy starszy brat powiedział:

— To dziewczyna spodniowców!

— Tak, sprowadziła ją do nas wielka fala — wyjaśnił Mau.

I wtedy młodszy brat powiedział coś, co zabrzmiało jak język spodniowców, i Daphne o mało nie upuściła pudełka, które trzymała, i odpowiedziała szybko w tym samym języku.

— Co jej powiedziałeś? — zapytał natychmiast Mau. — Co ona powiedziała?

— Powiedziałem: „Witaj, śliczna panienko”… — zaczął.

— Kogo obchodzi, co kto powiedział? Jest kobietą! Wprowadźcie mnie tam!

To była Cahle, przyszła matka, wsparta ciężko na mężu i szwagrze, bardzo duża i bardzo rozzłoszczona. Bracia spojrzeli na kamienne wejście.

— Ten tego… — zaczął jej mąż.

Ach, boją się o swoje siusiorki, pomyślał Mau.

— Ja pomogę — zaoferował się szybko. — Nie jestem mężczyzną. Ja mogę wejść.

— Naprawdę nie masz duszy? — zapytał młodszy brat. — Bo kapłan mówił, że nie masz…

Mau rozejrzał się za Atabą, ale okazało się nagle, że starzec ma coś do załatwienia gdzie indziej.

— Nie wiem. A jak ona wygląda? — zapytał. Otoczył kobietę ramieniem i z zatroskaną Daphne podtrzymującą ją z drugiej strony wkroczyli do Zakątka Kobiet.

— Zaśpiewaj dziecku ładną piosenkę na powitanie, ślicznotko — zawołał za nimi Pilu. Potem zwrócił się do brata: — Ufasz mu?

— Jest mały i nie ma tatuaży — stwierdził Milo.

— Ale wydaje się… starszy. I może nie ma duszy!

— Cóż, ja swojej też nie widziałem. A ty widziałeś swoją? Ta dziewczyna spodniowców jest ubrana na biało… pamiętasz modlące się kobiety w bieli, które widzieliśmy kiedyś, kiedy pomagaliśmy przenieść bosmana Higgsa do tamtego wielkiego domu do naprawiania ludzi, i jak porządnie zaszyli mu rozcięcie na nodze? Ona jest taka jak one, założę się. Na pewno zna się na sztuce leczenia.

Rozdział 6

Narodziny Gwiazdy

Daphne kartkowała rozpaczliwie książkę, którą wydano w 1770, zanim ludzie nauczyli się pisać bez błędów. Była poplamiona i rozpadała się jak bardzo delikatna talia kart. Ilustrowano ją prymitywnymi rycinami „Jak odciąć nogę” — aaa aaa aaa — Jak nastawiać kości” — fuj — i przekroje… — O nie — aaa aaa aaa!

Tytuł książki brzmiał Marynarski poradnik medyczny i przeznaczony był dla ludzi, których apteczka zawierała butelkę rycyny, których stół operacyjny był ławką ślizgającą się po rozkołysanym pokładzie i których narzędzia składały się z piły, młotka, wiadra gorącej smoły i kawałka sznurka. Niewiele było w niej o porodach, a to, co znalazła — przewróciła kartkę — aaa! Ilustracja, której naprawdę nie chciała oglądać; przedstawiała sytuację już tak fatalną, że nie mógł jej pogorszyć nawet chirurg.

Przyszła matka leżała na plecionym łóżku w jednej z chat, jęcząc, i Daphne nie wiedziała, czy to dobry czy może zły znak. Była natomiast absolutnie pewna, że rodzącej nie powinien oglądać Mau, mimo iż był ponoć tylko chłopcem. W końcu znajdowali się w Zakątku Kobiet, a bardziej kobiecy, niż miał się niedługo stać, być nie mógł.

Wskazała na drzwi. Mau wyglądał na zaskoczonego.

— Sio, wynocha! Mówię poważnie! Nie obchodzi mnie, kim jesteś, człowiekiem, duchem, demonem czy kim tam jeszcze, ale nie jesteś płci żeńskiej. Jakieś zasady muszą obowiązywać! Dosyć tego, już cię nie ma! I bez podsłuchiwania przy dziurce… sznurku — dodała, opuszczając zasłonę z traw, która bardzo kiepsko imitowała drzwi.

Od razu poczuła się lepiej. Wystarczy pokrzyczeć na kogoś, a już poprawia ci się samopoczucie i wydaje ci się, że nad wszystkim panujesz, zwłaszcza jeśli nie panujesz. Znowu usiadła przy macie.

Kobieta chwyciła ją za ramię i wytrajkotała pytanie.

— Hmmm… Przepraszam, nie rozumiem — powiedziała Daphne, a wtedy kobieta znowu przemówiła, ściskając jej ramię tak mocno, że aż zbielała jej skóra.

— …nie wiem, co robić… O nie, żeby tym razem wszystko poszło dobrze…

Trumienka, mała, postawiona na drugiej, dużej. Nigdy tego nie zapomni. Chciała zajrzeć do środka, ale jej nie pozwolili, nie chcieli też jej słuchać, nie pozwolili wyjaśnić. Ludzie przychodzili, żeby posiedzieć z ojcem, dom był więc pełen przez całą noc, nie było natomiast nowego braciszka ani siostrzyczki, i to nie wszystko, co odeszło z tego świata. Przesiedziała na podeście całą noc, przy trumnach, chciała coś zrobić, ale nie miała odwagi, i tak bardzo było jej żal tego biednego martwego chłopca, który płakał, zupełnie sam.

Kobieta wygięła ciało w łuk i zawołała coś. Zaraz, zaraz, chodzi o pieśń, tak? Tak powiedzieli. Pieśń na powitanie dziecka. Jaką pieśń? Skąd ma wiedzieć?

Może nie miało znaczenia, co to była za pieśń, o ile była pieśnią powitalną, odpowiednią dla ducha dziecka, żeby pospieszyło się z narodzinami. Tak, to nawet całkiem niezły pomysł, skąd jednak w tym momencie miała co do tego taką pewność? I pojawiła się piosenka, od tak dawna w jej głowie, że nie pamiętała czasów, kiedy jej nie znała, śpiewana jej przez matkę, kiedy jeszcze miała matkę.

Pochyliła się, odchrząknęła i zaczęła śpiewać:

— Migocz, migocz, gwiazdko miła, czyja ręka cię zgubiła…

Kobieta wbiła w nią spojrzenie, przez chwilę wyglądała na zdezorientowaną, po czym rozluźniła się.

— Na nieba firmamencie jak diament w atramencie… — śpiewały usta Daphne, gdy jej umysł myślał: Ma dużo mleka, z łatwością mogłaby wykarmić dwoje dzieci, powinnam więc kazać im sprowadzić tu tę drugą z dzieckiem. A po tej myśli przyszła następna: Czyja właśnie o tym pomyślałam? Ale ja nawet nie wiem, jak się rodzą dzieci! Mam nadzieję, że nie będzie krwi, nie znoszę widoku krwi…

— Kiedy słońca jasny promień

Zgaśnie niczym ognia płomień

Twe zaczyna się mruganie

Nocne światła migotanie

Podróżnemu o północy

Wskażesz drogę w mroku nocy

I coś zaczęło się dziać. Ostrożnie odchyliła spódnicę kobiety. Ach, a więc tak to wygląda. Boże. Nie wiem, co robić! Po czym przyszła następna myśl, jak gdyby tylko czekała na swoją kolej: To się robi tak…

* * *

Mężczyźni czekali przed wejściem do Zakątka, czując się niepotrzebni i zbędni, co w tych okolicznościach było w pełni uzasadnione.

Przynajmniej Mau miał czas, żeby się nauczyć ich imion. Milota-dan (duży, starszy, przewyższający o co najmniej głowę wszystkich, których Mau kiedykolwiek znał) i Pilu-si (niski, wiecznie zaganiany, z prawie nieznikającym z twarzy uśmiechem).

Można było się zorientować, że od gadania jest Pilu:

— Kiedyś pływaliśmy na statku spodniowców przez sześć miesięcy, aż do miejsca zwanego Port Mercia. Niezła zabawa! Widzieliśmy ogromny dom z kamienia, mieli tam mięso zwane wołowiną, nauczyliśmy się trochę ich języka, a kiedy wysadzili nas z powrotem na naszej wyspie, podarowali nam wielkie stalowe noże, igły i trójnożny kocioł…

— Ciii — uciszył go Milo, podnosząc rękę. — Ona śpiewa! W swoim języku! No, dawaj, Pilu, jesteś w tym naprawdę dobry!

Mau pochylił się.

— O czym to?

— Słuchaj, myśmy tam zajmowali się głównie dźwiganiem i noszeniem — zaoponował Pilu — a nie rozpracowywaniem słów piosenek!

— Ale stwierdziłeś, że mówisz w tym języku! — nie ustępował Mau.

— Tyle tylko, żeby się dogadać! Ale to jest bardzo trudne! Em…

— Sprawa jest ważna, bracie! — powiedział Milo. — To będzie pierwsza rzecz, jaką usłyszy mój syn!

— Cicho! Chyba śpiewa o… gwiazdach — rzekł Pilu, przygarbiony w pozie najwyższego skoncentrowania.

— Gwiazdy mogą być — uznał Milo, rozglądając się z aprobującą miną.

— Mówi, że dziecko…

— On — skorygował stanowczo Milo. — To będzie chłopak.

— A tak, oczywiście. Będzie jak gwiazda, co wskazuje drogę w ciemności. Będzie „migotać”, ale nie wiem, co to znaczy…

Spojrzeli na poranne niebo. Ostatnie gwiazdy oglądały się za siebie, ale „migotały” w tym drugim języku.

— Będzie prowadził ludzi? — odezwał się Pilu. — Skąd ona o tym wie? Wspaniała pieśń!

— A mnie się zdaje, że ona sama ją wymyśla! — burknął Ataba.

— O? — Milo odwrócił się do niego. — A pan skąd się tu wziął? Uważacie, że mój syn nie będzie wielkim przywódcą?

— No nie, ale…

— Zaraz, zaraz — przerwał mu Pilu. — Chyba… będzie próbował czytać z gwiazd, jestem tego całkiem pewien. I… słuchajcie, muszę się nad tym dobrze zastanowić… dzięki tym staraniom ludzie nie będą… poruszać się po omacku — dokończył szybko, po czym dodał: — Ciężko było, mówię wam! Aż mnie łeb rozbolał! To jest robota dla kapłanów!

— Cicho — rozkazał Mau. — Właśnie coś usłyszałem…

Gdy umilkli, rozległ się płacz dziecka.

— Mój syn! — zawołał Milo, gdy pozostali wznosili radosne okrzyki. — Będzie wielkim wojownikiem!

— Hmmm, nie jestem pewien, czy to znaczyło… — zaczął Pilu.

— W każdym razie wielkim człowiekiem. — Zbył go Milo machnięciem ręki. — Mówią, że pieśń narodzin może być przepowiednią. Ten język w takiej chwili… zapowiada, co się stanie, bez dwóch zdań.

— Czy spodniowcy mają bogów? — zapytał Mau.

— Czasami. Kiedy sobie przypomną… Hej, patrzcie, nadchodzi!

Przy kamiennym wejściu pojawiła się sylwetka dziewczyny-ducha.

— Panie Pilu, proszę przekazać bratu, że ma syna, a żona czuje się dobrze i teraz śpi.

Wiadomość została przekazana z okrzykiem radości, który łatwo się tłumaczy.

— I on nazywać się Migocz? — zapytał Milo łamaną angielszczyzną.

— Nie! To znaczy, nie, tylko nie Migocz — powiedziała szybko dziewczyna-duch. — To byłoby nieodpowiednie. Bardzo nieodpowiednie. Zapomnijcie o Migocz. Migocz NIE!

— Gwiazda Przewodnia? — zaproponował Mau, co spotkało się z ogólną aprobatą.

— Takie imię przyniosłoby mu wiele pomyślności — stwierdził Ataba. — A czy przypadkiem nie dostaniemy piwa? — dodał.

Wybór imienia został też przetłumaczony dziewczynie, która dała do zrozumienia, że każde imię będzie dobre, byle nie Migocz. Następnie poprosiła — nie, rozkazała — żeby do Zakątka Kobiet sprowadzono drugą kobietę z dzieckiem i przyniesiono różne rzeczy z wraku Słodkiej Judy. Mężczyznom nie trzeba było tego dwa razy powtarzać. Wreszcie mieli jakieś zadanie.

* * *

…Minęły już dwa tygodnie i wiele się wydarzyło. Co najważniejsze, mijał czas, zalewając wyspę tysiącami kojących sekund. Ludzie potrzebują czasu, żeby zająć się „teraz”, nim ucieknie i zamieni się we „wtedy”. A najbardziej ze wszystkiego potrzebują tego, żeby nie działo się zbyt wiele.

A ja mam przed sobą cały ten horyzont, pomyślała Daphne, wpatrując się w błękitną linię ciągnącą się aż po kres świata. Mój Boże, ojciec miał rację. Gdyby moje horyzonty miały być szersze, trzeba by je złożyć na pół.

Zabawne powiedzenie: „poszerzać horyzonty”. Bo przecież jest tylko jeden horyzont, który się oddala i nigdy nie można go dogonić. Można tylko dotrzeć tam, gdzie był wcześniej. Oglądała morza w różnych zakątkach świata i wszędzie wyglądało to właściwie tak samo.

A może było odwrotnie; może to my się oddalamy, my się zmieniamy.

Nie mogła uwierzyć, że w zamierzchłych czasach poczęstowała tego biedaka ciasteczkami, które smakowały jak butwiejące drewno i trąciły martwym homarem! Przejmowała się serwetkami! I próbowała mu strzelić w pierś ze starego pistoletu biednego kapitana Robertsa, co spotkałoby się z potępieniem w każdym podręczniku etykiety.

A z drugiej strony, czy tam to była ona? Czy może jest nią tutaj, w tym osłoniętym ogrodzie zwanym Zakątkiem Kobiet, gdy obserwuje Nieznajomą — która siedzi przy sadzawce i mocno ściska swego synka, jak dziewczynka ulubioną lalkę — i zastanawia się, czy znowu nie powinna zabrać dziecka, żeby mogło swobodniej pooddychać.

Daphne odnosiła wrażenie, że w opinii mężczyzn wszystkie kobiety mówią tym samym językiem. To niemądre i nieco irytujące, musiała jednak przyznać, że w Zakątku, w tym momencie, posługiwały się mową o nazwie „dziecko”. Był to wspólny język. Prawdopodobnie wszyscy wydobywają z siebie takie same gaworzenia przy niemowlętach, wszędzie na świecie, pomyślała. Jakbyśmy rozumieli, że tak właśnie trzeba. Prawdopodobnie nikomu nie przychodzi do głowy, że w takiej sytuacji trzeba się pochylić i zacząć walić młotkiem w blaszaną tacę.

I nagle stało się to dla niej bardzo interesujące. Daphne łapała się na tym, że uważnie obserwuje niemowlęta w przerwach między różnymi pracami. Kiedy nie chciały mleka, odwracały głowę, a jeśli były głodne, ich główki pochylały się do przodu. Zupełnie jak kręcenie głową przy „nie” i kiwanie na „tak”. Stąd to się wzięło? Tak samo jest wszędzie? Jak mogę się dowiedzieć? Postanowiła to zapisać.

Bardzo się martwiła o matkę dziecka, które prywatnie w myślach Daphne nazywała Prosiaczkiem. Podnosiła się teraz do pozycji siedzącej, a czasem spacerowała i uśmiechała się, kiedy dostawała jedzenie, wciąż jednak było z nią coś nie tak. Nie bawiła się ze swoim synkiem tak jak Cahle. Pozwalała Cahle go karmić, bo w jej mózgu wciąż musiało palić się jakieś światełko podpowiadające jej, że tak należy, potem jednak chwytała go i jak kocica z kociakiem uciekała w kąt chaty.

Cahle wszędzie było pełno, wiecznie z dzieckiem na ramieniu albo — jeśli musiała użyć obydwu rąk — oddawała je Daphne. Nie bardzo wiedziała, co ma o niej myśleć, jak gdyby nie była do końca pewna, kim jest ta dziewczyna, ale tak czy inaczej zamierzała odnosić się do niej z szacunkiem, na wszelki wypadek. Zwykle uśmiechały się do siebie w nieco nieufny sposób — „mam nadzieję, że jesteśmy w dobrych stosunkach” — kiedy ich spojrzenia się krzyżowały, czasem jednak, kiedy Cahle przechwytywała spojrzenie Daphne, wskazywała dyskretnie w stronę tej drugiej kobiety i ze smutkiem stukała się w głowę. To nie wymagało tłumaczenia.

Codziennie jeden z mężczyzn przynosił ryby, a Cahle pokazywała Daphne niektóre rośliny rosnące w Zakątku. Głównie korzenie, były wśród nich też zioła, między innymi pieprz, przez który Daphne musiała leżeć przez trzy minuty z językiem w strumieniu, chociaż później czuła się bardzo dobrze. Z tego, co zrozumiała, niektóre rośliny miały właściwości lecznicze. Cahle nieźle sobie radziła z wyjaśnianiem na migi. A jednak Daphne wciąż nie miała pewności, czy brązowe orzeszki z drzewa o czerwonych liściach powodują wymioty, czy je zatrzymują, tak czy siak starała się wszystko zapamiętać. Zawsze była przesądna, gdy chodziło o zapamiętywanie przydatnych rzeczy, o których się dowiadywała, przynajmniej poza szkołą. Podejrzewała, że kiedyś jej się przydadzą. To taka próba, której poddaje nas świat, żeby sprawdzić, czy uważamy.

Starała się uważać, kiedy Cahle uczyła ją pichcenia; kobieta najwyraźniej uważała, że to szalenie ważne, a Daphne usiłowała ukryć fakt, że nigdy w życiu niczego nie ugotowała. I ponieważ Cahle bardzo mocno nalegała, nauczyła się też przyrządzać pewnego rodzaju napój.

Miał zapach „szatańskiego napoju”, który doprowadzał ludzi do „ruiny”. Daphne przekonała się o tym, gdy kamerdyner Biggleswick wtargnął pewnej nocy do gabinetu ojca i upił się niecnie whisky, po czym postawił cały dom na nogi swoim śpiewem. Babka z miejsca go zwolniła i nie chciała ustąpić nawet wtedy, gdy ojciec Daphne wyjaśniał, że tego dnia zmarła matka Biggleswicka. Służący wywlekli go z domu, zaciągnęli do stajni i zostawili płaczącego w sianie, gdy konie próbowały zlizywać mu z twarzy łzy, bo były słone.

Daphne, która nawet lubiła Biggleswicka, zwłaszcza sposób, w jaki chodził ze stopami wykręconymi na zewnątrz, przez co wyglądał, jak gdyby miał za chwilę rozpaść się na pół, najbardziej zmartwiło to, że stracił pracę przez nią. Babka stała na szczycie schodów niczym jakaś starożytna kamienna bogini, wskazała ręką na Daphne (która obserwowała wszystko z zaciekawieniem z górnego podestu) i wrzasnęła na ojca: „Będziesz stał bezczynnie, kiedy twoje dziecko przygląda się tym bezeceństwom?”

I tak to się skończyło, jeśli chodzi o kamerdynera. Daphne żałowała, że musi on odejść, bo był dla niej całkiem dobry, a ona prawie już opanowała jego kaczy chód. Później usłyszała z windy, że spotkał go „smutny koniec”. A wszystko przez szatański napój.

Z drugiej strony zawsze była ciekawa, co to za szatański napój, skoro babka tyle o nim mówi. Akurat ten szatański napój wytwarzano bardzo metodycznie z czerwonego korzenia rosnącego w jednym miejscu Zakątka; Cahle bardzo starannie obrała go nożem, a potem równie starannie umyła ręce w sadzawce, w miejscu, gdzie wpływała do małego strumienia. Korzeń zmiażdżyła kamieniem i dodała garść drobnych liści. Przez chwilę wpatrywała się w misę, a potem ostrożnie dodała jeszcze jeden liść. Z tykwy nalała wody, pilnując, by jej nie rozlać, po czym odstawiła misę na półkę na jeden dzień.

Nazajutrz rano misa wypełniła się wzburzoną, syczącą, żółtą pianą o groźnym wyglądzie.

Daphne wspięła się wyżej, by sprawdzić, czy pachnie tak fatalnie, jak wygląda, i Cahle łagodnie, acz stanowczo ściągnęła ją z powrotem, energicznie kręcąc głową.

— Nie pić? — zapytała Daphne.

— Pić nie!

Cahle zdjęła misę i postawiła ją na środku chaty. Najpierw splunęła do misy. Smuga czegoś, co wyglądało jak para wodna, uniosła się do sufitu, a wzburzona mikstura w misie zasyczała jeszcze bardziej.

To, pomyślała Daphne, przyglądając się jej z ciekawością i niedowierzaniem, nie wygląda jak babcine popołudnia z sherry.

W tym momencie Cahle zaczęła śpiewać. Była to wesoła piosenka z melodią, która zostaje w pamięci, nawet jeśli nie zna się słów. Płynęła skocznie i Daphne po prostu wiedziała, że teraz już nie będzie mogła jej usunąć z pamięci. Nawet dłutem.

Cahle śpiewała do piwa. A piwo słuchało. Uspokajało się jak rozjuszony pies pod wpływem głosu pana. Szum zaczął cichnąć, bąbelki nikły i coś, co początkowo wyglądało jak obrzydliwe pomyje, stawało się przezroczyste.

Kobieta śpiewała dalej, wybijając rytm dłońmi. Ale one nie tylko wybijały rytm; rysowały też w powietrzu kształty pod dyktando muzyki. Piosenka przyzywająca piwo miała mnóstwo krótkich zwrotek przeplatanych refrenem, Daphne zaczęła więc śpiewać razem z Cahle i tak samo poruszać rękami. Miała wrażenie, że kobieta jest z tego zadowolona, bo pochyliła się nad nią, nie przerywając śpiewu, i ustawiała palce Daphne w odpowiedniej pozycji.

Na powierzchni mieszaniny w misie pojawiły się dziwne, oleiste zmarszczki i napój stawał się coraz bardziej klarowny. Cahle uważnie to obserwowała, wciąż odliczając… i przerwała.

Misę wypełniał płynny diament. Piwo iskrzyło się jak morze. Przetoczyła się po nim mała fala.

Cahle zanurzyła w misie muszlę i podała ją Daphne z zachęcającym ruchem głowy.

Cóż, odmowa z pewnością zostałaby uznana przez babkę za tak zwane faux pas. W końcu istnieje coś takiego jak dobre maniery. I nie chciała nikogo urazić, co to, to nie.

Spróbowała. Jakby piła srebro, oczy jej się zaszkliły.

— Za chłop! Munż! — zawołała Cahle, uśmiechając się szeroko. — Za dużo munż! — Położyła się na plecach i zaczęła wydawać bardzo głośne odgłosy chrapania. Nawet Nieznajoma się uśmiechnęła.

Daphne pomyślała: Uczę się wielu rzeczy. Mam nadzieję, że wkrótce się dowiem czego.

Następnego dnia się domyśliła. W języku składającym się z kilku słów i wielu uśmiechów, skinięć głową i gestów — czasem bardzo zawstydzających gestów, które powinny ją szokować, tylko że tutaj, na tej słonecznej wyspie, nie miało to sensu — Cahle uczyła ją tego, co powinna wiedzieć, żeby zdobyć męża.

Wiedziała, że nie powinna się śmiać, i starała się tego nie robić, ale nie potrafiła wyjaśnić tej kobiecie, że jej sposób na zdobycie męża to posiadanie bardzo bogatego ojca, gubernatora licznych wysp. Poza tym wcale nie była pewna, czy chce męża, wydawało jej się bowiem, że to straszna harówka, a co do dzieci, obejrzawszy narodziny Gwiazdy Przewodniej, była pewna, że jeśli jej kiedyś zachce się dzieci, kupi sobie gotowe.

Nie było to jednak coś, co mogła powiedzieć dwóm świeżo upieczonym matkom, nawet gdyby umiała, próbowała więc zrozumieć, co stara się jej przekazać Cahle, a nawet pozwoliła bezimiennej kobiecie się uczesać, co pocieszyło trochę biedaczkę i — zdaniem Daphne — dzięki nowemu uczesaniu wyglądała całkiem nieźle, choć jak na trzynastolatkę zbyt dojrzale. Babka nie byłaby zachwycona (z wykrzyknikiem), chociaż drugi koniec świata to prawdopodobnie za daleko, nawet jak na jej świdrujące oczy.

W każdej chwili mógł pojawić się statek ojca, rzecz jasna. Było to pewne jak amen w pacierzu. Trwało to tak długo, bo miał tyle wysp do przeszukania.

A jeśli nie przypłynie?

Natychmiast wyparła tę myśl.

Ale ta wciskała się z powrotem. Widziała myśli, które czekały za nią, żeby pociągnąć ją w dół, jeśli tylko odważy się je do siebie dopuścić.

Kolejne osoby przybyły na wyspę nazajutrz po narodzinach Gwiazdy Przewodniej, mały chłopiec o imieniu Oto-I i maleńka pomarszczona staruszka, oboje spragnieni i głodni.

Staruszka była mniej więcej tego samego wzrostu co chłopiec i zajęła kąt w jednej z chat, gdzie zjadła wszystko, czym została poczęstowana, i obserwowała Daphne małymi, błyszczącymi oczkami. Cahle i druga kobieta traktowały ją z wielkim szacunkiem i zwracały się do niej długim imieniem, którego Daphne nie potrafiła powtórzyć. Nazwała ją panią Bulgot, nigdy bowiem nie słyszała, żeby komuś tak głośno bulgotało w brzuchu, i dobrym pomysłem było ustawianie się cały czas w taki sposób, żeby nie zawiewał od niej wiatr.

Natomiast Oto-I wracał do sił błyskawicznie, jak to dzieci, i Daphne wysłała go, żeby pomagał Atabie, ze swojego miejsca widziała więc staruszka i chłopca, jak pracują nieopodal przy ogrodzeniu przeciw świniom, i gdyby przeszła na skraj pola, zobaczyłaby na plaży rosnącą z dnia na dzień stertę desek, masztów i żagli. Jeśli miała zaistnieć, przyszłość potrzebowała dachu nad głową.

* * *

Słodka Judy konała. To smutne, ale tylko kończyli dzieło rozpoczęte przez wielką falę. Na pewno miało to potrwać dłużej, bo statek dosyć trudno rozbiera się na kawałki, nawet jeśli się znalazło skrzynkę z narzędziami. Ale cóż to był za skarb na wyspie, która przed nadejściem wielkiej fali posiadała tylko dwa noże i cztery niewielkie trójnożne kotły. Mau razem z braćmi dziobali statek jak ptaki Praojców padlinę, a potem zaciągali wszystko nad morze, na plażę. Żmudna robota.

Pilu przechwalał się trochę, że zna nazwy narzędzi w skrzynce, ale Mau pomyślał sobie, że w sumie młotek to wciąż młotek, nieważne, czy zrobiony jest z metalu czy kamienia. Podobnie z dłutami. A przecież skóra płaszczki wcale nie jest gorsza od papieru ściernego.

— Dobrze, a szczypce? — zapytał Pilu, podnosząc narzędzie. — Nigdy nie mieliśmy szczypiec.

— Mielibyśmy — odparł Mau — gdybyśmy chcieli. Gdybyśmy ich potrzebowali.

— Tak, ale towłaśnie jest ciekawe. Jak się czegoś nie ma, to nie wiadomo, czy się tego potrzebuje.

— Nie chcieliśmy ich ani nie potrzebowaliśmy, to ich nie mieliśmy! — zawołał Mau.

— Nie musisz się złościć.

— Nie jestem zły! — odszczeknął Mau. — Tylko myślę, że całkiem nieźle sobie tutaj radzimy!

I rzeczywiście. Wyspa zawsze sobie radziła. Ale mały kambuz na Słodkiej Judy irytował go z powodów, które nie do końca rozumiał, przez co czuł się jeszcze gorzej. Skąd spodniowcy wzięli te wszystkie rzeczy? Gromadzili je teraz w miejscu, gdzie las graniczył z plażą, były naprawdę ciężkie. Garnki, patelnie, noże, łyżki, widelce… Był wśród nich wielki widelec, z którego po dodaniu trzonka powstałby najlepszy na świecie harpun do łowienia ryb, i było tam takich wiele, także noże wielkie jak miecze.

To wszystko było takie… aroganckie. Te cudowne narzędzia, wrzucone razem do jednej szuflady, gdzie grzechotały i zarysowywały się nawzajem, załoga traktowała, jak gdyby były niewiele warte. Na wyspie taki widelec powieszono by na ścianie chaty i codziennie czyszczono.

Na pokładzie statku prawdopodobnie było więcej metalu niż na wszystkich wyspach razem wziętych. A według Milo w Port Mercia stało mnóstwo statków jeszcze większych odJudy.

Mau umiał zrobić dzidę, wybrać drzewce, ociosać szpic. A kiedy skończył, dzida, każda jej część, naprawdę należała do niego. Metalowa włócznia byłaby dużo lepsza, ale byłaby tylko… rzeczą. Gdyby się złamała, nie umiałby zrobić drugiej.

Podobnie z garnkami. Jak je robiono? Nawet Pilu tego nie wiedział.

Nie jesteśmy więc dużo lepsi od czerwonych krabów, pomyślał Mau, kiedy ciągnęli ciężką skrzynię na plażę. Figi spadają z drzew i to cała ich wiedza. Nie możemy być lepsi od nich?

— Chcę się nauczyć języka spodniowców — oznajmił, kiedy usiedli, by odpocząć przed powrotem do dusznego, cuchnącego wraku. — Możecie mnie nauczyć?

— Co chcesz powiedzieć? — spytał Pilu, po czym wyszczerzył zęby w uśmiechu. — Chcesz się porozumieć z dziewczyną-duchem, co?

— Tak, skoro już pytasz. Porozumiewamy się jak małe dzieci. Musimy rysować!

— No, jeśli chcesz z nią gadać o załadunku i wyładunku, o posługiwaniu się linami, może będę mógł pomóc — rzekł Pilu. — Słuchaj, pracowaliśmy na statku z mnóstwem innych mężczyzn. Zwykle narzekali na żarcie. Nie sądzę, żebyś chciał jej powiedzieć: „To mięso smakuje jak kawał psiej dupy”? Bo to akurat umiem.

— Nie, ale miło byłoby móc z nią porozmawiać, nie pytając cię ciągle o słówka.

— Cahle mówi, że dziewczyna-duch bardzo szybko uczy się naszego języka — burknął Milo. — I warzy piwo lepiej niż ktokolwiek inny.

— Wiem! Ale ja chcę pomówić z nią jak spodniowiec!

Pilu uśmiechnął się szeroko.

— Sam na sam, hę, tylko ty i ona?

— Co?

— No, jest dziewczyną, a ty…

— Słuchaj no, nie jestem zainteresowany dziewczyną-duchem! To znaczy…

— Zostaw to mnie, dobrze wiem, czego ci trzeba. Pilu zaczął grzebać w stercie przedmiotów, które przenieśli już z wraku, i podniósł coś, co wyglądało jak jeszcze jedna deska, ale kiedy Pilu trochę to wytrzepał, okazało się, że to…

— Spodnie — oznajmił Pilu, trzymając je w górze i puszczając oko do brata.

— I co z tego? — zapytał Mau.

— Kobiety spodniowców lubią oglądać panów w spodniach — wyjaśnił Pilu. — Jak byliśmy w Port Mercia, nie pozwalano nam wyjść na brzeg, dopóki ich nie włożyliśmy, w przeciwnym razie kobiety spodniowców patrzyłyby na nas dziwnie i narobiłyby wrzasku.

— Tutaj nie będę ich nosił!

— Dziewczyna-duch mogłaby pomyśleć, że jesteś spodniowcem, i pozwoliłaby ci… — zaczął Milo.

— Nie jestem zainteresowany dziewczyną-duchem!

— A tak, mówiłeś. — Pilu przez chwilę rozciągał spodnie, a potem postawił je na piasku. Były tak przesiąknięte błotem i solą, że stały samodzielnie. Wyglądały przerażająco.

— Mają wielką moc, wielką — stwierdził Milo. — To przyszłość. Nie ma co do tego wątpliwości.

Mau starał się nie rozdeptywać czerwonych krabów, kiedy wracali szlakiem do wraku. Pewnie nie wiedzą, czy żyją czy nie, pomyślał. Jestem pewien, że nie wierzą w małych krabowych bogów, a proszę bardzo, mimo to po wielkiej fali jest ich tyle co zawsze. Ptaki też wiedziały, że nadchodzi. A my nie. A przecież to my jesteśmy mądrzy! Robimy dzidy, łowimy ryby, opowiadamy historie! Kiedy Imo ulepił nas z gliny, dlaczego nie dodał tej części, która by nam podpowiedziała, że nadejdzie wielka fala?

Po powrocie na Słodką Judy Pilu gwizdał wesoło, podważając deski długim metalowym prętem ze skrzynki z narzędziami. Była to radosna i żwawa melodia i Mau jeszcze nigdy nie słyszał podobnej. Gwizdali na psy podczas polowań, ale to brzmiało… bardziej skomplikowanie.

— Co gwiżdżesz?

— „Mam wspaniałą kiść kokosów” — odparł Pilu. — Nauczył mnie jeden z marynarzy na Johnie Dee. To piosenka spodniowców.

— O czym?

— O tym, że mam dużo kokosów i chcę, żebyś w nie rzucał — wyjaśniał Pilu, gdy kawałek pokładu zaczął odchodzić.

— Przecież nie trzeba w nie rzucać, jeśli są zerwane — zauważył Mau, opierając się na skrzynce z narzędziami.

— Wiem. Spodniowcy zabierają kokosy do swojego kraju, ustawiają je na patykach i rzucają w nie.

— Po co?

— Chyba dla zabawy. Nazywają tę grę „coconut shy”.

Deska odeszła z długim przeciągłym jękiem gwoździ.

Straszny dźwięk. Mau miał wrażenie, jak gdyby coś zabijał. Wszystkie łodzie miały duszę.

— Shy? Co to znaczy? — zapytał. Lepiej gadać o głupotach niż o śmierci Judy.

— To znaczy, że kokosy chcą się chować przed ludźmi — wtrącił Milo, ale sprawiał wrażenie niezbyt przekonanego.

— Chować się? Przecież rosną na drzewach! Widać je.

— Dlaczego zadajesz tyle pytań, Mau?

— Bo chcę tyle samo odpowiedzi! Co tak naprawdę znaczy shy?

Pilu zrobił poważną minę, jak zawsze, kiedy musiał pomyśleć; zwykle wolał mówić.

— Shy? Cóż,marynarze mówili mi: „Twój brat jest bardziej shy”. Todlatego, że Milo nigdy się do nich za dużo nie odzywał. Chciał tylko zarobić na trójnożny kocioł i kilka noży, żeby móc się ożenić.

— Chcesz mi powiedzieć, że spodniowcy rzucają w kokosy, bo te nie mówią?

— Możliwe. Oni robią różne zwariowane rzeczy — stwierdził Pilu. — Ze spodniowcami jest tak, że są bardzo dzielni, wyprawiają się statkami na koniec świata, posiedli też sekret żelaza, ale jednego się boją. Zgadnij czego.

— Nie wiem. Morskich potworów? — zastanawiał się na głos Mau.

— Nie!

— Że się zgubią? Piratów?

— Nie.

— No to poddaję się. Czego się boją?

— Nóg. Boją się nóg — oświadczył triumfalnie Pilu.

— Boją się nóg? Czyich nóg? Własnych? Próbują przed nimi uciec? Jak? Czym?

— Nie własnych! Ale kobiety spodniowców strasznie się denerwują, jak widzą męską nogę, a jeden z chłopców na Johnie Dee mówił, że pewien młody spodniowiec zemdlał na widok kobiecej kostki. Ten chłopak opowiadał, że kobiety wsuwają nawet spodnie nogom od stołu na wypadek, gdyby młodzi mężczyźni na ich widok pomyśleli o kobiecych nogach!

— A co to jest stół? Po co mu nogi?

— To jest stół — rzekł Pilu, wskazując na drugi koniec obszernej kabiny. — Służy temu, żeby podwyższyć ziemię.

Mau zauważył ten przedmiot już wcześniej, ale nie zwrócił na niego uwagi. To było tylko kilka krótkich desek oddalonych od pokładu za pomocą paru kawałków drewna. Opadał na jedną stronę, bo wrak Słodkiej Judy stał pochylony, a stół był przybity do pokładu. Do drewna przybito dwanaście kawałków matowego metalu. Okazało się, że nazywa się je talerzami („Do czego służą?”), przykręcano je, żeby się nie ześlizgiwały podczas sztormowej pogody, i można je było umyć, polewając wodą z wiadra („Co to jest wiadro?”). Głębokie rysy w talerzach były spowodowane tym, że zazwyczaj podawano na nich dwuletnią soloną wołowinę lub wieprzowinę, które trudno było pokroić nawet stalowym nożem, Pilu uwielbiał jednak to mięso, bo można je było żuć cały dzień. Na Słodkiej Judy znajdowały się wielkie beczki z wieprzowiną i wołowiną. Karmiły całą wyspę. Mau najbardziej lubił wołowinę; Pilu twierdził, że to mięso pochodzi od zwierzęcia zwanego bydłem.

Mau zabębnił palcami po blacie.

— Ten stół nie nosi spodni.

— Pytałem o to — rzekł Pilu — i powiedziano mi, że nie ma takiej rzeczy na świecie, która powstrzymałaby marynarza przed myśleniem o kobiecych nogach, więc byłaby to tylko strata spodni.

— Dziwny lud — stwierdził Mau.

— Ale ci spodniowcy coś w sobie mają — ciągnął Pilu. — Kiedy się pomyśli, że są szaleni, człowiekowi ukazuje się coś takiego jak Port Mercia! Wielkie, olbrzymie chaty z kamienia, wyższe od drzew! Niektóre w środku są jak las! Więcej łodzi, niż można zliczyć! I konie! Och, wszyscy powinni zobaczyć ich konie!

— Co to są konie?

— Cóż, to… no, znasz świnie? — zapytał Pilu, wciskając pręt pod kolejną deskę.

— Lepiej, niż możesz sobie wyobrazić.

— Ach tak. Przepraszam. Słyszeliśmy o tym. Byłeś bardzo dzielny. No więc konie nie przypominają świni. Ale gdybyś wziął świnię, powiększył ją i wydłużył, dałbyś dłuższy nos i ogon, to byłby koń. Och, one są dużo piękniejsze. I mają o wiele dłuższe nogi.

— Więc koń zupełnie nie przypomina świni?

— Chyba nie. Ale ma tyle samo nóg.

— A spodnie noszą? — spytał Mau, zupełnie zdezorientowany.

— Nie, tylko ludzie i stoły. Powinieneś je przymierzyć!

* * *

Zmusiły ją. Prawdopodobnie nic złego się nie stało, przyznawała Daphne. Chciała to zrobić już wcześniej, ale nie miała odwagi, kobiety natomiast zmusiły ją, chociaż tak naprawdę zmusiły ją do tego, żeby sama się zmusiła, a teraz, kiedy już to zrobiła, była zadowolona. Zadowolona, bardzo zadowolona. Babka by tego nie pochwaliła, ale nie przejmowała się tym, bo: a) nigdy się o tym nie dowie; b) ten krok w tych okolicznościach był ze wszech miar rozsądny oraz c) babka naprawdę się o tym nie dowie.

Zdjęła sukienkę i wszystkie halki prócz jednej. Od zupełnej nagości dzieliły ją jedynie trzy części garderoby! A właściwie cztery, jeśli liczyć spódniczkę z trawy.

Zrobiła ją dla niej Nieznajoma, co spotkało się z wyraźną aprobatą Cahle; wykorzystała dużo tego dziwnego pnącza, które rosło wszędzie na wyspie. Coś W rodzaju trawy, zamiast jednak rosnąć do góry, rozwijało się jak nieskończony zielony język. Splatało się z innymi roślinami, porastało drzewa i ogólnie wciskało się wszędzie. Cahle ekspresyjnie pokazała jej na migi, że z tej rośliny można zrobić niezłą zupę, w soku można umyć włosy, zazwyczaj jednak pleciono z niej sznury, ubrania i worki. Jak ta spódniczka, którą wyplotła Nieznajoma. Daphne wiedziała, że musi ją nosić, bo to było dla biedaczki nie lada poświęcenie — jeśli wypuszczała z rąk dziecko z innego powodu niż podawanie go do karmienia Cahle, było to coś pozytywnego, do czego należało zachęcać.

Kiedy Daphne się poruszała, spódniczka szeleściła w sposób nadzwyczaj deprymujący. Miała wrażenie, że wydaje dźwięki jak chodzący stóg siana. Chociaż z drugiej strony spódniczka cudownie przepuszczała wiatr.

Pewnie to miała na myśli babka, kiedy mówiła o „asymilacji”. Uważała, że przejmowanie cudzoziemskich obyczajów jest zbrodnią, a przynajmniej chorobą, którą można się zarazić, za długo przebywając na słońcu albo objadając się oliwkami. „Asymilacja” oznaczała, że kapitulujesz i stajesz się jednym z nich. Żeby do tego nie dopuścić, trzeba zachowywać się dokładnie tak, jakby się było w domu, a więc należy ubierać się na kolację w ciężkie stroje oraz jadać gotowane mięso i brązowe zupy. Jarzyny były „niezdrowe”, należało też unikać owoców, bo „nie wiadomo, gdzie wcześniej były”. To zawsze intrygowało Daphne, bo ostatecznie w ilu miejscach mógł bywać jeden ananas?

Poza tym czy pewne łacińskie powiedzenie nie nakazuje: Kiedy jesteś w Rzymie, postępuj jak Rzymianie? Ale babka prawdopodobnie by powiedziała, że to znaczy, iż należy kąpać się we krwi, rzucać ludzi na pożarcie lwom i na podwieczorek jadać pawie oczy.

Mam to w nosie, pomyślała. To jest bunt! Ale oczywiście nie zamierzała zdejmować stanika, pantalonów ani pończoch. To nie pora, żeby popadać w całkowite szaleństwo. Pewien poziom trzeba utrzymywać.

I wtedy zdała sobie sprawę, że ta ostatnia myśl została wypowiedziana w jej głowie głosem babki.

* * *

— Wiesz co, nieźle na tobie wyglądają — ocenił Pilu, gdy znaleźli się w niższym lesie. — Dziewczyna-duch powie: „Aha, spodniowiec”. I wtedy będziesz mógł ją pocałować.

— Mówiłem już, nie chodzi mi o to, żeby pocałować dziewczynę-ducha! — odburknął Mau. — Chcę… chcę tylko sprawdzić, czy będą miały na mnie jakiś wpływ, to wszystko.

Zrobił kilka kroków. Spodnie wypłukali w rzece i kilka razy wytrzepali o kamienie, żeby pozbyć się sztywności, wciąż jednak trzeszczały, kiedy w nich chodził.

To wariactwo, wiedział o tym, ale jeśli nie można zaufać bogom, może spodnie pomogą. Ostatecznie czyż w Pieśni Czterech Braci Wiatr Północny nie miał płaszcza, dzięki któremu unosił się w powietrzu? I jeśli nie można wierzyć piosence, która zamienia truciznę w piwo, to czemu można?

— Czujesz coś? — zapytał Pilu.

— Tak, strasznie mnie obcierają!

— Ach, to dlatego, że nie nosisz kalesonów — zauważył Pilu.

— Co to takiego?

— Nazywają je galotami i nosi się je pod zewnętrznymi spodniami. Zdaje się, że ich nazwa pochodzi od nazwiska jakiegoś pirata.

— A więc nawet spodnie noszą spodnie?

— Zgadza się. Twierdzą, że spodni nigdy dosyć.

— Zaraz, a to jak się nazywa? — zapytał Mau, zagłębiając dłonie w spodniach.

— Nie wiem — powiedział ostrożnie Pilu. — Do czego służą?

— Są jak woreczki w spodniach. Sprytnie!

— Kieszenie — stwierdził Pilu.

Ale same spodnie nie były czymś, co zmieniało świat. Mau to rozumiał. Spodnie mogły być przydatne, gdyby polował w ciernistych zaroślach, a woreczki do chowania przedmiotów wydawały się wspaniałym pomysłem, jednak to nie spodnie dawały spodniowcom metal i wielkie kanu.

Co innego skrzynka z narzędziami. Przy Pilu Mau zachowywał spokój, bo nie chciał przyznać, że Nacja pod jakimkolwiek względem ustępuje spodniowcom, ale ta skrzynka zrobiła na nim wrażenie. Och, każdy mógł wynaleźć młotek, ale w skrzynce znajdowały się rzeczy — piękne, lśniące, metalowe i drewniane — których zastosowania nie znał nawet Pilu. A do Mau jakimś sposobem przemawiały.

Nie wymyśliliśmy szczypiec, bo ich nie potrzebowaliśmy. Nim stworzy się coś naprawdę nowego, najpierw musi przyjść nowa myśl. To właśnie jest ważne. Nie potrzebowaliśmy nowych rzeczy, więc nie przychodziły nam do głów nowe myśli.

Teraz potrzebujemy nowych myśli!

— Wracajmy do reszty — zaproponował. — Ale tym razem zabieramy narzędzia. — Zrobił krok do przodu i potknął się. — Aj, tu leży jakiś wielki kamień!

Pilu rozsunął wszędobylskie papierosie, gdy Mau próbował rozetrzeć obolałą stopę.

— Ach, to jedna z armat Judy — poinformował.

— Co to jest armata? — zapytał Mau, wpatrując się w długą czarną rurę.

Pilu odpowiedział.

Następne pytanie brzmiało:

— Co to proch?

Pilu to też wyjaśnił. I Mau znów dojrzał mały srebrny obraz przyszłości. Nie był wyraźny, ale armata się w nim mieściła. Trudno było wierzyć w bogów, aleJudy była darem od wielkiej fali. Przyniosła to, czego potrzebowali — żywność, narzędzia, drewno, kamień — może więc potrzebowali wszystkiego, co się na niej znajdowało, nawet jeśli do tej pory tego nie znali i nie chcieli. Ale powinni już wracać.

Każdy chwycił za rączkę po obu stronach skrzyni, która nawet sama w sobie stanowiła ciężar niemal ponad ich siły. Musieli się zatrzymywać co kilka minut, żeby złapać oddech, gdy Milo sunął za nimi z deskami. Właściwie to Mau odzyskiwał oddech, a Pilu trajkotał. Gadał cały czas, o wszystkim.

Mau dowiedział się o braciach jednego — że nie ma do czynienia z wielkim głupim Milo i małym bystrym Pilu. Milo po prostu nie mówił tak dużo, i tyle. A kiedy się odzywał, warto było go posłuchać. Pilu natomiast pływał w słowach jak ryby w morzu, malował nimi obrazy w powietrzu i cały czas trajkotał.

W końcu Mau powiedział:

— Pilu, nie myślisz czasem o swoich? O tym, co się z nimi stało?

I ten jeden raz Pilu zwolnił.

— Wróciliśmy tam. Wszystkie chaty zniknęły. Kanu też. Mamy nadzieję, że dopłynęli do jednej ze skalistych wysp. Kiedy już odpoczniemy, a dziecko nabierze sił i zdrowia, będziemy ich szukać. Mam nadzieję, że bogowie dobrze się nimi zaopiekowali.

— Tak myślisz? — zapytał Mau.

— Do świątyni zawsze zabierano najlepsze ryby — odparł bezbarwnym głosem Pilu.

— Tutaj zostawiamy je… zostawialiśmy… na kotwicach bogów — wtrącił Mau. — Zjadały je świnie.

— No tak, ale tylko to, co zostało.

— Nie, całe ryby — rzekł otwarcie Mau.

— Ale ich duch idzie do bogów — podkreślił Pilu i wydawało się, że jego głos dobiega z oddali, jak gdyby próbował wycofać się z tej rozmowy, nie oddalając się.

— Widziałeś kiedy coś takiego?

— Słuchaj, wiem, co sobie myślisz: że bogów nie ma…

— Może i istnieją. Chciałbym tylko wiedzieć, dlaczego zachowują się tak, jak gdyby nie istnieli… chcę, żeby wyjaśnili…!

— Słuchaj, to się stało i już — powiedział płaczliwym głosem Pilu. — Ja jestem po prostu wdzięczny, że żyję.

— Wdzięczny? Komu?

— No to zadowolony! Zadowolony, że wszyscy przeżyliśmy, i smutny, że pozostali zginęli. Ty za to jesteś wściekły, ale co ci przyjdzie z tej złości? — zapytał Pilu i teraz w jego głosie pojawił się dziwny pomruk, jak jakieś małe, niegroźne zwierzątko zapędzone w róg i gotowe teraz wściekle się bronić.

Ku zdziwieniu Mau Pilu się rozpłakał. Nie wiedząc dlaczego, a z drugiej strony mając całkowitą pewność, którą odczuwał całym sobą, że to właściwa rzecz, objął go, gdy ciałem Pilu wstrząsały potężne łkania, pomieszane z urywanymi słowami, wymazane smarkami i łzami. Mau obejmował go, aż ten przestał się trząść i las znowu rozbrzmiał śpiewem ptaków.

— Odeszli, żeby zamienić się w delfiny — wymamrotał Pilu. — Jestem tego pewien.

Dlaczego ja tak nie mogę? — pomyślał Mau. Gdzie są moje łzy, kiedy ich potrzebuję? Może zabrała je wielka fala. Może wypił je Locaha albo zostawiłem je w mrocznej toni. Ale nie czuję ich. Może żeby płakać, potrzebna jest dusza.

Po chwili łkanie ustało i przeszło w chrząknięcia i pociągnięcia nosem. Potem Pilu bardzo łagodnie wyswobodził się z ramion Mau i powiedział:

— Dobra, w ten sposób nic się nie zrobi. No, ruszajmy się! Wiesz, coś mi się zdaje, że dałeś mi cięższy koniec do dźwigania!

I pojawił się uśmiech, jak gdyby nigdy nie zniknął.

Nie trzeba było znać Pilu długo, żeby zauważyć, że płynie przez życie jak kokos przez ocean. Zawsze się wynurza. Biło w nim jakieś naturalne źródło radości. Smutek, jak chmura w słoneczny dzień, szybko przemijał. Przygnębienie było schowane gdzieś głęboko, zamknięte w klatce i owinięte kocem jak papuga kapitana. Z niewesołymi myślami rozprawiał się bardzo prosto: nie dopuszczał ich do siebie. Jak gdyby ktoś do ciała chłopca włożył mózg psa, i w tej chwili Mau dałby wszystko, żeby być Pilu.

— Tuż przed nadejściem wielkiej fali wszystkie ptaki wzbiły się w powietrze — powiedział, kiedy wyszli spod baldachimu drzew na pełne popołudniowe słońce. — Zupełnie jakby wiedziały coś, czego ja nie wiedziałem!

— Cóż, ptaki wzlatują, kiedy do lasu wchodzą myśliwi — zauważył Pilu. – Tak już mają.

— Tak, ale to się stało prawie minutę przed nadejściem wielkiej fali. Ptaki wiedziały! Skąd?

— Kto by tam wiedział?

I to była druga charakterystyczna dla Pilu cecha — żadna myśl nie pozostawała w jego głowie zbyt długo, żeby nie poczuć się samotna.

— Dziewczyna-duch ma taką… rzecz, którą nazywa książką, wiesz? Robi się ją z czegoś podobnego do papierośli. I jest w niej pełno ptaków!

Nie był do końca pewien, co próbuje teraz osiągnąć. Może chciał po prostu dostrzec błysk zainteresowania w oczach Pilu.

— Zgniecionych?

— Nie, są jak… tatuaże, ale z prawdziwymi kolorami! Spodniowcy nazywają ptaki Praojców „pantalonowcami”!

— A co to pantalon?

— Spodnie spodniowców dla kobiet — wyjaśnił Mau.

— Głupio, że mają na to drugie słowo — stwierdził Pilu.

I na tym się skończyło. Pilu miał duszę, która go wypełniała, więc żył dosyć szczęśliwie. Tymczasem Mau zaglądał w głąb siebie i znajdował pytania, a jedyną odpowiedzią wydawało się „dlatego”, a „dlatego” to żadna odpowiedź. Dlaczego… bogowie, gwiazdy, świat, fala, życie, śmierć. Nie ma powodów, nie ma sensu, tylko „dlatego”… „dlatego” było przekleństwem, wymierzonym ciosem, włożeniem dłoni w zimną dłoń Locahy…

I CO POCZNIESZ, KRABIE PUSTELNIKU? ŚCIĄGNIESZ Z NIEBA GWIAZDY? ROZTRZASKASZ GÓRY JAK KOKOSY, BY ODKRYĆ ICH TAJEMNICE? RZECZY SĄ TAKIE, JAKIE SĄ! ISTNIENIE TO WŁASNE „DLATEGO”! WSZYSTKO NA WŁAŚCIWYM MIEJSCU. KIM JESTEŚ, ŻEBY DOMAGAĆ SIĘ POWODÓW? KIM JESTEŚ?

Praojcowie jeszcze nigdy nie hałasowali tak głośno. Grzmieli tak, że Mau aż rozbolały zęby i padł na kolana, a skrzynka z narzędziami wylądowała na piasku ze szczękiem.

— Dobrze się czujesz? — zapytał Pilu.

— Tfu. — Mau splunął na piasek. Nie chodziło tylko o to, że Praojcowie wnikali do jego głowy, chociaż już to było wystarczająco nieprzyjemne, ale kiedy odchodzili, zostawiali wszystko w rozsypce. Wpatrywał się w piasek, aż kawałki jego myśli znowu się zespoliły.

— Przemówili do mnie Praojcowie — wymamrotał.

— Niczego nie słyszałem.

— No to masz szczęście! Ach! — Mau chwycił się za głowę. Tym razem było naprawdę źle, gorzej niż kiedykolwiek wcześniej. I było jeszcze coś. Wyglądało na to, że doszło więcej głosów, bardzo słabych i oddalonych, i krzyczały coś innego, ale ten hałas je zagłuszał. Więcej Praojców, pomyślał posępnie. Praojców z całego tysiąclecia, a wszyscy krzyczą, przy czym nie mówią niczego nowego.

— Chcą, żebym sprowadził ostatnią kotwicę bogów — powiedział.

— A wiesz, gdzie jest?

— Tak, w lagunie, i może tam zostać!

— Dobrze, ale coś by się stało, gdybyśmy ją sprowadzili?

— Czy coś by się stało? — Mau próbował zrozumieć. — Chcesz dziękować bogu Wody?

— Nie musisz tego robić z przekonania, a ludzie poczują się lepiej — rzeki Pilu.

Coś szeptało do ucha Mau, lecz cokolwiek próbowało powiedzieć, mówiło o wiele za cicho, żeby mógł to zrozumieć. Pewnie jakiś sędziwy Praojciec, który ma spóźniony refleks, pomyślał złośliwie. I chociaż jestem wodzem, moim zadaniem jest poprawianie ludziom samopoczucia, tak? Albo bogowie są potężni, lecz nie uratowali mojego ludu, albo nie istnieją, a my wierzymy tylko w światła na niebie i obrazy w naszych głowach. Czy to nie jest prawda? Czy to nie jest ważne?

Głos w jego głowie odpowiedział, a przynajmniej próbował. Zupełnie jakby patrzyło się na kogoś, kto krzyczy z drugiego końca plaży. Widać, jak skacze i macha rękami, a może nawet jak porusza ustami, ale wiatr owiewa palmy, wprawia w szelest pandany, fale huczą, a ptaki Praojców wymiotują wyjątkowo hałaśliwie, nic więc nie słychać, chociaż wiadomo, że to, czego nie słyszysz, to na pewno krzyk. W głowie Mau tak to właśnie wyglądało, tylko bez plaży, skakania, machania, ust, palm, pandanów, fal ani ptaków, lecz z tym samym uczuciem, że nie dociera do niego coś, co ktoś bardzo, ale to bardzo chce, by on usłyszał. Cóż, na pewno nie zamierzał słuchać ich pouczeń.

— Jestem małym niebieskim krabem pustelnikiem — mruknął Mau pod nosem. — I biegnę. Ale nie dam się znowu zamknąć w skorupie, dlatego… tak, musi istnieć jakieś „dlatego”… dlatego że każda skorupa będzie za mała. Chcę wiedzieć dlaczego. Dlaczego to wszystko. Nie znam odpowiedzi, ale kilka dni temu nie wiedziałem, że są pytania.

Pilu przyglądał mu się uważnie, jak gdyby nie wiedział, czy ma już uciekać czy jeszcze nie.

— Chodźmy sprawdzić, czy twój brat umie gotować, dobrze? — zaproponował Mau, starając się, żeby jego głos zabrzmiał spokojnie i życzliwie.

— Zazwyczaj nie umie — odparł Pilu. Znowu uśmiechnął się szeroko, ale było w tym uśmiechu coś nerwowego.

On się mnie boi, pomyślał Mau. Nie uderzyłem go ani nawet nie podniosłem na niego ręki. Chciałem tylko, żeby pomyślał inaczej, a teraz się boi. Myślenia. To czary.

* * *

To nie mogą być czary, pomyślała Daphne. Czary to po prostu jeden ze sposobów, żeby powiedzieć „Nie wiem”. Na półkach w chacie musowało całkiem sporo skorup z piwem. Spod pokryw wydobywały się i pryskały małe bąbelki. Było to piwo, któremu jeszcze nie śpiewano. Na tym etapie nazywali je „piwem-matką”. Dość łatwo mogła się przekonać o jego działaniu, bo wszędzie dookoła leżały martwe muchy. Nie utonęły; padły i zamieniły się w małe posążki much, gdy tylko napiły się odrobinę. Jeśli ktoś szukał prawdziwego „szatańskiego napoju”, to było nim właśnie to.

Pluje się do niego, śpiewa się mu, wymachuje nad nim rękami w rytm tejże piosenki i szatan jak za sprawą czarów odesłany zostaje do… nieważne dokąd, i zostaje tylko dobry napój. Jak to się dzieje?

No cóż, miała własną teorię na ten temat; myślała nad nią przez pół nocy. Kobiety zrywały teraz kwiaty na drugim końcu Zakątka. Pewnie jej nie usłyszą, jeśli zaśpiewa cichutko. Plucie… cóż, na pewno miało przynieść szczęście. Poza tym należało podejść do sprawy w sposób naukowy i sprawdzać po jednej rzeczy naraz. Sekret krył się w ruchach rąk, była tego pewna. No, prawie pewna.

Nalała odrobinę śmiertelnego przedpiwa do miseczki i wbiła weń wzrok. A może sekret tkwi w śpiewaniu, a nie w słowach? Może częstotliwość ludzkiego głosu wpływa jakoś na maleńkie cząsteczki, jak to się działo w przypadku słynnej sopranistki Ariadne Stretch, która rozbijała szkło, śpiewając do niego? Brzmiało to bardzo obiecująco, zwłaszcza kiedy się wiedziało, że tylko kobiety zajmują się warzeniem piwa, a one mają oczywiście wyższe głosy!

Szatański napój też na nią spojrzał, w jej opinii cwaniacko. No już, zdawał się mówić, zadziw mnie.

— Nie wiem, czy znam wszystkie słowa — usprawiedliwiała się i zdała sobie sprawę, że przed chwilą przeprosiła napój. Takie efekty przynosiło wychowanie w tak zwanym dobrym domu. Odchrząknęła. — Raz ojciec zabrał mnie do teatru rewiowego — powiedziała. — Może ci się spodoba. — Znowu odchrząknęła i zaczęła śpiewać:

— Przejdźmy się wszyscy Strandem

(może banana?)

Co za szczęśliwy kraj

Ja pójdę pierwszy, wy za mną rzędem

Nie, to dla napoju mogło brzmieć trochę zbyt zawile, a ten banan tylko komplikował sprawy. A może… Zawahała się i próbowała sobie przypomnieć znane piosenki. Czy to mogło być aż tak proste? Zaczęła znowu śpiewać, licząc na palcach w trakcie śpiewu.

— Mee, mee, czarny baranie,

masz dla mnie wełnę?

O tak, o tak, trzy worki pełne…

Odśpiewała szesnaście zwrotek, cały czas licząc, gdy piwo bulgotało, a ona patrzyła, czy robi się klarowne i roziskrzone jak diament. Potem przetestowała swoje wnioski — jak prawdziwy naukowiec — na jednej trzeciej miski „piwa-matki”, czując się dość pewnie i więcej niż tylko trochę zadowolona z siebie. Miała teraz roboczą hipotezę.

— Mee, mee, czarny…

Przerwała, uzmysłowiwszy sobie czyjąś cichą obecność. W drzwiach stały Cahle i Nieznajoma, nasłuchując z zainteresowaniem.

— Chłopy! — powiedziała wesoło Cahle. We włosy miała wpięty kwiat.

— Eee… Co? — zapytała Daphne nieco wytrącona z równowagi.

— Chcę zobaczyć mój munż!

Daphne zrozumiała. Nie było zasad, które by tego zakazywały. Mężczyznom nie wolno było tutaj wchodzić, ale kobiety mogły wychodzić i wracać, kiedy im się podobało.

— Hm… Dobrze — odparła. Poczuła, jak coś dotyka jej włosów, chciała to odpędzić i wtedy zdała sobie sprawę, że to Nieznajoma rozplata jej warkocze. Chciała ją powstrzymać, ale pochwyciła ostrzegawcze spojrzenie Cahle. Według niej Nieznajoma wracała z jakiegoś niedobrego miejsca i każdy przejaw powrotu do normalności należało popierać.

Czuła, jak pasma jej włosów delikatnie się rozwijają.

Potem poczuła słodką woń i uzmysłowiła sobie, że kobieta wetknęła jej za ucho kwiat. Rosły wszędzie w Zakątku, ogromne, zwisające, różowe i fioletowe, swoim zapachem mogły człowieka powalić. Cahle zazwyczaj wplatała jeden z nich we włosy wieczorem.

— Hm… Dziękuję — powiedziała.

Cahle wzięła ją delikatnie pod ramię i Daphne wpadła w panikę. Ona też ma iść na plażę? Ale przecież jest praktycznie naga! Nie ma nic pod spódniczką z trawy prócz jednej halki, pantalonów i ineksprymabli! A stopy ma bose aż do kostek!

Potem zrobiło jej się dziwnie i później nigdy do końca nie zrozumiała, jak to się stało.

Powinna zejść na plażę. Decyzja ta unosiła się w jej głowie, jasna i wiążąca. Postanowiła już wcześniej, że nadszedł czas zejścia na plażę. Tyle że po prostu nie pamiętała podejmowania tej decyzji. Dziwne wrażenie, jak gdyby czuła się syta, chociaż nie mogła sobie przypomnieć, żeby jadła obiad. I było coś jeszcze, oddalające się szybko jak echo bez głosu: Wszyscy mają palce u stóp!

* * *

Milo był całkiem niezłym kucharzem, Mau musiał to przyznać. Naprawdę umiał upiec rybę. Kiedy wrócili, zapach unosił się nad obozowiskiem i powietrze aż przełykało ślinkę.

Ze Słodkiej Judy sporo jeszcze zostało. Całkowite rozebranie statku mogło potrwać miesiące, nawet lata. Owszem, mieli teraz narzędzia, ale za mało ludzi; przeniesienie większych kawałków drewna wymagało tuzina silnych mężczyzn. Mieli jednak chatę, nawet jeśli jej płócienne ściany furkotały na wietrze, mieli ogień, a teraz też palenisko. I to jakie palenisko! Przytaszczyli tutaj cały kambuz, każdą jego cenną metalową część, oprócz samego wielkiego pieca. Z tym można było poczekać, bo przecież mieli całe bogactwo garnków, patelni i noży.

I to nie my je wykonaliśmy, pomyślał Mau, kiedy podawali sobie te przedmioty. Umiemy zbudować solidne kanu, ale Słodkiej Judy nigdy byśmy nie zbudowali…

— Co robisz? — zwrócił się do Milo. Mężczyzna trzymał metalowe dłuto i uderzał w nie młotkiem, próbując otworzyć mniejszą skrzynię pośród sterty uratowanych rzeczy.

— Jest zamknięta na klucz — oznajmił Milo i pokazał mu, czym jest zamek.

— W takim razie w środku jest coś ważnego? — zgadywał. — Więcej metalu?

— Może złoto! — rzucił Pilu.

Potrzebne było wyjaśnienie i Mau przypomniał sobie lśniący żółty metal na dziwnym zaproszeniu, jakie przekazała mu dziewczyna-duch. Pilu wytłumaczył mu, że spodniowcy kochają złoto niemal tak samo jak spodnie, chociaż okazało się zbyt miękkie, by mogło być przydatne. Jedna mała bryłka jest dla nich warta więcej niż naprawdę dobra maczeta, co tylko dowodzi, jakimi są szaleńcami.

Ale kiedy zamek puścił i podnieśli wieko, okazało się, że skrzynia kryje w sobie zapach stęchłej wody i…

— Książki? — zapytał Mau.

— Mapy — wyjaśnił Pilu. — Wyglądają tak. — Wziął do rąk całą garść, aż chlupnęło.

— Jaki z nich pożytek? — zapytał Ataba ze śmiechem.

Rozłożyli zawilgotniałą mapę na piasku. Przyglądali się jej i Mau kręcił głową. Pewnie trzeba być spodniowcem, żeby coś z tego zrozumieć.

Co to wszystko znaczy? Same linie i kształty. Rzeczywiście — jaki z nich pożytek?

— To są… obrazy, które pokazują, jak wyglądałby ocean, gdyby się było ptakiem, wysoko na niebie — wyjaśnił Pilu.

— A więc spodniowcy umieją latać?

— Stosują pewne przyrządy — odparł niepewnie Pilu. Po chwili rozchmurzył się i dodał: — Na przykład coś takiego.

Mau patrzył, jak Pilu wyciąga ciężki okrągły przedmiot ze sterty łupów.

— Nazywa się kompas. Z kompasem i mapą nie można się zgubić!

— Nie sprawdzają smaku wody? Nie przypatrują się prądom? Nie wąchają wiatru? Nie znają oceanu?

— Och, sprawni z nich żeglarze — zapewnił Pilu. — Wypływają jednak na nieznane wody. Kompas pokazuje im, gdzie jest dom.

Mau obrócił go w ręku, obserwując ruch igły.

— I gdzie go nie ma — powiedział. — Ma strzałkę na obu końcach. Pokazuje im też, gdzie leżą nieznane lądy. Gdzie jesteśmy na ich mapie?

Wskazał na duży obszar, który wyglądał na wyspę.

— Nie, to jest Bliższa Australia — poinformował Pilu. — Jest naprawdę wielka. A my jesteśmy… — zaczął szperać w mapach i wskazał jakieś oznaczenia — …tutaj. Prawdopodobnie.

— Czyli gdzie dokładnie? — dopytywał się Mau, wytężając wzrok. — Tu widać tylko mnóstwo kresek i zawijasów!

— Hm, te zawijasy to liczby — wyjaśnił nerwowo Pilu. — Informują kapitana, jak głębokie jest morze. A to są litery. Napis brzmi: „Niedzielne Wyspy Matczyne”. Tak nas nazywają.

— Dowiedzieliśmy się tego na Johnie Dee — wtrącił usłużnie Milo.

— A ja umiem to odczytać z mapy — zaznaczył jego brat, rzucając mu niecierpliwe spojrzenie.

— Dlaczego tak się nas nazywa? — zapytał Mau. — Przecież jesteśmy Wyspami Wschodzącego Słońca!

— Nie w ich języku. Spodniowcom często plączą się nazwy.

— A nasza wyspa? Jak duża jest Nacja? — zapytał Mau, cały czas wpatrzony w mapę. — Nie widzę tutaj.

Pilu odwrócił wzrok i coś wymamrotał.

— Co powiedziałeś?

— Nie jest naniesiona. Jest za mała…

— Za mała? Jak to: mała?

— On mówi prawdę — potwierdził uroczyście Milo. — Nie chcieliśmy ci mówić. Jest mała. To mała wyspa.

Usta Mau były otwarte w wyrazie zadziwienia i niedowierzania.

— To nie może być prawda — zaprotestował. — Jest dużo większa od każdej z Wysp Chwytających Wiatr.

— Wysp, które są jeszcze mniejsze — powiedział Pilu — a jest ich naprawdę dużo.

— Tysiące — wtrącił Milo. — Chodzi o to, że… cóż, w porównaniu do dużych wysp…

— …ta jest jedną z mniejszych — dokończył Pilu.

— Ale jest najlepsza — dodał szybko Milo — i nigdzie indziej nie ma ośmiornic drzewnych!

— Zgadza się — przyznał Pilu.

— Dopóki będziemy o tym pamiętać, tu jest nasz dom — oświadczył Mau, podnosząc się. Pociągnął za spodnie. — Ach. Strasznie drapią! Spodniowcy chyba dużo nie chodzą!

Jakiś dźwięk sprawił, że podniósł wzrok i zobaczył dziewczynę-ducha — a przynajmniej wyglądała jak dziewczyna-duch. Za nią stały szeroko uśmiechnięta Cahle i Nieznajoma ze swoim słabym, nieobecnym uśmiechem.

Mau spojrzał w dół na swoje spodnie, a potem do góry na długie włosy dziewczyny, z wpiętym kwiatem, gdy ona spojrzała w dół na swoje palce u stóp, a potem do góry na jego spodnie, które były za długie i wyglądał w nich, jakby stał w koncertynach, kapelusz kapitana zaś unosił się na jego czuprynie jak statek na falach. Odwróciła się, żeby spojrzeć na Cahle, która wpatrywała się w niebo. On spojrzał na Pilu, który zapatrzył się we własne stopy, chociaż trzęsły mu się ramiona.

Wreszcie Mau i dziewczyna-duch spojrzeli sobie prosto w oczy i mogli zrobić tylko jedno — roześmiać się.

Pozostali dołączyli do nich. Nawet papuga zaskrzeczała „Pokaż gacie!” i odtańczyła swój taniec na głowie Ataby.

Tylko Milo, który do wszystkiego podchodził poważnie i który akurat stał przodem do morza, wstał, wyciągnął rękę i powiedział:

— Żagle.

Rozdział 7

W poszukiwaniu Bogów

Siąpił deszcz, wypełniając powietrze szelestem. Kolejne trzy kanu, pomyślał Mau, wpatrując się w mrok. Wszystkie trzy naraz, płynące z łagodnym wiatrem. Mieli teraz dwoje maluchów i kolejne w drodze, jedną dziewczynkę, jednego chłopca, jedenaście kobiet, łącznie z dziewczyną-duchem, i ośmiu mężczyzn, nie wliczając Mau, który nie miał duszy. I trzy psy.

Tęsknił za psami. Psy wnosiły coś, co nie udawało się nawet ludziom, a jeden z psiaków siedział teraz u jego stóp, w ciemności, w siąpiącym deszczu. Nie przeszkadzał mu deszcz ani nie obchodziło go, co się może czaić na niewidocznym morzu, bo Mau był ciepłym ciałem poruszającym się w śpiącym świecie i w każdym momencie mógł zrobić coś, na co trzeba by zareagować bieganiem i szczekaniem. Od czasu do czasu psiak zadzierał łeb i patrzył na chłopca z uwielbieniem, wydając mlaszczący odgłos, który prawdopodobnie oznaczał: „Dla ciebie wszystko, szefie!”

Ponad dwadzieścia osób, pomyślał Mau, gdy deszcz skapywał mu z brody jak łzy. Za mało, jeśli zjawią się Najeźdźcy. Za mało, żeby walczyć, i za dużo, żeby się ukryć. A na pewno wystarczy na kilka sutych obiadów dla amatorów ludzkiego mięsa…

Nikt nie widział Najeźdźców. Przenosili się z wyspy na wyspę, jak mawiano, ale to była zawsze tylko pogłoska. Z drugiej strony, jeśli ktoś widział Najeźdźców, oni widzieli też jego…

W powietrzu pojawiła się teraz lekka szarość, jeszcze nie światło, ale jego duch. Niedługo się rozjaśni, wzejdzie słońce i może horyzont będzie czernić się od łodzi, a może nie.

W pamięci Mau tkwiło jedno radosne wspomnienie. Była w nim dziewczyna-duch, wyglądająca głupio w spódniczce z trawy, i był on, wyglądający jeszcze bardziej głupio w spodniach, i wszyscy się śmiali, nawet Nieznajoma, i wszystko było… takie jak trzeba.

Potem pojawili się ci wszyscy nowi, snujący się, zmartwieni, chorzyi głodni. Niektórzy nie wiedzieli nawet, dokąd trafił, a wszyscy byli przerażeni.

Według Praojców byli hałastrą. Byli ludźmi, których nie połknęła wielka fala. Dlaczego? Nawet oni tego nie wiedzieli Może trzymali się drzewa, gdy innych porwała woda, albo znaleźli się wyżej, albo na morzu tak jak Mau.

Ci na wodzie wrócili do ludzi i osad, których już nie było, zabrali, co udało im się wygrzebać, i wypłynęli dalej w poszukiwaniu innych. Płynęli z prądem, łączyli się na morzu i stali się czymś w rodzaju pływającej wioski — ale dzieci bez rodziców, rodzice bez dzieci, żony bez mężów, ludzie bez tych wszystkich rzeczy wokół siebie, które im podpowiadały, kim są. Wielka fala wstrząsnęła światem i zostały tylko roztrzaskane fragmenty. Takich ludzi mogły być na morzu setki.

I jeszcze… skąd się wzięły pogłoski o Najeźdźcach? Z krzyku innych uciekinierów pędzących z takim zapamiętaniem, że nie mogli się zatrzymać? Ze snu starej kobiety? Z widoku trupa unoszącego się na wodzie? Czy miało to jakieś znaczenie, gdy przerażeni rozbitkowie wypływali na czymś, co nie szło na dno, z resztkami jedzenia i słonawą wodą?

I tak nadeszła druga fala, zatapiając ludzi w ich własnym strachu.

W końcu dostrzegli dym. Prawie wszyscy znali Nację. Wyspę z kamienia! Nie mogło jej zmyć! Miała najwspanialsze kotwice bogów na świecie!

A kogo zastali? Zbieraninę wcale nie lepszą od nich samych, jednego starego kapłana, dziwną dziewczynę-ducha i wodza, który nie był ani chłopcem, ani mężczyzną, nie miał duszy i mógł być demonem.

Dziękuję ci, Atabo, pomyślał Mau. Kiedy ludzie nie są pewni, kim jesteś, nie wiedzą, czego się można po tobie spodziewać. Nowo przybyli czuli się zakłopotani, mając do czynienia z wodzem, który nie jest mężczyzną, ale wzmianka o demonie zyskała mu szacunek.

Wcześniej marzył o wyspie znowu pełnej ludzi, ale w jego marzeniach byli to ludzie, którzy tam kiedyś mieszkali. Ci nowi byli obcy. Nie znali pieśni tej wyspy, nie mieli jej we krwi. Czuli się zagubieni i chcieli swoich bogów.

Rozmawiali o tym wczoraj. Ktoś zapytał Mau, czy jest pewien, że kotwica Wody znajdowała się w odpowiednim miejscu przed nadejściem wielkiej fali. Musiał się dobrze zastanowić, zachowując kamienny wyraz twarzy. Kotwice bogów widział chyba niemal każdego dnia, odkąd pamiętał. Czy wszystkie trzy znajdowały się na miejscu, kiedy wypływał na Wyspę Chłopców? Musiałby zauważyć, gdyby którejś zabrakło. To puste miejsce byłoby jak krzyk!

Tak, odpowiedział, wszystkie były na miejscu. A potem kobieta o szarej twarzy zapytała:

— Ale człowiek byłby w stanie przenieść taką kotwicę?

I wtedy zrozumiał, do czego zmierzają. Gdyby ktoś przetoczył kamień do wody, czy to nie spowodowałoby nadejścia wielkiej fali? To przecież by wszystko wyjaśniło, prawda? Znalazłby się powód, prawda?

Rozejrzał się po wymizerowanych twarzach, wszyscy chcieli, żeby powiedział „tak”. Powiedz tak, Mau, i zdradź ojca, wujów, swój lud po to tylko, żeby ci ludzie mieli powód.

W jego głowie Praojcowie grzmieli w gniewie, aż myślał, że z uszu popłynie mu krew. Kim byli ci żebracy z małych piaszczystych wysepek, żeby się tu zjawiać i ich obrażać? Sprawili, że krew w jego żyłach zaśpiewała wojenne pieśni, i Mau musiał wesprzeć się na dzidzie, żeby jej nie podnieść.

Nie odwrócił jednak oczu od szarej kobiety. Nie pamiętał, jak się nazywa. Straciła dzieci i męża, to wiedział. Kroczyła śladami Locahy. Zobaczył to w jej oczach i utrzymał nerwy na wodzy.

Bogowie cię zawiedli. Nie było ich, kiedy ich potrzebowałaś. I tyle, to wszystko. Oddawać im teraz cześć to jak klękać przed zbójami i mordercami.

Te słowa chciał wypowiedzieć, ale czując na sobie jej wzrok, wolałby raczej odgryźć sobie język, niż to zrobić. Byłyby prawdziwe, wiedział o tym, ale tu i teraz nie miało to żadnego znaczenia. Rozejrzał się po zatroskanych twarzach, wciąż czekających na odpowiedź, i przypomniał sobie, jak bardzo wstrząśnięty i urażony był wcześniej Pilu. Myśl mogła działać jak dzida. Nie rzuca się dzidą we wdowę, w sierotę, w pogrążonych w żałobie…

— Jutro — oznajmił — sprowadzę kotwicę Wody.

Ludzie rozluźnili się i spoglądali po sobie z satysfakcją. Może nie z triumfem, ale świat zachybotał troszeczkę i znalazł się teraz znowu tam, gdzie powinien.

I teraz było już „jutro”, gdzieś poza szeleszczącym deszczem.

Ściągnę wszystkie trzy kamienie, pomyślał. I co potem? Nic! Świat jest już inny! Ale oni złowią ryby, żeby położyć je na kamieniach, i będą się płaszczyć!

Światło prześwitywało powoli przez deszcz i coś kazało mu się odwrócić.

Kilka kroków dalej stała jakaś postać. Miała dużą głowę, która, kiedy się nad tym zastanowił, wyglądała raczej jak potężny dziób. I odgłos padającego deszczu zmienił się nieco — nie było to już plaskanie, a stukot.

Krążyły historie o demonach. Zjawiały się w przeróżnych kształtach; mogły przybrać postać człowieka, zwierzęcia lub czegoś pomiędzy, ale…

…demonów nie ma. Niemożliwe, żeby istniały. Skoro nie ma bogów, w takim razie demonów też, a więc to, co tam stało w deszczu, nie było stworem z dziobem większym od ludzkiej głowy, który mógłby spokojnie przeciąć Mau na pół. Nie mógł istnieć i on musiał to udowodnić. Wydawało się jednak, że podbiegnięcie i krzyknięcie do niego nie byłoby najrozsądniejszym posunięciem…

Przecież mam mózg, prawda? — pomyślał. Udowodnię, że to nie potwór.

Wiatr zawiał lekko i istota załopotała skrzydłem.

Uch… pamiętaj o skrzynce z narzędziami. Spodniowcy nie wyróżniali się niczym szczególnym. Po prostu im się poszczęściło. Pilu powiedział, że pochodzą z miejsca, gdzie czasami robi się tak zimno, że z nieba spadają zmarznięte pióra, jak grad, który czasem pada podczas burzy, ale bardziej puszysty, musieli więc wynaleźć spodnie, żeby im nie zamarzły siusiorki, i wielkie kanu, żeby odnaleźć miejsca, gdzie woda nigdy nie twardnieje. Musieli wynaleźć nowe sposoby myślenia: nową skrzynkę z narzędziami.

To nie demon. Sprawdźmy, co to jest.

Przyjrzał się. Stopy wyglądały na ludzkie. I pomyślał, że to łopotanie wcale nie wygląda jak ruch skrzydła; jeśli się dobrze przyjrzeć, bardziej to przypomina sukno powiewające na wietrze. Jedynym demonem był jego strach.

Istota wydała pieszczotliwy dźwięk. Było to tak mało demoniczne, że Mau podbiegł do niej, rozbryzgując błoto, i ujrzał kogoś, kto owinął się w brezent ze Słodkiej Judy, tak sztywny, że tworzył coś w rodzaju kaptura.

To była Nieznajoma, tuląca dziecko pod tą osłoną, gdy dookoła nich spływał strumieniami deszcz. Posłała mu ten swój udręczony słaby uśmiech.

Jak długo tam stała? Pojawiła się, zanim zaczęło się rozwidniać, tego był pewien. Co tu robiła? A jeśli już o tym mowa, to co on tu robi? Wydawało mu się, że tak po prostu trzeba. Ktoś musi strzec wyspy. Może ona też tak myślała.

Deszcz ustawał i widział już morze. Za chwilę…

— Pokaż gacie! Roberts znowu się schlał!

…obudzi się papuga.

Pilu wyjaśnił mu, że ten okrzyk oznacza: „Pokaż swoje krótkie spodenki”. Może był to znak rozpoznawczy spodniowców.

On też miał teraz krótkie spodenki. Odciął nogawki przy kolanach i z tego materiału uszył więcej tego, co czyniło spodnie naprawdę interesującym wynalazkiem, czyli kieszenie. Można było w nich trzymać tyle różnych rzeczy.

Nieznajoma wróciła już na plażę, gdzie dało się słyszeć głosy budzących się ludzi.

Zrób to teraz. Daj im bogów…

Wyskoczył z półspodni z ich jakże pożytecznymi kieszeniami, wbiegł do wody i zanurkował w lagunie.

Niedługo miał się zacząć przypływ, ale woda wokół wyrwy była spokojna. Wielka fala naprawdę się tędy przebiła; za prześwitem widział głęboką niebieską toń.

Pod nim lśniła kotwica Wody, pośrodku wyrwy. Leżała głębiej niż pozostałe i dalej od brzegu. Wyciągnięcie jej mogło potrwać strasznie długo. Lepiej więc zacząć od razu.

Zanurkował, otoczył ramionami kamienną bryłę i pociągnął z całych sił. Ani drgnęła.

Mau odsunął wodorosty. Biały kamień był zablokowany przez fragment rafy. Mau spróbował ją też usunąć.

Jakieś pięć sekund później jego głowa przebiła taflę wody i zaczął płynąć, powoli, w zamyśleniu, do brzegu. Odnalazł Arabę, który metalowym młotkiem ze skrzynki na narzędzia rozdrabniał kawał solonej wołowiny. Prawie wszyscy sobie z nią radzili oprócz kapłana, który miał za mało zębów i często nie mógł znaleźć nikogo, kto byłby gotów go wyręczyć w przeżuwaniu. Mau usiadł i w milczeniu obserwował starca.

— Przyszedłeś tu, żeby śmiać się ze mnie i z mojego zniedołężnienia, mały demonie? — zapytał Ataba, podnosząc wzrok.

— Nie.

— W takim razie mógłbyś mieć na tyle poczucia przyzwoitości, żeby postukać tym młotkiem za mnie.

Mau tak też uczynił. Nie było lekko. Młotek odskakiwał od mięsa. Można było z niego zrobić tarczę.

— Coś cię gryzie, mały demonie? — zwrócił się do niego po chwili kapłan. — Od co najmniej dziesięciu minut ani razu nie znieważyłeś bogów.

— Potrzebuję rady, starcze — rzekł Mau. — Chodzi właśnie o bogów.

— Tak? Dzisiaj w nich wierzysz? Przyglądałem ci się wczoraj wieczorem; przekonałeś się, że wiara to skomplikowana sprawa, co?

— Jest trzech bogów, tak?

— Zgadza się.

— Nie czterech aby?

— Niektórzy twierdzą, że Imo jest czwartym bogiem, lecz on jest wszystkim, w czym istniejemy my, oni, a nawet ty.

— Imo nie ma kotwicy?

— Imo jest, a skoro tak, jest wszędzie. Skoro jest wszędzie, nie ma go w jakimś konkretnym miejscu. Cały wszechświat jest jego kotwicą.

— A co z gwiazdą Atindi, która zawsze jest blisko słońca?

— Jest synem księżyca. To akurat chyba wiesz?

— Nie ma kotwicy?

— Nie ma — potwierdził Ataba. — To tylko glina, która została po stworzeniu świata przez Imo.

— A czerwona gwiazda zwana Ogniskiem Imo?

Ataba przyjrzał się mu podejrzliwie.

— Chłopcze, wiesz przecież, że tam właśnie Imo wypiekał glinę, z której stworzył świat!

— I bogowie zamieszkują niebo, ale są blisko swoich kotwic?

— Nie zgrywaj cwaniaka. Znasz odpowiedź. Bogowie są wszędzie, ale w pewnych miejscach ich obecność może być silniejsza. Co to jest? Chcesz mnie złapać w jakąś pułapkę?

— Nie. Chcę tylko zrozumieć. Żadna inna wyspa nie ma kotwic bogów z białego kamienia, prawda?

— Prawda! — warknął Ataba. — A ty robisz wszystko, żebym powiedział coś nie tak! — Rozejrzał się dookoła podejrzliwie na wypadek, gdyby gdzieś czaiła się herezja.

— A udało mi się?

— Nie, mały demonie! To, co ci powiedziałem, jest prawdziwe i słuszne!

Mau przestał rozdrabniać mięso, ale wciąż trzymał młotek.

— Znalazłem jeszcze jedną kotwicę bogów. I to nie jest ta od boga Wody. A to znaczy, że znalazłem nowego boga, starcze… i wydaje mi się, że jest spodniowcem.

* * *

Ostatecznie skorzystali z jednego z większych kanu.

Milo, Mau i Pilu nurkowali na zmianę z młotkiem i stalowym dłutem z okrętowej skrzynki i ociosywali rafę, która trzymała w swym uścisku białą bryłę.

Mau przytrzymywał się łodzi, żeby odzyskać oddech, kiedy po drugiej stronie wynurzył się Pilu.

— Nie wiem, czy to dobrze czy źle — rzekł, spoglądając nerwowo w stronę skulonej postaci Ataby na rufie — ale niżej jest jeszcze jeden, za tym pierwszym.

— Jesteś pewien?

— Sam się przekonaj. Zresztą i tak teraz twoja kolej. Ale uważaj, przypływ jest naprawdę silny.

Rzeczywiście. Schodząc coraz niżej, Mau musiał zmagać się z napierającym pływem. Gdy dotarł na miejsce, Miło rzucił młotek z dłutem i minął go, płynąc do góry. Wydawało się, że męczą się z tym od kilku godzin. Było ciężko; pod wodą młotek nie sprawdzał się już tak dobrze.

Leżał tam kamień, do którego Mau wcześniej zanurkował. Wyglądało na to, że wyswobodzili go już z rafy, ale w miejscu, gdzie koral został usunięty, widać było róg następnej kostki z charakterystycznego białego kamienia. Co to wszystko znaczy? Na pewno nie więcej bogów, pomyślał; ci, których mamy, przysporzyli nam dość kłopotów.

Przesunął palcami po kształtach wyrytych na pierwszym z nowych kamieni. Przypominały przyrząd ze skrzynki spodniowców, ten, który trzymał w ręku, i zastanawiał się, do czego służy, dopóki Pilu mu tego nie wyjaśnił. Ale przecież tutaj nie było spodniowców, nawet kiedy jego dziadek był dzieckiem, wiedział o tym. A koral był bardzo stary. Mimo to jedna z tych kanciastych brył tkwiła w skale jak perła w ostrydze. Nigdy by jej nie odnalazł, gdyby fala nie roztrzaskała rafy.

Usłyszał nad sobą plusk, po czym czyjaś ręka wyciągnęła się i wyrwała mu młotek. Spojrzał do góry i ujrzał rysy wściekłego Ataby w chwili, gdy starzec uderzył młotkiem w kamień. Kapłan krzyknął coś i do góry uleciały bąbelki powietrza. Mau usiłował odebrać mu młotek i otrzymał zdumiewająco silnego kopniaka w klatkę piersiową. Nie pozostało mu nic innego, jak wypłynąć na powierzchnię z resztkami powietrza w płucach.

— Co się stało? — zapytał Pilu.

Mau przywarł do burty, dysząc chrapliwie. Stary głupiec! Dlaczego to zrobił?

— Wszystko w porządku? Co on wyprawia? W końcu postanowił nam pomóc? — pytał Pilu z wesołością kogoś, kto nie wie jeszcze, co się dzieje.

Mau pokręcił głową i znowu zanurkował.

Starzec nadal jak szalony okładał kamienie młotkiem i chłopcu przyszło do głowy, że nie musi się narażać na następnego kopniaka. Wystarczy, że poczeka. Ataba potrzebował powietrza, jak wszyscy inni, a ile mogło się go pomieścić w tej chuderlawej piersi?

Więcej, niż się spodziewał.

Ataba walił zajadle młotkiem, jak gdyby zamierzał spędzić tam cały dzień… Wtem nastąpiła eksplozja bąbelków, gdy uszły z niego ostatnie resztki powietrza. Było to cośprzerażającego, a także szalonego. Jakież niebezpieczeństwo kryło się w kamieniu, skoro ten stary głupiec wyciskał z siebie ostatni dech, żeby go rozbić?

Mau popłynął pod prąd nadchodzącego przypływu, chwycił ciało starca i wydobył na powierzchnię, niemal ciskając Atabę w ramiona braci. Kanu się zakołysało.

— Trzeba upuścić z niego wodę! — zawołał. — Nie chcę, żeby umarł! Jak będzie martwy, nie będę mógł na niego krzyczeć!

Milo już odwrócił Atabę do góry nogami i klepał go po plecach. Wyciekło z niego sporo wody, a w ślad za nią pojawił się kaszel. Starzec kasłał cały czas, gdy Milo opuścił go na dno kanu.

— Próbował rozbić nowe kamienie — poinformował Mau.

— Przecież wyglądają jak kotwice bogów — zdziwił się Milo.

— Rzeczywiście — przyznał Mau. Naprawdę. Cokolwiek się myślało o bogach i ich kamieniach, te wyglądały jak kotwice bogów.

Milo wskazał na pojękującego Atabę.

— A on jest kapłanem — rzekł. Milo był zwolennikiem stawiania sprawy jasno. — I próbował zniszczyć te kamienie?

— Tak — odpowiedział Mau. Nie było co do tego wątpliwości. Kapłan, a próbował zniszczyć kamienie bogów.

Milo spojrzał na niego.

— Dziwne — stwierdził.

— Na jednym z tych kamieni jest wyryty cyrkiel — wtrącił pogodnie Pilu. — Spodniowcy używają godo pomiaru odległości na mapach.

— To nic nie znaczy — powiedział Milo. — Bogowie są starsi od spodniowców i mogą wyryć na kamieniach, co im się podoba… Hej!

Ataba znowu wyskoczył za burtę. Mau widział, jak pod wodą nikną jego stopy.

— Właśnie ten kamień z cyrklem próbował rozbić! — jęknął chłopak i zanurkował.

Woda przelewała się teraz przez szczelinę w rafie. Pochwyciła Mau, gdy płynął za chudą postacią, próbowała się z nim zabawić, rzucić go na postrzępiony koral.

Kapłana już miała. Usiłował zejść niżej ku kamiennym blokom, ale pędząca woda porwała go,uderzyła nim o rafę i choć się opierał, obracała kapłanem, gdy za nim rozkwitała cienka smuga krwi.

Nigdy nie walcz z przypływem! Zawsze jest silniejszy od ciebie! Czy ten stary głupiec o tym nie wie?

Mau popłynął za nim, wyginając ciało jak ryba, wykorzystując całą swoją energię, żeby pozostać jak najdalej odkrawędzi wyrwy. Przed nim Ataba wypłynął na powierzchnię, próbował znaleźćoparcie dla dłoni, ale wciągnęło go z powrotem w pianę.

Mau wynurzył się, żeby zaczerpnąć powietrza, i popłynął dalej…

Krew w wodzie, Mau, powiedział Locaha, płynąc obok. A za rafą pojawią się rekiny. Co teraz, mały krabie pustelniku?

Nie dzieje się! — pomyślał Mau i próbował płynąć szybciej.

Mały demon, tak cię nazywa. Do ciebie się uśmiecha, a za twoimi plecami mówi, że jesteś szalony. Cóż on dla ciebie znaczy?

Mau starał się o niczym nie myśleć. Kątem oka dostrzegał szary cień, który z łatwością za nim nadążał.

Tutaj nie ma dla ciebie skorupy, mały krabie pustelniku. Przed tobą otwarte morze.

Rzeczy się dzieją albo i nie, pomyślał Mau i poczuł, jak pod nim otwierają się głębiny. Przez fale nad nim prześwitywało niebieskawo słońce, pod nim zaś zieleń przechodziła w czerń. I w tym świetle wisiał Ataba, bez ruchu. Krew rozsnuwała się wokół niego jak dym z wolnego ognia.

Przez słońce przemknął cień i nad nimi przesunął się szary kształt.

To było kanu. Gdy Mau chwycił kapłana, rozległ się plusk i z chmury bąbelków wypłynął Pilu. Wskazywał coś gorączkowo.

Mau odwrócił się i zobaczył rekina, który już krążył wokół nich. Był to niewielki żarłacz, chociaż kiedy w wodzie pojawia się krew, żaden rekin nie jest za mały, a ten tutaj zdawał się wypełniać cały świat Mau.

Pchnął starca w stronę Pilu, bez przerwy skupiając uwagę na rekinie, wpatrując się w jego szalone, ruchliwe oko, kiedy przepływał obok. Wykonał kilka gwałtownych ruchów, żeby utrzymać na sobie jego uwagę, i nie przestał się rzucać w wodzie, dopóki nie poczuł za sobą kołysania kanu, gdy po raz drugi wciągnięto do niego Atabę.

Mau wiedział, że rekin zawróci i go zaatakuje. I…

…nagle straciło to znaczenie. To był świat, cały świat, ta pogrążona w ciszy niebieska kula łagodnego światła, rekin i Mau, bez noża. Mała kula przestrzeni, w której czas nie istnieje.

Zaczął płynąć ostrożnie w stronę ryby, co najwyraźniej ją zaniepokoiło.

Myśli przychodziły powoli i spokojnie, bez strachu. Pilu i Ataba do tej pory już się wynurzyli, nic innego się nie liczyło.

Kiedy podpływa do ciebie rekin, już nie żyjesz, powiedział kiedyś stary Nawi, a skoro już się nie żyje, można spróbować wszystkiego…

Wypłynął łagodnie na powierzchnię i połknął haust powietrza. Kiedy znowu się zanurzył, rekin już zawrócił i pędził w jego stronę, prując wodę.

Zaraz… Mau kroczył przez wodę delikatnie, gdy rekin się zbliżał, szary jak Locaha. Miał tylko jedną szansę. W każdej chwili mogły się zjawić kolejne rekiny, lecz na tej świetlnej arenie chwile mijały bardzo wolno.

Zbliżał się…

Zaraz… Nie dzieje się, powiedział do siebie Mau, po czym z krzykiem wyrzucił z płuc całe powietrze.

Rekin zawrócił, jak gdyby uderzył w skałę, Mau jednak nie czekał na jego powrót. Obrócił się i popłynął w stronę kanu najszybciej, jak się dało, próbując osiągnąć maksimum prędkości przy minimum hałasu. Bracia wciągnęli go na pokład, gdy rekin przepływał pod nimi.

— Odstraszyłeś go! — nie mógł się nadziwić Pilu, podnosząc chłopca. — Krzyknąłeś, a on się odwrócił i zwiał!

Bo stary Nawi miał rację, pomyślał Mau. Rekiny nie lubią hałasu, który pod wodą brzmi jeszcze głośniej; nieważne, cosię krzyczy, pod warunkiem że krzyczy się głośno!

Pewnie nie byłby to dobry pomysł, gdyby rekin był naprawdę głodny, ale udało się. Skoro żyje, nie liczy się nic więcej.

Ma im powiedzieć? Nawet Milo spoglądał na niego z respektem. Nie do końca umiejąc ubrać to w słowa, czuł, że w tej chwili nie zaszkodzi mu pobyć tajemniczym i odrobinę niebezpiecznym. I nie dowiedzą się, że w drodze powrotnej do łodzi zsikał się, co na rekiny działa tak samo jak krew w wodzie, mało jednak prawdopodobne, by ten rekin komukolwiek wygadał. Mau rozejrzał się, jakby się spodziewał, że ujrzy delfina czekającego na rybę — i coś takiego wydawałoby się czymś… właściwym. Ale żadnego delfina nie było.

— Przestraszył się mnie — powiedział. — Może przestraszył się demona.

— Jej! — zawołał Pilu.

— Przypomnijcie mi, jak wrócimy, że jestem winien rybę Nawiemu — poprosił i spojrzał na drugi koniec kanu, gdzie leżał bezwładnie Ataba. — Co z nim?

— Potłukł się na rafie, ale wyżyje — stwierdził Milo. Rzucił Mau pytające spojrzenie, jak gdyby chciał powiedzieć: „Chyba że masz cośprzeciwko temu”. Tymczasem zapytał: — Hm… a kto to jest Nawi? Jakiś nowy bóg?

— Nie. To ktoś lepszy niż bóg. Dobry człowiek.

Mau zrobiło się teraz zimno. W tej niebieskiej kuli było mu tak ciepło. Chciał zadygotać, ale wolał, żeby tego nie widzieli. Chciał się położyć, ale nie było na to czasu. Musiał wrócić, musiał się dowie…

— Praojcowie? — wymamrotał pod nosem. — Powiedzcie mi, corobić! Nie znam pieśni, nie znam zaklęć, ale ten jeden raz mi pomóżcie! Potrzebuję mapy świata!

Odpowiedź nie nadeszła. Może byli po prostu zmęczeni, ale bardziej niż on zmęczeni być nie mogli. Zresztą jak bardzo można się zmęczyć byciem martwym? Przynajmniej można sobie leżeć.

— Mau? — za jego plecami zagrzmiał głos Milo. — Co tu się dzieje? Dlaczego kapłan chciał roztrzaskać święte kamienie?

Nie był to odpowiedni moment na słowa „Nie wiem”. Bracia mieli błagalne, wygłodniałe spojrzenia, jak psy czekające na posiłek. Chcieli odpowiedzi. Byłoby miło, gdyby odpowiedź była prawdziwa, ale jeśli nie mogła taka być, musiała wystarczyć jakakolwiek, żeby się nie martwić… i wtedy go oświeciło.

Tym są bogowie! Odpowiedzią, która musi wystarczyć! Bo jest jedzenie, które trzeba schwytać, dzieci, które trzeba urodzić, życie, które trzeba przeżyć, nie ma więc czasu na wielkie, skomplikowane, niepokojące odpowiedzi! Prosimy o proste odpowiedzi, byśmy nie musieli myśleć, bo jeśli zaczniemy myśleć, możemy znaleźć odpowiedzi, które nie pasują do takiego świata, jakim chcielibyśmy, żeby był.

Więc co mogę teraz powiedzieć?

— Chyba myśli, że te kamienie nie są tak naprawdę święte — udało mu się wybrnąć.

— Z powodu tego wyrytego cyrkla, tak? — zapytał Pilu. — Próbował go zniszczyć! Wie, że masz rację. To dzieło spodniowców!

— Tkwiły w rafie — wtrącił Milo. — Rafa jest stara. Spodniowcy to coś nowego.

Mau zauważył, że Ataba się poruszył. Podszedł do niego i usiadł obok, gdy bracia obrócili kanu i wprowadzili je do laguny przez wyrwę. Na plaży zebrali się ludzie i obserwowali, co się dzieje.

Kiedy bracia byli zajęci wiosłowaniem, Mau się pochylił.

— Kto stworzył kotwice bogów, Atabo? — wyszeptał. — Wiem, że mnie słyszysz.

Kapłan otworzył jedno oko.

— Nie będziesz mnie przepytywał, mały demonie!

— Uratowałem panu życie!

— To już sfatygowane i stare życie, nie warto go ratować — rzekł Ataba, siadając. — Nie zamierzam ci dziękować.

— Rzeczywiście, sfatygowane i zalatujące piwem, musicie mi się jednak odpłacić, w przeciwnym razie należy do mnie. Może pan je wykupić, ale to ja ustalam cenę!

Ataba miał wściekłą minę. Męczył się, jak gdyby gotowano go żywcem w złości i żalu, znał jednak tę zasadę równie dobrze jak wszyscy inni.

— No dobra! — burknął. — Czego chcesz, mały demonie?

— Prawdy — odparł Mau.

Kapłan wymierzył w niego palec.

— O nie! Chcesz specjalnej prawdy. Chcesz takiej prawdy, jaka tobie się spodoba. Chcesz, żeby to była milusia prawda, która pasuje do tego, w co już wierzysz! Ale ja powiem ci prawdę, która ci się nie spodoba. Ludzie chcą bogów, mały demonie. Chcą świętych miejsc, cokolwiek byś powiedział.

Mau zastanawiał się, czy kapłan czyta w jego myślach. Potrzebowałby dobrego wzroku, bo umysł Mau przysłaniały różowe chmury zmęczenia, jak gdyby śnił. Sen zawsze domagał się zapłaty; jeśli zaniedbuje się spanie przez wiele dni, sen wcześniej czy później zgłosi się z wyciągniętą ręką.

— Czy to bogowie ryli w białych kamieniach? — zapytał. Mówił trochę bełkotliwie.

— Tak!

— To kłamstwo — zaoponował Mau. — Na kamieniach wyryto znaki narzędziami spodniowców. Bogowie chyba nie potrzebują narzędzi.

— Ludzie są ich narzędziami, chłopcze. Myślą o wyryciu tych znaków natchnęli umysły naszych przodków!

— A inne kamienie?

— Nie tylko bogowie mogą się dostać do umysłów, chłopcze, o czym powinieneś wiedzieć!

— Myślisz, że to demony? — zapytał Mau. — Kamienie demonów?

— Tam, gdzie można znaleźć bogów, są i demony.

— Możliwe, że to prawda — stwierdził Mau. Usłyszał za sobą prychnięcie Milo.

— Tylko tacy jak ja mogą wyrokować, co jest prawdą! — zawołał Ataba.

— Przestańcie, starcze — rzekł Mau najłagodniej, jak umiał. — Zapytam was raz jeszcze i jeśli uznam, że kłamiecie, pozwolę bogom zdmuchnąć waszą duszę w przepaść nad skrajem świata.

— Ha! Ale przecież nie wierzysz w bogów, mały demonie! A może jednak? Czy ty siebie słyszysz, chłopcze? Bo ja cię słyszę. Krzyczysz, tupiesz, wrzeszczysz, że nie ma bogów, a potem wygrażasz pięścią w stronę nieba i piętnujesz ich za nieistnienie! Potrzebujesz ich, żeby płomienie twojego zaprzaństwa ogrzewały cię w przekonaniu o własnej słuszności! To nie jest myślenie, to tylko zranione dziecko krzyczy w bólu!

Wyraz twarzy Mau nie zmienił się, czuł jednak, jak te słowa kołaczą mu się w głowie. W co ja wierzę? — pomyślał. W co ja naprawdę wierzę? Świat istnieje, więc może Imo istnieje. Ale jest daleko i nie obchodzi go, że istnieje Locaha, to na pewno. Wiatr wieje, ogień się pali, a woda płynie tak czy inaczej. Po co nam bogowie? Potrzebujemy ludzi. W to wierzę. Bez innych ludzi jesteśmy niczym. Wierzę też, że jeszcze nigdy nie byłem tak zmęczony…

— Powiedzcie mi, kto według was, Atabo, rył w tych kamieniach — rzekł, starając się zachować spokojny ton. — Kto je tutaj sprowadził i naznaczył tak dawno, że zarosły koralem? Odpowiedzcie mi, bo wydaje mi się, że wy też krzyczycie.

Przeróżne uczucia przemykały po obliczu kapłana, ale nie było ucieczki.

— Będziesz tego żałował — jęknął. — Pożałujesz, że o to spytałeś. Będziesz żałował, że mi to zrobiłeś.

Mau podniósł palec ostrzegawczo. Tylko na tyle było go stać. Różowe świnie zmęczenia tratowały jego myśli. Za minutę się przewróci. Kiedy Ataba znowu przemówił, syczącym szeptem, jego słowa odbijały się echem, jak gdyby Mau słyszał je z jaskini. Ze zbyt wielu myśli, zbyt wielkiego głodu, zbyt wielkiego bólu powstawała ciemność.

— Kto sprowadza kamienie i je tutaj zostawia, chłopcze? Pomyśl o tym. Ilu ludzi zranisz jeszcze bardziej swoją cudowną prawdą?

Ale Mau już spał.

* * *

Pan Black załomotał w drzwi sterówki Ptaszynki po raz drugi.

— Niech mnie pan wpuści, kapitanie! W imię Korony!

W drzwiach otworzyło się okienko.

— Gdzie ona? — zapytał pełen podejrzliwości głos.

— Pod pokładem! — Dżentelmen próbował przekrzyczeć ryk wiatru.

— Jesteście pewni? Ma w zwyczaju wyskakiwać!

— Zapewniam pana, jest pod pokładem! Proszę otworzyć drzwi! Jest potwornie zimno!

— Macie absolutną pewność?

— Po raz ostatni proszę pana, niech pan nas wpuści!

— Kogo ma pan na myśli, mówiąc „nas”? — dopytywał się głos, łatwo nie można go było zwieść.

— Na litość boską! Pan Red jest ze mną!

— Jest sam?

— Otwierajże, kapitanie, w imię Korony!

Drzwi się otworzyły. Ręka wciągnęła do środka obu mężczyzn. Zasuwy trzasnęły za nimi jak strzały z broni palnej.

W środku było przynajmniej cieplej i byli osłonięci przed wiatrem. Pan Black poczuł się, jak gdyby właśnie przestał go okładać pięściami olbrzym.

— Tak jest zawsze? — zapytał, strząsając wodę ze sztormiaka.

— Tak? Toż mamy piękny dzień w tej strefie, panie Black! Właśnie miałem wyjść się poopalać! Rozumiem, żeprzyszliście panowie w sprawie depeszy.

— Było coś o fali?

— Ogromna. Dostałem wiadomość z okrętu Królewskiej Marynarki, który wypłynął z Port Mercia godzinę temu. Powodzie w całym rejonie Zachodniego Oceanu Pelagialnego. Wiele ofiar w ludziach i wiele uszkodzonych statków. Port Mercia bezpieczny, piszą. Szacuje się, że epicentrum znajdowało się około siedemdziesięciu mil na południe od Niedzielnych Wysp Matczynych.

— Mimo wszystko to dość daleko od nas.

— I wszystko się stało kilka tygodni temu! — dodał pan Red, który przyglądał się spisanej ołówkiem wiadomości.

— To prawda, panowie. Ale zastanawiałem się, gdzie wtedy mogła być Słodka Judy. Stary Roberts lubi pływać od wyspy do wyspy, a Judy nie jest najszybszym statkiem. Na pokładzie Judy jest córka następcy.

— Więc możliwe, że następcę też to dotknęło?

— Niewykluczone — rzekł kapitan poważnym tonem. Odkaszlnął. — Mógłbym wyznaczyć kurs, żeby tamtędy przepłynąć, ale nadłożylibyśmy drogi.

— Muszę o tym pomyśleć — rzucił Black.

— A ja muszę rychło podjąć decyzję. Kwestia wiatru i wody, rozumie pan? Ani pan, ani ja nie mamy nad nimi władzy.

— Do kogo należą Niedzielne Wyspy Matczyne? — Pan Black zwrócił się do pana Reda, który wzruszył ramionami.

— Rościmy sobie do nich prawo, żeby nie dopuścić Holendrów i Francuzów. Ale to maleńkie wysepki i nikogo tam nie ma. W każdym razie nikogo, kto by się liczył.

— Ptaszynka może przemierzyćwiele mil oceanu — zapewnił kapitan. — Wygląda na to, że król jest bezpieczny, ale oczywiście w takich odludnych miejscach lądują różni dziwacy…

Pan Black wpatrywał się gdzieś przed siebie. Ptaszynka sunęła jak chmura. Żagle łopotały, takielunek śpiewał. Drwił z mil.

Po jakimś czasie pan Black się odezwał:

— Biorąc pod uwagę wiele słusznych powodów, począwszy od tego, że nie możemy mieć pewności co do kursu Słodkiej Judy, tych wysp jest wiele i minęło zbyt dużo czasu, Jego Wysokość na pewno wysłał już kogoś na ratunek…

— Nie wie jeszcze, że jest królem — przypomniał pan Red. — Możliwe, że sam poprowadził poszukiwania.

— Na północnym zachodzie są kanibale i piraci — wtrącił kapitan.

— A Korona wymaga od nas, byśmy odnaleźli króla jak najszybciej! — rzekł pan Black. — Czy któryś z panów chciałby podjąć tę decyzję za mnie?

Zapadła straszna cisza, w której słychać było tylko ryk pędzącego statku.

— Doskonale — dodał pan Black całkiem spokojnie. — W takim razie, kapitanie, postąpimy wedle pierwotnych rozkazów. Zrobię odpowiedni zapis na ten temat w dzienniku pokładowym.

— To musiała być dla pana trudna decyzja — powiedział pan Red głosem pełnym współczucia.

— Istotnie.

Rozdział 8

Trzeba całego życia, żeby nauczyć się umierać

Daphne jadła za panią Bulgot, która nie miała zębów. Odbywało się to w ten sposób, że przeżuwała dla niej jedzenie, by je rozdrobnić i zmiękczyć. Jakże inaczej, pomyślała, usłużnie międląc kawałek solonej wołowiny, wyglądało życie w domu.

Tak czy inaczej, tamto życie wydawało jej się teraz zupełnie nierealne. Domem była — tak naprawdę — mata w chacie, gdzie spała każdej nocy snem tak głębokim, że był on zupełnie czarny, oraz Zakątek Kobiet, gdzie mogła się do czegoś przydać. Tutaj rzeczywiście była potrzebna. Coraz lepiej też radziła sobie z miejscowym językiem.

Niestety, w ogóle nie rozumiała, co do niej mówi pani Bulgot. Nawet Cahle miała z tym trudności i wyjaśniła Daphne: „Bardzo stary język. Sprzed lat”. Panią Bulgot dobrze znano na tutejszych wyspach, ale wszyscy pamiętali ją zawsze jako sędziwą staruszkę. Mały Oto-I zapamiętał, że ściągnęła go z pływającej kłody i piła tylko morską wodę, żeby jemu wystarczyło słodkiej z bukłaka.

Staruszka klepnęła ją po ramieniu. Daphne w zamyśleniu wypluła kawałek mięsa i podała jej. Nie był to, musiała przyznać, najprzyjemniejszy sposób spędzania wolnego czasu; łączył się z pewną dozą blee i fuuuj, gdyby się nad tym zastanowić, na szczęście jednak staruszka nie przeżuwała jedzenia dla niej.

— Ermintrudo.

Słowo to zawisło na chwilę w powietrzu.

Rozejrzała się poruszona. Nikt na wyspie nie znał tego imienia! Widziała przed sobą kilka kobiet pielęgnujących rośliny w ogrodzie, większość ludzi pracowała jednak na polach. Obok niej staruszka ssała entuzjastycznie świeżo rozdrobnione mięso, czemu towarzyszyły odgłosy jak z zatkanego otworu odpływowego.

To był jej własny głos. Pewnie dała się ponieść wyobraźni, żeby nie myśleć o przeżuwaniu.

— Sprowadź tu chłopaka. Sprowadź chłopaka w tej chwili.

I znowu. Czyżby sama to powiedziała? Nie poruszała ustami — czułaby przecież. Nie to ludzie mają na myśli, kiedy mówią o „rozmawianiu ze sobą”. To był jej głos przemawiający do niej. Nie mogła zapytać „Kim jesteś?” własnego głosu.

Pilu mówił, że Mau słyszy głosy przodków, i pomyślała wtedy, cóż, musiało dojść do czegoś takiego po tym wszystkim, co ten chłopak przeszedł.

Czyżby i ona słyszała teraz swoich przodków?

— Tak — odparł jej głos.

— Dlaczego? — zapytała.

— Bo to jest święte miejsce.

Daphne zawahała się. Ktokolwiek się za tym krył, znał jej imię, a nikt tutaj nie znał jej prawdziwego imienia, nikt. Nie była to tajemnica, którą chciałoby się rozpowiadać. Chyba też nie zwariowała, bo ktoś szalony nie spędziłby ostatnich trzydziestu minut, przeżuwając posiłek dla pani Bulgot… mhm, może nie był to najlepszy przykład — babka i osoby jej pokroju powiedziałyby, że dla dziewczyny, która mogłaby zostać królową, gdyby umarło sto trzydzieści dziewięć osób, przeżuwanie jedzenia dla kogoś, kto wygląda, brzmi i pachnie jak pani Bulgot, to najbardziej szalona rzecz, jaką można sobie wyobrazić — z wyjątkiem ślinienia się.

Może to był Bóg, ale dziewczyna miała co do tego poważne wątpliwości. Próbowała wsłuchiwać się w głos Boga w kościele, zwłaszcza po tamtej strasznej nocy, ale oczywiście On był zajęty. Podobno jednak tutaj mieli mniejszych bogów. Może był jednym z nich.

Rozejrzała się. Nie było tu ław kościelnych, a już na pewno polerowanych mosiądzów, panował za to spokój pomimo ruchu, cisza o konsystencji bryzy. Tutaj, jak jej się wydawało, wiatr nigdy nie wiał mocno, a głośne dźwięki ginęły wśród drzew.

To było święte miejsce i wcale nie ze względu na tego czy innego boga. Było po prostu… święte, bo istniało, bo ból, krew, radość i śmierć odbijały się echem w czasiei uczyniły je takim.

Głos znów się odezwał:

— Szybko, raz-dwa!

Daphne rozejrzała się po Zakątku. Parę kobiet uprawiało ogród i nawet nie podniosło wzroku. Ale w tym „Szybko, raz-dwa!” było coś, co poszło jej prosto w nogi.

Pewnie mówiłam do siebie, pomyślała, pospiesznie opuszczając Zakątek. Ludzie często tak robią. To zupełnie normalne, gdy się jest rozbitkiem, jestem pewna.

Zbiegła ze wzgórza. Zebrał się tam mały tłumek. Początkowo myślała, że przybyli kolejni rozbitkowie, a potem dostrzegła postać leżącą w kącie nowej chaty.

— Co wyście z nim zrobili? — krzyknęła, nie przestając biec.

Pilu odwrócił się, gdy reszta grupy cofnęła się pospiesznie w obliczu jej gniewu.

— My? Próbowałem go namówić, żeby się położył, ale nie chciał mnie słuchać! Mógłbym przysiąc, że śpi, ale nie widziałem jeszcze, żeby ktoś spał w taki sposób!

Daphne też nie. Mau miał szeroko otwarte oczy, odniosła jednak niepokojące wrażenie, że jeśli patrzą one na plażę, to na pewno nie na tę. Jego ręce i nogi podrygiwały, jak gdyby chciały się poruszać, ale nie mogły.

Klęknęła przy nim i przyłożyła ucho do klatki piersiowej. Nie musiała tak blisko. Serce waliło, jakby próbowało się wyrwać na wolność.

Pilu podszedł bliżej i szepnął:

— Mieliśmy kłopoty!

Dał jej do zrozumienia, że to nie on je spowodował, zdecydowanie nie on, i że jest przeciwko jakimkolwiek kłopotom, zwłaszcza tym w zasięgu ręki. Odkąd usłyszał piosenkę o Migoczu, Daphne wzbudzała w nim pewien niepokój. Była kobietą o wielkiej mocy.

— Jakie kłopoty? — zapytała, rozglądając się. Nie musiała jednak czekać na odpowiedź, bo Ataba stał nieopodal z dzikim wyrazem twarzy. Najwyraźniej doszło do „sprzeczania”, jak by to ujął kucharz w domu.

Starzec odwrócił się i spojrzał na nią z miną klepniętego tyłka (znowu kucharz), a potem prychnął i zwrócił twarz w stronę laguny.

W tym momencie woda się wybrzuszyła i ukazał się ociekający wodą Milo, który dźwigał na barku kamień bogów, krocząc po pochyłym białym dnie.

— Chcę wiedzieć, co się tutaj dzieje! — zawołała Daphne. Zignorowano ją. Wszyscy wpatrywali się w nadchodzącego Milo.

— Mówiłem wam! Zabraniam wynosić je na brzeg! — ryknął Ataba. — Jestem kapłanem Wody!

Milo rzucił mu przeciągłe spojrzenie i nie zatrzymał się — jego mięśnie poruszały się pod skórą jak naoliwione orzechy kokosowe. Daphne słyszała chrzęst piasku pod jego stopami, gdy brnął do kotwic bogów i z jękiem zrzucił ciężar. Kamień zapadł się lekko w piasku.

Na plaży leżały już cztery. Coś tu chyba nie gra, pomyślała. Czy nie miały być trzy, a jeden się zgubił? Skąd się wzięły pozostałe?

Potężny mężczyzna przeciągnął się z trzaskiem stawów, nim odwrócił się do grupki ludzi i ogłosił powolnym i uroczystym głosem człowieka, który sprawdza prawdziwość każdego słowa przed jego wypowiedzeniem:

— Jeśli ktokolwiek dotknie tych kamieni, będzie odpowiadać przede mną.

— Ten kamień to sprawka demona! — krzyknął Ataba. Rozejrzał się po zebranych, spodziewając się poparcia, ale go nie znalazł.

Ludzie nie byli po niczyjej stronie, zauważyła Daphne. Po prostu nie lubili krzyków. Sytuacja i bez tego była wystarczająco zła.

— Demon! — zagrzmiał Milo. — Podoba się wam to słowo, Atabo? Nazywacie go małym demonem. A on uratował was przed rekinem, zgadza się? I sami mówiliście, że to my stworzyliśmy kotwice bogów. Tak było! Dobrze słyszałem!

— Tylko niektóre — odrzekł Ataba, cofając się. — Tylko niektóre!

— Nie mówiliście, że „niektóre”! — odparował szybko Milo. — Nie mówił „niektóre” — oświadczył zebranym. — Mówił prawdę, jakby od tego zależało jego życie, i nie powiedział „niektóre”. Mam dobry słuch i nie powiedział „niektóre”!

— Kogo obchodzi, co powiedział? — wtrąciła Daphne. Odwróciła się do najbliższej kobiety. — Przynieście koce dla Mau! Jest zimny jak lód!

— Mau naprawdę uratował Atabę przed rekinem — potwierdził Pilu.

— To kłamstwo! Nic mi nie groziło… — zaczął kapłan i przerwał, bo Milo zaczął warczeć.

— Trzeba było to widzieć! — zawołał szybko Pilu, odwracając się do tłumu z szeroko otwartymi oczami i rozpostartymi ramionami. — Tak wielkiego w życiu nie widziałem! Był długi jak dom! Miał zęby jak, jak… potężne zęby! Kiedy do nas płynął, powstały takie fale, że o mało nie zatopiły kanu!

Daphne zamrugała i spojrzała z ukosa na zebranych. Otwierali oczy tak szeroko jak Pilu. Wszyscy stali z rozdziawionymi ustami.

— A Mau tylko czekał, unosząc się w wodzie — ciągnął Pilu. — Nie odwrócił się, żeby zwiać! Nie próbował uciekać! Spojrzał mu prosto w oko, tam, na jego własnym terytorium! Pomachał do rekina, rekina o zębach jak maczety, do rekina o zębach ostrych jak igły, żeby go do siebie przywołać! Przywoływał go do siebie! Tak! Byłem w wodzie i widziałem! Czekał na niego! I rekin zaczął płynąć w jego stronę coraz szybciej! Jak dzida! Płynął coraz szybciej i szybciej!

Wśród widowni ktoś zaczął zawodzić.

— A potem zobaczyłem coś zdumiewającego! — kontynuował Pilu, oczy miał szeroko otwarte i błyszczące. — Nigdy nie widziałem czegoś takiego! I nie zobaczę, nawet jeśli dożyję stu lat! Gdy rekin nacierał na niego, gdy rekin z wielkimi zębiskami pędził w jego stronę, gdy rekin długi jak dom ciął wodę jak nóż, Mau… zsikał się!

Drobne fale w lagunie rozbijały się o piaszczysty brzeg, czemu towarzyszył chlupot, nagle głośny w chwili całkowitej ciszy.

Kobieta, która wynosiła brudny koc z chaty, o mało nie wpadła na Daphne, nie mogąc oderwać oczu od Pilu.

O, dziękuję ci, Pilu, pomyślała z goryczą Daphne, gdy czar prysł. Tak dobrze ci szło, miałeś ich serca w dłoni, ale musiałeś wszystko zepsuć…

— I wtedy właśnie pojąłem — wyszeptał Pilu, zniżając głos i rozglądając się po kręgu twarzy, przechwytując każde spojrzenie. — Wtedy dowiedziałem się. Wtedy zrozumiałem. Że nie jest demonem! Nie jest bogiem ani bohaterem. Nie. Jest jedynie człowiekiem! Przerażonym człowiekiem! Człowiekiem takim jak wy i ja! Ale czy my byśmy czekali, przerażeni, gdyby rekin z wielkimi zębiskami chciał nas pożreć? On czekał! Widziałem to! I kiedy rekin zaatakował, krzyknął do niegoz pogardą! Krzykną! te słowa: Da! Na! Ha! Pa!

— Da! Na! Ha! Pa! — wymamrotało kilkoro ludzi jak we śnie.

— I rekin odwrócił się i uciekł. Rekin bał się spojrzeć mu w oczy. Rekin odpłynął i byliśmy uratowani. Byłem tam. Widziałem to.

Daphne uświadomiła sobie, że pocą jej się ręce. Czuła, jak rekin ociera się o nią. Widziała jego potworne oko. Mogła narysować jego zęby. Ona też tam była. Też to widziała. Głos Pilu wszystko jej pokazał.

Przypomniała sobie, jak poproszono pana Griffitha z kaplicy nonkonformistycznej, żeby wystąpił w ich kościele parafialnym. Kazanie było dosyć wilgotne, bo spryskiwał wiernych deszczykiem śliny, był jednak tak przepełniony Bogiem, że zalewał nim wszystko.

Wygłaszał kazanie, jak gdyby dzierżył, w dłoni płonący miecz. Spośród krokwi wyleciały nietoperze. Organy same zaczęły grać. Woda w chrzcielnicy zabulgotała. Ogólnie rzecz biorąc, to wszystko bardzo się różniło od kazań wielebnego Fleblow-Poundupa, który w pogodny dzień, gdy przy ambonie czekały już na niego siatka i słoik na motyle, potrafił w pół godziny uwinąć się z całym nabożeństwem.

Kiedy wrócili do domu, babka stanęła w holu, wzięła głęboki wdech i powiedziała: „Pięknie!” I to wszystko. W kościele parafialnym ludzie zwykle zachowywali się bardzo cicho. Może obawiali się, że zbudzą Boga, a wtedy zacznie zadawać im podchwytliwe pytania albo poddawać ich jakiejś próbie.

Ale Pilu przedstawił historię o rekinie tak, jak kiedyś pan Griffith głosił kazanie. Narysował w powietrzu obraz, a potem sprawił, że zaczął się on ruszać. Tak to było? Naprawdę? Ale jakże to nie może być prawda? Przecież byli tam. Widzieli wszystko. Uczestniczyli w tym razem.

Spojrzała na Mau. Oczy wciąż miał otwarte, a jego ciałem wstrząsały drgawki. Po chwili podniosła wzrok i jej spojrzenie natknęło się na twarz Cahle.

— Zabrał go Locaha — powiedziała.

— To znaczy, że on umiera?

— Tak. Spoczywa na nim zimna dłoń Locahy. Znasz go. Nie wysypia się. Nie dojada. Dźwignie każdy ciężar, przebiegnie każdy dystans. Za dużo myśli. Czy ktoś kiedykolwiek widział, żeby nie pracował, nie pilnował, nie kopał, nie dźwigał? Chce przenieść na barkach cały świat! I kiedy tacy ludzie słabną, Locaha rzuca się na nich.

Daphne pochyliła się nad Mau. Miał sine usta.

— Ty nie umierasz — wyszeptała. — To niemożliwe.

Potrząsnęła nim delikatnie i z jego ust wypłynął strumieńpowietrza, słabiutki jak kichnięcie pająka:

— Nie…

— Nie dzieje się! — dokończyła triumfalnie. — Widzicie? Locaha jeszcze go nie zabrał! Spójrzcie na jego nogi! On nie umiera! Wydaje mu się, że biegnie!

Cahle popatrzyła uważnie na drgające nogi Mau i przyłożyła dłoń do jego czoła. Jej oczy otworzyły się szerzej.

— Słyszałam o tym — powiedziała. — To choroba cieni. Zabije go i tak. Kobieta Niebo będzie wiedziała, co robić.

— Gdzie ona jest?

— Przeżuwasz dla niej jedzenie — uzmysłowiła jej Cahle, uśmiechając się.

Za nią zjawiła się Nieznajoma i z przerażeniem wpatrywała się w Mau.

— Pani Bulgot? — zapytała Daphne.

— Jest bardzo stara. Ma wielką moc.

— Więc lepiej się pośpieszmy!

Daphne włożyła ręce pod ramiona Mau i podciągnęła go. Ku jej zdumieniu Nieznajoma podała Cahle niemowlaka i chwyciła Mau za stopy. Spojrzała na Daphne wyczekująco.

Razem pobiegły na wzgórze i po chwili wysforowały się do przodu, zostawiając wszystkich za sobą. Kiedy dotarły do chaty, pani Bulgot czekała na nich z roziskrzonymi czarnymi oczkami.

Gdy tylko chłopca położono na macie, zmieniła się.

Do tej pory staruszka wydawała się Daphne dosyć dziwną, drobną osóbką. Straciła większość włosów na głowie, poruszała się czasem na czworakach jak szympans i wyglądała, jakby zszyto ją ze starych skórzanych worków. Poza tym, szczerze mówiąc, była pazerna, jeśli chodzi o jedzenie, i często puszczała gazy w sposób, jaki nie przystoi damie, chociaż to akurat była wina głównie solonej wołowiny.

Teraz ostrożnie pełzała wokół Mau, dotykając go delikatnie tu i ówdzie. Przysłuchiwała się uważnie jego uszom i unosiła jego nogi jedna po drugiej, przyglądając się drgawkom z taką koncentracją, jak gdyby obserwowała nowy gatunek dzikiego zwierzęcia.

— On nie może umrzeć! — wyrwało się Daphne, która nie mogła już znieść napięcia. — On po prostu nie śpi. Całe noce pilnuje wyspy! Ale przecież nie można umrzeć z braku snu! Prawda?

Sędziwa kobieta posłała jej szeroki uśmiech i chwyciła stopę Mau. Krótkim czarnym paznokciem przesunęła wolno po drgającej podeszwie i wydawała się rozczarowana tym, czego w ten sposób się dowiedziała.

— On nie umiera, prawda? On nie może umrzeć! — nalegała Daphne, gdy weszła Cahle. Przy drzwiach zbierali się inni.

Pani Bulgot nie zwracała na nich najmniejszej uwagi i rzuciła Daphne spojrzenie, które wyraźnie mówiło: „O? A ty co, wszystkie rozumy pozjadałaś?”, i nie przestawała podnosić i skrobać nóg chłopca, żeby pokazać, kto tu rządzi. Potem spojrzała na Cahle i powiedziała coś bardzo szybko. W pewnym momencie Cahle roześmiała się i pokręciła głową.

— Mówi, że chłopak jest w… — przerwała i jej wargi poruszały się, gdy próbowała znaleźć słowo, które Daphne mogłaby zrozumieć. — W miejscu pomiędzy — dokończyła. — W miejscu cieni. Nie jest ani żywy, ani martwy.

— Gdzie to jest? — chciała wiedzieć Daphne.

Kolejne trudne pytanie.

— Miejsce i nie miejsce… nie można tam pójść. Nie można tam popłynąć. Na morzu… nie. Na lądzie… nie. Jak cień. Tak! Miejsce cieni!

— Jak się tam dostanę? — Pytanie zostało przekazane pani Bulgot i odpowiedź była obcesowa.

— Ty? Nie można!

— On mnie uratował przed utonięciem! Uratował mi życie, rozumie pani? Poza tym taki macie zwyczaj. Jeśli ktoś komuś ratuje życie, to jest jak dług. Trzeba go spłacić. Ja chcę to zrobić!

Wydawało się, że pani Bulgot nie ma nic przeciwko temu, kiedy przetłumaczono jej słowa Daphne. Powiedziała coś.

Cahle pokiwała głową.

— Mówi, że musisz umrzeć, jeśli chcesz się dostać do świata cieni — przetłumaczyła. — Pyta, czy umiesz.

— To znaczy jest to coś, co się ćwiczy?

— Tak. Wielokrotnie — potwierdziła spokojnie Cahle.

— Myślałam, że ma się tylko jedno podejście! — zdziwiła się Daphne.

Pani Bulgot nagle znalazła się przed dziewczyną. Wbijała w nią poważne spojrzenie, przekręcając głowę w jedną i drugą stronę, jak gdyby starała się w jej twarzy coś znaleźć. I zanim Daphne zdążyła się ruszyć, staruszka nagle chwyciła jej rękę, przycisnęła ją sobie do serca i przytrzymała.

— Bum-bum? — powiedziała.

— Bicie serca? Hm… czuję — przyznała Daphne, starając się bardzo mocno i bez skutku nie czuć zażenowania. — Dosyć słabo… to znaczy ma pani bardzo… dużo…

Serce przestało bić.

Daphne próbowała wyrwać rękę, ale staruszka trzymała ją pewnie. Twarz pani Bulgot była teraz pozbawiona wyrazu i lekko zaabsorbowana, jak gdyby próbowała wykonać w głowie jakieś skomplikowane obliczenia, wydawało się też, że w pokoju pociemniało.

Daphne nie mogła się powstrzymać. Zaczęła liczyć pod nosem.

— …piętnaście… szesnaście…

I wtem… bum… tak słabe, że można go było nie zauważyć… bum… tym razem trochę głośniejsze… bum-bum… wróciło. Staruszka uśmiechnęła się.

— Hm… mogłabym spróbować… — zaczęła Daphne. — Proszę mi tylko pokazać, co mam robić!

— Mówi, że nie ma czasu na naukę — przetłumaczyła Cahle. — Powiedziała, że trzeba całego życia, żeby nauczyć się umierać.

— Ja się bardzo szybko uczę!

Cahle pokręciła głową.

— Ojciec cię szuka. Jest wodzem spodniowców, tak? Jeśli umrzesz, co mu powiemy? Kiedy matka będzie po tobie płakać, co jej powiemy?

Daphne poczuła napływające łzy i próbowała je powstrzymać.

— Moja matka… nie może płakać — wykrztusiła.

Raz jeszcze ciemne oczka pani Bulgot przyjrzały się twarzy Daphne, jak gdyby była przejrzystą taflą wody — i Daphne znów się tam znalazła, na schodach, w koszuli nocnej w małe niebieskie kwiatki, z rękami wokół kolan, wpatrzona z przerażeniem w małą trumnę ustawioną na dużej, zapłakana, bo chłopiec miał być pochowany zupełnie sam w trumnie zamiast przy matce i na pewno będzie się bał.

Słyszała zniżone głosy mężczyzn rozmawiających z ojcem i stukot karafki z brandy, wyczuwała zapach bardzo starego dywanu.

Komuś zaburczało w brzuchu i oto ujrzała panią Bulgot — siedziała na dywanie i przeżuwała soloną wołowinę, przyglądając się dziewczynie z zainteresowaniem.

Staruszka wstała i sięgnęła po małą trumienkę, którą postawiła ostrożnie na dywanie. Znów wyciągnęła rękę i uniosła wieko dużej trumny, po czym spojrzała na Daphne wyczekująco.

Niżej, w holu, zastukały kroki służącej, gdy przeszła po wykafelkowanej podłodze i zniknęła za zielonym suknem w kuchennych drzwiach, łkając.

Daphne wiedziała, co robić. W wyobraźni robiła to tysiące razy. Wyjęła malutkie zimne ciałko z samotnej trumny, ucałowała twarzyczkę braciszka i ułożyła go przy matce. Płacz ustał…

…przed nią znów ukazały się błyszczące oczy pani Bulgot. Uszy wypełniał jej szum morza.

Staruszka odwróciła się do Cahle, po czym wybełkotała i wycharczała coś, co brzmiało jak długa przemowa, a może było to tylko jakieś polecenie. Cahle zaczęła odpowiadać, ale staruszka podniosła palec, bardzo surowo. Coś się zmieniło.

— Mówi, że to ty musisz go sprowadzić — przekazała Cahle, nieco poirytowana. — Mówi, że gdzieś tam, na drugim końcu świata, zniknęło cierpienie.

Daphne była ciekawa, jak daleko sięgają te ciemne oczy. Gdzieś tam, aż na drugi koniec świata. Może. Jak ona to robi? To nie wyglądało jak sen; raczej jak wspomnienie! Ale ból ustępował…

— Mówi, że masz moc, tak jak ona — dodała niechętnie Cahle. — Często odwiedzała świat cieni. Wiem o tym. Jest z tego znana.

Pani Bulgot posłała Daphne kolejny ze swych niewinnych uśmieszków.

— Mówi, że pośle cię między cienie — kontynuowała Cahle. — Że masz bardzo zdrowe zęby i byłaś dobra dla starej kobiety.

— E tam… żaden kłopot — zapewniła dziewczyna, cały czas zastanawiając się nerwowo: Skąd wiedziała? Jak ona to zrobiła?

— Mówi, że nie ma czasu na naukę, ale zna inny sposób, i kiedy wrócisz spośród cieni, będziesz mogła nadal przeżuwać dużo mięsa swoimi cudownymi białymi zębami.

Starowinka posłała jej uśmiech tak szeroki, że uszy o mało nie wpadły jej do ust.

— Na pewno!

— Teraz więc cię otruje — oświadczyła Cahle.

Daphne spojrzała na panią Bulgot, która zachęcająco kiwała głową.

— Otruje? Eee… naprawdę? Eee… dziękuję — wybąkała Daphne. — Dziękuję bardzo.

* * *

Mau biegł. Nie wiedział dlaczego; nogi same go niosły. A powietrze było… zupełnie jak nie powietrze. Gęste, gęste jak woda, i czarne, jego wzrok sięgał jednak daleko, a on sam poruszał się szybko. Z ziemi wokół niego wyrastały potężne słupy i wydawało się, że pną się w górę w nieskończoność, do samego spienionego sklepienia.

Coś srebrzystego i bardzo szybkiego przemknęło obok i zniknęło za słupem, potem jeszcze jedno i następne.

Chyba ryba albo coś w rodzaju ryby. Znajdował się więc pod wodą. Pod wodą, a nad nim fale…

Był w mrocznej toni.

— Locaha! — zawołał.

Witaj, Mau, rozległ się głos Locahy.

— Ja nie umarłem! To nie w porządku!

W porządku? Nie jestem pewien, czy wiem, co to znaczy, Mau. Poza tym już prawie nie żyjesz. Na pewno jesteś bardziej martwy niż żywy i z każdą chwilą umierasz coraz bardziej.

Mau próbował biec szybciej, ale już teraz biegł szybciej niż kiedykolwiek wcześniej.

— Nie jestem zmęczony! Mogę tak biec bez końca! To jest jakaś sztuczka, prawda? Ale nawet przy sztuczkach muszą obowiązywać jakieś zasady!

Zgadzam się, rzekł Locaha. I to jest sztuczka.

* * *

— Czy to aby bezpieczne? — chciała się upewnić Daphne. Leżała na macie obok Mau, który wciąż wydawał się bezwładny oprócz drgających nóg. — Uda się, prawda? — Starała się powstrzymać drżenie głosu, ale co innego być odważną albo odważną i zdecydowaną, kiedy to tylko tak naprawdę spontaniczny pomysł — a zupełnie inna para kaloszy, kiedy się widzi kątem oka panią Bulgot zajętą przygotowaniami.

— Uda się — uspokajała ją Cahle.

— Jest pani pewna? — dopytywała się Daphne. Och, zabrzmiało to tak płaczliwie. Było jej za siebie wstyd.

Cahle posłała jej lekki uśmiech i podeszła do pani Bulgot, która kucała przy ognisku. Kosze z wysuszonym… czymś ściągnięto z miejsca, gdzie wisiały w jednej z chat, i Daphne znała zasadę: im silniejsze i bardziej niebezpieczne, tym wyżej. To coś wisiało praktycznie pod samym dachem.

Kiedy Cahle przemówiła do pani Bulgot, zachowując się jak uczennica wobec szanowanej nauczycielki, staruszka przestała wąchać coś, co wyglądało jak zakurzone strączki, i spojrzała w stronę Daphne. Nie uśmiechnęła się ani nie pomachała do niej. To była pani Bulgot przy pracy. Bąknęła coś kącikiem ust i wrzuciła wszystkie strączki do małego trójnożnego kotła.

Cahle wróciła.

— Mówi, że nie jest pewne, czy bezpieczne. Bezpieczne nie pewne. Albo chcesz, albo nie.

Tonęłam, a on mnie uratował, pomyślała Daphne. Po co zadałam to głupie pytanie?

— Postarajcie się, żeby było pewne — powiedziała. — Naprawdę pewne. — Na drugim końcu pokoju pani Bulgot uśmiechnęła się szeroko. — Mogę zadać jeszcze jedno pytanie? Jak już będę… no wiecie, tam, co mam robić? Mam coś mówić?

Odpowiedź brzmiała:

— Rób, co należy. Mów, co trzeba.

I tyle. Pani Bulgot nie wdawała się w długie wyjaśnienia. Kiedy staruszka przykuśtykała z połówką muszli ostrygi, Cahle poinstruowała Daphne:

— Musisz wylizać to, co jest w muszli, i położyć się. Kiedy kropla wody spadnie ci na twarz… obudzisz się.

Pani Bulgot ostrożnie położyła muszlę na dłoni Daphne i wygłosiła bardzo krótką mowę.

— Mówi, że wrócisz, bo masz bardzo dobre zęby — pospieszyła z wyjaśnieniem Cahle.

Daphne spojrzała na muszlę. Po wewnętrznej stronie była matowobiała i pusta prócz dwóch zielonożółtych plamek. Po tylu zabiegach nie wyglądało to zbyt imponująco. Zbliżyła ją do ust i spojrzała na Cahle. Kobieta zanurzyła rękę w tykwie z wodą i teraz trzymała ją wysoko nad matą Daphne. Patrzyła w dół. Z kroplą wody lśniącą na czubku palca.

— Teraz — rozkazała.

Daphne wylizała muszlę (nie miało to żadnego smaku) i pozwoliła sobie opaść na matę.

I wtedy nastąpiła chwila grozy. Gdy jej głowa dotknęła maty, kropla wody zaczęła już spadać.

Próbowała krzyknąć: „Będę mieć za mało cza…”

Zapadła ciemność i gdzieś wysoko nad nią rozległ się huk fal.

* * *

Mau biegł dalej, leczgłos Locahy wciąż brzmiał bardzo blisko.

Zaczynasz słabnąć, Mau? Czy twoje nogi nie domagają się odpoczynku?

— Nie! — zawołał Mau. — Ale… zasady. Powiedz mi o nich.

Och, Mau… Przyznałem tylko, że pewne zasady obowiązują. To nie znaczy, że muszę ci je wyjawiać.

— Ale musisz mnie złapać, tak?

Twoje przypuszczenie jest słuszne, rzekł Locaha.

— Czyli co?

Zgadłeś. Na pewno się nie zmęczyłeś?

— Na pewno!

Siła wręcz wpływała do nóg Mau. Nigdy nie czuł w sobie tyle życia. Mijane słupy przesuwały się teraz szybciej. Wyprzedzał ryby, które rozpierzchały się w panice, pozostawiając za sobą srebrzyste smugi. Zajaśniało też jakieś światło na ciemnym horyzoncie. W oddali majaczyły budynki, białe budynki wielkie jak te w Port Mercia, o których opowiadał mu Pilu. Co one tu robiły?

Pod stopami zauważył coś białego. Spojrzał w dół i o mało się nie potknął. Biegł po białych kamiennych blokach. Były rozmazane przy takiej prędkości, lecz on nie śmiał zwolnić, choć zdawało się, że mają idealny rozmiar, by być kotwicami bogów.

Wspaniale, po prostu wspaniale, odezwał się znowu Locaha. Mau, nie przyszło ci do głowy, żeby się zastanowić, czy biegniesz we właściwym kierunku?

Słowa te wypowiedziały dwa głosy i teraz chwyciły go czyjeś ręce.

— Tędy! — wrzasnęła mu prosto do ucha Daphne, ciągnąc go w przeciwnym kierunku. — Dlaczego mnie nie słyszałeś?

— Ale… — zaczął Mau, próbując się obejrzeć na białe budynki. Unosiła się nad nimi jakby smuga dymu… a może to tylko kępa wodorostów poruszających się z prądem… albo płaszczka sunąca w ich kierunku.

— Powiedziałam tędy! Chcesz wiecznie umierać? Biegnij! Biegnij!

Ale gdzie podziała się szybkość jego nóg?Teraz rzeczywiście czuł, jakby biegł w wodzie, w prawdziwej wodzie. Spojrzał na Daphne, która praktycznie wlokła go za sobą.

— Skąd się tu wzięłaś?

— Podobno umarłam… możesz z łaski swojej spróbować dotrzymać mi kroku? I pod żadnym pozorem nie odwracaj się!

— Czemu nie?

— Bo ja właśnie to zrobiłam! Biegnij szybciej!

— Naprawdę umarłaś?

— Tak, ale wkrótce ma mi się polepszyć. No już, pani Bulgot! Kropla już spadała!

Zapadła cisza jak po uderzeniu młota z piór, który zostawiał wgłębienia w kształcie szumu morza.

Przestali biec, nie dlatego że tak postanowili, ale dlatego że musieli. Stopy Mau wisiały bezużytecznie nad ziemią. Powietrze poszarzało.

— Podążamy śladami Locahy — powiedział. — Rozpostarł nad nami swoje skrzydła.

Słowa pochwyciły język Daphne. Pierwszy raz usłyszała je zaledwie kilka tygodni wcześniej, na pogrzebie Scatterlinga, chłopca okrętowego, który zginął podczas buntu. Miał rude włosy, piegi i nie przepadała za nim, płakała jednak, kiedy owinięte w żagiel ciało zniknęło pod falami. Kapitan Roberts był członkiem bractwa, które uznawało Ewangelię Świętej Marii Magdaleny za, cóż, ewangelię{Daphne była pewna, że wśród uczniów Jezusa znajdowała się kobieta, jak wyjaśniła zdumionemu kapitanowi Robertsowi, ponieważ „Nasz Pan zawsze jest ukazywany w bieli, a ktoś musiał dbać o to, żeby zawsze miał czystą szatę”.}. Nigdy nie słyszała, żeby ten fragment czytano w kościele Świętej Trójcy, zachowała go jednak w pamięci i teraz wrócił, głośny jak okrzyk wojenny:

I ci, którzy giną na morzu, morze ich nie zatrzyma!

Choćby ich członki się rozproszyły, w jedno się zamienią!

Powstaną znów w ten dzień, ubrani w nowe szaty!

Na okrętach firmamentu wpłyną między gwiazdy!

— Pani Bul…!

Rozdział 9

Jak kamień przetaczano

Na twarzy Daphne rozprysła się kropla. Dziewczyna otworzyła oczy, a jej usta wypowiedziały: „…got!”

Cahle i staruszka wpatrywały się w nią uśmiechnięte. Gdy mrużyła oczy w świetle, poczuła, jak pani Bulgot delikatnie wyciąga coś z jej włosów. Ale jednocześnie działo się coś jeszcze. Pamięć wyciekała z jej umysłu jak woda podczas odpływu. Oblicze śmierci… wielkie słupy świata… białe płyty… mknęły ku przeszłości jak srebrne ryby i stopniowo się zacierały.

Odwróciła się w stronę sąsiedniej maty. Mau leżał nieruchomo i chrapał.

Nie ma co się tak ekscytować, pomyślała, czując lekki zawrót głowy. Było mu zimno, a ona sprowadziła go tutaj, żeby się ogrzał. Potem… coś się wydarzyło. Zarysy tego zdarzenia wciąż pozostawały w jej głowie, nie mogła ich jednak wypełnić. Oprócz…

— Była jakaś srebrna ryba? — zastanawiała się na głos.

Pani Bulgot wyglądała na bardzo zaskoczoną i powiedziała coś do Cahle, która uśmiechnęła się i kiwnęła głową.

— Twierdzi, że naprawdę masz w sobie moc — powiedziała Cahle. — Wyciągnęłaś go z mrocznego snu.

— Naprawdę? Nie pamiętam. Pamiętam tylko rybę.

Daphne wciąż miała lukę w pamięci, kiedy Cahle już sobie poszła, i wciąż tkwiła w niej ryba. Wydarzyło się coś wielkiego i ważnego, w czym brała udział, a teraz pamięta tylko jakąś rybę?

Pani Bulgot leżała skulona w swoim kącie i wyglądała, jakby spała. Daphne była jednak pewna, że nie śpi. Pewnie podgląda spod powiek, które są prawie zamknięte, i tak nadstawia uszu, że za chwilę zatrzepoczą. Te wszystkie kobiety zanadto się interesują nią i Mau. Zupełnie jak plotkujące służące w domu. Było to niemądre i niepotrzebne, no naprawdę!

Mau na swojej macie wydawał się taki drobny. Drgawki ustały, a chłopak zwinął się w kłębek. To był poruszający widok, gdy tak leżał zupełnie nieruchomo.

— Ermintrudo — rozległ się jej głos w powietrzu.

— Tak? — odezwała się, po czym dodała: — Ty to ja, prawda?

— Kiedy śpi, wciąż śni o mrocznych głębinach. Dotknij go. Ogrzej. Daj mu poczuć, że nie jest sam.

Głos, który brzmiał jak jej własny, sprawił, że się zaczerwieniła. Czuła tę rozpaloną różowość, która zalewała jej policzki.

— To nie byłoby stosowne — wysyczała, nim zdążyła się ugryźć w język. Po czym chciała krzyknąć: „To nie ja! To tylko głupia wnuczka pewnej starej kobiety!”

— Więc kim ty jesteś? — zapytał głos w powietrzu. — Istotą, która potrafi czuć, ale nie potrafi dotknąć? Tutaj? W tym miejscu? Mau jest sam. Myśli, że nie ma duszy, więc tworzy ją sobie. Pomóż mu. Ocal go. Powiedz mu, że ci głupi starcy nie mają racji.

— Ci głupi star… — zaczęła Daphne i poczuła, jak wraca do niej pewne wspomnienie. — Praojcowie?

— Tak! Pomóż mu przetoczyć ten kamień! Jest dzieckiem kobiety i płacze!

— Kim jesteś? — rzuciła pytanie w powietrze.

Głos wrócił do niej jak echo.

— Kim jesteś?

I zamilkł, nie pozostawiając nawet zarysu w ciszy.

Muszę to przemyśleć, postanowiła Daphne. A może nie. Nie teraz, nie w tym miejscu, bo może jest coś takiego jak nadmiar myślenia. Bo choćby nie wiem jak bardzo pragnęła być Daphne, zza pleców zawsze wyglądała Ermintruda. Zresztą, dodały jej myśli, jest tutaj pani Bulgot, można ją więc uznać za przyzwoitkę, do tego lepszą niż kapitan Roberts, bo aż tak martwa to ona nie jest.

Klęknęła przy macie Mau. Głos miał rację: po jego twarzy spływała strużka łez, chociaż wydawało się, że chłopak jest pogrążony w głębokim śnie. Pocałowała te łzy, bo czuła, że tak powinna, a potem spróbowała wsunąć pod niego rękę, co było naprawdę trudne, a zresztą ramię zaraz jej zdrętwiało i musiała je wyciągnąć. Tyle tego romansowania, skomentowała. Przysunęła swoją matę i położyła się obok niego, co znaczyło, że mogła bez większych trudności otoczyć Mau ramieniem, lecz poza tym musiała ułożyć się w dość dziwacznej pozycji z głową na drugim ramieniu. Po chwili jednak jego ręka uniosła się i ścisnęła jej dłoń, delikatnie, i w tym momencie, pomimo niewygody, Daphne zasnęła.

Pani Bulgot odczekała do chwili, kiedy miała pewność, że Daphne już śpi, wtedy rozprostowała palce i spojrzała na srebrną rybkę, którą wyciągnęła z włosów dziewczyny. Rzucała się na jej dłoni.

Połknęła ją. To była tylko rybka ze snu, ale takie rzeczy dobrze robią na duszę.

* * *

Daphne obudziła się, gdy pierwsze światła poranka malowały już niebo na różowo. Odczuwała sztywność w mięśniach, z których istnienia wcześniej nie zdawała sobie sprawy. Jak sobie radzą małżeństwa? Była to dla niej wielka tajemnica.

Mau pochrapywał cichutko i w ogóle się nie poruszał.

Jak można pomóc takiemu chłopcu? Chciał być wszędzie i robić wszystko. Prawdopodobnie będzie więc próbował robić więcej, niż powinien, i znów wpakuje się w tarapaty, a ona będzie musiała go z nich wyciągać. Wydała westchnienie, które było starsze od niej. Ojciec oczywiście był taki sam. Potrafił przepracować całą noc nad dokumentami dla Ministerstwa Spraw Zagranicznych, mając do dyspozycji lokaja, który przynosił mu kawę i kanapki z pieczoną kaczką. Nierzadko pokojówki zastawały go rankiem śpiącego przy biurku z głową na mapie Dolnej Sydonii.

Babka robiła kąśliwe komentarze typu: „Mniemam, że Jego Wysokość nie ma już innych ministrów?” Ale Daphne teraz rozumiała. Był jak Mau, próbując pracą wypełnić w sobie pustkę, żeby nie zalały jej wspomnienia.

W tej chwili cieszyła się, że jest sama. Poza chrapaniem Mau i pani Bulgot słychać było tylko wiatr i szum fal rozbijających się na rafie. Na tej wyspie uznawano to za ciszę.

— Pokaż gacie! — doleciało zza drzwi.

A tak, ta przeklęta papuga. Była naprawdę irytująca. Często nie widziało jej się przez kilka dni, ponieważ zapałała głęboką, żywiołową nienawiścią do pantalonowców i ogromną frajdę sprawiało jej robienie im na złość przy każdej możliwej okazji. I akurat kiedy trafiała się chwila ciszy, a nawet duchowego uniesienia, ptaszysko pojawiało się nagle, wrzeszcząc „Pokaż… bieliznę!”

Daphne westchnęła. Czasem świat powinien być lepiej zorganizowany. Zaczęła nasłuchiwać i usłyszała, jak papuga odlatuje ku szczytowi góry.

Dobra, pomyślała, po kolei. Najpierw więc podeszła do ogniska i podgrzała w garnku trochę solonej wołowiny. Dodała korzenie, co do których Cahle nie zgłosiła zastrzeżeń, i połówkę bardzo małej czerwonej papryki. Tylko połówkę, bo te papryczki były piekielnie ostre i od całej piekłoby ją w buzi, chociaż pani Bulgot chrupała je na surowo.

Tak czy siak, była winna staruszce mnóstwo przeżutej wołowiny.

A teraz przyszła pora na wielką próbę. Nie powinno być tak, że różne rzeczy po prostu się dzieją. Skoro podobno ma moc, musi wziąć sprawy w swoje ręce. Nie może być wiecznie dziewczyną-duchem, obijaną przez wydarzenia.

Dobrze. Powinna uklęknąć? Tutaj ludzie raczej nie klękali, ale nie chciała być niegrzeczna, nawet jeśli rozmawiała tylko ze sobą.

Dłonie razem. Oczy zamknięte? Jakże łatwo zrobić coś nie tak…

Wiadomość przyszła natychmiast.

— Nie włożyłaś dzidy do dłoni Migoczka — usłyszała w głowie własny głos, zanim jeszcze miała czas pomyśleć, od czego zacząć. O rany, ktokolwiek to jest, wie, że wciąż nazywam go w myślach Migoczkiem.

— Jesteś jakimś pogańskim bóstwem? — zapytała. — Myślałam o tym, no i bóstwa czasem rozmawiają, z ludźmi, a wydaje mi się, że tutaj tych bogów jest całkiem sporo. Chcę tylko wiedzieć, czy pojawią się jakieś grzmoty i błyskawice, bo tego strasznie nie lubię. Chyba że zwariowałam i słyszę głosy. Chociaż odrzuciłam tę hipotezę, bo ludzie, którzy naprawdę zwariowali, chyba nie uważają się za wariatów, tak więc jeśli się zastanawiam, czy oszalałam, to znaczy, że nie. Proszę mi tylko powiedzieć, z łaski swojej, z kim rozmawiam.

Czekała.

— Aha, przepraszam za słowo „pogański” — dodała.

Odpowiedź wciąż nie nadchodziła. Nie wiedziała, czy powinna poczuć ulgę, i zamiast tego postanowiła się poczuć lekko urażona. Odkaszlnęła.

— No dobrze. Niech i tak będzie — powiedziała, wstając. — Przynajmniej spróbowałam. Przepraszam, że zajmowałam czas.

Odwróciła się, żeby wyjść z chaty.

— My wzięłybyśmy noworodka i zacisnęły jego rączkę wokół dzidy, żeby wyrósł na wielkiego wojownika i zabijał dzieci innych kobiet — rzekł głos. — My tak robiłyśmy. Tak kazał klan, tak kazali kapłani, tak kazali bogowie. A potem zjawiasz się ty i co ty wiesz o naszych zwyczajach? — ciągnął dalej głos. — I tak pierwszą rzeczą, której dotyka, jest ciepło matki, a ty mu śpiewasz piosenkę o gwiazdach!

Czyżby wpadła w kłopoty?

— Słuchajcie, bardzo przepraszam za tę piosenkę o migoczących… — zaczęła.

— To była dobra piosenka dla dziecka — przerwał jej głos. — Zaczynała się od pytania.

Robiło się coraz dziwniej.

— No to zrobiłam coś nie tak czy nie?

— Jak to się dzieje, że nas słyszysz? Rozwiewa nas wiatr i nasze głosy są słabe, lecz ty, choć ze spodniowców, usłyszałaś nas mimo wszystko! Jak?

Czyżbym nasłuchiwała? — zastanawiała się Daphne. Może nigdy nie przestała nasłuchiwać po tych wszystkich dniach spędzonych w kościele po śmierci matki, kiedy to odmówiła każdą znaną modlitwę i czekała na choćby szept w odpowiedzi. Nie spodziewała się przeprosin. Nie prosiła o to, żeby czas się cofnął. Chciała tylko wyjaśnienia, które byłoby lepsze od „tak chciał Bóg”, co było dorosłą wersją „dlatego”.

Wydawało jej się wtedy, kiedy o tym rozmyślała w swoim chłodnym pokoju, że to, co się wydarzyło, w dużej mierze przypominało cud. Ostatecznie szalała wtedy straszna burza i cudem byłoby, gdyby konia nie trafił piorun i lekarz zdołał do nich dotrzeć, prawda? Tak powiedzieliby ludzie. Cóż, podczas tej ciemnej, deszczowej, huczącej nocy piorunowi udało się trafić całkiem drobnego konia pośród tych wszystkich bujających się drzew. Czy to też nie wyglądało na cud? Niemal dokładnie ten sam kształt, prawda? W każdym razie czy nie nazywa się czegoś takiego „opatrznością Bożą”?

Była bardzo uprzejma, kiedy zadawała to pytanie arcybiskupowi, i jej zdaniem babka postąpiła niedorzecznie, wrzeszcząc jak pawian i wyciągając ją z katedry za ucho.

Wciąż jednak czekała na głos, szept, słowo, które pozwoliłoby jej dopatrzeć się w tym wszystkim sensu. Chciała, żeby to wszystko… się wyjaśniło.

Spojrzała do góry na ponury dach chaty.

— Usłyszałam was, bo nasłuchiwałam.

— W takim razie posłuchaj nas, dziewczyno słysząca tych, którzy nie mają głosów.

— A wy jesteście…?

— Pramatkami.

— Nigdy nie słyszałam o Pramatkach!

— A myślisz, że skąd się wzięli mali Praojcowie? Każdy mężczyzna ma matkę, tak jak każda matka. Wydałyśmy na świat malutkich Praojców, poiłyśmy ich mlekiem, wycierałyśmy im pupy i całowałyśmy ich łzy. Nauczyłyśmy ich jeść, pokazałyśmy, które rośliny są bezpieczne, żeby wyrośli dorodni. Nauczyłyśmy ich dziecięcych piosenek, w których kryją się nauki. A potem oddałyśmy mężczyznom, którzy nauczyli ich zabijać synów innych kobiet. Tych, którym wychodziło to najlepiej, zasuszono w piasku i zabrano do jaskini. My wróciłyśmy do mrocznej toni, ale cząstka nas pozostaje tutaj, w tym miejscu, gdzie się urodziłyśmy i gdzie rodziłyśmy i często umierałyśmy.

— Praojcowie ciągle krzyczą na Mau!

— Są echem w jaskini. Raz za razem przypominają sobie okrzyki wojenne z młodości, jak gadające ptaki. Nie są źli. Kochałyśmy ich, jako synów, mężów i ojców, ale starcy często mają mętlik w głowie, a martwi nie zauważają, jak kręci się Ziemia. Ziemia musi się kręcić. Powiedz Mau, że musi przetoczyć kamień.

I odeszły. Czuła, jak wyślizgują się z jej myśli.

To, pomyślała Daphne, było niemożliwe. A zaraz potem pomyślała: W każdym razie do tej pory. Istniały naprawdę i wciąż tu są. Czułam ich obecność, kiedy rodził się Migocz, jak gdyby Zakątek ożył i cały był po mojej stronie. Może niektóre głosy są tak stare, że wszyscy je rozumieją.

Powoli wracało światło, początkowo szare jak sam świt. Daphne usłyszała w pobliżu jakiś cichy dźwięk, rozejrzała się i zauważyła stojącą w drzwiach chaty dziewczynkę, która wpatrywała się w nią z przerażeniem. Nie pamiętała imienia tej dziewczynki, bo na wyspie pojawiła się zaledwie przed kilkoma dniami, i zamierzała ją zganić, kiedy przypomniała sobie, że chociaż dziewczynka przypłynęła z kilkoma innymi osobami, żadna z nich nie należała do jej rodziny. A ona chciała na nią nakrzyczeć.

Poruszając się bardzo ostrożnie, przykucnęła i wyciągnęła ręce. Mała wyglądała, jakby od ucieczki dzieliło ją jedno uderzenie serca.

— Jak masz na imię?

Dziewczynka wbiła wzrok w swoje stopy i wyszeptała coś, co zabrzmiało jak „Blibi”.

— Ładne imię — powiedziała Daphne i łagodnie przyciągnęła dziecko do siebie. Gdy drobnym ciałkiem zaczął wstrząsać szloch, zanotowała w pamięci coś, co musi powiedzieć Cahle. Ludzie zjawiali się teraz codziennie i ci, którzy potrzebowali opieki, opiekowali się innymi. Nie było to nic strasznego, ale choć wszyscy mieli co jeść i gdzie spać, były jeszcze inne rzeczy, nie mniej ważne, które schodziły na dalszy plan, kiedy wszyscy byli zajęci.

— Znasz się na gotowaniu, Blibi? — zapytała. Nastąpiło coś w rodzaju stłumionego przytaknięcia. — Świetnie! A widzisz tego chłopaka, co śpi na macie? — Kolejne przytaknięcie. — Świetnie. Świetnie. Chcę, żebyś go przypilnowała. Zachorował. Mięso w garnku będzie gotowe, kiedy słońce wzejdzie na szerokość dłoni nad drzewa. Idę popatrzeć na kamień. Powiedz mu, że musi jeść. Aha, i ty też musisz jeść.

Jak ja skończę? — zastanawiała się, pośpiesznie opuszczając Zakątek. Spałam w tym samym pokoju co młody mężczyzna bez oficjalnej przyzwoitki (czy pani Bulgot się liczy?), warzę piwo, chodzę praktycznie naga i pozwalam bogom mówić moimi ustami, jak wyrocznia delfińska w starożytnej Grecji, chociaż głosów Pramatek prawdopodobnie nie można uznać za bogów, a tak w ogóle to była wyrocznia delficka. No i ściśle mówiąc, ja go przecież tylko pielęgnowałam, więc prawdopodobnie było to dopuszczalne…

Przerwała i rozejrzała się. Kogo to obchodzi? Na tej wyspie guzik to kogokolwiek obchodziło. Kogo więc przeprasza? Po co te usprawiedliwienia?

„Przetoczyć kamień?” Dlaczego wszyscy chcą, żeby on ciągle coś robił? Słyszała o tym kamieniu. Znajdował się w małej dolince na zboczu góry, gdzie nie wolno się zapuszczać kobietom.

Nie było powodu, żeby wybierać się tam od razu, Daphne była jednak wściekła na wszystkich, a oprócz tego chciała pobyć na świeżym powietrzu i zrobić coś na przekór. Za tym kamieniem pewnie kryły się szkielety, ale co z tego? Wielu jej przodków spoczywało w krypcie kościoła i jakoś nigdy nie próbowali się stamtąd wydostać i nigdy z nikim nie rozmawiali. Babka miałaby coś do powiedzenia na ten temat, gdyby tak się stało! Poza tym był środek dnia, a oni na pewno wychodzą w nocy — tylko że oczywiście czystym przesądem byłoby wierzyć, że w ogóle wychodzą.

Ruszyła w drogę. W górę prowadziła wyraźna ścieżka. Las nie był zbyt wielki, jak słyszała, a ścieżka wiodła przez sam jego środek. Nie było tam tygrysów ludojadów, olbrzymich goryli, dzikich prehistorycznych jaszczurów… tak naprawdę nie był zbyt interesujący. Ale cechą lasów, które mają tylko kilka kilometrów kwadratowych powierzchni, jest to, że kiedy są wciśnięte między przecinające się dolinki i każda rosnąca roślina walczy z każdą inną żywą rośliną o każdy nędzny skrawek słońca i kiedy widzi się najwyżej na odległość kilku metrów w każdym kierunku, i nie można ustalić po odgłosach morza, gdzie się jest, bo odgłosy morza są zbyt ciche, a zresztą dobiegają zewsząd dookoła, wtedy las nie tylko wydaje się ogromny, ale też zdaje się cały czas rosnąć. Wtedy zaczynamy wierzyć, że nienawidzi nas tak bardzo jak my jego.

Podążanie szlakiem nie miało sensu, bo bardzo szybko zamienił się w setkę ścieżek, które co chwilę się rozwidlały i znowu schodziły. W zaroślach coś szeleściło i czasem stworzenia najprawdopodobniej dużo większe od świń uciekały galopem szlakami, których ona nie widziała. Owady dookoła robiły zum i bzz, ale nie były tak straszne jak wielkie pająki, które plotły pajęczyny w poprzek ścieżek i wisiały tam, większe od dłoni i ziejące wściekłością. Daphne przeczytała w jednej z książek o wyspach Wielkiego Południowego Oceanu Pelagialnego, że „prócz nielicznych przykrych wyjątków pająk im większy i bardziej przerażający, tym mniejsze prawdopodobieństwo, że jest jadowity”. Widziała owe Przykre Wyjątki wszędzie i była przekonana, że niektóre z nich ostrzą sobie na nią zęby.

…i nagle zajaśniało przed nią światło dnia. Pobiegłaby ku niemu, ale zauważyła — szczęście jej nie dopisało — Przykry Wyjątek wykorzystujący sieć jako trampolinę i musiała ominąć go bardzo ostrożnie. Dobrze się stało, bo choć koniec ścieżki oferował ogromne ilości otwartej przestrzeni, panował tam absolutny niedobór miejsca dla stóp. Za małą polaną, na tyle dużą, by mogły tam usiąść i obserwować świat dwie osoby, zaczynało się urwisko opadające aż do morza. Nie był to całkowicie urwisty spadek, bo zanim wpadłoby się do wody, najpierw odbiłoby się kilka razy od wystających skał.

Daphne skorzystała z okazji, żeby wziąć kilka wdechów niezawierających muszek. Miło byłoby zobaczyć jakiś żagiel na horyzoncie. Co więcej, uznała, że byłoby to narracyjnie pożądane. Przynajmniej mogła się jednak zorientować, że dzień zbliża się ku końcowi. Nie bała się specjalnie duchów innych ludzi, ale nie uśmiechał jej się wieczorny spacer przez las.

A powrót nie powinien chyba być zbyt trudny. Musiała tylko podążać ścieżką opadającą w dół za każdym razem, kiedy się na taką natknie. Co prawda wybór ścieżki wiodącej do góry przy każdej okazji, a przynajmniej każdej wznoszącej się ścieżki niezablokowanej przez Przykry Wyjątek o szczególnie perfidnej powierzchowności, zupełnie się nie sprawdził, lecz logika musiała w końcu zatriumfować.

W pewnym sensie tak się stało. Po zmianie ścieżki wyszła na niewielką dolinkę tuloną w ramionach góry i tam ujrzała przed sobą ów słynny kamień. To nie mogło być nic innego.

Gdzieniegdzie w dolince rosły drzewa, ale wyglądały żałośnie, na wpół uschnięte. Ziemia pod nimi pokryta była ptasimi odchodami.

W niewielkiej odległości od głazu ustawiono na trójnogu z trzech dużych kamieni wielką misę, również z jakiegoś kamienia. Zajrzała do niej z pewną nieśmiałością, ponieważ, mówiąc wprost, był to ten rodzaj wielkiej kamiennej misy, w której można by się spodziewać kilku czaszek. Coś w jej mózgu szepnęło: Złowieszczo wyglądająca dolina + na wpół uschnięte drzewa + złowrogie wrota = czaszki w misie, być może nadziane na dzidy. Poczuła jednak, że samo przysłuchiwanie się tej myśli jest nie fair wobec Mau, Cahle i całej reszty. Ludzkie czaszki nigdy nie pojawiły się podczas codziennych rozmów. Co ważniejsze, nigdy nie pojawiły się w obiadowym menu.

Z misy unosił się mdły, kwaśny zapach szatańskiego napoju. Był zwietrzały, ale nawet w czasach swej świeżości nie mógł być zbyt dobry. Straszne było przyznać się do tego, ale warzenie piwa naprawdę szło jej wyśmienicie. Wszyscy tak twierdzili. Ma do tego smykałkę, powiedziała Cahle, a przynajmniej częściowo powiedziała, a częściowo pokazała na migi. Dodała, że umiejętność warzenia tak doskonałego piwa oznacza, iż uda jej się znaleźć bardzo dobrego męża. Jej zamążpójście wciąż wydawało się ważnym tematem rozmów w Zakątku. Zupełnie jakby znalazła się w powieści Jane Austen, tylko że z dużo bardziej skąpo ubranymi bohaterami.

Było tu wietrznie i zimniej niż w niższych partiach wyspy. Wolałaby tutaj nie nocować.

No dobra, czas powiedzieć, co się ma do powiedzenia.

Dziarskim krokiem podeszła do głazu, wzięła się pod boki i zawołała:

— Hej, wy, słuchajcie no! Co nieco wiem o przodkach! Mam mnóstwo przodków! Jednym z nich był król, więc wy możecie się przy nim schować! Jestem tu w sprawie Mau! Stara się, jak może, a wy tylko wydajecie mu rozkazy! Robi cudowne rzeczy, otarł się o śmierć, a wy nawet mu nie podziękujecie! Tak się należy zachowywać?

No, tak się zachowują twoi przodkowie, podpowiedziało jej sumienie. Co powiesz o tym, w jaki sposób gapią się na ciebie z portretów w Długiej Galerii? Co powiesz o tym, że twój ojciec wydaje tyle pieniędzy na dom tylko dlatego, że wybudował go jego prapraprapradziadek? Właśnie, co powiesz o swoim ojcu?

— Wiem, co się dzieje z ludźmi, których się zastrasza — krzyknęła jeszcze głośniej. — W końcu zaczynają myśleć, że są do niczego! Nieważne, że pracują tak ciężko, że zasypiają przy biurku, to ciągle za mało! Tracą pewność siebie, robią się nerwowi i podejmują złe decyzje, a to prowadzi do dalszego zastraszania, bo, widzicie, despota nigdy nie zmieni swojego zachowania, choćby nie wiem co się działo, a mój… a osoba, która jest tyranizowana, zrobi wszystko, żeby to się skończyło, ale to się nigdy nie kończy! Nie zamierzam tego dłużej tolerować, rozumiecie? Jeśli natychmiast się nie poprawicie, będą kłopoty, rozumiecie?

Krzyczę do skały, pomyślała, gdy jej głos odbił się echem od góry. Czego od niej oczekuję? Że mi odpowie?

— Czy ktoś mnie słucha? — wrzasnęła i pomyślała: Co zrobię, jeśli ktoś mi odpowie „tak”? A skoro już o tym mowa, co zrobię, jeśli powie „nie”?

Nic się nie stało, co można było uznać za obraźliwe, zważywszy na to, ile zadała sobie trudu, by się tu dostać.

Właśnie spotkał mnie afront ze strony jaskini pełnej martwych starców.

Ktoś za nią stał. Ktoś, kogo nadejścia nie słyszała. Ale była zła na różne rzeczy, a w tej chwili przede wszystkim była zła na siebie za to, że krzyczała do skały, i cokolwiek za nią stało, mogło się spodziewać paru ostrych słów.

— Jeden z moich przodków brał udział w Wojnie Dwóch Róż — obwieściła wyniośle, nie oglądając się za siebie — i podczas tej wojny trzeba było nosić czerwoną albo białą różę, żeby pokazać, po której jest się stronie, ale on był bardzo przywiązany do różowej odmiany zwanej Lady Lawinia, którą wciąż hodujemy w domu, skończyło się więc na tym, że walczył jednocześnie z jedną i drugą stroną. Przeżył, bo wszyscy sądzili, że zabicie szaleńca przynosi pecha. I tyle musicie wiedzieć o mojej rodzinie: może i jesteśmy uparci jak osły i głupi, ale potrafimy walczyć. — Odwróciła się. — Nie waż mi się zakradać… O!

Rozległo się pnap. Wpatrywał się w nią pantalonowiec z wyrazem oburzenia na dziobie. Nie to jednak najbardziej rzucało się w oczy. Nie był sam. Było ich co najmniej pięćdziesiąt i nadlatywały kolejne. Zrobiło się głośno, bo te pokraczne ptaszyska charakteryzowała aerodynamika cegły i próbując wylądować blisko Daphne, dekoncentrowały się i w większości przypadków rozbijały na innych pantalonowcach w obłokach piór i wśród wściekłego kłapania dziobami: Pnap! Pnap!

Było trochę jak podczas śnieżycy. Na początku w głowie mamy tylko gry i zabawy, wokół nas roztacza się zimowa kraina jak z bajki i wydaje nam się, że skoro śnieg jest miękki, to i nieszkodliwy. A potem uświadamiamy sobie, że nie widzimy już ścieżki, robi się ciemno, a śnieg przysłania niebo…

Jeden z wielkich ptaków w wyniku czystego zbiegu okoliczności wylądował na głowie Daphne i szponami jak ręce starców szukał oparcia. Wrzasnęła na niego i udało jej się go przepłoszyć. Ptaszyska wciąż jednak ją otaczały, przepychając się i kłapiąc na siebie dziobami. Z trudem zbierała myśli w tej burzy hałasu, smrodu i piór, najwyraźniej jednak ptaki nie zamierzały jej atakować. Chciały po prostu być tam, gdzie ona, gdziekolwiek to było.

O tak, ten smród. Nic nie śmierdziało gorzej niż mnóstwo pantalonowców z bliska. Pomijając wydzielany przez nie typowy intensywny ptasi odór, nie ma chyba drugiej żywej istoty, której tak paskudnie cuchnie oddech. Czuła, jak ten swąd trze o jej skórę niczym szczotka do szorowania. I cały czas kłapały dziobami, przy czym każdy starał się kłapać głośniej od pozostałych, toteż prawie nie słyszała okrzyku wybawcy.

— Pokaż gacie! Kiedyś byłem pijaczyną, teraz jestem łajdaczyną!

Ptaki wpadły w popłoch. Nie znosiły papugi tak bardzo jak ona ich. A kiedy pantalonowiec chce się szybko ulotnić, stara się pozbyć wszystkiego, czego nie potrzebuje w podróży.

Daphne kucnęła i splotła ręce nad głową, gdy lunął deszcz kości i rybich odpadków. Chyba najgorszy był hałas, ale kiedy się nad tym zastanowić, wszystko było najgorsze.

Obok niej przemknął w podskokach złocistobrązowy kształt z kokosami w dłoniach. Kopniakami torował sobie drogę wśród panikujących ptaków, aż dobrnął do wielkiej kamiennej misy pełnej pantalonowców jak kwiaty w wazonie. Uniósł łupiny wysoko nad misę i jednym energicznym ruchem roztrzaskał jedną o drugą.

Wylało się piwo, nasycając powietrze swoim aromatem. W jednej chwili dzioby ptaków zwróciły się ku misie, podążając za piwem jak wskazówka kompasu za północą. Daphne natychmiast została zapomniana.

— Chciałabym umrzeć — oświadczyła ogólnie światu, wyciągając z włosów kości. — Nie, chciałabym zażyć przyjemnej, ciepłej kąpieli z prawdziwym mydłem i ręcznikami. A potem chciałabym się wykąpać raz jeszcze, tej głowie przydałyby się dwa mycia. A potem chciałabym umrzeć. Myślę, że to najgorsza rzecz… — przerwała, ponieważ było jednak coś gorszego, i zawsze będzie, dokończyła więc: — …druga najgorsza rzecz, jaka mi się kiedykolwiek przytrafiła.

Mau przykucnął obok.

— Zakątek Mężczyzn — powiedział, uśmiechając się szeroko.

— Na to wygląda — odburknęła Daphne. Wbijała spojrzenie w Mau. — Skąd się tu wziąłeś?

Czoło Mau zmarszczyło się i Daphne wiedziała już, że z tym pytaniem nie pójdzie jej łatwo. Wypracowali własny język, dzięki pomocy Pilu i Cahle funkcjonujący całkiem sprawnie, ale dotyczył prostych, codziennych spraw, a „Skąd się tu wziąłeś” było zbyt skomplikowane, bo prócz jednego, zadawało też drugie pytanie. Zauważyła, że Mau próbuje się z nim uporać.

— Hm, wziąłem się stąd, że kiedyś moja mama i mój tata… — zaczął, ale nie tego się spodziewała.

— Chodzi mi o teraz! — krzyknęła głośno. Kiedy zastanawiał się nad tym, usłyszała kilka głuchych odgłosów. To pantalonowce padały jak starsze panie, które w Boże Narodzenie wysączyły za dużo sherry. Daphne pomyślała, że może otruły się piwem, bo ani ona, ani Mau nie odśpiewali pieśni, ale miała co do tego wątpliwości. Widziała, jak jedno z tych ptaszysk zżarło całego martwego kraba, który przez wiele dni prażył się na słońcu. Poza tym, kiedy tak leżały, drżałyim dzioby i ptaszyska wydawały pełne zadowolenia kłapania. Kiedy padały, ich miejsce przy misie zajmowały następne.

— Mała dziewczynka powiedziała mi, że wspominałaś o jakimś kamieniu — wyjaśnił Mau. — A potem musiałem zjeść miskę wołowiny. Nalegała. A potem jak najszybciej przypędziłem tutaj, z tym że ona nie biega szybko. — Wskazał ręką. Blibi nadchodziła doliną, stawiając ostrożnie kroki, żeby nie nadepnąć żadnego z chrapiących ptaków.

Siedzieli i czekali na nią, unikając nawzajem swych spojrzeń. W końcu odezwał się Mau:

— Hm, działa to tak, że ptaki wypijają piwo, ale duch piwa ulatuje do Praojców. Tak mówili kiedyś kapłani.

— U nas jest opłatek i wino — powiedziała i zaraz pomyślała, Ojej, tego nie będę próbowała wyjaśniać. Oni mają tutaj kanibali. Sprawy mogłyby się… skomplikować.

— Chociaż nie sądzę, żeby to była prawda — wyznał Mau.

Daphne pokiwała głową i znowu się zamyśliła.

— Może czasem coś jest prawdą, ale nie do końca? — zasugerowała.

— Nie. Tak mówią ludzie, kiedy chcą wierzyć w kłamstwa — stwierdził kategorycznie Mau. — I zwykle wierzą.

Nastąpiła kolejna chwila ciszy zakłócana jedynie przez papugę. Jako że jej śmiertelnych wrogów unieruchomił szatański napój, sfrunęła i pracowicie ściągała im pantalony, co oznaczało bardzo staranne i skrupulatne wyrywanie im z łap wszystkich białych piór przy wtórze radosnych, acz szczęśliwie stłumionych papuzich odgłosów.

— Wyglądają bardzo… różowo — stwierdziła Daphne, ciesząc się, że jest coś w miarę niewinnego, o czym mogą rozmawiać.

— Pamiętasz… jak biegłaś? — zapytał po chwili Mau.

— Tak. Trochę. Pamiętam rybę.

— Srebrną rybę? Długą i cienką?

— Jak węgorz, tak! — potwierdziła Daphne.

Pióra unosiły się w małych kępkach nad doliną.

— A więc to się działo naprawdę?

— Chyba tak.

— Ale to był sen czy to się działo naprawdę?

— Pani Bulgot odpowiada „tak” — powiedziała Daphne.

— Zaraz, kim jest pani… Bulgot?

— Ta bardzo stara kobieta.

— Masz na myśli Mar-isgala-egisaga-gol?

— Pewnie tak.

— I odpowiada „tak” na co?

— Na twoje pytanie. Chyba rozumie przez to, że nie jest ono właściwe. Słuchaj, czy Locaha rozmawia z tobą?

— Tak!

— Naprawdę?

— Tak!

— W głowie? Jak w snach?

— Tak, ale poznaję różnicę! — powiedział Mau.

— To dobrze, bo ze mną rozmawiają Pramatki.

— Kim są Pramatki?

Blibi, jeśli rzeczywiście tak miała na imię, dołączyła do nich na długo przedtem, zanim Daphne przestała mówić, a Mau przestał rozumieć. Usiadła u ich stóp i bawiła się piórami pantalonowców.

Mau podniósł jedno pióro i zakręcił nim w palcach.

— Nie lubią w takim razie wojowników.

— Nie lubią, jak giną ludzie. Podobnie jak ty.

— Słyszałaś o Najeźdźcach? — zapytał Mau, odgarniając z twarzy piórko.

— Oczywiście. Wszyscy o nich mówią. Mają wspaniałe łodzie wojenne i wywieszają na burtach czaszki swoich wrogów. Aha, a za wrogów uważają wszystkich innych.

— W tej chwili mamy tu może trzydziestu ludzi. Jeszcze paru przybyło dziś rano, ale większość z trudem utrzymuje się na nogach. Przetrwali wielką falę, nie zamierzali jednak czekać na przybycie Najeźdźców.

— No przecież macie dość kanu. Nie możemy po prostu ruszyć na wschód? — Zaproponowała bez namysłu, po czym westchnęła. — Nie możemy, prawda?

— Nie. Gdybyśmy mieli więcej sprawnych ludzi i czas, żeby zgromadzić zapasy, moglibyśmy spróbować. Ale to osiemset mil otwartego oceanu.

— Słabsi by nie przeżyli. Przybyli tutaj w poszukiwaniu schronienia!

— Nazywają tę wyspę „miejscem, gdzie rodzi się słońce”, bo leży na wschodzie. Liczą na nas.

— W takim razie moglibyśmy się schować i poczekać, aż Najeźdźcy odpłyną. Pramatki powiedziały, żeby przetoczyć kamień.

Mau wbił w nią wzrok.

— I schować się wśród zmarłych? Ty też uważasz, że to dobry pomysł?

— Nie! Powinniśmy walczyć! — Zdumiało ją, jak szybko wyleciały z niej te słowa. Zostały wypchnięte przez jej przodków, przez tych wszystkich spokojnych kamiennych rycerzy w krypcie. Oni nigdy, przenigdy nie pomyśleliby, żeby się schować, nawet gdyby to było coś rozsądnego.

— W takim razie może coś wymyślę — powiedział Mau.

— Co mówią Praojcowie?

— Już ich nie słyszę. Słyszę tylko… stukanie. I bzyczenie owadów.

— Może Pramatki ich zbeształy — zasugerowała Daphne, chichocząc. — Moja babka wiecznie beształa dziadka. Wiedział wszystko, co można wiedzieć o piętnastym wieku, ale zawsze schodził na śniadanie bez zębów.

— Wypadały mu w nocy? — zapytał zaintrygowany Mau.

— Nie. Wyjmował je do czyszczenia. To były nowe zęby zrobione ze zwierzęcej kości.

— Wy, spodniowcy, potraficie dać starcowi nowe zęby? Co jeszcze mi powiesz? Że potraficie mu dać nowe oczy?

— Hmm… tak, coś w tym rodzaju.

— Dlaczego jesteście o tyle od nas mądrzejsi?

— Wcale tak nie uważam. Chodzi o to, że kiedy jest zimno przez pół roku, trzeba się po prostu nauczyć wielu rzeczy. Uważam, że nasze imperium zawdzięczamy pogodzie. Wszystko było lepsze niż perspektywa pozostania w tym deszczu. Jestem absolutnie pewna, że ludzie wyglądali przez okno, a potem w te pędy płynęli odkrywać Indie i Afrykę.

— To duże krainy?

— Ogromne — potwierdziła Daphne.

Mau westchnął i powiedział:

— Z ludźmi, którzy zostawiają kamienie.

— Z kim?

— Kotwice bogów — wyjaśnił Mau. — Teraz rozumiem Atabę. Nie sądzę, żeby wierzył w swoich bogów, ale wierzy w wiarę. Uważa też, że dawno temu przybyli tu spodniowcy — dodał, kręcąc głową. — Może przywieźli kamienie jako balast. Pewnie tak było. Popatrz na te wszystkie kamienie z pokładu Słodkiej Judy. Dla was bezużyteczne, dla nas wspaniałe narzędzia. I może ofiarowali nam metal i sprzęt, jak zabawki dzieciom, a my wyryliśmy te znaki w kamieniach, bo chcieliśmy, żeby do nas wrócili. Czy nie tak to mogło wyglądać? Nacja to mała wyspa. Maleńka.

Fenicjanie, zastanawiała się Daphne. Wyprawiali się w dalekie, bardzo dalekie podróże. Tak samo Chińczycy. A Aztekowie? Czy nawet Egipcjanie? Mówi się, że zawędrowali aż do Dalszej Australii. I kto wie, kto tu jeszcze mógł przypłynąć tysiące lat temu? Mau prawdopodobnie ma rację. Ale ma taką smutną minę.

— Cóż, może wasza wyspa jest mała — stwierdziła — ale i stara. Pramatki na pewno nie bez powodu każą ci przetoczyć kamień.

Spojrzeli na głaz, od którego w popołudniowym świetle biła złocistożółta poświata.

— Wiesz, nie pamiętam dłuższego dnia — powiedziała Daphne.

— A ja pamiętam — odparł Mau.

— Tak. Wtedy to też był długi dzień.

— Trzeba dziesięciu silnych mężczyzn, żeby ruszyć tengłaz — powiedział po chwili Mau. — Nie mamy aż tylu.

— Myślałam już o tym — oznajmiła Daphne. — Ilu by było trzeba, gdyby jednym z nich był Milo i miał drąg ze stali?

* * *

Zabrało to trochę czasu. Trzeba było oczyścić rowek w skale, trzeba też było przyciągnąć pnie drzew i ułożyć je tak, żeby kamień nie przetoczył się na ludzi. Słońce zaczynało już opadać, gdy Milo podszedł do głazu z dwumetrowym stalowym drągiem w dłoni.

Mau spoglądał posępnie na to narzędzie. Było pożyteczne i chłopak cieszył się, że je mają, ale był to przedmiot spodniowców, kolejny prezent od Słodkiej Judy. Wciąż ją pustoszyli jak termity.

Nawet kanu mają pewnego rodzaju duszę. Wszyscy o tym wiedzieli; zdarzało się, że dusza nie była dobra, i wtedy trudno było manewrować łodzią, chociaż wydawała się dobrze zbudowana. Przy odrobinie szczęścia trafiało ci się kanu z dobrą duszą, jak to, które Mau zbudował na Wyspie Chłopców — zawsze odgadywało w lot jego zamiary. Czuł, że Słodka Judy też miała dobrą duszę. Szkoda, że ją rozbierali, przykra była też myśl — po raz kolejny — że aby czegoś dokonać, są uzależnieni od spodniowców. Był niemal zawstydzony, niosąc jeden z mniejszych drągów, ale były one przydatne. Kto prócz spodniowców ma tyle metalu, że może sobie pozwolić na robienie z niego drągów? Ale te były rewelacyjne. Otwierały wszystko.

— Te wrota mogą być przeklęte — zauważył Ataba, stojąc za Mau.

— Może pan to sprawdzić?

— Nie! Ale źle robicie.

— To są moi przodkowie. Chcę poprosić ich o wskazówki. Dlaczego mieliby mnie przekląć? Dlaczego miałbym się bać ich starych kości? Dlaczego się boicie?

— Nie powinno się ruszać tego, co jest skryte w ciemności — oznajmił kapłan i westchnął. — Ale nikt mnie już nie słucha. Ludzie mówią, że rafa pełna jest białych kamieni, więc które są święte?

— Właśnie, które?

— Te trzy stare, rzecz jasna.

— Można zrobić próbę — zaproponowała Daphne bez namysłu. — Ludzie mogą zostawić rybę na nowym kamieniu i zobaczyć, czy szczęście będzie im sprzyjało. Hm, muszę opracować jakiś naukowy sposób… — przerwała, uświadomiwszy sobie, że wszyscy ją obserwują. — To byłoby nawet interesujące — dodała mało przekonująco.

— Nic z tego nie zrozumiałem — rzekł Ataba, wbijając w nią zimne spojrzenie.

— A ja tak.

Mau wyciągnął szyję, żeby zobaczyć, kto to powiedział, i ujrzał wysoką, chudą postać Tom-aliego, budowniczego kanu, który przybył z dwójką nie swoich dzieci, chłopcem i dziewczynką.

— Mówcie, Tom-ali — poprosił.

— Chciałbym zapytać bogów, dlaczego moja żona i syn zginęli, a ja nie.

Przez tłum przeszedł szmer.

Mau znał tego mężczyznę. Znał wszystkich nowo przybyłych. Tak samo się poruszali — powoli. Niektórzy tylko siedzieli i wpatrywali się w morze. Spowijała ich wszystkich jakaś szarość. Dlaczego się tu znaleźliśmy? — pytały ich oczy. Dlaczego my? Czy byliśmy złymi ludźmi?

Tom-ali naprawiał teraz kanu z pomocą chłopca, dziewczynka natomiast pomagała w Zakątku. Niektóre dzieci radziły sobie lepiej niż dorośli; po wielkiej fali wystarczyło tylko znaleźć pasujące miejsce. Tom-ali powiedział jednak coś, czego wiele osób wolałoby nie usłyszeć, i najlepiej byłoby zająć im umysły czymś innym, od razu.

— Wszyscy chcielibyśmy dzisiaj znać odpowiedzi — odparł Mau. — Proszę was, wszystkich, żebyście mi pomogli przesunąć ten głaz. Nikt inny nie musi wchodzić do środka. Sam to zrobię. Być może odnajdę prawdę.

— Nie — zaoponował stanowczo Ataba — wejdźmy tam razem i razem odnajdźmy prawdę.

— Świetnie — rzekł Mau. — W ten sposób możemy znaleźć jej dwa razy więcej.

Ataba stanął obok Mau, kiedy mężczyźni zajęli pozycje.

— Mówisz, że się nie boisz. A ja się boję, młody człowieku, całym sobą, od stóp do głów.

— Prawdą, którą tam znajdziemy, będą martwe szczątki, to wszystko — powiedział Mau. — Wysuszone. Zamienione w proch. Jeśli chcecie się bać, pomyślcie o Najeźdźcach.

— Nie lekceważ przeszłości tak pochopnie, mały demonie. Może cię jeszcze czegoś nauczyć.

Milo wetknął drąg między skałę a kamień i naparł na niego z całej siły. Głaz drgnął i przesunął się o parę centymetrów.

Robili to powoli i ostrożnie, bo kamień z pewnością zmiażdżyłby każdego, na kogo by spadł. Wyczyszczenie rowka okazało się dobrym pomysłem. Wszystko szło sprawnie i po pewnym czasie widać już było połowę otworu jaskini.

Mau zajrzał do środka. Było tam pusto. Wyobrażał sobie różne rzeczy, ale nie pustkę. Podłoże w jaskini było dość równe. Zalegało tam trochę pyłu, kilka chrząszczy uciekło w mrok i to wszystko, co skrywała jaskinia. Prócz głębokości.

Dlaczego spodziewał się, że kiedy ją odemkną, wypadną stamtąd kości? Dlaczego miałaby być pełna? Podniósł kamyk i cisnął go jak najdalej w ciemność. Wydawało się, że stuka i odbija się przez dłuższy czas.

— Dobra — rzekł, a jaskinia rzuciła w niego z powrotem jego głosem. — Będziemy potrzebować tych lamp, Daphne.

Wstała, trzymając po jednej lampie ze Słodkiej Judy w każdej ręce.

— Jedna czerwona i jedna zielona — powiedziała. — Zapasowe lampy ze sterburty i bakburty. Przykro mi, ale nie zostało zbyt wiele lamp kabinowych i mamy mało nafty.

— A ta biała lampa obok ciebie? — zapytał Mau.

— Tę zabieram ja — oznajmiła dziewczyna-duch — i żeby nie marnować czasu, ustalmy, że już się posprzeczaliśmy i ja cię przekonałam.

Kolejne przedmioty spodniowców, pomyślał Mau, podnosząc lampę. Ciekaw jestem, czego my używaliśmy? Niskie sklepienie podpowiedziało mu, kiedy go dotknął. Palce pokryły się sadzą.

A więc pochodnie. Można było zrobić całkiem niezłe ze świńskiego tłuszczu. Jeśli mieli go pod dostatkiem, przydawały się do nocnych połowów, bo ryby podpływały do światła. Żywimy się rybami i soloną wołowiną ze Słodkiej Judy, bo tak jest łatwiej, pomyślał, a teraz będziemy szukać naszych zmarłych przy świetle lamp spodniowców.

Rozdział 10

Zobaczyć znaczy uwierzyć

Jaskinia czekała. Może się w niej czaić cokolwiek, pomyślał Mau. I w tym właśnie tkwiło sedno sprawy. Chodziło o to, żeby wiedzieć. Żeby mieć pewność. Daphne nie wyglądała na przestraszoną. Mau przestrzegł ją, że pewnie zastaną tam kości, na co odparła, że nic nie szkodzi, bo przecież kości nie próbują nikogo zabić, a skoro już dostała wiadomość od Pramatek, wolałaby doprowadzić sprawę do końca, jeśli łaska.

Odnaleźli Praojców w miejscu, gdzie docierały jeszcze resztki dziennego światła, i Mau zaczynał rozumieć. Nie byli straszni, byli po prostu… żałośni. Niektórzy wciąż siedzieli tam, gdzie ich ustawiono, z kolanami pod brodą, zapatrzeni w dalekie światło martwymi, obojętnymi oczami. Byli jedynie łupinami i pokruszonymi kośćmi. Gdy przyjrzało się im bliżej, widać było, że są związani pędami papierośli. Ta roślina naprawdę miała wiele zastosowań, nawet po śmierci. Zatrzymali się, kiedy światło zamieniło się w małą kropkę na końcu tunelu.

— Ilu może ich tu jeszcze być? — zastanawiał się na głos Ataba.

— Liczę — powiedział Mau. — Do tej pory doliczyłem się ponad stu.

— Stu dwóch — poprawiła go Daphne. Wydawało się, że ciągną się w nieskończoność, siedząc jeden za drugim niczym najstarsza załoga wioślarska świata, która wiosłuje ku wieczności. Niektórzy wciąż mieli przywiązaną do ręki dzidę lub maczugę.

Szli dalej i światło znikło. Mijali setki umarłych i Daphne w końcu straciła rachubę. Wciąż powtarzała sobie, jak bardzo się nie boi. No bo czyż nie podobał jej się wykład o anatomii, na którym kiedyś była? Mimo że cały czas miała zamknięte oczy?

W każdym razie gdy się oglądało setki i tysiące umarłych, sytuacji w żaden sposób nie poprawiał fakt, że przemykało po nich światło lampy Ataby. Można było wtedy odnieść wrażenie, że się poruszają. Na pewno pochodzili z tych wysp; widziała na starych, zgrubiałych skórach zamazane tatuaże podobne do tych, które nadal nosili wszyscy mężczyźni — wszyscy prócz Mau. Fala wybrzuszająca się na tle tarczy zachodzącego słońca…

— Od jak dawna umieszczacie ich tutaj? — zapytała.

— Od zawsze — odpowiedział Mau i wysforował się do przodu. — Z innych wysp też są!

— Zmęczył się pan? — Daphne zapytała Atabę, kiedy zostali sami.

— Ani trochę, dziewczyno.

— Pański oddech brzmi trochę chrapliwie.

— To moja sprawa. Nie twoja.

— Po prostu… niepokoi mnie to.

— Byłbym zobowiązany, gdybyś przestała się niepokoić — odburknął Ataba. — Wiem, co się dzieje. Zaczyna się od noży i garnków i nagle stajemy się własnością spodniowców, tak, a potem przysyłacie swoich kapłanów i przestają do nas należeć także nasze dusze.

— Niczego takiego nie robię!

— A kiedy twój ojciec przypłynie wielkim kanu? Co się z nami wtedy stanie?

— Nie wiem… — odparła Daphne, co było lepsze od powiedzenia prawdy. Rzeczywiście, zatykamy flagi tam, gdzie się pojawiamy, musiała przyznać przed samą sobą. Robimy to jakby z przyzwyczajenia, jakbyśmy wypełniali jeszcze jeden uciążliwy obowiązek.

— Ha! Zamilkłaś — zauważył kapłan. — Kobiety mówią, że jesteś dobrym dzieckiem i dobrze się sprawujesz, ale różnica między spodniowcami i Najeźdźcami polega na tym, że kanibale wcześniej czy później odchodzą!

— Wygaduje pan straszne rzeczy! — zawołała z żarem Daphne. — My nie zjadamy ludzi!

— Są różne sposoby zjadania ludzi, dziewczyno, a ty jesteś bystra, o tak, wystarczająco bystra, żeby to rozumieć. I czasem ludzie nie zdają sobie sprawy, że ich zjedzono, dopóki nie usłyszą beknięcia!

— Chodźcie szybko! — To był Mau, którego lampa zieleniła się w oddali.

Daphne pobiegła, żeby Ataba nie zobaczył jej twarzy. Jej ojciec, owszem, był przyzwoitym człowiekiem, ale to stulecie było świadkiem rywalizacji wielkich imperiów i żadnej małej wysepce nie pozwalano należeć tylko do siebie. Co by zrobił Mau, gdyby ktoś zatknął flagę na jego plaży?

Miała go teraz przed sobą, zazielenionego i wskazującego na rząd Praojców.

Kiedy podeszła bliżej, zauważyła biały kamień na skraju tunelu. Jeden z Praojców siedział na nim jak wódz, lecz z rękami splecionymi wokół kolan, jak cała reszta. Był też odwrócony od wejścia do jaskini ku nieznanemu.

Przed nim ciągnął się rząd wojowników, zwróconych teraz ku… czemu? Światło dnia zostawili już za sobą.

Mau czekał z błyszczącymi oczami, aż przykuśtyka Ataba.

— Wiecie, dlaczego są odwróceni w tę stronę, Atabo? — zapytał.

— Wyglądają, jakby nas przed czymś chronili — stwierdził kapłan.

— Tutaj? Przed czym? Tutaj nie ma niczego prócz ciemności.

— I może czegoś, o czym lepiej nie pamiętać? Myślisz, że wielkiej fali nie było nigdy wcześniej? I ostatnim razem nie odeszła. To była fala, która nie odpłynęła. Przyniosła koniec świata.

— To tylko historia. Pamiętam, jak opowiadała mi ją mama — rzekł Mau. — Wszyscy ją znają: „W Czasach, Kiedy Wszystko Wyglądało Inaczej i Księżyc Nie Był Taki Sam… ludzie stali się nieznośni i On zalał ich wielką falą”.

— I powstała arka? Znaczy się, hm, coś w rodzaju wielkiego kanu? — zapytała Daphne. — No bo jak by ktokolwiek mógł ocaleć?

— Przeżyli ludzie na morzu i w górach — wyjaśnił Mau. — Tak jest w tej historii, prawda, Atabo?

— W czym zawinili ludzie? — zapytała Daphne.

Ataba odchrząknął.

— Ponoć próbowali zrobić z siebie bogów — odparł.

— Zgadza się — ciągnął dalej Mau. — Ciekawe, czy może nam pan powiedzieć, co złego zrobiliśmy tym razem?

Ataba zawahał się.

Mau przeciwnie, mówił ostro i szybko, jak zwolniona sprężyna:

— Mówię o moim ojcu, matce, całej mojej rodzinie, całej mojej nacji! Wszyscy zginęli! Miałem siedmioletnią siostrę. Proszę tylko o powód. Musi być jakiś powód! Dlaczego bogowie pozwolili im wszystkim umrzeć? Znalazłem niemowlę wiszące na drzewie. W jaki sposób ono obraziło bogów?

— Jesteśmy mali. Nie potrafimy zrozumieć natury bogów — powiedział Ataba.

— Nie! Sami w to nie wierzycie, słyszę to w waszym głosie! Nie rozumiem natury ptaków, ale mogę je obserwować, poznawać, przysłuchiwać się im. Wy nie robicie tak z bogami? Czy nie ma jakichś zasad? Co zrobiliśmy źle? Mówcie!

— Nie wiem! Myślisz, że ich nie pytałem? — Po policzkach Ataby zaczęły płynąć łzy. — Myślisz, że ja nie mam rodziny? Odkąd przyszła wielka fala, nie widziałem mojej córki ani jej dzieci. Słyszysz, co mówię? Nie wszystko kręci się wokół ciebie! Zazdroszczę ci tego gniewu, mały demonie. On cię wypełnia! Karmi cię i dodaje sil. Ale reszta nas szuka pewności i nie znajduje nic. A jednak w głębi ducha wiemy, że musi być… coś, jakiś powód, jakiś wzór, jakiś porządek, zwracamy się więc do milczących bogów, bo są lepsi od ciemności. I tyle, chłopcze. Nie mam dla ciebie odpowiedzi.

— W takim razie poszukam ich w ciemności — oświadczył Mau, podnosząc lampę. — Chodźmy dalej — powiedział spokojniejszym głosem.

Światło odbijało się od łez spływających po twarzy kapłana.

— Nie — odparł chrapliwie.

— Więc będziemy musieli pana tu zostawić — ostrzegł Mau. — Wśród zmarłych, nie sądzę, by to było miejsce dla pana. Może pan pójść z nami. Przynajmniej będzie pan miał po swojej stronie demona i ducha. A nam może się przydać pana mądrość.

Ku zaskoczeniu Daphne starzec się uśmiechnął.

— Myślisz, że trochę mi jej jeszcze zostało?

— Na pewno. Idziemy dalej? Cóż takiego można tam znaleźć, co byłoby gorsze ode mnie?

— Chciałabym zadać pytanie — wtrąciła szybko Daphne. — Jak często wstawia się tutaj nowego Praojca?

— Raz lub dwa razy na pięćdziesiąt lat — odparł Ataba.

— Są ich tutaj tysiące. Jesteście pewni?

— To miejsce istnieje, odkąd stworzono świat, tak jak my — powiedział Mau.

— Przynajmniej co do tej kwestii panuje między nami pełna zgoda — zapewnił stanowczo Ataba.

— Ale to było tak dawno temu!

— I dlatego jest tylu Praojców — rzekł Mau. — To bardzo proste.

— Tak — przyznała Daphne — jeśli tak się to ujmie, pewnie tak. — I dodała, kiedy ruszyli dalej: — Co to był za dźwięk?

Zatrzymali się i tym razem wszyscy usłyszeli za sobą ciche trzaski i szelesty.

— Czy to martwi powstają? — zapytał Ataba.

— Wie pan, miałam nadzieję, że nikt tego nie powie.

Mau przeszedł kilka kroków wstecz korytarzem, który wypełnił się cichutkimi trzeszczącymi odgłosami. Martwi nie chodzą, pomyślał. Między innymi po tym się poznaje, że nie żyją. Będę więc tutaj stał, daleko od nieba, dopóki się nie dowiem, co w takim razie robią. Z czego to się bierze? I gdzie ja już słyszałem te odgłosy?

Przeszedł tunelem nieco dalej, gdzie nie było słychać żadnych odgłosów, i przystanął. Po chwili znów rozległy się trzaski, a on pomyślał o słońcu w upalny dzień. Trzeszczało też tam, gdzie zostawił swoich towarzyszy.

— Chodźmy — zwrócił się do nich. — Przestanie, jeśli będziemy iść dalej.

— Nie obudzą się?

— To papierośl, którą powiązano Praojców — wytłumaczył Mau. — Nawet jeśli jest sucha jak pieprz, trzeszczy i strzela, kiedy się ją podgrzewa. Ciepło z naszych lamp i ciał wywołuje ten sam efekt, jeśli pozostajemy w jednym miejscu zbyt długo. I tyle.

— Cóż, ja się najadłam strachu — przyznała Daphne. — Dobra robota. Myślenie dedukcyjne oparte na obserwacji i eksperymencie.

Mau zignorował te słowa, bo nie miał zielonego pojęcia, co znaczą. Ale czuł się zadowolony. Praojcowie się nie obudzili. Ten odgłos, który znał od dziecka, wydawała jedynie papierośl, gdy robiło się cieplej lub zimniej. Była to prawda, co mógł udowodnić. Nietrudno było się tego domyślić, dlaczego więc o mało się nie zsikałem ze strachu? Bo poruszająca się papierośl nie brzmi zbyt interesująco, a chodzące szkielety owszem, oto dlaczego. W jakiś sposób sprawiają, że czujemy się ważniejsi. Nawet nasze lęki powodują, że czujemy się ważni, ponieważ boimy się, że możemy tacy nie być.

Patrzył, jak Ataba podchodzi do jednego z Praojców i pospiesznie się cofa, gdy ten zaczął trzeszczeć.

Moje ciało jest tchórzliwe, ale ja się nie boję. Nie będę się bał, już nigdy, pomyślał. Teraz też nie.

Przed nimi coś zajaśniało. Nagle, gdy wyszli zza długiego zakrętu, zamigotały w oddali czerwone, żółte i zielone światełka. Ataba jęknął i zatrzymał się, a ponieważ to zrobił, Mau wiedział, że on nie może. Spojrzał w głąb opadającego przed nim korytarza.

— Zostań i popilnuj staruszka — zwrócił się do dziewczyny-ducha. — Nie chcę, żeby uciekł.

Nie będę się bał mojego pęcherza, który chce eksplodować, zapewniał sam siebie, gdy biegł, mijając milczących wartowników, ani moich stóp, które chcą się odwrócić i uciec, i nie będę się bał obrazów, które przelatują z krzykiem przez moją głowę. Biegł dalej z lampą wyciągniętą przed siebie i powtarzał tę przysięgę do chwili, aż uznał za konieczne — jak kapitan Roberts — na poczekaniu zmienić słowa. Nie będę się bał cienia, który wychodzi z tego ładnego światła, bo znalazłem swój strach tutaj, w ciemności, więc wyciągnę rękę i dotknę go, tak jak on wyciąga rękę i dotyka mnie…

Palce spotkały się z jego odbiciem i dotknęły gładkiego złocistego metalu zatopionego w kamiennej bryle wielkości dorosłego mężczyzny.

Mau przyłożył do niej ucho, ale nie wydawała żadnych dźwięków. Kiedy ją pchnął, nie poruszyła się.

— Macie zostać tam, gdzie jesteście — rozkazał, kiedy go dogonili. — Oboje. Zeszliśmy bardzo głęboko. Po drugiej stronie tego czegoś może być woda.

Dźgnął metal drągiem. Był bardzo miękki, a także bardzo gruby, natomiast otaczający go kamień był zwykłym kamieniem z wyspy i wydawało się, że z nim pójdzie mu lepiej. Szybko zaczął się kruszyć pod uderzeniami ostrego końca łomu, toteż po pewnym czasie rozległ się syk i dało się wyczuć woń mokrej soli. A więc jednak gdzieś w pobliżu było morze, przynajmniej jednak znajdowali się nad nim.

Przywołał pozostałą dwójkę i znów zamierzył się na kamień, zdumiony, z jaką łatwością go rozbija metalowym drągiem, otwierając przejście ku ciemności. Była wilgotna; słyszał delikatny plusk wody w mroku. Przy świetle lampy dostrzegł białe stopnie prowadzące w dół.

A więc to tyle? Tyle wysiłku, żeby znaleźć jakąś morską grotę? Było ich mnóstwo w klifach po zachodniej stronie wyspy. Dzieciaki zaglądały do nich od dawien dawna i nie znalazły tam nic nadzwyczajnego.

Światło lampy wychwyciło jednak coś w ciemności.

— Wchodzę z tobą — zakomunikowała Daphne za jego plecami.

— Nie. Zostań tutaj. To może być niebezpieczne.

— Właśnie, i dlatego powinnam z tobą pójść.

— To miejsce było zamknięte od zawsze!Co możemi się stać?

— Co? Sam powiedziałeś, że to może być niebezpieczne! — zauważyła Daphne.

— Ja wejdę pierwszy — odezwał się zza jej pleców Ataba. — Jeśli jest tam Locaha, chwycę go za rękę.

— Nie zamierzam tu zostawać z tymi wszystkimi trzeszczącymi umarlakami! — zaprotestowała Daphne. — Tak, wiem, że to tylko papierośl, ale wcale nie boję się przez to mniej!

Spojrzeli po sobie wszyscy troje w świetle lamp, a potem, jak jeden mąż, próbowali przecisnąć się przez wąską szparę w przestrzeń wypełnioną zatęchłym powietrzem. Wydawało się zgniłe, jeśli powietrze może gnić.

Stopnie, wszystkie co do jednego, były kamieniami bogów. Widniały na nich wyryte znaki, tak jak na kamieniach z plaży, a niektóre rozciągały się na kilka brył. Gdzieniegdzie kamienie były popękane lub ich brakowało.

Zwykłe kawałki skały, pomyślał Mau. Dlaczego sądziliśmy, że należy je czcić? Podniósł lampę wyżej i zobaczył powód.

Przed nim, po kolana w wodzie, potężni, połyskujący bielą i cali roziskrzeni, stali bogowie — pękate Powietrze z czterema synami na ramionach, lśniąca Woda, dziki Ogień z rękami przywiązanymi do boków, tak jak w opowieści. Powietrze i Woda trzymali wielkie kamienne kule w rękach, natomiast Ogień miał swoją kulę na głowie i skrzyła się ona czerwienią. Była jeszcze czwarta figura, blada i niekompletna, bez głowy, jedno ramię spadło do wody. W tej chwili Mau pomyślał: To Imo. Rozbity. Czy odważę się odnaleźć jego twarz?

Ataba wrzasnął (i na zewnątrz jeden szkielet poruszył się lekko).

— Widzisz ich? Czy ty ich widzisz? — wydusił z siebie kapłan pomiędzy głębokimi haustami zatęchłego powietrza. — Spójrz na bogów, mały demonie! — Zgiął się wpół w ataku kaszlu. Tutejsze powietrze zdecydowanie nie było zdrowe; wdychało się je, ale brakowało w nim życia.

— Tak, widzę — przytaknął Mau. — Bogów z kamienia, Atabo.

— Dlaczego mieliby być z krwi i kości? I jaki kamień tak lśni? Nie pomyliłem się w mojej wierze, mały demonie, nie pomyliłem się! Nie możesz temu zaprzeczyć!

— Nie mogę zaprzeczyć temu, co widzę, ale mogę się zastanawiać, co to jest — rzekł Mau, kiedy starzec znów zaczął rzęzić.

Mau spojrzał w ciemność ku światłu z lampy Daphne.

— Natychmiast wracajmy! — zawołał. — Nawet płomienie się duszą!

— To tylko posągi! — krzyknęła w odpowiedzi Daphne. — Ale tutaj… to dopiero jest niesamowite!

Rozległ się zgrzyt przesuwanego kamienia gdzieś obok niej. Ataba straszliwie rzęził. Brzmiało to, jak gdyby każdy jego oddech odpiłowywano z drzewa.

Mau spojrzał na gasnący płomień swojej lampy i krzyknął:

— Musimy wracać!

— Ale tu jest szkielet! — zawołała Daphne. — I ma… nie do wiary. Och, musisz to zobaczyć! Musisz zobaczyć, co ma w buzi!

— Chcesz wracać tunelem po ciemku? — zawołał w odpowiedzi na całe gardło Mau (a na zewnątrz, w korytarzu, jeden z Praojców się poruszył).

Najwyraźniej to poskutkowało. Zauważył, że lampa dziewczyny zaczyna się przesuwać w stronę wyjścia. Daphne dyszała ciężko, kiedy go dogoniła, a jej światło miało teraz ciemnopomarańczową barwę.

— Wiesz, myślałam, że to może być dzieło Greków — powiedziała — albo Egipcjan! Że my, spodniowcy… a właściwie chyba togowianie…

— A więc wybłagaliśmy od was nawet swoich bogów? — burknął Mau, otaczając ramieniem kapłana.

— Co? Nie! To bardziej…

Mau wciągnął ją za sobą przez wąską szczelinę.

— Koniec gadania! — rozkazał. — Szybko!

„-ko!” odbiło się echem w korytarzu. Najstarszy Praojciec obok Mau przewrócił się do tyłu z krótkim pstryknięciem, a potem rozpadł się w proch i strzępy zeschniętej papierośli, przedtem jednak pchnął tego, który siedział za nim…

Patrzyli z przerażeniem, jak sznur przewracających się, rozpadających Praojców wyprzedza światło lamp, wypełniając powietrze mdłym, gryzącym pyłem.

Spojrzeli po sobie i natychmiast podjęli grupową decyzję.

— W nogi!

Ciągnąc za sobą potykającego się staruszka, popędzili wznoszącym się łagodnie korytarzem. Pył wciskał im się do oczu i drapał w gardłach, lecz około czterdziestego padającego szkieletu wyprzedzili falę kości. Ani myśleli się zatrzymywać; pył za nimi tworzył gęstą skłębioną masę, która tak jak oni pragnęła się stamtąd wydostać. Biegli więc dalej, coraz bliżej świeższego powietrza, aż hałas ucichł.

Daphne zdziwiła się, kiedy Mau zwolnił, tymczasem on wskazał biały kamień wystający ze ściany, z siedzącym na nim zgarbionym Praojcem.

— Możemy chwilę odsapnąć — zaproponował. — Ten tam jest za wysoko, żeby go przewrócić.

Podparł Atabę, którego oddech niemal grzechotał. Kapłan jednak mimo to się uśmiechał.

— Widziałem bogów — wydyszał — i ty też, Mau.

— Dziękuję panu — powiedział Mau.

Kapłan zrobił zdziwioną minę.

— Za co?

— Za to, że nie nazwał mnie pan małym demonem.

— Ach, w chwili zwycięstwa potrafię być wspaniałomyślny.

— Były z kamienia — przypomniał Mau.

— Z magicznego kamienia! Z mleka świata! Widziałeś go kiedy aż tyle? Jakaż ludzka ręka mogła go wyrzeźbić? Jakiż umysł mógł je wymyślić? To znak. W jądrze ciemności znalazłem światło! Nie pomyliłem się!

— To kamienie — powtórzył cierpliwie Mau. — Nie widzieliście płyt na podłodze? To wasze kamienie bogów! Służyły do tego, żeby po nich chodzić! Wpadły do morza, a wy myśleliście, że są święte!

— Człowiek w ciemności może pobłądzić, to prawda. Ale w tych kamieniach dostrzegliśmy krztynę prawdy. Bogowie uczynili z ciebie swoje narzędzie, chłopcze. Wzgardziłeś nimi i odrzuciłeś ich, lecz im szybciej przed nimi uciekałeś, tym bardziej się do nich zbliżałeś. I…

— Powinniśmy iść dalej — zasugerowała Daphne przy wtórze rozpadających się kości w oddali. — Nawet jeśli oni nas nie dogonią, zrobi to pył. No już, ruszać się!

Posłuchali jej jak rozumni mężczyźni, gdy kobieta się przy czymś upiera, i poszli dalej tunelem w najszybszym tempie, w jakim Ataba mógł kuśtykać.

Daphne jednak została z tyłu. Huczący przypływ Praojców był już prawie przy kamieniu, który — tak — powinien ich powstrzymać, lecz Mau wydawał się zbyt pewny siebie, co jej zdaniem znaczyło, że nawet on nie miał całkowitej pewności. Nie musiał odpoczywać, ale Ataba bardzo się męczył. Rzeczywiście martwi się o tego staruszka, pomyślała. Demon nie…

Trzask… Przewracające się kości uderzyły w kamień i znieruchomiały.

A przynajmniej wszystkie prócz jednej.

Później Daphne pomyślała, że było to prawdopodobnie jakieś żebro. Wystrzeliło z tego kłębowiska jak łosoś z wody i trafiło w czaszkę Praojca, który siedział jak na grzędzie powyżej; wychylił się do tyłu i spadł po drugiej stronie kamienia na następny szkielet.

I stało się — jak sztuczka z kostkami domina. Stuk, stuk, stuk… Podłoże było tutaj bardziej poziome i kości toczyły się po nim szybciej. Dlaczego nie przewidziała czegoś takiego? Praojcowie tkwili w tej zatęchłej jaskini od zawsze. Chcieli się wydostać!

Pobiegła za mężczyznami, nim wzbił się kurz. Słyszała, że kiedy się bierze wdech, wdycha się maleńkie cząstki wszystkich, którzy kiedykolwiek żyli, uznała jednak, że nie jest wskazane wdychanie wszystkich naraz.

— Biegnijcie! — wrzasnęła.

Odwracali się już za siebie, gdy Daphne chwyciła staruszka za drugie ramię i w ten sposób pociągnęła Mau, aż wszystkie trzy pary nóg odzyskały właściwy rytm.

Wejście do jaskini znowu było białą kropeczką w oddali i zaledwie po kilku krokach Ataba zaczął jęczeć.

— Zostawmy lampy — wydyszał Mau. — Już ich nie potrzebujemy. Poniosę go!

Chwycił kapłana i zarzucił sobie na plecy.

Pobiegli. Kropka wcale się nie powiększała. Nikt się nie odwracał. Nie było sensu. Musieli tylko mieć przed sobą plamkę dnia i biec, dopóki nogi nie zaczną wyć z bólu.

Obejrzeli tylko posągi bogów, pomyślała Daphne, starając się oderwać myśli od tego, co się za nimi rozpadało. Powinni byli obejrzeć ściany! Ale oczywiście nie wiedzieliby, co oglądają! Mam szczęście, że tu jestem… w pewnym sensie. Coś trzasnęło pod jej stopami. Zaryzykowała szybki rzut oka w dół i zobaczyła toczący się kawałek kości, który ją wyprzedzał.

— Są tuż za nami!

— Wiem. Biegnij szybciej!

— Nie mogę. Ten pył zaraz mnie dopadnie.

— Nie dzieje się! Daj mi rękę! — Mau przesunął balast na plecach i chwycił dłoń dziewczyny, przez co o mało nie straciła równowagi. Stopy Mau dudniły po skale, jak gdyby napędzane parą. Ona mogła tylko próbować odbijać się od podłoża, gdy się zbliżało do stóp, w przeciwnym razie byłaby po nim wleczona.

Krąg światła był coraz bliżej i choć pozostawał maleńki przez dłuższy czas, teraz szybko się rozszerzał. Prastary proch, który szczypał skórę i dławił w gardle, pędził przed nimi pod sufitem, odcinając światło.

…wypadli na popołudniowe słońce, niespodziewanie i intensywnie jasne po mroku tunelu. Oślepiło ich i Daphne poczuła, jak gdyby wpadła do morza bieli, które zajęło miejsce świata. Mau też musiał zostać oślepiony, bo puścił jej rękę. Nie pozostało jej nic innego, jak otoczyć głowę rękami i liczyć na lądowanie w miękkim miejscu.

Zatoczyła się i skuliła, gdy prochy Praojców, wolne po tysiącach lat, wreszcie wyleciały na wiatr, rozwiewając się nad zboczem.

Byłoby miło, gdyby usłyszała tysiące głosików oddalających się z chmurą prochu, ale tak się niestety nie stało. Rzeczywistość często zawodzi, pomyślała, gdy chodzi o drobne, przynoszące satysfakcję detale.

Teraz usłyszała ludzi i odzyskiwała wzrok. Podnosząc się ostrożnie, dostrzegła przed sobą ziemię.

Sucha, przyprószona trawa zatrzeszczała cicho i ktoś znalazł się w jej polu widzenia.

Buty! Wielkie solidne buciory ze sznurowadłami, pobrudzone piaskiem i solą. A nad butami spodnie! Prawdziwe, ciężkie spodnie spodniowca! Mówiła, że przypłynie, i przypłynął! I to w samą porę!

Wyprostowała się i przeżyła szok, jakby dostała łopatą po głowie.

— Proszę, proszę, jaśnie panienka, ale mamy fart — powiedział mężczyzna, szczerząc do niej zęby w uśmiechu. — A więc poczciwa Judy tutaj wylądowała, co? Kto by pomyślał, że staremu capowi uda się coś takiego. Ale coś mi się zdaje, że nie wyszło mu to na dobre, bo na głowie tego brudasa widzę jego kapelusz. Co się stało z tym starym głupcem? Zeżarli go, hę? I co gorsza, nie odmówili modlitwy. Dam se łeb uciąć, że się wściekł!

Foxlip! Nie najgorszy spośród buntowników, ale to nie miało większego znaczenia, bo za jego pasem zobaczyła dwa pistolety, a im wszystko jedno, kto pociąga za spust.

Na polanie zgromadziła się większość tubylców. Musieli sami przyprowadzić tutaj tych mężczyzn. Czemu by nie? Od tygodni powtarzała im przecież, że ojciec ją odnajdzie. Większość z nich prawdopodobnie nigdy wcześniej nie widziała spodniowca.

— Gdzie jest pański przyjaciel, panie Foxlip? Pan Polegrave jest z panem? — zapytała i zdobyła się na uśmiech.

— Tutaj, panienko — rozległ się chrapliwy głos.

Zadrżała. Polegrave! I na domiar złego nie widziała go. Zakradał się od tyłu, jak to miał w zwyczaju, ta podstępna gnida.

— A czy dołączy do nas pan Cox? — zapytała, starając się utrzymać na twarzy uśmiech.

Foxlip rozglądał się po niewielkiej dolinie. Liczył ludzi; widziała, jak poruszają mu się usta.

— On? Zastrzeliłem go — oświadczył Foxlip.

Kłamiesz, pomyślała. Nie odważyłbyś się. Aż tak odważny to nie jesteś. Ani tak głupi. Gdybyś spudłował, kazałby ci wyrwać serce. Wielkie nieba, jeszcze parę miesięcy temu nie byłabym w stanie wymyślić takiego zdania. Jak bardzo mogą się poszerzyć horyzonty?

— Dobra robota — powiedziała.

W głowie kotłowały jej się myśli. Dwaj mężczyźni z pistoletami. I nie zawahają się ich użyć. Jeśli powie coś nie tak, ktoś może zginąć. Musiała ich stąd zabrać — zabrać stąd i przypomnieć im, że jest dla nich cenna.

— Ojciec wypłaci wam mnóstwo pieniędzy, jeśli mnie odstawicie do Port Mercia, panie Foxlip.

— Och, myślę se, że piniążki tak czy inaczej popłyną, tak, tak, bez dwóch zdań — rzekł Foxlip, cały czas się rozglądając. — Jest tyle możliwości, o tak. A więc jesteś teraz królową dzikusów? Biała dziewczynka zupełnie sama. Okropieństwo. Założę się, że przydałoby się panience trochę kurtularnego towarzystwa, jakie mogą zapewnić dwaj dżentelmeni tacy jak my… cóż, mówię „my”, ale oczywiście pan Polegrave ma paskudny zwyczaj wycierania glutów w rękaw, no ale biskupi dopuszczali się znacznie gorszych rzeczy, o czym wiadomo nie od dziś.

Później Daphne uważała, że wszystko mogłoby pójść po jej myśli, gdyby nie Ataba.

W ciemności pod ziemią zobaczył bogów. I teraz to wspomnienie przyprawiało go o zawrót głowy. Brakowało mu tchu i był oszołomiony, ale zobaczył bogów i wszelka niepewność została zmieciona z kurzem historii. Rzeczywiście byli z kamienia, ale lśnili w swym tajemnym domu i był pewien, że przemówili do niego, powiedzieli mu, że wszystko, w co wierzył, jest prawdą, i że w tym nowym świecie będzie ich prorokiem, wyprowadzonym z cienia na płonących skrzydłach pewności.

A tutaj… spodniowcy! Źródło wszelkiego zła! Byli zarazą, która osłabia duszę! Sprowadzali stal, wołowinę i piekielne przedmioty, które rozleniwiały i ogłupiały ludzi! Teraz jednak przepełnił go święty ogień, w samą porę.

Wszyscy słyszeli, jak wykrzykiwał prastare klątwy i kroczył po polanie z głośno trzeszczącymi kolanami. Daphne niewiele z tego rozumiała. Słowa przepychały się jedno przez drugie, walcząc o to, by je usłyszano. Kto wiedział, co płonące oczy Ataby naprawdę widziały, kiedy wyrwał dzidę jednemu z młodych mężczyzn i zaczął groźnie wymachiwać nią przed Foxlipem…

…który go zastrzelił.

Rozdział 11

Zbrodnie i kary

Huk wystrzału odbijał się echem wokół góry. Jeszcze głośniej brzmiał w głowie Daphne. Ataba runął na wznak jak padające drzewo.

Tylko Milo i Pilu wiedzieli, co się właśnie stało, pomyślała. Nikt inny stąd nawet nie widział broni palnej. Usłyszeli huk i starzec padł na ziemię. Może mi się uda nie dopuścić do tego, żeby zginęli wszyscy. Mau kucnął przy ciele Ataby i już miał się podnieść, gdy gorączkowymi gestami dała mu znak, żeby nie wstawał.

Potem Foxlip popełnił samobójstwo. Wtedy jeszcze o tym nie wiedział, ale tak to się zaczęło.

Wyciągnął drugi pistolet i warknął:

— Powiedz im, że mają się nie ruszać. Pierwszy, kto to zrobi, będzie martwym brudasem. No już, gadaj!

Zrobiła krok do przodu z podniesionymi rękami.

— Znam tych ludzi! Nazywają się Foxlip i Polegrave! Należeli do załogi Słodkiej Judy. Oni zabijają ludzi! Zastrzelili pana Wainsly’ego i pana Plummera! Robili sobie z tego żarty! Oni… Pilu, wyjaśnij im, co to jest broń palna!

— To źli ludzie! — zawołał Milo.

— Tak! To prawda! I mają więcej pistoletów. Spójrzcie! Za pasami!

— Masz na myśli sypacze iskier? — zapytał Mau, wciąż kucając.

Widziała, że jego mięśnie są napięte do skoku. Kurcze, pomyślała Daphne, świetny moment na popisywanie się dobrą pamięcią…

— Nie ma czasu na wyjaśnienia. Mogą wymierzyć w ciebie i zabić szybciej niż dzidą. I zrobią to, rozumiesz? Mnie prawdopodobnie nie zabiją. Jestem dla nich zbyt cenna. Nie mieszaj się do tego. To sprawa między… spodniowcami!

— Ale ty wtedy mierzyłaś do mnie…

— Nie ma czasu na wyjaśnienia! — syknęła Daphne.

— Ale żeś się rozgadała, królewno — przerwał jej Foxlip.

A tuż za Daphne Polegrave zachichotał. Poczuła lufę pistoletu przyciśniętą do krzyża.

— Widziałem kiedyś faceta, któremu strzelono w kręgosłup, panienko — szepnął. — Kula utknęła tam, jak babcię kocham! Najśmieszniejsze było to, że zaczął tańczyć, nogi latały mu jak szalone, a on darł się na całe gardło. Upadł dopiero po dziesięciu minutach. Natura to coś zdumiewającego.

— Dosyć tego! — krzyknął Foxlip, rozglądając się nerwowo po polanie. Tubylcy w większości pierzchli w zarośla, a ci, którzy zostali, nie wyglądali na uszczęśliwionych.

— Co ten głupi dziad chciał, że aż musiał dostać kulkę? Teraz wszyscy są wkurzeni!

— Banda obdartusów — powiedział Polegrave. — Moglibyśmy poczekać, aż przypłyną…

— Mówiłem, żebyś zamknął gębę!

Nie wiedzą, co teraz robić, pomyślała Daphne. Są głupi i przestraszeni. Kłopot w tym, że są głupi i przestraszeni, ale mają broń. I przypłyną następni. Mau mówił, że Imo dał nam mądrość. Czy nie jestem mądrzejsza od uzbrojonego głupca? Chyba jestem.

— Panowie — zwróciła się do nich — załatwmy sprawę jak ludzie cywilizowani.

— Jaśnie panienka raczy żartować? — odparł Foxlip.

— Zawieźcie mnie do Port Mercia, a mój ojciec nagrodzi was złotem i daruje karę. Kto da wam teraz lepszą ofertę? Spójrzcie na to z matematycznego punktu widzenia. Macie broń, owszem, ale jak długo możecie czuwać? Jest tu dużo więcej… — wydusiła z siebie to słowo — …brudasów niż was. Nawet jeśli jeden z was będzie czuwał, odda tylko dwa strzały, nim poderżną mu gardło. Oczywiście mogą nie zaczynać od gardła, jako że, jak zauważyliście, są dzikusami, nie tak cywilizowanymi jak wy. Pewnie macie swoją łódź. Radziłabym wam nie zostawać tutaj.

— Jesteś przecież naszą zakładniczką — przypomniał Polegrave.

— A może to wy jesteście moimi zakładnikami. Wystarczy, że krzyknę. Nie powinniście byli zabijać kapłana.

— Ten staruch był kapłanem? — przeraził się Polegrave. — Zabicie kapłana przynosi nieszczęście!

— Nie pogańskiego — zauważył Foxlip — i to chyba jemu nie dopisało szczęście, co?

— Ale oni znają się na czarach, potrafią zasuszyć głowę…!

— A twoją kiedy zasuszyli? — wycedził Foxlip. — Nie bądź, do cholery, takim kretynem! A jeśli chodzi o ciebie, królewno, idziesz z nami.

Królewno. Typowe dla buntowników, pomyślała. Wtedy też cały czas zwracali się do niej jak do dziecka. Nie znosiła tego. Aż jej cierpła skóra. Pewnie o to im chodziło.

— Nie, panie Foxlip, nie jestem królewną — artykułowała ostrożnie słowa — ale i tak idziecie ze mną. Trzymajcie się blisko.

— Chcesz nas wciągnąć w pułapkę?

— Zaraz zajdzie słońce. Chcecie tu zostać, gdy zrobi się ciemno? — Wyciągnęła rękę i dodała: — Poza tym będzie padać. — Wiatr przywiał deszcz i spadły pierwsze krople. — Tutejsi ludzie widzą w ciemności — ciągnęła dalej. — I poruszają się bezszelestnie jak wiatr. Mają tak ostre noże, że mogą odciąć…

— Dlaczego tak się dzieje? — Polegrave zapytał z wyrzutem Foxlipa. — Myślałem, że jesteś bardziej cwany! Mówiłeś, że się nieźle obłowimy. Mówiłeś…

— A teraz ci mówię, żebyś się zamknął — rozkazał Foxlip, po czym zwrócił się do Daphne: — Dobra, młoda damo, ja nie wierzę w te brednie. O świcie zabieramy cię z tej skałki. Może nawet odstawimy cię do kochanego ojczulka. Ale oby w zamian zabrzęczało złoto, bo inaczej… Tylko żadnych sztuczek, dobra?

— No, mamy cztery naładowane pistolety, paniusiu — przypomniał Polegrave, wymachując jednym z nich — i zatrzymają każdego, słyszysz?

— Nie zatrzymają piątego, panie Polegrave.

Zmiana wyrazu jego twarzy sprawiła jej przyjemność, gdy odwracała się do Foxlipa.

— Sztuczki? — spytała — Ja? Nie. Chcę wrócić do domu. Nie znam żadnych sztuczek.

— Przysięgnij na życie matki — zażądał Foxlip.

— Co?

— Na Judy wiecznie byłaś nadętym bachorem. Przysięgaj, jak ci kazałem. Wtedy może ci uwierzę.

Czyżby nie wiedział o mojej matce? — zastanawiała się Daphne, której spokojne myśli pływały po morzu wściekłości. Biedny kapitan Roberts pewnie wiedział, powiedziałam też Cookiemu, ale nawet Cookie nie plotkowałby o takich rzeczach z draniami pokroju Foxlipa. Tak czy inaczej, nikt nie ma prawa domagać się takiej przysięgi!

Foxlip warknął. Daphne milczała za długo jak na jego gust.

— Mowę ci odjęło? — zapytał.

— Nie. Ale to ważna przysięga. Musiałam się zastanowić. Obiecuję, że nie będę próbowała uciekać, nie będę was okłamywać i nie będę was próbowała oszukać. Może być?

— I przysięgasz na życie swojej matki? — upierał się Foxlip.

— Tak, przysięgam.

— To pięknie z twojej strony — stwierdził Foxlip. — Zgodzisz się, Polegrave?

Ale Polegrave rozglądał się właśnie po kapiącym lesie po obu stronach ścieżki.

— Tam coś jest — jęknął. — Tam coś się czai!

— Nie zdziwiłbym się, gdyby to były lwy, tygrysy i słonie — zażartował Foxlip. Podniósł głos: — A tu mam pistolet z bardzo czułym spustem, więc jeśli choćby pomyślę, że słyszę jakiś podejrzany dźwięk, panienka znajdzie się w bardzo kłopotliwym położeniu. Usłyszę jakiś krok i zara wyprawi się ją na tamten świat!

* * *

Gdy tylko Daphne i dwaj spodniowcy znaleźli się za zakrętem i zniknęli z pola widzenia, Mau zrobił krok do przodu.

— Moglibyśmy ich zaatakować. Mamy deszcz po swojej stronie — wyszeptał Pilu.

— Słyszałeś tego wielkiego. Nie mogę jej narażać. Uratowała mi życie. Dwa razy.

— Myślałem, że to ty uratowałeś ją.

— Tak, ale za pierwszym razem, kiedy uratowałem jej życie, ratowałem też swoje. Rozumiecie? Gdyby jej tutaj nie było, chwyciłbym największy kamień, jaki bym znalazł, i utopił się w mrocznej toni. Jeden człowiek jest nikim. Dwoje ludzi to już nacja.

Czoło Pilu zmarszczyło się w wyrazie konsternacji.

— A troje?

— Większa nacja. Dogońmy ich… ukradkiem.

I ocaliła mnie przed Locahą raz jeszcze, pomyślał, gdy ruszyli w drogę bezgłośnie jak duchy w deszczu. Obudził się wtedy z myślami pełnymi srebrnych ryb i staruszka opowiedziała mu wszystko. Biegł do białego miasta pod wodą, a potem zjawiła się Daphne, wyciągając go szybciej, niż pływał Locaha. Nawet staruszka była pod wrażeniem.

Dziewczyna-duch miała plan, ale nie mogła mu powiedzieć jaki. Mogli tylko ją śledzić, ze swoimi kijami i dzidami…

Nie, nie musieli jej śledzić, bo wiedział, dokąd zmierza. Wpatrywał się w jej bladą postać o zmierzchu, jak prowadzi mężczyzn opadającą ścieżką do Zakątka.

* * *

Kto tu teraz jest? — zastanawiała się Daphne. Widziała przy jaskini panią Bulgot, bo stawili się tam wszyscy, którzy chodzą o własnych siłach. W niektórych chatach zostali jednak chorzy. Musiała uważać…

Podpaliła kępkę suchej trawy w ognisku przed chatą i ostrożnie przeniosła płomień do jednej z lamp z Judy. Robiła to bardzo powoli, zastanawiając się nad każdym ruchem, ponieważ nie chciała myśleć o tym, co będzie robić później. Musiała zachować zimną krew. A mimo to trzęsła jej się ręka, ale przecież dziewczyna ma prawo drżeć, kiedy dwóch mężczyzn celuje do niej z broni.

— Siadajcie, proszę — powiedziała. — Na matach jest wygodniej niż na gołej ziemi.

— Uprzejmie dziękuję — rzucił Polegrave, omiatając wzrokiem chatę.

O mało jej tym nie rozbroił. A więc dawno temu jakaś kobieta nauczyła go dobrych manier, a on odwdzięczył jej się, wyrastając na gnidę, złodzieja i mordercę. I teraz, kiedy czuł się zaniepokojony i nieswój, resztki tej uprzejmości wypłynęły z głębin jak czysty bąbelek z bagna. Nie ułatwiało to sprawy.

Foxlip tylko chrząknął i usiadł plecami do wewnętrznej ściany z litej skały.

— To jakaś pułapka, co? — zapytał.

— Nie. Kazaliście mi przysiąc na życie mojej matki — przypomniała chłodno Daphne i pomyślała: I to był grzech. Nawet jeśli nie wierzy się w żadnego boga, to był grzech. Niektóre rzeczy są grzechem same w sobie. I zamierzam was zabić, co jest grzechem śmiertelnym. Tylko że to nie będzie wyglądało na zabójstwo…

— Napiją się panowie piwa? — zapytała.

— Piwa? — powtórzył Foxlip. — Masz na myśli prawdziwe piwo?

— Przypomina piwo. W każdym razie to szatański napój. Zawsze mam go trochę, niedawno warzyłam.

— Sama warzyłaś piwo? Ty, mała burżujka? — dziwił się Polegrave.

— Może warzę burżujskie piwo — odpowiedziała Daphne. — Czasem po prostu robi się to, co trzeba. Chcecie spróbować czy nie?

— Ona nas otruje! — przestrzegł Polegrave. — To jakaś sztuczka!

— Łykniemy trochę, królewno — zgodził się Foxlip — ale przedtem popatrzymy, jak sama je wypijasz. Nie urodziliśmy się wczoraj. — Mrugnął do niej jakoś tak nieprzyjemnie: przebiegle, hultajsko i bez krzty wesołości.

— Tak, ty zatroszczysz się o nas, panienko, a my zatroszczymy się o ciebie, kiedy ci ludożercy, kumple Coksa, przybędą na piknik! — powiedział Polegrave.

Usłyszała, jak Foxlip go za to ofuknął, kiedy wyszła na zewnątrz, ale ani przez minutę nie wierzyła, że zamierzają ją „uratować”. A więc Cox odnalazł Najeźdźców. Komu powinna współczuć? Jemu czy im?

Przeszła do sąsiedniej chaty i zdjęła z półki trzy bulgoczące skorupy z piwem. Starannie wybrała z nich wszystkie martwe muchy.

To, co zamierzam teraz zrobić, nie jest zabójstwem, powtarzała sobie. Zabójstwo jest grzechem. To nie będzie zabójstwo.

Foxlip dopilnuje, żeby pierwsza napiła się piwa i udowodniła im, że nie jest zatrute, a do tej pory nigdy nie wypiła go dużo, tylko odrobinę, kiedy eksperymentowała z nową recepturą.

Jedna kropla piwa zamieni cię w szaleńca, ostrzegała ją babka. Ten trunek przynosi hańbę, prowadzi do zaniedbywania dzieci, rozpadu rodzin i wielu innych strasznych rzeczy. Ale to przecież było jej piwo. Nie zrobiono go w jakiejś tam wielkiej warzelni z dodatkiem nie wiadomo czego. Zrobiono je porządnie z dobrej, zwyczajnej… trucizny.

Wróciła, niosąc trzy płytkie gliniane miski, które postawiła na podłodze między matami.

— No, ale śliczne kokosiki — powiedział Foxlip tym swoim obrzydliwie niby-życzliwym tonem — ale powiem ci coś, panienko, wymieszasz to piwo tak, by każdy dostał to samo, dobra?

Daphne wzruszyła ramionami i zrobiła, co kazał, podich uważnym spojrzeniem.

— Wygląda jak końskie siki — stwierdził Polegrave.

— Końskie siki nie są takie złe — powiedział Foxlip. Podniósł miskę stojącą przed nim, spojrzał na tę stojącą przed Daphne, zawahał się i wykrzywił twarz w tym swoim paskudnym uśmiechu.

— Pewnie jesteś za sprytna, żeby mieć truciznę w swojej misce, i oczekujesz, że będę na tyle głupi, żeby je zamienić — powiedział. — Do dna, księżniczko!

— Tak, za mamusię i tatusia! — zawtórował Polegrave. I znów kolejna maleńka strzała przeszyła jej serce. Kiedy nie chciała jeść brokułów, matka wypowiadała tę samą formułkę. To wspomnienie ją zakłuło.

— W każdej misce jest to samo piwo. Przysięgałam — przypomniała.

— Do dna, powiedziałem!

Daphne splunęła do swojej miski i zaczęła śpiewać pieśń piwa — wersję lokalną, a nie własną. „Mee, mee, czarny baranie” tym razem by się nie sprawdziło.

Odśpiewała więc Pieśń Czterech Braci, a ponieważ zaangażowała w tę czynność większą część umysłu, ta mniejsza skorzystała z okazji, żeby jej przypomnieć: Bóg Powietrza to planeta Jowisz, którą, jak wierzymy, tworzą gazy. To dopiero zbieg okoliczności! I na chwilę struchlała, nim znów wzięła się w garść, ponieważ maleńka część jej umysłu przeraziła ją tym, co miała zaraz zrobić.

Kiedy skończyła, zapadła pełna zdumienia cisza, po czym Foxlip zapytał:

— Co to, do cholery, było? Charknęłaś do swojego piwa!

Daphne przechyliła miseczkę i wypiła spory łyk. Piwo miało bardziej niż zwykle orzechowy posmak. Odczekała chwilę, żeby poczuć, jak spływa do żołądka, i zauważyła, że wciąż się na nią gapią.

— Trzeba splunąć do miski, a potem odśpiewać pieśń piwa. — Beknęła i przyłożyła dłoń do ust. — Pardon. Mogę was nauczyć. Albo możecie tylko nucić. Dobrze? To pradawny zwyczaj…

— Nie zamierzam śpiewać jakichś tam pogańskich pierdół! — oświadczył Foxlip, po czym chwycił miskę i pociągnął tęgi łyk.

Daphne powstrzymała się od krzyku.

Polegrave nie tknął swojego piwa. Wciąż był podejrzliwy! Świdrujące oczka wędrowały z kolegi na Daphne i z powrotem.

Foxlip odstawił miskę i głośno beknął.

— No, już dawno nie…

Cisza eksplodowała. Polegrave sięgnął po pistolety, lecz Daphne go uprzedziła. Jej miska uderzyła go z chrzęstem w nos. Mężczyzna krzyknął i przewrócił się do tyłu, a Daphne podniosła z podłogi jego broń.

Starała się myśleć i nie myśleć jednocześnie.

Nie myśl o tym, którego właśnie zabiłaś. (To była egzekucja!)

Myśl o tym, którego może będziesz musiała zabić. (Ale nie mogę udowodnić, że on też jest zabójcą! Nie zastrzelił Ataby!)

Manipulowała przy pistolecie, gdy Polegrave, plując krwią i pomstując, próbował się podnieść. Pistolet był cięższy, niż na to wyglądał, i Daphne stłumiła w sobie przekleństwo z Wielkiej Beczki Przekleństw z pokładu Słodkiej Judy, gdy niezdarne palce nie chciały jej słuchać.

W końcu odciągnęła kurek, tak jak nauczył ją kapitan Roberts. Pstryknął dwa razy, Cookie nazywał ten dźwięk dwufuntówką. Kiedy go zapytała dlaczego, wyjaśnił:

— Bo kiedy ktoś go słyszy w ciemności, traci dwa funty… wagi, szybko!

Niewątpliwie skutecznie uciszył Polegrave’a.

— Będę strzelać — skłamała. — Niech się pan nie rusza. Dobrze. A teraz proszę mnie posłuchać. Ma pan stąd odpłynąć. Nikogo pan tu nie zabił. Zabieraj się pan stąd. Ale już. Jeśli jeszcze raz pana tu zobaczę, wtedy ja… wtedy pan tego pożałuje. Pozwalam panu odejść, bo miał pan matkę. Ktoś pana kiedyś kochał i próbował nauczyć dobrych manier. Nie zrozumie pan tego. A teraz proszę wstać i wynosić się stąd. W tej chwili! Szybko, no już!

Próbując uciekać i przykucać jednocześnie, trzymając się za roztrzaskany nos, z którego spływały strumienie krwi i smarków, a już na pewno się nie oglądając, Polegrave pomknął ku zachodowi słońca jak krab szukający schronienia w wodzie.

Daphne usiadła, wciąż trzymając przed sobą pistolet, i odczekała chwilę, aż chata przestała wirować.

Spojrzała na milczącego Foxlipa, który w ogóle się nie poruszył.

— Dlaczego musiałeś być taki… taki głupi? — zapytała, dźgając go pistoletem. — Dlaczego zabiłeś starca, który wywijał przed tobą kijem? Strzelasz do ludzi bez zastanowienia i to ich nazywasz dzikusami? Dlaczego jesteś aż tak głupi, żeby pomyśleć, że ja jestem głupia? Dlaczego mnie nie posłuchałeś? Powiedziałam ci, że śpiewamy pieśń piwa. Zanucenie jej tak bardzo by bolało? Ale nie, ty byłeś mądrzejszy, bo oni są dzikusami! A teraz to ty jesteś martwy, z głupim uśmieszkiem na tej twojej głupiej twarzy! Nie musiałeś umierać, ale nie posłuchałeś mnie. Teraz masz czas, żeby mnie posłuchać, ty ośle! Chodzi o to, że piwo robi się z bardzo trującej rośliny. Paraliżuje człowieka natychmiast. Ale w ludzkiej ślinie jest pewien związek chemiczny, dzięki czemu jeśli się splunie do piwa, a potem odśpiewa pieśń, trucizna zamienia się w nieszkodliwy napój o cudownym orzechowym smaku, który, nawiasem mówiąc, bardzo poprawiłam, jak twierdzą wszyscy. Żeby piwo stało się bezpieczne, potrzeba niecałych pięciu minut, i tyle trwa oficjalna pieśń piwa, ale „Mee, mee, czarny baranie” odśpiewane szesnaście razy daje ten sam efekt, bo widzisz, nie chodzi tak naprawdę o pieśń, ale o czas. Doszłam do tego, stosując podejście naukowek — beknęła — przepraszam, chciałam powiedzieć: naukowe.

Przerwała, żeby zwymiotować piwo, a zaraz potem, takie miała wrażenie, wszystko, co zjadła przez ostatni rok.

— To mógł być taki przyjemny wieczór — jęknęła. — Wiesz, co to za wyspa? Masz jakiekolwiek pojęcie, co to za wyspa? Oczywiście, że nie, bo jesteś głupi! I martwy! A ja jestem morderczynią!

Zalała się łzami, które były wielkie i lepkie, i zaczęła się spierać sama ze sobą:

— Słuchaj, to byli buntownicy! Gdyby znaleźli się w sądzie, zawisnęliby na szubienicy!

(Zawiśli, nie zawisnęli. Ale od tego są sądy. Żeby powstrzymywać ludzi przed zabijaniem innych tylko dlatego, że wydaje im się, iż sobie na to zasłużyli. Jest sędzia i ława przysięgłych i gdyby uznano ich za winnych, kat by ich powiesił, szybko i sprawnie. Najpierw by zjadł śniadanie, bardzo spokojnie, i może by zmówił modlitwę. Powiesiłby ich spokojnie i bez gniewu, bo w tej chwili byłby ręką prawa. Tak to wygląda.)

— Ale wszyscy widzieli, jak zastrzelił Atabę!

(Zgadza się. Dlatego wszyscy powinni zdecydować, co zrobić.)

— Ale jak? Nie wiedzieli tego, co wiem ja! I wiesz, jacy są tamci! Mieli razem cztery pistolety! Gdybym ich stamtąd nie zabrała, zastrzeliliby innych! Mówili o przejęciu całej wyspy!

(Owszem. Co nie zmienia faktu, że to, co zrobiłaś, jest morderstwem.)

— A kat? Czy onnie popełnia morderstwa?

(Nie, bo wystarczająco dużo osób twierdzi, że tak nie jest. Po to zbiera się sąd. To sąd wymierza sprawiedliwość.)

— I to rozwiązuje problem? Przecież Bóg powiedział „Nie zabijaj”.

(Owszem. Ale potem sprawy się skomplikowały.) Dostrzegła jakiś ruch w drzwiach i jej ręka uniosła pistolet. Potem jej mózg go opuścił.

— Teraz lepiej — powiedział Mau. — Wolałbym, żeby do mnie nie strzelano po raz drugi. Pamiętasz?

Łzy znów popłynęły.

— Przepraszam za tamto. Myślałam, że jesteś… Myślałam, że jesteś dzikusem — wydusiła Daphne.

— Co to jest dzikus?

Wskazała pistoletem na Foxlipa.

— Ktoś taki jak on.

— Nie żyje.

— Przykro mi. Koniecznie chciał się napić piwa.

— Widzieliśmy, jak ten drugi ucieka w stronę niższego lasu. Krwawił i chrząkał jak chora świnia.

— Nie chciał pić! — zaszlochała Daphne. — Przepraszam. Sprowadziłam tu Locahę.

Oczy Mau zabłysły.

— Nie, to oni go sprowadzili, a ty go stąd przegoniłaś — wyjaśnił.

— Przypłyną następni! Wspominali o tym — wydusiła z siebie Daphne. Mau nic nie powiedział, tylko otoczył ją ramieniem. — Jutro chcę procesu — oświadczyła.

— A co to jest? — zapytał Mau. Czekał przez chwilę, ale jedyną odpowiedzią było chrapanie. Posiedział przy dziewczynie, patrząc, jak ciemnieje niebo od wschodu. Potem ostrożnie położył ją na macie, przerzucił sobie przez ramię sztywne ciało Foxlipa i zszedł na plażę. Nieznajoma patrzyła, jak Mau wrzuca ciało do kanu i wypływa na ocean, gdzie Foxlip z koralową bryłą przywiązaną do stopy przeleciał przez burtę jako żer dla czegoś, co będzie na tyle głodne, żeby skonsumować padlinę.

Widziała, jak wraca i wspina się z powrotem na górę, gdzie Milo i Cahle czuwali przy ciele Ataby, żeby nie zamienił się w ducha.

Rano udali się z nim na plażę, gdzie dołączyła do nich Nieznajoma i kilkoro innych. Słońce już wstawało i Mau nie zdziwił się, kiedy ujrzał obok szary cień, przez który w pewnym momencie przeszedł Milo, niczego nie zauważając.

Dwa kolejne zgony, krabie pustelniku, podsumował Locaha.

— Zadowolony jesteś? — warknął Mau. — W takim razie poślij kapłana do Idealnego Świata.

Jak możesz mnie prosić o coś takiego, mały krabie pustelniku, ty, który nie wierzysz?

— Bo on wierzył. I zależało mu, czego nie można powiedzieć o jego bogach.

Żadnych układów, Mau, nawet za następnego.

— Ja przynajmniej się staram! — krzyknął Mau.

Wszyscy wpatrywali się w niego.

Cień zniknął.

Na skraju rafy, nad mroczną tonią, Mau przywiązał kawałek korala do ciała starca i patrzył, jak znika pod wodą poza zasięgiem rekinów.

— Był dobrym człowiekiem! — krzyknął w stronę nieba. — Zasłużył na lepszych bogów!

* * *

Wśród mgieł niższego lasu ktoś dygotał.

To nie była dobra noc dla Arthura Sesptimusa Polegrave’a, który zwany byłby przez przyjaciół — gdyby ich posiadał — „Septimuskiem”. Wiedział, że umiera, po prostu to wiedział. Na pewno. Nie było ani jednej rzeczy w tej dżungli, która by nie próbowała go ukąsić, dziobnąć albo użądlić w czasie tej ostatniej, ciemnej, gęstej od mgły godziny. Były tam pająki — gigantyczne obrzydlistwa dybiące na wysokości nosa na każdej ścieżce — były też owady, a każde z nich uzbrojone, tak mu się wydawało, w rozpalone do czerwoności igiełki. Coś pogryzło mu uszy i wpełzło pod nogawki. Coś po nim chodziło. W środku nocy coś paskudnego zwaliło mu się z drzew na głowę, którą potem próbowało odkręcić. Gdy tylko poprawi się widoczność, zamierzał zaryzykować — pobiec do łodzi i dać stąd dyla. W sumie, pomyślał, wyciągając z ucha coś, co miało zdecydowanie za dużo nóżek, gorzej być chyba już nie może.

W drzewach nad nim zaszumiało, zadarł więc głowę akurat w chwili, kiedy obżarty ptak Praojców zwymiotował przed śniadaniem, i Polegrave przekonał się, że nie miał racji.

* * *

Później tego samego dnia Daphne podeszła do Pilu z dziennikiem pokładowym Słodkiej Judy w dłoni i oświadczyła:

— Chcę sprawiedliwego procesu.

— To dobrze — odparł Pilu. — Idziemy właśnie obejrzeć nową jaskinię. Idziesz z nami?

Większość mieszkańców wyspy zebrała się wokół niego; wiadomość o bogach rozeszła się szybko.

— Nie wiecie, co to proces?

— Hm, nie — przyznał Pilu.

— Podczas procesu podejmuje się decyzję, czy ktoś zrobiłcoś złego i czy powinien zostać ukarany.

— Cóż, ukarałaś tego spodniowca — rzucił wesoło Pilu. — Zabił Atabę. Był piratem!

— No, tak… ale chodzi o to, czy powinnam była to zrobić. Nie zostałam do tego upoważniona.

Zza pleców brata wyłonił się Milo, który pochylił się i szepnął mu coś do ucha.

— Ach tak — rzekł Pilu — brat przypomina mi o naszym pobycie w Port Mercia, kiedy to przyłapano na kradzieży jednego z marynarzy. Przywiązali go do masztu i wychłostali czymś skórzanym. O tym mówimy? Myślę, że skóra się gdzieś znajdzie.

Daphne zadrżała.

— Eee… nie, dziękuję. Ale, hm, czy na tych wyspach nie popełnia się przestępstw?

Minęło trochę czasu, nim umysł Pilu przyswoił sobie to pojęcie.

— Ach, już wiem — ucieszył się. — Chcesz, byśmy powiedzieli, że nie zrobiłaś nic złego, tak?

— Dziewczyna-duch mówi, że muszą istnieć jakieś zasady i muszą istnieć jakieś powody — odezwał się tuż za nią Mau.

Nawet nie wiedziała, że tam stał.

— Tak, ale macie nie mówić, że zrobiłam dobrze, tylko dlatego, że mnie lubicie — dodała.

— No cóż, jego nie polubiliśmy — stwierdził Pilu. — Zabił Atabę!

— Chyba wiem, o cojej chodzi — powiedział Mau. — Spróbujmy. To brzmi… interesująco.

I tak na Nacji odbył się pierwszy proces. Nie było mowy o sędzim ani ławie przysięgłych; wszyscy usiedli w kółku, dzieci też. W tym kręgu usiadł także Mau. Nikt nie był ważniejszy od pozostałych… Mau siedział w kole jak cała reszta.

Wszyscy mieli podjąć decyzję… także Mau siedzący w kole. Ani duży, ani choćby wytatuowany, ani wykrzykujący rozkazy — ale jakimś sposobem będący kimś więcej niż pozostali. I miał kapelusz. Był kapitanem.

Daphne słyszała, jak niektórzy z nowo przybyłych rozmawiają o nim. Posługiwali się jakimś szyfrem, mówiąc o „biednym chłopcu”, jak bardzo musi mu być ciężko, i gdzieś z tego wszystkiego przebijała niewypowiedziana, a jednak obecna sugestia, że Mau jest za młody na wodza — w tym momencie pojawiali się Milo lub Cahle, niczym zaćmienie słońca, i rozmowa schodziła na temat połowów lub dzieci. I każdego dnia Mau stawał się trochę starszy i wciąż pozostawał wodzem.

Sądem kierował Pilu. Był wprost urodzony do takich rzeczy. Potrzebował jednak pomocy…

— Musimy mieć oskarżyciela — wyjaśniła Daphne. — To ktoś, kto uważa, że mój czyn był zły, i obrońcę, który utrzymuje, że to, co zrobiłam, było słuszne.

— W takim razie ja będę obrońcą — zaproponował radośnie Pilu.

— A oskarżycielem? — zapytała Daphne.

— Ty nim będziesz.

— Ja? — zdziwiła się. — Ja muszę być kim innym!

— Ale wszyscy wiedzą, że ten człowiek zabił Atabę. Widzieliśmy to! — upierał się Pilu.

— Słuchajcie, czy na tych wyspach nikt nigdy nikogo nie zabił?

— Czasem wypije się za dużo piwa, pobiją się o kobietę, takie rzeczy. Bardzo smutne. Jest jedna historia, bardzo stara, o dwóch braciach, którzy się pokłócili. Jeden zabił drugiego, ale w walce mogło stać się inaczej i zginąć mógł ten drugi. Zabójca zbiegł, znając karę. Sam ją sobie wymierzył.

— Była straszna?

— Zesłano by go z wysp daleko, daleko od jego ludu, od rodziny, żeby już nigdy nie mógł stąpać śladami przodków, odśpiewać ojcu pieśni żałobnej, usłyszeć piosenek swego dzieciństwa ani powąchać słodkiej wody z rodzinnej wyspy. Zbudował kanu i wypłynął na dalekie morza, gdzie słońce przemalowuje ludzi na inne kolory i na połowę każdego roku umierają drzewa. Przeżył wiele żywotów i widział wiele rzeczy, ale pewnego dnia znalazł miejsce najlepsze ze wszystkich, bo to była wyspa jego dzieciństwa, wyszedł więc na brzeg i umarł, szczęśliwy, bo wreszcie dotarł do domu. Potem Imo zamienił braci w gwiazdy i umieścił ich na niebie, żebyśmy pamiętali o bracie, który odpłynął tak daleko, że wrócił.

O rany, pomyślała Daphne, gdy obraz umierającego brata zacierał jej się w umyśle, ale to smutne. I ta historia jest o czymś jeszcze, o odpłynięciu tak daleko, że się wraca… Och, muszę wrócić do tej jaskini!

— Ale dziewczyna-duch została już zesłana — zauważył Mau. — Wielka fala zesłała ją na naszą wyspę. — I tak wywiązała się kolejna dyskusja.

Pół godziny później sytuacja wcale nie była lepsza. Wszyscy mieszkańcy wyspy siedzieli w kręgu wokół Daphne i starali się być pomocni. Usiłowali zrozumieć kolejne etapy procesu.

— Twierdzisz, że to byli źli spodniowcy — powiedział Mau.

— Tak. Najgorsi z możliwych — odparła Daphne. — Mordercy i zbiry. Mówisz, że kroczysz śladami Locahy, ale oni chodzili w jego przepasce na biodra, choć nie kąpał się od wielu miesięcy.

To wywołało wybuch śmiechu. Pewnie źle się wyraziła.

— Jak to chodzili w przepasce Locahy? — zapytał Pilu i wywołał nieco cichszą salwę śmiechu ku swemu wyraźnemu rozczarowaniu.

— Złe pytanie — stwierdził Mau. Śmiechy umilkły. — Twierdzisz, że powiedziałaś im o pieśni piwa, a oni cię nie posłuchali? Nie twoja wina, że ten człowiek był głupcem, prawda?

— Tak, ale widzisz, to była sztuczka — tłumaczyła Daphne. — Wiedziałam, że nie będą mnie słuchać!

— Dlaczego nie mieliby cię posłuchać?

— Bo… — Zawahała się, nie było jednak możliwości, żeby przed tym uciec. — Lepiej powiem wam wszystko. Powinniście wiedzieć, co się wydarzyło na Słodkiej Judy. Powinniście usłyszeć o delfinach, motylu i mężczyźnie w kanu!

I gdy ludzie z kręgu słuchali z rozdziawionymi ustami, zrelacjonowała im, co widziała na własne oczy, co usłyszała od Cookiego i co biedny kapitan Roberts zapisał w dzienniku pokładowym. Opowiedziała im o pierwszym oficerze, który nazywał się Cox, o buncie i o mężczyźnie w kanu…

…który był brązowy i jak pani Bulgot wyglądał, jakby uszyto go ze starej skóry. Słodka Judy dogoniła go wśród wysp, gdy bardzo mozolnie wiosłował w małym kanu w stronę horyzontu.

Jak utrzymywał pierwszy oficer Cox, człowiek ten wykonał niegrzeczny gest. Foxlip i Polegrave potwierdzili, ale kapitan, który rozmawiał z każdym z nich z osobna, zanotował w dzienniku, że nie potrafili sprecyzować, co to był za gest.

Cox strzelił do tego mężczyzny i trafił. Foxlip też wystrzelił. Daphne pamiętała, że się zaśmiał. Polegrave strzelił jako ostatni, cały on. Był tego rodzaju tchórzem, który kopnąłby trupa, wiedząc, że ten mu nie odda. Polegrave cały czas chichotał i ani na chwilę nie spuszczał wzroku z Daphne, gdy wyszła na pokład. Był jednak prawdopodobnie bystrzejszy od Foxlipa, tylko że pomijając butę i zuchwalstwo tego ostatniego, można by pewnie znaleźć bystrzejsze od niego homary.

Ta dwójka zwykle trzymała się Coksa w sposób, jaki trudno było zrozumieć, dopóki się nie odkryło, że istnieją ryby, które towarzyszą rekinowi, zapuszczają się nawet do jego paszczy, gdzie chronią się przed innymi rybami, i nigdy nie zostają pożarte. Nikt nie wie, co ma z tego rekin; może ich nie zauważa albo zatrzymuje je na potajemną przekąskę o północy.

Oczywiście Cox nie przypominał rekina. Był jeszcze gorszy. Rekiny to tylko maszyny do pożerania. Nie mają wyboru. Pierwszy oficer Cox miał wybór, codziennie, i wybierał bycie pierwszym oficerem Coksem. Dziwny wybór, bo gdyby zło było chorobą, pierwszy oficer Cox wylądowałby w izolatce na jakiejś ponurej wyspie. A i wtedy skubiące trawę króliczki rzuciłyby się sobie do gardeł. Bo od Coksa można się było naprawdę zarazić. Tam, gdzie padał jego cień, zrywały się wieloletnie przyjaźnie i wybuchały małe wojny, kwasiło się mleko, wołki uciekały z ostatniego stęchłego suchara na statku, a szczury ustawiały się w kolejce do skoku za burtę. Tak przynajmniej ujmował to Cookie, chociaż miał skłonność do delikatnej przesady.

I Cox uśmiechał się szeroko. Nie był to paskudny, irytujący uśmieszek Polegrave’a, który sprawiał, że każdy, kto go widział, chciał natychmiast umyć ręce. Był to uśmiech człowieka, któremu jego praca sprawia przyjemność.

Wszedł na pokład w Port Adwent po tym, jak pięciu członków załogi nie wróciło z lądu. To się często zdarza, kucharz poinformował Daphne. Kapitanowi, który surowo zabrania gry w karty, gwizdania, alkoholu i przeklinania, trudno utrzymać załogę nawet najwyższym żołdem. Strasznie jest patrzeć, mawiał Cookie, jak religia tak mocno trzyma w ryzach porządną duszę. Ale właśnie dlatego, że Roberts był porządną duszą, a do tego dobrym kapitanem, duża część załogi zostawała przy nim rejs po rejsie, mimo iż powstrzymywanie marynarzy od przeklinania było czymś potwornym (radzili sobie w ten sposób, że w spływniku trzymali starą beczkę i wykrzykiwali do niej przekleństwa, kiedy już nie mogli wytrzymać; chociaż nadstawiała uszu, Daphne nie wychwytywała wszystkich słów, ale pod koniec trudnego dnia woda w beczce tak się podgrzewała, że można się było w niej myć).

Wszyscy wiedzieli o Coksie. Pierwszego oficera Coksa się nie najmowało. Po prostu się zjawiał. Jeśli nie potrzebowaliście pierwszego oficera, bo już go mieliście, to wówczas temu nagle zaczynało bardzo zależeć na tym, żeby znów zostać drugim oficerem, tak, w rzeczy samej, bardzo będę zobowiązany…

I jeśli byliście naiwni, braliście wszystkie entuzjastyczne referencje innych kapitanów za dobrą monetę, nie zastanawiając się, dlaczego są tak szczęśliwi, widząc Coksa na statku kogoś innego. Cookie twierdził jednak, że Roberts wiedział wszystko o Coksie, ale przepełniał go misjonarski zapał na myśl o ocaleniu tak wielkiego, zatwardziałego grzesznika przed Otchłanią Potępienia.

I może Coksa, kiedy zaczął służyć kapitanowi, który trzy razy dziennie urządzał obowiązkowe modlitwy, przepełnił zapał innego rodzaju, otoczony czarnymi płomieniami. Zło lubi towarzystwo, mawiał Cookie.

Zadziwiające było to, że Cox na msze chodził chętnie, przyłączał się do innych, a nawet słuchał. Ci, którzy go znali, byli ostrożni. Cox karmił się krzywdą i jeśli nie potrafiliście rozgryźć, co knuje, najprawdopodobniej było to coś naprawdę podłego.

Kiedy nie miał nic innego do roboty, strzelał. Do ptaków, latających ryb, małp, do czegokolwiek. Pewnego dnia na pokład sfrunął wielki niebieski motyl, którego przywiało z jednej z wysp. Cox strzelił tak celnie, że zostały tylko dwa skrzydła, a potem mrugnął do Daphne, jak gdyby zrobił coś mądrego. Miała podobnego kuzyna — o imieniu Botney — który rozgniatał wszystkie napotkane żaby, kopał koty i rozdeptywał pająki. W końcu „przypadkowo” złamała mu dwa palce pod koniem na biegunach i zagroziła, że jeśli się nie poprawi, wpuści mu do spodni osę, a kiedy nadbiegli dorośli, wybuchła płaczem. Gdy się pochodzi z tak starej i walecznej rodziny, nie można nie mieć w sobie tej szczypty bezwzględności.

Niestety nie było tam nikogo, kto skierowałby Coksa na właściwą drogę i umieścił jego palce w gipsie. Część załogi szeptała jednak, że się zmienił. Wciąż lubił strzelać, ale podczas mszy zawsze siedział w pierwszym rzędzie, obserwując starego Robertsa, tak jak botanik obserwuje rzadki okaz chrząszcza. Zupełnie jakby Cox był zafascynowany kapitanem.

Co do kapitana Robertsa — może i chciał ocalić duszę Coksa przed Ogniem Wiecznego Potępienia, ale nie znosił tego człowieka i chętnie mu to okazywał. Cox nie był tym zachwycony, ale zastrzelenie kapitana statku zawsze wywoływało zbyt duże zamieszanie, więc, jak powiedział Cookie, na pewno postanowił pokonać kapitana na jego własnym terenie, a raczej morzu, i zniszczyć go od środka.

Cox strzelał do różnych celów, bo były żywe, a dla niego było to tylko zabijanie czasu. W przypadku kapitana mierzył wyżej. Chciał zastrzelić w nim wiarę.

Zaczęło się od tego, że Cox siedział sztywno podczas modlitw i wykrzykiwał „Alleluja” albo „Amen” za każdym razem, kiedy kapitan kończył zdanie, i głośno klaskał. Albo zadawał pełne zdziwienia pytania typu: „Czym na arce karmili lwy i tygrysy, kapitanie?” i „Co się stało z tą całą wodą?” Pewnego dnia poprosił Cookiego, żeby spróbował przyrządzić dla całej załogi posiłek z pięciu bochnów i dwóch ryb. I kiedy kapitan powiedział, że tej opowieści nie należy traktować dosłownie, Cox zasalutował mu energicznie i zapytał: „A w takim razie którą można, kapitanie?”

Zaczęło się robić nieciekawie. Kapitan stał się drażliwy. Załoga, która służyła pod jego rozkazami od dłuższego czasu, mówiła, że to porządny człowiek i dobry kapitan, i nigdy wcześniej nie widziała, żeby tak się zachowywał. Wszyscy cierpieli, mając drażliwego kapitana, który każdego się czepia i wszystkim uprzykrza życie. Daphne spędzała dużo czasu w swojej kajucie.

Do tego dochodziła jeszcze papuga. Nikt nie wiedział na pewno, kto nauczył ptaka pierwszego wulgarnego wyrazu, choć drżący palec podejrzenia wskazywał Coksa, wtedy jednak cała załoga była już podminowana. Cox miał swoich zwolenników, a kapitan własnych wiernych sojuszników. Wybuchały bijatyki i ginęły różne drobiazgi. Było to straszne, jak twierdził Cookie; nic nie dzieli załogi tak bardzo jak myśl, że cały czas trzeba pilnować swoich rzeczy. Przewidywał, że czeka ich wszystkich płacz i zgrzytanie zębów. Prawdopodobnie więcej płaczu niż zgrzytania zębów, dodał.

I następnego dnia Cox zastrzelił starca w kanu. Daphne chciałaby móc powiedzieć, że wszyscy marynarze z załogi przejęli się tym i w pewnym sensie tak właśnie było, wielu z nich mniej przejmowało się jednak świętością duszy niż groźbą, że starzec może mieć w pobliżu krewnych z szybkimi kanu, ostrymi dzidami i niechęcią do wysłuchiwania jakichkolwiek wyjaśnień. Kilkoro twierdziło nawet, że jeden starzec mniej lub więcej nie ma znaczenia, ale Cox i jego kumple strzelali też do delfinów, a to było okrutne i przynosiło pecha.

Ostatecznie rozpętała się wojna i zabulgotało tyle złej krwi, że Daphne wydawało się, iż jest więcej stron konfliktu niż dwie. Przeczekała go w swojej kajucie, siedząc na beczce z prochem, z nabitym pistoletem w dłoni. Kapitan powiedział jej, że gdyby ludzie Coksa zwyciężyli, powinna strzelić w beczkę, „żeby ocalić honor”, nie była jednak pewna, ile będzie wart ocalony honor, kiedy będzie spadał z nieba w maleńkich kawałeczkach razem ze szczątkami kajuty. Na szczęście nie musiała tego sprawdzać, ponieważ kapitan Roberts stłumił bunt, odłączając jedno z dział obrotowych Słodkiej Judy i wymierzając je w buntowników. Działo to służyło do ostrzeliwania ołowianymi kulami piratów, gdyby zechcieli spróbować dostać się na pokład. Nie było przeznaczone do ręcznego użytku, gdyby więc z niego wystrzelił, odrzut pewnie posłałby go w powietrze, a wszyscy zginęliby od śmiertelnych perforacji. Była w nim jakaś wściekłość, którą zauważył nawet Cox, opowiadał jej później Cookie. Kapitan miał spojrzenie Wszechmogącego stającego przed wyjątkowo zdemoralizowanym miastem i może Coksowi starczyło oleju w głowie, żeby pojąć, iż być może ma przed sobą kogoś jeszcze bardziej szalonego niż on sam, póki co zdolnego zamienić Coksa i jego kamratów w dużo mniejsze kawałki. Albo, jak powiedział Cookie, kapitan miał popełnić straszną zbrodnię, dopóki nie zdał sobie sprawy, że tego właśnie chce Cox, i ten szatan wcielony pociągnąłby za sobą do piekła duszę kapitana.

Ale kapitan nie odpalił działa, opowiadał Cookie. Położył je na pokładzie, wyprostował się ze skrzyżowanymi rękami i z posępnym uśmiechem na twarzy, a Cox po prostu stał ze skonsternowaną miną i po chwili każdy lojalny członek załogi z pistoletem w ręku wziął na cel jego głowę. Bunt stracił cały impet. Coksa i jego kumpli zapędzono do szalupy z jedzeniem, wodą i kompasem. Pozostawała jeszcze oczywiście kwestia broni. Buntownicy wciąż mieli przyjaciół wśród załogi, którzy przekonywali, że pozostawienie ich na niepewnych wodach bez broni to wyrok śmierci. Ostatecznie broń zostawiono im na małej wysepce w odległości mili, chociaż kapitan Roberts oświadczył, że jego zdaniem każdy pirat lub handlarz niewolników, który natknie się na Coksa i jego ludzi, bardzo szybko będzie miał nowego kapitana. Kazał nabić działa i trzymać je w pogotowiu dzień i noc, twierdząc, że jeśli łódź znów się pojawi, natychmiast zostanie ostrzelana.

Szalupę opuszczono na wodę i odpłynęła z milczącą i zatroskaną załogą, nie licząc Polegrave’a i Foxlipa, którzy szydzili i pluli. A to dlatego, że w swej głupocie nie rozumieli, powiedział Cookie, że kierują się ku niespokojnym wodom, mając za przywódcę okrutnego szaleńca.

Słodka Judy tak naprawdę już się nie pozbierała po tym incydencie, chociaż nadal trzymała kurs. Ludzie mało się odzywali i poza wachtą stronili od innych. Nie był to wesoły statek. Pięciu członków załogi uciekło już wcześniej w Port Henry i tak — bez buntowników — statek nie miał wystarczającej obsady, kiedy nadeszła wielka fala.

I taką historię opowiedziała Daphne. Starała się mówić szczerze, a jeśli opierała się na dość histerycznych relacjach Cookiego, informowała o tym. Żałowała, że nie ma talentu Pilu; on potrafił sprawić, że potknięcie się o kamień brzmi jak niesamowita przygoda.

Gdy skończyła, zapadła cisza. Większość ludzi odwróciła się w stronę Pilu i patrzyła na niego. Daphne posługiwała się obcym językiem, najlepiej jak umiała, ale dostrzegała skonsternowane spojrzenia.

Pilu opowiedział im tę historię raz jeszcze, wcielając się przy tym w różne role. Rozpoznała postać kapitana Robertsa, ciężką i majestatyczną, tym, który przemykał się chyłkiem, był z pewnością Polegrave, a tym, który tupał i grzmiał, był Cox. Cały czas krzyczeli jeden na drugiego, podczas gdy palce Pilu strzelały jak pistolety i w ten sposób historia się rozwijała, powstawała z niebytu.

Dodatkowy element nieco zwariowanego realizmu zapewniała papuga, która tańczyła jak szalona na wierzchołku palmy kokosowej i wykrzykiwała rzeczy w rodzaju:”A Darwin to co? Waaark!”

Tłumaczenie Pilu było bardziej obszerne od relacji Daphne, ale kiedy miał opowiedzieć o zastrzeleniu starca, przerwał i poprosił o wyjaśnienia.

— Zabił mężczyznę w kanu, bo ten nie był spodniowcem?

Była na to przygotowana.

— Nie. Ten, którego zabi… ten, który nie żyje, tak by zrobił, ale myślę, że Cox zabił tamtego starca, bo nie widział innego celu, do którego mógłby strzelić.

— Mhm… mój angielski nie jest zbyt dobry… — zaczął Pilu.

— Przykro mi, ale dobrze mnie zrozumiałeś.

— Zabija dla Locahy i dla chwały, jak Najeźdźcy?

— Nie. Po prostu chce.

Pilu spojrzał na nią, jak gdyby ten fragment był trudny do przełożenia. I tak było. Po dźwiękach wydawanych przez słuchaczy można było poznać, że ich zdaniem Pilu coś przekręcił.

Dodał wytrwale jeszcze kilka zdań i odwrócił się do Daphne.

— Ale nie delfiny — powiedział. — Żaden marynarz nie zabiłby delfina. Musiało ci się pomylić.

— Nie. Naprawdę.

— Ale to jest zabijanie duszy — protestował Pilu. — Kiedy umieramy, zamieniamy się w delfiny i jesteśmy nimi do czasu, aż będziemy mogli znów się narodzić. Kto by zabił delfina? — Po jego twarzy spływały łzy zdziwienia i złości.

— Przykro mi. Cox to robił. Foxlip też do nich strzelał.

— Dlaczego?

— Pewnie chciał naśladować Coksa. Upodobnić się dodużego.

— Do dużego?

— Jak remory. Eee, wyje nazywacie przyssawkami. Pływają z rekinami. Może nawet wydaje im się, że są rekinami.

— Nawet Najeźdźcy nie zrobiliby czegoś takiego, a oni czczą Locahę! Nie do wiary!

— Widziałam na własne oczy. A biedny kapitan Roberts napisał o tym w dzienniku pokładowym. Mogę pokazać. — Za późno przypomniała sobie, że Pilu nie czyta, najwyżej rozpoznaje pismo, kiedy mu się je pokaże. Jego spojrzenie wyrażało teraz błaganie o pomoc, stanęła więc blisko niego i odnalazła właściwy fragment: — I znów, Cox i jego kamraci strzelali do delfinów; wbrew wszelkiej przyzwoitości i uznanym prawom morza. Oby Bóg im wybaczył bo nie wybaczy im żaden prawy marynarz. Doprawdy podejrzewam, że w tym przypadku nawet Wszechmogący uzna, iż Jego miłosierdzie wystawione jest na zbyt wielką próbę!!!

Odczytała to na glos. Ludzie w kręgu zaczęli się burzyć. Rozległy się głośne szepty, których nie rozumiała, i wyglądało na to, że osiągnięto jakieś porozumienie. Skinienia i szepty krążyły w przeciwnych kierunkach, aż spotkały się przy Mau, którego twarz rozjaśnił słaby uśmiech.

— To byli ludzie, którzy bez powodu strzelali do brązowego człowieka — powiedział. — I strzelali do delfinów, które są szanowane nawet przez spodniowców. Mogłaś zajrzeć im do głów, dziewczyno-duchu. Prawda? Wiedziałaś, co myślą?

Daphne nie mogła spojrzeć mu w twarz.

— Tak — przyznała.

— Jesteśmy dla nich dzikusami. Zwykłymi zwierzętami. Brudasami.

— Tak. — Wciąż nie ośmielała się podnieść wzroku w obawie przed jego spojrzeniem. Wtedy, pierwszego dnia, pociągnęła za spust, pamiętała o tym. A on podziękował jej za dar ognia.

— Kiedy dziewczyna-duch zobaczyła mnie po raz pierwszy… — zaczął Mau.

O nie, chyba im teraz nie powie? — przeraziła się. No chyba, że nie. Ale ten jego uśmieszek, tak się uśmiecha, kiedy się naprawdę złości!

— …dała mi jeść — kontynuował Mau — a później dała mi broń, żeby mi pomóc rozpalić ogień, mimo iż była daleko od domu, przestraszona. Była też na tyle przezorna, że wyjęła kulę, która wylatuje i zabija, żeby nic mi się nie stało. I zaprosiła mnie na Słodką Judy, i poczęstowała pysznymi bułeczkami o smaku homarowym. Każdy z was zna dziewczynę-ducha.

Podniosła wzrok. Wszyscy się w nią wpatrywali. Mau wstał i wyszedł na środek kręgu.

— Ci mężczyźni byli inni — powiedział — a dziewczyna-duch umiała czytać im w myślach. Nie chcieli odśpiewać pieśni piwa, bo uważali nas za kogoś w rodzaju zwierząt, a byli zbyt dumni i wielcy, by śpiewać zwierzęcą pieśń. Ona wiedziała o tym. — Rozejrzał się po zebranych. — Dziewczyna-duch myśli, że zabiła człowieka. Zrobiła to? Musicie zdecydować.

Daphne starała się zrozumieć, co powiedziano później, ale wszyscy zaczęli mówić naraz, a ponieważ wszyscy zaczęli mówić naraz, wszyscy zaczęli też mówić głośniej. Coś się jednak działo. Ciche rozmowy przybierały na sile, wzmagały, a potem były podejmowane przez innych i toczyły się na językach w kręgu. Jakikolwiek ma być tego wynik, pomyślała Daphne, prawdopodobnie nie będzie to jedno proste słowo. Potem Pilu zaczął chodzić dookoła, przykucając tu i ówdzie, włączał się na chwilę, a potem przechodził dalej.

Nikt nie podnosił rąk, nie odbyło się żadne głosowanie, ale Daphne pomyślała: Ciekawe, czy tak to wyglądało w starożytnych Atenach. Oto demokracja w czystej postaci. Ludzie nie mają jedynie prawa do głosowania, mają głos…

Po jakimś czasie zaczęło się uciszać. Pilu podniósł się po ostatniej rozmowie i znowu wyszedł na środek kręgu. Dał Mau znak głową i zaczął mówić:

— Człowiek, który zabija kapłana albo innego człowieka dla przyjemności oglądania jego agonii, albo zabija delfina… — po tych słowach w kręgu rozległ się głośny pomruk — nie może być człowiekiem. Jak mówią, to musiał być zły demon w ludzkiej powłoce. Dziewczyna-duch nie mogłago zabić, bo już nie żył. Mau zakrył dłońmi usta.

— Tak właśnie myślicie?

Rozległ się ryk potwierdzenia.

— Świetnie. — Klasnął w dłonie i podniósł głos: — Musimy jeszcze dokończyć ogrodzenie, potrzebujemy też więcej drewna z Judy, a pułapka na ryby sama się nie zrobi!

Krąg powstał i zamienił się w wektory zdążających we wszystkich kierunkach ludzi. Nikt nie walił w stół drewnianym młotkiem ani nie nosił peruki. Po prostu zrobili, co trzeba, bez zbędnego zamieszania, a teraz, no cóż, trzeba było zreperować ogrodzenie.

— Tego chciałaś? — zapytał Mau, który nagle wyrósł obok Daphne.

— Słucham? Co? — Nie zauważyła nawet, jak do niej podchodził. — O, tak. Hm, tak. Dziękuję. Niezła, eee, mowa końcowa — przyznała. — A ty?

— Ja uważam, że podjęto decyzję i sprawa jest zamknięta — odparł rześko Mau. — Ten człowiek ściągnął tu Locahę i przybył ze służącymi mu pistoletami. Ale Locaha nie jest niczyim służącym.

Rozdział 12

Armaty i polityka

Mau usiadł na kamieniu bogów.

_ Jak myślisz, gdzie jest teraz Cox?

— Mam szczerą nadzieję, że zatopiła go wielka fala! — wyznała Daphne. — Wiem, że nie powinnam, a jednak.

— I boisz się, że tak się nie stało — powiedział Mau. Nie było to pytanie.

— To prawda. Na niego trzeba by czegoś więcej niż fali. Ha, Foxlip powiedział, że zabił Coksa. Chciał się tylko popisać, jestem pewna. Ale Polegrave wspomniał coś o tym, że Cox ma kumpli ludożerców. Czy to możliwe?

— Nie wiem. Najeźdźcy zabijają dla chwały i czaszek. Mówisz, że on zabija bez powodu. Zabija to, co żyje. Jak ktoś z koszmaru, jakiś potwór. Nie wiedzieliby, co z nim zrobić.

— Zupę? — zasugerowała Daphne.

— Wątpię — odparł Mau. — Kanibal musi uważać na to, co je. Milo dałby im siłę, Pilu magiczny głos, a ja… niestrawność. Kto by chciał zjadać szaleńca?

Daphne zadrżała.

— Dobrze, tylko żeby nie chcieli zjadać mnie!

— Nie, oni nigdy nie jedzą kobiet — uspokoił ją Mau.

— Co za dżentelmeni!

— Nie, nakarmiliby tobą swoje żony, żeby stały się jeszcze piękniejsze.

Zapadło milczenie, jedno z tych, które są lodowato zimne i zarazem rozpalone do czerwoności. Przepełniały je bezszelestne słowa, których nie powinno się wypowiadać lub które powinno się wypowiedzieć innym razem, w inny sposób, albo które mogły być wypowiedziane, albo musiały być wypowiedziane, ale nie mogły, i miały tak płynąć przez tę ciszę w nieskończoność albo do czasu, aż jedno z nich wypadnie…

— Ahem — chrząknęła Daphne i wszystkie pozostałe słowa pierzchły, na zawsze. Dużo później wiele razy się zastanawiała, co by się wtedy wydarzyło, gdyby nie wybrała słowa, które bezsprzecznie należało do jej babki. I taki był tego finał. Niektórzy ludzie mają tylko jedną właściwą chwilę na właściwe słowo. To smutne, ale najwyraźniej nic na to nie można poradzić. — Cóż, jakoś sobie nie wyobrażam, żeby ktoś miał go zjeść czy nawet zostawić na talerzu — dodała szybko, żeby zagłuszyć ostatnie echa „Ahem” w głowie. — Jestem pewna, że kapitan miał rację, kiedy mówił, że Cox jak zaraza opanuje każdy statek, który się na niego natknie. To zdumiewające, jak wiele można osiągnąć, jeśli komuś jest wszystko jedno, kogo zabije. A on będzie zabijać. Ci dwaj zostali wysłani na przeszpiegi, jestem tego pewna. A to znaczy, że znalazł większą łódź.

— Łódź, w której przypłynęli, wciąż tu jest, ale zeszłej nocy skradziono jedno z naszych kanu — poinformował Mau. — Chyba niezbyt dobrze rozumiemy te rzeczy.

— Nie sądzę, żeby to miało jakieś znaczenie.

— To prawda. Za nimi przybędą Najeźdźcy… polując na tych, którzy przeżyli. Prędzej czy później się tutaj pojawią. Ale chcę…

— Ehm…

To był mały chłopczyk. Daphne nie pamiętała, jak ma na imię, ale podskakiwał jak ktoś, kto nie chce przeszkadzać, ale musi, cóż, przeszkodzić.

— Tak, Hoti? — zwrócił się do niego Mau.

— No więc mówią, że kończą im się cierniste gałęzie do ogrodzenia wielkiego pola — wyjaśniło z przejęciem dziecko.

— Biegnij i powiedz im, że rośnie ich dużo na zachód od jaskini Praojców. — Chłopiec pobiegł z powrotem i Mau krzyknął za nim: — Powiedz im też, że kazałem wycinać dłuższe kawałki! W przeciwnym razie to marnotrawstwo!

— A ty musisz bronić swojej wyspy — powiedziała Daphne.

Zareagował, jakby go uderzono.

— Myślisz, że nie będę, dziewczyno-duchu? Tak myślisz?

— Nie chodzi tylko o twój lud! Musisz bronić swoich bogów!

— Co? Jak możesz mówić coś takiego?

— Nie tych metafizycznych… nie tych z kamieniami bogów i ofiarami, i całą resztą! Mam na myśli posągi i to wszystko, co jest w jaskini!

— Tamto? To tylko kamienie. Nic niewarte…

— Nie! Wcale nie są nic niewarte. Mówią ci, kim jesteś! — Zasmuciła się. Ostatnio tyle się wydarzyło i słowa „dziewczyna-duch”, wypowiedziane tak ostro, zabolały ją. Naprawdę. Oczywiście wszyscy nazywali ją dziewczyną-duchem, czasem nawet Mau, i do tej pory się tym nie przejmowała. Ale tym razem to określenie zdawało się mówić: Odejdź, córko spodniowców, nie jesteś jedną z nas.

Wzięła się w garść.

— Nie widziałeś w jaskini tego co ja! Pamiętasz Powietrze, Ogień i Wodę z ich kulami? I tę figurę bez głowy?

— Przepraszam — powiedział Mau, chowając twarz w dłoniach.

— Słucham?

— Obraziłem cię. Wiem, kiedy się obrażasz. Twoja twarz zaczyna lśnić, a potem próbujesz się zachowywać, jak gdyby nic się nie stało. Przepraszam, że krzyczałem. To wszystko jest… no, wiesz.

— Tak, wiem.

Siedzieli w milczeniu, które zalega, kiedy myśli za bardzo się splątują, żeby zamienić się w słowa. Po chwili Daphne odkaszlnęła.

— No ale widziałeś tę potłuczoną? I to ramię wystające z wody?

— Tak. Widziałem wszystko — powiedział Mau, patrzył jednak na kobietę, która pospiesznie się do nich zbliżała.

— Nie! Wcale nie! Powietrze robiło się coraz gorsze!

Potłuczona figura trzymała coś. Odkryłam to, kiedy kłóciłeś się z Atabą. To był świat. Odwrócony do góry nogami. Chodźmy to obejrzeć. — Chwyciła go za rękę i pociągnęła w stronę ścieżki wiodącej na górę. — Wszyscy muszą to zobaczyć! Bardzo…

— Tak, Cara? — Mau zwrócił się do kobiety, która teraz wyczekiwała w miejscu, gdzie miała nadzieję zostać dostrzeżona.

— Mam przekazać, że woda w rzece zmętniała — zakomunikowała kobieta, rzucając niespokojne spojrzenie w stronę Daphne.

— Na wschodnie łąki dostała się świnia i pławi się w źródle — powiedział Mau, wstając. — Pójdę tam…

— Pójdziesz ze mną! — krzyknęła Daphne. Kobieta szybko się cofnęła, gdy Daphne odwróciła się do niej: — Weź kij i zejdź do doliny, a gdy znajdziesz świnię w wodzie, przegoń ją! To nie jest trudne! Mau, jesteś wodzem. To, co chcę ci pokazać, nie ma związku ze świniami! To ważne…

— Ludzie są waż…

— To jest ważniejsze od świń! Masz pójść ze mną i to obejrzeć!

* * *

Nim dzień dobiegł końca, wszyscy to widzieli, choćby tylko przez kilka minut. Ludzie wędrujący w jedną i drugą stronę długim korytarzem jaskini mieszali powietrze i nie było już tak fatalne jak poprzednio, choć korzystano z wielu lamp. ZJudy zabrano wszystkie co do jednej.

— Świat — powiedział zapatrzony Mau. — Jest kulą? Ale nie spadamy z niej?

Dziewczyna-duch sprawiała wrażenie, jakby zaraz miała eksplodować od nadmiaru słów.

— Tak, tak, a wy o tym wiecie! Znasz historię o bracie, który odpłynął tak daleko, że wrócił do domu?

— Oczywiście. Znają każde dziecko.

— Myślę, że ludzie z tej wyspy opłynęli kulę ziemską dawno, dawno temu. Pamiętaliście o tym, ale z czasem powstała z tego opowiastka dla małych dzieci.

Jest nawet tu, w ciemności, pomyślał Mau. Przesunął ręką po czymś, co Daphne nazywała „globem”, największym, który spadł na ziemię, kiedy posąg pękł. Glob Imo. Świat. Ledwie muskał opuszkami palców kamień. Sięgał mu do brody.

A więc tak wygląda świat, pomyślał, przesuwając palcami po błyszczącej złotem linii na kamieniu. Takich linii było dużo, a wszystkie prowadziły do tego samego miejsca, a raczej z niego wychodziły, jak gdyby jakiś olbrzym posłał dzidy dookoła świata. I był moim przodkiem, powiedział w myślach, gdy lekko dotykał znajomego symbolu, który mu mówił, że tego nie zbudowali spodniowcy.To jego przodkowierzeźbili w kamieniu. Oni wyrzeźbili bogów.

W pamięci słyszał ducha Ataby, który huczał: „To nic nie znaczy, mały demonie! Sami bogowie pokierowali ich narzędziami”. I Mau pomyślał: Cóż, dla mnie to coś znaczy. Tak, znaczy bardzo wiele.

— Zamieszkiwaliście duży ląd, może wielkości Krety — odezwała się za nim dziewczyna-duch. — Później pokażę ci Kretę na mapie. Wasz lud dotarł wszędzie! Głównie do Afryki i Chin oraz Ameryki Środkowej i wiesz co? Myślę, że teoria Jamesa Crolla o lodowcach jest słuszna! Byłam na jego wykładzie w Towarzystwie Królewskim w Londynie. Dlatego nie widać tu dużej części Europy i Ameryki Północnej… Hm, to znaczy nie dlatego, że dał wykład, ale dlatego, że były pokryte lodem! Wiesz, co to lód? Och. No więc tworzy się, kiedy woda robi się bardzo zimna i zamienia się w kryształ. Tak czy inaczej, kiedy drugi koniec świata zamienił się w kulę śniegu, tutaj wciąż było ciepło, a wy dokonywaliście niezwykłych rzeczy!

— Lód — wymamrotał Mau. Czuł się, jak gdyby pływał po nieznanych wodach. Pozbawiony mapy i znajomych zapachów, a jej głos go omywał. Glob był rodzajem mapy, jak te z pokładu Judy. Tam, gdzie teraz leżała jego wyspa, gdzie znajdowały się wszystkie wyspy, rozciągał się obszerny ląd ze złota. Ludzie wypływali stąd wszędzie. A potem… coś się wydarzyło. Bogowie się rozgniewali, jak powiedział Ataba, albo, jak opowiadała dziewczyna-duch, kryształowy świat spodniowców roztopił się. Wychodziło na to samo. Woda się podniosła.

Gdyby zamknął oczy, zobaczyłby białe budowle pod wodą. Czy natarła szybko tamta wielka fala? Czy ziemia się zatrzęsła, góry stanęły w ogniu? To musiało się stać nagle, bo woda się podniosła, z lądu powstał wzór z wysp i świat się zmienił.

— Kiedy świat wyglądał inaczej — wyszeptał.

Siadł na skraju czegoś, co wszyscy nazywali teraz sadzawką bogów. W głowie kłębiło mu się zbyt wiele myśli; potrzebował większej głowy. Przodkowie sprowadzili tu mleczny kamień i zrobili z niego stopnie, rzeźby na ścianach i bogów, może to wszystko z jednej bryły. Był też pęknięty posąg Imo. Jego głowa prawdopodobnie leżała na dnie sadzawki. Imo upadł, podobnie jak upadł świat.

Coś im oddano. Nacja jest stara, starsza od rafy, mówiła Daphne. Ludzie stąd wypływali za znane im morza, pod obce gwiazdy.

Zadarł głowę i ujrzał obce gwiazdy. Światło poruszało się z ludźmi kręcącymi się po jaskini. Sklepienie iskrzyło się tak samo jak posągi. Powstały ze szkła, wyjaśniła mu już Daphne. Wyglądały jak gwiazdy na nocnym niebie, ale to nie były jego gwiazdy. To były kryształowe gwiazdy, gwiazdy z innego nieba.

— Chcę, żeby to obejrzeli odpowiedni ludzie — odezwała się za nim Daphne.

— Odpowiedni ludzie oglądają to teraz — powiedział Mau.

Po chwili ciszy usłyszał odpowiedź dziewczyny:

— Przepraszam. Chodziło mi o to, że w Towarzystwie Królewskim w Londynie są uczeni, którzy mogliby nam to wszystko wyjaśnić.

— Są kapłanami? — zapytał podejrzliwie Mau.

— Nie! Ależ skąd! Co więcej, niektórzy z nich zupełnie nie mogą się porozumieć z Kościołem. Ale szukają odpowiedzi.

— Dobrze. Przyślij ich tutaj. Ale ja wiem, czym jest to miejsce. Moi przodkowie chcieli nam przekazać, że tu byli — wyjaśnił Mau. Czuł, jak oczy napełniają mu się łzami, lecz tym, co je wywoływało, była wielka, żarliwa duma. — Przyślij swoich mądrych spodniowców — powiedział, starając się opanować drżenie głosu — a przyjmiemy z otwartymi ramionami braci, którzy przybyli na drugi koniec świata i wreszcie wrócili tam, skąd kiedyś wypłynęli. Nie jestem głupi, dziewczyno-duchu. Skoro trafiliśmy do tych wszystkich miejsc dawno temu, czyż się tam nie osiedliliśmy? I kiedy wasi uczeni przybędą tutaj, powiemy im: Świat jest kulą: im dalej płyniecie, tym bliżej jesteście domu.

Z trudem wyławiał z mroku postać Daphne, ale kiedy się odezwała, usłyszał, że jej głos drży.

— Powiem ci coś jeszcze bardziej zdumiewającego. Na całym świecie ludzie rzeźbili bogów z kamienia. Na całym świecie. I na całym świecie ludzie mówili też, że planety są bogami. Ale wasi przodkowie wiedzieli o rzeczach, o których nie wiedział nikt inny. Mau, na ramionach boga Powietrza siedzą cztery małe postacie. To jego synowie, tak? Ścigali się dookoła ojca, żeby ustalić, który z nich będzie się starał o względy kobiety mieszkającej na księżycu? Mówi o tym pieśń piwa.

— I co chcesz mi o nich powiedzieć?

— My Powietrze nazywamy planetą Jowisz. Jowisz ma cztery księżyce, które krążą wokół niego. Widziałam je przez swój teleskop w domu! Jest jeszcze Saturn, którego wy nazywacie Ogniem. Papieroślowa Pani przywiązała mu ręce do paska, żeby nie wykradł jej córek, tak?

— Kolejna bajeczka o bogach dla dzieci. Nie wierzę w nią.

— Jest prawdziwa. No, w pewnym sensie… nic mi nie wiadomo o Papieroślowej Pani, ale planeta Saturn jest otoczona pierścieniami i podejrzewam, że tak właśnie wyglądają, kiedy się je ogląda pod właściwym kątem.

— To tylko bajka.

— Nie, zamieniono ją w bajkę. Księżyce istnieją naprawdę! Pierścienie też! Wasi przodkowie widzieli je i chciałabym wiedzieć, jak im się to udało. Potem stworzyli te pieśni i teraz matki śpiewają je dzieciom! W ten sposób wiedza przechodzi z pokolenia na pokolenie, tylko że wy nie zdawaliście sobie sprawy, że to jest wiedza! Widzisz, jak ci bogowie iskrzą? Są na nich małe płytki szkła. Wasi przodkowie wytapiali szkło. Też mam na ten temat swoją teorię. Mau, kiedy mój ojciec przypłynie i wrócę do domu, to miejsce stanie się najbardziej znaną jaskinią na…

Straszne było patrzeć, jak zmienia się jej twarz. Wyraz pewnego rodzaju rozpaczliwej ekscytacji przeszedł w mroczną rozpacz, w zwolnionym tempie. Jak gdyby cień chmury spłynął na okolicę.

Złapał ją, nim upadła, i poczuł jej łzy na skórze.

— Przypłynie — powiedział szybko. — Ocean jest tak wielki.

— Ale przecież zna kursJudy, a to jest duża wyspa! Powinien już tu być!

— Ocean jest o wiele większy. A poza tym przeszła wielka fala! Może szuka na południu, myśląc, że Judy zatonęła. Może szuka na północy, na wypadek gdyby was tam zwiało. Och, na pewno przypłynie. Musimy być przygotowani. — Mau poklepał ją po plecach i spojrzał w dół. Dzieciaki, szybko znudziwszy się oglądaniem dużych ciemnych rzeczy, których nie rozumiały, zebrały się dookoła i przyglądały im się z zaciekawieniem. Próbował je przegonić.

Szlochy ustały.

— Co ten mały chłopiec trzyma w ręku? — spytała zachrypniętym głosem Daphne.

Mau przywołał dziecko skinieniem i pożyczył od niego nową zabawkę. Daphne wbiła w nią spojrzenie i zaczęła się śmiać. Bardziej przypominało to zadyszkę, odgłos wydawany przez kogoś, kto ze zdumienia nie może wciągnąć głęboko powietrza. Udało jej się wykrztusić:

— Skąd on to wziął?

— Mówi, że od wujka Pilu. Nurkuje w sadzawce bogów. „Wujek” Pilu, zauważyła Daphne. Na wyspie było mnóstwo wujków i cioć, niewiele zaś matek i ojców.

— Powiedz chłopczykowi, że dam mu za nią trzcinę cukrową długości ramienia — powiedziała — i może z nią robić, co mu się żywnie podoba. Umowa stoi?

— Uśmiecha się — odparł Mau. — Chyba wystarczyło, że usłyszał słowa „trzcina cukrowa”!

— Góra cukru by nie wystarczyła. — Daphne podniosła swój zakup. — Powiedzieć ci, co to jest? Zrobił to ktoś, kto nie tylko wpatrywał się w niebo i żeglował do nowych lądów Myślałodrobnych rzeczach, które ułatwiają ludziomżycie. Nigdy nie słyszałam, żeby robiono je ze złota, tak czy inaczej jest to bezapelacyjnie sztuczna szczęka!

* * *

Kiedy była dużo starsza i cały czas musiała brać udział w różnych spotkaniach, Daphne wspominała naradę wojenną. Prawdopodobnie była jedyną, podczas której wokół zebranych biegały dzieci. A już na pewno jedyną, podczas której pani Bulgot kręciła się ze swoimi nowymi zębami. Capnęła je Daphne, kiedy ta demonstrowała sztuczną szczękę Cahle, a niemożliwością było wydobycie czegoś od pani Bulgot, jeśli nie chciała się z tym rozstać. Szczęka była dla niej za duża i prawie na pewno nie mogła nią gryźć, lecz kiedy otwierała usta za dnia, patrzyło się na nią jak na słońce.

Mówił głównie Pilu, choć zawsze jednym okiem obserwował Mau. Mówił tak szybko i żarliwie, że jego słowa tworzyły obrazy przed oczami, Daphne ujrzała więc mowę Agincourta z Henryka V, a przynajmniej jej ewentualną wersję, gdyby Szekspir był drobny, ciemnoskóry i nosił przepaskę na biodrach zamiast spodni, a raczej rajtuzów. Ale w tej opowieści działo się dużo więcej, a Pilu miał wspaniały dar oratorski: zaczął od prawdy, a potem kuł ją, aż stała się bardzo cienka, lecz lśniła jak nowe zęby pani Bulgot w południe.

Byli najstarszym ludem! Powiedział im, że ich przodkowie wynaleźli kanu i wypływali nimi pod nowe nieba, tak daleko, że lądowali z powrotem w domu! Widzieli czterech synów Powietrza mknących po niebie! Widzieli, jak Papieroślowa Pani owija swymi pędami boga Ognia! Konstruowali niezwykłe urządzenia dawno temu, kiedy świat wyglądał inaczej!

Niebawem jednak przybędą źli ludzie! Naprawdę bardzo źli! Więc sam Imo przysłał im Słodką Judy, pierwszy statek, jaki kiedykolwiek wybudowano, który przypłynął na wielkiej fali, niosąc ze sobą wszystko, czego będą potrzebować w tych mrocznych czasach, łącznie z cudowną soloną wołowiną i dziewczyną-duchem, która zna tajemnice nieba i warzy wspaniałe piwo…

Daphne zarumieniła się na te słowa i próbowała przechwycić spojrzenie Mau, on jednak odwrócił wzrok. Pilu wołał dalej:

— I z pomocą Słodkiej Judy zdmuchniemy Najeźdźców z powrotem na morze!

O nie, pomyślała, on wie o armatach! Znalazł armaty Judy.

Gdy Pilu skończył, rozległy się wiwaty. Ludzie otoczyli Mau.

Wojny były zawsze, wybuchały nawet między sąsiadującymi wysepkami. Z tego, co się zorientowała, nie były groźniejsze od bójek stajennych chłopców i dawały świetną okazję do zdobycia imponujących blizn i opowieści, które można było opowiadać w wersji nieco podkolorowanej wnukom. Często też dochodziło do wypadów z jednej wyspy na drugą i porwań młodych kobiet, ale ponieważ same zainteresowane wszystko wcześniej aranżowały, trudno, żeby te incydenty się liczyły.

Ale… armaty! Widziała ćwiczenia z nimi naJudy i nawet Cox zachowywał wtedy ostrożność. Był tylko jeden prawidłowy sposób wystrzelenia z armaty i wiele cudownie wybuchowych sposobów robienia tego nieprawidłowo.

Kiedy tłum zbierał się wokół Pilu, żeby odśpiewać patriotyczne pieśni, Daphne podeszła do Mau i wbiła w niego gniewne spojrzenie.

— Ile jest armat? — zapytała.

— Milo znalazł pięć — odpowiedział. — Zamierzamy ustawić je na wzgórzu nad plażą. Tak, wiem, co chcesz powiedzieć, ale bracia potrafią się nimi posługiwać.

— Naprawdę? Może i widzieli, jak to się robi! Pilu uważa też, że umie czytać, ale najczęściej po prostu zgaduje!

— Te działa dają nam nadzieję. Teraz wiemy, kim jesteśmy. Nie jesteśmy żebrakami spoza świata spodniowców. Nie jesteśmy dziećmi. Kiedyś to my byliśmy śmiałymi żeglarzami, dotarliśmy na drugi kraniec świata. Może to my nosiliśmy spodnie.

— Hm, coś mi się zdaje, że w tej kwestii Pilu trochę poniosło…

— Nie, Pilu jest mądry. Powinien im powiedzieć prawdę? Powinien im powiedzieć, że niewiele wiem, a reszta to tylko domysły i nadzieja? Że jesteśmy słabi i że jeśli nie mam racji, ci z nas, którzy pozostaną przy życiu, gdy zajdzie słońce po ataku Najeźdźców, będą tego żałowali? To by tylko wzbudziło w nich strach. Jeśli kłamstwo ma nas wzmocnić, kłamstwo będzie moją bronią. — Westchnął. — Ludzie chcą kłamstw, które pomagają im żyć. Głośno się ich domagają. Byłaś ostatnio naJudy? Muszę ci coś pokazać.

* * *

Ścieżka przez niższy las była dobrze wydeptana. W minionych miesiącach tyle już zaciągnięto na plażę, że nawet szybkie pnącza i żarłoczne trawy nie wszędzie zdążyły wyrosnąć. Gdzieniegdzie poszycie składało się jedynie z kawałków kruszącego się kamienia.

— Przychodzimy na Słodką Judy po wszystko — wyjaśniał Mau, idąc z przodu. — Daje nam drewno, żywność i światło. BezJudy i jej ładunku co byśmy zrobili? Czy jest coś, czego Judy nie może nam dać? Tak mówią ludzie. I teraz, kiedy zawiedli nas bogowie…

Cofnął się nagle.

Ktoś przybił czerwoną rybę do desek statku. Po zapachu można było poznać, że wisiała tam od kilku dni. Pod nią narysowano bardzo niezdarnie figurki mężczyzny i kobiety, czerwienią, bielą i czernią. Daphne przypatrywała się rysunkowi.

— To chyba jestem ja, tak? — zgadywała. — A to ty w kapeluszu biednego kapitana Robertsa.

— Tak — westchnął Mau.

— Dobrze im wyszedł ten kapelusz — stwierdziła dyplomatycznie Daphne. — Skąd wzięli biały kolor?

— W skrzynce z narzędziami jest taki patyczek — odparł smętnie Mau.

— Ach, to pewnie kreda — stwierdziła Daphne. — Przypuszczam, że te wszystkie okrągłe przedmioty, które tutaj narysowano, to armaty?

— Tak. To jest teraz miejsce bogów. Czasem słyszę ich rozmowy. Niektórzy uważają, że bogowie przysłali Judy, żebynam pomóc! Dasz wiarę? W takim razie kto przysłał wielką falę? Uwierzą we wszystko! Dziś rano słyszałem, jak jeden z tych nowych mówił o „jaskini, którą stworzyli bogowie”! My ją stworzyliśmy! Ludzie wymyślili też bogów. Bogów z zimnego kamienia, żebyśmy mogli się schować przed ciemnością w skorupie wygodnych kłamstw. Lecz kiedy przybędą Najeźdźcy, na plaży zobaczą pięć armat stworzonych przez ludzi! I kiedy one przemówią, nie będą kłamać!

— Wysadzicie się w powietrze! Te armaty poobijały się, kiedy je ciągnięto przez skały, a już wcześniej były stare i zardzewiałe! Cookie mówił, że zamienią się w metalowe banany, jeśli strzeli się z nich z więcej niż połową ładunku. Eksplodują!

— Nie uciekniemy. Nie możemy uciec. Więc musimy walczyć. A jeśli będziemy walczyć, musimy zwyciężyć. Przynajmniej wiemy, jak oni będą walczyć.

— Skąd możecie to wiedzieć?

— Bo kiedy przybędą Najeźdźcy, wylegną na plażę i wyzwą na pojedynek naszego wodza.

— Ciebie? Przecież nie możesz…

— Mam więcej niż jeden plan. Zaufaj mi, proszę.

— Wystrzelicie z armat?

— Być może. Oni czczą Locahę. Myślą, że ich chroni. Zbierają dla niego czaszki. Na jego cześć żywią się ludzkim mięsem. Wierzą, że im więcej zabiją ludzi, tym więcej będą mieć niewolników w jego krainie, kiedy ich tam zabierze. Nie zależy im na życiu. Ale Locaha z nikim się nie układa.

Szli teraz znowu plażą. W oddali dwóch mężczyzn bardzo powoli ciągnęło szlakiem armatę.

— Nie mamy zbyt dużo czasu — powiedział Mau. — Mężczyzna z wielkim krwawiącym nosem powie Coksowi, że jesteśmy wyspą pełną dzieci i inwalidów bez spodniowców.Prócz ciebie.

— Nie obchodzi go, kto zginie. Przestrzelił motyla, pamiętasz? — powiedziała Daphne.

Mau pokręcił głową.

— Jak on może wstawać co rano z postanowieniem, żeby znowu być sobą?

— Pewnie gdybyś mógł go zrozumieć, stałbyś się nim. On to potrafi. Zamienia ludzi w kreatury takie jak on. Tak się stało z Foxlipem. I postara się, żeby jedynym sposobem zabicia go było zamienienie się w kogoś gorszego od niego. To prawie poskutkowało w przypadku biednego kapitana Robertsa. Postaraj się, żeby tak się nie stało z tobą, Mau!

Mau westchnął.

— Wracajmy, zanim zaczną nam oddawać cześć, dobrze?

Ruszyli za armatą i Daphne została nieco z tyłu. Nawet ubrany w spodnie, które były dla niego o wiele za duże, Mau wciąż poruszał się jak tancerz. Babka kilka razy zabrała Daphne na balet, chcąc dopilnować, żeby mała wyrosła na prawdziwą damę i nie wyszła za bezbożnego naukowca. Dziewczynka wynudziła się jak mops, a tancerze nie poruszali się z takim wdziękiem, jak to sobie wcześniej wyobrażała. Mau natomiast chodził, jak gdyby każda część jego ciała wiedziała, gdzie jest, dokąd zmierza i jak szybko musi się poruszać, by tam dotrzeć. Ludzie płaciliby spore pieniądze za to tylko, żeby popatrzeć na mięśnie na jego grzbiecie, gdy poruszają się tak jak w tej chwili. Zrozumiała służące z domu dużo lepiej, kiedy na jego ramionach zalśniło słońce. Ahem.

* * *

Rankiem wystrzelili z jednej z armat — przedsięwzięcie to polegało na podpaleniu wyjątkowo długiego lontu, a potem na bardzo szybkiej ucieczce wszystkich w przeciwnym kierunku. Huk był imponujący i większość zdążyła się podnieść i zobaczyć, jak kula wpada do wody po drugiej stronie laguny.

Daphne jednak nie wzięła udziału w tym uroczystym przedsięwzięciu. Oczywiście według Cookiego wszystko na pokładzie Judy było o wiele za stare i nadawało się na złom, ale ona sama zaglądała do armatnich luf i rzeczywiście były w opłakanym stanie. Cztery z nich miały pęknięcia, a ostatnia w środku była guzowata jak powierzchnia księżyca. Nie wyglądały jak działa, z których chciałoby się strzelać, jeśli ktoś wychowany został w przeświadczeniu, że jeśli chodzi o armaty, kula powinna wylatywać z przodu. Ale Mau nie chciał jej słuchać, kiedy próbowała z nim o tym rozmawiać, i na jego twarzy pojawiała się mina, którą widziała już wcześniej. Zdawała się mówić: „Wiem, co robię. Nie zawracaj mi głowy. Wszystko będzie w porządku”. A tymczasem Milo i Pilu rozgniatali przy ognisku puste puszki z kambuza Judy w tajemniczym celu, którego nie chcieli zdradzić. Niektórych mężczyzn i chłopców szkolono w obsłudze armat, ale ponieważ brakowało prochu na oddanie kolejnych strzałów, musieli zadowolić się wtykaniem do lufy drewnianych pocisków i dumnym okrzykiem „Bum!” Całkiem nieźle im to szło i byli dumni z tego, jak szybko potrafili krzyknąć „Bum!” Daphne miała nadzieję, że wróg zostanie odpowiednio przeszkolony, żeby zawołać: „Au!” Nic się nie działo i nicsięniedzianie przedłużało się. Skończyli ogrodzenie chroniące pole przed świniami, co znaczyło, że można było dokończyć siew. Zaczęli budowę nowej chaty, ale dużo wyżej na stoku. Sadzono drzewa. Jeden z mężczyzn rozpłatał sobie nogę podczas pierwszego polowania na dziki od czasu wielkiej fali i Daphne zszyła mu ranę, a potem zdezynfekowała ją „piwem-matką”. Mau co noc trzymał wartę na plaży, często z Nieznajomą w pobliżu — ostatnio przynajmniej ufała ludziom na tyle, żeby zostawiać z nimi swojego synka. I dobrze się stało, ponieważ nagle zainteresowała się papieroślą, wycinała z niej najdłuższe pędy z całej wyspy, a potem bez końca splatała w zielone sznury jeden po drugim. Teraz więc — bo tak funkcjonują ludzkie umysły — Nieznajomą zaczęto nazywać Papieroślową Panią.

Pewnego razu z poważną miną wręczyła swoje dziecko Daphne, a wtedy Cahle poczyniła uwagę, którą Daphne nie do końca zrozumiała, ale która rozśmieszyła wszystkie kobiety, więc niemal na pewno było to coś w rodzaju: „Najwyższy czas, żebyś i ty się postarała!”

Ludzie stali się spokojniejsi.

I wtedy przypłynęli Najeźdźcy, bladym świtem.

Przybyli z bębnami i pochodniami.

Mau pobiegł plażą do chat, krzycząc:

— Najeźdźcy tu są! Najeźdźcy!

Ludzie budzili się i wybiegali z chat, a zaraz potem wpadali na siebie, podczas gdy na zewnątrz szczękanie i dudnienie nie ustawało. Psy ujadały i ludzie się o nie potykali. Mężczyźni pojedynczo i dwójkami śpieszyli do armat na wzgórzu, ale było za późno.

— Wszyscy już nie żyjecie — rzekł Mau.

Nad laguną podniosła się mgła. Milo i Pilu przestali hałasować i dopłynęli z powrotem na plażę. Ludzie spoglądali po sobie, czuli się głupio i byli wściekli. A mimo to jakiś mężczyzna na wzgórzu krzyknął na całe gardło „Bum!” i wyglądał na całkiem zadowolonego z siebie.

Później Mau zapytał Daphne o straty.

— No cóż, jeden z mężczyzn upuścił sobie dzidę na stopę — odpowiedziała. — Jakaś kobieta skręciła kostkę, potykając się o własnego psa, a mężczyzna przy armacie niemógł wyjąć ręki z lufy.

— Jak to nie mógł wyjąć ręki z lufy?

— Podobno wpychał do niej kulę, a ona przycięła mu palce — wyjaśniła Daphne. — Może powinieneś napisać list do kanibalów z prośbą, żeby nie przypływali. Wiem, że nie umiesz pisać, ale oni prawdopodobnie nie umieją czytać.

— Muszę lepiej zorganizować ludzi — westchnął Mau.

— Nie! — zawołała Daphne. — Powiedz im, żeby sami się zorganizowali! Powinniście mieć wartę! Ktoś cały czas powinien czuwać przy działach. Powiedz kobietom, że muszą wiedzieć, gdzie uciekać. Aha, i obiecaj im, że najszybsza załoga armatnia dostanie dodatkową porcję piwa. Niech sami myślą. Powiedz im, co trzeba zrobić, i niech sami główkują jak. A teraz przepraszam bardzo, muszę dokończyć warzyć piwo!

Po powrocie do chaty, przy kojących zapachach kotła, piwa i pani Bulgot, rozmyślała o Cookiem: czy on przeżył wielką falę, bo jeśli ktoś powinien, to właśnie Cookie.

Daphne wcześniej spędzała mnóstwo czasu w okrętowym kambuzie, bo był to tylko inny rodzaj kuchni, a ona w kuchniach czuła się swojsko. Było to też miejsce bezpieczne. Nawet w apogeum buntu wszyscy kolegowali się z Cookiem i nie miał on żadnych wrogów. Każdy marynarz, nawet szaleniec w typie Coksa, wiedział, że nie należy narażać się kucharzowi, bo ma on mnóstwo sposobów, żeby się zemścić, o czym można się przekonać pewnej nocy, kiedy wisi się nad relingiem, wymiotując własny żołądek.

A do tego jeszcze Cookie stanowił świetne towarzystwo, wydawało się, że był już wszędzie i pływał na wszelkiego rodzaju łajbach, a poza tym wiecznie przebudowywał własną trumnę, którą zabrał ze sobą na pokład. Była teraz częścią umeblowania kambuza i zazwyczaj stały na niej sterty garnków. Dziwił się, że Daphne uważa to wszystko za nieco dziwaczne.

W całej sprawie z trumną najważniejsze było jednak to, że Cookie wcale nie zamierzał w niej umierać. Zamierzał w niej żyć, bo tak ją zaprojektował, żeby unosiła się na wodzie. Wbudował jej nawet kil. Ogromną przyjemność sprawiało mu demonstrowanie, jak świetnie jest wyposażona. Był tam całun, na wypadek gdybyfaktycznie umarł, ale który można było wykorzystać jako żagiel przed tym nieszczęśliwym dniem; był tam składany maszt właśnie do tego celu. Wyściełane wnętrze trumny miało całe rzędy kieszeni, w których schował suchary, suszone owoce, haczyki (i żyłkę), kompas, mapy i cudowny przyrząd do zamieniania wody morskiej w pitną. Był to maleńki pływający świat.

— Pomysł ten podsunął mi pewien harpunnik, kiedy robiłem na statkach wielorybniczych — wyznał jej któregoś dnia, gdy dodawał kolejną kieszeń do wnętrza trumny. — Dziwak był z niego bez dwóch zdań. Miał więcej tatuaży niż Maorys i wszystkie zęby spiłował sobie tak, że były ostre jak sztylety, ale załadowywał tę trumnę na każdy statek, żeby w razie śmierci mieć chrześcijański pochówek, a nie zostać wyrzuconym za burtę zaszyty w kawałek płótna z kulą armatnią do towarzystwa. Sam o tym pomyślałem — pomysł w zasadzie dobry, choć wymaga pewnych modyfikacji. W każdym razie nie zabawiłem długo na tamtym statku, bo dostałem robaków, zanim jeszcze opłynęliśmy Prowincję Przylądkową, i musiałem zejść na ląd w Valparaiso. To było szczęście w nieszczęściu, bo zdaje mi się, że czekał ich marny koniec. Widziałem w swoim życiu kilku szalonych kapitanów, ale tamten był sfiksowany na amen. I możesz być pewna, jeśli kapitan jest szalony, to statek też będzie. Często się zastanawiam, co się z nimi wszystkimi stało.

Daphne skończyła przygotowywać „piwo-matkę” i zeszła zboczem do kruszącego się klifu nad plażą. Był tam Mau i wszyscy artylerzyści, a także — z jakiegoś powodu — Papieroślowa Pani.

Armaty są do niczego, pomyślała. Mau pewnie o tym wie. Więc co on tam wyprawia?

Z oddali doleciał okrzyk „Bum!” Westchnęła…

* * *

Dwaj Dżentelmeni Ostatniej Szansy wbiegli na pokład i dołączyli do kapitana przy relingu.

— Co się dzieje? — zapytał pan Black. — Przecież do Niedzielnych Matczynych jeszcze daleko.

— Marynarz z bocianiego gniazda widział, jak wystrzelono racę — poinformował kapitan z okiem przytkniętym do lunety. — Podejrzewam, że to jakiś biedny rozbitek. Tam jest wyspa. Nie ma jej na mapie. Formalnie potrzebuję pańskiej zgody, panie Black, na zmianę kursu.

— Ha! Oczywiście, że musi pan, kapitanie, zmienić kurs. W rzeczy samej zauważyłem, że już pan to uczynił.

— Rzeczywiście — odparł wesoło kapitan. — Morze rządzi się własnymi prawami.

— Dobra robota, kapitanie. Powinienem słuchać pańskich rad.

Nastąpiła chwila ciszy wywołana tym, że nikt nie wspominał o córce króla.

— Jestem pewien, szanowny panie, że Robertsowi się udało — powiedział kapitan, uważnie przyglądając się znowu odległej wyspie.

— To miło, że pan tak mówi.

— A tymczasem — kontynuował radośnie kapitan — widzę żeglarza, któremu bardzo dopisało szczęście. Ktoś przed nami musiał odkryć tę wyspę. Widzę ogień i człowieka, który łowi ryby z… — Przerwał i wyregulował lunetę. — Hm, wygląda na to, że on siedzi w trumnie…

* * *

Następnego dnia nie wszczęto alarmu, wszczęto go natomiast dzień później i Mau stwierdził, że tym razem wszystko poszło dobrze. Z dnia na dzień ludziom coraz lepiej wychodziły okrzyki „Bum!” I Daphne codziennie zachodziła w głowę, co Mau tak naprawdę planuje.

Rozdział 13

Rozejm

Najeźdźcy zjawili się tuż przed świtem. Przybyli z bębnami i pochodniami, które zapalały czerwone słońca we mgle.

Uszy Mau ich usłyszały. W jego oczach odbiły się ich płomienie. Nagle zbudził się z czegoś, co nie do końca było snem, i poczuł, że oto zaczyna się przyszłość.

Jak to jest? — zastanawiał się. Pierwszego dnia, kiedy pełnił straż na wyspie, miał już wspomnienie tej chwili. Nadleciało ku niemu z przyszłości. Zawsze wyobrażał sobie srebrną nić, która ciągnie go ku przyszłości, ku jej wizji. Tym razem jednak to przyszłość przyciągnęła go do tego miejsca, do tej chwili.

— Są tutaj — szepnął ktoś w pobliżu. Spojrzał na Nieznajomą. Nigdy nie widział, żeby jej twarz coś wyrażała, teraz jednak wystraszyła go nie na żarty. Malowała się na niej czysta, jadowita nienawiść.

— Bijcie w dzwon! — rozkazał i kobieta pobiegła plażą. Mau wycofywał się tyłem, obserwując mgłę. Tego się nie spodziewał. Niczego nie widział!

Po lagunie rozszedł się dźwięk dzwonu ze Słodkiej Judy. Mau pobiegł szlakiem i z ulgą zauważył niewyraźne kształty spieszące w wilgotnych kłębach. Gdzie słońce? Już nadszedł czas świtania!

Nad niższym lasem pierwszy ptak Praojców zwymiotował i natychmiast został zaatakowany przez swego arcywroga.

— Waark! Ty kłamliwy stary hipokryto!

I na te słowa eksplodował poranny chór — każdy ptak, żaba, ropucha i owad, wszystko zaczęło się wydzierać na cały głos. Złociste światło wytoczyło się ze wschodu, wytapiając poszarpane dziury we mgle. Był to piękny widok, nie licząc czarno-czerwonych łodzi wojennych. Większość z nich była za duża, żeby dostać się do laguny. Wylądowali na cyplu przy Małej Nacji i na piasek wysypywały się ludzkie postacie.

Żadnych głosów w głowie, pomyślał Mau. Żadnych martwych ludzi. Tylko ja. Musi mi się udać…

Pilu pędził z ciężką paczką zawiniętą w materiał z papierośli.

— Dopilnowano, żeby był suchy. Będzie dobrze.

Mau spojrzał na zbocze. Przy każdej armacie stał ktoś z długim lontem w ręku, a w jednym przypadku w kobiecym ręku. Spoglądali z niepokojem w jego stronę. Wszyscy.

Spojrzał znów w dół na plażę i ujrzał Coksa górującego nad Najeźdźcami.

Spodziewał się kogoś w typie Foxlipa, chudego i o niezdrowym wyglądzie, ale ten mężczyzna był dobre trzydzieści centymetrów wyższy i posturą przypominał Milo. Do kapelusza spodniowców miał przytwierdzone pióra. Były czerwone, pióra wodza. A więc zrobił to, co przepowiedziała dziewczyna-duch — przejął władzę. Takie było ich prawo. Prowadzi najsilniejszy. Logiczne. Przynajmniej dla silnych.

Najeźdźcy jednak nie przystępowali do natarcia. Zostali przy swoich kanu; tylko jeden z nich nadchodził plażą z dzidą trzymaną nad głową.

W pewnym sensie, i był to bardzo dziwny sens, Mau poczuł wielką ulgę. Nie lubił mieć dwóch planów.

— Wygląda bardzo młodo — odezwała się za nim dziewczyna-duch. Odwrócił się i stała tam, drobniutka przy Milo, który dzierżył maczetę wielkości średniego drzewa; a właściwie to było średniej wielkości drzewo, tyle że bez gałęzi.

— Trzeba było ukryć się w lesie z innymi! — rzucił.

— Naprawdę? Trudno, teraz idę z tobą.

Mau zerknął na Milo, ale wiedział, że z tej strony nie uzyska wsparcia. Od narodzin Gwiazdy Przewodniej w opinii ojca dziecka dziewczyna-duch zawsze miała rację.

— Poza tym — dodała — jeśli sprawy przyjmą zły obrót, przynajmniej wszystkich nas spotka to samo. Dlaczego nie atakują?

— Bo chcą rozmawiać. — Mau wskazał na zbliżającego się mężczyznę. Był młody i starał się nie okazywać strachu.

— Dlaczego?

Młodzieniec wbił dzidę w piasek, odwrócił się i uciekł.

— Może zobaczyli armaty. Liczyłem na to. Popatrz na nich. Nie są zachwyceni.

— Możemy im ufać?

— Co do rozejmu? Tak.

— Czyżby?

— Tak, przestrzegają zasad. Pilu i Milo porozmawiają z nimi. Ja jestem tylko chłopcem, bez tatuaży, ze mną nie zechcą rozmawiać.

— Ale jesteś wodzem!

Mau uśmiechnął się.

— Tak, ale nie mów im tego.

Czy tak było też podczas bitwy pod Waterloo? — zastanawiała się Daphne, gdy schodzili na plażę do czekającej grupki. Dziwne… Wszystko takie… kulturalne, jak gdyby bitwa była czymś, co się zaczyna, kiedy ktoś dmuchnie w gwizdek. Obowiązują pewne zasady, nawet tutaj. I oto nadchodzi Cox. O Boże, nawet powietrze, które wydycha, trzeba później umyć.

Pierwszy oficer Cox podszedł do nich, uśmiechając się jak ktoś, kto wita dawno niewidzianego przyjaciela, który jest mu winien pieniądze. Coksa nie widywało się z marsową miną. Jak krokodyle i rekiny, zawsze miał uśmiech dla ludzi, zwłaszcza wtedy, kiedy byli zdani na jego łaskę, przynajmniej gdyby takową posiadał.

— No proszę, proszę — powiedział. — Ty tutaj, młoda damo? A więc Judy dopłynęła aż tutaj? A gdzie Roberts i jego szlachetna załoga? Modlą się?

— Są tutaj, do tego uzbrojeni, panie Cox — odparła Daphne.

— Doprawdy? — zapytał wesoło Cox. — A ja jestem królową Saby. — Wskazał na zbocze, gdzie widoczne były armaty. — To działa z Judy, zgadza się?

— Nie zamierzam panu nic mówić, panie Cox.

— A więc tak. Kupa złomu, o ile dobrze pamiętam. Ten kutwa Roberts był zbyt skąpy, żeby kupić nowe. Wiem, że mam rację. Z chwilą, gdy ich użyjecie, popękają jak kiełbasy! Ale zdaje się, że napędziły stracha moim strasznie lojalnym poddanym. Tak, tak, tak się składa, że jestem ich wodzem. Widzisz mój nowy kapelusz? Całkiem szykowny, nie uważasz? Ja, król ludożerców. — Pochylił się do przodu. — Chyba powinnaś zwracać się do mnie „Wasza Wysokość”, co?

— A w jaki sposób został pan królem, panie Cox? — spytała Daphne. — Jestem pewna, że nie obyło się bez przelewu krwi. — Musiała się powstrzymywać przed rzuceniem się do ucieczki, ale ucieczka przed tym człowiekiem nigdy nie przynosiła pożądanego efektu.

— Tylko raz, więc nie zadzieraj tak nosa. Zdobyliśmy właśnie nowiutką łajbę dzięki uprzejmości garstki życzliwie usposobionych Holendrów, a potem, kiedy wyrzuciliśmy ich za burtę, masa naszych brązowych kamratów napadła na nas znienacka, więc doszło do małej potyczki. Zastrzeliłem tego wielkiego szatana, całego w wojennych barwach i piórach, w chwili gdy miał mnie rozpłaszczyć swoją wielką maczugą — a kapitan tych serojadów miał świetną broń, zbyt dobrą jak na Holendra, i dlatego odebrałem mu ją, nim rzuciliśmy go na pożarcie rekinom — no, w każdym razie wpuściłem trochę powietrza w trzewia dzikusa, ależ ona pięknie chodzi, gładko jak muśnięcie warg — i chwilę później, czary-mary, zostaję ich królem. A potem kurs na ładną wyspę na wielką ucztę koronacyjną. I nie patrz tak na mnie: ja jadłem ryby.

Rozejrzał się.

— Psiakrew, co z moimi manierami? Pozwól, że cię przedstawię chłopcom z tak zwanego Lądu Wielu Ognisk. Przypuszczam, że o nich słyszałaś. Trzeba by obejść ze dwanaście kościołów, żeby zebrać taką paczkę łotrów. — Teatralnym gestem wskazał grupkę mężczyzn, prawdopodobnie pomniejszych wodzów, którzy okrążyli Pilu i Milo, i mówił dalej: — Trochę od nich capi, wierz mi, ale to przez tę ich dietę. Za mało błonnika, rozumiesz? Nie zdejmujcie ubrań, mówię im, guziki dobrze zrobią waszym kiszkom! Ale nie słuchają mnie. Są niemal tak nikczemni jak ja, a do takich pochwał nie jestem zbyt skory. Wierz mi lub nie, ale ci chłopcy tutaj to prawdziwa arystokracja.

Przyjrzała się niektórym z owych arystokratów i ku swemu zdumieniu rozpoznała ich. Znała ich. Spędziła wśród nich większość życia. No, oczywiście nie wśród ludożerców (chociaż krążyły pewne plotki o dziesiątym hrabim Crowcester, lecz w opinii gości podsłuchiwanych z zaufanej windy do transportu posiłków po prostu był bardzo głodny i miał nadzwyczaj kiepski wzrok).

Ci starcy mieli kości w nosach i muszle w uszach, lecz dostrzegła w nich coś znajomego. Otaczała ich aura dobrze odżywionych, znaczących, ostrożnych ludzi, którzy dokładają starań, żeby nie trafić na sam szczyt. Wielu podobnych przedstawicieli rządu bywało u nich w rezydencji. Z biegiem lat zorientowali się, że szczyt nie musi być szczęśliwym ani bezpiecznym miejscem. Jeden szczebel niżej, oto miejsce dla człowieka rozsądnego. Doradza się królowi, ma się wielką władzę, choć bez ostentacji, i nie aż tak często pada się ofiarą mordu. A jeśli władca zaczyna wyskakiwać z dziwnymi pomysłami i staje się kłopotliwy, po prostu… bierze się sprawy w swoje ręce.

Ten, który stał najbliżej, posłał jej nerwowy uśmieszek, choć później Daphne uzmysłowiła sobie, że może po prostu zgłodniał. W każdym razie gdyby odjąć długie włosy, które były upięte w kok z, wetkniętym weń piórem, i dodać srebrne okulary, wyglądałby dokładnie jak premier w jej kraju, a przynajmniej jak premier po rocznym pobycie na słońcu. Pod farbą widziała zmarszczki.

Wódz kanibalów, pomyślała. Co za potworny tytuł. Ale miał przyczepioną do pasa wypolerowaną czaszkę, naszyjnik zrobiono z białych muszelek i kości palców, a z tego, co się orientowała, premier nie nosił wielkiej czarnej maczugi nabijanej zębami rekina.

— Zadziwiające podobieństwo, prawda? — odezwał się Cox, jak gdyby czytał w jej myślach. — A tam jest jeszcze jeden, którego można by w słabym świetle wziąć za arcybiskupa Canterbury. To tylko pokazuje, co może zdziałać fryzura i garnitur od londyńskiego krawca, no nie?

Puścił do niej to swoje potworne oko i Daphne, która poprzysięgła sobie, że będzie takie rzeczy ignorować, usłyszała swój głos:

— Arcybiskup Canterbury nie jest kanibalem, panie Cox!

— Tak mu się wydaje, panienko. Wino i hostia, milady, wino i hostia!

Daphne wzdrygnęła się. Ten człowiek miał niesamowitą zdolność zaglądania do głowy i pozostawiania w niej wrażenia brudu. Nawet na plaży chciała przepraszać piasek za to, że pozwoliła mu po nim stąpać, lecz miny pomarszczonych starców sprawiły, że serce zabiło jej mocniej. Mieli gniewne miny! Nienawidzili go! Sprowadził ich tutaj i teraz znaleźli się pod lufami armat! Mogli zginąć, a przecież całe życie poświęcili temu, żeby nie dać się zabić. W porządku, zabił ostatniego króla, ale tylko dlatego, że miał czarodziejską broń. Wyczuwało się w nim szaleństwo. Tradycja była czymś wspaniałym, czasem jednak trzeba podjąć praktyczne kroki…

— Proszę mi powiedzieć, panie Cox, mówi pan językiem swych nowych poddanych? — zapytała słodkim głosikiem.

Cox wydawał się zdumiony.

— Co, ja? Nie usłyszysz, jak używam tego ich pogańskiego bełkotu! Ugga ługga to, lugga mugga tamto! To nie dla mnie! Uczę ich angielskiego, skoro chcesz wiedzieć. Ucyliwizuję ich, nawet jeśli będę musiał zastrzelić wszystkich co do jednego, możesz mi wierzyć. A propos ugga ługga, o czym oni tak trajkoczą?

Daphne przysłuchiwała się jednym uchem. Negocjacje wojenne postępowały dość osobliwie. Wojownicy ze strony wroga słuchali Pilu, lecz kiedy odpowiadali, spoglądali na Milo, jako że sam Pilu nie był ważny.

Mau w niczym nie brał udziału. Stał za braćmi wsparty o dzidę i przysłuchiwał się. Daphne chciała się przecisnąć do niego, ale okazało się, że nie musi — wodzowie ludożerców błyskawicznie się przed nią rozstępowali.

— Co się dzieje? — wyszeptała. — Przestraszyli się armat?

— Tak. Wierzą w walkę jeden na jednego, jeden wódz przeciwko drugiemu. Jeśli nasz wódz pokona ich wodza, odpłyną.

— Można im zaufać?

— Tak. Chodzi o wiarę. Jeśli ich bóg się do nich nie uśmiechnie, nie będą walczyć. Ale Cox chce, żeby walczyli wszyscy, i wiedzą, że muszą go słuchać. Chce masakry. Mówi im, że armaty nie działają.

— Ale ty myślisz inaczej — powiedziała Daphne.

— Myślę, że jedna wystrzeli — zdradził cicho Mau.

— Jedna? Jedna?

— Ciszej! Tak, jedna. Tylko jedna. To nie ma zresztą znaczenia, bo wystarczy nam prochu najwyżej na jedną salwę.

Daphne zaniemówiła. Wydusiła w końcu:

— Przecież mieliśmy trzy beczki!

— To prawda. Ta mała z twojej kajuty była w połowie pusta. Pozostałe wypełnione są prochową zupą. Dostała się do nich woda. Zrobiła się z tego cuchnąca breja.

— Ale kilka tygodni temu strzeliłeś z armaty!

— Prochu z małej beczki wystarczy na dwie salwy. Pierwszą wystrzeliliśmy na próbę z armaty, która wyglądała na najmniej przerdzewiałą. Udało się. Sama widziałaś. Wzdłuż lufy zrobiło się pęknięcie, ale i tak jest najlepsza. Nie martw się, naprawiliśmy ją.

Daphne zmarszczyła brwi.

— Jak można naprawić armatę? Nie można naprawić armaty, nie tutaj!

— Spodniowiec może i by nie dał rady, ale mnie się udało — oświadczył z dumą Mau. — Pamiętaj, że ty nie umiałaś wydoić świni!

— No dobra, to jak się naprawia zepsutą armatę? — spytała Daphne.

— Po naszemu — rzekł rozpromieniony Mau. — Sznurkiem!

— Sznur…?

— Waark! Cox to diabelskie nasienie!

Nawet Daphne, z otwartymi w proteście ustami, odwróciła się, żeby spojrzeć…

Cox jednak był najszybszy ze wszystkich. Jego ręka zareagowała błyskawicznie, gdy papuga szybowała nad plażą. Odbezpieczył broń, wycelował i strzelił, jeden ruch, trzy strzały, jeden po drugim. Papuga zaskrzeczała i spadła w gąszcz papierośli nad plażą, a w powietrzu zostały po niej fruwające pióra.

Cox popatrzył po zebranych i ukłonił się z wymyślnym wymachem ręki jak muzyk, który właśnie odegrał szczególnie trudny koncert fortepianowy. Najeźdźcy spoglądali jednak na niego, jak gdyby był małym chłopcem dumnym z tego, że właśnie się zsikał.

Daphne wciąż próbowała się uporać w myślach ze sprawą sznurka, a do tego doszło jeszcze: Trzy strzały pod rząd! Ten holenderski kapitan miał rewolwer!

— Chyba już czas — powiedział Mau. — Pilu dość im namącił w głowach. Tłumacz moje słowa na język spodniowców, dobra?

I nim zdążyła zaoponować, Mau już odszedł od niej po piasku dziarskim krokiem. Wcisnął się w krąg zebranych i nie wiadomo kiedy stanął przed Najeźdźcami.

— Kto mówi, że nasze działa nie strzelają? — ryknął. — Dość tych sporów! Ognia!

Na skarpie Nieznajoma/Papieroślowa Pani, która posłusznie przycupnęła przy swojej zielonej armacie, podpaliła lont i zgodnie z zaleceniem bardzo szybko się oddaliła i stanęła za drzewem, a gdy huk wybrzmiał, jeszcze szybciej wróciła. Nie zwracała uwagi na armatę skrytą pod chmurądymu — patrzyła na lagunę.

Kula wpadła z pluskiem na środku, wywracając trzy łodzie. Ludzie znaleźli się w wodzie. Kobieta uśmiechnęła się i wróciła do armaty. Choć była niema, błagała, by pozwolono jej wystrzelić. Czy nie zebrała tych wszystkich pnączy? Czy nie skręcała z nich sznurów od świtu do nocy, wplatając w nie bezgraniczną nienawiść ze swego serca? Czy Mau nie widział, jak pomaga Pilu łatać szczeliny w armatach kawałkami metalu? Nie widział, z jakim zaangażowaniem oplatała armaty, warstwa po warstwie sznurami, każdy tak mocny jak jej żądza zemsty?

Widział, a one wytrzymały; cienkie pędy papierośli utrzymały czerwoną błyskawicę w środku.

Wróciła pod drzewo, wyjęła dziecko ze splecionej z papierośli kołyski, pocałowała je i rozpłakała się.

— Znowu strzelimy — krzyczał Pilu w powstałym zamieszaniu. — Zniszczymy wasze wielkie kanu. Rzuciliśmy wam wyzwanie pojedynku jeden na jednego. Musicie je przyjąć! A może chcecie popłynąć do domu wpław?

Najeźdźcy zebrali się wokół Coksa, który wyzywał ich od najgorszych.

— Cóż mamy do stracenia, panie Cox? — zawołała Daphne, przekrzykując zgiełk. — Nie wierzy pan w swoją wygraną? — A potem wysyczała w języku wyspiarzy: — Zatopimy wszystkie kanu! Dobrze strzeżemy naszych dział! — Mau szepnął jej coś i dodała: — Jeśli użyje pan broni w kręgu Kahana, zabiją pana, panie Cox. To wbrew wszelkim obowiązującym prawom!

Rozległ się głuchy łomot i okazało się, że to Milo bije się w pierś.

— Kto będzie walczył? — ryknął. — Kto będzie walczył?

— Dobrze już, dobrze! Ja! — warknął Cox. Odepchnął kilku swoich i otrzepał koszulę. — Ha! I ja mam tu niby być królem? — poskarżył się. — Wielkie nieba, gdyby tu przygalopowała brygada gwardzistów, lepsze by to było od takiej bandy zdrajców! — Mierzył gniewnym spojrzeniem Milo. — Mogę walczyć z tym olbrzymem — dodał. — Trudno będzie spudłować do takiego celu.

— Masz jakiś plan? — syknęła Daphne do Mau. — Chyba nie pozwolisz, żeby zastrzelił Milo?

— Tak, mam plan. Nie, nie zastrzeli Milo. Powiedzielibyśmy, że Milo jest wodzem, gdyby do walki stanął jeden z Najeźdźców, bo Milo by zwyciężył. Ale nie mogę pozwolić Coksowi strzelać do niego. Jest tak duży, łatwy cel do…

Rysy Daphne znieruchomiały, gdy zaczęła powoli rozumieć.

— To będziesz ty, tak…? Ty będziesz walczył.

Została odepchnięta na bok, gdy Milo położył potężną dłoń na ramieniu chłopca, sprawiając, że ten nieco się przekrzywił.

— Posłuchajcie mnie! — zwrócił się do Najeźdźców. — Ja nie jestem wodzem! Wodzem jest Mau. Wrócił z krainy Locahy. Uwolnił nieżyjących. Bogowie chowali się przed nim w jaskini, ale on ich znalazł i wyjawili mu tajemnicę świata! Poza tym on nie ma duszy!

Psiajucha! — pomyślała Daphne. Jeden z lokajów został wyrzucony z pracy za wypowiedzenie tego słowa, kiedy miała osiem lat, i do rejsu na Słodkiej Judy uważała, że to najgorsze przekleństwo na świecie. Wciąż takie się wydawało.

Psiajucha! Milo jeszcze nigdy nie wypowiedział tylu słów w ciągu jednego dnia! Mogły zostać wypowiedziane przez jego brata, bo były prawdą w przebraniu kłamstw i w tym fakcie było coś takiego, co sprawiło, że odbijały się echem w jej głowie. Najwyraźniej ten sam efekt wywołały w głowach wojowników. Gapili się na Mau ze zdumieniem.

Na ramieniu Daphne też spoczęła ciężka ręka. Usłyszała głos Coksa:

— Panienko? Mam teraz zastrzelić tego małego gnojka, tak?

Odwróciła się i odtrąciła jego rękę. On jednak chwycił ją mocno za przegub.

— Gadaj zdrów, Cox, ale to ja mogłabym cię zastrzelić!

Cox roześmiał się.

— O, widzę, że zasmakowałaś w zabijaniu, panienko? — spytał, przysuwając blisko swoją twarz. — Chociaż ja zawsze uważałem, że otrucie się nie liczy. Bardzo charczał? Zzieleniał? Ale za wybicie dwóch zębów Polegrave’owi, tej podstępnej szui, wielkie brawa… Nie próbował się do ciebie przystawiać, co? Zastrzeliłbym go, gdyby spróbował zrobić coś nieprzyzwoitego. A właściwie, mówiąc szczerze, zastrzeliłem go wczoraj, bo był potwornie upierdliwy, przepraszam za wyrażenie…

Daphne udało się wyrwać rękę.

— Nie dotykaj mnie! Nawet nie próbuj sugerować, że jestem taka jak ty! Nie…

— Stop. — Mau nie krzyczał. Krzyczała za niego jego dzida. Była wycelowana w serce Coksa.

Nikt się nie poruszył i po chwili odezwał się Cox, mówił wolno i ostrożnie:

— Ach, to twój kawaler? Co powie na to kochany tatuś? O rany! I jeszcze nauczyłaś go mówić.

Ludożerczy bliźniak premiera stanął między nimi z uniesionymi rękami i nagle zaczęto potrząsać mnóstwem dzid i maczet.

— Jeszcze nie walka! — zwrócił się do Coksa łamaną angielszczyzną, po czym odwrócił się do Daphne. — Chłopak nie ma duszy? — zapytał w ojczystym języku.

— Wielka fala zabrała mu duszę, ale stworzył sobie nową — odpowiedziała.

— Nieprawda. Żaden człowiek nie może stworzyć sobie duszy!

To go zaniepokoiło, pomyślała Daphne.

— A on to zrobił. Stworzył ją poza sobą. Chodzicie po niej — powiedziała. — I nie uda się wam jej ominąć! Pokrywa całą wyspę, każdy liść i kamyk!

— Mówią, że masz moc, dziewczyno-duchu. — Mężczyzna cofnął się o krok. — Czy to prawda? Jakiego koloru są ptaki na wyspie Locahy?

— Tam nie ma kolorów. Nie ma ptaków. Ryby są srebrne i szybkie jak myśl. — Te słowa po prostu czekały w głowie, już przygotowane. Wielkie nieba, pomyślała, ja to wiem!

— Jak długo można pozostać w krainie Locahy?

— Jak długo spada kropla wody — odpowiedziały usta Daphne, nim usłyszała do końca pytanie.

— A dusza, która tworzy własną duszę… on był w krainie Locahy?

— Tak, i biegł szybciej niż sam Locaha.

Ciemne, świdrujące oczy przez jakiś czas wpatrywały się w nią i poczuła, że pomyślnie przeszła próbę.

— Jesteś bardzo bystra — stwierdził nieśmiało starzec. — Kiedyś chciałbym zjeść twój mózg.

Z jakiegoś powodu podręczniki etykiety, które wciskała jej do czytania babka, nie przewidywały podobnej sytuacji. Oczywiście niepoważni ludzie mawiali do małych dzieci: „Jesteś taki słodki, że mógłbym cię schrupać!”, ale tego typu żarty wydają się mniej śmieszne, kiedy wypowiada je mężczyzna w barwach wojennych, który jest właścicielem więcej niż jednej czaszki. Daphne, skazana na dobre maniery, zdecydowała się na: „To bardzo miłe z pańskiej strony”.

Kiwnął głową i wrócił do swoich pobratymców, którzy obstąpili Coksa.

Podszedł do niej Mau, uśmiechając się.

— Ich kapłan cię polubił — powiedział.

— Tylko za mój mózg, Mau, ale nawet gdyby go zjadł na obiad, miałabym go więcej niż ty! Nie widziałeś, jak Cox jest teraz uzbrojony? To „pieprzniczka”. Miał ją jeden z przyjaciół ojca! Ma sześć komór. Czyli sześć strzałów bez ładowania! A do tego ma jeszcze zwykły pistolet!

— Będę szybki.

— Nie możesz być szybszy od kuli!

— Będę robić uniki — powiedział Mau z irytującym spokojem.

— Słuchaj, czy ty nie rozumiesz? On jest podwójnie uzbrojony, a ty masz tylko dzidę. Prędzej ty nie będziesz miał czym rzucać, niż on nie będzie miał z czego strzelać!

— Tak, ale prędzej jego broń straci swoje bum, niż mój nóż straci swoje ciach — przekonywał Mau.

— Mau, nie chcę, żebyś zginął! — krzyknęła Daphne. Te słowa odbiły się echem od klifów, a ona spąsowiała.

— Więc kto ma zginąć? Milo? Pilu? Kto? Nie. Jeśli ktoś ma umrzeć, to powinienem być ja. Już raz umarłem. Wiem, jak to się robi. Koniecdyskusji!

Rozdział 14

Pojedynek

Za nimi ucichł gwar zgromadzenia. Nad wypełnionymi łodziami wojennymi, nad grupką wodzów Najeźdźców na brzegu, nad ludźmi, którzy zakradli się nad klif i stamtąd podglądali rozwój sytuacji, zapadła cisza. Słońce świeciło zbyt jasno, żeby na nie patrzeć, i już wygotowywało wszystkie kolory z krajobrazu. Świat wstrzymywał oddech.

Miało nie być odliczania ani sygnału. Nie było żadnych zasad. Istniała jednak tradycja. Pojedynek miał się zacząć, kiedy pierwszy z walczących podniesie broń. Dzida i nóż Mau leżały przed nim na piasku. W odległości czterech metrów Cox położył swoją broń, ale dopiero po długiej kłótni.

Teraz była to tylko kwestia obserwowania oczu przeciwnika.

Cox szczerzył zęby w uśmiechu.

Czy nie marzy o tym każdy chłopiec? Żeby stanąć przed wrogiem? Znalazły się tutaj wszystkie razem, pod rozpalonym do białości słońcem — wszystkie kłamstwa, wszystkie lęki, cała zgroza i przerażenie przyniesione przez wielką falę, wszystkie tutaj, w śmiertelnej postaci. Tutaj mógł je pokonać.

I liczyło się tylko jedno:Jeśli nie ośmielisz się pomyśleć, że ci się uda, nie uda ci się.

Oczy szczypały Mau od patrzenia. Oślepiało go ostre światło słońca, przynajmniej jednak w głowie nie słychać już było żadnych głosów…

Prócz…

Dobry dzień na to, by umrzeć, odezwał się Locaha.

Ramię Mau błyskawicznie wystrzeliło do przodu, ciskając garść piasku w oczy Coksa. Nie czekał, tylko chwycił nóż i zaczął biec, słysząc za plecami przekleństwa. Ale nawet kiedy nie ma zasad, nie można oszukiwać. Wziął do ręki tę broń, kiedy odkładał dzidę. Nie musiał mówić, że wybrał piasek. To też była dobra broń.

Nie zatrzymuj się. Nie oglądaj, tylko biegnij.

Planu nie było. Nigdy go nie było. Była tylko nadzieja, ale choć niewielka, wystarczała Mau, i było też coś, o czym powiedziała mu dziewczyna-duch pierwszego dnia, kiedy się spotkali: broń palna nie lubi wody.

Laguna była teraz jego schronieniem i pędził ku niej zygzakiem. Woda była jego światem. Cox był postawnym, ciężkim mężczyzną i woda ciągnęłaby go za ubranie. Tak!

Usłyszał strzał i kula ze śpiewem przeleciała mu obok głowy. Ale on już znalazł się w lagunie i zanurkował, kiedy woda sięgała mu niewiele nad kolana. Będzie musiał wypłynąć, żeby zaczerpnąć powietrza, ale jego przeciwnik chyba nie odważy się wejść za nim do wody?

Zatrzymał się gdzieś pośrodku laguny, gdzie pływały uszkodzone kanu, i skorzystał z tej osłony, żeby nabrać powietrza. Wyjrzał zza kanu i zobaczył Coksa — stał na brzegu i już do niego celował.

Mau dał nura, lecz Cox to przewidział. Może to prawda. Ten człowiek potrafi czytać ludziom w myślach.

Obejrzał się za siebie. Nie mógł się powstrzymać. Mężczyźni spoglądają na przeciwnika, choćby raz…

I tym, co zobaczył Mau, była nadlatująca kula. Wpadła do wody kilkadziesiąt centymetrów przed nim, pozostawiając za sobą bąbelki — i zatrzymała się kilka centymetrów od jego twarzy. Delikatnie wyjął ją z wody, gdy zaczęła opadać, a potem puścił ją i patrzył z zaciekawieniem, jak osuwa się na dno.

Jak to się stało? Kule naprawdę nie lubią wody…

Wynurzył się po haust powietrza i usłyszał następny strzał, kiedy zanurkował z powrotem. Odwrócił się i zobaczył kolejny bąbelkowy sznur zbliżający się do niego. Kula odbiła się od jego ramienia. Odbiła się! Prawie jej nie poczuł!

Popłynął w stronę przerwy w rafie prowadzącej ku głębinom; dzisiaj była na wpół zasłonięta pływającymi wodorostami. Przynajmniej dawała jakieś schronienie. Ale co się działo z tymi kulami? Kula z pewnością nie odbiła się od Ataby. Zrobiła w nim dziurę, pojawiło się dużo krwi.

Musiał znowu się wynurzyć, bo Cox był prawdopodobnie jeszcze bardziej niebezpieczny, kiedy nie widziało się, gdzie jest.

Mau chwycił krawędź rafy i znalazł oparcie dla nóg na korzeniu starego drzewa, które zaklinowało się w wyrwie. Podciągnął się bardzo ostrożnie.

Zobaczył Coksa, jak biegnie, biegnie cyplem starego korala od brzegu do Małej Nacji i nowej przerwy w rafie. Mau słyszał, jak jego buty trzeszczą na rafie, gdy biegł coraz szybciej, a przyglądający mu się Najeźdźcy schodzili mu z drogi.

Mężczyzna podniósł wzrok, wycelował i strzelił dwa razy, cały czas biegnąc po rafie.

Kula przeszła przez ucho Mau. W pierwszej kolejności, gdy wpadł do wody, pomyślał o bólu. W drugiej kolejności też pomyślał o bólu, bo był tak wielki. Woda zaróżowiła się. Sięgnął ręką do ucha i większej jego części nie było. Trzecia myśl: rekiny. I następna myśl, która pojawiła się w jakimś własnym małym świecie, brzmiała: Wystrzelił już pięć razy. Kiedy zużyje wszystkie naboje, będzie musiał naładować broń. Ale na jego miejscu poczekałbym, aż wystrzelę ostatni nabój z dużego pistoletu i wtedy go załaduję, trzymając drugi pistolet w pogotowiu na wypadek, gdyby mały brudas nagle wyskoczył z wody.

To była dziwna, mrożąca krew w żyłach myśl, błąkała się po jego głowie jak biała nić na… potwornym czerwonym tle. Ciągnęła się dalej: On może myśleć jak ty. Ty musisz myśleć jak on.

Ale jeśli będę myślał jak on, on wygra…

I nowa myśl odpowiedziała: Dlaczego? Myśląc jak on, nie stajesz się nim! Myśliwy poznaje zwyczaje świń, ale sam nie zamienia się w szynkę. Zgłębia tajniki pogody, ale nie staje się chmurą. A kiedy atakuje go groźna bestia, przypomina sobie, kto jest myśliwym, a kto zwierzyną! Nurkuj teraz! Już!

Zanurkował. Na zaklinowanym drzewie zatrzymało się mnóstwo wodorostów, które splotły się z liśćmi podczas kolejnych pływów. Skrył się w jego cieniu.

Drzewo stworzyło już własny świat. Pozbawione było wielu gałęzi, lecz zostało skolonizowane przez wodorosty i w ten zielony gąszcz wpływały małe rybki. Najlepsze było jednak to, że gdyby Mau wsunął się między drzewo i skraj przerwy w rafie, mógłby wystawić z wody twarz, niewidzialny w tej gęstwinie.

Zszedł niżej pod powierzchnię; woda wokół niego stawała się różowa. Ile krwi może się mieścić w jednym uchu? Ile? Wystarczy, żeby ściągnąć rekiny.

Rozległ się głuchy odgłos i całe drzewo się zatrzęsło.

— Mam cię teraz, koleżko — powiedział głos Coksa. Brzmiał, jak gdyby był tui nad Mau. — Nie masz gdzie uciec, co? — Drzewo znów się zabujało, gdy mężczyzna kroczył po jego pniu w ciężkich butach. — A ja nie spadnę, nie martw się. Ten kawałek drewna jest dla marynarza szeroki jak Bond Street!

Kolejny głuchy odgłos. Cox podskakiwał, wprawiając drzewo w kołysanie. Przetoczyło się lekko i kula przeleciała obok twarzy Mau, nim zdążył znowu skryć się w cieniu.

— Aha. Widzę, że krwawimy — powiedział Cox. — Świetnie. Poczekam tu sobie tylko, aż zjawią się rekiny. Lubię patrzeć, jak rekin wcina obiad.

Mau przesuwał się pod kłodą, pomagając sobie rękami. Za nim ciągnęła się różowa wstęga.

Padło już sześć strzałów. W schronieniu kępy wodorostów podniósł głowę i usłyszał trzask.

— Wiesz, ci kanibale naprawdę mnie rozczarowali — odezwał się Cox tuż nad jego głową. — Za dużo gadaniny, za dużo zasad, o wiele za dużo ecie pecie. Ecie pecie srecie, cha, cha. Brakuje im ikry, wszystkim. Jeśli chcesz znać moje zdanie, to skonsumowali za dużo misjonarzy. — Rozległ się kolejny trzask. Cox załadowywał broń. Potrzebne mu były do tego dwie ręce, prawda?

Trzask…

Mau sięgnął po nóż, ale przy pasku nic nie znalazł.

…Trzask.

Popłynął więc twarzą do góry wzdłuż dolnej części pnia, z nosem jedynie jakieś ćwierć metra od kory pokrytej maleńkimi krabami.

Tak to się miało skończyć. Najlepiej byłoby wyskoczyć z wody i dać się zastrzelić. To na pewno lepsze od zębów rekina. I wtedy umarłby ostatni, który pamiętał Nację…

Zgłupiałeś do końca, Mau? To był nowy głos. Mówił dalej: Jestem tobą, Mau, jestem tylko tobą. Nie umrzesz. Zwyciężysz, jeśli będziesz uważał!

Trzask…

Bladozielone wodorosty przed nim poruszyły się i dostrzegł coś czarnego. W chwili, kiedy czas się zatrzymał, odsunął wodorosty i zobaczył go, był wbity mocno w pień… pień naznaczony mnóstwem małych nacięć, żeby pokazać, gdzie mężczyźni pomogli innym mężczyznom.

Tamtego dnia był z siebie dumny. Wbił topór alaki tak mocno, żeby następny chłopiec musiał wytężyć wszystkie siły, próbując go wyciągnąć. Następnym chłopcem był on.

Bez namysłu, jakby oglądając siebie z zewnątrz, chwycił rączkę i podniósł nogi, aż oparły się pewnie o spód pnia. Topór siedział mocno.

— Słyszę, jak się tam wijesz — powiedział nad nim głos. — Za chwilę będziesz się wiercił dużo szybciej. Widzę już płetwy. O cholewka, szkoda, że nie wziąłem kanapek.

Trzask…

Topór oddzielił się od pnia. Mau nic nie czuł. W jego głowie znów zagościła szarość. Nie myśl. Rób, co trzeba, jedno po drugim. Topór został uwolniony. Mau trzymał go teraz. Taki był fakt. Innym faktem było to, że Cox miał już naładowaną broń.

Mau, przytrzymując się gałęzi, dotarł do miejsca, gdzie mógł zaczerpnąć powietrza, nie zostając zauważonym. A przynajmniej taką miał nadzieję. Gdy zanurzył głowę, minęła ją kula. Zostało pięć i Cox tracił cierpliwość; znów wystrzelił (zostały cztery naboje, fakt) i Cox znalazł się nad Mau, wypatrując ruchu w plątaninie unoszącej się zieleni. Kula wpadła do wody prosto jak dzida, lecz szybko zgubiła drogę. Trudno się biega w wodzie, pomyślał Mau. Im bardziej się próbuje, tym trudniejsze się to staje. Fakt. Tak samo musi być z kulami. Nowy fakt.

— Trafiłem cię teraz? — zapytał Cox. — Mam nadzieję, że tak, bo są coraz bliżej. Tak naprawdę powiedziałem to tylko z uprzejmości, bo chcę widzieć, jak się wijesz. Chcę tu zostać i zobaczyć, jak rekinom się odbija, a potem wrócę tam i porozmawiam sobie z twoją kobietką.

Płuca Mau zaczęły go palić. Wprawił w chybotanie pień drzewa, a potem zszedł niżej. Nie usłyszał, co krzyknął Cox, ale cztery kule wpadły z pluskiem do wody wysoko nad nim. Zostawiły za sobą ślady z bąbelków i po chwili porwał je prąd.

Sześć strzałów. Został więc tylko pistolet. Nie, Cox musiał go załadować. A to wymagało dwóch rąk. Fakt.

Teraz potrzebne były kolejne fakty, jeden po drugim, wszystkie układające się w jedną całość jak małe szare kostki.

Mau szybko podpłynął ku powierzchni, ciągnąc za sobą topór. Chwycił wolną ręką kikut ułamanej gałęzi, na innej znalazł podparcie dla nóg i z płucami w ogniu pozwolił, żeby cały impet tego wynurzenia i cała siła pozostała w jego ciele przepłynęły do ramienia.

Topór wydostał się spod wody wielkim łukiem, poruszając się w przestrzeni, ale nie w czasie, z kropelkami wody wiszącymi w powietrzu i znaczącymi tor jego ruchu. Przysłonił światło słońca, zapalił gwiazdy, wywołał burze i dziwne zachody słońca na całym świecie (tak przynajmniej twierdził Pilu później, dużo później) — i gdy czas wrócił z podwójną prędkością, topór uderzył Coksa w pierś i mężczyzna upadł do tyłu. Mau widział, jak podnosi pistolet, zanurzając się, a potem na jego twarz wypłynął szeroki uśmiech z krwią w kącikach ust, po czym wciągnęło go w skłębioną wodę.

Rekiny przybyły na obiad.

Mau leżał na kłodzie, dopóki wrzenie nie ucichło. I w jego głowie myśli jak małe białe literki odznaczały się na czerwonym tle bólu w płucach: To był naprawdę dobry topór. Ciekawe, czy go kiedyś odzyskam.

Dźwignął się na kolana i zamrugał, nie do końca pewien, kim jest. A potem spojrzał w dół i zobaczył szary cień.

Będę kroczył twoimi śladami przez jakiś czas, rzekł głos tuż nad jego głową.

Mau stanął na nogi, nie mając w głowie ani jednej myśli, która nie byłaby poobijana, przeszedł do końca kłody i wkroczył na ścieżkę pokruszonej rafy. Powietrze wokół niego wypełniała szarość, a po obu stronach łopotały łagodnie wielkie skrzydła Locahy. Czuł się jak… metal, twardy, ostry, zimny.

Dotarli do pierwszego z wielkich kanu Najeźdźców i Mau wszedł do niego. Ci nieliczni wojownicy, którzy jeszcze nie wskoczyli do wody, padli przerażeni na kolana. Spojrzał im w oczy.

Oni mnie widzą. Oddają mi cześć, powiedział Locaha. Wiara to coś, w co trudno uwierzyć, prawda? Teraz, w tej chwili, tutaj, pod tymi gwiazdami — otrzymujesz dar. Możesz ich zabić dotykiem, słowem, swoim cieniem. Zasłużyłeś sobie. Jak chcesz, żeby umarli?

— Zabierzcie pojmanych na brzeg i zostawcie tam — Mau rozkazał tym, którzy byli najbliżej. — Przekażcie ten rozkaz dalej, a potem odpłyńcie. Jeśli tu zostaniecie, otoczę was swoimi skrzydłami.

I to wszystko? — zdziwił się Locaha.

Myśli układały się w chłodzie, jaki ogarnął umysł Mau, gdy chłopiec odwrócił się i ruszył dalej po rafie.

— Tak — odparł — to wszystko.

Ja bym postąpił inaczej, rzekł głos śmierci.

— A ja nie, Locaho. Nie jestem tobą. Mam wybór.

Mau szedł w ciszy i szarym cieniu.

Ten dzień okazał się dla ciebie całkiem udany, powiedział głos Locahy.

Mau nadal się nie odzywał. Za nimi flota Najeźdźców wszczęła pełen przerażenia tumult. Będzie tylu nowych do wykarmienia, pomyślał Mau. Tyle do zrobienia. Zawsze jest tyle do zrobienia.

Mnie mało co dziwi, rzekł Locaha, a ty się mylisz. W tej sytuacji ja też mam wybór…

Piasek pod stopami Mau poczerniał i z każdej strony otaczała go ciemność. Przed nim jednak rozciągała się ścieżka migoczących gwiazd.

Mau zatrzymał się i westchnął:

— Nie. Tylko nie kolejna pułapka.

Ale to jest droga do Idealnego Świata! — powiedział Locaha. Niewielu widziało ten szlak! Mau odwrócił się.

— Myślę, że jeśli Imo chce idealnego świata, to chce go tutaj, na dole — powiedział. Wciąż widział wokół siebie plażę, była jednak nieostra, jak gdyby za ścianą ciemnej wody.

Temu tutaj daleko do ideału! — stwierdził Locaha.

— Dzisiaj stał się trochę bardziej idealny. I przyjdą kolejne dni.

Naprawdę chcesz wrócić? Drugiej szansy nie będzie… żadnej szansy. Jest tylko to… co się dzieje.

— A to, co się nie dzieje? — zapytał Mau.

To? To też się dzieje, gdzie indziej. Wszystko, co może się stać, musi się stać, i wszystko, co może się stać, musi mieć świat, żeby się w nim stać. Dlatego Imo buduje tyle światów, że nie wystarczy liczb, żeby je zliczyć. Dlatego jego ogień plonie tak czerwono. Żegnaj, Mau. Z niecierpliwością czekam na nasze kolejne spotkanie. Ty wywracasz światy do góry nogami… Och, i jeszcze jedno. Ci inni, o których wspomniałem, którym ukazała się migocząca ścieżka? Wszyscy powiedzieli to samo, co ty. Zrozumieli, że idealny świat jest podróżą, nie miejscem. Ja mogę dokonać tylko jednego wyboru, Mau, ale jestem w tym dobry.

Szarość znikała i usiłowała zabrać ze sobą wspomnienia. Umysł Mau chwytał je, gdy odpływały, a szara zasłona rozstąpiła się i wpuściła światło, które natychmiast wszystko zalało.

Żył i to był fakt. Dziewczyna-duch biegła plażą z wyciągniętymi rękami i to był kolejny fakt. Nogi wydawały mu się dziwne i słabe i ten fakt stawał się z każdą mijającą minutą coraz bardziej realny. Ale kiedy go podtrzymywała, gdy patrzyli, jak wyładowywano tych nieszczęśników, i nie poruszyła się, aż ostatnia łódź wojenna zamieniła się w kropkę na nieskończonym horyzoncie… był to fakt wielki jak Nacja.

Rozdział 15

Świat do góry nogami

Mau obudził się. Jakaś nieznajoma karmiła go kleikiem. Kiedy zobaczyła, że otworzył oczy, wydała cichy okrzyk, ucałowała go w czoło i wybiegła z chaty.

Mau wyciągnął się i wbił wzrok w sufit, a wtedy wszystko wróciło. Niektóre fragmenty były nieco zamazane, ale drzewo, topór i śmierć Coksa były tak wyraźne jak mały gekon, który mu się przyglądał, zwisając do góry nogami z sufitu. Mau odniósł wrażenie, że przyglądał się jednak komuś innemu, komuś kawałek dalej. Innej osobie, a tą osobą był on…

Był ciekaw, czy…

— Nie dzieje się! — Ten wrzask był jak błyskawica w głowie, bo wydobył się z dzioba jakieś piętnaście centymetrów od jego ucha. — Pokaż… — i tutaj papuga wymamrotała coś do siebie, a potem dość niechętnie dodała: — …reformy.

— O, świetnie. Jak się czujesz? — zapytała dziewczyna-duch, wchodząc do chaty.

Mau usiadł sztywno.

— Jesteś cała we krwi!

— Tak. Wiem. Ostatnią dobrą bluzkę diabli wzięli — poskarżyła się Daphne. — Ale teraz jest z nim dużo lepiej. Właściwie to jestem z siebie całkiem dumna. Musiałam mu uciąć nogę pod kolanem! I zamknęłam ranę kubłem gorącej smoły, dokładnie według podręcznika!

— Czy to nie boli? — zapytał Mau, kładąc się znów na macie. Od siedzenia zakręciło mu się w głowie.

— Jak się chwyci za rączkę, to nie. — Spojrzała na jego zdziwioną minę. — Przepraszam, żartowałam. Dzięki Bogu za panią Bulgot; potrafi sprawić, że człowiek prześpi wszystko. Tak czy inaczej, chyba będzie żył, bo trudno by mu było z tą straszną raną. A dziś rano musiałam amputować stopę. Wszystko poszło… cóż, to było straszne. Najeźdźcy paskudnie traktowali pojmanych.

— Odpiłowywałaś im chore części?

— To się nazywa chirurgia, bardzo cię proszę! Nic trudnego, jeśli tylko znajdę kogoś, kto przytrzyma podręcznik otwarty na właściwej stronie.

— Nie! Nie mówię, że to coś złego! — wtrącił szybko Mau. — Tylko że… że akurat ty się tym zajmujesz. Myślałem, że nie znosisz widoku krwi.

— Dlatego staram się ją zatamować. Mogę coś z tym zrobić. No już, pomogę ci wstać. — Objęła go.

— Kim była ta kobieta, która mnie karmiła? Widziałem ją już kiedyś.

— Jej prawdziwe imię, jak twierdzi, brzmi Fi-ha-el… — wyartykułowała Daphne i Mau chwycił się ściany, by się podeprzeć. — Nazywaliśmy ją „Nieznajomą”. A teraz wołamy na nią „Papieroślowa Pani”.

— To ona? Ale wyglądała zupełnie inaczej…

— W jednym z tych kanu był jej mąż. Poszła tam i sama go wyciągnęła. Nie mam zielonego pojęcia, skąd wiedziała, gdzie go szukać. Przysłałam ją, żeby zajęła się tobą, no bo, cóż, to właśnie jemu musiałam amputować nogę.

— Newton był największy! — zaskrzeczała papuga, podskakując.

— I myślałem, że papuga zginęła!

— Wszyscy tak myśleli — odparła Daphne — prócz samej papugi. Pojawiła się wczoraj. Straciła palec i mnóstwo piór, ale jak jej się zagoi skrzydło, wszystko będzie dobrze. Teraz biega za ptakami Praojców. Nie znoszą tego. Postanowiłam, hm, zrobić coś z jej słownictwem.

— Tak myślałem — rzekł Mau. — Co to jest njutan?

— Newton — poprawiła go w roztargnieniu. — Pamiętasz, jak ci opowiadałam o Towarzystwie Królewskim? To jeden z jego pierwszych członków. Był chyba największym naukowcem, jaki kiedykolwiek się urodził, ale kiedy się zestarzał, powiedział, że czuje się jak mały chłopiec, który bawi się kamyczkami na plaży, gdy przed nim rozciąga się bezkresny ocean prawdy.

Mau otworzył szerzej oczy i Daphne ze zdumieniem uzmysłowiła sobie, że już dawno nie wyglądał tak dziecinnie.

— Stał na tej plaży?

— No, nie na tej plaży, naturalnie — sprostowała Daphne. — Możliwe, że nie stał na żadnej plaży. Spodniowcy nazywają to metaforą. Taki rodzaj kłamstwa, który pomaga zrozumieć, co jest prawdą.

— Ach, na tym to ja się znam — powiedział Mau.

— Tak, myślę, że tak. — Daphne uśmiechnęła się. — A teraz wyjdźmy na świeże powietrze.

Wzięła Mau za rękę. Były na niej paskudne zadrapania, których nie pamiętał, czuł, że ciało mu zesztywniało, a w miejscu, gdzie wcześniej było ucho, teraz miał poszarpaną ranę, mogło być jednak dużo gorzej. Pamiętał kulę w wodzie, jak zwalnia i opada mu do ręki. Woda bywa twarda, wystarczy skoczyć z wysoka płasko na brzuch, żeby się o tym przekonać, ale mimo wszystko…

— No, chodź! — zawołała Daphne, ciągnąc go ku światłu.

Zakątek Kobiet był pełen. Ludzie pracowali na polach. Na plaży panował ruch. Nawet w lagunie bawiły się dzieci.

— Jest tyle do zrobienia — westchnął Mau, kręcąc głową.

— Oni już to robią.

Patrzyli w milczeniu. Wkrótce, kiedy zauważą ich inni, znów mieli wrócić do świata, teraz jednak stanowili część tła. Po chwili dziewczyna powiedziała:

— Pamiętam, kiedy tu… nic nie było, tylko chłopak, który mnie nie widział.

I chłopak odparł:

— Pamiętam dziewczynę-ducha.

Po dłuższym milczeniu dziewczyna zapytała:

— Wróciłbyś? Gdybyś mógł?

— Masz na myśli do czasów przed wielką falą?

— Tak. Przed wielką falą.

— Wróciłbym do domu, wszyscy by żyli, a ja stałbym się mężczyzną.

— Wolałbyś być tamtym mężczyzną? Zamieniłbyś się z nim? — zapytała dziewczyna-duch.

— I nie być sobą? Nie dowiedzieć się o globie? Nie poznać ciebie?

— Właśnie!

Mau otworzył usta, żeby odpowiedzieć, i poczuł, jak zatykają je słowa. Musiał odczekać, żeby dostrzec między nimi ścieżkę.

— Jak mogę ci odpowiedzieć? Nie ma słów. Był kiedyś chłopiec o imieniu Mau. Widzę go we wspomnieniach, tak dumnego z siebie, bo miał zostać mężczyzną. Płakał za rodziną i zamienił łzy w gniew. I gdyby mógł, powiedziałby: „Nie stało się!”, wtedy wielka fala by się cofnęła i nigdy by nie nadeszła. Ale jest jeszcze jeden chłopiec, też ma na imię Mau, i w głowie aż kipi mu od nowych pomysłów. Co mówi? Urodził się w wielkiej fali i wie, że świat jest kulą, i poznał dziewczynę-ducha, która żałuje, że do niego strzelała. Nazywał siebie małym niebieskim krabem pustelnikiem, który pędzi po piasku w poszukiwaniu nowej skorupy, teraz jednak patrzy w niebo i wie, że nie znajdzie wystarczająco dużej skorupy — nigdy. Poprosisz go, żeby przestał istnieć? Każda odpowiedź będzie zła. Mogę tylko być tym, kim jestem. Czasem jednak słyszę, jak tamten drugi chłopiec płacze za rodziną.

— Wciąż płacze? — zapytała Daphne, wbijając wzrok w ziemię.

— Codziennie. Ale cichutko. Nie usłyszysz go. Wiesz, muszę ci to powiedzieć. Przemawiał do mnie Locaha. Rozpostarł nade mną swoje wielkie skrzydła na plaży i odpędził Najeźdźców. Nie widziałaś?

— Nie. Najeźdźcy uciekli, jak tylko Cox wpadł do wody. Chcesz powiedzieć, że spotkałeś się ze Śmiercią? Znowu?

— Powiedział, że istnieje więcej światów niż liczb. Nie ma czegoś takiego jak „Nie dzieje się”. Jest „Zdarzyło się gdzie indziej…” — Próbował wyjaśnić, a ona próbowała zrozumieć.

Kiedy skończyły mu się słowa, Daphne powiedziała:

— To znaczy, że istnieje świat, gdzie wielkiej fali nie było? Gdzieś… tam?

— Tak myślę… wydaje mi się, że już go prawie widziałem. Czasem w nocy, kiedy patrzę na brzeg, prawie go widzę. Prawie go słyszę! Jest tam Mau, mężczyzna, który jest mną, i jest mi go żal, bo w jego świecie nie ma dziewczyny-ducha…

Splotła ręce na jego szyi i delikatnie przyciągnęła go ku sobie.

— Ja bym niczego nie zmieniła — rzekła. — Tutaj nie jestem już jakąś tam lalką. Mam cel. Ludzie mnie słuchają. Dokonałam zadziwiających rzeczy. Jak mogłabym wrócić do poprzedniego życia?

— To właśnie powiesz swojemu ojcu? — W jego głosie pojawił się nagle smutek.

— Coś w tym rodzaju, tak, chyba tak.

Mau delikatnie ją obrócił, żeby spojrzała na morze.

— Płynie tutaj statek — powiedział.

Zanim zbiegli do laguny, szkuner rzucił kotwicę tuż za rafą. Gdy spuszczano szalupę, Daphne weszła do wody i dobrnęła jak najdalej, nie bacząc na sukienkę, która unosiła się wokół niej.

Mau patrzył z brzegu, jak szalupa zbliża się do Daphne, wyskakuje z niej mężczyzna, a potem oboje pomagają sobie nawzajem wdrapać się na piaszczysty brzeg, śmiejąc się i płacząc jednocześnie. Tłum się cofnął, żeby zrobić im miejsce, kiedy się obejmowali — Mau tymczasem obserwował dwóch mężczyzn wysiadających z łodzi. Mieli na sobie czerwone mundury i trzymali w rękach skomplikowane kije do strzelania, spoglądając przy tym na Mau, jak gdyby ten w najlepszym wypadku był jakimś utrapieńcem.

— Niech no cię obejrzę — powiedział gubernator, odsuwając się. — Rany, wyglądasz… — Co ci się stało? Na ramieniu masz krew! Mamy na pokładzie lekarza, każę mu…

Daphne spuściła wzrok.

— To tylko plamka — powiedziała, machając ręką. — Poza tym krew nie jest moja. Musiałam komuś odciąć nogę i nie miałam czasu się umyć.

Za nimi z szalupy wyszedł trzeci żołnierz niosący grubą tubę, którą zaczął rozwijać. Spojrzał niepewnie na Mau.

— Co tu się dzieje? — burknął Mau. — Dlaczego są uzbrojeni? Co robi ten człowiek? — Wystąpił do przodu i drogę zagrodziły mu dwa bagnety.

Daphne odwróciła głowę i wyrwała się ojcu.

— Co to jest? — zażądała odpowiedzi. — Nie możecie zabronić mu chodzić po własnej wyspie! Co jest w tej tubie? Flaga, prawda? Przywieźliście flagę! I strzelby!

— Nie wiedzieliśmy, co tu zastaniemy, kochanie — odpowiedział jej zaskoczony ojciec. — Ostatecznie widzimy tam armaty.

— No dobrze, są — wymamrotała Daphne, potykając się o własny gniew. — Ale tylko na pokaz. — Złość znowu w niej rozgorzała. — Czego nie można powiedzieć o waszych strzelbach! Odłóżcie je!

Gubernator skinął na mężczyzn, którzy położyli muszkiety, bardzo ostrożnie, ale i bardzo szybko, na piasku. Na plaży zjawił się właśnie Milo, żeby zobaczyć, co to za zamieszanie, i majaczył groźnie w tle.

— I flaga! — zawołała Daphne.

— Bądź tak dobry, Evans, i potrzymaj ją — powiedział gubernator. — Posłuchaj, kochanie, nie chcemy zrobić krzywdy tym, ehm… — zerknął na Milo — miłym ludziom, ale musimy potwierdzić nasze prawa do Niedzielnych Wysp Matczynych. Uważamy, że są przedłużeniem Poniedziałkowych Wysp Świątecznych…

— Kim są „my”? Ty?

— Cóż, sam król…

— Tej wyspy nie może dostać! — wrzasnęła Daphne. — Nie potrzebuje jej! Nie może jej mieć! Nie skończył jeszcze z Kanadą!

— Złotko, zdaje się, że przejścia związane z twoim pobytem na tej wyspie w jakiś sposób wpłynęły na ciebie… — zaczął gubernator.

Daphne cofnęła się o krok.

— Przejścia? Nie chciałabym być nigdzie indziej! Pomagałam kobietom rodzić! Zabiłam człowieka…

— Tego, któremu amputowałaś nogę? — zapytał zdumiony ojciec.

— Co? Jego? Nie, on ma się dobrze — wyjaśniła Daphne z lekceważącym machnięciem ręki. — Ten, którego zabiłam, był mordercą. I warzyłam piwo. Naprawdę dobre! Ojcze, musisz mnie posłuchać. To bardzo ważne, żebyś to zrozumiał już teraz. Jesteśmy tu na drugim końcu świata, ojcze, naprawdę. Jesteśmy na początku… Jesteśmy… w miejscu, gdzie można udzielić Bogu rozgrzeszenia.

Nie chciała tego powiedzieć. Ojciec stał tam wstrząśnięty. Dodała:

— Przepraszam, ty i babcia krzyczeliście tak głośno tamtego wieczoru, że wszystko słyszałam — a że nie było sensu oszukiwać w takiej chwili, dodała też: — Zwłaszcza że nadstawiałam uszu.

Spojrzał na nią, twarz mu poszarzała.

— Co jest takiego wyjątkowego w tym miejscu?

— Jest tu jaskinia. Są w niej cudowne rzeźby. Jest bardzo stara. Możliwe, że ma ponad sto tysięcy lat.

— Jaskiniowcy — powiedział spokojnie gubernator.

— Wydaje mi się, że na suficie są gwiezdne mapy. Wynaleźli… cóż, praktycznie wszystko. Opłynęli cały świat, kiedy my kuliliśmy się przy ogniskach. Myślę, że mogę to udowodnić. — Daphne wzięła ojca za rękę. — W lampach zostało jeszcze trochę nafty — powiedziała. — Pokażę ci. Wam nie! — dodała, kiedy ruszyli za nimi żołnierze. — Wy zostajecie tutaj. I nikt nie zajmie niczyjego kraju, kiedy nas tu nie będzie, czy to jest jasne?

Mężczyźni spojrzeli na gubernatora, który wzruszył ramionami z roztargnieniem, całkowicie zdominowany przez własną córkę.

— Cokolwiek ona rozkaże — powiedział.

Córka wzięła go za rękę i zaproponowała:

— Chodźmy to obejrzeć.

Zaczęli wspinać się ścieżką, ale byli jeszcze na tyle blisko, żeby usłyszeć, jak Pilu podchodzi do żołnierzy i mówi:

— Macie ochotę na piwo?

— Nie pozwól im go pić, dopóki nie spluną do niego i nie odśpiewają szesnaście razy „Mee, mee, czarny baranie” — zabrzmiał rozkaz z góry, a potem: — I powiedz im, że potrzebujemy nafty do lamp.

* * *

Pierwszą rzeczą, jaką powiedział jej ojciec, kiedy zobaczył bogów, było:

— Boże drogi!

A potem, napatrzywszy się na wszystko z otwartymi ustami, wydusił z siebie:

— Nieprawdopodobne! To powinno się znaleźć w muzeum!

Daphne nie mogła pozwolić, żeby coś takiego uszło mu płazem, powiedziała więc:

— Wiem. I dlatego znajduje się w muzeum.

— Ale kto tu przyjedzie?

— Każdy, kto tylko zechce, papo. To znaczy uczeni z całego świata.

— Tylko że tu daleko od wszystkich ważnych miejsc — zauważył gubernator, przesuwając palcami po kamiennym globie.

— Nie, papo. To jest ważne miejsce. Wszystkie pozostałe są daleko. Tak czy siak, dla Towarzystwa Królewskiego nie będzie to żadna przeszkoda. Przypłyną tu na północ, choćby mieli płynąć wpław w butach z ołowiu!

— Raczej na południe, kochanie — poprawił ją ojciec.

Daphne pchnęła glob. Przetoczył się trochę i kontynenty zatańczyły. Teraz świat był odwrócony do góry nogami.

— To planeta, papo. Północ i południe to tylko różne sposoby patrzenia na nią. Jestem pewna, że tutejsi mieszkańcy nie będą mieć nic przeciwko temu, żeby wykonano kopie dla największych muzeów. Ale nie zabieraj im tego miejsca. Należy do nich.

— Ludzie powiedzieliby raczej, że należy do całego świata.

— Wtedy myśleliby jak złodzieje. Nie mamy do niego żadnych praw. Ale jeśli nie będziemy się zachowywać jak zbóje, tutejsi na pewno okażą się dla nas łaskawi.

— Łaskawi — powtórzył ojciec, obracając to słowo w ustach jak nieznane ciastko.

Daphne zmrużyła oczy.

— Tylko nie sugeruj, papo, że łaska jest czymś, co można znaleźć tylko na naszym końcu świata, dobrze?

— Nie, masz rację. Oczywiście zrobię, co będę mógł. To bardzo ważne miejsce, teraz to wiem.

Pocałowała go.

Kiedy znowu się odezwał, wyglądało, że jest speszony i nie wie, jak się wyrazić.

— A więc… nic ci się tutaj nie stało? Dobrze się odżywiałaś? Miałaś co robić… hm… prócz amputowania nóg?

— Szczerze mówiąc, to była tylko jedna noga. Aha, i jeszcze stopa. Pomagałam odebrać dwoje noworodków… a ściśle mówiąc, za pierwszym razem tylko się przyglądałam i odśpiewałam jedną piosenkę, pani Bulgot uczy mnie stosowania ziół, a ja w zamian za to przeżuwam dla niej wieprzowinę…

— Przeżuwasz… dla niej… wieprzowinę… — powtórzył ojciec jak zahipnotyzowany.

— Bo widzisz, ona nie ma zębów.

— Ach tak, jasne. — Gubernator poruszył się niespokojnie. — Miałaś też jakieś inne… przygody?

— Niech pomyślę… Mau uratował mnie przed utonięciem, on jest teraz wodzem i… a tak, poznałam wodza kanibalów, który wygląda zupełnie jak pan premier!

— Naprawdę? — zdziwił się ojciec. — Chociaż, jak się nad tym zastanowić, nietrudno jest to sobie wyobrazić. A… hm… czy może… czy ktoś… próbował… zrobić ci coś złego?

Wypowiedział te słowa tak ostrożnie, że Daphne o mało się nie roześmiała. Ojcowie! Ale nie mogła mu powiedzieć o chichoczących pokojówkach, kuchennych plotkach, nie wspominając o żartach Cahle. Spędziła sporo czasu w Zakątku Kobiet. No chyba nie wyobrażał sobie, że chodziła z zamkniętymi oczami i zatkanymi uszami?

— Był tu taki jeden. Morderca. Z załogi Judy, o czym z żalem informuję — powiedziała. — Zastrzelił kogoś, a potem mierzył do mnie.

— Wielkie nieba!

— Więc go otrułam. W pewnym sensie. Ale na Nacji nazywają to inaczej… co to jest, jak kat kogoś wiesza?

— Hm… egzekucja? — podsunął gubernator, z trudem nadążając.

— Właśnie. A komuś innemu złamałam nos glinianą miską, bo chciał do mnie strzelić.

— Naprawdę? No cóż, pewnie trucizna działałaby zbyt wolno. — Gubernator starał się nie pogarszać sprawy. Jego twarz w świetle lampy wyglądała upiornie, jakby była z wosku i miała się zaraz zacząć topić.

— Kiedy o tym opowiadam, rzeczywiście mam wrażenie, że tyle się tutaj… — Nie dokończyła.

— Działo? — podsunął ojciec.

I wtedy opowiedziała mu całą resztę — o tym, jak księżyc świeci nad laguną, jak jasne są gwiazdy, o buncie i biednym kapitanie Robertsie, o papudze, czerwonych krabach i pantalonowcach, o ośmiornicach drzewnych i pierwszym oficerze Coksie, a bogowie cały czas im się przyglądali. Przeprowadziła ojca pod setkami białych płyt na ścianach, nie przestając mówić:

— Popatrz, tu jest żyrafa. Wiedzieli o Afryce! Dalej jest słoń, ale może być indyjski. Tu widać wyraźnie lwa. Na jednym z kamieni, który wylądował na plaży, był wyryty koń, a kto by go tutaj sprowadził? Rysunki na tamtych płytach nie pokazują niczego, co bym rozpoznawała, zastanawiam się więc, czy ta część to jakiś alfabet — A jak ananas i tak dalej… Ale na obrzeżach wielu tych płyt widać kropki i linie, więc mogę się zupełnie mylić. I zauważ, jak często wśród tych wyrytych znaków znajduje się dłoń! Jestem przekonana, że służy jako jakaś miara. A tam… — I tak dalej, aż skończyła na: — Jestem też pewna, że mieli teleskop.

— Och, na pewno nie! Czyżby wyryto go gdzieś tutaj?

— No, nie. Ale wielu płyt brakuje. — I opowiedziała mu o synach Jowisza i o wężu wokół Saturna.

Nie zrobiło to na ojcu najwyraźniej większego wrażenia, lecz poklepał ją po dłoni.

— Może niebo było kiedyś bardziej czyste albo ktoś miał wyjątkowo dobry wzrok.

— Ale ja mogę podać porządne naukowe wyjaśnienie!

Ojciec pokręcił głową.

— Choć bardzo cię kocham, muszę stwierdzić, że to tylko domysły. I… niech mi będzie wolno powiedzieć… nadzieja. To nie wystarczy, córeczko.

Ach, te spory, które prowadziliśmy ze sobą, wracając z Towarzystwa, pomyślała Daphne. Będę musiała stoczyć pojedynek. Świetnie!

Wskazała na bogów.

— One lśnią, bo figury są pokryte płytkami szkła — powiedziała. — A te przytwierdzono ołowianymi gwoździami. Jeden z chłopców podpłynął tam i obejrzał wszystko dla mnie. Tutejsi ludzie potrafili wytapiać szkło!

Ojciec, siedząc oparty o chłodny kamień, pokiwał głową.

— Całkiem prawdopodobne. W wielu kulturach wytapia się szkło. Mamy początki hipotezy, ale musisz jeszcze znaleźć wytwórcę obiektywu.

— Papo, to logiczne, że szklarz zauważy wcześniej czy później bąbelek w szkle i zobaczy, jak światło…

Ale ojciec podniósł rękę.

— Nauki nie interesuje, co „jest logiczne” — powiedział. — To, że Ziemia jest plaska, też „jest logiczne”. Wiemy tylko, że Rzymianie interesowali się trochę prymitywnymi soczewkami i że okulary wynaleziono dopiero w trzynastym wieku. Powszechnie przypisuje się ten wynalazek Włochowi Salvino D’Armate…

— Dlaczego zawsze wszystko sprowadza się do… do… półkuli północnej? — zapytała Daphne. — Wywróć świat do góry nogami! — Przyciągnęła ojca do ściany przy kuli i wskazała na jedną z płyt. — Pamiętasz, mówiłam ci, że chętnie pokazują ręce, które coś trzymają? — spytała i podniosła lampę. — Patrz! Czy to nie są według ciebie okulary?

Przyjrzał się krytycznie rysunkowi jak ktoś, kto próbuje podjąć decyzję — ciasto czy tort.

— Możliwe — rzekł — ale może to też być maska, waga albo coś, co ma jakieś tajemnicze przeznaczenie religijne. Z przykrością stwierdzam, że to słaby dowód.

Daphne westchnęła.

— Zaraz, a gdybym tak dowiodła, że znali soczewki, czy wtedy byś przyznał, że potrafiliby zbudować teleskop?

— To byłoby sensowne. Nie przyznam jednak, że to zrobili, tylko że mogli zrobić.

— No to chodź coś obejrzeć.

Tym razem poprowadziła go do niszy w ścianie naprzeciwko bogów, gdzie biała płyta odpadła.

— Jeden z chłopców znalazł je w mule na dnie sadzawki bogów. Szkło jest stłuczone z jednej strony, a drugie jest pęknięte, ale widać, że to były soczewki. Ostrożnie.

Położyła je delikatnie na dłoni ojca.

Zamrugał.

— Okulary w złotej ramce… — Nie wypowiedział tych słów, raczej wydyszał.

— Czy moja teoria teleskopowa została dowiedziona, papo? — zapytała Daphne z satysfakcją. — Wiemy, że okulary doprowadziły do wynalezienia teleskopu.

— Raz na pewno. Albo przynajmniej raz, jak byś pewnie wolała powiedzieć. Dlaczego nie pokazałaś mi ich od razu?

— Chciałam tylko, żebyś przyznał, że stosuję odpowiednio naukowe podejście!

— Nieźle, nieźle! — zgodził się gubernator. — Stworzyłaś naprawdę mocną hipotezę, muszę cię jednak zmartwić: żeby do końca udowodnić tę teorię, musiałabyś znaleźć teleskop.

— To nie fair! — zawołała Daohne.

— Nie, to nauka — odparł ojciec. „Mogli zbudować” nie wystarczy. „Prawdopodobnie zbudowali” też nie! Sprawę załatwia dopiero „Zbudowali”. Ale kiedy to ogłosisz, wiele osób będzie próbowało udowodnić, że nie masz racji. Im gorzej będzie im szło, tym mocniejsza będzie twoja pozycja. I pewnie będą próbowali zasugerować, że przybył tu jakiś podróżnik z Europy i zgubił okulary.

— A także sztuczną szczękę ze złota? — wypaliła Daphne. Opowiedziała ojcu o najcenniejszym skarbie pani Bulgot.

— Bardzo bym chciał ją obejrzeć. Dla niektórych będzie to łatwiejsze do przełknięcia. Nie zrażaj się co do teleskopu. Jest jasne, że w tym miejscu powstała nieznana nam dotąd kultura żeglarzy, bardzo uzdolnionych technicznie. Wielkie nieba, córeczko, większość ludzi byłaby zachwycona, że odkryła coś takiego!

— Nie ja to odkryłam — powiedziała Daphne. — Tylko Mau. Ja tylko patrzyłam mu przez ramię. To on minął sto tysięcy swoich przodków. To miejsce należy do nich, papo. Wybudowali je ich przodkowie. I na globie wyryli symbol fali na tle zachodzącego słońca, który tutejsi mężczyźni od tysięcy lat tatuują sobie na skórze. Widziałam! I wiesz co? Mogę udowodnić, że żaden Europejczyk przede mną nie zajrzał do tej jaskini. — Daphne rozejrzała się z falującą z przejęcia piersią. — Widzisz złoto na figurach bogów, globie i wielkich wrotach?

— Oczywiście, kochanie. Trudno nie zauważyć.

— Właśnie — powiedziała Daphne, podnosząc lampę. — Wciąż tu jest!

* * *

Mau siedział z jedną z map z Judy na kolanach. Oficjalnie zebrała się rada wyspy, a przynajmniej tak by było, gdyby cokolwiek na tej wyspie miało charakter oficjalny. Przyjść mógł każdy, a ponieważ każdy mógł, wielu tego nie zrobiło. Przybyli nowi, którymi trzeba się było zająć i których trzeba było nakarmić; wielu mogło wrócić na swoje wyspy, jeśli wciąż istniały, musieli być jednak sprawni i nakarmieni. To oznaczało więcej pracy dla wszystkich. Niektórzy nie przyszli, bo wypłynęli na połowy; kiedy przychodzi do wyboru między głosowaniem a połowami, zwykle wygrywa okoń.

— Te wszystkie czerwone miejsca należą do angielskich spodniowców?

— Aha — potwierdził Pilu.

— Aż tyle?

— Aha. — I dodał: — Oni nie są tacy straszni. Zazwyczaj chcą tylko, żebyś nosił spodnie i wyznawał ich boga.Nazywa się Bóg.

— Po prostu… Bóg?

— Zgadza się. Ma syna, który jest cieślą, a kiedy się go czci, po śmierci wstępujesz na błyszczącą ścieżkę. Pieśni mają ładne, a czasem dostajesz do zjedzenia wafelek. — Pilu uważnie przyglądał się Mau. — O czym myślisz, Mau?

— Przypłyną inni. Niektórzy z działami — odpowiedział w zamyśleniu.

— Prawda — odparł Pilu. — W jaskini jest dużo żółtego złota. Spodniowcy je lubią, bo się świeci. Są jak dzieci.

— Duże dzieci — przyznał Milu — do tego uzbrojone.

— Jak myślisz, Cahle, co powinniśmy zrobić? — spytał Mau, wciąż wpatrzony w mapy.

Postawna kobieta wzruszyła ramionami.

— Ufam dziewczynie-duchowi. Ojciec takiej dziewczyny musi być dobrym człowiekiem.

— A gdybym tak popłynął kanu do wyspy spodniowców i zatknął swoją flagę w piasku? — odezwał się Tom-ali. — Czy wtedy byłaby nasza?

— Nie — powiedział Mau. — Tylko byś ich rozśmieszył. Flagi to taka łopocząca broń. Jeśli masz flagę, potrzebujesz broni.

— Przecież my też mamy broń.

Mau zamilkł.

— I kiepski proch — zauważył Pilu.

— Myślę… myślę, że jeśli się jest przyssawką w morzu pełnym rekinów, trzeba się trzymać tego największego — rzekł Milo. Jego słowa spotkały się z ogólnym uznaniem; rada wyspy dopiero się uczyła polityki międzynarodowej, była jednak ekspertem od ryb.

Wszyscy patrzyli na Mau, który znów wbijał wzrok w atlas. Wpatrywał się tak długo, że zaczęli się martwić. Odkąd odpłynęli Najeźdźcy, coś się w nim zmieniło. Wszyscy tak mówili. Chodził jak ktoś, kogo stopy ledwie dotykają ziemi, bo tak im kazał; kiedy się z nim rozmawiało, patrzył na ciebie jak człowiek lustrujący horyzont, który widzi tylko on.

— Nie będziemy potężniejsi od Imperium — powiedział — ale możemy być tacy, jakimi oni nie odważą się być. Możemy być słabi. Dziewczyna-duch powiedziała mi o człowieku, który nazywał się Iza-Ak-Njutan. Nie był wojownikiem, nie miał dzidy, lecz w jego głowie obracały się słońce i księżyc i stał na ramionach olbrzymów. Ówczesny król obdarzył go wielkimi honorami, bo znał tajemnice nieba. Mam pomysł. Muszę pomówić z dziewczyną-duchem.

* * *

Powinno istnieć wyrażenie „miesiąc miodowy”, pomyślała Daphne, ale w odniesieniu niedo męża i żony, tylko rodzicai dziecka. Ten trwał dwanaście dni i miała wrażenie, że to ona jest rodzicem, a ojciec dzieckiem. Nigdy go takim nie widziała. Spenetrowali całą wyspę i gubernator w krótkim czasie opanował miejscowy język w stopniu zdumiewającym. Chodził na połowy z Milo i skandalicznie się upił piwem z grupką wyspiarzy — skończyło się na tym, że każdy wiosłował w innym kierunku, śpiewając jedną z jego starych szkolnych piosenek.

Nauczył ich gry w krykieta, rozegrali więc mecz przeciwko żołnierzom i marynarzom ze statku, zastępując kije strzelbami. Sprawy przybrały bardzo ciekawy obrót, kiedy pozwolono wykonać rzut Cahle.

Ojciec Daphne oświadczył, że Cahle jest nie tylko najszybszym serwującym, jakiego w życiu widział, ale ma także niemal australijski talent do zabójczej precyzji. Kiedy pierwszych trzech skamlących żołnierzy zniesiono do laguny, żeby mogli posiedzieć w wodzie, aż ustanie pieczenie, czwarty spojrzał tylko, jak Cahle pędzi w jego stronę, wymachując prawą ręką, i uciekł do lasu, zasłaniając krocze hełmem. Dla dobra dalszej gry zabroniono jej serwowania, a ojciec Daphne wyjaśnił, że kobietom w zasadzie nie powinno się pozwalać grać w krykieta, ponieważ całkowicie go nie rozumieją, Daphne wydawało się jednak, że Cahle rozumie tę grę doskonale i dlatego właśnie stara się jak najszybciej doprowadzić ją do finału, żeby mogła zająć się czymś bardziej interesującym, albowiem jej zdaniem świat oferuje obezwładniającą obfitość czynności o niebo bardziej interesujących niż krykiet.

Drużyna żołnierzy nie wyszła dużo lepiej na tym, że odbijać zaczęli mieszkańcy wyspy płci męskiej. Nie tylko byli „diabelnie dobrzy” przy kiju, ale też wbili sobie do głów, że trzeba trafić w kogoś z przeciwnej drużyny. Ostatecznie ogłoszono remis z powodu obrażeń, z których większość leczono siedzeniem w lagunie.

A poza tym przypłynął nowy statek i gra tak czy inaczej musiała się skończyć.

Mau pierwszy go dojrzał; zawsze pierwszy zauważał to, co przybywa z morza. Tak wielkiego kanu jeszcze nie widział — miał tyle żagli, że można go było pomylić z nadciągającą burzą. Wszyscy wylegli na plażę, gdy rzucił kotwicę za laguną i spuścił szalupę. Tym razem bez żołnierzy. Płynęło w niej czterech mężczyzn w czerni.

— Niech mnie kule biją, toż to Ptaszynka — obwieścił gubernator, podając kij Pilu. — Ciekaw jestem, czego tu chcą… Ahoj, panowie! Potrzebujecie może pomocy?

Szalupa dotknęła piasku i jeden z mężczyzn wyskoczył z niej, szybkim krokiem podszedł do gubernatora i odciągnął go, pomimo łagodnych protestów, na bok.

Rozmowa, którą przeprowadzili, była mało zrozumiała dla Mau, ponieważ mężczyzna w czarnym stroju mówił szeptem, natomiast gubernator zadawał pytania na cały głos, toteż to, co do niego docierało, brzmiało jak szybkie brzęczenie przerywane eksplozjami:

— Mnie…? Co, wszystkich…? A wujek Bernie? Wiem na pewno, że jest w Ameryce…! Mają tam lwy…? Słuchaj no pan, ja naprawdę nie… Tutaj…? No oczywiście nikt nie chce drugiego Ryszarda Lwie Serce, ale chyba nie musimy… — i tak dalej.

Potem ojciec Daphne podniósł rękę, żeby przerwać brzęczenie mężczyzny w czerni, i odwrócił się do Mau. Wyglądał na wstrząśniętego i zdenerwowanym głosem poprosił:

— Czy byłbyś tak dobry i zawołał moją córkę? Podejrzewam, że zszywa teraz kogoś w Zakątku Dam. Hm, jestem pewien, że to jakieś nieporozumienie. Na pewno nie ma się czym przejmować.

Kiedy wrócili, żołnierze gubernatora, którzy od ponad tygodnia chodzili bez mundurów, zdążyli się już wcisnąć w czerwone bluzy i ustawili się dookoła na straży, chociaż w tym momencie nie byli pewni, kogo strzegą, przed czym i jak, nie wspominając o tym, dlaczego, toteż do wydania rozkazów strzegli wszystkich przed wszystkim.

Opuszczono kolejną łódź, która płynęła do laguny z kolejną grupką ludzi. Jedna z pasażerek, siedząca sztywno, jakby kij połknęła, niestety wyglądała znajomo.

Daphne podbiegła do ojca.

— Co się dzieje? — Wbiła gniewne spojrzenie w mężczyzn w czarnych strojach i dodała: — I kim są ci… ludzie?

— Czy to wasza przeurocza córka, Najjaśniejszy Panie? — zapytał jeden z mężczyzn, uchylając przed nią kapelusza.

— Najjaśniejszy Panie? — powtórzyła Daphne. Nie spuszczała gniewnego spojrzenia z mężczyzny w czerni. Nikt nie powinien nazywać nikogo przeuroczym bez dowodu na piśmie.

— Wygląda na to, że jestem, nie owijając w bawełnę, królem — wyjaśnił Najjaśniejszy Pan. — Muszę powiedzieć, że wiadomość ta nie nadeszła w najszczęśliwszym momencie. Ten dżentelmen to pan Black z Londynu.

Daphne przestała go piorunować wzrokiem.

— Ale myślałam, że stu trzydziestu… — zaczęła. Nagle na jej twarzy odmalowało się przerażenie i obejrzała się na zbliżającą się łódź. — Czyżby babcia dokonała czegoś… niemądrego? Może przy użyciu noży i broni palnej?

— Jaśnie Pani? Nic mi o tym nie wiadomo — powiedział Dżentelmen Ostatniej Szansy. — Właśnie tu płynie, Wasza Wysokość. Najpierw oczywiście zawinęliśmy do Port Mercia i zabraliśmy Jego Eminencję księdza biskupa Topleigha. Obawiam się, że arcybiskup Canterbury niezbyt dobrze znosi podróże, przysłał jednak instrukcje dotyczące koronacji.

— Koronacja tutaj? No chyba to może poczekać! — zawołał Jego Wysokość.

Tymczasem Daphne obserwowała postać w odległej łodzi. To nie mogła być prawda. Przebyłaby taki szmat drogi? Po to, żeby móc komenderować królem? Oczywiście, że tak… przyholowałaby statek we własnych zębach! I tym razem Daphne nie ucieknie na drugi koniec świata.

— Ściśle mówiąc, może — odparł pan Black. — Został pan królem w chwili śmierci ostatniego monarchy. W tej samej sekundzie. Tak to się dzieje.

— Naprawdę?

— Tak, Najjaśniejszy Panie — odpowiedział cierpliwie pan Black. — Bóg się tym zajmuje.

— Ach, to dobrze — stwierdził słabym głosem król. — To bardzo rozsądnie z Jego strony.

— I żeby doszło do pełnej ratyfikacji, Wasza Wysokość rozumie, musicie stanąć na angielskiej ziemi, lecz w tych nietypowych okolicznościach — ciągnął dalej pan Black — w tych niepewnych czasach i tak dalej, i tak dalej, pomyśleliśmy, że to utnie wszelkie spory… gdybyśmy na przykład się spóźniali… jeśli korona spocznie pewnie na waszej głowie. Utnie wszelkie bezzasadne spory, choćby z Francuzami, które mogłyby trwać strasznie długo.

— Jak pokazuje przykład wojny stuletniej — wtrącił drugi dżentelmen.

— Słuszna uwaga, panie Amber. W każdym razie, gdy tylko dopłyniemy do kraju, urządzimy drugą koronację… do której teraz oczywiście musimy pilnie doprowadzić. Chorągiewki, wiwaty, pamiątkowe kubki dla dzieci, tego typu rzeczy. A tymczasem Korona uznała, że byłoby dobrym sygnałem, gdyby sprawę od razu odfajkować, że się tak wyrażę… — Kiedy on mówił, dwaj jego koledzy zaczęli z wielką starannością otwierać niewielką skrzynkę, którą zabrali ze sobą na ląd.

— Czyż ja nie jestem Koroną? — zapytał Jego Wysokość.

— Nie, Najjaśniejszy Panie, wy jesteście królem — wyjaśnił cierpliwie pan Black. — Jesteście, tak jak my, jej podlegli.

— Ale chyba mogę wam wydawać rozkazy?

— Z pewnością możecie kierować do nas prośby, Najjaśniejszy Panie, a my postaramy się pomóc. Ale niestety rozkazów nam wydawać nie możecie. Mój Boże, kiepsko byśmy na tym wyszli, gdybyśmy przyjmowali rozkazy od królów. Nieprawdaż, panie Brown?

Jeden z mężczyzn majstrujących przy skrzynce na krótko podniósł wzrok.

— Mielibyśmy znowu Karola I, panie Black.

— To najprawdziwsze słowa, jakie pan kiedykolwiek wypowiedział, panie Brown — stwierdził pan Black. — Mielibyśmy znowu Karola I, a nie sądzę, by któryś z nas chciał znowu widzieć na tronie Karola I, prawda?

— Czemu nie? — zapytała Daphne.

Pan Black odwrócił się ku niej i przez chwilę wyglądał, jak gdyby poddawał ją bardzo szybkiemu badaniu lekarskiemu.

— Bo przez jego arogancję i głupotę Korona o mało nie straciła Anglii. Wasza Królewska Wysokość — dodał na koniec.

O rany, pomyślała Daphne. Teraz naprawdę jestem księżniczką. Psiajucha. I zdaje się, że nie jest to coś, z czego można zrezygnować! Księżniczka! Słyszałeś to, panie Foxlip, gdziekolwiek jesteś? Ha!

— Ale czy to nie Oliver Cromwell kazał go ściąć? — wydusiła z siebie, starając się przybrać królewski ton.

— Naturalnie, pani. Ale Oliver Cromwell nie był problemem. Problemem był Karol I. Oliver Cromwell był rozwiązaniem. Przyznaję, przez jakiś czas później był uciążliwy, ale jego nieprzyjemne rządy sprawiły przynajmniej, że ludzie z radością powitali z powrotem króla. Korona potrafi czekać.

— Karolowi I ścięto głowę — przypomniała Daphne, patrząc, jak nowa łódź wsuwa się na piasek.

— Najwidoczniej to kolejny powód, żeby nie chcieć go z powrotem — odparował pan Black bez zająknięcia. — Nie bylibyśmy w stanie zrozumieć, co mówi.

Z łodzi przy pomocy innych wysiadł pulchny mężczyzna w księżowskich szatach, może z wyjątkiem sarongu, a on z kolei podał rękę, tak, jej babce. Trzymała parasolkę. Parasolkę! Oczywiście nie po to, żeby uchronić się przed deszczem. Służyła jej do poszturchiwania ludzi, Daphne dobrze o tym wiedziała.

— Ach, przybyła Jaśnie Pani — zakomunikował pan Black, w opinii Daphne zupełnie niepotrzebnie. Dodał: — Podczas podróży stanowiła dla nas wspaniałe towarzystwo. Mile morskie po prostu ginęły w oczach. — Uśmieszek na jego twarzy był majstersztykiem.

Babka rozejrzała się po wyspie z taką miną, jak gdyby sprawdzała na meblach kurz, po czym westchnęła.

— Mniemam, że można by było znaleźć jakieś czystsze miejsce — stwierdziła. — Trudno. Ufam, że masz się dobrze, Henryku, i gotów jesteś przyjąć obowiązki, które opatrzność boska szczęśliwie złożyła na twych barkach?

— A więc śmierć tych wszystkich ludzi była niby szczęśliwym zrządzeniem losu? — zapytała ostro Daphne. Oczami wyobraźni ujrzała przodków przewracających się jak kostki domina… wszystkich stu trzydziestu ośmiu.

— Nie można zwracać się do babki tym tonem, Daphne — zauważył ojciec.

— Daphne? Daphne? Jaka „Daphne”? — dziwiła się babka. — Co za absurdalne imię. Zachowuj się poważnie, Ermintrudo. Zatem czy możemy przejść do meritum, zanim ktoś nas tu pożre, na litość boską?

Daphne zarumieniła się ze złości i wstydu.

— Jak śmiesz! Niektórzy tutaj mówią po angielsku!

— Cóż z tego?

Daphne wzięła głęboki wdech, ale gdy otwierała usta, dłoń ojca wylądowała łagodnie na jej ramieniu. Zamknęła je, w środku aż kipiąc ze złości.

— Tak nie można, kochanie — powiedział. — A teraz do rzeczy. — Zostawił ją i uścisnął dłoń biskupowi. — Ach, Charlie, dobrze cię znowu widzieć. A gdzie się podział twój spiczasty kapelusz?

— Zgubiłem go na morzu, przyjacielu. A kiedy wziąłem do ręki pastorał, aż się w nim roiło od cholernych termitów! Przepraszam za ten sarong, ale nie mogłem znaleźć spodni — tłumaczył biskup, ściskając dłoń króla. — Potworne, to, co się stało, oczywiście. Straszny wstrząs dla wszystkich. Nieznane są nam jednak zrządzę… wyroki Wszechmogącego.

— To pewnie była „opatrzność boża” — wtrąciła Daphne.

— Zaiste, zaiste — przytaknął biskup, grzebiąc w torbie.

— Albo cud — ciągnęła dalej Daphne, udaremniając babce próbę wytarmoszenia jej za ucho na jej plaży. Ale babka niezbyt dobrze znosiła czyjś opór, w ogóle go nie znosiła.

— Później porozmawiamy o twoim krnąbrnym zachowaniu, Ermintrudo… — zaczęła i ruszyła do przodu. Lecz nagle drogę zastąpiło jej dwóch dżentelmenów.

— No, jest wreszcie — zakomunikował bardzo głośno biskup i wyprostował się. — Oczywiście nie mamy w zwyczaju wywozić oleju do namaszczania królów, ale moi chłopcy robią olej kokosowy, którym się konserwuje kije do krykieta. Mam nadzieję, że się nada. — Słowa te zwrócone były do pana Blacka, którego obawiał się jeszcze bardziej niż Jaśnie Pani.

— Nada się, Wasza Eminencjo — uspokoił go pan Black. — Panno… Daphne, zechciałabyś zapytać wyspiarzy, czy nie moglibyśmy skorzystać z jednego z tych ceremonialnych kamieni jako tronu?

Daphne spojrzała na rozrzucone kamienie bogów. W minionym tygodniu raczej ich nie zauważano.

— Mau, czy mogą…? — zaczęła.

— Mogą — zgodził się Mau. — Ale powiedz im, że straciły swoją moc.

Według podręczników historii była to najszybsza koronacja od czasów, kiedy Bubrik Saksoński koronował się bardzo spiczastą koroną na wzgórzu podczas burzy, w związku z czym jego panowanie trwało półtorej sekundy.

Tym razem koronowany spoczął na kamieniu. Wręczono mu złote jabłko i złote berło, co spotkało się z aprobatą zebranych wyspiarzy, bo w gruncie rzeczy berło nie jest niczym innym jak tylko świecącą maczugą. Mau zadowalał się swoją dzidą na ryby, ale w głębi serca wyspiarze wiedzieli, że wódz powinien mieć naprawdę wielką maczugę. Później niektórym pozwolono potrzymać berło i doszli do wniosku, że nie nadaje się zbytnio do prawdziwej walki. W każdym razie uznali je za o wiele bardziej interesujące od korony, która tylko połyskiwała w słońcu, ale nie robiła nic pożytecznego. Ale właśnie dla niej po wypowiedzeniu kilku kwestii koronowany, który rządził tyloma miejscami na świecie, że rysownikom map często brakowało czerwonego tuszu, wstał.

W tym momencie mężczyźni w czerni wyjęli mniejsze wersje flagi spodniowców, podnieśli je entuzjastycznie i zakrzyknęli:

— Hura!

— Poproszę o zwrot korony, Wasza Wysokość — rzucił szybko pan Black. — Wydam oczywiście pokwitowanie.

— Och, dużo lepiej to wszystko będzie wyglądać, kiedy nas koronują w należyty sposób w Londynie — rzekła babka. — Doprawdy, tutaj to tylko…

— Zamilcz, kobieto — zażądał król, nie podnosząc głosu.

Przez chwilę Daphne wydawało się, że tylko ona to usłyszała. Babka nie mogła, bo cały czas mówiła. A potem jej uszy doścignęły język i nie mogły uwierzyć własnym oczom.

— Coś ty powiedział?

— No nareszcie, matko — powiedział król. — Ja to ja, nie my. Jestem sobą, nie nami. Jeden tyłek na tronie, jedna głowa w koronie. Ty natomiast jesteś złośliwą jędzą o manierach lisicy i nie przerywaj mi, kiedy mówię! Jak śmiesz obrażać naszych gospodarzy! I nim wypowiesz kolejne słowo, zastanów się: cenisz sobie swoją wyższość nad — jak ich nazywasz — pospólstwem, które ja zawsze uważałem za całkiem przyzwoitych ludzi, kiedy już skorzystają z szansy i się wykąpią. Cóż, jestem, widzisz, królem… królem… i owo przywiązanie do hierarchii, którego się uczepiłaś ze wszystkich sił, nie pozwoli ci teraz się odciąć. Będziesz natomiast do końca naszego pobytu tutaj zachowywać się godnie i z wdzięcznością. Kto wie, może to miejsce przemówi do ciebie, tak jak przemówiło do mnie. A jeśli nawet w tej chwili układasz sobie w głowie jakąś kąśliwą ripostę, to zechciej rozważyć cudowną i nader wskazaną ewentualność powstrzymania się od niej. To rozkaz!

Król, oddychając dość ciężko, skinął głową w stronę przywódcy Dżentelmenów Ostatniej Szansy.

— Nie zrobiłem niczego niestosownego, prawda? — zapytał Dżentelmenów Ostatniej Szansy.

Babka patrzyła tylko przed siebie.

— Oczywiście, Najjaśniejszy Panie. Jesteście ostatecznie królem — wymamrotał pan Black.

— …praszam, panienko — odezwał się ktoś za plecami Daphne. — Czy to panna Ermintruda?

Odwróciła się, żeby sprawdzić kto to. Jedna z łodzi zdążyła wrócić do statku i zabrać kolejnych członków załogi, i teraz Daphne patrzyła na drobnego mężczyznę w bardzo niedopasowanym ubraniu. Najwyraźniej należało do kogoś innego, kto z zadowoleniem się z nim rozstał.

— Cookie?

Mężczyzna promieniał z radości.

— Mówiłem panience, że trumna utrzyma mnie przy życiu!

— Papo, to jest Cookie, który był dla mnie wielkim przyjacielem na Judy. Cookie, to jest mój ojciec. Jest królem.

— Fajnie — powiedział Cookie.

— Trumna? — powtórzył król, znów sprawiając wrażenie skonsternowanego.

— Mówiłam ci o nim, papo. Pamiętasz? Kieszenie? Maszt i całun? Mały nadmuchiwany stół bilardowy?

— Ach, ta trumna! Mój Boże! Jak długo pozostawał pan na morzu, panie Cookie?

— Dwa tygodnie, królu. Po pierwszym tygodniu skończył mi się opał do piecyka, byłem więc zdany na suchary, ciasto miętowe i plankton do czasu, aż wylądowałem na wyspie — opowiadał kucharz.

— Plankton? — zdziwiła się Daphne.

— Cedziłem przez brodę, panienko. Pomyślałem sobie, no cóż, wieloryby się nim żywią, więc czemu miałbym nie spróbować? — Sięgnął do kieszeni i wyciągnął zabrudzoną kartkę. — Zresztą wylądowałem na zabawnej wysepce. Do drzewa przybita była mosiężna tabliczka z nazwą. Spisałem ją, spójrzcie.

Król i jego córka przeczytali, co zapisano rozmazanym ołówkiem: Wyspa Urodzinowa Pani Ethel J. Bundy.

— Ona naprawdę istnieje! — krzyknęła Daphne.

— Świetna robota — pochwalił go król. — Opowie nam pan o tym w szczegółach przy kolacji. A teraz, jeśli nie macie nic przeciwko temu, chciałbym trochę popanować. — Król Henryk IX zatarł ręce. — Dobra, co tu jeszcze… ach tak. Charlie, chcesz zostać arcybiskupem?

Jego Eminencja biskup Topleigh, który znowu zaczął pakować swoją torbę, zamachał szaleńczo rękoma z nagłym wyrazem przerażenia na twarzy.

— Dziękuję, ale nie, Henry!

— Naprawdę? Jesteś pewien?

— Tak, dziękuję ci. Każą mi nosić buty. Tutaj,na wyspach, bardzo mi się podoba!

— Czy to jest wasza ostateczna diecezja? — zapytał król tym powolnym, afektowanym tonem, który przybierają ludzie, kiedy prezentują wyjątkowo kiepski żart słowny.

Nikt się nie zaśmiał. Nawet Daphne, która bardzo ojca kochała, mogła się zdobyć najwyżej na blady uśmiech. A potem jej ojciec zrobił coś, czego nikt, nawet król, nie powinien robić. Próbował tłumaczyć.

— Może nie zauważyliście gry słów? — zapytał nieco urażonym tonem. — Celowo pomyliłem „decyzję” z „diecezją”, czyli obszarem podlegającym arcybiskupowi.

— Formalnie rzecz biorąc, to byłaby prowincja kościelna, panie — rzekł poważnym głosem pan Black. — Diecezje podlegają biskupom.

— Chociaż prowincja, ściśle mówiąc, obejmuje też archidiecezję — mówił w zamyśleniu pan Red. — Dlatego arcybiskup Canterbury jest jednocześnie biskupem Canterbury.

— No proszę, Wasza Wysokość. — Pan Black posłał królowi uradowany uśmieszek. — Z tym małym wyjaśnieniem wasz cudowny kalambur zrobi w kręgach kościelnych furorę.

— Pan się jednak nie zaśmiał, panie Black!

— Owszem, Wasza Wysokość. Zakazuje się nam śmiać z tego, co mówią królowie, w przeciwnym wypadku zrywalibyśmy boki przez cały dzień.

— No, przynajmniej jest jedna rzecz, którą mogę zrobić — powiedział król i podszedł do Mau. — Będę zaszczycony, drogi panie, jeśli zechcesz dołączyć do mojego Imperium. Dodam tylko, że niewiele osób ma luksus wyboru.

— Dziękuję, królu — powiedział Mau — ale my… — Przerwał i odwrócił się do Pilu, szukając u niego wsparcia. — Nie chcemy się przyłączać, Wasza Jasność. Imperium jest zbyt wielkie i zostaniemy przez nie połknięci.

— W takim razie padniecie ofiarą pierwszego człowieka, który tu przypłynie z garstką uzbrojonych ludzi — rzekł król. — To znaczy, nie licząc mnie — dodał szybko.

— Tak, Wasza Mość — odparł Mau. Zauważył, że dziewczyna-duch go obserwuje, i pomyślał: Dobra, to jest ten moment. — Dlatego chcemy się przyłączyć do Towarzystwa Królewskiego.

— Co takiego? — Król odwrócił się do córki, która uśmiechała się szeroko. — Ty ich do tego namówiłaś, córeczko?

— Papo, to jest kolebka nauki — powiedziała szybko Daphne — a ja tylko podsunęłam im pomysł. Sami przemyśleli sprawę. Ich przodkowie byli uczonymi. Widziałeś jaskinię! To się musi udać!

Pilu nerwowo przeskakiwał wzrokiem z króla na jego córkę i wtrącił:

— Kiedy utworzono Towarzystwo Królewskie, król przekazał mu maczugę ogromnością podobną do jego…

— Ogromnością? — zdziwił się król.

— To był Karol II, Jaśnie Panie — szepnął pan Black. — Rzeczywiście powiedział, że Towarzystwo zasługuje na buławę „swoją ogromnością podobną naszej”, i chyba możemy być wdzięczni, że nie powiedział „ogromnieniem”

— …co znaczy, że jego zdaniem członkowie Towarzystwa byli potężni jak królowie, tak więc pokornie, nie, dumnie prosimy, by nas przyjęto — rzekł Pilu, spoglądając na dziewczynę-ducha. — Wszystkich uczonych powitamy jak, hm, braci.

— Zgódź się, papo, zgódź! — prosiła Daphne. — Nauka nie zna granic!

— Nie mogę się wypowiadać w imieniu Towarzystwa… — zaczął król, lecz Daphne była na to przygotowana. Jaki ma sens bycie księżniczką, jeśli nie można przerwać królowi.

— Oczywiście, że możesz, papo. Na ich siedzibie jest napisane Towarzystwo Królewskie, prawda?

— Wasze Towarzystwo, Najjaśniejszy Panie — podpowiedział przymilnym głosem pan Black. — Z siedzibą, oczywiście, w Londynie.

— I podarujemy im złote wrota — zadeklarował Mau.

— Co? — zdumiała się Daphne. Tego się nie spodziewała.

— Nie będą już nigdy zamknięte — powiedział Mau z naciskiem. — Będą naszym darem dla braci, którzy odpłynęli tak daleko, że wrócili.

— Ależ to są tony złota! — powiedział król. — Co najmniej osiem ton, powiedziałbym.

— Doskonale, Najjaśniejszy Panie — wtrącił pan Black. — Zwycięzcy należą się łupy.

— Tylko że nie było wojny — zauważył król. — To zbyt hojny dar. Nie możemy go przyjąć. Są dla nas zbyt szczodrzy.

— Sugerowałem jedynie, Jaśnie Panie, że lud lubi, kiedy królowie przywożą do kraju wartościowe przedmioty — rzekł Dżentelmen Ostatniej Szansy.

— Jak na przykład całe kraje — wtrąciła Daphne, rzucając mu surowe spojrzenie.

— Ale to ma być podarunek, panie Black. Nie ma mowy o łupach wojennych — oświadczył król.

— Doprawdy to bardzo szczęśliwy, choć trochę nietypowy obrót spraw — stwierdził gładko pan Black.

— I wy też nam coś podarujecie — oznajmił Mau. — Kiedy dużo się zabiera, coś trzeba oddać. Pilu?

— Duży teleskop — wyliczał Pilu — i łódź rozmiarowości Słodkiej Judy, i dziesięć beczek solonej wołowiny, i narzędzia wszelkich rozmiarowości. Drewno, metale wszelkiej rodzajowości, książki z obrazkami i słowami o tych obrazkach…

Trwało to jakiś czas i kiedy skończył, Daphne stwierdziła:

— To wciąż bardzo mało, papo, nawet ze statkiem. I pamiętaj, pierwszą rzeczą, o którą poprosili, był teleskop. Jak możesz im odmówić?

Król się uśmiechnął.

— Nie odmówię. Nie będę się też głośno zastanawiał, czy ktoś im pomagał w skompilowaniu tej listy. W każdym razie całkiem mi się podobają „metale wszelkiej rodzajowości”. I oczywiście masz rację. Naukowcy będą tu tłumnie przybywać. A wy możecie zatrzymać swoje wrota, Mau.

— Nie — sprzeciwił się stanowczo Mau. — Były zamknięte zbyt długo, Wasza Królewskość. Nie pozwolę, żeby znowu się zatrzasnęły. Ale jest jeszcze jedna prośba, bardzo prosta. Każdy uczony, który tu przybędzie obejrzeć to, co było kiedyś naszą wiedzą, musi podzielić się z nami wszystkim, co sam wie.

— Wykłady! — zawołała Daphne. — O tak!

— I jeszcze — dodał Mau — zależy nam na doktrynach.

Biskup, który zaczął się już czuć zlekceważony, w tym momencie rozchmurzył się i energicznie wysunął do przodu.

— Jeśli mogę jakoś pomóc… — zaczął głosem pełnym nadziei.

— Żebyśmy czuli się lepiej — wyjaśnił Mau i rzucił Daphne błagalne spojrzenie.

— Święte słowa — powiedział biskup. — Czuję, że…

Daphne westchnęła.

— Przepraszam, Wasza Eminencjo, ale jemu chodzi o doktorów.

— Ach tak — zasmucił się biskup. — Głupiec ze mnie!

— Ale jeśli ksiądz jest dobry w negocjacjach, być może Mau będzie zainteresowany. — Zerknęła na Mau, który zerknął na nią, a potem na Dżentelmenów Ostatniej Szansy, potem na króla, potem na Ptaszynkę, a potem znowu na nią.

Wie, że wyjeżdżam, pomyślała. I to niedługo. Muszę. Jedyne dziecko króla nie może mieszkać na zagubionej na morzu wyspie. Potrafiłby czytać ze mnie jak z książki, gdyby czytał książki. On wie. Widzę to po jego minie.

* * *

O świcie siedem dni po przybiciu do wyspy Ptaszynki kapitan Samson był gotów do ponownego wypłynięcia w morze. W Port Mercia na okręt załadowano już większą część zaopatrzenia na powrotny odcinek podróży, ale żeby zabrać osiem ton złota, trzeba się solidnie napracować, zwłaszcza jeśli nie chce się przy tym zostawić ani odrobiny złotego pyłu.

Teraz okręt czekał za rafą, ledwie widoczny we mgle. Wyglądał jak zabawka, ale z Zakątka Kobiet wszystko było kwestią perspektywy.

Szkuner gubernatora odpłynął poprzedniego dnia, żegnany hałaśliwie przez wyspiarzy, z dużo mniejszymi zapasami narzędzi, nafty, płótna żaglowego i sztućców niż przed wizytą. Najszybszy żaglowiec świata czekał niecierpliwie na kolejny lot.

O tej porze dnia polana była praktycznie wyludniona, z chat dolatywały jednak pojedyncze odgłosy chrapania oraz bulgot z chaty niewiasty o tym samym imieniu. Ogrody milczały, nasłuchiwały. Zresztą Zakątek potrafił słuchać, Daphne była tego pewna. Nakłaniał do słuchania, bo i ona słuchała. Musiał nawet nakłonić do słuchania jej babkę, wczoraj bowiem Daphne widziała, jak siedzi obok pani Bulgot, która ewidentnie była kobietą wielkiej mocy, skoro jej nowa towarzyszka żuła za nią kawałek solonej wołowiny. Jaśnie Pani nie zauważyła, że obserwuje ją wnuczka, co prawdopodobnie wyszło na dobre jednej i drugiej.

Daphne rozejrzała się dookoła.

— Przyszłam się pożegnać — powiedziała. — I podziękować. — Nie wykrzyczała tych słów. Pramatki albo słuchały, albo nie.

Stała i czekała. Nie było odpowiedzi prócz milczenia warzyw oraz, w oddali, pantalonowca zwracającego resztki kolacji.

— W każdym razie dziękuję — powtórzyła i odwróciła się.

Czy istniały naprawdę? — pomyślała. Tutaj tak szybko gasną wspomnienia. Zdaje się, że są zwiewane do morza. Będę jednak pamiętać. I w jej głowie zabrzmiał cichnący głos „To dobrze!”, a może tylko sobie to wyobraziła. Życie staje się naprawdę skomplikowane, kiedy się za dużo myśli.

* * *

Król poprosił cieślę z Ptaszynki, żeby pomógł — w czasie tych kilku dni, kiedy przebywał na wyspie — przy nowej budowli rozpoczętej przez cieślę z jego szkunera i wkrótce, ponieważ ludzie czują się nieswojo, oglądając króla przy pracy z zakasanymi rękawami, obydwie załogi zakasały też swoje. Pozostałości Judy zamieniły się w jeszcze jedną długą chatę i wielką stertę przydatnych rzeczy. Z samą „słodką Judy” na czele. Była nieoczekiwanym znaleziskiem.

Dziób statku podczas lądowania dostał się między dwa potężne figowce i figura zaklinowała się tam, niewidoczna i nieuszkodzona, gdy statek runął na ziemię.

Para marynarzy przybiła rzeźbę nad wejściem przy aprobacie wszystkich prócz króla, który zastanawiał się na głos, czy jej obnażona pierś nie będzie czymś niestosownym. Nie rozumiał, dlaczego wszyscy wybuchnęli śmiechem, ale był zadowolony, że tak się stało. Zrehabilitował się za „diecezję”.

Teraz Daphne spojrzała na nią po raz ostatni. Na drewnianych wargach błąkał się uśmiech i ktoś zawiesił jej na szyi girlandę z kwiatów.

Daphne dygnęła przed nią, bo jeśli jakaś nieożywiona rzecz zasłużyła sobie na szacunek, to była nią Judy. Daphne nauczono się kłaniać wiele lat temu i choć na wyspie umiejętność ta była przydatna jeszcze mniej niż jazda na lodzie, ten jeden raz dygnięcie było dokładnie tym, co należało zrobić.

* * *

Na skraju laguny czekała łódź. Czekała od jakiegoś czasu. Tłum rozszedł się, bo gdy długo macha się czemuś, co wcale się nie kwapi do odpłynięcia, wkrada się nuda. W każdym razie Cahle taktownie (i zarazem niezbyt taktownie) nakłoniła ludzi, żeby wrócili na pola. Wiedziała kiedy ktoś potrzebuje przestrzeni. Poza tym Daphne pożegnała się już ze wszystkimi zeszłego wieczoru podczas wielkiej uczty — król był tam jedynym spodniowcem, któremu wytatuowano falę zachodu słońca, i wszyscy śmiali się i płakali. Dżentelmeni Ostatniej Szansy zaledwie kilka godzin temu przenieśli króla na statek, ponieważ był on, jak się wyrazili, „nieco zmęczony”, co jest zaszyfrowaną wiadomością o treści „za dużo piwa”.

Teraz, prócz psa wygrzewającego się na słońcu, wydawało się, że Daphne ma całą okolicę dla siebie, chociaż założyłaby się o wszystko, że z pól obserwują ją setki oczu.

Spojrzała w stronę plaży. Ujrzała czekającą łódź i Mau, który stał z dzidą tam, gdzie zwykle. Kiedy podeszła do niego, podniósł wzrok ze słabym półuśmieszkiem, który pojawiał się na jego twarzy zawsze, gdy nie był czegoś pewien.

— Wszyscy już są na pokładzie — poinformował.

— Ja tu wrócę — obiecała Daphne.

Mau szpicem dzidy rysował w piasku esy-floresy.

— Tak, wiem — powiedział.

— Ale ja mówię poważnie.

— Tak, wiem.

— Coś mi się zdaje, że mi nie wierzysz.

— Ja wierzę. Ale ty chyba nie.

Daphne wbiła wzrok w piasek.

— Tak, wiem — przyznała cicho. — Ojciec zamierza wysłać babkę, żeby była naszym ambasadorem w Stanach Połączonych teraz, kiedy już czuje się lepiej. Wymyśliła sobie, że będzie mogła się panoszyć wśród tych wszystkich przemądrzałych bostończyków, ale udaje niezadowoloną. A właściwie będzie się tam panioszyć, co prawdopodobnie jest jeszcze gorsze. A on nie ma nikogo, no może prócz mnóstwa dworzan, członków rządu i poddanych Imperium, rzecz jasna, ale oni nie znają jego jako jego, rozumiesz, znają go tylko jako twarz pod koroną. Och, to wszystko jest takie straszne. Ale ojciec mnie potrzebuje.

— Na pewno — zgodził się Mau.

Daphne rzuciła mu gniewne spojrzenie. Głupio było myśleć w ten sposób, ale wolałaby, żeby się z nią nie zgadzał… może nie nie zgadzał, raczej zaprotestował… no… nie zaprotestował, właściwie to… żeby był zawiedziony. Trudno się rozmawia z kimś, kto wszystko rozumie, dała więc za wygraną i dopiero wtedy zauważyła coś na jego ramieniu.

— Co ci się stało? — zapytała. — Jak to okropnie wygląda!

— To tylko siniak. Po wczorajszej uczcie ja też zrobiłem sobie tatuaż. Popatrz.

Spojrzała. Na jego lewym przegubie widniał mały niebieski krab pustelnik.

— Bardzo ładne!

— Milo mi wytatuował. I na ramieniu… — Obrócił się, żeby jej zademonstrować.

— Fala zachodzącego słońca — powiedziała Daphne. — Och, tak się cieszę, że postanowiłeś to zrobić w…

— Przyjrzyj się, dziewczyno-duchu — powiedział z uśmiechem Mau.

— Co? Hm… Och, fala idzie w złą stronę.

— W dobrą. To fala wschodu słońca, a my jesteśmy jej dziećmi i już nigdy nie pogrążymy się w ciemności. Złożyłem śluby. Mamy nowy świat. Potrzebuje nowych ludzi. I masz rację. Twój ojciec jest dobrym człowiekiem., ale potrzebuje ciebie bardziej niż… ta wyspa.

— No cóż, chyba…

— Potrzebuje twojej siły — ciągnął Mau. — Obserwowałem was razem. Nadajesz kształt jego światu. A on nada kształt twojej biednej nacji. Musisz wejść z nim na ten statek. Musisz być przy nim. W głębi ducha wiesz o tym. Będziesz miała swój cel. Ludzie będą słuchać. — Wstał i wziął ją za rękę. — Powiedziałem ci, że Imo stworzył wiele światów. Powiedziałem ci, że czasem wydaje mi się, że mogę zajrzeć na chwilę do świata, którego nie nawiedziła wielka fala. No więc teraz wejdziesz na pokład tego statku albo… nie. Cokolwiek zdecydujesz, twój wybór będzie oznaczał, że powstaną dwa nowe światy. I może czasami, na granicy snu, ujrzymy cień tego drugiego świata. Nie będzie smutnych wspomnień…

— Tak, ale…

— Ani słowa więcej. Znamy je wszystkie, wszystkie słowa, które nie powinny zostać wypowiedziane. Ale dzięki tobie mój świat stał się doskonalszy.

Daphne gorączkowo szukała w głowie jakiejś odpowiedzi i wymyśliła tylko:

— Bandaż na nodze pani Whi-ara powinien jutro zostać zdjęty. Hm, Wciąż mi się nie podoba ręka Caahy; według lekarza z Ptaszynki goi się prawidłowo, ale chyba warto obudzić panią Bulgot, żeby ją obejrzała. O, i nie daj jej się nabrać: nie może pogryźć mięsa tymi złotymi zębami, więc ktoś musi to dla niej zrobić i… chyba nie idzie mi zbyt dobrze, prawda?…

Mau roześmiał się.

— Jak możesz tak mówić? — Pocałował ją w policzek, nieco nieporadnie, i dodał: — I teraz oboje odejdziemy, bez żalu, a kiedy się znowu spotkamy, będzie to spotkanie starych przyjaciół.

Daphne kiwnęła głową i wydmuchała nos w ostatnią czystą chusteczkę. I statek odpłynął. I Mau wybrał się na ryby. Był winny jedną Nawiemu.

Dzisiaj

Sejsmograf tykał do siebie cichutko w kącie pracowni. Starzec przerwał, żeby spojrzeć na wodnosamolot lądujący w lagunie.

— Ach, to pewnie młody Jason, który przyleciał popracować w obserwatorium. — Westchnął. — Na pewno robią tam wspaniałe rzeczy, ale tak między nami, nigdy nie zachwycałem się radioteleskopem, do którego nie można zajrzeć. Przepraszam, na czym to stanęliśmy? — zapytał.

Chłopak i dziewczyna wpatrywali się w niego.

— Mówiłeś, że statek odpłynął? — podpowiedział chłopiec.

— Ach tak. Właśnie. Statek odpłynął. Jak to ze statkami.

— I? — zapytał chłopiec.

— I to wszystko. Statek odpłynął.

— I nie było ślubu ani nic takiego? — zdziwiła się dziewczyna. Wyglądała na naprawdę wstrząśniętą.

— O nie — powiedział starzec. — Ślubu nie było. Co do „nic takiego” nie jestem pewien. Może parę pocałunków…

— Ale tak się nie kończy opowieści — zaprotestował chłopiec. — Wybrał się na ryby!

— Kiedy właśnie takie zakończenia zdarzają się w prawdziwym życiu — odparł starzec — i czyż nie jest to historia o tym, co prawdziwe? Chociaż zawsze podejrzewałem, że Mau wybrał się na ryby, żeby ludzie nie zobaczyli jego łez. Musiał się czuć bardzo samotny. „Jeśli chcecie złożyć ofiarę — powiedział później — złóżcie ją ze swojego czasu na ołtarzu wspólnego dobra. A rybę zjedzcie albo oddajcie głodnemu”.

Starzec spojrzał na smętne miny swoich słuchaczy, odkaszlnął cicho i dodał:

— Statek jednak wrócił.

— Z dziewczyną-duchem, prawda? — zapytała dziewczyna.

— O tak — odparł starzec. — Jakiś rok później.

— Ach, wiedziałam! — zawołała triumfalnie.

— I z teleskopem? — zapytał chłopiec.

— Oczywiście! Szesnastocalowy teleskop newtonowski był jedną z pierwszych rzeczy, które wyładowano! Tej nocy wszyscy do niego zajrzeli! — relacjonował starzec. — Przywieziono też wszystkie rzeczy z listy oraz sześciu członków Towarzystwa Królewskiego, tak jak obiecano. — Starzec uśmiechnął się szeroko. — Oczywiście od tamtej pory gościliśmy wielu uczonych. Ojciec mi mówił, że na tym krześle siedział sam Einstein i grał na skrzypcach. Interesującą ciekawostką jest to, że ojciec akompaniował mu na bębnie i efekt uznano za… niezwykły. Ja sam miałem zaszczyt akompaniować sir Patrickowi Moore’owi i profesorowi Richardowi Feynmanowi, kiedy przybyli tu razem. Ksylofon, bongo i bęben. Cudowne! Bardzo muzykalne bestie z tych naukowców. I z wielką dumą uścisnąłem dłoń profesorowi Carlowi Saganowi, kiedy przybył tu z ludźmi z telewizji elektrycznej. Pamiętacie, co oszklanych paciorkach na sklepieniu jaskini myślała dziewczyna-duch? Że to gwiezdna mapa, ale nie potrafiła jej odczytać? Profesor pokazał światu, że te paciorki rzeczywiście przedstawiają gwiazdy, ale w układzie sprzed trzydziestu jeden tysięcy lat, co zostało potwierdzone przez coś, co nazywa się datowaniem metodą rozszczepienia uranu. Badaniu poddano szkło, z którego zrobiono nasze małe gwiazdy. Cały czas dowiadujemy się czegoś nowego. Nie pamiętam, ilu przybyło tutaj astronautów. Co ciekawe, chociaż kilku z nich poleciało na Księżyc, żaden z nich nie spotkał owej kobiety, która tam mieszka.

— No tak, ale czy dziewczyna-duch jeszcze tu wróciła? — dziewczyna zażądała odpowiedzi stanowczym tonem.

— Właściwie już nie, ale jej syn i wnuczka owszem.

— W takim razie to jednak smutna historia — stwierdziła.

— No, nie wiem — odpowiedział starzec. — Słyszałem, że wyszła za bardzo sympatycznego kawalera z Holandii. Chyba księcia. I na pewno wiecie, że została królową.

— Tak, ale mimo wszystko to nie powinno się tak skończyć — upierała się dziewczyna.

— No cóż, wróciła dla dobra swojej ojczyzny, a Mauzostał dla dobra swojej. Nie postąpili słusznie?

Dziewczyna zastanowiła się i powiedziała:

— Wydaje mi się, że oboje bardziej myśleli o swoich rodakach niż o sobie nawzajem.

— A ty, młody człowieku?

Chłopak spojrzał na swoje stopy.

— Sądzę, że oboje bardziej myśleli o swoich rodakach niż o sobie samych.

— Dobre odpowiedzi. I myślę, że byli szczęśliwi, na swój sposób.

— A jednak mieli do siebie feblika — powiedziała dziewczyna, nie poddając się.

— Co za cudownie archaiczne wyrażenie! No, tak, kiedy zmarła… zresztą niedługo po śmierci Mau… spodniowcy nie byli specjalnie zachwyceni, bo chcieli ją pochować w kamiennej trumnie w jednym ze swoich Domów Bożych, ale ona miała po swojej stronie Dżentelmenów Ostatniej Szansy. Sprowadzili ją tutaj parowcem pełnym lodu, owinięto ją w papierośl, obciążono kamieniami i puszczono w mroczną toń,gdzie zaledwie dwa miesiące wcześniej łagodnie zesłaliśmy Mau. A potem, jak mi napisała moja prababka, wszyscy płakali i nie mogli przestać… tak zresztą, widzę, jak wy teraz.

— Coś mi wpadło do oka — wyjaśnił chłopiec.

Starzec uśmiechnął się, wyciągnął z kieszeni złożony liść papierośli i podał dziewczynie, mówiąc:

— Masz, wydmuchaj nos.

— A potem widziano dwa delfiny pływające w lagunie — oznajmiła stanowczo dziewczyna. Wydmuchała nos i oddała liść.

— Nie przypominam sobie, żebym słyszał o czymś takim — stwierdził starzec, chwytając za najmniej wilgotny (jak się zdawało) rożek.

— Ale tak musiało być — upierała się dziewczyna. — To jedyne słuszne zakończenie. Pływały w lagunie, ale ludzie byli za bardzo zapłakani, żeby to zauważyć.

— Tak, możliwe, że tak właśnie było — odparł taktownie starzec. — A teraz pora chyba na część oficjalną.

Wyprowadził ich ze swojej pracowni na szeroką drewnianą werandę. Rozciągał się z niej jeden z najpiękniejszych widoków na wyspie. Nad jednym końcem werandy zwisał leśny baldachim spływających kaskadą liści i kwiatów, a z drugiego końca roztaczał się zapierający dech w piersiach widok na lagunę. Po tej samej stronie wznosiła się też mała budka.

— I odkąd zainstalowano tutaj pierwszy teleskop, organizujemy pewien pokaz dla młodych ludzi, kiedy osiągną odpowiedni wiek — powiedział starzec. — Ha! Wy pewnie do tej pory widzieliście już wszystkie czasze i radioteleskopy na górze, co? Wyrastają jak grzyby po deszczu, prawda? Ale może wam się wydaje, że widzieliście już wszystko? A czy zauważyliście, że ludzie ostatnio przestali patrzeć? Teraz wszystko sprowadza się do fotografii i elektrycznego Internetu. Możecie mnie nazwać staroświeckim, ale to nie jest astronomia, to tylko komputery! — Zatrzymał się przy budce. — No więc zamierzam wam pokazać coś, czego jeszcze nie widzieliście. To tak naprawdę mała sztuczka i kiedy o tym pomyślicie, parskniecie „phi!” albo krzykniecie coś innego, ale ja akurat uważam, że jest to całkiem, jak to wy mówicie, „odlotowe”. Otworzył kluczem drzwi budki, które przesunęły się na małych szynach, ukazując teleskop, znacznie mniejszy od tych wielkich białych czasz na górze.

— To wszystko? — zapytała dziewczyna. — Jest bardzo mały.

— Tylko objętościowo, ale nie historycznie — odpowiedział z wyrzutem starzec, zerkając na zegarek, po czym przesunął teleskop z precyzją kogoś, kto robił to już tysiąc razy. — Ach, udało się od razu — ucieszył się, zaglądając w obiektyw.

— Jeszcze długo nie będzie ciemno — powiedział chłopiec.

— Kosmosu to nie obchodzi — odparł starzec, cofając się. — No już. Niech jedno z was podejdzie.

— Ale niebo jest jeszcze niebieskie! — zawołała dziewczyna.

— Och, w takim razie nie patrz, mądralo — rzekł wesoło starzec. — No co,boisz się?

Spojrzała i wydała stłumiony okrzyk.

— W dziennym świetle!

Odeszła od teleskopu. Chłopiec spojrzał przez okular i szybko się cofnął, żeby popatrzeć na czyste niebieskie niebo.

— Tak, mnie też za pierwszym razem zatkało — powiedział starzec z satysfakcją. — Planeta Jowisz w dziennym świetle. Widzieliście pasy chmur i trzech jego synów, których oczywiście teraz nazywamy księżycami. W tym momencie tuż za planetą widać Kallisto. I to był szok, prawda? Chwila zwątpienia? Świat wywrócił się do góry nogami?

— Było też trochę strasznie — przyznał chłopiec.

— Och, na pewno. A teraz wiecie, że kosmos to nie tylko pokaz świateł. Za dnia też działa! — Mężczyzna zacisnął swe pomarszczone dłonie: — Żyjcie dla takich chwil! One trzymają nas przy życiu! Nie ma lepszego lekarstwa niż przekonanie się, że nie mamy racji! Co ci włożyła do rączki mama, kiedy się urodziłeś, młody człowieku?

— Hm… drewniany teleskop, proszę pana. Żebym chciał widzieć dalej — odpowiedział chłopiec. Był lekko wstrząśnięty; po policzkach starca spływały łzy, chociaż się uśmiechał.

— Dobrze, dobrze. A tobie, młoda damo?

— Niebieskiego kraba pustelnika, proszę pana. Żebym nie szukała żadnej skorupy.

— To bardzo ważna życiowa zasada. Musicie ciągle zadawać pytania.

— Wiem, proszę pana. Dlaczego pan płacze?

Starzec otworzył usta, ale zawahał się.

— Ach, dobre pytanie! Muszę odpowiedzieć, co? — Wyprostował się. — Bo spodobał się wam mój błękitny Jowisz. Bo wciąż tu jesteśmy. Bo zaszliśmy tak daleko i wciąż mamy tyle do przejścia. Bo istnieją gwiazdy i niebieskie kraby pustelniki. Bo wy tu jesteście, silni i mądrzy. Bo cieszę się chwilą. Tego typu rzeczy. Pozwolicie, że usiądę?

Podszedł do starego fotela z trzciny i szybko podskoczył, kiedy już chciał w nim usiąść.

— No i co, Helene — upomniał kogoś. — Wiesz, że nie powinno cię tu być. Mógłbym mieć kłopoty, gdybym usiadł na chronionym gatunku, koleżanko! — Położył dużą ośmiornicę drzewną na podłodze i poklepał się po kieszeniach. — Zdaje się, że mam tu gdzieś suszoną krewetkę dla grzecznej dziewczynki… o, jest. — Podniósł krewetkę i poprosił: — Policz do… pięciu.

Pomarszczona szara ręka podniosła gładki kamyk przy fotelu i pięć razy zastukała nim o deski. Spojrzała na niego para bardzo dużych smętnych oczu.

— Grzeczna dziewczynka! Umie liczyć do piętnastu, wiecie? — oświadczył dumnie starzec, siadając szybko w zwolnionym fotelu. — Helene ostatnio bywała niegrzeczna. W zeszłym miesiącu capnęła za nogę tego sympatycznego profesora Dawkinsa… musieliśmy ją zwabić wiadrem krabów. Na szczęście potraktował całą sprawę bardzo pobłażliwie. Karol Darwin, jak można się spodziewać, spędził wiele godzin w niższym lesie, kiedy tu przybył, i jako pierwszy zauważył, że te ośmiornice używają prymitywnych narzędzi. Zafascynowały go.

Rozsiadł się wygodniej w fotelu, natomiast Helene zwinęła się pod nim z nadzieją (tam gdzie jest jedna suszona krewetka, może być ich więcej — może nawet piętnaście).

— Wierzy pan w Imo? — zapytał chłopiec.

— Ach, typowe pytanie. W końcu do niego dochodzimy. Wiesz, co powiedział Mau? Ze Imo dał nam mądrość, byśmy doszli do tego, że On nie istnieje.

— Tak, proszę pana, wszyscy tak mówią, ale to niewiele pomaga.

Starzec zapatrzył się w morze. Na tych szerokościach zmierzch nigdy nie trwał zbyt długo i pierwsze gwiazdy już zaczęły migotać.

Odchrząknął.

— Wiecie… Pilu, mam na myśli tego pierwszego, był moim prapraprapradziadkiem, w prostej linii. Jako pierwszy nauczył się czytać i pisać, ale pewnie o tym wiecie. Było mądrym posunięciem ze strony Towarzystwa, żeby na tamtej pierwszej łodzi przysłać nauczyciela. Mau nie miał dzieci, chociaż to zależy od tego, jak zdefiniujemy pojęcia rodzica i dziecka. Powiedział kiedyś: „Przekląłem Imo, bo ptakom i zwierzętom dał umiejętność przeczuwania wielkich fal, a nie dał jej rozumnym istotom, takim jak my. Ale zdałem sobie sprawę z tego, że jednak dał. Dał nam rozum. Od nas zależy, jak go użyjemy!” Myślę o tym za każdym razem, kiedy pika sejsmograf. Ale chyba nie odpowiadam na twoje pytanie…? Fotel zaskrzypiał.

— Wszystko, co wiem, każe mi wierzyć, że Imo można znaleźć w porządku, który, co zadziwiające, tkwi we wszystkim, także w sposobie, w jaki wszechświat otwiera się na nasze badania. Kiedy widzę błyszczącą ścieżkę nad laguną w taki wieczór jak dzisiaj, na koniec udanego dnia, wtedy wierzę.

— W Imo? — zapytała dziewczyna.

Wywołała na jego twarzy uśmiech.

— Może. Po prostu wierzę. No wiesz, ogólnie. To też działa. Religia nie jest nauką ścisłą. Czasem też, rzecz jasna, nie jest nią nauka. — Starzec zatarł dłonie. — Które z was jest starsze?

— Ja — powiedziała dziewczyna.

— Ha, raptem o sześć minut — dodał chłopiec.

— W takim razie dziś wieczorem strzeżesz Nacji po raz pierwszy. Masz dzidę? To dobrze. Wiesz, gdzie stawał Mau? To dobrze. Czasem wybuchają spory na ten temat. Będę na ciebie od czasu do czasu rzucał okiem i jeśli się nie mylę, twój ojciec też zamierza czuwać. Ojcowie pilnują córek, kiedy te stoją na straży. Już tak mają… Udawaj, że go nie widzisz.

— Eee… — zaczęła dziewczyna, ale przerwała, sprawiając wrażenie zawstydzonej.

— Tak? — zapytał starzec.

— Czy to prawda, że w środku nocy pojawia się duch Mau i staje obok? — Wypowiedziała to pytanie szybko, jak gdyby się go wstydziła i chciała już mieć je za sobą.

Starzec uśmiechnął się i poklepał ją po ramieniu.

— Powiesz mi rano.

Patrzył, jak odchodzą, i odczekał, aż dziewczyna zajmie swoją pozycję na plaży z tym straszliwie przejętym wyrazem twarzy, jaki często zauważał u młodych ludzi w tych okolicznościach. Jakże ważni wydają się wtedy sobie samym. Na szczycie góry zadudniły czasze radioteleskopów, gdy obserwatorium budziło się na noc do życia.

Najwięksi uczeni z całego świata nauczali tu od pokoleń, pomyślał starzec, przygotowując sobie filiżankę herbaty, a nasze dzieci wciąż pytają: Czy istnieją duchy? Co za stworzenie, ten człowiek…

Wyszedł na werandę, mieszając herbatę. Na niebie mieniła się błyszcząca ścieżka. W lagunie w ostatnich promieniach słońca z wody wyskoczył delfin, radując się tą chwilą, i krople utworzyły jeszcze jedną błyszczącą ścieżkę.

Starzec uśmiechnął się. Wierzył.

OD AUTORA

Wielka karta „Wyjdź z więzienia” do wszechświatów równoległych:

Może się wydawać, że akcja tej książki rozgrywa się na Oceanie Spokojnym. Nic bardziej mylnego!!! W rzeczywistości rozgrywa się we wszechświecie równoległym — zjawisko to znane jest jedynie zaawansowanym fizykom i każdemu, kto obejrzał kiedyś odcinek jakiegoś serialu science fiction. Działy się inne rzeczy, niektórzy żyli w innym okresie, pewne fragmenty historii zostały zmienione, pewne rzeczy skomponowano z prawdziwych elementów (jak piwo i ostatnie pięć minut Słodkiej Judy) i tak dalej. Ale Wielki Ocean Pelagialny to miejsce jedyne w swoim rodzaju.

Kiedy już skończyłem tę książkę, stało się coś dziwnego — dowiedziałem się, że Wyspy Towarzystwa zostały nazwane tak przez kapitana Cooka na cześć Towarzystwa Królewskiego w Londynie, ponieważ sponsorowało ono pierwszą brytyjską wyprawę naukową na te wyspy.Czasem trudnowymyślić coś oryginalnego…

Kule w wodzie

To prawda — kule wystrzelone do wody szybko wytracają prędkość. Te o dużej prędkości nawet odbijają się od powierzchni. Dzieje się tak, bo im szybciej uderzy się w wodę, tym bardziej zachowuje się ona jak beton. Tylko nie próbujcie robić tego w domu. Ani w szkole. Znam kogoś, kto próbował w pracy, ale ponieważ jego praca polega na strzelaniu z broni palnej w filmach, nikomu to nie przeszkadzało. Potwierdził; pocisk wpadający do wody naprawdę bardzo szybko zwalnia.

Błękitny Jowisz

To mój ulubiony widok, kiedy Jowisz jest na odpowiedniej pozycji, to znaczy na wschodnim niebie pod koniec dnia. Niesamowite, co może wychwycić teleskop przy bezchmurnym niebie. Ale jeśli spojrzycie bezpośrednio przez teleskop na słońce, oślepi was, poważnie, tak więc dzienne obserwacje astronomiczne należy prowadzić w asyście dorosłych, którzy znają się na rzeczy. Bardzo przepraszam, ale to ukryta wersja starego ostrzeżenia „Nie próbujcie robić tego w domu”.

Zielona armata

Prawdopodobnie udałoby się, bo papierośl jest naprawdę wytrzymała. W przeszłości armaty były budowane z drewna, skóry, a nawet lodu (dużej ilości lodu). Zazwyczaj chodziło o to, żeby były dość mocne i lekkie do oddania jednej salwy. Używano ich do czegoś, co teraz nazwano by operacjami specjalnymi, kiedy jeden strzał w odpowiednie miejsce mógł zaważyć na wszystkim. Nie musiały działać długo — jedynie wystarczająco długo. Chyba nie muszę dodawać: Nie próbujcie robić tego w domu.

Myślenie

Ta książka go wymaga. Od was zależy, czy będzieciepróbować robić to w domu.

Terry Pratchett

Terry Pratchett

Nacja

Przełożył Jerzy Kozłowski

REBIS

Tytuł oryginału Nation

Copyright © Terry and Lyn Pratchett, 2008

Illustrations copyright © Jonny Duddle, 2008

First published in Great Britain by Random House Childrens Book

A Random House Group Company

Copyright © for the Polish edition by REBIS Publishing House Ltd.,

Poznań 2009

Redaktor

Agnieszka Horzowska

Fotografia autora

© Robin Matthews

Wydanie I

ISBN 978-83-7510-367-0

Dom Wydawniczy REBIS Sp. z o.o.

ul. Żmigrodzka 41/49, 60-171 Poznań

tel.061-867-47-08,061-867-81-40; fax 061-867-37-74

e-mail: rebis@rebis.com.pl

www.rebis.com.pl

Wydanie elektroniczne:

© lille, 2009

Content

Terry Pratchett
Nacja

O tym, jak Imo stworzył świat w czasach, kiedy wszystko wyglądało inaczej i księżyc nie był taki sam

Rozdział 1 Zaraza

Rozdział 2 Nowy Świat

Rozdział 3 Porażenie

Rozdział 4 Układy, przymierza i obietnice

Rozdział 5 Mleko, które się dzieje

Rozdział 6 Narodziny Gwiazdy

Rozdział 7 W poszukiwaniu Bogów

Rozdział 8 Trzeba całego życia, żeby nauczyć się umierać

Rozdział 9 Jak kamień przetaczano

Rozdział 10 Zobaczyć znaczy uwierzyć

Rozdział 11 Zbrodnie i kary

Rozdział 12 Armaty i polityka

Rozdział 13 Rozejm

Rozdział 14 Pojedynek

Rozdział 15 Świat do góry nogami

Dzisiaj

OD AUTORA