Terry Pratchett

Johnny i zmarli

Niewiele osob moze widziec zmarlych, a jeszcze mniej ma na to ochote. Dwunastoletni Johnny Maxwell moze i nie ma nic przeciwko temu. Zmarli, jak sie okazuje, w niczym nie przypominaja jego wyobrazen: nie snuja sie brzekajac kajdanami, nie strasza, ani nie przechodza przez sciany. Ot, zwykli ludzie, tyle ze starsi niz zwykle i zawsze na miejscu. Zawsze na miejscu do teraz, bo magistrat postanawia ich ruszyc — chce sprzedac cmentarz firmie budowlanej. Zmarli i Johnny nie zamierzaja sie jednak temu bezczynnie przygladac. Zwlaszcza, ze nazajutrz jest Halloween…

Od autora

Przyznaje, ze nagialem lekko fakty historyczne do swych potrzeb. Bataliony Kolegow (Pals’ Battalions) rzeczywiscie istnialy w opisanej przeze mnie formie, ale z praktyki ich tworzenia zrezygnowano latem 1916 roku, po pierwszej bitwie nad Somma. Pierwszego jej dnia zginelo dziewietnascie tysiecy brytyjskich zolnierzy, dowodztwo zas przekonalo sie, ze Pals’ Battalions to doskonaly sposob, by nieumyslnie, acz skutecznie, zlikwidowac cale pokolenie mlodziezy z danej okolicy jedna salwa artyleryjska.

Nazwisko Thomas Atkins stalo sie w owym okresie synonimem typowego szeregowca, uzywanym we wzorach dokumentow, stad wiec „Tommy Atkins” to przezwisko brytyjskiego zolnierza.

Bez watpienia w I wojnie swiatowej wzielo udzial wielu prawdziwych Tommych Atkinsow. Te ksiazke dedykuje im wszystkim, gdziekolwiek by byli.

Rozdzial pierwszy

Johnny nigdy sie nie dowiedzial, dlaczego zaczal widziec zmarlych. Alderman uwazal, ze to dlatego, iz jest zbyt leniwy, by ich nie zauwazyc. Wiekszosc ludzi ma umysl tak skonstruowany, ze nie potrafia dojrzec niczego, co mogloby owa konstrukcje naruszyc — tak twierdzil Alderman, dodajac przy tym, ze moze byc w tej kwestii autorytetem, poniewaz cale zycie (1822–1906) spedzil w ten wlasnie sposob.

Wobbler Johnson, technicznie przyjaciel Johnny’ego, uwazal, ze powod jest prosty: Johnny jest psychicznie (czytaj: umyslowo) chory.

Yo-less, ktory naczytal sie ksiazek medycznych, uwazal, ze przyczyna jest niezdolnosc Johnny’ego do koncentracji na typowych dla wiekszosci ludzi sprawach. Normalni ludzie ignoruja bowiem prawie wszystko, co sie wokol dzieje, dzieki czemu moga sie skupic na tak istotnych kwestiach, jak wstanie, niepomylenie drzwi od lazienki z drzwiami od szafy, ubranie sie przed wyjsciem do pracy (a nie w odwrotnej kolejnosci) itp. itd. etc. Johnny tymczasem otwieral rano oczy i nieodmiennie stwierdzal, ze otacza go rzeczywistosc.

Wobbler uwazal, ze to, co uwaza Yo-less, tez jest psychiczne.

Jakiekolwiek bylyby powody, co do skutkow wszyscy byli zgodni: Johnny widzi to, czego nie widza inni.

Stary Alderman zreszta nie zawsze mial racje, nawet w odniesieniu do innych zmarlych. Uwazal na przyklad, ze pan Vicenti (1897–1958), posiadacz okazalego grobu z czarnego marmuru wraz z aniolkami i wlasna fotografia za szybka, byl Gapo de Monte w mafii. Pan Vicenti przyznal sie Johnny’emu, ze cale zycie byl sprzedawca nowinek technicznych, prestidigitatorem-hobbysta i ucieczkologiem-amatorem, co zdecydowanie nie pasowalo do portretu mafioso.

Wszystko to nastapilo jednak znacznie pozniej — po tym, jak Johnny juz calkiem dobrze poznal zmarlych.

Przedtem jednak, wskrzeszono ducha forda capri.

* * *

Johnny odkryl cmentarz po przeprowadzce do dziadka, co stanowilo Faze Trzecia Ciezkich Czasow. Faza Pierwsza to byly Wnioski, Faza Druga — Badzmy Sensowni (byla zdecydowanie gorsza, poniewaz ludzie sa mniej grozni, gdy zachowuja sie normalnie, na przyklad wrzeszczac; bycie sensownym nie jest naturalnym zachowaniem, totez wszyscy sie znacznie bardziej meczyli). Ojciec pracowal teraz gdzies w drugim koncu kraju, a matka, nie muszac zachowywac sie sensownie (i nie majac na kogo wrzeszczec), powoli wracala do normy, istnialo wiec podejrzenie, ze Ciezkie Czasy moga sie ewentualnie skonczyc. Johnny, nauczony moze nie dlugoletnim, ale doglebnym doswiadczeniem, wolal o tym po prostu nie myslec.

Badajac okolice i trasy komunikacyjne, stwierdzil, ze od przystanku autobusowego wygodniej isc wzdluz kanalu niz ulica, bo skracalo to droge o polowe. To, ze przy okazji trzeba bylo przejsc przez zwalony plot i obejsc krematorium, jedynie dodawalo trasie uroku.

Groby dochodzily prawie do samego brzegu kanalu.

Cmentarz byl stary — jeden z tych, ktore zamieszkuja sowy i lisy, a w niektorych dodatkach niedzielnych gazet ludzie pisza o „naszej wiktorianskiej spusciznie”. Nic wiecej nie robia, poniewaz owa spuscizna lezy zbyt daleko od Londynu.

Wobbler twierdzil, ze na cmentarzu straszy, i rzadko tam zagladal. Johnny zas uwazal, ze wcale nie straszy, pod warunkiem ze sie pamieta, gdzie sie jest. Jak czlowiek zapomnial o wyszczerzonych kosciotrupach pod spodem, to bylo tam calkiem milo: ptaszki cwierkaly, odglosy ruchu ulicznego niemal nie docieraly i ogolnie bylo calkiem spokojnie.

Co prawda starsze groby mialy popekane plyty, ale wewnatrz nic nie bylo — sprawdzil przy pierwszej okazji, totez byl pewien. Troche sie zreszta rozczarowal.

Oprocz normalnych grobow znajdowaly sie tez tam mauzolea albo grobowce, roznie je nazywano. Byly znacznie wieksze od zwyklych grobow i mialy drzwi. Z reguly wienczyly je aniolki, i to generalnie wygladajace o wiele normalniej, niz mozna sie spodziewac. Nadzwyczaj normalnie wygladal zwlaszcza jeden, w poblizu bramy. Sprawial wrazenie, jakby wlasnie sobie przypomnial, ze przed opuszczeniem nieba mial skorzystac z toalety.

Wobbler dawal sie jednak czasami przekonac, zdarzalo sie wiec, ze razem wracali przez cmentarz. Przy jednej z takich wlasnie okazji wszystko sie zaczelo.

— Za tydzien Halloween, robie impreze — oznajmil Wobbler. — Trzeba wygladac okropnie, zeby wejsc, ale ty akurat nie musisz sobie zawracac glowy przebraniem.

— Serdeczne dzieki.

— Nie ma za co. Zauwazyles, ze ostatnio wiecej takich roznosci mozna kupic w sklepach przez Halloween?

— Bo za duzo ludzi wysadzalo sie fajerwerkami. Dlatego wymyslili Halloween. Maski i takie tam sa mniej szkodliwe i trudniej je wysadzic.

— Pani Nugent twierdzi, ze to traci okultyzmem — zauwazyl bez przekonania Wobbler.

Pania Nugent z rodzina Johnsonow wiazalo dlugoletnie sasiedztwo, a znana byla z wybitnie nieracjonalnych zachowan, w wypadku gdyby na przyklad ktos o trzeciej rano sluchal Madonny na caly regulator.

— Moze i traci. — Johnny byl raczej przyjaznie nastawiony do swiata.

— Twierdzi tez, ze w Halloween wiedzmy odlatuja na sabaty — informowal dalej Wobbler.

— Ze co? — zdumial sie Johnny. — Gdzie odlatuja?

— Nie wiem, nigdy nie bylem wiedzma.

— To prawda. Pewnie maja specjalne znizki posezonowe, jak emeryci. Moja ciotka jezdzi po swiecie autobusem prawie za darmo, a wiedzma nie jest, wiec specjalnej znizki grupowej czy zawodowej nie ma…

— Tylko nie rozumiem, co ja tak denerwuje — kontynuowal Wobbler. — Jak wiedzmy odleca na wakacje, to tu bedzie bezpieczniej, nie?

Mijali wlasnie ozdobne mauzoleum wyposazone w okienko; Johnny nie odpowiedzial, gdyz zastanawial sie, po co je tam zainstalowano. Prawdopodobienstwo, ze ktos by chcial tam zajrzec, bylo niewielkie, acz zdecydowanie wieksze niz to, ze ktos chcialby stamtad wyjrzec.

— Przyznam, ze nie chcialbym leciec tym samym samolotem co ona. — Wobbler najwyrazniej ciezko myslal. — Nie lubie nawiedzonych miejsc…

— Ale na pewno obsluge bys mial pierwsza klasa. — Moze…

— Zabawne — zauwazyl niespodziewanie Johnny.

— Co? Obsluga?

— Nie. Kiedys widzialem film o ludziach w Meksyku czy gdzies… Co roku szli na cmentarz i urzadzali tam impreze. Uwazali, ze nie ma powodu, aby ktos, kto umarl, nie mial sie zabawic.

— Co?… Impreze?… Na cmentarzu?!

— Wlasnie.

— I co? Zielone rece wyciagaja sie z grobow po kanapki? — zainteresowal sie Wobbler.

— Watpie. Poza tym w Meksyku nie jedza kanapek, tylko te, jak im tam… torty, nie… tartycostam. Niewazne.

— Zaloze sie, ze nie odwazylbys sie zastukac do ktoregos grobowca, bo bys sie bal tych, co sie wewnatrz snuja — wypalil w pewnym momencie Wobbler.

— A dlaczego oni sie snuja?

Pytanie zaskoczylo Wobblera.

— Oni zawsze sie snuja — stwierdzil po chwili autorytatywnie. — Widzialem na wideo: zielonkawe snuje mogace przenikac przez sciany.

— Dlaczego?

— Co „dlaczego”?

— Dlaczego przenikaja przez sciany? Za zycia tego nie robia, to dlaczego po smierci?

Wobbler w kwestii filmow byl ekspertem ze wzgledu na czeste nocne dyzury rodzicielki w szpitalu, jak tez na jej raczej bezproblemowe podejscie do wideo. Wiesc niosla, ze oglada nawet te, ktore wszyscy ponizej dziewiecdziesiatego dziewiatego roku zycia powinni ogladac z rodzicami.

— Nie wiem — przyznal Wobbler. — Zwykle sa na cos strasznie wsciekli.

— Na to, ze umarli?

— Chyba… bo sam powiedz: co to za zycie, jak sie umrze?

* * *

Johnny zastanawial sie nad tym przez caly wieczor. Jak dotad jedynymi znanymi mu umarlymi byli: pan Page, ktory umarl w szpitalu na cos tam, i jego wlasna (Johnny’ego, nie pana Page’a) prababka, ktora miala dziewiecdziesiat szesc lat i po prostu umarla ze starosci. Zadne z nich nie wsciekalo sie nigdy na nic. Prababcia generalnie byla zagubiona, ale nigdy sie nie wsciekala — nawet gdy nie mogla sie dopchac do pilota (uwielbiala TV) w Slonecznych Akrach, gdzie dozywala swoich dni wraz z innymi prababciami (Johnny odwiedzal ja tam raz na jakis czas). Pan Page z kolei byl jedyna na calej ulicy osoba przesiadujaca caly dzien w domu.

Zdecydowanie nie wygladali na takich, co po smierci wstaja z grobow, zeby zatanczyc z Michaelem Jacksonem. Jedynym powodem ewentualnego przenikania prababci przez sciany bylaby mozliwosc spokojnego ogladania telewizji, bez ciaglej walki o pilota do telewizora z pietnastoma innymi staruszkami.

Efektem tych przemyslen byl wniosek, ze wiekszosc ludzi ma bledne pojecie o wielu sprawach.

* * *

O wniosku tym nie omieszkal nastepnego dnia powiadomic Wobblera. Wobbler sie z nim nie zgodzil.

— Z ich punktu widzenia to pewnie inaczej wyglada — umotywowal. — Z punktu widzenia zmarlych, ma sie rozumiec.

Wedrowali Aleja Zachodnia — cmentarz zaplanowano mniej wiecej jak miasto, a wazniejsze ganki otrzymaly nazwy. Moze nie najoryginalniejsze, bo w stylu: Ganek Poludniowy albo Droga Polnocna, ale zawsze. Tam, gdzie Ganek Poludniowy krzyzowal sie z Aleja Zachodnia, zrobiono placyk, wysypano zwirem i ustawiono laweczki. Wygladalo to mniej wiecej jak niewielki rynek jakiegos miasteczka podczas najdluzszej w historii przerwy swiatecznej.

— Ojciec twierdzi, ze tu beda cos budowac — odezwal sie po chwili Wobbler. — Rada sprzedala cmentarz jakiejs wielkiej kompanii, i to za grosze, bo za drogo kosztuje jego utrzymanie. Podobno za pieciopensowke konkretnie.

— Co, caly cmentarz za piec pensow?

— Podobno tak. — Wobbler nie byl do konca pewien. — Tata mowil, ze to skandal.

— I ten topolowy zagajnik tez?

— Wszystko. Maja tu byc biura czy cos…

Johnny rozejrzal sie uwaznie — faktycznie, cmentarz byl jedyna otwarta przestrzenia w okolicy.

— Dalbym im przynajmniej funta — zdecydowal.

— Moze, ale nie moglbys tu nic zbudowac, a to jest najwazniejsze.

— Nie chce tu nic budowac! Dalbym im funta, zeby to zostawili tak jak jest.

— Dobrze — Wobbler nagle zaczal mowic tonem, ktorego zwykle uzywal, gdy go wzywano do tablicy. — Tyle ze ludzie musza gdzies pracowac.

— Zaloze sie, ze ci tutaj nie beda uszczesliwieni. Jak sie dowiedza…

— Przeniosa ich gdzies — stwierdzil Wobbler. — Musza ich gdzies przeniesc, jak likwiduja cmentarze, bo inaczej czlowiek nie bylby w stanie przekopac ogrodka. Wracajac do wczorajszej rozmowy, mialem racje: nie odwazysz sie zapukac do mauzoleum?

Najblizsze wygladalo niczym marmurowa szopa. Nad drzwiami wmontowano litery z brazu, ukladajace sie w napis:

ALDERMAN THOMAS BOWLER

1822–1906

PRO BONO PUBLICO

Do tego znajdowala sie tam jeszcze plaskorzezba przedstawiajaca starszego mezczyzne spogladajacego w dal. Wygladal, jakby sie zastanawial, co znaczy „pro bono publico”. Najprawdopodobniej byl to sam Alderman.

— On na pewno by sie zdenerwowal — mruknal Johnny.

Zawahal sie przez moment, nastepnie zszedl po kilku kruszacych sie stopniach i zapukal do metalowych drzwi. Prawde mowiac, pojecia nie mial, dlaczego to robi — ani wowczas, ani pozniej.

— Przestan! — syknal Wobbler. — A jak sie wysnuje albo co?! Poza tym rozmawianie z duchami moze prowadzic do praktyk satanistycznych. W telewizji tak mowili.

— Nie rozumiem dlaczego — zdziwil sie Johnny i zapukal jeszcze raz.

Drzwi otworzyly sie.

Alderman Thomas Bowler zamrugal oslepiony sloncem i spojrzal na Johnny’ego.

— Slucham?

Johnny zrobil w tyl zwrot i pognal przed siebie.

Wobbler przescignal go w polowie Drogi Polnocnej. Nie nalezal do wysportowanych, totez osiagnieta przez niego predkosc zaskoczylaby przytlaczajaca wiekszosc ludzi, ktorzy go znali.

— Co… sie… stalo…? — wysapal.

— Nie widziales? — zdziwil sie Johnny.

— Nic… nie… widzialem…

— Drzwi sie otwarly!

— Sie… nie otwarly…!

— Otwarly! — uparl sie Johnny.

Wobbler zahamowal z piskiem obcasow.

— Drzwi… zostaly zamkniete! — stwierdzil stanowczo. — Nie mogly sie… otworzyc: maja klodki!

— Zeby nikt nie wszedl czy zeby nikt nie wyszedl?

Sadzac po minie, Wobbler wczesniej nie zadal sobie tego pytania.

Tym razem on ruszyl pierwszy.

— Nie dam sie przestraszyc! — wrzasnal. — I nie bede praktykowal satanizmu! Wracam do domu!

W rekordowym tempie skrecil w Droge Wschodnia i pognal do bramy.

Johnny natomiast zwolnil, a po chwili zupelnie stanal.

Wobbler mial racje — wszystkie drzwi grobowcow mialy klodki, zeby wandale i inny element nie mogli tam wejsc. Lecz przeciez w niczym nie zmienialo to faktu, ze widzial, jak drzwi sie otwieraja i jak Alderman Thomas Bowler wychodzi. Nie snul sie i nie przemknal, i bynajmniej nie byl zielonkawy: byl krepym mezczyzna w srednim wieku, w obszytym futrem plaszczu i uczciwym kapeluszu. Aha: mial zlota dewizke od zegarka w kieszonce kamizelki.

Johnny powoli zawrocil, az dotarl do miejsca startu; grobowiec mial klodke. Zardzewiala co prawda, ale za to masywna. Rozsadek podpowiadal, ze wszystko przez glupie rozmowy z Wobblerem, ale to niczego nie zmienialo.

Zapukal ponownie.

— Slucham? — spytal Alderman Thomas Bowler, stajac w progu.

— Ja… hmm… przepraszam…

— Czego chcesz, mlodziencze?

— Czy pan jest martwy?

Alderman spojrzal wymownie na napis przed wejsciem.

— A co tu jest napisane? — spytal z lekkim westchnieniem.

— No…

— 1906. Podobno bardzo dobry pogrzeb. Niestety, nie widzialem, choc naturalnie bralem w nim udzial. Przemowy nad trumna byly wzruszajace, jak slyszalem… Coz… Czego ci trzeba, mlody czlowieku?

— Co… hmm… — Johnny rozejrzal sie desperacko. — Co znaczy „pro bono publico”?

— Dla publicznego dobra.

— Aha… to ja… dziekuje. Bardzo panu dziekuje. — Johnny sie wycofywal, jakos nie majac ochoty odwrocic sie i odejsc.

— To wszystko?

— Hmm… tak, tak.

— Tez tak sobie myslalem, ze to nie bedzie nic waznego. — Alderman pokiwal ze smutkiem glowa. — Od 1923 nie mialem gosci, a ci ostatni zatrzymali sie tu tylko dlatego, ze im sie nazwiska pomylily. I, co gorsza, to nawet nie byli krewni. To byli Amerykanie! No coz… do widzenia zatem.

Johnny zawahal sie: moze sie odwrocic i isc do domu. I miec pewnosc, ze nic sie nie wydarzy. Zupelnie nic: skonczy szkole, dorosnie, ozeni sie i beda zyli razem dlugo i nieszczesliwie. A potem sie zestarzeje, wyladuje w Slonecznych Akrach, jak niektorzy nazywali Sunshine Acres, i bedzie wysiadywal przed telewizorem, czekajac, az sie zjawi kolejny posilek. A w koncu umrze. I wciaz nie bedzie wiedzial.

Istniala co prawda teoretyczna mozliwosc, ze kiedy bedzie umieral, zjawi sie aniolek albo inna dobra wrozka i wzorem zlotej rybki spelni jego zyczenie, dzieki ktoremu bedzie mogl wrocic i zaczac od nowa. Tyle ze Johnny nie wierzyl w aniolki, wrozki (dobre), zlote rybki i inne bajeczki.

Dlatego zrobil krok naprzod.

— Pan jest martwy, tak? — spytal wolno.

— Owszem. To jedna z niewielu rzeczy, ktorych jestem zupelnie pewien.

— Ale pan nie wyglada na martwego… to znaczy… chodzi mi o trumne i te sprawy.

— A, o to. W trumnie jest ciasno i niewygodnie. — Jest pan duchem? — Z niewiadomych powodow Johnny’emu ulzylo.

— Mam nadzieje, ze az tak sie nie stoczylem — odparl ku jego zdziwieniu Alderman.

— Moj przyjaciel Wobbler bylby autentycznie zaskoczony, gdyby pana poznal. — Johnny postanowil zmienic temat. — Taniec nie jest panska najmocniejsza strona?

— Walcowalem calkiem niezle… to jest: nie najgorzej tanczylem walca.

— To nie to… chodzi o cos takiego… — Zamiast tlumaczyc, Johnny wykonal najlepiej jak potrafil imitacje Michaela Jacksona.

Sadzac po minie Aldermana Toma Bowlera, nie byla to najlepsza imitacja.

— Zakladajac, ze to nie jest lumbago albo taniec swietego Wita, robi duze wrazenie — przyznal po chwili Alderman.

— I do tego trzeba jeszcze zrobic „Ooouuu!”

— W takim razie to musi byc bolesne.

— Nie, nie… bardziej jak: „Ooooouuumeeeeeh!” Trzeba zawyc… — Johnny umilkl, zdajac sobie nagle sprawe, ze entuzjazm go poniosl. — Nie jest to obowiazkowe… Prawde mowiac, nie rozumiem, jak mozna byc martwym i rownoczesnie chodzic i mowic…

— Prawdopodobnie dzieki wzglednosci — wyjasnil Alderman, probujac znacznie wolniejszej i sztywniejszej wersji Jacksona. — W ten sposob? Auuuc!

— Mniej wiecej… — wykrztusil Johnny. — Co pan mial na mysli, mowiac o wzglednosci?

— Einstein wytlumaczyl to wszystko calkiem zrozumiale.

— Co?! Albert Einstein?!

— Kto? — teraz dla odmiany zdziwil sie Alderman.

— Slynny fizyk. Odkryl szybkosc swiatla i tym podobne.

— Doprawdy?! Nie, mialem na mysli Solomona Einsteina, slynnego preparatora z Cable Street. Zajmowal sie wypychaniem zwierzat i, jak sadze, wynalazl jakas maszyne do robienia szklanych oczu. Potracil go motocykl w trzydziestym drugim… mial naprawde oryginalne pomysly.

— Nigdy o nim nie slyszalem — przyznal Johnny i sie rozejrzal. Zaczynalo sie sciemniac. — Chyba lepiej pojde do domu — stwierdzil i zaczal sie wycofywac.

— Powoli zaczynam rozumiec, o co chodzi — powiedzial Alderman, koncentrujac sie na nieco mniej sztywnej i nieco szybszej wersji Michaela Jacksona.

— Ja… hmm… jeszcze przyjde… moze…

— Przyjdz, kiedy chcesz. Zawsze mnie tu znajdziesz.

Johnny oddalil sie z maksymalna mozliwa szybkoscia, przy zachowaniu resztek pozorow, ze jeszcze idzie.

— Zawsze jestem — powtorzyl Alderman. — To cos, w czym po smierci czlowiek robi sie naprawde dobry… Jak to bylo… „Lllaaaa”?

Rozdzial drugi

Przy herbacie Johnny poruszyl temat cmentarza.

— To, co robi rada, jest odrazajace — ocenil dziadek.

— Ale utrzymanie cmentarza drogo kosztuje — sprzeciwila sie matka. — Wiekszosci grobow nikt nie odwiedza. Naturalnie nie liczac pani Tachyon, a ona ma fiola.

— Nieodwiedzanie grobow nie ma z tym nic wspolnego, dziewczyno. Ten cmentarz to historia.

— Alderman Thomas Bowler — dodal Johnny.

— Nigdy o nim nie slyszalem — zdumial sie dziadek. — Nie, mowilem o Williamie Stickersie. Prawie wybudowano mu pomnik… I bylby pomnik, bo wszyscy sie na niego zlozyli, gdyby ten oszust nie uciekl z pieniedzmi! Sam dalem szesciopensowke!

— To rzeczywiscie ewenement — przyznala matka.

— On byl slawny? — zainteresowal sie Johnny.

— Prawie slawny — poprawil go dziadek. — Slyszales o Karolu Marksie?

— To ten, co wynalazl komunizm?

— Wlasnie. Gdyby go nie bylo, zrobilby to William Stickers. Chlop mial pecha, bo Marks byl szybszy. Wiesz co… jutro ci pokaze!

* * *

Nazajutrz niebo bylo ciemnoszare i siapila mzawka.

Niemniej dziadek dotrzymal slowa. W efekcie obaj stali przed solidna plyta nagrobna z napisem:

WILLIAM STICKERS

1897–1949

ROBOTNICY ZJEDNOCZONEGO SWIA

— Wielki czlowiek — powiedzial cicho dziadek, zdejmujac czapke.

— Co to jest „zjednoczonego swia”?

— Powinno byc: swiata, ale zabraklo pieniedzy, nim skonczyli napis. To dopiero byl skandal! Byl bohaterem klasy pracujacej. Jak nic wzialby udzial w wojnie domowej w Hiszpanii, gdyby mu sie nie pomylily statki. A tak wysadzili go na lad w Hull.

Johnny rozejrzal sie uwaznie.

— Hmm, a jaki on byl? — spytal.

— Juz ci mowilem: byl bohaterem proletariatu.

— Chodzi mi o to, jak wygladal. Masywny, z szeroka czarna broda i okularami w zlotej oprawie?

— Wlasnie. Ogladales zdjecia?

— Niezupelnie…

Dziadek naciagnal czapke na uszy.

— Ide po zakupy — oznajmil. — Chcesz sie przejsc?

— Nie, dzieki. Hmm… umowilem sie z Wobblerem, u niego.

— Jak chcesz.

Dziadek pomaszerowal ku glownej bramie.

Johnny poczekal, az dziadek zniknie za zakretem, wzial glebszy oddech i powiedzial:

— Dzien dobry.

— Ten napis to faktycznie byl skandal — odparl William Stickers i przestal sie opierac o wlasny nagrobek. — Jak sie nazywacie, towarzyszu?

Slyszac liczbe mnoga, Johnny odruchowo sie rozejrzal i dopiero wtedy dotarlo don, ze to o niego chodzi.

— Johnny Maxwell.

— Wiem, ze mnie widzicie: spogladaliscie prosto na mnie, kiedy ten starszy czlowiek mowil.

— Wiedzialem, ze pan to pan. Jest pan… hmm… cienszy.

— Aha, wiec nie jestescie towarzyszem…

— Nie, jestem soba — wyjasnil Johnny, jakos nie mogac sie zdobyc, by powiedziec tamtemu, ze jest przezroczysty; lepiej bylo zmienic temat. — Przyznaje, ze nie rozumiem: jest pan martwy, tak? To czym pan jest… duchem?

— Nie ma czegos takiego! — parsknal gniewnie Stickers. — To relikt anachronicznego systemu przesadow.

— No to w takim razie jak…

— To calkowicie zrozumialy fenomen naukowy. Nie pozwol nigdy, by przesady przeslonily ci racjonalne myslenie, chlopcze. Najwyzszy czas, by ludzkosc przestala wierzyc w kulturowe zabobony i wstapila na swietlana droge socjalizmu. Ktory to rok mamy?

— Tysiac dziewiecset dziewiecdziesiaty trzeci.

— Aha. I ucisnione masy powstaly, by zrzucic kapitalistycznych wyzyskiwaczy w imie jedynie slusznego komunizmu?

— Ze jak, prosze? — zdziwil sie uprzejmie Johnny i cos mu zaswitalo. — Aha, chodzi panu o to, czy bylo jak w Rosji? Cos w telewizji mowili, zdaje sie, cara zastrzelili albo jakos tak… moze car kogos zastrzelil… nie, to jednak jego zastrzelili.

— To wiem. To byl poczatek. Mnie interesuje, co sie dzialo po czterdziestym dziewiatym roku. Pewnie swiatowa rewolucja juz dawno sie dokonala, jak sadze. Nikt nam tu niczego nie mowi, co sie na swiecie dzieje…

— Coz… rewolucji to az za wiele… — stwierdzil Johnny. — I to gdziekolwiek by czlowiek spojrzal…

— Doskonale!

— Mhm… — Johnny wolal mu nie mowic, ze wiekszosc robiacych ostatnie rewolucje twierdzi, iz obala komunistyczny ucisk; chybaby Stickersowi bylo przykro. — Zaraz… moglby pan przeczytac gazete, gdybym ja tu przyniosl?

— Naturalnie, choc troche trudno przewracac kartki.

— A jakbyscie sie za to wzieli w kilku?

— To jest mysl!… Choc przyznaje, ze wiekszosci to nie interesuje. Nie chce im sie wysilac, leniwcom.

— A moze pan chodzic po okolicy? Moglby sie pan dowiedziec wielu ciekawych rzeczy, i to nikogo o nic nie pytajac.

— Dalsze spacery to trudna sprawa… — William Stickers wygladal na przestraszonego. — Tak naprawde to nie jest dozwolone.

— Gdzies czytalem, ze duchy sa generalnie przywiazane do miejsca.

— Duchy? Ja jestem… po prostu martwy… — Nagle pogrozil komus energicznie przezroczystym palcem. — Nie! Tak latwo sobie ze mna nie poradza! Nie w ten sposob! To, ze jak widac, nadal tu tkwie, pomimo smierci, wcale nie znaczy, ze gotow jestem uwierzyc w te wszystkie nonsensy. Nalezy myslec logicznie i racjonalnie, moj chlopcze. I nie zapomnij o gazecie!

William Stickers powoli wyblakl i zniknal. Ostatnim widocznym elementem byl wyciagniety palec, wciaz demonstrujacy calkowity brak wiary w zycie po smierci.

Johnny poczekal jeszcze troche na wszelki wypadek, ale zaden inny zmarly nie mial ochoty pogawedzic, czy tez chocby pokazac sie. Za to wyraznie czul, ze jest obserwowany (i nie mialo to nic wspolnego z normalnym uczuciem, ze ktos sie nachalnie na czlowieka gapi). Nie bylo to mile uczucie. Mniej wiecej jak wtedy, kiedy sie jest na proszonym obiedzie u cioci, gdzie sie nie wypada podrapac po siedzeniu czy podlubac w nosie, mimo ze oficjalnie nikt na czlowieka nie patrzy.

Za to po raz pierwszy zaczal tak naprawde dostrzegac cmentarz jako taki. I zmuszony byl przyznac, ze wyglada na to, iz jest zapuszczony i opuszczony.

* * *

Kanalu, do ktorego groby prawie dochodzily, od dosc dawna uzywano jedynie w charakterze wysypiska smieci — stare wozki, zepsute telewizory i polamane fotele zascielaly brzegi niczym szczatki potworow z Ery Odpadkow. Dalej znajdowalo sie krematorium wraz z Ogrodem Pamieci, wysypanym drobnym tluczniem i starannie unikajacym najmniejszego chocby kontaktu z trawa. Krematorium dochodzilo do Cemetery Road; kiedys po jej drugiej stronie staly domy, obecnie jednak znajdowala sie tu wylacznie tylna sciana magazynu dywanow zwanego Bonanza Carpet (Niewiarygodna Obnizka Cen!). Przy ulicy staly jeszcze budka telefoniczna i skrzynka na listy sugerujace, ze ktos kiedys uwazal te okolice za dom. Teraz byla to jedynie uliczka, ktora mozna szybciej dotrzec z jednej dzielnicy do drugiej z ominieciem centrum. Z czwartej strony znajdowalo sie jedynie ceglane rumowisko i komin, czyli wszystko, co zostalo po Blackbury Rubber Boot Company („Jak kalosz, to z Blackburry” — bylo to jedno z najglupszych hasel reklamowych, z jakimi Johnny sie zetknal, choc juz wtedy tak po kaloszach, jak i po fabryce pozostalo jedynie wspomnienie i ow slogan).

Johnny przypominal sobie co prawda metnie jakies artykuly w prasie, ze ludzie przeciwko czemus protestowali, ale przeciez zawsze tak bylo. Zreszta w gazetach bylo ciagle tyle nowosci, ze czlowiek nie mial szans, by na czas sie dowiedziec, co naprawde jest wazne.

W poblizu wspomnien po fabryce parkowaly buldozery i inny sprzet rozbiorkowy, choc nie bylo przy nich nikogo, i to juz od paru tygodni. Caly teren otaczalo ogrodzenie z siatki przerwane w co najmniej czterech miejscach pomimo tabliczek gloszacych, ze tego terenu pilnuja psy straznicze na patrolu. Moze pieski mialy dosc patrolu i to wlasnie one przerwaly ogrodzenie, szukajac ciekawszego zajecia…

No i naturalnie byla tam jeszcze tablica. Duza, nowa, z przypietym rysunkiem nowego biurowca, ktory bedzie wybudowany po rozebraniu ceglanych resztek. Wygladal imponujaco, zwlaszcza ze wokol budynku mialy byc drzewa i wodotryski. A niebo bylo tak nienaturalnie blekitne, ze trzeba bujnej wyobrazni, by uwierzyc, ze to ma byc Blackbury. Z zasady niebo mialo tu taka barwe, jak stare pudelko po butach.

Johnny nie przygladal sie temu arcydzielu optymizmu zbyt dlugo, bo mzawka zaczela sie robic naprawde dokuczliwa, ale i tak dostrzegl to, co najwazniejsze: w zaden sposob to, co narysowano, nie mialo prawa sie zmiescic na samym tylko terenie starej fabryki.

Napis nad malunkiem glosil: „Podniecajace Osiagniecie United Amalagamated Consolidated Holdings. Naprzod w Przyszlosc!”

Co prawda nie czul specjalnego podniecenia, za to czul, ze „Naprzod w Przyszlosc!” jest sloganem reklamowym glupszym nawet niz „Cukier krzepi”, nie wspominajac juz o reklamie kaloszy.

* * *

Nastepnego dnia w drodze do szkoly Johnny wsunal zlozona gazete za grob Williama Stickersa, starajac sie, by nie byla widoczna dla kogos stojacego przed nim. Czul sie przy tym dosc glupio, ale zupelnie sie nie bal. Mial ochote z kims o tym pogawedzic i jak zwykle padlo na stary, trzyosobowy zestaw.

W szkole byly najrozmaitsze gangi, grupy, kluby i kolka, od sportowych zaczynajac, na komputerowych konczac. Niejako poza tym kregiem byli Johnny, Wobbler, Yo-less i Bigmac, czyli ci, ktorzy nie zaliczali sie do zadnego z wyzej wymienionych ugrupowan. Bigmac co prawda kiedys nalezal do skinow, ale byl ostatnim sposrod nich i do tego bez przekonania: to, ze czesal sie gabka, nie rownowazylo platfusa, astmy i tego, ze wygladal niczym reklama wysokiego napiecia w adidasach (konkretnie nosil martensy, ale to detal techniczny).

Zwyczajowym miejscem pobytu calej czworki podczas przerwy stal sie zaulek miedzy szkolna kuchnia a biblioteka, i tam tez Johnny zdal relacje z ostatnich wydarzen, a raczej z ostatnich przezyc zwiazanych z nimi.

— Duchy — ocenil Yo-less, gdy Johnny skonczyl.

Technicznie Yo-less reprezentowal czarna rase.

— Niee… — sprzeciwil sie Johnny troche bez przekonania. — Nie lubia, jak sie ich tak nazywa. Nie wiem zreszta dlaczego. Oni sa… no, po prostu martwi. Moze to tak, jak nazwac kogos kaleka albo glupkiem…

— Politycznie niewlasciwe — mruknal Yo-less. — Czytalem o tym.

— To jak chca byc nazywani? — spytal Wobbler. — Obywatelami w wieku pozyciowym?

— Moglbys sie bardziej postarac — prychnal Yo-less.

— To jak? Pionowo poszkodowani?

— Co?! — zdumial sie Yo-less.

— Przeciez sa zakopani, nie?

— A moze zombi? — ozywil sie Bigmac.

— Zeby byc zombi, musisz miec cialo — wyjasnial mu cierpliwie Yo-less. — Zombi nie jest tak naprawde martwy, tylko napojony tym tajnym koktajlem voodoo. No, tym z ryb, korzeni i czegos jeszcze. Wtedy staje sie zombi.

— A dokladniej? — zainteresowal sie Bigmac.

— Co „dokladniej”?

— Co jest w tym napoju?

— Skad mam wiedziec? Jakies ryby, korzenie i cos.

— Przejedz sie tam, gdzie jest voodoo, to bedziesz wiedzial — zaproponowal Wobbler.

— On powinien wiedziec bez jezdzenia. — Bigmac wskazal na Yo-lessa.

— A to dlaczego? — zdziwil sie wskazany.

— Bo jestes czarny, nie? A voodoo wymyslili Murzyni.

— A co ty wiesz o druidach? — spytal spokojnie Yo-less.

— Nic — przyznal uczciwie Bigmac. — A co to bylo?

— Niewazne, ale oni byli biali.

— Nie szkodzi. Podejrzewam, ze twoja mama wie. — Bigmac byl wyjatkowo uparty.

— Bym sie zdziwil. Moja mamuska spedza w kosciele wiecej czasu niz papiez. I na niczym wiecej sie naprawde nie wyznaje. No, moze poza udzielaniem ofiarom pierwszej pomocy…

Bigmac nic juz nie powiedzial, doskonale pamietajac wieczor, do ktorego nawiazywal Yo-less.

— Moze przestalibyscie sie wyglupiac — zirytowal sie Johnny. — Ja ich naprawde widzialem!

— Moze z twoimi oczami jest cos nie tak? — zastanawial sie Yo-less. — Moze bys poszedl do okulisty albo wzial kropelki…

— Kiedys widzialem taki stary film o facecie, co mial rentgena w oczach. — Bigmac ozywil sie powtornie. — Mogl, jak chcial, widziec rozne rzeczy.

— Przez ubranie tez? — tym razem ozywil sie Wobbler.

— Tego to nie pokazywali — przyznal ze smutkiem Bigmac.

I rozmowa zeszla na zmarnowane talenty.

— Moze byscie przyjeli do wiadomosci, ze ja przez nic nie widze — powiedzial w koncu dobitnie Johnny. — Ja tylko widze ludzi, ktorych inni nie widza.

— Moj wujek tez widzial rzeczy, ktorych inni nie widzieli — oswiadczyl Wobbler. — Zwlaszcza w sobote w nocy.

— Ja mowie powaznie! — warknal Johnny.

— On tez mowil, jak wytrzezwial — odparl rownie powaznie Wobbler.

— A poza tym tez powaznie mowiles, ze widziales w swoim akwarium potwora z Loch Ness — przypomnial Bigmac.

— Dobra, ale…

— To pewnie byl zwyczajny plezjozaur. — Yo-less najwyrazniej lekcewazyl ow przypadek. — Jakby wyginal razem z reszta siedemdziesiat miliardow lat temu, nie byloby teraz problemu. Nie ma sie czym podniecac.

— Tak, ale…

— A potem tez powaznie widziales zaginione miasto Inkow — przypomnial Wobbler.

— Znalazlem je w koncu, nie?

— Znalazles, tylko ono nie bylo zaginione, a bylo za Tesco, a to nie to samo — przypomnial Yo-less. — Reszta mniej wiecej sie zgadza.

Bigmac westchnal.

— Wszyscy macie swira — ocenil.

— Moze mam swira, a moze mi sie przywiduje — zgodzil sie Johnny. — Przekonamy sie po lekcjach.

— Coz… — zaczal Wobbler i zamilkl.

— Chyba sie nie boisz? — Johnny uzyl argumentu, ktory musi zadzialac. — Co prawda dales noge, kiedy Alderman wyszedl…

— Nie widzialem zadnego Aldermana i sie nie balem! — oburzyl sie Wobbler. — Chcialem sie z toba poscigac.

— Patrzcie, ludzie! — sapnal z uznaniem Johnny. — To ci sie konkursowe udalo mnie nabrac.

— Czego niby mialbym sie bac? — zaperzyl sie Wobbler. — Ogladalem „Noc zywych trupow” trzy razy. Ze stop-klatka.

— W takim razie przyjdziesz — zdecydowal Johnny. — Wszyscy przyjdziecie. Po szkole.

— Po „Dynastii” — poprawil go Bigmac.

— Sluchaj no, to jest chyba wazniejsze od glupiego… — zaczal Johnny.

— Moze i glupiego, ale wszyscy na to patrza i jak sie nie oglada, to potem nie ma o czym z nikim rozmawiac — poparl Bigmaca Wobbler.

— No dobrze, po „Dynastii” — ustapil Johnny.

— A potem obiecalem bratu, ze mu pomoge zaladowac furgonetke — dodal Bigmac. — No… to znaczy on powiedzial, ze mi nogi z dupy powyrywa, jak mu nie pomoge.

— A ja musze sie zajac zadaniem domowym z geografii — wlaczyl sie Yo-less.

— Przeciez nic nie zadali?!

— Nie, ale esej o lasach tropikalnych moglby mi ladnie poprawic srednia.

Tekst ten dla kazdego, kto nie znal Yo-lessa, bylby zaskakujacy. Dla tych, ktorzy go znali, byl czyms zupelnie normalnym. Yo-less po prostu taki byl: nosil mundurek, choc to juz nie byl mundurek. W praktyce bowiem nikt poza Yo-lessem go juz nie nosil. Jak slusznie zauwazyl Wobbler, teraz mundurek to dzinsy i T-shirt, bo wszyscy w tym chodza. Wobec tego Yo-less powinien zostac ukarany za brak praktycznie obowiazujacego szkolnego uniformu.

— W takim razie — westchnal Johnny — spotkajmy sie kolo szostej pod blokiem Bigmaca. — To i tak w poblizu cmentarza.

— Ale wtedy juz sie bedzie sciemniac — zauwazyl Wobbler.

— No to co? Przeciez sie nie boisz — przypomnial Johnny.

— Kto? Ja? Bac sie? Tez cos. Bac sie…

* * *

Jesli chodzi o liste miejsc wzbudzajacych strach, zwlaszcza po zmroku, to wiezowiec imienia Joshuy N’Clementa plasowal sie znacznie wyzej niz zwykly cmentarz. I to w zgodnej opinii wiekszosci mieszkancow Blackbury. Nieboszczyk, jakkolwiekby byl zlosliwy, nie mogl czlowieka pobic i obrabowac.

Pierwotnie wiezowiec mial nosic imie sir Aleca Douglasa, potem Harolda Wilsona, a w koncu nowa rada ochrzcila go imieniem Joshuy Che N’Clementa, bedacego wowczas slynnym bojownikiem o wolnosc, ktory skonczyl jako prezydent jakiejs (wyzwolonej przez siebie) bananowej republiki. Po krotkim okresie rzadow stal sie eksbojownikiem o wolnosc i eksprezydentem, i znalazl sie gdzies w Szwajcarii. Stan ten trwal do chwili obecnej. Podobnie zreszta jak upor jego rodakow pragnacych w bezposredniej rozmowie uzyskac od niego odpowiedzi na szereg pytan zaczynajacych sie od nastepujacego: „Co sie stalo z dwustoma milionami dolarow, bo myslelismy, ze je mamy, i jakim cudem twoja zona ma siedemset kapeluszy?”

W tysiac dziewiecset szescdziesiatym piatym pisano o nim jako o „zapierajacym dech, dynamicznym polaczeniu pustki i materii, majestatycznym w swej bezkompromisowej prostocie”. Ma sie rozumiec, pisano tak o budynku, nie o N’Clemencie. Od tego czasu pisano o nim wiele — najczesciej w „Blackbury Guardian” — i to zdecydowanie mniej pochlebnie. Wciaz zreszta zapieral dech z dwoch powodow: po pierwsze windy przestaly dzialac krotko po oddaniu go do uzytku (konkretnie od tysiac dziewiecset szescdziesiatego szostego — wtedy ostatecznie zdecydowaly, ze boja sie wyjechac z piwnicy), po drugie nawet w cieple i bezwietrzne dni po korytarzach hulaly przeciagi co sie zowie. Zastrzezenia zreszta bywaly najrozmaitszej natury: wilgoc, zimno, wypadanie okien (nie zawsze z futrynami) czy szalejace po bloku gangi. Ulubionym zajeciem tychze byly wyscigi na wozkach sklepowych po korytarzach („ekscytujaco brutalnych w nie wygladzonym betonie”), a gdy wozek odmawial dalszej wspolpracy, spychano go z dachu na cos, co w teorii mialo byc klombem. Stalo sie zas cmentarzyskiem zagubionych wozkow.

Na korytarzach dominowaly dwa zapachy w zaleznosci od tego, czy wyznaczony przez rade dozorca-komandos odwazyl sie posprzatac czy tez nie. Poniewaz dozorcy tez miewaja instynkt samozachowawczy, najczesciej czuc bylo ten drugi.

Zdecydowanie nikt nie lubil wiezowca. Istnialy natomiast dwie szkoly, co z nim zrobic. Pierwsza glosila, ze nalezy ewakuowac mieszkancow i go wysadzic, druga, ze po prostu wysadzic. Zwolennikami pierwszej byli mieszkancy budynku, zwolennikami drugiej ich sasiedzi.

To, ze postawiono go na otwartym placu, ktory mial zostac zazieleniony, a zostal zasmiecony, nie przysparzalo mu dobrej opinii.

— Upiorne miejsce — mruknal Wobbler.

— Ludzie musza gdzies mieszkac — przypomnial mu Yo-less.

— Uwazasz, ze ten, co go zaprojektowal, tez tu mieszka? — wtracil sie Johnny.

— Szczerze watpie.

— Oho, jest brat Bigmaca — szepnal Wobbler. — Uwaga! Moze tu byc jeszcze gdzies Clint!

Brat Bigmaca cieszyl sie zasluzona opinia wytatuowanego i cpajacego swira, ktory utrzymywal sie z nie opodatkowanego handlu kradzionym (choc fabrycznym) sprzetem audio-wideo. Do innych jego osiagniec nalezalo wyrzucanie mebli przez okno, gdy sie zloscil, wykonczenie chomika Bigmaca kilka lat temu i posiadanie Clinta. Chomika wykonczyl przypadkiem, probowal bowiem go karmic tym, co sam jadl i pil. Chomik okazal sie nieodporny. Co sie tyczy Clinta, byl to pies usuniety z klubu mieszanych rottweilerow i bulterierow za wyjatkowa wrednosc i agresywnosc.

— Nie ma sie co dziwic, ze Bigmac chce do wojska — stwierdzil powaznie Yo-less.

— Ma nadzieje, ze na pierwsza przepustke przyjedzie z bronia — dodal Wobbler.

— Jakby przyjechal czolgiem, to moze by sie skonczyly problemy z tym budynkiem — dokonczyl w zamysleniu Johnny.

Furgonetka brata Bigmaca parkowala tam, gdzie teoretycznie bylo miejsce do mycia i suszenia pojazdow. Nikomu to nie robilo roznicy, jako ze i tak byla jedynym nie kradzionym pojazdem w okolicy. Kazde drzwi, podobnie jak maske, miala w kolorze odmiennym niz reszta karoserii, a teraz do kolumny kierownicy miala jeszcze przykutego Clinta. To ostatnie ze wzgledu na ladunek.

— Dziwne — stwierdzil nagle Johnny. — Jak sie nad tym zastanowic, to naprawde dziwne…

— Co mianowicie? — spytal Yo-less.

— Zobaczcie: duzy, przestronny cmentarz dla zmarlych i gniezdzacy sie na kupie zywi w czyms takim… Cos sie komus chyba pomylilo…

W drzwiach wyjsciowych pojawil sie Bigmac, z trzema pudlami wideo w objeciach. Zatargal je do furgonetki, wlozyl i rozejrzal sie szybko.

— Czesc, chlopaki.

— Brat gdzie?

— Na gorze. Idziemy.

— Zanim znajdzie sie na dole, masz na mysli — dodal Wobbler.

— Zamknij sie i gazu!

* * *

Wiatr szumial w topolach i szeptal miedzy nagrobkami.

— Nie wiem, czy to jest w porzadku — odezwal sie Wobbler, gdy dotarli do glownej bramy.

— Krzyzy to tu masz az za duzo — zwrocil mu uwage Yo-less.

— Moze, ale jestem ateista.

— No to nie powinienes wierzyc w duchy…

— Obywateli w wieku pozyciowym — poprawil go Bigmac.

— Bigmac — powiedzial nagle dziwnie miekko Johnny.

— Tak?

— Co tam sciskasz za plecami?

— Nic! Zupelnie nic.

Wobbler sprawdzil podejrzane miejsce.

— Kawal zaostrzonego drewna — zameldowal. — I mlotek.

— Bigmac!

— No co? Nigdy nic nie wiadomo…

— Zostaw to! Tu i teraz!

— No juz dobrze. Skoro tak ci na tym zalezy.

— Poza tym kolek jest na wampiry, nieuku — westchnal zrezygnowany Yo-less. — Nie na duchy…

— A co jest na duchy? — zainteresowal sie Wobbler.

— Sluchajcie! To zwykly cmentarz — jeknal Johnny. — To nie Transylwania! Tu sa tylko zmarli. Kiedys przestrzegali prawa i zyli jak porzadni ludzie, dlaczego teraz nie maja zachowywac sie jak porzadni zmarli? Nie dajmy sie zwariowac! Wobbler, jakby tu byli pochowani zywi, to bys nie mial oporow, nie?

Poniewaz nikt nie znalazl na to kontrargumentu, ruszyli dalej Droga Polnocna.

Zadziwiajace, jak dzwieki niknely na cmentarzu. Od drogi oddzielaly ich jedynie drzewa i zarosniete tory, ale odglosy ulicy byly przytlumione, jakby znalezli sie pod grubym kocem. Cisza byla wszechobecna i przytlaczajaca. Chwilami wydawalo sie, ze cisza halasuje.

Na jednym z drzew zakrakala wrona (albo kruk — zaden z nich nie byl zbyt mocny w ornitologii). Krakanie zreszta tez nie przerwalo ciszy, raczej ja podkreslilo.

— Jak tu cicho i spokojnie… — mruknal Yo-less.

— Cicho jak w grobie — dodal Bigmac. — Hi, hi.

— To nie byl najlepszy dowcip twojego zycia — stwierdzil z pretensja Wobbler.

— W dzien duzo ludzi tu spaceruje — powiedzial ni z tego, ni z owego Johnny. — Park jest z drugiej strony miasta, a tu wszedzie rosnie trawa, krzewy, drzewa…

— Srodowisko naturalne — podpowiedzial Yo-less. — I pewnie jakas ekologia do tego — dodal Johnny.

— Hej, spojrzcie na ten grob — ozywil sie Wobbler.

Spojrzeli.

Grobowiec byl z czarnego marmuru, podobnie jak otaczajace go aniolki, Madonna i portal nad wejsciem. Przy drzwiach (z klodka) znajdowalo sie okienko z fotografia i mosiezny napis:

ANTONIO VICENTI

1897–1958

Nawet wsrod grobowcow bylo to zjawisko porownywalne do rolls-royce’a wsrod samochodow.

— To sie nazywa grob — przyznal Bigmac.

— Na co komu taki portal? — zdziwil sie Wobbler.

— Na pokaz — uswiadomil go Yo-less. — Pewnie jeszcze ma z tylu nalepke: „Moj drugi grob to porsche”.

— Yo-less! — jeknal Johnny. — Zachowuj sie!

— Prawde mowiac, uwazam, ze zachowal sie calkiem zabawnie — odezwal sie pan Vicenti.

Johnny odwrocil sie. Powoli.

O nagrobek opieral sie mezczyzna w eleganckim czarnym smokingu z gozdzikiem w klapie. Mial czarne, przylizane wlosy i wygladal nieco szarawo, jakby swiatlo nan zle padalo.

— Moglbym sie dowiedziec, na czym wlasciwie polega ten dowcip? — spytal z nienaganna uprzejmoscia pan Vicenti.

— Hmm… pelno jest teraz takich nalepek na samochody „Moj drugi woz to porsche” — wyjasnil Johnny. — Na jakims zardzewialym wraku to nawet smiesznie wyglada. Tutaj nie bardzo pasowalo.

— Porsche, jak rozumiem, to marka samochodu?

— Drogiego i ekskluzywnego. To nie byl najlepszy zart i Yo-less powinien to wiedziec.

— Nie kazdy zart jest zawsze dobry. Wiem cos o tym, bo w starym kraju zajmowalem sie sztuczkami magicznymi. Glownie z golebiami i glownie dla dzieci — wyjasnil pan Vicenti. — Zawsze lubilem zarty.

— W starym kraju…?

— W kraju zywych.

Pozostala trojka przygladala sie Johnny’emu tylez uwaznie, co podejrzliwie.

— Przestan sie wyglupiac! — odezwal sie Wobbler. — Tam… tam nikogo nie ma!

— Zajmowalem sie takze ucieczkologia — dodal pan Vicenti, odruchowo wyciagajac jajko z ucha Yo-lessa.

— Johnny, gadasz z powietrzem — poinformowal go Yo-less.

— Ucieczkologia? — zdziwil sie Johnny.

— Czym? — zdziwil sie jeszcze bardziej Bigmac.

— Uciekaniem z roznych miejsc i sytuacji — wyjasnil pan Vicenti, rozbijajac jajko, z ktorego wylecial duch golebia i znikl wsrod drzew. — Worki, kajdanki, lancuchy to moja specjalnosc. Podobnie jak Houdini, tylko w polprofesjonalny sposob. Najlepszy moj numer to ucieczka pod woda z zaplombowanego worka z szesciometrowym lancuchem i trzema parami kajdanek.

— Ile razy sie to panu udalo? — Johnny byl pod wrazeniem.

— Prawie raz.

— Dobra, nikogo nie nabrales, to skoncz z tym — zniecierpliwil sie Wobbler. — Czas wracac.

— Zamknij sie laskawie, zaczyna byc interesujaco — poinformowal go Johnny.

Od dluzszej chwili wokol rozlegal sie coraz glosniejszy szelest, jakby ktos szedl po suchych lisciach, tyle ze bardzo, bardzo powoli.

— A ty jestes Johnny Maxwell — dodal pan Vicenti. — Alderman opowiedzial nam o tobie.

— Nam?

Szuranie przybralo na sile.

Johnny rozejrzal sie.

— On sie nie wyglupia — ocenil Yo-less. — Spojrzcie na jego mine!

Johnny tymczasem usilowal sobie wmowic, ze nie moze sie bac.

Srednio mu to wychodzilo.

Slonce skrylo sie za topolami, nad ziemia unosila sie cienka warstwa mgly, a przez nia powoli nadchodzili zmarli.

I to, ze pare lat temu wiekszosc z nich zyla, byla dziadkami i strzygla ogrodki, i ze na dobra sprawe nie mial najmniejszych powodow do obaw, absolutnie niczego nie zmienialo…

Rozdzial trzeci

Johnny doskonale widzial Aldermana, Stickersa i mnostwo innych. Stara kobiete w dlugiej sukni i kapeluszu pokrytym owocami, dzieci biegnace przodem i setki innych. Nikt sie nie snul ani nie byl zielonkawy. Byli po prostu szarzy i nieco nieostrzy.

Kiedys slyszal, ze strach pomaga zauwazac detale. Teraz mial okazje sie o tym przekonac.

Zmarli roznili sie miedzy soba wlasnie drobiazgami — pan Vicenti wygladal prawie jak zywy, Stickers byl nieco bardziej bezbarwny, Alderman zas przezroczysty na brzegach. Wielu innych, w wiktorianskich strojach, bylo calkowicie bezbarwnych i prawie calkowicie przezroczystych. Mozna smialo powiedziec, ze byli uksztaltowanym powietrzem. Ale powietrzem, ktore sie przemieszczalo. I nie chodzilo o to, ze im blizej sa, tym staja sie wyrazniejsi — normalne trzy wymiary nie mialy z tym absolutnie nic wspolnego. Moze rzeczywiscie byli gdzies dalej w jakims dziwnym wymiarze, ale Johnny nie probowal nawet zgadnac jego numeru.

Wobbler, Bigmac i Yo-less wciaz mu sie przygladali, tyle ze mniej podejrzliwie.

— Johnny? — spytal Wobbler. — Nic ci nie jest?

Johnny przypomnial sobie przyklad z podrecznika geografii na temat przeludnienia. Na kazdego zyjacego przypadalo okolo dwudziestu ludzi (a raczej nieboszczykow), i to liczac wylacznie historycznie udokumentowane dzieje ludzkosci.

Inaczej mowiac, za kazdym zywym czlowiekiem stalo dwudziestu niezywych.

Za Wobblerem moze nie stalo dwudziestu, ale w kazdym razie wielu. Johnny byl jednak pewien, ze poinformowanie go o tym nie byloby dobrym posunieciem.

— Zimno sie zrobilo — zauwazyl Bigmac.

— Powinnismy wracac — powtorzyl niepewnie Wobbler. — Chyba powinienem wziac sie do lekcji…

Byl to najlepszy dowod, ze Wobbler sie boi, poniewaz zadna inna sila nie bylaby w stanie zagonic go do tego zajecia. Wniosek byl prosty — na Wobblera skuteczni okazali sie jedynie zombi, generalnie rzecz ujmujac.

— Nie widzicie ich — domyslil sie Johnny. — Sa wszedzie wokolo, a wy ich nie widzicie…

— Zywi przewaznie nie widza zmarlych — dodal pan Vicenti. — Pewnie dla wlasnego dobra.

Bigmac, Wobbler i Yo-less zbili sie w gromadke.

— Dobra, przestan juz, co? — zaproponowal Bigmac.

— On sie stara nas przestraszyc… — wykrztusil Wobbler. — Ale to mu sie nie uda… Chodzcie, chlopaki, wracamy…

I zrobil dwa kroki dla potwierdzenia niezlomnosci swej decyzji.

— Poczekaj! — zatrzymal go Yo-less. — Tu sie dzieje cos dziwnego…

Rozejrzal sie po pustym i cichym cmentarzu. Nawet wrona odleciala (a moze byl to kruk).

— Cos dziwnego… — powtorzyl.

— Rozejrzyjcie sie — sprobowal raz jeszcze Johnny. — Sa tutaj. Sa wokol nas.

— Przestan satanizowac, bo powiem mamie! — zirytowal sie Wobbler.

— Johnny Maxwell!! — zagrzmial Alderman. — Musimy z toba porozmawiac!

— Tak jest! — zawtorowal mu William Stickers. — To wazne!

— O czym? — spytal Johnny, gotow do biegu.

W zasadzie sie nie bal.

W zasadzie juz nie.

— O tym! — Stickers machnal gazeta.

Wobbler jeknal — w powietrzu unosila sie zwinieta gazeta.

— Poltergeist! — zawyrokowal. — Zawsze jak ktos dorasta, to takie jaja sie wyprawiaja! Czytalem gdzies o tym… Ale moglbys tluc talerze w domu sila woli, a nie ciagac nas w tym celu na cmentarz! — Ostatnie zdanie skierowane bylo do Johnny’ego.

— O czym on mowi? — zaciekawil sie Alderman.

— To sie prawdopodobnie da naukowo wytlumaczyc… — powiedzial niepewnie Yo-less.

— Jak? — spytal Bigmac z nadzieja.

— Wlasnie probuje cos znalezc.

— Gazeta sie otwiera!

William Stickers rozlozyl gazete, szukajac konkretnego artykulu.

— To pewnie jakis wiatr bladzacy — zawyrokowal Yo-less, cofajac sie o krok.

— Tu nic nie wieje! — to byl Bigmac.

— Przeciez mowie, ze bladzacy!

— Zaraz ja bede wial! — zdenerwowal sie Wobbler.

— I co zamierzasz z tym zrobic?! — chcial wiedziec Aldermann.

— Czy wszyscy na chwile mogliby sie zamknac? — ucial Johnny.

Nawet zmarli go posluchali.

— Dobrze — odetchnal Johnny. — Sluchajcie… hmm, chlopaki… ci… ludzie… chca z nami porozmawiac… No… przynajmniej ze mna…

Yo-less, Wobbler i Bigmac jak urzeczeni wpatrywali sie w rozpostarta gazete wiszaca nieruchomo mniej wiecej metr nad ziemia.

— Czy to sa… poszkodowani na oddechu? — spytal niesmialo Wobbler.

— Przestan glupiec — parsknal Yo-less. — Trzeba nazywac rzeczy po imieniu… ludzi tez! To sie nazywa odwaga cywilna, Wobbler! Czy to sa… obywatele w wieku posmiertnym?

— Czy oni sie snuja? — zebral sie na odwage Wobbler.

Cala trojka stala tak blisko siebie, ze wygladala na pekatego osobnika o szesciu nogach.

— Nic nam o tym nie powiedziales — odezwal sie Alderman.

— O czym? — spytal slabo Johnny. — Tam pisza mnostwo roznych rzeczy…

— To sie nazywa gazeta. Przynajmniej tak tu pisze. A przeciez tu sa zdjecia kobiet! Moga je zobaczyc godne szacunku, zamezne niewiasty albo male dzieci!

William Stickers ze sporym wysilkiem trzymal gazete otwarta na stronie ze zdjeciem grupy dziewczat na plywalni miejskiej. Zdjecie zreszta bylo podlej jakosci, co Johnny stwierdzil na wlasne oczy, zagladajac mu przez ramie.

— O co chodzi? — zdumial sie szczerze. — Przeciez maja kostiumy kapielowe?!

— Kostiumy kapielowe? — teraz zdziwil sie Alderman. — Przeciez widac im cale nogi!

— I co w tym zlego? — parsknela starsza jejmosc w owocowym kapeluszu. — Zdrowe ciala gimnastykujace sie na bozym sloncu. I w dodatku w bardzo praktycznych ubiorach.

— Praktycznych, szanowna pani? Wole nie myslec do czego!

— Dama w kapeluszu to pani Sylvia Liberty — szepnal pan Vicenti, pochylajac sie ku Johnny’emu. — Zmarla w tysiac dziewiecset czternastym jako niestrudzona sufrazystka.

— Statystka?

— Sufrazystka! Czego was teraz w szkolach ucza?! Sufrazystki walczyly o prawo kobiet do glosowania. Mialy zwyczaj przykuwac sie do balustrad i obrzucac policjantow jajami. No i naturalnie rzucac sie pod konia ksiecia Walii podczas wyscigow.

— I co, ten kon ja zalatwil?

— Niezupelnie. Pani Liberty pomylily sie instrukcje i rzucila sie pod ksiecia Walii.

— I co z tego?

— Smierc na miejscu: to byl naprawde masywny jegomosc — wyjasnil z dezaprobata pan Vicenti.

— Moze byscie zaprzestali tych burzuazyjnych dyskusji? — zdenerwowal sie Stickers. — Mamy wazniejsze sprawy! — I potrzasnal gazeta.

Wobbler nerwowo przelknal sline.

— Tu pisze, ze maja zamknac cmentarz! Gorzej: ze maja zabudowac cmentarz! Wiesz o tym?

— No… wiem… hmm… a wy nie wiecie?

— Myslisz, ze ktos nam powiedzial?

— Co oni mowia? — zainteresowal sie Bigmac.

— Zdenerwowali sie sprzedaza cmentarza. Jest o tym artykul w gazecie.

— Pospiesz sie, bo nie moge jej dluzej utrzymac… — jeknal Stickers.

Rzeczywiscie — gazeta wpierw opadla, a potem wypadla mu przez rece i wyladowala na sciezce.

— Co to sie z czlowiekiem porobilo… — mruknal Stickers ze smutkiem.

— Na pewno bledny wiatr — ocenil Yo-less. — Nic nadnatural…

— To nasz dom! — zagrzmial Alderman. — Co sie z nami stanie, mlody czlowieku?

— Momencik — odparl Johnny. — Yo-less?

— Tak?

— Oni chca wiedziec, co sie z nimi stanie, jak zabuduja cmentarz.

— Zmarli chca to wiedziec?

— Tak. — Alderman i Johnny wystapili chorem.

— Zaloze sie, ze Michael Jackson nie mial takich problemow — mruknal Bigmac.

— Widzialem film, w ktorym zbudowano osiedle na cmentarzu — odezwal sie Wobbler. — Ktos wykopal sobie basen i wszystkie szkielety wyszly, i probowaly udusic ludzi…

— Dlaczego? — zaciekawil sie Alderman.

— On chce wiedziec, dlaczego — powtorzyl Johnny. — A skad ja mam wiedziec? Nigdy nie bylem szkieletem.

— To widac — przyznal Bigmac, spogladajac wymownie na jego obfite ksztalty.

— Mysle, ze trumny… i reszte wykopuje sie i umieszcza gdzie indziej. — Yo-less nie byl zbyt pewien tego, co mowi. — Sa takie specjalne miejsca…

— No nie! — zirytowala sie pani Liberty. — Zaplacilam za miejsce piec funtow, siedem szylingow i szesc pensow, i dokladnie pamietam, co podpisywalam! Dokument nazywal sie „Miejsce ostatniego spoczynku” i nic tam nie pisano, ze po osiemdziesieciu latach beda mnie wykopywac i przenosic, zeby ci, co zyja, mogli sobie zbudowac… co wlasciwie maja zbudowac?

— Nowoczesne wielofunkcyjne biura — odparl William Stickers. — Cokolwiek to znaczy.

— I na dodatek sprzedali ten teren za piec pensow — dodala pani Liberty. — Wstydu nie maja, ot co!

— Wlasnie! — zawtorowal jej Stickers. — Nikt nie zwraca uwagi na uciskane masy…

— Widzicie, rada twierdzi, ze utrzymanie cmentarza za drogo kosztuje — dodal Johnny. — A wartosc ziemi…

— A co na to wladze municypalne Blackbury? — przerwal mu Alderman.

— Pojecia nie mam, nigdy o nich nie slyszalem — przyznal uczciwie Johnny. — Sluchajcie, rozumiem, ze jestescie zdenerwowani, ale to naprawde nie moja wina. Mnie tez sie tutaj podoba i nie podoba mi sie to, co chca zrobic z cmentarzem.

— W takim razie co zamierzasz zrobic? — spytal Alderman.

Johnny cofnal sie odruchowo, ale trafil plecami na grobowiec Vicentiego.

— No nie! — jeknal. — Dlaczego ja?!

— A dlaczego nie? — spytala rzeczowo pani Sylvia Liberty. — W koncu ty nas widzisz i slyszysz.

— A nikt inny nie — dodal pan Vicenti. — Inni nas nie zauwazaja.

— Sprawdzalismy caly dzien — przytaknal Alderman.

— Ani psy, ani ludzie — westchnal Stickers. — Wszyscy tylko gdzies sie spiesza i spiesza.

— Nawet pani Tachyon nas nie widzi — dodal pan Vicenti.

— A przeciez jest szalona, to powinno pomoc — wyjasnil Alderman. — Biedactwo.

— Jak wiec widac, pozostales tylko ty — zakonczyl powaznie William Stickers. — Musisz wiec pojsc i powiedziec wladzom tego miasta, jakkolwiekby sie tam nazywaly, ze my… sie… stad… nie… ruszymy!

— Przeciez ja mam tylko trzynascie lat! Nikt mnie nie bedzie sluchal! Ja nawet nie mam prawa glosu!

— Ale my mamy — odparl Alderman.

— A mamy? — zdziwil sie pan Vicenti.

Zmarli skupili sie wokol niego niczym druzyna baseballowa.

— Przeciez mamy wiecej niz dwadziescia jeden lat? Technicznie rzecz biorac, naturalnie.

— Mamy, ale jestesmy martwi — przypomnial pan Vicenti.

— Teraz mozna glosowac, jak sie ma osiemnascie lat — wtracil sie Johnny.

— Nic dziwnego, ze ludzie nie maja szacunku — oburzyl sie Alderman. — Zawsze mowilem, ze jak sie da prawo glosu kobietom, to potem bedzie coraz gorzej…

Pani Liberty poslala mu miazdzace spojrzenie.

— Poza tym nie mozna uzywac martwych glosow — przypomnial William Stickers. — Bylem kandydatem Solidarnosciowo-Rewolucyjnej Robotniczej Bratniej Partii, to wiem.

— Nic nie wiesz, bo to stary jak swiat sposob na falszowanie wyborow — ostudzil go Alderman. — Nikt nie bedzie wykorzystywal mojego glosu: sam go wykorzystam. I nie ma takiego prawa, ktore mogloby mi tego zabronic.

— Dobrze mowi.

— Sluzylem uczciwie temu miastu ponad piecdziesiat lat i nie widze powodu, dla ktorego mam stracic swoje prawo glosu — dowodzil Alderman. — To, ze jestem martwy, to zaden powod. Mamy w koncu demokracje, tak czy nie?

— Ludowa demokracje — dodal Stickers, ale jakos bez przekonania.

Odpowiedziala mu zreszta cisza.

— No coz… — Johnny byl autentycznie nieszczesliwy. — Zobacze, co sie da zrobic…

— Dobry chlopak — ucieszyl sie Alderman. — I bylibysmy wdzieczni, gdybys pamietal o swiezej prasie.

— Zeby tylko nie bylo tak trudno przewracac stron… — westchnal pan Vicenti.

— Coz, teraz po prostu musimy wiedziec, co sie dzieje — oznajmila pani Liberty. — Gdy tylko czlowiek przestanie uwazac, az strach pomyslec, co ci zywi moga jeszcze przedsiewziac!

— Pomysle o czyms — obiecal Johnny. — Moze… moze lepszym niz gazeta…

— Doskonale — pochwalil go William Stickers. — I powiedz tej calej radzie czy jak im tam, ze…

— Ze nie bedziemy sie temu bezczynnie przygladac! — dodal Alderman.

— Moge sprobowac… tylko watpie, zeby mnie chcieli sluchac…

— A to jeszcze zobaczymy… — rzucil na pozegnanie Alderman i wyplowial do reszty.

Pozostali stopniowo zrobili to samo.

— I co? Poszli sobie? — spytal z nadzieja Wobbler.

— Nie poszli, tylko odeszli — uswiadomil go Yo-less. — Zmarli nie musza chodzic.

— Niewazne. Sa czy ich nie ma? — Wobbler byl zdecydowany uzyskac odpowiedz na najwazniejsze chwilowo pytanie zaraz, natychmiast.

— Byli i juz ich nie ma — poinformowal go Johnny.

— Faktycznie, dziwnie tu jakos bylo — zgodzil sie Bigmac. — Zimno i jakos tak…

— Chodzmy — zaproponowal Johnny. — Musze to wszystko przemyslec… chca, zebym powstrzymal zabudowe cmentarza.

— Jak?

— Tego mi akurat nie powiedzieli — odparl, ruszajac ku bramie.

— Pomozemy ci — obiecal Yo-less.

— Pomozemy?! — Wobblera zatkalo na moment. — Johnny jest w porzadku, ale… no przeciez to okult… twoja matka dostanie szalu.

— Regularnie dostaje szalu, mozna sie przyzwyczaic — uspokoil go Yo-less. — Poza tym pomagamy chrzescijanskim duszom, wiec powinna sie cieszyc. One sa chrzescijanskie, Johnny?

— Mysle, ze jest tez i zydowska czesc cmentarza.

— A to w porzadku — podsumowal Bigmac. — Zydzi i chrzescijanie to to samo.

— No, nie tak do konca — sprostowal Yo-less. — Ale podobne.

— No tak… — Wobbler nie poddawal sie tak latwo. — Ale… oni sa martwi… jak on ich widzi… to tego… no to niech dziala… to znaczy…

— Wszyscy pomagalismy Bigmacowi, jak go poslali na kolegium, prawda? — w tonie Yo-lessa pojawily sie grozne nutki.

— Powiedziales, ze go chca powiesic! — oburzyl sie Wobbler. — Co to za porzadki, zeby mi kumpla wieszali!

— To byla sprawa polityczna — dodal Bigmac.

— Ukradles samochod ministra edukacji, jak przyjechal otworzyc szkole? Ukradles — przypomnial mu Yo-less.

— Nie ukradlem, tylko pozyczylem. Chcialem mu go oddac.

— I z dobrych checi wjechales w sciane? Moglbys mu go oddac chyba na taczce.

— A co, moze to moja wina, ze mial nawalone hamulce?! Moglo mi sie cos stac! — oburzyl sie Bigmac. — Na to nikt nie zwrocil uwagi. W sumie to jego wina, ze zostawial byle gdzie, byle jak zamkniete auto bez hamulcow…

— Trudno wymagac, zeby taki duzy minister sam naprawial sobie hamulce!

— Duzy to on faktycznie byl — zgodzil sie Wobbler. — No to w takim razie wina spoleczenstwa — nie ustepowal Bigmac.

— Zaraz uslyszymy, ze w gruncie rzeczy to zrobiles mu przysluge — wtracil Johnny.

— Mogl sie zabic, jakby szybciej jechal — zauwazyl wyjatkowo przytomnie Bigmac.

— Tak czy owak stalismy murem za toba — podsumowal Yo-less.

— Przed nim wolalbym nie stac — dodal Wobbler z namyslem.

— I za Wobblerem tez stalismy, jak reklamowal w sklepie kasete, twierdzac, ze slyszy wiadomosc od Boga, gdy puszcza Cliffa Richarda od tylu…

— Tez mowiles, ze slyszysz — przypomnial Wobbler. — Mowiles!

— Owszem, ale dopiero jak powiedziales, czego mam sluchac — przyznal Yo-less. — Przedtem to brzmialo mniej wiecej tak, jakby ktos wykrecal osla: ayip-aye-ep-unwerp-ayeep.[1]

— I tak nie powinno tego tam byc — upieral sie Wobbler.

— Niech ci bedzie. Nie o to mi teraz chodzi. — Yo-less zaczynal tracic cierpliwosc. — Chodzi mi o to, ze przyjaciolom trzeba pomagac, zgadza sie?… Mile, ze zaden nie zaprzeczyl… Otoz, choc osobiscie uwazam, ze Johnny jest calkowicie niezrownowazony i cierpi na psychosomatyczne zludzenia wizualno-akustyczne, to i tak mu pomoge. I to, ze prywatnie sadze, iz powinni go zamknac w tym oszczednosciowym szpitalu, gdzie klamki sa tylko z jednej strony drzwi i to ubranego w jedno z tych twarzowych bialych wdzianek z przedluzonymi rekawami i guzikami na plecach, nie ma na to zadnego wplywu, poniewaz jestesmy przyjaciolmi.

— Czuje sie wzruszony — poinformowal go Johnny.

— Ja mysle — odpalil Wobbler — ale to juz twoje zmartwienie.

* * *

Matki nie bylo, bo miala nadgodziny, a dziadek ogladal telewizje. Konkretnie „Smiechu warte”.

— Dziadku?

— Tak?

— Jak slynny byl William Stickers?

— Bardzo slynny — odparl dziadek, nie odrywajac wzroku od ekranu.

— Ale w encyklopedii go nie ma.

— Bo go pewnie przez zazdrosc nie umiescili. Byl slynny, mowie ci… zobacz, tego… zeby rowerem do jeziora wjechac!

Johnny umilkl, zajety tomem L-MIN. Sprawa z encyklopedia byla o tyle ulatwiona, ze byl jej jedynym uzytkownikiem. Dziadek byl szczesliwym posiadaczem wielotomowej edycji wydanej gdzies tak w polowie lat piecdziesiatych, poniewaz mniej wiecej wtedy napadlo go, by zdobyc wyksztalcenie. Kupil wiec na wyprzedazy najwieksza, jaka byla. Potem mania mu przeszla i nawet nie otworzyl zadnego tomu, ale porzadny regal dla calosci zbudowal. W koncu dziadek doszedl do przekonania, ze z ksiazkami to tak jak z radioaktywnoscia: gdy sie zgromadzi wystarczajaca ich liczbe, to wiedza sama wycieknie, jak promieniowanie.

— A pani Sylvia Liberty? — spytal Johnny, odkladajac tom z pewnym zniecheceniem.

— Kto?!

— Taka jedna stazystka… nie: sufrazystka. Walczyla, zeby kobiety mogly glosowac.

— Nigdy o niej nie slyszalem.

— Nie ma jej ani pod „liberty”, ani pod „sufrazystki”.

— Musiala za malo sie starac… Popatrz no, spadl z drabiny do stawu, he, he.

— Jego drabina, jego problem. A pan Antonio Vicenti?

— Co?! Stary Tony? Co znowu wymyslil?

— Zaslynal czyms?

Pierwszy raz wzrok dziadka opuscil ekran, ale nie trwalo to zbyt dlugo.

— Mial sklep ze smiesznymi rzeczami przy Alma Street. Tam, gdzie teraz jest ten wielopoziomowy parking. Mozna tam bylo kupic smierdzaca bombe albo swedzacy proszek. No a Tony robil magiczne sztuczki, jak dzieci mialy przyjecia urodzinowe… to bylo wtedy, kiedy twoja mama byla mala dziewczynka.

— Czyli byl slawny?

— Wszystkie dzieciaki go znaly. I jego, i jego sztuczki… Tak, Alma Street to byla taka radosna ulica… Paradise Street tez… i Balaclava Terrace, tam sie urodzilem: pod numerem dwunastym… Teraz tam wszedzie jest parking. No nie, zaraz sie wywroci przez tego psa!

— Czyli tak naprawde nie byl slawny.

— Byl jencem u Niemcow, ale uciekl. Ozenil sie z… Ethel Plover, tak jest. Nigdy nie mieli dzieci. Zawsze staral sie z czegos uciec… tak, ucieczki to byla jego specjalnosc.

— I nosil w klapie gozdzik — dodal Johnny.

— A tak! I to codziennie swiezy. Nigdy go bez niego nie widzialem. Zreszta, prawde mowiac, jego samego od lat nie widzialem…

— Dziadku?

— Wszystko sie zmienilo… jak wychodze do miasta, rzadko co rozpoznaje. Ktos mi powiedzial, ze rozbieraja fabryke kaloszy…

— Dziadku, masz jeszcze to male tranzystorowe radio?

— Jakie male tranzystorowe radio?

— To, ktore miales.

— A co z nim?

— Mowiles, ze za cicho gra.

— A, faktycznie — zgodzil sie dziadek.

— Moge je wziac?

— Myslalem, ze masz tego… jak wy to nazywacie… o: jamnika.

— Mam. Ale to dla… przyjaciol. — Johnny z natury byl uczciwy, glownie dlatego, ze porzadne klamstwo bylo naprawde skomplikowana sprawa.

— Mozesz. Tylko musisz wlozyc nowe baterie, bo ze starych to juz pewnie nic nie zostalo.

— Wloze.

— Juz nie robia porzadnych tranzystorow; jak bylem mlody, to byly porzadne, nie to co teraz… He, he, o, i do przerebla, cymbal jeden!

* * *

Przed szkola Johnny wybral sie na cmentarz. Brama byla zamknieta, ale w murowanym ogrodzeniu bylo tyle dziur, ze moglby sie tamtedy przedostac pluton piechoty. Zamykanie bramy nie mialo w tej sytuacji sensu, ale ktos sie ciagle tym zajmowal.

Radio umiescil w foliowym woreczku (na okolicznosc wilgoci), a wczesniej wymienil w nim baterie, czyli najpierw wyskrobal resztki starych, a potem zalozyl nowe. Po przeczyszczeniu stykow zaczelo dzialac.

Cmentarz byl opuszczony — nie bylo tam zywej duszy (martwej tez). Za to byla cisza, martwa, porzadna cisza. Uszy by strzygly, gdyby mogly, w poszukiwaniu dzwieku.

Johnny sprobowal ja wypelnic:

— Hm… Jest tu kto?

Zza pobliskiego nagrobka wyskoczyl zdegustowany lis i zniknal w krzakach po drugiej stronie sciezki.

— Nie o ciebie mi chodzilo!… halo, to ja!

Brak zmarlych byl znacznie bardziej denerwujacy niz ich obecnosc — co Johnny stwierdzil z pewnym zaskoczeniem.

— Przynioslem radio — powiedzial mimo wszystko. — Pewnie bedzie wam latwiej krecic galka, niz przekladac strony. Sprawdzilem w encyklopedii: wyszlo, ze wiekszosc z was powinna wiedziec, co to takiego i jak je obslugiwac. Wloze je za grobowiec pana Vicentiego, to bedziecie mieli latwy dostep… I hm… no, troche w nocy myslalem… i wyszlo mi, ze jakby ludzie sie dowiedzieli, ze lezy tu ktos… no… slawny, to zostawiliby was w spokoju. Wiem, ze to nie najlepszy pomysl, ale chwilowo jedyny, na jaki wpadlem. Jesli nie macie nic przeciwko temu, to zrobie liste…

Odpowiedziala mu cisza.

Johnny mial nadzieje, ze pan Vicenti sie zjawi. W sumie nawet go lubil, moze dlatego, ze stosunkowo krotko byl zmarlym. No, w kazdym razie wydawal sie przyjazniejszy. A na pewno mniej sztywny.

Nie majac nic wiecej do roboty, za to dysponujac wolnym czasem, przespacerowal sie po okolicy i odczytywal napisy na plytach. Niektore byly ozdobne i wyszukane, inne proste, ale tylko przy jednym wy- rzezbiono pare pilkarskich butow. Obok nich byl napis:

STANLEY „BLADZACY” ROUNDWAY

1892–1936

Ostatni Gwizdek

I bylby nie zauwazyl grobu ukrytego wsrod drzew. Plyta byla prosta, nawet nie ozdobiona zwyczajowo ohydnym wzorem, a jedyne, co na niej napisano, to:

ERIC GRIMM

1885–1927

Zadnego krzyzyka, „swietej pamieci”, czy chocby „zmarl”, choc to ostatnie nie ulegalo najmniejszej nawet watpliwosci. Mimo wszystko Johnny spisal jego nazwisko wraz z nazwiskiem pilkarza i kilkoma innymi.

A potem poszedl do szkoly.

Pan Grimm poczekal, az Johnny wyjdzie z cmentarza. Dopiero potem sie pojawil i odprowadzil chlopca ponurym spojrzeniem.

Rozdzial czwarty

Byl pozny ranek.

Albo bardzo wczesne popoludnie.

Jak kto woli.

W Civic Centre znajdowala sie biblioteka. Tak nowoczesna, ze nie bylo w niej bibliotekarek. Byly asystentki informacyjne. I komputery. Wobbler mial tam oficjalny zakaz wstepu z powodu incydentu, w ktory zamieszane byly: komputer biblioteczny, lacze telefoniczne do odleglej o dziesiec mil bazy lotniczej East Slate, inne lacze telefoniczne do amerykanskiej bazy pod gora Cheyenne i niemalze III wojna swiatowa. Oficjalnym powodem zas bylo zapapranie klawiatury czekolada.

Do przegladarki mikrofilmow nikt mu jednak dostepu nie bronil, a jakby sie uparl, to tez moglby tam sporo rzeczy zapaprac czekolada.

Najwidoczniej obsluga nie zdolala wymyslic lepszego pretekstu.

— A tak w ogole to czego szukamy? — spytal Bigmac.

— Prawie kazdego, kto tu umarl — poinformowal go Johnny. — Jesli znajdziemy kogos slynnego, kto tu zyl, a potem znajdziemy go na cmentarzu, to bedzie wtedy znane miejsce. W Londynie jest slynny cmentarz, bo tam lezy Karol Marks, i nikt go nie zamierza zabudowywac.

— Karol Marks? A czym on zaslynal? — zainteresowal sie Bigmac.

— To ten niemowa, co gral na harfie, ty ignorancie jeden — oburzyl sie Wobbler.

— Sam jestes ignorant — wtracil sie Yo-less. — Tamten to Harpo, Karol to ten z cygarem.

— Koniec wyglupow! — podsumowal Johnny. — Karol Marks wynalazl socjalizm, w filmach wystepowali bracia Marks, jakby jeszcze ktorys nie pamietal. Szukamy w „Blackbury Guardian” gora sto lat wstecz, ale tylko na pierwszych stronach. Jak umiera ktos slawny, to musza o tym napisac na pierwszej stronie. Inaczej nie byl wystarczajaco znany.

— A na ostatniej stronie? — Bigmac byl tego dnia zadny wiedzy.

— Po co ci ostatnie strony? — zdziwil sie Johnny.

— Bo tam zawsze jest sport.

— Nie pomyslalem o tym. Slynny sportowiec tez moze byc. Dobra, zaczynamy…

— Dobra, tylko…

— No, wykrztus, Bigmac — zachecil go Johnny. — Ten Karol Marks… to z czego on wlasciwie jest znany?

— On dowodzil rosyjska rewolucja — odparl z pewna desperacja Johnny.

— Niczym nie dowodzil! — sprzeciwil sie Wobbler. — On tylko napisal ksiazke o tym, ze najwyzszy czas zrobic rewolucje, i opisal jak. Ruski tylko wykonali instrukcje, a dowodzil nimi taki facet, maly, lysy, co to inaczej sie nazywal, a inaczej do niego mowili. A w ogole to ta cala rewolucja nazywa sie pazdziernikowa, a byla w listopadzie.

— Ten facet nazywal sie Uljanow, a mowili mu Lenin — dodal Yo-less. — Zreszta bylo ich dwoch. Drugi byl Stalin.

— We dwoch dowodzili rewolucja? — zdziwil sie Bigmac. — To cud, ze sie nie poklocili.

— Rewolucja dowodzil Lenin, Stalin byl pozniej — w glosie Yo-lessa tez pojawila sie desperacja. — Ale on tez inaczej sie nazywal, a inaczej mu mowili.

— A jak sie nazywal?

— Bigmac! Co ja jestem, chodzaca encyklopedia rewolucji?! Jakos sie nazywal. Tak, ze wymowic sie nie dalo. A Stalin po angielsku to „czlowiek ze stali”.

— Tez ladnie — przyznal Bigmac. — A co on mogl?

— Co mial moc? Rzadzil calym krajem, rozwalal, kogo chcial, i robil, co mu sie podobalo — jeknal Yo-less.

— Tylko tyle? — Bigmac byl zawiedziony. — Myslalem, ze latal albo skakal przez budynki, albo widzial przez sciany…

— Bigmac, Stalin to nie jest odmiana Supermana! — Johnny pierwszy sie polapal, o co tamtemu chodzi.

— Aha — Bigmac wciaz byl zawiedziony.

— Swoja droga zawsze uwazalem za niesprawiedliwosc, ze tylko Amerykanie maja Supermana i innych — wtracil z przekonaniem Wobbler. — My tez powinnismy miec chocby jednego.

Zapadla pelna zgody cisza.

— Chociaz, prawde mowiac — dodal Wobbler — to u nas mialby klopoty, zeby byc chociaz Clarkiem Kentem.

W milczeniu skryli sie pod kapturami czytnikow.

— Jak bylo Aldermanowi? — spytal po chwili Wobbler.

— Alderman Thomas Bowler, bo co?

— Bo tu pisze, ze zmusil wladze miasta do wybudowania w 1905 na rynku poidla dla koni, ktore bardzo szybko wielce sie przydalo.

— Dlaczego?

— Bo nastepnego dnia rozbil sie o nie pierwszy samochod, jaki w ogole wjechal do Blackbury. I zapalil. A oni woda z poidla go ugasili… Tu pisze, ze wladze miasta chwalily Aldermana Bowlera za przyszlosciowe myslenie.

— Co to jest poidlo dla koni? — Bigmac byl niepoprawny.

— Ta wielka kamienna skrzynia przed budynkiem Towarzystwa Loggitt and Burnetfs — wyjasnil Johnny. — Pelna ziemi, zeslych kwiatow i puszek po piwie. Dawniej byla pelna wody, zeby konie od dorozek czy dylizansow mialy gdzie pic.

— Zaraz… skoro pojawily sie samochody, to po co bylo budowac cos dla koni…

— Brawo, Bigmac! Jestes lepszy od wladz miejskich Blackbury z 1905 roku! — westchnal z uznaniem Yo-less.

— A teraz dosc gadania i do roboty! — zakonczyl Johnny.

* * *

…Wiuuut… zbudowalismy to miasto na… wiiiuuu… aktualnie telefonuje… szszszszsz… to na Numer Dwa… wiiii… spotkanie w Kijowie… szszszszsz… pranie… wszszwiuuu… dzisiaj…zzzzbz… czy moglaby pani… wzzzzet…

Potencjometr malego radia tranzystorowego spoczywajacego za grobem pana Vicentiego obracal sie naprawde powoli, jakby krecono nim z duzym wysilkiem. Od czasu do czasu nieruchomial i wtedy w glosniku cos gadalo albo szumialo, wylo czy zawodzilo.

…szszzzwiuuu… nasz nastepny rozmowca… wzzziuut… Babilon…

Wokol radioodbiornika na sporej przestrzeni powietrze bylo lodowate.

* * *

W czytelni biblioteki miejskiej panowalo pelne zaciecia milczenie, ktore personel, czyli asystentki informacyjne, przyprawialo o stan zblizony do zalamania nerwowego. Podejrzewaly Wobblera o jak najgorsze pomysly, a im dluzej owe podejrzenia kwitly w spokoju, tym stan nerwowy podejrzewajacych stawal sie gorszy — jedna nawet na wszelki wypadek miala w pogotowiu szmatke do scierania czekolady z klawiatury.

Wobbler i pozostali nie mieli o tym zielonego pojecia.

— Spojrzmy prawdzie w oczy — odezwal sie Wobbler. — Z tego miasta nie pochodzi nikt slawny. I tylko z tego jest znane!

— Tu pisze — odezwal sie po chwili Yo-less — ze Addison Vincent Fletcher z Alma Terrace wynalazl odmiane telefonu w 1922 roku.

— Wspaniale! — jeknal Wobbler. — Tyle ze telefon wymyslili znacznie wczesniej.

— Tu pisze, ze jego byl lepszy.

— Pewnie — mruknal Wobbler z przekasem. — A tak w ogole to kto wymyslil telefon?

— Thomas Eddison — oswiecil go Yo-less.

— Sir Humphrey Telephone — powiedzial rownoczesnie Bigmac.

— Aleksander Graham Bell — dolaczyl do choru Johnny. — Jaki znowu Humphrey Telephone?!

— Halo, panie Bell! — Wobbler nie dal sie zbic z tropu. — Tu Fletcher z Blackbury. Wiem, ze pan wczesniej wymyslil telefon, ale moj jest lepszy. I mam zamiar odkryc Ameryke. Co? Wiem, ze Kolumb juz to zrobil, ale mam zamiar zrobic to lepiej.

— To ma sens — poparl go Bigmac. — Jak juz cos odkrywac, to lepiej, jak ma hotele, hamburgery i reszte.

— A ten Kolumb to kiedy odkryl Ameryke? — zaciekawil sie Wobbler.

— W 1492 — odparl Johnny — tylko podobno przed nim zrobili to wikingowie.

Cala trojka popatrzyla na niego w niemym podziwie.

— No co? Tak pisalo w jakiejs ksiazce… Bigmac, co to za sir Humphrey Telephone?!

— Tak sie powinien nazywac ten, co wymyslil telefon — wyjasnil Bigmac. — Wymysly, to jest te… wynalazki nazywa sie od wynalazcow, nie?

— Fakt, nie nazwali telefonu: bell — przyznal Wobbler. — Ale nazwali tak to, co w nim dzwoni — wskazal Yo-less.

— No dobrze, ale teraz w telefonie nic nie dzwoni. — Wobbler nie ustepowal. — I to od lat.

— A to dzieki slynnemu wynalazkowi Freda Buzzera zwanego Brzeczykiem — odparl z kamienna mina Yo-less.

— Cos mi sie wydaje, ze jest niemozliwe, by ktos znany stad pochodzil. — Wobbler przestal miec zludzenia. — A to dlatego, ze tu wszyscy sa psychiczni.

— Mam jednego! — ucieszyl sie Bigmac.

— Chorego?

— Pilkarza. Stanley „Bladzacy” Roundway. Gral w druzynie Blackbury Wanderers. Tu jest nekrolog prawie na pol strony.

— Dobry byl? Pilkarz, nie nekrolog.

— Pisze, ze strzelil rekordowa ilosc bramek.

— Brzmi niezle — ocenil Wobbler.

— Samobojczych.

— Co?!

— Najwieksza ilosc samobojczych bramek w calej historii sportu, niekoniecznie pilkarskiego. Pisza, ze za bardzo sie zapalal podczas gry i tracil poczucie kierunku. Pisza tez, ze poza tym byl dobrym pilkarzem…

— No to piec — westchnal Wobbler. — A tak dobrze sie zapowiadalo.

— Spojrzcie na to — odezwal sie Yo-less, totez wszyscy skupili sie kolo jego czytnika.

Na ekranie widac bylo stare zdjecie okolo trzydziestu zolnierzy, wyszczerzonych prosto w obiektyw.

— No i…? — Wobbler pierwszy przerwal milczenie.

— To z 1916 roku — wyjasnil Yo-less. — Przed wyjazdem na wojne.

— Ktora? — chcial wiedziec Wobbler.

— Pierwsza, trabolu. Pierwsza wojne swiatowa.

— Zawsze mnie zastanawialo, po co je numeruja — odezwal sie Bigmac. — Zupelnie jakby sie spodziewali jeszcze paru.

— Tu pisze, ze to Blackbury Old Pals’ Battalion tuz przed wyjazdem na front — przeczytal Yo-less. — Konkretnie to Kompania Miejska tego batalionu kumpli. Wszyscy sie zaciagneli tego samego dnia…

Johnny jak zauroczony wpatrywal sie w zdjecie wygladajace, jakby sie znajdowalo na dnie glebokiej, czarnej studni. Studni, w ktora spadal. Odglosy biblioteki staly sie przytlumione, a zdjecie grupy usmiechnietych i po wojskowemu obcietych (czyli na jeza tepa brzytwa) mlodziencow stalo sie nagle srodkiem swiata. Wszyscy mieli, przez te fryzury, odstajace uszy i wszyscy trzymali uniesione kciuki.

Te kciuki to byla mania fotografow „Blackbury Guardian” przekazywana z pokolenia na pokolenie. Wszyscy na zdjeciach mieli uniesione kciuki. No, oprocz zwyciezcow Super Bingo — ci byli w pozycji lotnej. Wedlug fotografa mial to byc zapewne radosny holubiec, w praktyce jednak wygladalo to, jakby ktos wlasnie takiego biedaka kopnal w tylek, a ktos inny usunal mu spod nog podloge. Notabene etatowy fotograf znany byl powszechnie jako Jeremy „Kciuk”.

Wiekszosc widocznych na zdjeciu byla w wieku Bigmaca, jedynie sierzant z wasem i oficer w bryczesach wygladali na starszych. Pozostali mogliby z powodzeniem pozowac do szkolnej fotografii…

Zdjecie, jak nagle sie zblizylo, tak i nagle odjechalo — Johnny wrocil do biblioteki, mrugajac gwaltownie. Czul sie jak po naglej zmianie cisnienia, tyle ze wata ustapila mu z mozgu, a nie z uszu.

— Wie ktos, co to jest Somma? — spytal Yo-less.

— Nie. — Bigmac odpowiedzial natychmiast i zdecydowanie.

— Tam ich wyslali. To podobno rzeka gdzies we Francji.

— Moze ktorys dostal medal — zaryzykowal Johnny. — Albo zostal bohaterem. Jakby na cmentarzu lezal ktos z wieksza liczba medali, byloby po klopocie.

Yo-less zajal sie czytnikiem.

— Sprawdze kolejne numery; jesli ktorys cos dostal, to na pewno o tym napisali… O, cos tu jest…

Pozostali sprobowali rownoczesnie zajrzec mu przez ramie, co bylo fizycznie niewykonalne. Jedynie Johnny zdawal sobie sprawe, ze to wazne, choc nie mial pojecia dlaczego. Mimo to tak Wobbler, jak i Bigmac byli dziwnie cicho, gdy przeczytali to, co znalazl Yo-less.

— No — sapnal w koncu Wobbler. — Wszyscy zabici w tej jednej bitwie…

Johnny zajal sie innym czytnikiem, wrocil do fotografii i spytal:

— Sa podani alfabetycznie?

— Tak — odparl Yo-less.

— To uwazaj: przeczytam nazwiska pod fotografia. K. Armitage… T. Atkins…

— Tak… nie.

— Sierzant F. Atterbury…

— Tak.

— Ci sa z Canal Street — wtracil Wobbler.

— Tam gdzie mieszka moj dziadek!

— Blazer… Constantine… Fraser… Frobisher…

— Tak… tak… tak… tak…

W ten sposob dotarli do konca.

— Wszyscy zgineli cztery tygodnie po tym, jak zrobiono to zdjecie — podsumowal Johnny. — Wszyscy.

— Z wyjatkiem T. Atkinsa — poprawil go Yo-less. — Tu pisza, co to takiego, ten Pals’ Battalion… ludzie z jednej okolicy mogli sluzyc razem, zeby im bylo razniej, mogli sie zaciagnac rownoczesnie, na przyklad z jednej ulicy, i byc w jednym plutonie, jesli chcieli. Blackbury mialo swoj batalion, z tym ze z naszego miasta wystarczylo na kompanie, reszta byla z okolic. Ci na zdjeciu stanowili pluton dowodzenia…

— Straszne… — baknal Bigmac. — I glupie…

— Wtedy pewnie wydawalo sie to komus rozsadnym pomyslem. Poza tym fakt: w kupie razniej.

— Razniej… ale wszyscy w cztery tygodnie… — Bigmac upieral sie przy swoim.

— Ciagle powtarzasz, ze nie mozesz sie doczekac, zeby isc do wojska — przypomnial Wobbler. — To ty zalowales, ze wojna w Zatoce sie skonczyla. To pod twoim lozkiem nie ma ani krztyny miejsca przez roczniki „Guns and Ammo”. Zgadza sie?

— No… wojna, tak… ale normalna, z M-16 i czolgami, a nie tak: z usmiechem, i po czterech tygodniach wszyscy do piachu.

— Zaciagneli sie razem i zgineli razem, bo byli kolegami, stad nazwa takich batalionow — wyjasnil Yo-less.

— Poza T. Atkinsem — dodal Johnny, przypatrujac sie zdjeciu. — Ciekawe, co sie z nim stalo?

— To bylo w 1916 — przypomnial Yo-less. — Jak przezyl, to i tak juz nie zyje.

— Masz ktoregos w spisie? — spytal Wobbler.

Johnny sprawdzil sumiennie.

— Nie — odparl po chwili. — Jest kilka takich nazwisk, ale nie te inicjaly. Wszystkich tu chowali na jednym cmentarzu, to i nazwiska musza sie powtarzac.

— Moze on sie przeprowadzil po wojnie — zastanowil sie Yo-less.

— Fakt, ze tu tez bylby samotny — przyznal Bigmac.

— Mam dosc! — Wobbler nagle odsunal krzeslo i wstal. — To bez sensu: nikt specjalny tam nie lezy. Wszystko zwykli ludzie, a ja mam dosc tematow: cmentarz, nieboszczyk i smierc. I dosc tych podejrzliwych spojrzen obslugi!

* * *

— Dowiedzialem sie, co sie dzieje z cialami, gdy likwiduja stary cmentarz — powiedzial Yo-less, gdy wyszli na Tupperware na swieze powietrze — Od matki. Zabieraja je do jakiejs przechowalni zwanej necropolis. To po lacinie „miasto zmarlych”.

Wobbler glosno przelknal sline.

— To nie tam zyje Superman? — zainteresowal sie Bigmac.

— Necropolis! — zadudnil Wobbler. — W dzien uprzejmy nieboszczyk, w nocy… uaaa… zombi!

Johnny’emu stanely przed oczami usmiechniete twarze w uniformach. Byly troche starsze od Wobblera, ale tylko troche.

— Wobbler — odezwal sie powaznie. — Jak jeszcze raz zrobisz podobnie glupi dowcip…

— To co? — zainteresowal sie Wobbler.

— To ci po prostu przyloje.

* * *

…szzzzz… nie, ty w ogole wiesz, o czym ja gadam?… zzztwiup… powiedzialem wladzom, ze… wzuuuzt… fakt, ze wieloryby lubia byc scigane, Bob, ale… bzzziiuut…

Klik.

— I to jest ten telegraf bez drutu? To tyle, jesli chodzi o hrabine Alice Radioni!

— Bylem w czasie wojny, tej z Niemcami… Co?! Jaka znowu hrabina Radioni?

— Ktorej wojny z Niemcami?

— Prosze? A ile ich mielismy?

— Do tej pory dwie.

— Prosze nie przesadzac. Radioni? Co za Radioni, radio wynalazl Marconi!

— Tak?! A wie pan, komu on ukradl pomysl?

— Kogo obchodzi, kto wynalazl to byle co? Sluchamy, co wyprawiaja zywi, czy nie?

— Knuja, jak ukrasc nasz cmentarz, oto co wyprawiaja!

— Owszem, ale… chyba jeszcze nie jestesmy ze wszystkim na biezaco, prawda? Ta muzyka… i to, o czym mowie… Kto to taki „Siostra Szekspira”, i dlaczego tu spiewa? Co to jest „batman”? Powiedzieli, ze poprzednim premierem byla kobieta! Przeciez to niemozliwe!! Kobiety nie maja prawa glosowac, a co dopiero startowac w wyborach.

— Wlasnie ze maja.

— Hura!

— Za moich czasow nie mialy!

— Wlasnie ktos powiedzial, ze za malo wiemy…

— To dlaczego sie nie dowiemy?

Zmarli zamilkli, i to bardziej niz zwykle.

— Jak?

— Ten mezczyzna w radioodbiorniku mowil, ze mozna dzwonic do niego, jesli sie chce dyskutowac o problemach, ktore nas dotycza. To sie nazywa „temat na telefon”.

— Tak?

— Zaraz za murem jest budka telefoniczna.

— Jest… ale to… na zewnatrz…

— Ale niedaleko.

— Tak, ale…

— Ten chlopiec rozmawial z nami, mimo ze sie bal. A my co? Ze strachu nie potrafimy przejsc dwoch metrow?! — spytal nagle pan Vicenti, doswiadczonym okiem starego ucieczkowicza spogladajac przez najblizsza wyrwe w ogrodzeniu.

— Ale nasze miejsce jest tutaj. Tu nalezymy.

— Ze lezymy, to prawda, acz jak widac, nie caly czas.

* * *

Tak naprawde to nie bylo duze centrum handlowe ale za to jedyne. Johnny widzial na filmach podobne centra w Stanach i doszedl do wniosku, ze musza tam byc zupelnie, ale to zupelnie inni ludzie. Po pierwsze zawsze w takim miejscu bylo czysto, po drugie zawsze krecilo sie tam mnostwo ladnych dziewczyn, po trzecie ani razu nie widzial tam babci-kamikadze, po czwarte nie bylo tlumow zlozonych glownie z matek z przemyslowa liczba dzieci (srednio siedmioro), i wreszcie po piate nie wystepowali tam kibice pilkarscy pijani w dym i maszerujacy po dziesieciu (na szerokosc) ze znana sportowa przyspiewka „Ole, ole, ole ole”. Przypominajaca zreszta wycie.

W takich warunkach najbezpieczniejszym miejscem byl bar. Yo-less, jak zwykle, zanim zamowil beef-burgera, sprawdzil starannie na ulotce, ze do produkcji nie uzyto lasu tropikalnego, a Bigmac (tez jak zwykle) zamowil najwieksza mozliwa porcje frytek z tuzinem rozmaitych sosow, od keczupu zaczynajac.

— Ciekawe, czy ja bym tu znalazl prace? — zastanowil sie Wobbler.

— Na pewno nie — odparl z przekonaniem Bigmac. — Jakby tylko szef na ciebie spojrzal, od razu by wiedzial, gdzie sie podzieja dochody firmy.

— Chcesz powiedziec, ze jestem gruby? — nastroszyl sie Wobbler.

— Grawitacyjnie zmieniony. — Yo-less nawet nie podniosl glowy.

— Powiekszony — dodal Bigmac.

Wobbler chwile trawil uslyszane rewelacje.

— To juz wole byc gruby — zdecydowal. — Johnny, moge dokonczyc twoje chrupki?

— Poza tym kazdy by tu chcial pracowac — powiedzial Bigmac. — Potrzebne przynajmniej srednie wyksztalcenie z wysoka srednia.

— Zeby sprzedawac hamburgery?!

— Duza konkurencja — wyjasnil mu rzeczowo Bigmac. — Zamykaja wszystkie fabryki w okolicy. Nikt niczego nie produkuje, bo ludzie nie maja pracy.

— To kto robi to wszystko, czego pelne sa sklepy?

— Chinczycy, Tajwanczycy, Koreanczycy… — zaczal Yo-less i zmienil temat. — Johnny, jestes z nami duchem, czy tylko fizycznie?

— Co?!

— Od dluzszej chwili gapisz sie intensywnie w szybe, wiec wolalem sie upewnic.

— Wlasnie — dolaczyl sie Wobbler. — Co sie dzieje? Z cmentarza przyszli po porcje na wynos?

— Nie.

— To nad czym tak gleboko myslales?

— Nad kciukami. — Johnny tym razem wpatrzyl sie w sciane.

— O czym?!

— Co: o czym? — spytal, budzac sie ponownie.

— O jakich kciukach?

— Aa… o zadnych.

— Dobrze sie czujesz?… Zreszta po co pytam, widac…

— Kazdy ma prawo myslec, Wobbler. Choc nie wszyscy z tego prawa korzystaja — pouczyl go Yo-less. — Podobno ostatniej nocy byla dyskusja o sprzedazy cmentarza. Matka mowila, ze ludzie sa zli, a pastor William twierdzil, ze kazdy, kto tam cokolwiek zbuduje, bedzie przeklety do siodmego pokolenia.

— On zawsze tak twierdzi — zlekcewazyl Wobbler. — Zreszta watpie, zeby to zmartwilo taka wielka firme. W najgorszym razie maja wiceprezesa do spraw bycia przekletymi. Pewnie sie juz przyzwyczaili.

— A on pewnie zleca wszystko sekretarce — dodal Bigmac.

— Wiem, ze to nic nie zmieni — zgodzil sie Yo-less. — Jak skoncza rozbiorke fabryki, wezma sie za cmentarz.

— Czy ktokolwiek wie, czym sie zajmuje ten caly United Acostam? — spytal Wobbler.

— W gazetach pisalo, ze to miedzynarodowa firma zajmujaca sie odtwarzaniem i poprawianiem informacji, cokolwiek to znaczy — przypomnial sobie Yo-less. — Maja tez zapewnic trzysta miejsc pracy.

— Dla tych, co pracowali przy produkcji butow? — zdziwil sie Bigmac.

— Nie wydurniaj sie. — Yo-less wzruszyl ramionami. — Johnny, co ci jest?

— Co?

— Pytam, co ci jest, bo gapisz sie w te sciane, jakby tam bylo cos ciekawego.

— Co?… A, nic… Wszystko w porzadku.

— Ci martwi zolnierze go wytracili z rownowagi — zaryzykowal Wobbler.

— Johnny, to minelo. Szkoda, ze zgineli, ale to historia. Nic na to nie poradzimy… i prawde mowiac, to ma niewiele wspolnego z terazniejszoscia…

* * *

Pani Ivy Witherslade gawedzila z siostra z budki na Cemetery Road, gdy ktos zniecierpliwiony zastukal w szybe. Bylo to o tyle dziwne, ze wokol nie bylo nikogo widac. Niemniej w budce zrobilo sie nagle zimno i nieprzyjemnie, czym predzej wiec skonczyla relacje z wizyty u ortopedy i szybkim krokiem pomaszerowala do domu.

Gdyby Johnny byl w budce (lub w jej bezposrednim sasiedztwie), slyszalby to, co nastapilo pozniej. Poniewaz go nie bylo, nikt z zyjacych nie slyszal nic poza szumem wiatru, a juz na pewno nie slyszal nastepujacej wymiany zdan:

— Kto jak kto, ale pan, panie Fletcher, powinien wiedziec. W koncu pan to wymyslil.

— Coz… powiedzmy: usprawnilem.

— A wiec rzeczywiscie wymyslil to Aleksander Graham Bell?

— Istotnie, Alderman.

— No prosze! A myslalem, ze sir Humphrey Telephone…

Sluchawka pozostala na widelkach, ale z wnetrza aparatu dobiegly trzaski i iskrzenie.

— Chyba opanowalem zasade polaczen, pani Liberty…

— Ja bede mowil! Glos ludu musi byc wysluchany!

Na wewnetrznych sciankach budki telefonicznej zaczal sie osadzac szron.

— W zadnym wypadku. Pan jest bolszewikiem, drogi panie!

— To co w takim razie wynalazl sir Humphrey Telephone?

— Panie Fletcher, niech pan bedzie tak dobry i zacznie te elektryczna komunikacje!

* * *

Niewiele jest miejsc, w ktorych mozna pobyc. Wlasciwie tylko cztery: bar, J J Software, fontanna i sklep z nagraniami zwany Groovy Sounds.

Z baru wyszli, bo nawet Wobbler nie byl w stanie bez przerwy jesc.

Do J J Software chwilowo mieli zakaz wstepu, poniewaz Wobbler przedwczoraj kolejny raz rozdal piracka wersje najnowszej gry komputerowej, co ponownie doprowadzilo wlasciciela do furii.

Fontanna stala wsrod marniejacych drzew, totez postanowili dac jej spokoj.

Pozostal wiec jedynie sklep muzyczny, rownie atrakcyjny jak jego nazwa (Ciasne Dzwieki). Yo-less uparl sie jednak, ze uzupelni sobie kolekcje, co bylo jakas motywacja.

— „Slynne brytyjskie orkiestry dete” — przeczytal Wobbler, zagladajac mu przez ramie. — Cos ci sie stalo ze sluchem? Czy z reszta glowy tez?

— To calkiem dobra muzyka — obruszyl sie Yo-less. — Jest tu nawet „The Floral Dance” w wykonaniu orkiestry naszej fabryki butow.

— W zasadzie gdybys nie byl czarny, to bym na ciebie doniosl rastafarianom — stwierdzil ze smutkiem Wobbler.

— Lubisz reggae i bluesa, prawda? Lubisz. Czy ja sie ciebie za to czepiam?

— To co innego…

Johnny, z pewnym rozbawieniem przysluchujacy sie tej wymianie pogladow muzycznych, nagle zamarl. Dobiegl go bowiem znajomy glos pani Sylvii Liberty plynacy z glosnika.

Radio stalo na ladzie. Nastrojone bylo na lokalna stacje Wonderful Radio, w ktorej akurat szedl program Mike’a Mikesa, czyli dwie godziny muzyki, telefonow i informacji drogowych. Tym razem tematem audycji, a wiec i telefonow, byla propozycja rady, by przerobic stary Targ Rybny na cos tam. Wiadomo, ze rada i tak postawi na swoim, ale przynajmniej ludzie moga sobie popsioczyc.

— Powiedzialam „halo”! Tu Sylvia Liberty uzywajaca elektrycznego telefonu! Halo?

… nie powinno byc dozwolone, tak, panie, nie powinno…

…bzzzt… trzask… pstryk…

— Domagam sie natychmiastowej reakcji! Targ Rybny jest calkowicie pozbawiony jakiegokolwiek znaczenia!

…ee… tego… i…

* * *

Mike Mikes, siedzacy w studiu na szczycie budynku Towarzystwa Ubezpieczeniowego, popatrzyl z napieciem na technika. Technik wpatrywal sie z rownym napieciem w centralke telefoniczna. Nie mial zadnego sposobu odciecia tej calej Liberty, bo jej glos szedl rownoczesnie wszystkimi laczami.

— Hmm… ona jest na wszystkich liniach telefonicznych — poinformowal spikera, uzywajac wewnetrznego obwodu lacznosci.

— Aha, wreszcie! Sluchaj, mlody czlowieku, i nie probuj mnie odlaczyc, czy zagluszyc tym swoim fonografem! Rozumie pan, ze niewinni obywatele sa represjonowani (pstryk… brrrt… wzuu… fizzz) wieloletnia sluzba spoleczenstwu (wziut… klik) jedynie dlatego, ze przypadek urodzenia (whipwhipwhip… bzzzzz… trach) posluchac mlodego Johnny’ego (pstryk… fizzz…). Wracamy… przestan w tej chwili, Williamie, jestes niczym wiecej, tylko bolszewickim agita…

Reszty zdania nikt nie uslyszal, poniewaz zdesperowany technik wyciagnal wszystkie mozliwe wtyczki i wyrznal w centralke mlotkiem.

* * *

Johnny i pozostali oderwali sie od radioodbiornika.

— Czasami dzwonia prawdziwi wariaci — w glosie Wobblera slychac bylo autentyczne uznanie. — Sluchaliscie kiedy nocnego programu Szalonego Jima „Late Night Explosion”?

— On wcale nie jest szalony, tylko mowi, ze jest — skrzywil sie Yo-less. — Puszcza tylko stare kawalki i wrzeszczy „joj” i inne takie. To nie jest szalenstwo, tylko patetyzm.

— Co?

— No, jak ktos jest patetyczny. Przeciez mowie: patetyzm.

— Aha — to byl Wobbler.

— Aha — to byl Bigmac.

— Aha — to byl Yo-less.

A to byla cisza.

Wszyscy wyczekujaco spogladali na Johnny’ego.

— Hm… — zagail Wobbler.

— Tego… — dolaczyl Bigmac.

— To byli oni, tak? — sprecyzowal Yo-less.

— To byli oni — potwierdzil Johnny.

— Tak mi sie wydawalo. To nie brzmialo jak normalne radio. Jak oni moga korzystac z telefonu?

— Skad mam wiedziec? Niektorzy pewnie telefonowali za zycia. Moze jak sie jest martwym, to cos takiego jak prad albo ja nie wiem co…

— Prawie podali twoje nazwisko — zauwazyl Wobbler.

— Prawie.

— Komu tam wymyslali od bolszewikow?

— Chyba Stickersowi, on jest troche komunista.

— Nie sadzilem, ze zostali jeszcze jacys komunisci — zdziwil sie Yo-less.

— Bo nie zostali: on jest jednym z nich.

— Jeszcze wyjdzie, ze za chwile wejdzie tu Rod Serling z wielka ksiega — odezwal sie Bigmac. — Wiecie, tak jak w „Niesamowitych historiach”.

— Skad oni wiedzieli, co leci w radiu? — zastanowil sie Yo-less.

— Pozyczylem im tranzystor dziadka.

— Wiesz, co mysle? — stwierdzil Yo-less. — Mysle, ze cos zaczales!

— Tez tak mysle.

— No nie, dajcie spokoj! — Wobbler wyraznie probowal oprzytomniec. — Glosy w radiu? Przeciez to nic nie znaczy: dzieciaki sie mogly bawic albo glupia baba zadzwonila. Przeciez duchy nie dzwonia do radia?!

— Widzialem taki film, w ktorym wychodzily z telefonu — dodal z wrodzonym taktem Bigmac.

— Zamknij sie, dobrze? Nie wierze ci! Za nic na swiecie ci nie uwierze!

* * *

Wewnatrz budki telefonicznej rzeczywiscie bylo zimno.

— Musze przyznac, ze kiedy jest sie martwym, to elektrycznosc faktycznie jest latwa do opanowania.

— Co pan robi, panie Fletcher?

— Trenuje. Do kogo teraz dzwonimy?

— Do ratusza?

— Chcialbym zauwazyc, pani Liberty, ze jest sobota. Teraz w ratuszu moze byc tylko dozorca.

— To sprobujemy znalezc mlodego Johnny’ego. Nie bardzo rozumiem, o co mu chodzilo z tymi znanymi osobami pochowanymi na naszym cmentarzu. My przeciez tu jestesmy!

— Sprobuje… to zadziwiajaco proste do zrozumienia…

— A gdzie pan Stickers?

— Probuje sluchac jakiegos Radia Moskwa, cokolwiek to znaczy. Pewnie majstruje przy tym telegrafie bez drutu.

— Przyznaje, ze jest to raczej ozywcze, jesli rozumiecie, co mam na mysli. Nigdy dotad nie bylem poza cmentarzem.

— Tak, to zdecydowanie nowa odmiana zycia.

— Mozna uciec prawie od wszystkiego — dodal pan Vicenti.

Ktos nieglosno chrzaknal. Wszyscy zmarli sie obejrzeli.

Zza ogrodzenia, przez dziure przygladal im sie pan Grimm.

To ich od razu otrzezwilo: w obecnosci pana Grimma zachowywali sie powazniej.

— Jestescie na zewnatrz — powiedzial pan Grimm. — Wiecie, ze to niewlasciwe.

Rozleglo sie widmowe przestepowanie z nogi na noge.

— Tylko kawaleczek, Eryku — zauwazyl Alderman. — To nikomu nie moze zaszkodzic. To dla dobra…

— To niewlasciwe!

— Nie musimy go sluchac — przypomnial pan Vicenti.

— Wpakujecie sie w straszne klopoty! — zawyrokowal pan Grimm.

— Wlasnie ze nie! — sprzeciwil sie pan Vicenti.

— To igranie ze Znanym. Wpadniecie w powazne tarapaty i to nie z mojej winy. Jestescie zli!

Po czym pan Grimm odwrocil sie i oddalil w kierunku wlasnego grobu.

— Prosze wybrac numer — powiedzial, jakby nic sie nie stalo, pan Vicenti.

Pozostali jakby sie ockneli.

— Wiecie, on moze miec racje… — zaczela pani Liberty.

— Zapomnijcie o nim — poradzil pan Vicenti, rozkladajac rece. Z prawego rekawa wyfrunal duch bialego golebia i przysiadl na dachu budki. — Prosze wybrac ten numer, panie Fletcher — powtorzyl.

* * *

— Halo, tu informacja. Jakie nazwisko pan wymienil?

— Johnny Maxwell z Blackbury.

— Obawiam sie, ze to niewystarczajace informacje: bez adresu…

— To wszystko co wiemy… (Sluchajcie: wiem, jak to dziala! Tu jest polaczenie…) (Ilu nas tu w koncu jest?!) (Moge tez sprobowac?) (To znacznie lepsze od seansu…)

Telefonistka potarla sluchawki — z jakiegos powodu zrobilo jej sie zimno w ucho.

— Auc! — naglym ruchem zerwala sluchawki z glowy.

— Co ci sie stalo, Dawn?

— Zrobily sie… poczulam…

Telefonistki spojrzaly na centrale, rozswietlona nagle niczym choinka, a co gorsza — wlasnie na ich oczach powoli pokrywajaca sie szronem.

Problem polegal zawsze na tym, ze jak historia dluga, zawsze znajdowali sie ludzie nie mogacy wynalezc pewnych rzeczy z powodu niegotowosci reszty swiata. Na przyklad Leonardo da Vinci nie mogl wynalezc helikoptera jedynie z braku silnika i materialow niezbednych do budowy kadluba, a — powiedzmy — sir George Cayley wynalazl silnik spalinowy, zanim ktokolwiek zdolal wynalezc benzyne.[2]

Addison Vincent Fletcher spedzil wiele godzin nad silnikami elektrycznymi, wielokrazkami, zaworami i drutami, probujac wynalezc cos, co w jego czasach nawet nie mialo jeszcze nazwy. Teraz (to jest po smierci) ucieszyl sie jak dziecko, gdy zobaczyl komputer. Co to jest i jak dziala, nie musial mu nikt tlumaczyc.

Rozdzial piaty

Johnny wrocil do domu okrezna droga — nie odwazyl sie pojawic na cmentarzu.

Byl sobotni wieczor, nic wiec dziwnego, ze wynikla sprawa Wizyty, o ktorej, prawde mowiac, calkiem zapomnial.

— Powinienes isc — przekonywala go matka, jak zwykle za pomoca tych samych argumentow. — Wiem, ze lubi, jak przychodzisz.

— Nie lubi: calkiem zapomniala, kto ja jestem. Mowi mi Peter, a to przeciez imie taty. A poza tym dlaczego nie przekonujesz dziadka, zeby choc raz sie tam wybral? To w koncu jego zona.

— Twierdzi, ze chce ja pamietac taka, jaka byla. W dodatku w soboty w telewizji nadaja jego ulubione programy rozrywkowe.

— To zaden argument.

— Nie bedziemy tam dlugo…

— Okay. Pojde.

* * *

Mniej wiecej dziesiec minut po wyjsciu Johnny’ego zadzwonil telefon. Dziadek jak zwykle wrzasnal: „Telefon!”, nie spuszczajac wzroku z telewizora, ktory od kilku lat stanowil sens jego zycia. Poniewaz nikogo w domu nie bylo, nikt na wrzask nie zareagowal i telefon dzwonil sobie dalej. W koncu, klnac pod nosem, dziadek wstal i podszedl do aparatu. Nie zauwazyl, ze pilot od telewizora zsunal sie miedzy poduszke a boczna sciane fotela, gdzie spedzil najblizsze czterdziesci osiem godzin.

— Tak?… Nie ma go… Jak wyszedl, to go nie ma. Kto… niech mnie… Nigdy! Nadal robisz sztuczki? Cos cie ostatnio nie widywalem w miescie… Ano prawda, sam niewiele wychodze. Jak sie czujesz? Aha: zmarles, rozumiem. Ale wyszedles, zeby zadzwonic, ta nauka to teraz cuda robi. Slychac cie, jakbys byl bardzo daleko… aha, jestes bardzo daleko. Tak, pamietam ten numer, ktory prawie ci sie udal, ten z kajdankami i workiem. Tak… Tak… Dobrze, powiem mu. To milo, ze zadzwoniles. Powodzenia.

Dziadek odlozyl sluchawke, wrocil do pokoju i z powrotem zasiadl przed telewizorem.

Po kilku minutach nagle zmarszczyl czolo, wstal i podejrzliwie obejrzal stojacy w korytarzu telefon.

* * *

Sloneczne Akry nie byly zlym miejscem — bylo tam nawet czysto, a obsluga wydawala sie w porzadku. Na scianach wisialy kolorowe obrazy, a w sali telewizyjnej stalo duze akwarium z gupikami, welonami i innym plywajacym drobiazgiem. Mimo to sprawialy bardziej ponure i przygnebiajace wrazenie niz cmentarz.

Skladalo sie na to wiele czynnikow, ale przede wszystkim sposob, w jaki wszyscy sie tu poruszali — w ciszy i bez sladu pospiechu — lub siedzieli przy stolach, czekajac na kolejny posilek, poniewaz nie mieli nic wazniejszego do roboty. Wygladalo to tak, jakby zycie tutaj juz sie skonczylo, smierc jeszcze nie zaczela, jedyne wiec, co wszystkim pozostalo, to czekac.

Babcia wiekszosc czasu spedzala przed telewizorem albo przed begoniami u siebie w pokoju. Przynajmniej jej cialo, bo gdzie przebywal jej umysl, tego nikt nie byl pewien. Czasami byl na miejscu, a czasami dryfowal tak daleko, ze sladu po nim nie bylo.

Jak zwykle rozmowa, a raczej przemowa matki do babci zaczela wpedzac Johnn’ego w depresje. Byla dokladnie taka sama jak tydzien temu, tydzien wczesniej i jeszcze tydzien przedtem. Zrobil wiec to co zwykle, czyli wyszedl na korytarz i podszedl do drzwi prowadzacych do ogrodu. Z braku konkretnego zajecia zaczal sie zastanawiac nad ostatnimi wydarzeniami.

W szkole nigdy o duchach nie mowili, a nie znal nikogo z podobnymi doswiadczeniami (nawet ze slyszenia). Wlasciwie dlaczego to jemu przytrafialy sie takie dziwne historie — naprawde mu na tym nie zalezalo. Nie staral sie, a jakos tak wychodzilo, ze zycie mu sie z zasady bardziej komplikowalo niz innym. Ciekawe, dlaczego tak sie…

„T. Atkins.”

Nazwisko uderzylo go po oczach niczym solidny mlotek, choc tkwilo nieruchomo na kartce wsunietej w przykrecona do drzwi ramke. Do drzwi, obok ktorych wlasnie przechodzil. Przez sekunde (albo dwie) zdawalo sie wypelniac caly swiat.

Potem wrocilo do normalnych rozmiarow.

Coz, nie jeden Atkins na tym swiecie…

No, stajac przed zamknietymi drzwiami, na pewno sie nie dowie, czy to ten T. Atkins, moze wiec zapukac…?

— Otworz drzwi, slonko — czyjs glos skutecznie sprowadzil go do rzeczywistosci. — Mam obie rece zajete…

Za nim stala korpulentna Murzynka z nareczem bielizny poscielowej. Johnny bez slowa skinal glowa i zlapal za klamke.

Pokoj byl mniej wiecej pusty — na pewno w kazdym razie nie bylo w nim nikogo.

— Widze cie tu co tydzien, jak odwiedzasz babcie — poinformowala go pielegniarka, rzucajac posciel na rozebrane lozko. — Dobry chlopiec z ciebie, ze tak czesto przychodzisz.

— Uhmm…

— A czego ty bys chcial?

— Myslalem, ze porozmawiam z panem Atkinsem… — zaczal niepewnie i nagle go olsnilo: — Robie do szkoly projekt o Blackbury Pals’.

Gdy ktos robil (lub mowil, ze robi) projekt do szkoly, mogl liczyc na bezkarnosc w zwiazku z najglupszymi pytaniami i wyjatkowa swobode.

— A kto oni byli, slonko?

— Grupa zolnierzy… Pan Atkins byl jednym z nich. Gdzie moge go znalezc?

— On wczoraj zmarl, slonko. Mial dziewiecdziesiat siedem lat. Znales go?

— Nie bardzo.

— Byl tu dlugo. Mily staruszek, mawial, ze jak umrze, to wojna naprawde sie skonczy, taki zart. Pokazywal nam swoja ksiazeczke wojskowa i mowil, ze Tommy Atkins to wlasnie on, i ze jak go nie bedzie, to to wszystko sie skonczy. Przewaznie sie przy tym smial.

— O co mu chodzilo?

— Pojecia nie mam, slonko. Tez sie wtedy usmiechalam, wiesz, jak to jest… — Usmiechnela sie i zabrala do scielenia lozka. Przy tej okazji wyciagnela spod mebla kartonowe pudelko. — To jego rzeczy, mysle, ze mozesz je obejrzec. Nikt go nigdy nie odwiedzal poza przedstawicielem British Legion, regularnie w kazde Boze Narodzenie, niech ich Bog blogoslawi. Prosili o jego odznaczenia, no ale skoro projekt, to mozesz to obejrzec.

I zajela sie reszta pokoju.

Johnny zas zajal sie pudelkiem.

W srodku znajdowalo sie pare osobistych drobiazgow: fajka, puszka z tytoniem, spory scyzoryk, album z pobrazowialymi zdjeciami kwiatow, zagonow ogorkow i francuskich panienek w ubiorach kiedys zapewne uwazanych za bardzo smiale. Miedzy kartki wlozone byly pozolkle wycinki prasowe. Do tego bylo tam jeszcze male drewniane pudelko z odznaczeniami starannie pozawijanymi w papier toaletowy. A na samym dnie lezala fotografia, taka sama jak w gazecie. Johnny ostroznie ja wyjal i odwrocil. Dawno temu ktos napisal fioletowym atramentem: „Starzy Kamraci!!! To my, kajzer, jakbys byl rozsadny, to juz bys zwiewal.”

A pod spodem trzydziesci podpisow.

Obok dwudziestu dziewieciu z nich ktos olowkiem narysowal male krzyze.

— Wszyscy sie podpisali — mruknal Johnny.

— Co mowisz, slonko?

— Podziwiam zdjecie.

— A tak. Pokazywal mi je kiedys. To z wojny.

T. Atkins na fotografii wygladal troche jak Bigmac, tyle ze Bigmac mial nieco mniej odstajace uszy i zdecydowanie krotsza fryzure (o fryzjerze lepiej sie nie wypowiadac). No i Bigmac sie tak sztucznie nie usmiechal.

— Czesto o nich mowil — przypomniala sobie pielegniarka. — W poniedzialek jest pogrzeb… Chcial, zeby go spalic. Zawsze ktoras z nas idzie na pogrzeb… Tak sie nalezy, prawda?

* * *

W nocy z soboty na niedziele Johnny mial sny.

Najpierw snilo mu sie, ze Rod Serling idzie High Street w Blackbury, lecz w chwili, gdy ma zaczac mowic do kamery, nad ramionami wyrastaja mu Bigmac, Yo-less i Wobbler z komentarzami w stylu: „O czym ta ksiazka?”, „Przewroc kartke, bo juz przeczytalem!”, „Nie ciezko ci z ta kniga? Kupilbys sobie pocket-booka”.

…

Potem snil o kciukach.

…

W koncu sie obudzil i jak zwykle, pierwsze, co zobaczyl, to prom kosmiczny, wiszacy pod sufitem w ciaglym locie nurkowym, bo jeden zaczep sie urwal. Co prawda stalo sie to ze dwa lata temu, ale ciagle byly pilniejsze zajecia.

Gdy wrocil z Wizyty, dziadek mial dla niego jakas wiadomosc. Informacja zostala tak przekazana, ze wyszlo cos w rodzaju: Wobbler (z tym ze nie na pewno) dzwonil z jakas dziwna wiadomoscia (ktorej tresc ulegla zapomnieniu), byc moze na temat robienia sztuczek (albo innych kawalow). Naturalnie Johnny, czyli teoretyczny adresat, nie mial zielonego pojecia, kto dzwonil i po co.

* * *

Stojacy przy lozku zegar z radiem (naprawiony!) wyswietlal 2:45. Nie ulegalo watpliwosci, ze w najblizszym czasie Johnny nie zasnie. Rad nie rad wlaczyl wiec radio ustawione na lokalna stacje.

— Hejahejahejahej! Nastepnym rozmowca waszego Szurnietego Wuja Jima w Kaciku Problemow jeeeeest…

Johnny zamarl. Cos mu mowilo, ze wie, co teraz nastapi.

— William Stickers, Szalony Jimie.

— Czesc, Bill. Tak brzmisz, jakbys mial depresje.

— Gorzej, Jim: jestem martwy.

— To sie dopiero nazywa byc w dolku. Chcesz nam o tym opowiedziec?

— To milo, ze rozumiesz, towarzyszu, wiec…

Johnny, naciagajac dres, bynajmniej nie byl zdumiony zrozumieniem ze strony Szalonego Jima, do ktorego po nocy ostatnio wydzwaniala na przyklad kobieta przekonana, ze jest rolka papieru toaletowego. I nie byl to najciezszy przypadek ostatniego miesiaca.

Johnny wylaczyl radio z budzikiem, wlaczyl radio w walkmanie i zalozyl buty. Ciagu dalszego sluchal juz po drodze.

— …a teraz slysze, ze w ogole nawet nie ma Zwiazku Sowieckiego. Co tu sie porobilo?

— Cos mi sie zdaje, ze nie bardzo zwracales uwage na to, co sie wokol dzieje, Bill. Jasne, mowiles, ze byles martwy. Ale teraz znowu jestes zywy, tak? — glos Szalonego Jima byl leciutko rozbawiony, jak zawsze, kiedy mial do czynienia z ciezkim przypadkiem i czul, ze reszta sluchaczy zaczyna go sluchac z wieksza uwaga.

— Nie. Wciaz jestem martwy…

Johnny wzial zakret i pognal wzdluz John Lennon Avenue.

— W takim razie powiedz nam, Bill, jak to jest byc martwym?

— Jak? Nadzwyczaj nudno.

— Pewien jestem, ze wszyscy chcieliby to wiedziec: Bill, sa tam anioly?

Johnny jeknal i skrecil w Eden Road.

— Jakie znowu anioly?! Nie ma zadnych aniolow!

Johnny wpadl na Woodville Road, bijac wlasny rekord szybkosci.

— No nie — jeknal Szalony Jim. — Mam nadzieje, ze tych paskudow z widlami tez nie ma?

— Czlowieku, o czym ty bredzisz? Jestesmy tylko my: stary Tom Bowler, Sylvia Liberty i cala reszta…

Johnny’emu spadly sluchawki w wyniku bezposredniego spotkania z krzakiem laurowym, totez umknal mu fragment rozmowy, zanim je ponownie nalozyl. W tym czasie Szalony Jim poprosil Stickersa o wybranie piosenki.

— „Czerwony Sztandar”, Bill? Kto to spiewa? Chyba nie slyszalem.

— To „Miedzynarodowka”, nieuku! Piesn uciskanych mas pracujacych!

— Ni cholery mi sie nie kojarzy. Ale dla ciebie i wszystkich zmarlych na swiecie — sadzac z tonu Szalonego Jima, Stickers zostal odlaczony od dostepu do anteny — a poniewaz w koncu wszyscy tak skonczymy… oto cos ze skarbnicy Michaela Jacksona… „Thriller”!

W poblizu budki telefonicznej swiecila sie uliczna latarnia, totez budke i jej bezposrednie sasiedztwo widac bylo wyraznie niczym oaze blasku w morzu ciemnosci. Chyba ze sie bylo Johnnym…

Cala ulica pelna byla zmarlych, ktorzy zdolali wyciagnac ze soba radio. W centrum powszechnej uwagi znajdowal sie Alderman.

— To powinno wygladac mniej wiecej tak… — zagail, wykonujac raczej nieudolna wersje Michaela Jacksona na oszronionej ulicy. — Johnny mi pokazal!

— Z pewnoscia to interesujacy, synkopowany rytm — przyznala pani Liberty. — Tak, pan powiada?

Uduchowione owoce na jej duchowym kapeluszu zatanczyly wraz z wlascicielka znacznie lepiej niz Alderman.

— Doskonale! A potem trzeba sie obrocic z wyciagnietymi rekoma i zajeczec. — Alderman zademonstrowal.

Johnny pognal ku nim, a wizja procesu o naruszenie praw autorskich dodawala mu skrzydel. Co prawda niby byl nieletni, ale Jackson na pewno ma zdolnych prawnikow… Tanczyli tak sobie, ale osiemdziesiecioletnia (srednio) przerwe nadrabiali czystym entuzjazmem.

I w ten sposob zrodzila sie impreza.

— Nie powinniscie tego robic! — wysapal Johnny, hamujac przed budka.

— A dlaczego? — spytali chorem blizej tanczacy.

— Bo jest srodek nocy!

— I co z tego? My nie spimy!

— Rece opadaja! A co by wasi potomkowie powiedzieli, jakby was teraz zobaczyli?

— Mieliby za swoje za to, ze nas nie odwiedzali!

— Nalezy im sie!

— I tak caly wieczor — skomentowal siedzacy spokojnie na chodniku pan Vicenti. Wlasciwie siedzial dobre pol metra ponad chodnikiem, ale to szczegol techniczny. — Znalezlismy kilka bardzo interesujacych stacji — dodal. — Co to konkretnie jest „DJ”?

— Disc jockey — odparl Johnny i zrezygnowany usiadl obok. — To ten, co puszcza piosenki i gada w przerwach.

— To jakas odmiana kary?

— Gdziez tam! Calkiem sporo ludzi lubi to robic.

— Przedziwne… Oni przypadkiem nie sa psychicznie chorzy albo umyslowo ociezali?

Jackson skonczyl, a tancerze znieruchomieli, ale powoli i niechetnie. Pani Liberty odsunela na wlasciwe miejsce kapelusz, ktory zsunal jej sie na oczy.

— To nadzwyczaj rozrywkowe — oznajmila. — Panie Fletcher, niech pan bedzie tak mily i poinstruuje tego jegomoscia od telegrafu bez drutu, zeby zagral cos jeszcze.

Johnny, mimo wszystko zaciekawiony, o co tez moze chodzic, podszedl do budki. W srodku pan Fletcher stal przed aparatem telefonicznym z rekami do polowy zanurzonymi w obudowie. Jego poczynania obserwowali: pan William Stickers, wygladajacy na nieszczesliwego, i starszy mezczyzna z burza siwych wlosow przypominajacych fryzure szalonego naukowca z pierwszego lepszego serialu.

— A, to ty — powital Johnny’ego Stickers. — I ty to nazywasz swiatem?

— Ja tego w ogole nie nazywam: samo sie nazwalo.

— Ten czlowiek w radiu stroil sobie ze mnie zarty, prawda?

— Nie sadze…

— Pan Stickers jezd zdenerwowany, bo zadzwonil do Moskwy — odezwal sie wlasciciel siwej szopy na glowie. — Tam mu powiedzieli, ze rewolucji jak na razie maja dozdz, ale przydaloby im zie mydlo.

— To brudni kapitalisci! — wybuchnal Stickers. — Nic wiecej!

— Ale przynajmniej chca byc czystymi kapitalistami, a to juz jakis postep — zwrocil mu uwage pan Fletcher. — Gdzie probujemy teraz?

— Teoretycznie to platny telefon — zauwazyl Johnny.

Pan Fletcher parsknal smiechem.

— Chyba zie nie zpotkalizmy — odezwal sie siwowlosy wyciagajac raczej przezroczysta dlon. — Solomon Einstein, 1869–1932.

— A… Albert Einstein? — wykrztusil Johnny.

— Moj daleki kuzyn. Relatywnie rzecz ujmujac, hi, hi.

Johnny odniosl wrazenie, ze pan Einstein wyglaszal ten tekst juz wielokrotnie i wciaz byl z niego zadowolony.

— Do kogo dzwonicie?

— Dopiero zaczynamy sie orientowac w swiecie — przyznal pan Fletcher. — Co to tak lata w kolko po niebie?

— Pojecia nie mam. Latajace talerze?

— Pan Vicenti przypomina sobie, ze cos o nich slyszal przed zgonem. Lataja dookola swiata. W kolko.

— Aaa… satelity! — ucieszyl sie Johnny.

— Wlasnie! — Pan Fletcher ucieszyl sie jeszcze bardziej.

— A po co panu satelity, panie Fletcher?

— Bo one znacznie ulatwiaja zycie. Nie potrafie tego wyjasnic, ale wszystko jest teraz znacznie prostsze. Widze wszystkie polaczenia… przewody i satelity… jak sie nie ma ciala, to o wiele latwiej ich uzywac.

— Na przyklad nie przebywac w jednym miejscu.

— Myslalem, ze…

Pan Fletcher nagle zniknal, Johnny wiec umilkl zaskoczony. Rozmowca pojawil sie pare sekund pozniej.

— Zadziwiajace — przyznal z podziwem. — Daje slowo, zabawa bedzie przednia…

— Chyba ciagle nie rozu…

— Johnny? — to byl pan Vicenti.

Do Szalonego Jima zdolali sie dodzwonic zywi, totez leciala dluzsza seria utworow country and western, przy ktorej zmarli bawili sie w najlepsze, tanczac po calej ulicy.

— Co tu sie wyprawia?! — jeknal Johnny. — Przeciez sami mowiliscie, ze nie mozecie opuszczac cmentarza?

— Nie wyjasnili ci tego w szkole? Czego was dzisiaj ucza w takim razie?

— Na pewno nie obcowania z duch… uhmm, ze zmarlymi, chcialem powiedziec.

— Nie jestesmy duchami… duchy to bardzo smetne stworzenia… Naprawde trudno takie rzeczy wytlumaczyc zywemu. Wiem, co mowie, bo kiedys bylem zywy. — Pan Vicenti zerknal na nic nie rozumiejacego Johnny’ego i westchnal. — My jestesmy… czyms innym niz duchy. To, ze nas widzisz i slyszysz, sprawia, ze stajemy sie wolni; dajesz nam cos, czego nie mielismy.

— To znaczy co?

— Nie potrafie ci tego lepiej wyjasnic… wtedy, gdy o nas myslisz, jestesmy wolni.

— I nic wiecej nie musze robic?

— Nie musisz. Martwi cie to?

— Mnie nie, ale Wobbler na przyklad uwaza, ze to okultyzm — mowiac to, Johnny sie zorientowal, ze brzmi to troche glupio. Pan Vicenti ubrany byl w snieznobiala koszule i smoking z nieodlacznym, swiezym gozdzikiem. Na nawiedzonego okultyste albo innego zombi zdecydowanie nie wygladal. A pani Liberty jeszcze mniej, nie wspominajac juz o Winiarnie Stickersie, ktory bylby Karolem Marksem, gdyby Marks nie byl szybszy.

— Mam nadzieje, ze nie parasz sie okultyzmem — zauwazyl z troska pan Vicenti. — Ojciec Kearny (1891–1949) nie pochwalalby tego.

— Kto to jest ojciec Kearny? — spytal ostroznie Johnny.

— A tanczyl przed chwila z pania Liberty… O, zdaje sie, ze troche skomplikowalem wyjasnienia…

— Odeslij go!

Johnny odwrocil sie. Jeden ze zmarlych wciaz przebywal na terenie cmentarza. Stal przy samym plocie i oburacz trzymal sie ozdobnej barierki niczym skazaniec kraty. Wygladal podobnie jak pozostali, z ta roznica, ze mial okulary. Az dziw bral, ze jeszcze sie nie roztopily, z taka intensywnoscia sie przez nie wpatrywal. Obiektem jego zainteresowania bylo mniej wiecej lewe ucho Johnny’ego.

— Kto to? — spytal na wszelki wypadek Johnny.

— Pan Grimm. — Pan Vicenti nawet sie nie odwrocil.

— Aha. O nim nic nie znalazlem w gazetach.

— To mnie ani troche nie dziwi. Byly wtedy rzeczy, 0 ktorych sie nie pisalo.

— Odejdz, chlopcze, i nie wtracaj sie w sprawy, ktorych nie rozumiesz — oznajmil z moca pan Grimm. — Narazasz swoja niesmiertelna dusze. Ich dusze zreszta takze. Odejdz, jestes zly!

Johnny przyjrzal mu sie podejrzliwie, po czym przeniosl spojrzenie na rozbawiona ulice, skupionych przy budce telefonicznej eksperymentatorow i Stanleya Roundwaya w pilkarskim stroju, demonstrujacego grupie zapalencow, na czym polega gra w pilke nozna. Na butach widnialy czerwone litery: na prawym R, na lewym L. Pan Vicenti wpatrywal sie nieruchomo przed siebie.

— Hmm, no…

— W tej kwestii nie moge ci pomoc, Johnny. Z tym sam musisz dojsc do ladu.

* * *

Zaraz potem Johnny musial wrocic do domu. Powrotu nie pamietal, co prawda, ale obudzil sie rano we wlasnym lozku.

* * *

Johnny zastanawial sie, co tez zmarli porabiaja w niedzielne ranki. Wtedy bowiem Blackbury mijalo, i to zdecydowanie, bariere smiertelnej nudy. I zostawalo za ta bariera do poniedzialku.

Wiekszosc mieszkancow robila to, co ludzie tradycyjnie robia w niedziele: ubierano sie odswietnie i udawano do kosciola (pieszo albo samochodem, w zaleznosci od stopnia zamoznosci). Rodzaj wyznania zalezal od indywidualnych preferencji i przekonan. Potem pakowano sie w samochody i gremialnie udawano na rodzinna adoracje Centrum Ogrodniczego (Obnizka!!) lezacego tuz poza granicami miasta. W drodze powrotnej towarzyszyl mieszkancom przyplyw rozmaitych roslin doniczkowych, przez kolejne szesc dni usmiercanych przez centralne ogrzewanie, zapomnienie i niedobor wody. Po tygodniu miejsca byly juz zwolnione i rytual powtarzal sie bez zadnych zmian.

Co gorsza, sklepy i bary w miescie byly zamkniete, tak ze normalni, choc niepelnoletni jeszcze ludzie nie mieli za bardzo gdzie sie podziac, jesli nie chcieli naturalnie siedziec w domu.

Robili, co mogli, czyli po prostu paletali sie po ulicach.

— Caly problem ze zmarlymi w tym miescie bierze sie stad, ze trudno im po smierci zauwazyc jakas roznice w trybie zycia — ocenil Wobbler.

— Sluchal ktos radia w nocy? — spytal ostroznie Johnny.

Okazalo sie, ze nikt, wiec mu troche ulzylo.

— Gdy w koncu dorosne, to tak bede stad zmiatal, ze kamienie z bruku powyrywam odrzutem — obiecal Wobbler. — To jest miejsce, z ktorego mozna pochodzic, ale na pewno nie mozna w nim zyc.

— A gdzie mozna? — zainteresowal sie Johnny. — Ostatnio, zdaje sie, idealem byla Krzemowa Dolina?

— Swiat jest wielki! Jest mnostwo ciekawych miejsc: gory, Australia, Ameryka… Krzemowa Dolina tez — entuzjazmowal sie Wobbler.

— Wczoraj mowiles, ze pewnie bedziesz pracowal u wuja w handlu nieruchomosciami — zauwazyl Bigmac.

— No… hmm… te wszystkie miejsca nigdzie sobie nie pojda, nie? Jak bede mial czas, to tam pojade.

— Podobno dla geniusza komputerowego to nie takie trudne — odezwal sie Yo-less. — Podobno masz nim zostac.

— Jak bede chcial!

— A ja myslalem, ze jak jakims cudem zdasz z matmy i z anglika…

— Jestem praktyczniej uzdolniony! — obruszyl sie Wobbler.

— Co, nauczyles sie lutowac? — zdumial sie Bigmac.

— On ma na mysli, ze umie dusic na klawisze tak dlugo, az cos sie stanie — wyjasnil Johnny.

— Najczesciej sie staje, moze nie?

— Tak, czesto wymieniasz klawiature — odparl Yo-less powaznie.

— Ja tam ide do wojska. — Uwaga Bigmaca ukrecila leb rodzacej sie gwaltownie wymianie pogladow. — Do SAS.

— Pewnie, platfus i astma zapewnia ci tam miejsce bez egzaminu ze sprawnosci fizycznej — parsknal Wobbler. — Nowa forma psychicznego wykonczenia terrorystow: atak kulejacych i dychawicznych Sil Specjalnych!

— Ja tam chce najpierw skonczyc prawo, a potem medycyne — wyznal skromnie Yo-less.

— Ty masz leb: w ten sposob nikt cie nie zaskarzy, jak wytniesz mu nie to, co miales — przyznal ze szczerym podziwem Bigmac.

Yo-less tylko westchnal z rezygnacja.

— A ty? Co ty bedziesz robil? — zainteresowal sie Wobbler.

— Nie wiem — odparl szczerze Johnny.

— Nie zastanawiales sie? — zdziwil sie Wobbler. — Caly zeszly tydzien maglowali to na lekcjach!

Johnny skinal glowa. To prawda — wszedzie byly Wspanialsze Perspektywy: w handlu (hurtowym i detalicznym), w nieruchomosciach, w marketingu tez. Nawet w wojsku, choc chyba nie dla Bigmaca, bo gdy ostatni raz trzymal w reku karabin maszynowy, spuscil go sobie na noge tak zgrabnie, ze mu paznokiec zszedl. Byl to zreszta pierwszy raz, kiedy Bigmac trzymal w reku jakis karabin.

Dla siebie jednak Johnny nie widzial zadnych perspektyw, nie wspominajac juz o wspanialych.

— Tego, kim chcialbym byc, to jeszcze nawet nie nazwali — poinformowal Wobblera.

— Aha, czyli jak za dwa lata ktos wymysli Vurglesplat i beda szukali specjalistow, to bedziesz pierwszy w kolejce? — upewnil sie tenze.

Tymczasem dotarli na cmentarz, totez pozostala trojka stloczyla sie ciasno, wbrew prawom fizyki zajmujac mniej miejsca razem niz kazdy z nich osobno. A zmarlych w poblizu wcale nie bylo.

— Ach, bylbym zapomnial — odezwal sie Yo-less. — Matka kazala zapytac, czybyscie wieczorem nie przyszli do kosciola.

— Co tydzien kaze ci sie zapytac — mruknal zniechecony Wobbler. — Moglbys sie juz nauczyc odpowiadac i nam tylka nie zawracac.

— Ona mowi, ze to dla waszego dobra. Zwlaszcza Simona.

— Kogo? — zdumial sie Wobbler.

— Mnie — przypomnial Bigmac bez entuzjazmu.

— Ona mowi, ze ty wymagasz opieki — poinformowal go sumiennie Yo-less.

— Nie wiedzialem, ze masz na imie Simon — przyznal Wobbler.

Bigmac westchnal. Na koszulce mial nadruk „Skiny z Blackbury”, wlosy tak krotko sciete, ze prawie ich nie bylo, spadochroniarskie buty i tatuaz na kostkach obu dloni. Na jednej pisalo LOVE, na drugiej HAT[3], a mimo to rodzicielka Yo-lessa uwazala, ze potrzebuje opieki i normalnego domu. Do niedawna Bigmac zyl w ciaglym stresie, ze dowiedza sie o tym Bazza albo Skazz, czyli pozostali skini w miescie.

— Ona mowi, ze robia sie z was bezboznicy — dodal Yo-less.

— Mozesz jej powiedziec, ze ide jutro na pogrzeb. Jak musisz — poinstruowal go Johnny. — To prawie kosciol.

— Ktos wazny? — zainteresowal sie Wobbler.

— Jeszcze nie wiem.

* * *

W pierwszej chwili Johnny byl zaskoczony, ze tak duzo ludzi przyszlo pozegnac T. Atkinsa, ale okazalo sie, ze frekwencja zwiazana jest z poprzednim pogrzebem. Koniec koncow zostal sam z pielegniarka i starszym jegomosciem o sztywnej prezencji, i ze znaczkiem British Legion w klapie. No i naturalnie znajdowal sie tam tez T. Atkins we wlasnej osobie. Kaplan robil, co mogl, ale poniewaz nigdy nie spotkal Tommy’ego Atkinsa, jego mowa zalobna skladala sie z frazesow i Rzeczy, Ktore Nalezy Powiedziec. Mowa byla krotka, potem zabrzmialy organy (z tasmy). No i uroczystosc dobiegla konca.

Pozostala trojka spogladala na Johnny’ego, jakby byl nie na miejscu, tylko nie bardzo bylo wiadomo, jak mu to powiedziec. A jeszcze mniej, jak uzasadnic.

Gdy nagranie sie skonczylo, w kaplicy zrobilo sie dziwnie chlodno. Johnny odwrocil sie — lawki przy wejsciu zapelniali zmarli. Alderman zdjal kapelusz i siedzial, jakby kij polknal. Nawet William Stickers staral sie wygladac szacownie. Jedynie fryzura Solomona Einsteina wygladala, jakby w nia trafil piorun kulisty (czyli jak zwykle).

Pielegniarka szeptem przeprowadzala narade z przedstawicielem British Legion, totez Johnny pochylil sie w strone pana Fletchera i, takze szeptem, spytal:

— Dlaczego tu jestescie?

— Zwyklismy bywac na kazdym pogrzebie, zeby pomoc nowym sie przystosowac, powitac ich… no, pomoc. To zawsze jest szok.

— Aha.

— A dzisiaj, gdy zobaczylismy, ze przyszedles, postanowilismy sprobowac wszyscy… Pan Vicenti powiedzial, ze warto. W kazdym razie coraz lepiej nam to idzie!

Pielegniarka skonczyla narade, przekazala wojskowemu pudelko z ziemskim majatkiem T. Atkinsa i wyszla. Mijajac Johnny’ego, machnela reka niepewnie. Kaplan i mezczyzna z British Legion wyszli innymi drzwiami, Johnny zas skierowal sie ku glownemu wyjsciu.

Pazdziernikowe slonce swiecilo anemicznie, ale zawsze. Johnny siadl na pobliskiej lawce i czekal.

W koncu przedstawiciel British Legion wyszedl, trzymajac dwa pudelka.

Johnny wstal.

— Tak, chlopcze? Wiem od pielegniarki, ze zajmujesz sie projektem szkolnym.

To naprawde dzialalo niczym magiczne zaklecie — gdyby Saddam Husajn wpadl na pomysl i oglosil, ze robi projekt zwiazany z Kuwejtem, mialby znacznie prostsze zycie…

— Tak. Moge pana popytac?

— Oczywiscie. — Mezczyzna siadl na lawce, wyciagajac sztywniejsza noge i starannie ukladajac obok siebie oba opakowania.

Johnny ze zdumieniem stwierdzil, ze jest w wieku dziadka, ale o czerstwej, opalonej twarzy kogos, kto od dawna dba o siebie i kto ma na czole wypisane „oficer”.

— No tak… Atkins mawial, ze jest „tym” Atkinsem — zaczal Johnny. — Wiem o Blackbury Pals’ Battalion, wiem, ze tylko on przezyl, ale nie mam pojecia, o co moglo mu chodzic w tej sprawie…

— Wiesz o kompanii, powiadasz. Skad?

— Czytalem w starych gazetach w bibliotece.

— A o Tommym Atkinsie nie wiesz.

— No, cos tam o nim wiem…

— Nie. Mam na mysli nie osobe, lecz nazwisko. Dlaczego Thomas byl taki dumny ze swego nazwiska? Co to nazwisko znaczylo?

— Prawde mowiac, nie rozumiem, o czym pan mowi.

— Czego dzisiaj w tych szkolach ucza!

Johnny nie odpowiedzial, uznajac (i slusznie), ze to nie bylo pytanie.

— Widzisz… w czasie wielkiej wojny, pierwszej wojny swiatowej, jak ja potem nazwano, kiedy nowy rekrut zglaszal sie do wojska, dostawal do wypelnienia ksiazeczke wojskowa, chyba ze nie umial pisac; wtedy wypelniano ja za niego. Zeby pomoc w jej wypisaniu, wojsko zrobilo cos w rodzaju wzorca, i tam, gdzie nalezalo wpisac nazwisko i imie, dla ulatwienia wypisano „Thomas Atkins”. Moglo to byc zupelnie inne nazwisko, na przyklad John Smith, ale wybrano Tommy’ego Atkinsa i to sie przyjelo jako zart. Tommy Atkins stal sie synonimem zwyklego szeregowca. Jego zdrobnienie: Tommy albo British Tommy stalo sie okresleniem popularnym na calym swiecie.

— Czyli… w pewnym sensie wszyscy zolnierze byli Tommym Atkinsem?

— Mozna tak powiedziec, choc, to nieco naciagane…

— Ale on byl autentyczny. Palil fajke i tak dalej…

— Wojsko uzylo akurat tego nazwiska ze wzgledu na jego popularnosc, totez i Tommy Atkins musial sie trafic. Wiem, ze byl z tego bardzo dumny. Mowil mi o tym wielokrotnie.

— Czy on byl ostatnim walczacym w tej wojnie?

— Dobry Boze, nie! Natomiast na pewno ostatnim zyjacym w tej okolicy… ostatnim ze swego oddzialu… Byl troche dziwny, ale coz…

Cos sie zmienilo w powietrzu. Jakby ktos wzial garsc ciszy, rozciagnal ja i tracil niczym strune gitary. Johnny rozejrzal sie nieco nerwowo.

Na lawce siedzieli we trzech.

Tommy Atkins byl w mundurze. Troche luznym i nieco wyplowialym, ale zawsze. A na kolanach trzymal przepisowy szeroki kapelusz. Wciaz byl stary, jego szyja wystawala z kolnierzyka mniej wiecej tak jak u zolwia, ale dostrzegl Johnny’ego. Mrugnal do niego porozumiewawczo i na powrot wpatrzyl sie w ulice prowadzaca do parkingu.

Za plecami Johnny’ego zmarli cicho opuscili kaplice: starsi przez sciany, mlodsi — pchani sila przyzwyczajenia — przez drzwi, po czym staneli, takze wpatrujac sie w glab ulicy.

A tam, maszerujac przez samochody i parking, zblizal sie Blackbury Pals’ Battalion.

Rozdzial szosty

Oddzial w defiladowym szyku wykonal przepisowe „w prawo zwrot” i rowniutko trzymajac krok, maszerowal dalej.

Zaskoczony ich mlodym wygladem Johnny spojrzal na Atkinsa — ten tez wygladal jak na slynnej fotografii. Rzesko wstal, nalozyl kapelusz mundurowy i pomaszerowal w strone ulicy. Przy krawezniku odwrocil sie i zasalutowal — zmarlym i Johnny’emu.

A potem, gdy oddzial go mijal, zajal zgrabnie miejsce w szeregu i pomaszerowal wraz z nimi. Wydawalo sie, ze nie maszeruja szybko, ale po paru sekundach nie pozostal po nich nawet slad ducha.

— Wraca do Francji — powiedzial niespodziewanie dla samego siebie Johnny.

Weteran mowiacy cos caly czas zamilkl nagle.

— Co mowiles, chlopcze? — spytal po chwili.

— Tommy Atkins. Wraca do Francji.

— Skad wiesz?

Dopiero w tym momencie Johnny zrozumial, ze mowi na glos.

— No…

— Chyba pielegniarka ci powiedziala — usmiechnal sie przedstawiciel British Legion. — Tak polecil w testamencie… Chcesz chusteczke?

— Co?… a, nie, mam wlasna. — Johnny otarl mokre nie wiedziec czemu oczy i dodal: — Mowila o tym.

— Zawozimy go w tym tygodniu. Zostawil mape z dokladnymi instrukcjami. — Wojskowy poklepal pudelko zawierajace prochy T. Atkinsa. — Chcial, by rozrzucono jego prochy bez zadnej ceremonii…

— Tam… gdzie zgineli pozostali?

— Wlasnie. Caly czas ich wspominal…

— Przepraszam…

— Tak?

— Jestem John Maxwell, czy moglbym poznac panskie nazwisko?

Zapytany wyprostowal sie i podal mu dlon.

— Ronald Atterbury.

Uscisneli sobie prawice.

— Jestes wnukiem Artura Maxwella? — spytal mezczyzna. — Pracowal w fabryce butow. Tam sie poznalismy…

— Mam pytanie… — Johnny z gory znal odpowiedz, ale by ja uslyszec, musial wpierw zapytac. — Czy jest pan krewnym sierzanta Atterbury? Z tego batalionu…

— Byl moim ojcem.

— Aha.

— Nigdy go nie widzialem. Ozenil sie z moja matka krotko przed wyruszeniem na front. Wtedy takie rzeczy byly normalne. Nigdy nie wrocil… Przepraszam, ze pytam, ale czy ty przypadkiem nie powinienes byc w szkole, mlodziencze?

— Nie.

— Doprawdy?

— Powinienem byc tutaj, jestem tego absolutnie pewien — oswiadczyl stanowczo Johnny. — A do szkoly i tak musze wkrotce isc. Dziekuje za rozmowe.

— Mam nadzieje, ze nie straciles zadnej waznej lekcji.

— Historie.

— To wazny przedmiot.

— Moge jeszcze o cos spytac?

— Naturalnie.

— Odznaczenia Tomm’ego Atkinsa… byly za cos specjalnego?

— To medale za kampanie. Zolnierze dostaja je za to, ze wzieli w nich udzial i przezyli. On przeszedl caly szlak tej wojny, do samego konca. I nawet nie zostal drasniety.

Johnny bez slowa ruszyl ku bramie. Byl swiadkiem czegos waznego i to jako jedyny zyjacy. Cos sie tu odbylo i to wlasciwie. Tego byl pewny.

Odwrocil sie, gdy doszedl do ulicy — pan Atterbury wciaz siedzial na lawce, wpatrujac sie w drzewa, jakby ich nigdy wczesniej nie widzial. Jakby przez nie mogl widziec cala droge do Francji.

Johnny zawahal sie, a potem zawrocil.

— Nie! — rozleglo sie tuz za nim.

* * *

Rad nie rad odwrocil sie wiec ponownie.

Na przystanku autobusowym, pod wiata, siedzial pan Vicenti. Wygladal tak, jakby nawiedzil ten przystanek.

— Chcialem tylko…

— Wiem. I co bys mu powiedzial? Ze ich widziales? To by niczego nie zmienilo. Moze on tez ich widzial… albo tak mu sie zdawalo.

— No coz…

— To sie nie uda.

— A gdybym…

— Gdybys zrobil cos takiego kilkaset lat temu, oddano by cie katu albo spalono za czary. Gdybys zrobil to sto lat temu, zamknieto by cie w szpitalu dla umyslowo chorych. Co zrobia teraz, nie wiem, ale wiem, ze nie bedzie to mile.

Johnny odprezyl sie — ochota na wprowadzenie zamiaru w czyn przeszla mu jak reka odjal.

— Pewnie pokazaliby mnie w telewizji — ocenil, ruszajac w dalsza droge.

— To nie byloby wskazane. — Pan Vicenti tez ruszyl, tyle ze jego stopy nie przy kazdym kroku dotykaly chodnika.

— Chodzi o to, ze jesli moge spowodowac, by ludzie zobaczyli…

— Moze — przerwal mu pan Vicenti — ale wytlumaczenie czegos ludziom to ciezka i dluga praca przewaznie konczaca sie fiaskiem… o, przepraszam… — Szarpnal gwaltownie ramieniem, jakby go cos ugryzlo, i wyciagnal spod fraka pare golebi. — Jestem pewien, ze one gdzies tam sie legna — mruknal, obserwujac, jak odlatuja i znikaja. — Co zamierzasz teraz?

— Dojsc do szkoly. I prosze nie mowic, ze to wazne!

— Przeciez nic nie mowie.

Dotarli do glownej bramy cmentarza.

— Pojutrze zaczna nas rozbierac — powiedzial cicho pan Vicenti.

— Przykro mi… jak mowilem, chcialbym cos zrobic, ale…

— Byc moze juz to zrobiles.

Johnny westchnal.

— Jak zapytam, co pan ma na mysli, to uslysze, ze to dosc trudno wytlumaczyc, tak?

— Tak sadze. Chodz, to ci sie moze spodobac.

* * *

Na cmentarzu nie bylo zywego ducha, martwego zreszta tez. Nawet wrona sobie poleciala (o ile to nie byl kruk).

Natomiast od strony kanalu dobiegaly odglosy radosnej wrzawy.

* * *

Zmarli plywali. Nie wszyscy, ma sie rozumiec. Najbardziej plywala pani Liberty, w kostiumie siegajacym od szyi do kolan i, ma sie rozumiec, w kapeluszu.

Alderman siedzial na brzegu w podkoszulku i szelkach, na ktorych bez problemu mozna by zacumowac motorowke. Johnny przez chwile zastanawial sie, jak oni sie przebieraja i czy odczuwaja zmiany temperatury, ale doszedl do wniosku, ze to wszystko pewnie jest kwestia przyzwyczajenia. Jak sie pomysli, w co sie jest ubranym, to sie w tym… jest.

Naturalnie, gdy nurkowali, nie bylo zadnego plusku czy rozbryzgu, bylo natomiast drobne migotanie, jakby ktos wrzucil drobny kamyk, od ktorego na powierzchni tworzyly sie niewielkie kola. No i gdy sie wynurzali, nie byli mokrzy. Wychodzilo na to, ze kiedy cialo astralne (czyli duch) wskakiwalo do wody, w efekcie nie duch stawal sie mokry, tylko woda przesiaknieta duchem.

Nieopodal pan Fletcher, Solomon Einstein i kilku innych skupili sie wokol wraku odbiornika telewizyjnego lezacego na brzegu.

— Co oni robia? — zainteresowal sie Johnny.

— Probuja go uruchomic — poinformowal go pan Vicenti.

Tego bylo juz za wiele i Johnny parsknal smiechem. Z kineskopu zostalo wspomnienie, a w drewnianej obudowie oprocz garsci zardzewialych czesci znajdowala sie jedynie zielona trawa.

— Przeciez to niemozli… — zaczal i urwal.

W telewizorze cos pstryknelo, zatrzeszczalo i na ekranie, ktorego nie bylo, ukazal sie obraz. Jasny, ostry, bez zaklocen i w doskonalych kolorach.

Pan Fletcher wstal i uroczyscie uscisnal dlon Solomona Einsteina.

— Kolejny udany mariaz zaawansowanej teorii z wiedza praktyczna — oznajmil.

— Krok we wlazdziwa strone — uznal wlasciciel siwego afro.

Johnny’ego nagle olsnilo.

— To duch telewizora?

— Sprytny mlodzian — pochwalil Solomon Einstein.

Johnny ostroznie zajrzal do obudowy: oprocz zardzewialych elementow i trawy bylo tam jeszcze sporo mokrych lisci. Nad tym wszystkim jednak unosil sie perlowy zarys kompletnego telewizora, a raczej jego wnetrza, radosnie pomrukujacy i dzialajacy bez pradu. To znaczy na pierwszy rzut oka bez pradu, bo wlasciwie kto normalny wie, gdzie sie podziewa prad, gdy zgasi sie swiatlo.

Wstal, bedac pod wrazeniem osiagniec duetu teoretyk-praktyk, i wskazal na zielonkawa powierzchnie kanalu, o konsystencji zdecydowanie gestszej niz woda.

— Gdzies tam lezy stary ford capri. Wobbler twierdzi, ze widzial, jak go tam wrzucano.

— Nalezaloby sie tym zajac — ucieszyl sie pan Fletcher. — Silnik spalinowy od dawna wymaga sporych usprawnien.

— Zaraz… przeciez maszyny nie sa zywe — zastanowil sie Johnny. — To jak moga istniec ich duchy?

— Moze i nie sa zywe, ale izdnieja — stwierdzil Einstein. — Od momentu do momentu sa. Nalezy wiedz znalezdz wlazdziwy moment, tak?

— Cos mi to traci okultyzmem… — baknal Johnny.

— Jakim okultyzmem?! To fizyka! A raczej metafizyka, od greckiego meta, czyli „poza”, i physike, czyli… uhm…

— Fizyka — podpowiedzial pan Vicenti.

— Wlasnie!

— Nic sie nigdy nie konczy. Nic tak naprawde nigdy nie przestaje istniec — powiedzial Johnny i najbardziej to stwierdzenie zaskoczylo jego samego.

— Idealnie! — ucieszyl sie Solomon. — Jezdes fizykiem?

— Ja?! — zdumial sie Johnny. — Pojecia nie mam o naukach scislych.

— Cudownie! Masz doskonale kwalifikacje.

— Przepraszam, ze jak?

— Ignorancja to podztawowa zaleta. Bez niej nie ma mowy o tym, by ktoz mogl zie czegoz nauczydz!

Pan Fletcher zajal sie dostrojeniem odbiornika, wybierajac kanaly duchem przelacznika.

— Chyba dobrze — ocenil, przygladajac sie czemus, co wygladalo jak hiszpanski program. — Prosimy tutaj, panie i panowie!

— O, interesujace! — Pani Liberty przebrala sie w mgnieniu oka, co za zycia nigdy jej sie nie udalo. — Miniaturowy kinematograf?

* * *

Kiedy Johnny po mniej wiecej pieciu minutach zrobil w tyl zwrot, wszyscy byli przed telewizorem, spierajac sie zawziecie, ktory kanal ogladac.

Naturalnie wszyscy poza panem Grimmem, ktory stal z boku ze starannie zlozonymi rekoma i obserwowal ich z pelnym potepienia wyrazem twarzy.

— Beda przez to klopoty — zawyrokowal. — To jawne nieposluszenstwo. To kontakty ze swiatem fizycznym!

Przy normalnym oswietleniu Johnny dostrzegl, ze pan Grimm ma niewielki wasik i okulary, o soczewkach przypominajacych denka od butelek. Dotad widywal go o zmroku, totez te szczegoly umknely jego uwagi.

— Beda klopoty — powtorzyl pan Grimm. — I to bedzie twoja wina, Johnie Maxwell, bo to ty doprowadziles ich do tego stanu. Czy tak powinien sie zachowywac uczciwy zmarly?

— Panie Grimm… — odezwal sie niespodziewanie Johnny. — Kim pan jest?

— Nie twoj interes.

— Moze i nie, ale jestem ciekaw. Wszyscy o sobie mowia, a…

— Tak sie sklada, ze wierze w skromnosc. Wierze tez, ze zycie powinno sie traktowac powaznie i zachowywac wlasciwie. I z pewnoscia nie zamierzam poddawac sie tak nieodpowiedzialnym zachowaniom, jakie widac na brzegu.

— Nie o to mi… — zaczal Johnny i umilkl, bowiem pan Grimm odwrocil sie sztywno i wrocil do swego grobu wsrod drzew.

Siadl na nagrobku i spojrzal z nagana na Johnny’ego.

— Z tego nic dobrego nie wyniknie! — zapowiedzial.

* * *

Johnny oswiadczyl, ze mial wizyte u specjalisty. Zazwyczaj to nauczycielom wystarczalo. Jesli ktos nie mial tych wizyt zbyt czesto, nie zadawali wiecej pytan. Johnny miewal je rzadko.

Na przerwie Wobbler oglosil nowiny:

— Moja mamuska twierdzi, ze wieczorem w ratuszu ma byc duze spotkanie w sprawie cmentarza. Ma byc telewizja i wszystko.

— To nic nie da — skrzywil sie Yo-less. — Takich spotkan bylo juz iles, i co? I nic. A teraz to juz jest za pozno, zeby cokolwiek zmienic.

— Sie pytalem o budowanie roznych rzeczy na cmentarzach — Wobbler jeszcze nie skonczyl. — Mama twierdzi, ze najpierw musi przyjsc ksiadz i przeswiecic teren. To musi byc ciekawe.

— Przeswiecic to ja cie zaraz moge, ofiaro! — jeknal Yo-less. — Odswiecic! Dobrze, ze ci sie nie pomylilo ze „zbezczeszczeniem”, wtedy tez robia msze, tylko czarna, z kozlem, ofiara i diablem.

— A moze… — Wobbler nie tracil nadziei — moze mi sie faktycznie pomylilo.

— Z tym ostatnim na pewno nie!

— Pojde tam — zdecydowal Johnny. — Wy tez powinniscie.

— To i tak nic nie da — ostrzegl Yo-less.

— Da — uparl sie Johnny.

— Sluchaj, uparciuchu: cmentarz jest sprzedany. I tego nic nie zmieni, obojetnie ile by bylo gadania.

— Mimo to trzeba tam byc — Johnny nie mial pojecia dlaczego, ale mial pewnosc, ze tak jest: to bylo wazne.

— A ten… beda jakies… wiatry bladzace? — spytal ostroznie Bigmac.

— Skad mam wiedziec? — zdumial sie Johnny. — Chociaz watpie: oni ogladaja telewizje.

Pozostali wymienili znaczace spojrzenia.

— Zmarli ogladaja telewizje? — upewnil sie Wobbler.

— Wlasnie tak, nie wysilajcie sie na komentarz. Nie ja to wymyslilem. Uruchomili stary telewizor, siedza i ogladaja.

— Znam gorsze sposoby marnowania czasu — przyznal Wobbler. — Choc nieduzo…

— Watpie, zeby dla nich czas byl tym samym co dla nas… — mruknal Johnny.

— A propos czasu. — Yo-less przestal podpierac sciane. — Watpie, zeby jutro byl najlepszy czas na paletanie sie po cmentarzach.

— Dlaczego? — spytal Bigmac.

— A wiesz, co jest jutro?

— Sroda — odparl zgodnie z prawda Bigmac.

— Halloween! — poprawil go Wobbler. — I wszyscy jestescie zaproszeni! Do mnie, pamietajcie!

— Aha! — ucieszyl sie Bigmac.

* * *

— Podstawa jest niesamowicie wrecz prosta — wyjasnil pan Fletcher. — Malutki punkt swiatla przelatujacy tam i z powrotem wewnatrz szklanej butli. W zasadzie to lampa elektronowa jest latwiejsza do kontrolowania niz fale dzwiekowe…

— Przepraszam — wtracila pani Liberty — ale gdy pan stoi przed ekranem, obraz sie rozmazuje.

— Prosze o wybaczenie — baknal pan Fletcher, odskakujac pospiesznie. Spokojniej juz odszedl na bok, siadl i spytal: — I co teraz?

Zmarli, usadowieni w rzedach, wpatrywali sie zafascynowani w ekran.

— Mam strescic, co do tej pory bylo, czy jak? — zdziwil sie William Stickers.

— Przyznaje, ze inaczej wyobrazalem sobie Australie — rzekl Alderman. — Wiecej kangurow, a mniej mlodych kobiet w niestosownych ubiorach.

— Mnie tam to nie przeszkadza — stwierdzil Stickers. — Zdecydowanie wole mlode kobiety od kangurow.

— Panie Stickers! Wstydzilby sie pan: jest pan martwy!

— Ale mam dobra pamiec, pani Liberty.

— Och, zkonczylo zie — westchnal Solomon Einstein, gdy na ekranie pojawila sie lista plac. — I patrzcie panstwo, dalej nidz nie wiadomo.

— To sie nazywa serial — poinformowala pani Liberty. — Ten jegomosc w telewizorze mowil, ze jutro bedzie nastepny odcinek. Musimy go ogladac! Koniecznie.

— Robi sie ciemno — zauwazyl siedzacy z tylu pan Vicenti. — Czas wracac.

Odruchowo wszyscy spojrzeli w strone cmentarza.

— Jesli chcemy, naturalnie — dodal z lekkim usmiechem.

Cisze przerwal Alderman:

— Coz… niech mnie szlag trafi, jezeli teraz tam wroce.

— Thomasie Bowler! — upomniala go pani Liberty.

— Co? Jak czlowiek po smierci nie moze sobie poklac, to ja mam dosc. Szlag! Cholera! Wiecie, o co mi chodzi: telewizja, radio, ciagle cos sie dzieje. Swiat idzie naprzod i nie widze powodu, dla ktorego mamy sie cofac albo stac w miejscu. To nudne. Nie wracam. W zyciu!

— Przeciez pan nie zyje?!

— Teraz sie tak mowi: „za nic na swiecie”, pani Liberty — poinformowal ja scenicznym szeptem William Stickers.

— Alez… pozostanie tam, gdzie nas umieszczono, jest wlasciwe — obruszyla sie pani Liberty. — Musimy tam pozostac…

— Hmm — to byl pan Grimm.

Zmarli spojrzeli na niego niepewnie.

— W pelnej rozciaglosci sie z pania zgadzam — powiedzial Grimm.

— O, witaj, Eryku — baknal chlodno Alderman.

Eryk Grimm skrzyzowal dlonie na piersiach i usmiechnal sie. Od tego usmiechu nawet martwym zrobilo sie zimno. I nieswojo. I jakos tak strasznie.

— Moze byscie tak posluchali sami siebie — zaproponowal pan Grimm. — Jestescie martwi! Zachowujcie sie wiec, jak na martwych przystalo. Macie swoje lata, to najprostsze chyba rozumiecie. Skonczylo sie! Wszystko sie skonczylo. Wiecie, co sie stanie, jezeli zbyt dlugo nie wrocicie. Strach o tym myslec, prawda? Wiec przestancie sluchac tego nieletniego idioty i zaniechajcie tych wyglupow.

Zmarli robili, co mogli, by mu nie spojrzec w oczy, w czym okulary mowiacego byly wielce pomocne. Kiedy sie jest martwym, pewne rzeczy sie wie, podobnie jak kiedy sie jest zywym, wie sie, jak oddychac. Tym razem chodzilo o swiadomosc, ze nadejdzie ten dzien. I ze trzeba byc przygotowanym. Bedzie ten ostatni wschod slonca i trzeba byc gotowym, by wziac udzial w ciagu dalszym.

Ostatni wschod slonca. Dzien sadu. Mogl to byc kazdy nastepny dzien i trzeba byc przygotowanym na jego nadejscie.

— Malpowanie mlodszych wam nie przystoi — dodal pan Grimm. — Jestesmy martwi, wiec powinnismy tu czekac, jak na uczciwych ludzi przystalo. A nie babrac sie w fizyce czy w czyms zwyczajnym!

— Coz, czekalem juz osiemdziesiat lat — odezwal sie po chwili milczenia Alderman. — Jak to ma byc jutro, to niech sobie bedzie. Mam zamiar sie rozejrzec po swiecie i reszte mam gdzies. Ktos jeszcze ma taka ochote?

— Owszem, ja. — William Stickers wstal.

— Jeszcze ktos?

Podniosla sie polowa siedzacych. Kilku innych rozejrzalo sie i takze wstalo. W panu Grimmie bylo cos takiego, ze chcialo sie byc po przeciwnej niz on stronie.

— Zginiecie! — ostrzegl pan Grimm. — Wiecie, ze tak bedzie! A wtedy bedziecie wedrowac wiecznie i… zapomnicie.

— Mam tu podobno potomkow — przypomnial Alderman.

— Wszyscy mamy — zawtorowala mu pani Liberty. — I wiemy, jakie sa zasady. Pan tez!

Poniewaz zasady byly. Nigdy nie oglaszane glosno, ale wszyscy je znali; tak jak zywi wiedzieli, ze jesli na przyklad cos sie upusci, to to spadnie, a nie dajmy na to odleci. Tyle ze Alderman byl zdecydowany i nieustepliwy niczym bryla betonu.

— I tak sie rozejrze po starych smieciach — mruknal zdeterminowany.

— Po jakich smieciach? — zdziwila sie pani Liberty. — Oni tak teraz mowia na… — zaczal Stickers, ale nie zdazyl dokonczyc.

— Z cala pewnoscia nie chce wiedziec! — Pani Liberty takze wstala. — Co za pomysl!

— Tam jest swiat, ktory pomoglismy kiedys uporzadkowac, i mam ochote zobaczyc, co z tego wyszlo. — Alderman byl uparty.

— W dodatku jak bedziemy trzymac sie razem, to zajdziemy dalej i nikt nie zapomni, kim jest — dodal pan Vicenti.

— Coz, skoro obstajecie przy swoim, to powinien wam towarzyszyc ktos trzezwo myslacy — zdecydowala pani Liberty.

I tak zmarli wymaszerowali w charakterze zorganizowanej wycieczki, kierujac sie w strone srodmiescia. Nad kanalem, a raczej przed telewizorem pozostali tylko pan Fletcher i Solomon Einstein.

— Ciekawe, co w nich wstapilo? — zastanowil sie pan Fletcher. — Zachowywali sie prawie jak zywi.

— Oburzajace! — oznajmil nie wiadomo czemu triumfujacym tonem pan Grimm, zupelnie jakby cudze zle zachowania sprawialy mu satysfakcje.

— Solomon twierdzi, ze przestrzen jest zludzeniem, niemozliwe wiec jest isc dokadkolwiek czy byc gdziekolwiek — dodal pan Fletcher.

Einstein tymczasem zrezygnowal z prob uczesania, czy chocby wygladzenia tego, co mial na glowie, i powiedzial:

— Z drugiej strony przy Cable Street byl calkiem mily pub…

— Tylko zebys nie mial zludzen, ze cie obsluza. — Pan Fletcher usmiechnal sie. — To nie seans spirytystyczny…

— Sam zie obsluze. Zawsze tam bylo milo. Jak zie caly dzien wypychalo lisy, to wieczorem przy piwie bylo tam naprawde milo. Czesto tam przeziadywalem…

— I ty mowiles o iluzjach przestrzeni. — Pan Fletcher potrzasnal glowa. — Mielismy popracowac nad telewizorem. Mowiles, ze nie ma zadnych teoretycznych przeszkod, zebysmy nie mogli…

— Tak sobie myzle, ze dobrze czasem troche zamego ziebie pooszukiwadz… — oznajmil spokojnie Solomon Einstein.

I pozostal jedynie pan Grimm.

Odwrocil sie, wciaz sie przezroczyscie usmiechajac, i ciezko siadl. Zapowiadalo sie dluzsze czekanie.

Rozdzial siodmy

Sala zebran w Civic Centre imienia Franka W. Arnolda byla mniej wiecej w polowie pelna. Wszedzie pachnialo chlorem (z basenu), kurzem, pasta do podlogi i drewnem. Od czasu do czasu ktos zagladal, przekonany, ze to spotkanie kolka ogrodniczego, czy klubu kolekcjonerow kota kudlatego. Nastepnie, gdy juz sie przekonal o swej pomylce, probowal wyjsc, pchajac z uporem maniaka drzwi z tabliczka „CIAGNAC”. Gdy to nie dawalo efektu, zaczynal sie rozgladac, zauwazal tabliczke i przygladal sie jej z mieszanina zlosci i podejrzliwosci, jakby byla dla idiotow, a nie dla sredniej krajowej. W koncu udawalo mu sie wyjsc, postepujac zgodnie z napisem, i az do nastepnego razu byl spokoj.

Mowcy tracili czas, pytajac siedzacych z tylu, czy slysza, a potem trzymajac mikrofon zbyt blisko glosnikow, przez co te ostatnie wyly, bo sie sprzegalo. Ktos probowal calosc wyregulowac, w rezultacie wyskoczyl bezpiecznik i trzeba bylo poszukac dozorcy. Naturalnie ow ktos znowu pchal drzwi z uporem chomika na karuzeli.

Mowiac krotko, bylo to najnormalniejsze w swiecie zebranie.

Johnny tez tak uwazal, mimo iz zbytnich doswiadczen w zbieraniu sie jeszcze nie mial. Gdyby na Jowiszu siedmionodzy obcy odbywali spotkania, pewnie wygladalyby tak samo, z jedna byc moze roznica — napis na drzwiach bylby w innym alfabecie. Cala reszta pozostalaby bez zmian — o tym byl absolutnie przekonany.

Na widowni siedzialo paru nauczycieli, co go szczerze zaskoczylo. Nigdy wlasciwie sie o nich nie mysli jako o ludziach. Bylo tez kilka osob, ktore widzial na cmentarzu z psami, ale tym razem przyszli bez psow. Widac bylo, ze sie czuja nieswojo.

W przeciwienstwie do zasiadajacych za stojacym na podwyzszeniu stolem z mikrofonem. Ci wygladali, jakby byli u siebie.

Za stolem zasiadalo: dwoch przedstawicieli United Amalagamated Consolidated Holdings, mezczyzna z Biura Planowania Urzedu Miasta i przewodniczaca Rady Miejskiej Blackbury, wygladajaca jak mlodsza, tylko paskudniejsza odmiana pani Liberty. Nazywala sie zreszta Liberty, tyle ze byla panna i Johnny czul nieodparta chec spytania jej, czy przypadkiem tamta nie jest jej prababcia, ale sie opanowal — nie bedzie zawstydzal calkiem, jak by nie bylo, porzadnej zmarlej. Po mniej wiecej kwadransie Johnny dokonal odkrycia: mowcow nie dalo sie normalnie sluchac. Mozna to bylo robic jedynie wybiorczo, bo inaczej belkotliwy slowotok albo czlowieka zalewal, albo usypial. W kazdym razie przestawalo sie miec ochote na cokolwiek, zwlaszcza na myslenie. Wiekszosc obecnych byla w srednim wieku, ale sadzac po reakcjach, albo do tego wniosku nie doszli, albo ich doswiadczenia w zbieraniu sie byly tak pesymistyczne, ze dawno przestali walczyc z zalewem akustycznego belkotu.

A przeciez ci ludzie przyszli tu z zamiarem zabrania glosu, a nie wysluchiwania okraglych komunalow, z ktorych nic nie wynikalo poza prosta prawda, ze decyzje o zlikwidowaniu cmentarza juz podjeto i przyklepano, a cale to zebranie jest tylko farsa i obijaniem sobie tylka blacha przez zainteresowanych, na wypadek pozniejszej awantury. Przeciez robili spotkania, zasiegali glosu opinii publicznej (nie sluchajac go naturalnie, ale o to potem nikt nie pyta): o, prosze, nawet na dwa dni przed planowanym rozpoczeciem prac odbylo sie zebranie. A prace naturalnie rozpoczna sie w planowanym terminie.

Chyba ze ktos cos zrobi.

Johnny nie mial najmniejszej ochoty sie wyrozniac, ale po kolejnych pieciu minutach juz wiedzial, ze nie ma wyjscia, bo inaczej slowotok zaleje wszystkich do reszty i beda siedziec i zgadzac sie na wszystko, otepiali niczym morskie anemony.

Skoro tak wyszlo, nie czekajac dluzej, wstal, odchrzaknal i powiedzial:

— Przepraszam…?

* * *

Pub „Pod Bialym Labedziem” przy Cable Street od niepamietnych czasow znany byl albo jako „Labadek”, albo jako „Blotna Kaczka”. Byl to typowy angielski pub — zatloczony, glosny, pelen muzyki ze starej szafy grajacej i wybuchow ze starozytnych automatow z grami, rownie wiekowymi jak utwory niejakiego Szekspira.

W kacie, wcisnieta miedzy jeden z takich automatow (o dzwiecznej nazwie „Nuke the Gook”, co mozna przetlumaczyc jako: Rozwal Zoltka) a sciane, siedziala pani Tachyon. Przed nia stala szklanka guinnessa.

Okreslenia „szalony” uzywa sie albo w stosunku do ludzi, ktorzy stracili zmysly, albo tych, ktorzy mieli ich wiecej niz pozostali. Pani Tachyon byla jedyna osoba, ktora natychmiast zauwazyla niewielki spadek temperatury w lokalu. Uniosla glowe, spojrzala w kierunku zrodla owego spadku i usmiechnela sie trojzebnym usmiechem.

Smuga chlodnego powietrza przesunela sie ku szafie grajacej, zamarla przy niej na chwile, po czym ruszyla w strone baru. Z szafy tymczasem poplynely zdecydowanie inne melodie.

— „Roses are Blooming in Piccardy” — rozpoznala uszczesliwiona pani Tachyon. — O, tak!

Wokol samograja zebral sie poirytowany tlumek, probujac zmusic go do zagrania poprzedniego utworu, ale bez rezultatu. Kiedy normalne sposoby, to jest kopy i uderzenia, zawiodly, wyciagnieto wtyczke z gniazdka. Szafie grajacej nie zrobilo to roznicy — grala dalej.

Zanim klientela oprzytomniala, barman z wrzaskiem upuscil napelniana wlasnie szklanke: stojacy najblizej baru automat do gry eksplodowal i zaplonal.

A potem zgasly swiatla.

Chwile pozniej pani Tachyon pozostala jedynym gosciem pograzonego w polmroku lokalu. Gdzies na zapleczu klal barman, probujac wymienic bezpiecznik, ale ledwo zalozyl nowy, ten natychmiast sie przepalal. Wskutek tego pub oswietlaly jedynie zarzace sie szczatki automatow do gry, nadajac mu przyjemny, czerwonawy odcien.

Z pobojowiska na podlodze uniosly sie duchy dwoch szklanek piwa i podryfowaly do stolika.

— Zdrowko! — zaproponowala radosnie pani Tachyon.

* * *

Przewodniczaca spojrzala znad zsunietych na czubek nosa okularow i oznajmila chlodno:

— Pytania na koncu, prosze panstwa.

Johnny prawie zrezygnowal, ale powstrzymal sie resztka sil przed kapitulacja.

— A kiedy bedzie koniec? — spytal rzeczowo.

I poczul, jak reszta obecnych sie budzi.

Przewodniczaca spojrzala z pewnym zaskoczeniem na reszte przedstawicieli. W dlugoletnich i doglebnych doswiadczeniach spotkaniowych, zjazdowych i konferencyjnych z czyms takim jeszcze sie nie spotkala. Johnny zauwazyl wczesniej, ze miala dziwny zwyczaj — zamykala oczy, zaczynajac zdanie, a otwierala je, konczac, co dawalo nieco niesamowity efekt, zwlaszcza ze akcentowala tak, jakby kropki dzielily zdania na czesci:

— Kiedy („zamkniecie”) w pelni przedyskutujemy sytuacje, zapowiem („otwarcie”) pytania.

Johnny zdecydowal, ze ma dosc.

— Zanim skonczycie, to mnie juz nie bedzie — poinformowal spokojnie zebranych. — O dziesiatej musze byc w lozku.

Wywolalo to pomruk aprobaty wsrod sluchaczy, z ktorych wiekszosc wyznawala zasade, ze najlepiej by bylo, gdyby wszyscy przed trzydziestka byli o dziesiatej wieczor w lozkach.

Zreszta w wypadku Johnny’ego byla to wlasciwie prawda — okolo dziesiatej z zasady byl juz w swoim pokoju, to zas, kiedy ladowal w lozku, bylo juz zupelnie inna i przewaznie nieprzewidywalna kwestia.

— Niech chlopak pyta — poparl go glos z tylnych rzedow.

— Robi projekt do szkoly — rozlegl sie inny (nalezacy do pana Atterbury’ego).

— No dobrze… o co chodzi, mlody czlowieku?

— Chce wiedziec, czy… czy istnieje szansa, ze cokolwiek by ktokolwiek tu dzis powiedzial, ze… moze to cos zmienic?

— To („zamkniecie”) raczej nie wydaje sie wlasciwym rodzajem („otwarcie”) pytania.

— A wlasnie ze jest wlasciwe! Jest cholernie wlasciwe — oznajmil pan Atterbury. — Dlaczego przedstawiciel tego holdingu jakiegostam nie odpowie? Wystarczy proste „tak” lub „nie”.

Przedstawiciel (wazniejszy) usmiechnal sie do Johnny’ego promiennie.

— Rozwazymy naturalnie, i to uwaznie, wszystkie punkty widzenia — zaczal — i…

I w tym momencie Johnny przerwal mowcy:

— Przy cmentarzu stoi taka tablica, gdzie pisze, co chcecie zbudowac na miejscu cmentarza. Poniewaz watpie, by wiele osob pragnelo zabudowy starego cmentarza, to skoro taki bedzie punkt widzenia wiekszosci obecnych, rozumiem, ze zdemontujecie te tablice. Na poczatek.

— Prawde mowiac, kupilismy ten teren…

— Zaplaciliscie piec pensow. Ja go odkupie od was za funta.

Sluchacze zaczeli sie smiac.

— Ja tez mam pytanie — powiedzial Yo-less, wstajac. Przewodniczaca zamknela usta. Yo-less usmiechal sie uprzejmie i zapraszajaco: tylko czekal, by kazala mu usiasc, i bylo to po nim wyraznie widac.

— Dobrze — powiedziala sploszona. — Pytania od drugiego mlodego czlowieka w koszuli… nie, nie tego… tego…

— Czarnego — podpowiedzial Yo-less.

I to ja dobilo.

— Dlaczego rada sprzedala cmentarz? — spytal spokojnie Yo-less, korzystajac z ciszy.

— Mysle („zamkniecie”), ze to omowilismy juz wyczerpujaco; koszty utrzymania…

Bigmac szturchnal Johnny’ego, podsuwajac mu karte z wyliczeniami, jaka kazdy dostal przy wejsciu, i szepczac cos zawziecie do ucha.

— Nie rozumiem, skad sie wziely takie koszty utrzymania cmentarza — stwierdzil Yo-less. — Wyslanie kogos raz czy dwa razy do roku, zeby poprzycinal galezie i zywoplot, to znowu nie majatek, a nic wiecej sie tam nie robi. Nawet ogrodzenie od paru lat nie jest naprawione.

— Mozemy zreszta poprzycinac zywoplot za darmo — zaproponowal Johnny.

— Mozemy? — zdziwil sie Wobbler, wychodzacy z zalozenia, ze zajecia na swiezym powietrzu sa pechem przytrafiajacym sie innym.

Sluchacze, ktorzy rozbudzili sie tymczasem na dobre, teraz zaczeli sie nawet ozywiac.

Przewodniczaca westchnela rozdzierajaco, dajac wszystkim do zrozumienia, z jakim to cymbalem zmuszona jest sie meczyc w imie wspolnego dobra, o wlasnej pensji nie wspominajac.

— Faktem jest, mlody czlowieku, co wielokrotnie juz wyjasnialam, ze koszty sa po prostu zbyt wysokie, zwlaszcza ze cmentarz jest…

Johnny przestal jej sluchac i podjal ostateczna decyzje.

— Nieprawda! — powiedzial glosno. — One wcale nie sa zbyt wysokie.

— Jak smiesz mi przerywac! — pisnela przewodniczaca, nawet nie probujac zapanowac nad soba.

— W pani wyliczeniu napisane jest, ze cmentarz przynosi straty, co jest idiotyzmem. Cmentarz nie moze przynosic dochodow, bo to nie wesole miasteczko, ale nie przynosi takze strat. Zwlaszcza takich, jak tu podano. Moj przyjaciel Bigmac, tu zreszta obecny, uwaza, ze to, co wpisano jako straty, to wartosc ziemi w wypadku jej sprzedazy. Czyli to, co w postaci ceny za grunt, a potem podatkow miasto otrzyma od Unitedcostam. A to jest po prostu kant.

Przedstawiciel holdingu chcial zaprotestowac, ale przewodniczaca byla szybsza.

— Demokratycznie wybrana rada… — zaczela.

— Tylko bez frazesow, prosze — przerwal jej pani Atterbury. — Jest pare aspektow tej transakcji, ktorym chcialbym sie blizej przyjrzec. Na razie w demokratyczny sposob, jesli laska.

— Rozejrzalem sie dosc dokladnie po tym cmentarzu — wtracil Johnny. — Tam lezy pelno ludzi, ktorych tutaj wszyscy znaja. To, ze nie ma wsrod nich nikogo naprawde slawnego, nie jest w sumie wazne. Tutaj sa znani, a przeciez zyli wlasnie tutaj. Jesli ktos mysli, ze przeszlosc to cos, co minelo i sie skonczylo, to sie myli. To, co minelo, nie zniknelo dlatego, ze nas juz tam nie ma. Przeszlosc byla i trwa, tylko trzeba troche wysilku, zeby to zrozumiec.

* * *

Noc w niektorych czesciach miasta byla znacznie chlodniejsza, niz wskazywalaby na to pora roku. Byla chlodniejsza miejscami, ale na to niewiele osob zwrocilo uwage.

Jedna z sal „Blackbury Odeon” przeznaczona zostala na trwajaca dwadziescia cztery godziny projekcje specjalnego bloku filmow grozy z okazji Halloween. Przewaznie cieszyly sie one sporym powodzeniem, tym razem jednak publicznosc szybko rezygnowala z filmow, narzekajac na panujace w kinie zimno i nastroj niesamowitosci. To ostatnie zdumialo Armpita, szefa kina i jednego z zagorzalych wrogow Wobblera, ktory wkrecal sie na projekcje bez biletu. Pan Armpit wygladal jak ow reklamowany szampon „dwa w jednym” — konkretnie jak dwoch doroslych mezczyzn w jednej marynarce. Na skargi klientow odpowiadal, ze przeciez jak horror, to dobrze, ze niesamowicie. Uslyszal w odpowiedzi, ze niedobrze, bo jest zbyt niesamowicie, i na to nie mogl juz nic odpowiedziec.

W kazdym razie publicznosc w dosc krotkim czasie przeniosla sie w cieplejsze i jasno oswietlone miejsca, a na widowni oprocz smacznie drzemiacej pani Tachyon pozostali sami zmarli.

— Elm Street? Chodzi o te ulice przy plazy?

— Watpie. Na pewno nic takiego sie tam nie dzialo, pamietalbym. A juz z cala pewnoscia nie mieszkal tam zaden Freddie, niewazne, z brzytwami czy bez.

— Pomyslowy jegomosc, swoja droga.

— Ale film srednio nudny.

— Poczekamy, nastepny ma byc „Ghostbusters”. Jeszcze nigdy nie slyszalem o prawdziwych lowcach duchow.

W pewnej chwili „drzemiacej” pani Tachyon wydalo sie, ze glosy ludzi, ktore dotad slyszala, dziwnie przycichly. Ale nie byl to powod, by sie budzic.

* * *

Johnny zacial sie, czujac, ze wszyscy na niego patrza.

— A… a poza tym, jesli o nich zapomnimy, to bedziemy tylko egzystowac. Potrzebujemy ich, by pamietac, kim jestesmy. To oni zbudowali to miasto i zrobili wszystko, zebysmy mogli tu mieszkac i zyc. Nie mozna tego tak po prostu wyrzucic.

Jego przemowa dala przewodniczacej czas na opanowanie i przygotowanie argumentow, ktorych poprzednio jej zabraklo.

— Niemniej jednak („zamkniecie”) musimy zajmowac sie terazniejszoscia, zmarlych tu juz nie ma i nie maja prawa („otwarcie”) glosu — oswiadczyla, wertujac papiery.

— Myli sie pani: sa tu i maja prawo glosu. To sie nazywa tradycja — odpalil Johnny. — A przeglosowuja nas dwadziescia do jednego.

Zapadla cisza.

Prawie taka jak w sali kinowej „Blackbury Odeon”.

A potem pan Atterbury zaczal klaskac.

Dolaczyla don pielegniarka ze Slonecznych Akrow, a potem inni, i po chwili klaskali wszyscy siedzacy na widowni.

Pan Atterbury wstal (ponownie).

— Prosze usiasc, poki co ja prowadze to zebranie! — parsknela przewodniczaca.

— Obawiam sie, ze to akurat nie ma nic do rzeczy. Nie usiade, dopoki nie powiem, co mam do powiedzenia. Ten chlopak ma racje: zbyt wiele zostalo bezmyslnie zabrane i zniszczone. Przebudowaliscie High Street, gdzie bylo wiele malych, przytulnych sklepikow. Mieszkalo tam sporo ludzi. Teraz wszedzie sa neony, magazyny, a ludzie boja sie tam pojawic po zmroku. Boja sie miasta, w ktorym mieszkaja. Gdybym to ja podjal decyzje, ktora doprowadzila do podobnego absurdu, wstydzilbym sie. I ustapilbym ze stanowiska. Ale jak widac ludzie sa rozni. Na ratuszu wisial herb Blackbury, teraz dynda tam jakas ohydna plastykowa beznadzieja. Zburzyliscie caly kwartal, by wybudowac centrum handlowe imienia Neila Armstronga, ktory nigdy nie mial nic wspolnego z tym miastem. Przez to wszystkie male sklepy zostaly zmuszone do zaprzestania dzialalnosci, bo nikt nie wytrzyma konkurencji z supermarketem. A domy, ktore wyburzyliscie, byly urokliwe.

— Toz to byl labirynt, getto prawie!

— Bez przesady. Labirynt moze i byl, ale mial swoj urok. Co z tego, ze przydomowe szklarnie robiono sznurkiem i gwozdziem: emeryci mieli zajecie i mieli gdzie przesiadywac. Wszedzie pelno bylo zieleni, psow i dzieci. Nie wiem, co sie z nimi stalo, a pani wie? A potem wyburzyliscie pol dzielnicy, zeby postawic to upiorstwo, w ktorym od lat nikt normalny nie chce mieszkac, i jeszcze nazwaliscie je imieniem zlodzieja i oszusta.

— Przeciez… wtedy nawet tu nie mieszkalam. Poza tym zgodzilismy sie juz jakis czas temu, ze wiezowiec N’Clementa nie byl… najlepszym pomyslem.

— Byl calkowicie zlym pomyslem, chciala pani powiedziec.

— Skoro chce pan to ujac w ten sposob…

— A wiec moga byc bledy?

— Niemniej oczywiste jest, ze musimy budowac z mysla o przyszlosci…

— Milo mi to slyszec, gdyz pewien jestem, ze zgodzi sie pani ze mna w kwestii, iz aby budynek sie nie zawalil, musi miec naprawde glebokie fundamenty. Jesli pani o tym nie wie, to spytamy jakiegos specjaliste. Powinno tu byc paru inzynierow.

Nastapila nowa fala oklaskow.

Zasiadajacy przy stole spojrzeli po sobie z lekka panika: to zebranie w zaden sposob nie przebiegalo tak, jak powinno.

— Obawiam sie, ze nie mam wyboru i zmuszona jestem zamknac to zebranie. Miala to byc rzeczowa wymiana opinii.

— Sadze, ze byla, przynajmniej jednostronnie — odparl pan Atterbury.

— A tak w ogole to nic pani nie moze zamknac — dodal Johnny.

— Co prosze?!

— Nie moze pani zamknac tego zebrania, bo to jest miejsce publiczne, my, czyli publicznosc, chcemy zebranie kontynuowac, a nikt nie zaklocil spokoju.

— W takim razie zbierajcie sie panstwo do woli, my wychodzimy! — oznajmila, zgarniajac papiery i zrywajac sie, jakby ja krzeslo ugryzlo.

Majestatycznie, patrzac jednak pod nogi, zeszla z podium i pomaszerowala ku drzwiom. Pozostali na podium popatrzyli po sobie, po obecnych, i udali sie w slad za nia.

Johnny usmiechnal sie zlosliwie.

Naturalnie, pchnela drzwi, zamiast pociagnac, a poniewaz nie ustapily, zaczela sie z nimi szarpac coraz gwaltowniej. Gdyby nie przedstawiciel holdingu, do reszty stracilaby panowanie nad soba i byloby naprawde wesolo.

Gdy oficjalna czesc zebrania wyszla, Johnny rozejrzal sie: w poblizu nie bylo nikogo wygladajacego chocby troche martwo.

— Chyba jest przeciag — mruknal niepewnie.

— Zostawili otwarte okno — poinformowal go Yo-less.

Informacja dobila Johnn’ego. Zmarli sie nie zjawili i wszystko spadlo na niego…

— Zdaje sie, ze znowu narozrabialismy — baknal Wobbler. — To mialo byc publiczne spotkanie…

— A co my jestesmy, jak nie publicznosc?

— A jestesmy?

— A nie?

Przez chwile wszyscy wpatrywali sie w puste podium. W koncu wszedl na nie pan Atterbury.

— Proponuje, abysmy wreszcie zaczeli sensowne zebranie — zagail.

* * *

Zimny podmuch wylecial z kina.

— Przyznaje, ze bylo to ksztalcace.

— Czesc tych sztuczek musiala byc zrobiona za pomoca luster. Nie ma innej mozliwosci, mozecie mi wierzyc.

— To co robimy teraz?

— Powinnismy wrocic.

— Gdzie znowu?!

— Na cmentarz naturalnie!

— Noc jest zbyt mloda, madam.

— Prawda, dopiero zaczelismy sie dobrze bawic.

— Wlasnie. Chce sie nacieszyc zyciem. Nigdy mi sie to nie udalo przed smiercia.

— Thomasie Bowler! Tak nie powinien sie zachowywac szanujacy sie mezczyzna!

Tlumek przy budce z hamburgerami zbil sie ciasniej, gdy powialo nagle mrozem.

— Moze w koncu dotrze do pani, pani Liberty, ze ja nie mam ochoty dluzej zachowywac sie jak szanujacy sie mezczyzna?!

* * *

W sali konferencyjnej Civic Centre panowala owa specyficzna atmosfera jak w klasie, z ktorej w trakcie lekcji wybiegl nagle nauczyciel. I to z nie do konca logicznych powodow. Tak to bywa z demokracja — skutkuje jedynie wtedy, gdy ludzie maja dokladnie wyjasnione, jak z niej korzystac.

W koncu uniosla sie jedna dlon.

— Czy my faktycznie mozemy to powstrzymac? — spytal jej wlasciciel. — Wyglada to strasznie oficjalnie…

— Oficjalnie, prawde mowiac, nie sadze, abysmy zdazyli — przyznal pan Atterbury. — Transakcja kupna-sprzedazy zostala przeprowadzona legalnie i oficjalnie, i holding ma prawo do cmentarza.

— Jest cala masa innych miejsc — odezwal sie ktos z sali. — Chocby stara fabryka dzemu przy Slate Road czy miejsce po starych magazynach.

— I mozemy im oddac ich pieniadze.

— Mozemy im dac dwa razy wiecej — poprawil Johnny.

Oswiadczenie to powital wybuch smiechu.

— Odnosze nieodparte wrazenie, ze taka firma jak United Amalagamated Consolidated Holdings musi naprawde sie liczyc z opinia publiczna — zauwazyl pan Atterbury. — A to dlatego, ze wlasciwie nikt nie wie, czym oni sie zajmuja. To nie fabryka wytwarzajaca konkretny, materialny produkt, ktory sam sie sprzedaje albo i nie. Wielkie korporacje nie lubia rozglosu, zwlaszcza zwiazanego z publicznymi protestami. I nie lubia byc obiektem zartow, a udowodnilismy, ze potrafimy sie z nich smiac. Sadze… ze jezeli faktycznie bedzie inna lokalizacja… i jesli beda przekonani, ze traktujemy to powaznie… i jesli faktycznie zaproponujemy im podwojna cene… to powinni zrezygnowac z cmentarza.

— A potem powinnismy cos zrobic w sprawie High Street — dodal ktos.

— I wysadzic Joshue N’Clementa, a zbudowac tam porzadne domy — dodal inny.

— Dobrze mowi! — ucieszyl sie Bigmac.

Pan Atterbury zamachal gwaltownie.

— Szanowni zebrani, budujacy jest wasz zapal, ale proponuje zajmowac sie problemami pojedynczo i po kolei. Zaczelismy od sprawy cmentarza, jak ja zakonczymy, zabierzemy sie do innych miejsc w Blackbury.

— Wypadaloby sie jakos nazwac!

— Towarzystwo Przetrwania Blackbury — zaproponowal ktos.

— Brzmi jak cos, co sie wklada do sloika — zaoponowal ktos inny.

— To moze Towarzystwo Konserwacji Blackbury? — Jeszcze gorzej: odbija sie puszkami…

— Blackbury Pals’ — powiedzial Johnny.

Pan Atterbury zastanawial sie chwile.

— To dobra nazwa — zdecydowal w koncu, a wiekszosc obecnych zaczela sie wzajemnie wypytywac, skad sie wziela. — Ale wydaje mi sie, ze z mala zmiana: oficjalnie nazywano ich Ochotnicy z Blackbury i tak wlasnie sie nazwiemy: Blackbury Volunteers.

— Ale to nic nie mowi o tym, co zamierzamy zrobic — sprzeciwil sie ktos.

— I dlatego mozemy zrobic wszystko — odparl Johnny. — Jak sie zaczyna, nie wiedzac nic, to wszystko jest mozliwe. Einstein tak powiedzial.

— Albert? — zdumial sie Yo-less.

— Nie, Solomon — poprawil go pan Atterbury. — Ha! O nim takze wiesz?

— Wiem.

— Pamietam go. Mial pracownie i sklep wedkarski na Cable Street, gdy bylem w twoim wieku. Zawsze mial takie filozoficzne powiedzonka.

— I zajmowal sie wypychaniem zwierzat? — upewnil sie Yo-less.

— I mysleniem — dodal Johnny.

— To ostatnie to u nich rodzinne. — Pan Atterbury usmiechnal sie. — Poza tym jak sie ma rece zajete martwym borsukiem, to ma sie sporo czasu na abstrakcyjne myslenie.

— Pewnie — przytaknal z przekonaniem Wobbler. — Lepiej nie myslec o tym, co sie robi.

— W takim razie otwieram pierwsze spotkanie Blackbury Volunteers — oglosil pan Atterbury.

* * *

Sluchawka telefonu w pubie „Labadek” pokryla sie szronem.

— Gotow, panie Einstein?

— Gotow, panie Fletcher.

Telefon szczeknal i ucichl.

W pubie zauwazalnie sie ocieplilo.

* * *

Trzydziesci sekund pozniej oziebilo sie za to w niewielkim pomieszczeniu kontrolnym radioteleskopu stanowiacego dume Uniwersytetu w Blackbury. Pomieszczenie znajdowalo sie ponad dwadziescia mil od pubu „Labadek”.

— To dziala!

— Oczywiscie ze dziala. Ze wszystkich sil we wszechswiecie najtrudniej jest przezwyciezyc sile przyzwyczajenia. Sila przyciagania to przy niej pryszcz.

— Kiedy na to wpadles?

— Kiedy preparowalem wyjatkowo duzego pstraga.

— Pstraga… aha…!

Pan Fletcher, wciaz oszolomiony do pewnego stopnia stosunkiem pstraga do grawitacji, rozejrzal sie po pomieszczeniu. Nie liczac ich dwoch, znajdowal sie tu jedynie Adrian Miller, zwany popularnie Szczylem. Mial zamiar zostac astronomem, poniewaz byl przekonany, ze polega to na wysiadywaniu po nocy i gapieniu sie przez teleskop. Rzeczywistosc, czyli podliczanie dlugich slupkow w zimnej sali, wolno stojacej na srodku pola, niespecjalnie mu odpowiadala. Chwilowo jednak nie stracil jeszcze nadziei.

Liczby produkowane przez teleskop byly jedyna pozostaloscia po gwiezdzie, ktora eksplodowala dwadziescia milionow lat temu, niszczac przy okazji miliard gumowatych stworkow zamieszkujacych dwie planety i spokojnie sobie zyjacych. To zreszta pomagalo tez Adrianowi zrobic magisterke, tak wiec gumowate stworki nie zginely calkiem na darmo.

Choc watpliwe jest, by one takze uwazaly podobnie.

Szczyl z pewnym zdziwieniem uniosl glowe, slyszac uruchamiajacy sie mechanizm teleskopu i widzac rozblyskujaca radosnie tablice kontrolna. Probowal odciac zasilanie, ale glowny wylacznik byl lodowaty i ani drgnal. Mogl wiec jedynie obserwowac, jak czasza nakierowuje sie na Ksiezyc wiszacy nad Blackbury i nieruchomieje.

Potem wszystko zamarlo, a jeszcze pozniej ozyla drukarka, z ktorej wysunela sie wstega papieru z wydrukiem:

0101010010101010001000010000110011001010

OTOJESTNICCC00000000011101111

IJESTEMZPOWROTEM0000100001…

Pan Fletcher wlasnie odbil sie od Ksiezyca i wrocil.

— I jak bylo?

— Nie mialem czasu, zeby sie rozgladac, ale watpie, zeby mi sie tam spodobalo. Najwazniejsze, ze sie udalo: mozemy latac.

— Doskonale. Tak na marginezie: gdzie zie podzial ten mlodzieniec?

— Pojecia nie mam, ale strasznie mu sie spieszylo. — Takie czasy widadz… coz, wrodzimy i powiemy pozostalymi, zgoda?

* * *

Tej nocy na Glownym Posterunku Policji w Blackbury bylo cicho i spokojnie. Sierzant Comely siedzial sobie bezrobotnie i ponuro wpatrywal sie w lampki radiostacji.

Lacznosc radiowa go unieszczesliwiala, nawet gdy byl mlodym policjantem. Byla wrecz zmora jego kariery, jako ze nie byl w stanie nigdy zapamietac, jaki wyraz odpowiada danej literze alfabetu w meldunkach (na przyklad Foxtrot to F). Przynajmniej mu sie to nie udawalo, gdy podczas poscigu czy innej akcji probowal o drugiej w nocy przekazac numer rejestracyjny podejrzanego samochodu. Jego najwiekszym osiagnieciem byl meldunek: FOTOGRAFIA HERBATA PSYCHOLOGICZNY, ktory na dluzsza chwile sparalizowal dyzurnego.

Nic dziwnego, ze w tych warunkach o awansie mogl jedynie pomarzyc.

Radiostacji nienawidzil zas szczegolnie w takie wieczory jak ten, gdy pelnil obowiazki oficera dyzurnego. W koncu nie po to wstapil do policji, by byc dobrym w technice.

Spokoj przerwal brzeczyk telefonu.

Dzwonil kierownik „Odeonu”, tyle ze Comely nie bardzo mogl zrozumiec, o co mu chodzi.

— No dobrze… specjalny blok filmowy. Co pan rozumie przez: zrobilo sie zimno?… Tak… To co ja mam zrobic: aresztowac kino z powodu temperatury? Jestem policjantem, nie cieplownikiem!… Prosze… Nie, specjalista od naprawy magnetowidow tez nie!

Ledwie odlozyl sluchawke, telefon rozdzwonil sie ponownie.

Tym razem odebral mlody policjant.

— Ktos z uniwersytetu — zameldowal, zakrywajac dlonia mikrofon. — Mowi, ze jakas dziwna, obca sila opanowala radioteleskop… No, te antene na polu pod Slate.

Ostatnie zdanie dodal pospiesznie, widzac mine sierzanta po slowie „radioteleskop”.

Comely westchnal z rezygnacja.

— Mozesz dostac od niego rysopis?

— Kiedys widzialem taki film, sierzancie — wtracil inny policjant. — Obcy wyladowali i wymienili wszystkich mieszkancow jednego miasta na olbrzymie warzywa.

— Taak? Tu by z tydzien minal, nim by ktokolwiek zauwazyl — mruknal Comely.

— On moze tylko powiedziec, ze to byla dziwna, obca sila. — Policjant odlozyl sluchawke. — I zrobilo sie tez zimno.

— Aha, a wiec dziwne, obce zimno — podsumowal sierzant.

— I niewidzialne.

— Mhm. Rozpoznalby je, jakby go zobaczyl ponownie?

Obaj podwladni zamarli, probujac zrozumiec pytanie i utwierdzajac tym jednoczesnie Comely’ego w przekonaniu, ze jest zbyt dobry do takiej roboty.

— No dobra — westchnal. — Podsumujmy: Blackbury stalo sie obiektem inwazji dziwnych, niewidzialnych, ale za to zimnych obcych, W „Labadku” wysadzili wszystkie gry komputerowe, zaczynajac od „Space Invaders”, co akurat przypadkiem ma sens. Potem poszli do kina poogladac horrory, co juz jest mniej sensowne…

Przerwal mu kolejny telefon, ktory niejako odruchowo odebral mlodszy policjant.

— Nalezy sie wiec zastanowic, co planuja dalej — podjal sierzant.

— To kierownik „Pizza Surprise”, sierzancie…

— Pasuje! — ucieszyl sie Comely. — Wpadli na pizze! Numer trzy z tunczykiem i ananasem, pewnie wyglada jak ich kumpel z sasiedniego systemu.

— Nie zaszkodziloby porozmawiac z kierownikiem — zauwazyl policjant, majac na uwadze, ze od obiadu minelo sporo czasu. — Zeby okazac troske o lad i porzadek.

— No dobra, pojade do niego — zdecydowal Comely, lapiac czapke. — Ale jesli wroce jako duzy ogorek, ostrzegam: beda klopoty!

— Tylko ja prosze bez cebuli — pozegnal go dyzurujacy przy telefonie.

* * *

W powietrzu rzeczywiscie bylo cos dziwnego: jakby bylo naelektryzowane. Sierzant Comely cale zycie mieszkal w Blackbury i nigdy nie byl swiadkiem czegos podobnego.

Po kilku krokach olsnilo go.

A jezeli to wszystko bylo prawda?! To, ze kreca debilne filmy o inwazji obcych, wcale a wcale nie musi oznaczac, ze inwazja nie moze miec miejsca. A wszystkie te filmy maja jedna wspolna ceche (niezaleznie od poziomu zidiocenia) — obiektem ataku zawsze jest male miasteczko. Comely z repertuarem byl na biezaco, bo do pozna ogladal telewizje.

Potrzasnal glowa, probujac sie pozbyc tych ponurych podejrzen…

I w tym momencie William Stickers przeniknal przezen.

Na wylot.

— Wiesz, Williamie, chyba nie powinienes byl tego robic — zauwazyl Alderman, obserwujac gnajacego przed siebie z obledem w oczach policjanta.

— To nic wiecej niz symbol ucisku mas — odparl z godnoscia Stickers.

— Policja jest potrzebna, bo inaczej ludzie robiliby, co tylko im przyjdzie do glowy! — sprzeciwila sie pani Liberty.

— A to przechodzi ludzkie pojecie — usmiechnal sie zlosliwie pan Vicenti. — Prawda?

* * *

Alderman rozejrzal sie po jasno oswietlonej ulicy. Niewielu bylo na niej zywych przechodniow, za to calkiem sporo martwych, zagladajacych w witryny albo — w wypadku starszych — spogladajacych na witryny i probujacych zrozumiec, co to takiego.

— Nie przypominam sobie tylu kupcow za moich czasow — stwierdzil Alderman. — Musieli sie tu sprowadzic ostatnio. Sklep Bootsa, Mothercaresa, Kwika, Spudjulicaya, duzo ich…

— Czyj? — zainteresowala sie pani Liberty.

Alderman wskazal na mijany po przeciwnej stronie sklep nalezacy do jednej z sieci, ktora potraktowal jako pojedynczych handlowcow.

— Spud-u-like — przeczytal pan Vicenti. — Hmm…

— To tak to sie wymawia? — zdziwil sie Alderman. — Myslalem, ze to Francuz. No, no… i wszedzie to elektryczne oswietlenie… I zadnych konskich go… to jest odchodow na ulicy.

— Prosze pamietac, ze jest pan w towarzystwie damy! — parsknela pani Liberty.

— Dlatego powiedzial odchody, nie gowna — poinformowal ja radosnie Stickers.

Pani Liberty odebralo mowe z oburzenia.

— I to jedzenie! — entuzjazmowal sie Alderman. — Chinskie, hinduskie! Kurczaki z Kentucky!… A te stroje! Jak myslicie, z czego one sa zrobione?

— Z plastyku — ocenil pan Vicenti.

— Kolorowe i wytrzymale. — Pani Liberty postanowila calkowicie zignorowac Williama Stickersa. — A wiele dziewczat nosi spodnie… nadzwyczaj praktyczne i wyemancypowane.

— I wiele jest calkiem ladnych — dodal William Stickers (ignorowany).

— Wszyscy sa wyzsi i nie widzialem nikogo o kulach — zdziwil sie Alderman.

— Nie zawsze tak bylo — wtracil pan Vicenti. — Lata trzydzieste byly raczej ponure…

— Owszem, za to teraz… pelno telewizorow w sklepach, wszystko jasne i kolorowe, wysocy ludzie z wlasnymi zebami… To wiek cudow i dziwow!

— Ludzie na przesadnie szczesliwych nie wygladaja — zauwazyl pan Vicenti.

— To pewnie przez to sztuczne oswietlenie — ocenil Alderman.

* * *

Byla prawie polnoc, gdy zmarli spotkali sie pod arkadami centrum handlowego. Sklepy byly co prawda pozamykane na glucho, ale jak sie jest martwym, to zupelnie nie przeszkadza.

— Przyznaje, to byla przednia zabawa — oswiadczyl Alderman.

— Zmuszona jestem przyznac panu racje — stwierdzila pani Liberty. — W zyciu sie tak dobrze nie bawilam. Po smierci naturalnie takze nie. Prawdziwa szkoda, ze musimy wracac.

— Dlaczego? — spytal spokojnie Alderman.

— Nie chcialabym brzmiec jak pan Grimm — powiedziala dziwnie lagodnie pani Sylvia Liberty — ale wszyscy znamy zasady: musimy wrocic. Nadejdzie ten dzien i musimy byc gotowi!

— Nigdzie nie wracam. Dopiero mi sie zaczelo naprawde podobac i nie zamierzam rezygnowac z przyjemnosci — oswiadczyl Alderman. — Cale zycie to robilem i mam dosc.

— Ja tez nie wracam — zawtorowal mu Stickers. — Precz z tyrania!

— Musimy byc gotowi na Dzien Sadu! — oburzyla sie pani Liberty. — Moze nastapic jutro i co bedzie, jak nas nie bedzie?!

— Ponad osiemdziesiat lat grzecznie czekalem — powiedzial spokojnie Thomas Bowler Alderman. — Spodziewalem sie, ze przez chwile bedzie ciemno, a potem pojawi sie ten jegomosc rozdajacy skrzydelka albo ten drugi z widlami…

— Wstyd!

— A co, ty sie nie spodziewales skrzydelek?

— Nie o to chodzi — zirytowal sie William Stickers. — Wiara w przetrwanie tak zwanej duszy po smierci to prymitywny przesad nie mogacy miec miejsca w dynamicznie rozwijajacym sie spoleczenstwie socjalistycznym.

Oswiadczenie to wywolalo gleboka cisze.

— Nie wydaje zie panu, ze warto by przemysledz ztanowizko w zwietle zastanych dowodow i dozwiadczen? — spytal ostroznie Solomon Einstein.

— Niech sie panu nie wydaje, ze mnie pan przekona tylko dlatego, ze przypadkowo ma pan racje. To, ze ciagle… generalnie tu jestem, w niczym nie narusza ogolnej teorii!

Pani Liberty zapukala energicznie duchem parasolki w chodnik, konczac te bezsensowna dyskusje.

— Nie mowie, ze nie mialabym ochoty na ciag dalszy tak milego wieczoru — oswiadczyla — ale zasady sa zasadami: o swicie musimy byc na miejscu. Co bedzie, jak zapomnimy, kim bylismy? Co bedzie, jesli to jutro bedzie Sad Ostateczny?

Thomas Bowler westchnal, jakby mial do czynienia z wyjatkowo tepym dzieckiem.

— Zalozmy, ze bedzie, a wiecie, co ja na to? — spytal retorycznie. — Przez osiemdziesiat cztery lata dokladalem staran i zachowywalem sie jak przyzwoitemu czlowiekowi wypada. A potem zmarlem i nastepne co robilem przez prawie dziewiecdziesiat lat, to grzecznie siedzialem w marmurowej budzie, jak na przyzwoitego nieboszczyka przystalo. I co? I nic. Wciaz jestem osiemdziesieciolatkiem z krotkim oddechem. Przeciez ja w ogole nie oddycham, to o co chodzi?! Wszyscy wiemy, ze nadejdzie dzien. Tylko nikt nie wie kiedy. I to ma byc sprawiedliwe? Teraz zaczelo mi sie wreszcie podobac, zycie zaczelo sprawiac mi przyjemnosc i co? Mam wrocic i czekac niczym w poczekalni u lekarza…

Pan Fletcher tracil w bok Solomona Einsteina i spytal konspiracyjnym szeptem:

— Powiemy im?

— Co macie nam powiedziec? — zainteresowal sie Stickers.

— Widzicie, jest tak… — zaczal Einstein i urwal.

— Czasy sie zmienily — wyreczyl go pan Fletcher. — I najwyzsza pora skonczyc z przesadami typu: pianie koguta, bycie o swicie na miejscu czy inne podobne. Kiedys bylo to normalne i potrzebne, ale wtedy ludzie tez wierzyli, ze Ziemia jest plaska, a teraz w to ostatnie nikt nie wierzy…

— Przepraszam — wtracil niesmialo jeden ze zmarlych, prostujac sie wymownie.

— A, tak: jest wyjatek. Przepraszam, panie Newton — zauwazyl pan Fletcher. — Jesli ktos z panstwa nie wie, to obecny tu Ronald Newton (1878–1934) byl przewodniczacym Stowarzyszenia Plaskiej Ziemi, oddzial w Blackbury. Jak widac, przekonan nie zmienil, ale nie w tym rzecz. To, co chce powiedziec…

— Zprowadza sie do tego, ze zwit jezd miejscem, tak jak i czasem — wypalil poirytowany Solomon Einstein.

— Co, na milosc boska, chce pan przez to powiedziec? — jeknela pani Liberty.

— Ziemia jezd okragla, wiec jeden dzien i jedna noc bez konca zie gonia.

— I ta noc nigdy sie nie skonczy — dodal pan Fletcher. — Jesli ma sie wystarczajaca szybkosc…

— Relatywnie rzecz biorac — dokonczyl pan Einstein. — Wszystko bowiem jezd wzgledne, nieprawdaz?

Rozdzial osmy

Noc, ktora sie nigdy nie skonczy…

Polnoc jest ruchomym miejscem, przesuwajacym sie wokol planety z predkoscia tysiecy mil na godzine. Czas mija wszedzie, ale dni i noce to jedynie lokalne zjawiska zdarzajace sie ludziom pozostajacym w jednym miejscu. Jesli ktos porusza sie wystarczajaco szybko, ziemski zegar mozna dogonic i wyprzedzic…

— Ilu nas tu jest w tej budce? — spytal pan Fletcher.

— Siedemdziesieciu trzech — poinformowal go Alderman.

— To sie nazywa ekonomiczne wykorzystanie miejsca. Dokad sie wybierzemy? Moze do Islandii, tam nawet nie ma jeszcze polnocy.

— A w Islandii moze byc zabawnie? — spytal Alderman.

— A lubisz ryby?

— Nie cierpie.

— No to na pewno nie Islandia. Tam bez ryb nie ma zabawy. Tam bez ryb w ogole nic nie ma. Coz… w Nowym Jorku jest dopiero wczesny wieczor.

— Do Ameryki? — zdziwila sie pani Liberty. — A nie oskalpuja nas tam?

— Na pewno nie! — oburzyl sie William Stickers. Byl bardziej zorientowany, bo pozniej umarl.

— Prawdopodobnie nie — poprawil go pan Fletcher, ktory ogladal w nocy wiadomosci, w zwiazku z czym byl lepiej zorientowany niz William Stickers.

— Jestem ciekaw, jak mozna oskalpowac nieboszczyka! — parsknal Alderman. — Jestesmy martwi, wiec czym sie mamy przejmowac?

— Amerykanie sa zdolni. Czasami do wszystkiego. No dobra. To moze sie wam poczatkowo wydac nieco nietypowym sposobem podrozowania, ale musicie jedynie mnie nasladowac — poinformowal zebranych pan Fletcher. — Tak na marginesie: jest tu Stanley Roundway?

Pilkarz uniosl dlon.

— Stanley: udajemy sie na zachod, rozumiesz? Chodz raz po smierci postaraj sie nie pomylic kierunkow. Panie i panowie: zaczynamy…

W telefonie cos zaczelo cykac.

Jeden po drugim zmarli znikneli.

* * *

Johnny lezal w lozku i obserwowal nurkujacy w swietle ksiezyca prom (wciaz nie naprawil zaczepu).

Wieczor spedzil wyjatkowo pracowicie — po spotkaniu rozmawial z nim ktos z „Blackbury Guardian”, potem ktos inny z Mid-Midlands TV. Ludzie mu czegos gratulowali, no i w efekcie wrocil do domu okolo jedenastej.

Problemow z tego powodu nie bylo, bo matka jeszcze nie wrocila, a dziadek ogladal wyscigi rowerowe w Niemczech.

Zastanawialo go jedno: zolnierze przyszli po kolege az z Francji, a miejscowi zmarli bali sie wyjsc poza cmentarz, a przeciez byli tacy sami i za zycia, i po smierci. To bylo bez sensu. Ci z Francji przyszli, bo tak nalezalo zrobic. A wiec uporczywe pozostawanie w miejscu swego pochowku jest absurdalne.

* * *

„New York, New York.”

— Dlaczego nazwali go dwa razy?

— Coz, to Amerykanie. Pewnie chcieli byc absolutnie pewni.

— Morze swiatel… Co to takiego?

— Statua Wolnosci.

— Podobna do ciebie, Sylvia.

— Bezczelnosc!

— Pamietajcie, zeby uwazac na tych calych lowcow duchow: to tez moze byc amerykanski wynalazek!

— Wydaje mi sie, Williamie, ze to byl jedynie kinematograf.

— Ile do switu?

— Godziny. Za mna, prosze wycieczki, poszukamy lepszego widoku.

Nikt nigdy nie rozwiazal zagadki, dlaczego przez prawie godzine wszystkie windy w World Trade Centre jezdzily sobie puste w gore i w dol…

* * *

Trzydziesty pierwszy pazdziernika wstal mglisty. Johnny rozwazal, czy przypadkiem nie zachorowac, bo wieczor zapowiadal sie meczacy. W koncu zrezygnowal z tego calkiem atrakcyjnego pomyslu. W szkole zawsze sie cieszyli, jak czlowiek wpadal od czasu do czasu.

Po drodze zahaczyl o cmentarz.

Nie bylo tam zywej duszy. Wygladalo to zupelnie jak na filmie, gdy sie czeka, az obcy zaatakuja, bo ze zaatakuja to pewne. Zawsze rzeczywistosc okazuje sie potem gorsza od przypuszczen.

Przy telewizorze zastal jedynie pana Grimma.

— A, to ty — powital go tamten. — Teraz to dopiero namieszales.

I wskazal na widmo ekranu.

Widac tam bylo pana Atterbury’ego konwersujacego z jakas kobieta. Oprocz nich w studiu byl jeszcze ten wazniejszy przedstawiciel holdingu. I widac bylo, ze ma problemy. Przyszedl z przygotowanymi odpowiedziami, a tymczasem nikt mu nie zadal wlasciwych pytan. Gorzej — zadano mu pytania, jakich dotad w zyciu nie slyszal. Najwiekszym jego problemem bylo zaakceptowanie nowej wersji zdarzen.

Pan Grimm ustawil odbior na glosniejszy.

— …w kazdym stadium jestesmy czuli na glos opinii publicznej, ale w tej sprawie zapewniam pania, ze zawarlismy wlasciwa i legalna umowe z odpowiednimi wladzami.

— Byc moze, natomiast Blackbury Volunteers uwazaja, ze zbyt wiele decyzji zostalo podjetych za zamknietymi drzwiami — odparla dziennikarka, nie ukrywajac radosci. — Uwazaja, ze kwestia ta nigdy nie byla wlasciwie przedyskutowana oraz ze nikt nie sluchal tego, co mowili mieszkancy.

— Naturalnie nie jest to wina Amalagamated Consolidated Holdings — dodal pan Atterbury, usmiechajac sie najniewinniej w swiecie. — Firma ma godne pozazdroszczenia zaslugi we wspolpracy z opinia publiczna. Sadze, ze mamy tu do czynienia raczej z pomylka niz z zamiarem przestepczym, a Ochotnicy z prawdziwa przyjemnoscia beda sluzyc pomoca w kazdy mozliwy sposob. Byc moze nawet zdolamy zrekompensowac straty poniesione przez firme.

Najprawdopodobniej nikt poza Johnnym i przedstawicielem nie zauwazyl, ze pan Atterbury otworzyl w tym momencie dlon i zaczal sie bawic dziesieciopensowka. Przedstawiciel przygladal sie temu z mina myszy obserwujacej kota. Johnny natomiast zaniemowil z podziwu, pan Atterbury bowiem publicznie przekupywal firme, proponujac dwukrotna cene cmentarza, i to tak, ze nie dosc, iz malo kto zdawal sobie z tego sprawe, to nikt nie mogl mu niczego zarzucic. A juz na pewno nie przekupstwa.

— To bardzo interesujaca oferta — ocenila dziennikarka. — Prosze mi powiedziec, panie…er…

— Jestem rzecznikiem przedsiebiorstwa. — Przedstawiciel wygladal na chorego: z lekka pozielenial i zaczal sie pocic.

— Prosze mi powiedziec, panie rzeczniku, czym wlasciwie sie zajmuje United Amalagamated Consolidated Holdings. Albo czym sie zajmuja, bo w nazwie wystepuje liczba mnoga.

Pan Atterbury do spolki z dziennikarka mogliby szkolic kadry Swietej Inkwizycji — o tym Johnny byl gleboko przekonany.

Pan Grimm sciszyl telewizor.

— Gdzie sa wszyscy? — spytal Johnny.

— Nie wrocili jak dotad — odparl pan Grimm z ponura satysfakcja. — Nie spali w swoich grobach… tak sie dzieje zawsze, gdy ludzie nie sluchaja. Wiesz, co sie z nimi stanie?

— Nie.

— Wyblakna i znikna. Naopowiadales im bzdur i ponioslo ich. A ludzie, ktorzy nie sa tam, gdzie byc powinni, i nie robia tego, co nalezy, przestaja istniec. Jutro moze byc Dzien Sadu, a ich nie bedzie… Mysle, ze zasluzyli na to wlasna glupota!

Bylo cos w panu Grimmie, co powodowalo, ze nawet tak spokojny osobnik jak Johnny mial ochote mu przylozyc. Nie zrobil tego tylko dlatego, ze bilby powietrze, ale ochota pozostala.

— Nie wiem, dokad sie udali, ale nie sadze, zeby im sie stalo cos zlego — odparl z niechecia.

— A sadz sobie, co chcesz. — Pan Grimm odwrocil sie do telewizora.

— Wie pan, ze dzis jest Halloween?

— Tak? — Pan Grimm nie przestal ogladac reklamy czekolady. — W takim razie nalezy uwazac, zwlaszcza w nocy…

Johnny wzruszyl ramionami i odszedl.

* * *

Wycieczka jechala na fali radiowej ponad Wyoming. Zmarli juz zaczynali sie zmieniac — jeszcze mozna ich bylo rozpoznac, ale tylko wtedy, gdy o tym pomysleli.

— Widzicie, ze mialem racje? To mozliwe i bez drutu — oznajmil ktos, kto okazjonalnie byl panem Fletcherem.

Nad Gorami Skalistymi wpadli w burze elektryczna, co bylo naprawde zabawne. A potem przesiedli sie na fale radiowa do Kalifornii.

— Jaki czas mamy?

— Polnoc!

* * *

W szkole Johnny robil za bohatera.

W „Blackbury Guardian” na pierwszej stronie byl artykul zatytulowany: „Machlojki Rady w sprzedazy cmentarza”. Co prawda znieksztalcono nazwisko Johnny’ego, ale i tak dzieki obecnym na zebraniu nauczycielom wszyscy wiedzieli, o kogo chodzi. Byla tam tez nastepujaca wzmianka:

Bohater wojenny Arthur Atterbury, prezes nowo powstalego towarzystwa Blackbury Volunteers, powiedzial naszemu wyslannikowi: „W tym miescie zyja mlodzi ludzie z wiekszym wyczuciem i znajomoscia historii w malym palcu niz wielu doroslych, zwlaszcza udzielajacych sie w rozmaitych komisjach, w calym swoim, byc moze nawet atrakcyjnym ciele”. Ostatnie zdanie przyjmuje sie jako skierowane pod adresem przewodniczacej Rady, Ethel Liberty, ktora wczoraj odmowila komentarza.

Skutki latwo bylo przewidziec — na lekcji historii poproszono Johnny’ego, by opowiedzial o Blackbury Pals’, no a potem juz poszlo lawinowo — i Stickers, i pani Liberty, i reszta. Tyle ze oficjalnie zrodlem wiadomosci Johnny’ego byla biblioteka, nie cmentarz.

Znalazla sie entuzjastka pragnaca zajac sie projektem „Pani Liberty, bojowniczka praw kobiet”, na co Wobbler stwierdzil, ze owszem, to bojowniczka prawa kobiet do robienia glupstw, i zaczela sie tak zwana dyskusja. Trwala do dzwonka.

Nawet dyrektor zainteresowal sie cala sprawa. Prawdopodobnie zreszta pod wplywem ulgi, ze tym razem nie chodzi o zamieszanie w napad, uczestnictwo w gangu czy inna typowa rozrywke mlodziezy ze starszych klas. Johnny, wezwany, wyruszyl na poszukiwanie jego gabinetu, zalujac, ze nie moze wykorzystac znanej metody polegajacej na oznaczaniu drogi rozwijana nitka. Bylo to niemozliwe z powodu braku nitki, totez nie mial co liczyc na desant ratunkowy w razie zatrzymania powyzej czterdziestu osmiu godzin. Byl tam okolo pieciu minut; wysluchal pogadanki pochwalnej i ewakuowal sie najpredzej, jak sie dalo.

Z pozostalymi spotkal sie na duzej przerwie.

— Chodzcie — zaproponowal.

— Gdzie?

— Jak to gdzie: na cmentarz! Mysle, ze stalo sie cos zlego.

— Zadne takie! — zaprotestowal Wobbler. — Jeszcze nie jadlem sniadania, a posilki musze spozywac regularnie, bo mam problemy zoladkowe.

Johnny nawet sie nie odezwal, ale jego wzrok byl wystarczajaco wymowny, aby Wobbler zrezygnowal z jedzenia.

* * *

Zanim dotarli do serca Australii, stwierdzili, ze do podrozy nie potrzebuja fal radiowych.

Nad Pacyfikiem powoli wstawal swit, ale daleko w tyle. Wciaz byli wolni.

— Czy my w ogole musimy sie gdziekolwiek zatrzymywac?

— Nie!

— Zawsze chcialem objechac swiat.

— Coz, jak to mowia, to tylko kwestia czasu.

— A wlasnie: czasu. Ktora godzina?

— Polnoc!

* * *

Cmentarz byl nieprzyzwoicie wrecz zaludniony. Krecili sie po nim fotoreporterzy, nawet z niedzielnego dodatku. Byla tez ekipa Mid-Midlands Television. Oprocz normalnych wlascicieli psow (z psami) bylo tez kilku jegomosciow myszkujacych po zaroslach i zakamarkach z wprawa i zapalem przewyzszajacym mozliwosci zwyklego psa.

W zarosnietym kacie pani Tachyon pucowala nagrobek, uzywajac koncowek Vimu, Domestosa, Cifu i lekko zuzytego papieru sciernego.

— Nigdy tu tylu ludzi nie widzialem — oznajmil lekko oszolomiony Johnny. — Zywych, naturalnie.

Yo-less przygladal sie dwom mezczyznom, z zainteresowaniem penetrujacym kepe zielska za grobem pani Liberty.

— Twierdza, ze tu jest ekologia, nie tylko srodowisko — poinformowal pozostalych, gdy wrocil. — Oni sa przekonani, ze widzieli skandynawskiego drozda. Podobno rzadki.

— No, tyle tu zycia, ze ludzkie pojecie przechodzi — mruknal Bigmac.

Ciezarowka Zieleni Miejskiej stala na brzegu kanalu, a dwoch pracownikow konczylo zniwa — plonem byly stare materace. Telewizor-zombi juz zniknal. Pan Grimm zas byl niewidoczny, nawet dla Johnny’ego.

Przed brama parkowal samochod policyjny. Na razie nic sie co prawda nie stalo, ale sierzant Comely dzialal wedlug starej strazackiej zasady: lepiej zapobiegac, niz gasic. Przekladajac na jezyk policyjny — gdzie bylo wieksze zgromadzenie, predzej czy pozniej musialo sie wydarzyc cos nielegalnego.

Cmentarz zas byl pelen ludzi.

I zycia.

— Nie ma ich — stwierdzil Johnny. — Nie czuje ich tutaj.

Pozostala trojka, jakby przypadkiem, zajela mniejsza niz normalnie powierzchnie.

Cos zaczelo halasowac w pobliskim wiazie. Mogl to byc skandynawski drozd, o ile to nie byl kruk.

— To gdzie sa? — spytal z lekka ulga Wobbler.

— Nie wiem!

— Wiedzialem! — jeknal Wobbler. — Wypusciles ich! Teraz beda sie snuli po miescie i straszyli wszystkich jak tylko sie sciemni! Zobaczycie!

— Pan Grimm twierdzi, ze jesli za dlugo beda poza cmentarzem, to zapomna, kim sa…

— A widzisz? — ucieszyl sie Wobbler. — Mowilem! Moze dopoki pamietali, kim sa, byli w porzadku, ale jak zapomna…

— „Noc zywych trupow”? — upewnil sie Bigmac. — Czy „Powrot zombi”?

— Przeciez juz uzgodnilismy, ze nie sa zombi! — w glosie Johnny’ego slychac bylo rezygnacje.

— My to wiemy, tylko czy oni to wiedza? — spytal powaznie Bigmac.

— Ich tu po prostu nie ma! Przestancie demonizowac!

— No to gdzie sa?

— Nie wiem!

— A ja wiem, ze dzis jest Halloween! — ucial dyskusje Wobbler.

Johnny podszedl do ogrodzenia wychodzacego na demontowana fabryke butow. Oprocz sprzetu budowlanego za siatka parkowalo takze kilka samochodow osobowych. Krecilo sie tam sporo mezczyzn w sluzbowych garniturach. Z jednym z nich rozmawial wlasnie pan Atterbury.

— Chcialem im tylko powiedziec, ze mozemy wygrac — szepnal Johnny. — Teraz sa zainteresowani ludzie, jest telewizja i wszystko… W zeszlym tygodniu wygladalo to beznadziejnie, a teraz jest szansa… a oni znikneli… Przeciez to ich dom!

— Dzien zywego zycia — dodal Bigmac.

— Koniec zartow: burczy mi w brzuchu — oznajmil Wobbler. — Najwyzszy czas cos zjesc!

— Ja bym sie tam nie spieszyl — stwierdzil Bigmac. — Moga siedziec pod lozkiem.

— A ja sie spiesze, bo jestem glodny! Nie dorobie sie przez was wrzodow, niedoczekanie!

— Powinnismy wracac — poparl go niespodziewanie Yo-less. — Musze w koncu zrobic ten projekt o projektach.

— Co? — zdumial sie Johnny.

— Z matematyki — wyjasnil Yo-less. — Ilu w szkole robi projekty. To sie nazywa statystyka.

— Zamierzam ich poszukac — oswiadczyl Johnny. — Jak zabiora sie za rejestrowanie projektow, bedziesz mial klopoty.

— To powiem, ze robie cos socjalnego. Idzie ktos ze mna?

Wobbler spojrzal na swoje stopy, a raczej tam, gdzie powinny byc, gdyz spojrzenie utknelo na przeszkodzie, ktora stanowil jego wlasny brzuch.

— A ty, Bigmac? Masz swoja Odwieczna Podkladke, nie?

— Mam, chociaz sie troche zuzyla…

Nikt nie wiedzial, kiedy owo usprawiedliwienie powstalo: wiesc gminna niosla, ze przekazywano je z pokolenia na pokolenie w rodzinie Bigmaca. W kazdym razie zawsze skutkowalo. Problem polegal na tym, ze choc Bigmac hodowal ryby tropikalne i staral sie unikac klopotow, bylo w jego wygladzie cos, co automatycznie powodowalo podejrzenia wszystkich doroslych majacych z nim kontakt. To, ze mieszkal w oslawionym bloku N’Clementa, nie ulatwialo sytuacji.

— Oni moga byc wszedzie — stwierdzil Bigmac. — A najprawdopodobniej tylko w twojej glowie…

— Slyszales ich w radio!

— Slyszalem glosy w radio, a radio od tego jest, nie?

Johnny utwierdzil sie w przekonaniu, ze ludzki umysl, ktorego kazdy z pozostalej trojki mial prawie standardowy egzemplarz, dzialal jak kompas: jakkolwiek by nim wstrzasnac i cokolwiek by z nim zrobic, predzej czy pozniej i tak wroci do normy. Gdyby na rynku wyladowal w latajacym talerzu trzymetrowy zielony ludzik i kupilby pocztowki i slodycze, to ledwie by wystartowal z powrotem, ludzie doszliby do wniosku, ze im sie wydawalo. A po paru dniach byliby pewni, ze w ogole nic takiego nie mialo miejsca.

— Nie ma nawet pana Grimma, a on zawsze tu jest — mruknal Johnny, patrzac na grupe fotografujaca ozdobny grobowiec pana Vicentiego.

— Znowu go trafilo. — Wobbler sie zmartwil.

— Wracajcie — powiedzial cicho Johnny. — Wlasnie cos mi przyszlo do glowy. Spotkamy sie wieczorem u Wobblera.

— Tylko pamietaj, zebys nikogo ze soba nie przyprowadzal! — przypomnial Wobbler na odchodnym.

Johnny powoli ruszyl przed siebie. Na dobra sprawe poza pierwszym razem, kiedy zapukal do grobowca Aldermana, nigdy nie musial wywolywac zmarlych. Jesli sie pojawial, oni tez sie pojawiali predzej czy pozniej, ciekawi, co ma do powiedzenia. Moze po prostu przestalo ich to interesowac…

— Popatrzcie na to!

Jeden z ogladajacych grob podniosl ukryte za tylna sciana radio.

— Ludzie naprawde nie maja wstydu!

— Dziala?

Nie dzialalo. Kilka dni w wilgotnej trawie zalatwilo baterie.

— Nie.

— To daj je tym nad kanalem. Smieci do smieci!

— Ja im moge zaniesc — zaproponowal Johnny i czym predzej odszedl z odbiornikiem w reku.

— Witaj, mlodziencze!

Bez udzialu swiadomosci znalazl sie na ulicy, a glos nalezal do pana Atterbury’ego stojacego przy ogrodzeniu wyburzanej fabryki.

— Ciekawy dzien, prawda? Zaczales cos duzego…

— Nie mialem zamiaru — odpalil Johnny automatycznie. Z reguly wszystko bylo jego wina, totez odruch obronny wlaczal sie sam.

— Ludzie sie ockneli, wiec teraz na dwoje babka wrozyla: stary dworzec nie jest tak dobrym miejscem, ale wszyscy sie na niego zgadzaja. A to wazne. — Atterbury sie usmiechnal. — Holding nie lubi szumu, a to dobrze. Teraz konferuja z architektami miejskimi i prawnikami.

— To dobrze. Hmm…

— Tak?

— Widzialem pana w telewizji. Mowil pan, ze Unittedcostam sa skorzy do wspolpracy i inne takie… pochwaly.

— Moga byc skorzy, jak nie beda mieli innego wyjscia. Na razie to jeszcze nic pewnego, ale sadze, ze wygramy. Zadziwiajace, co mozna zalatwic dobrym slowem.

— Prawda? — Johnny ugryzl sie w jezyk, bo chcial dodac: I dziesieciopensowka, ale dodal: — Przepraszam, musze kogos znalezc…

Po czterech godzinach poszukiwan Johnny mial dosc: po panu Grimmie i pozostalych nie bylo nigdzie sladu. Poza tym na cmentarzu sie zagescilo. I to znacznie.

Ludzie ze Stowarzyszenia Milosnikow Ptactwa byli mili (mimo zamieszania, jakie wywolalo odkrycie lisiej nory za mauzoleum Williama Stickersa), lecz juz japonscy turysci doprowadzali go do rozstroju nerwowego. Dokladnie nie bylo wiadomo, skad sie tu wzieli, ale ulegli sie w wiekszej liczbie i wszedzie bylo slychac trzask migawek i widac blyski fleszy. Upodobali sobie, nie wiedziec czemu, grob pani Liberty, a zapasy filmow mieli przemyslowe.

W koncu jednak i one sie na szczescie wyczerpaly, totez Japonczycy udali sie po nowe. Slonce zaczelo zachodzic i cmentarz powoli pustoszal. Samochody z okolic rozbieranej fabryki odjechaly juz wczesniej i gdy oddalila sie pani Tachyon, jak zwykle pchajac przed soba sklepowy wozek z piszczacym jednym kolem, Johnny zostal sam.

Siadl ciezko na czesciowo porosnietym mchem kamieniu i powiedzial cicho:

— Wiem, ze pan tu jest, bo nie moze pan odejsc, jak inni. Pan tu musi byc, poniewaz jest pan duchem. Prawdziwym duchem, i pan tu straszy, panie Grimm. A przynajmniej nawiedza.

Odpowiedziala mu cisza.

— Co pan takiego zrobil? Zabil pan kogos czy jak?

Wciaz cisza.

Nawet glebsza niz przedtem.

— Przykro mi z powodu telewizora — dodal Johnny i wstal.

Cisza byla tak gesta, ze mozna nia bylo wypychac materace.

Johnny nieco nerwowo ruszyl przed siebie, starajac sie zachowac pozory, ze jeszcze nie biegnie.

Rozdzial dziewiaty

— Cale to zamieszanie zwiazane z cmentarzem zdecydowanie tchnelo troche zycia w to miasteczko — ocenila matka. — Zanies dziadkowi kolacje i powiedz mu o tym wszystkim. Wiesz, ze jest tym zywo zainteresowany.

Dziadek ogladal wiadomosci na hinduskim kanale (w oryginale, ma sie rozumiec). Nie sprawialo mu to przyjemnosci, ale ten przeklety pilot zniknal, a nikt w okolicy nie pamietal juz, jak sie przestawia kanaly recznie.

— Przynioslem kolacje, dziadku.

— Aha.

— Pamietasz stary cmentarz? Pokazywales mi grob Williama Stickersa?

— Aha.

— Moze go nie zlikwiduja. Wczoraj wieczorem bylo spotkanie w tej sprawie.

— Aha?

— Zabralem glos.

— Aha!

— I moze cmentarz zostanie.

— Aha.

Johnny westchnal i wrocil do kuchni.

— Moge dostac stare przescieradlo?

— Po co ci stare przescieradlo?!

— Na impreze u Wobblera. Jest Halloween, a nie chce mi sie przebierac za cos konkretnego.

— Lezy jedno na pralce, troche zakurzone, ale przezyjesz. Musisz tylko wyciac w nim dziury.

— Dzieki, mamo.

— Jest rozowe.

— No nie…

— Ale prawie sprane. Jakbym ci nie powiedziala, to bys nie zauwazyl.

Nieco przybity udal sie do lazienki.

Przescieradlo rzeczywiscie bylo mocno sprane, za to w jednym rogu mialo wyszyte kwiatki.

Johnny westchnal i zlapal za nozyczki.

Obiecal, ze pojdzie do Wobblera, ale postanowil isc na skroty, przez cmentarz. Spakowal wiec przescieradlo i wyszedl cicho, zamykajac za soba drzwi.

* * *

Kilka minut po wyjsciu Johnny’ego skonczyl sie program hinduski, a zaczely normalne wiadomosci, totez dziadek sie ozywil. Wiadomosci byly jakby bardziej nudne, za to w zrozumialym jezyku.

— Posluchaj no, mowia, ze probuja uratowac stary cmentarz!

— Tak, tato.

— O, pokazuja naszego Johnny’ego.

— Tak, tato.

— Nikt mi nic nie mowi w tym domu. Co to takiego?

— Kurczak.

— Aha.

* * *

Byli gdzies nad gorami w Azji, gdzie kiedys wedrowaly karawany z jedwabiem, a teraz rozmaite bandy szalencow wystrzeliwaly sie wzajemnie w imie roznych nazw tego samego boga.

— Ile do switu?

— Niewiele…

— Co?

Zwolnili nad zasypana sniegiem przelecza.

— Jestesmy cos winni temu chlopakowi. Zainteresowal sie, pamietal nas.

— Radzja! Zachowanie energii. Poza tym bedzie zie martwil.

— Prawda, ale… jesli wrocimy… to bedziemy tacy jak poprzednio, prawda? Nie chce wracac do grobu!

— Przeciez to ty nie chcialas opuszczac cmentarza!

— Zmienilam zdanie, Williamie.

— Taaak… pol zycia martwilem sie, ze umre, a potem martwilem sie Sadem Ostatecznym. Mam dosc: jestem martwy i nie mam ochoty dluzej sie martwic czymkolwiek — stwierdzil Alderman. — A poza tym zaczynam sobie przypominac rozne rzeczy…

— Wszyscy zobie przypominamy — dodal Solomon Einstein. — To, co zapomnielismy za zycia…

— To wlasnie najwiekszy klopot z zyciem: zabiera czlowiekowi caly czas — przytaknal Alderman. — Nie mowie, ze nie bylo mile, na swoj sposob nawet bardzo. Ale to nie bylo cos, co mozna nazwac pelnia zycia…

— W sumie to nie musimy bac sie switu — odezwal sie pan Vicenti. — Nie musimy bac sie niczego!

* * *

Johnny zadzwonil.

Drzwi otworzyl kosciotrup.

— To ja, Johnny — przedstawil sie na wszelki wypadek Johnny.

— To ja, Bigmac — przedstawil sie kosciotrup. — Co ty: jestes duchem pedala?

— To nie jest az tak rozowe.

— Za to ma kwiatki.

— Widac taka teraz moda. Przestan sie wyglupiac i wpusc mnie. Tu jest zimno.

— A co, oduczyles sie latac?

— Bigmac!

— No juz dobrze, dobrze. Wlaz!

Przyznac nalezalo, ze Wobbler nie zaangazowal sie specjalnie w dekoracje — bylo troche pajeczyn, kilka gumowych pajakow i waza wywaru, w ktorym plywaly kawalki pomarancz. Waza byla zawsze, zawartosc tez, tyle ze na kazdej imprezie swieza. Nazywalo sie to „punch” i podobno nadawalo sie do picia, ale Johnny nigdy nie zdobyl sie na tyle odwagi, by zaryzykowac. Z rzeczy teoretycznie spozywczych byly jeszcze przekaski przypominajace zasuszone robaki i salatka warzywna wygladajaca, jakby w drodze z kuchni do pokoju przeszla przez sieczkarnie.

— Mialem robic za Kube Rozpruwacza, ale mi przebranie nie wyszlo — poinformowal go na powitanie Wobbler.

— Trzeba bylo wybrac Hannibala Lectera, to bys sie nie musial wysilac — doradzil mu Yo-less.

Oprocz gumowych pajakow byly tez plastykowe nietoperze, ale staranniej zamaskowane (wedlug Wobblera po piecdziesiat pensow od sztuki). Gosci bylo sporo, choc w panujacym polmroku trudno bylo stwierdzic, za co sie poprzebierali. Jeden mial kupe szwow i srube w karku, ale okazalo sie, ze to Nodj, ktory zawsze podobnie wygladal. Bylo tez paru maniakow komputerowych, ktorzy potrafili sie niemal upic bezalkoholowym piwem, i kilka dziewczyn, ktore gospodarz zaledwie znal. Jak zwykle rozmowa krecila sie wokol spraw szkolnych i wiadomo bylo, ze okolo jedenastej zjawi sie tatus ktorejs z panienek, ze stanowczym zamiarem zabrania pociechy z tej jaskini opilstwa.

Krotko mowiac — byla to zwykla impreza u Wobblera.

— Mozemy w cos zagrac — zaproponowal Bigmac.

— Masz jeszcze jakies pomysly? — spytal lodowato Yo-less.

— Poddaje sie — przyznal Johnny. — Mozesz mnie oswiecic, za kogo sie przebrales?

Pytanie adresowane bylo do Yo-lessa, ktory mial pol twarzy pomalowane na bialo, a zamiast koszuli zalozyl kamizelke. Do tego owinal sie kawalkiem sztucznej skory z leoparda (albo czegos innego), a na glowe wsadzil melonik.

— Baron Samedi, bog voodoo — przedstawil sie Yo-less. — „Bonda” nie ogladales czy co?

— To rasizm — zauwazyl ktos.

— Na pewno nie, jezeli ja to robie! — oburzyl sie Yo-less.

— Jestem calkiem pewien, ze baron Samedi nie nosil melonika tylko cylinder — zauwazyl Johnny. — W meloniku wygladasz, jakbys sie nie domyl przed wyjsciem do biura.

— Upiornie mi przykro, ale cylindra nigdzie nie moglem znalezc.

— Moze to jest baron Samedi od ksiegowosci? — wyrazil przypuszczenie Bigmac.

Johnn’emu stanal przed oczyma pan Grimm — jesli ktos wygladal jak zly duch ksiegowosci, to wlasnie on.

— W filmie mial karty tarota i takie rozne — zauwazyl Bigmac.

— Tarot to europejski okultyzm, a voodoo afrykanski — ocknal sie Johnny. — Tym, co robili film, sie pozajaczkowalo.

— Tobie sie pozajaczkowalo — oburzyl sie Wobbler. — Nie afrykanski, tylko amerykanski.

— Amerykanski okultyzm to Elvis Presley wiecznie zywy i tego typu bzdury — sprzeciwil sie Yo-less. — Voodoo powstalo w Zachodniej Afryce przy lekkich wplywach chrzescijanstwa. Sprawdzilem.

— Jak chcecie, to mam normalne karty — zaofiarowal Wobbler.

— Daj spokoj z kartami — zaproponowal Yo-less. — Bo jak sie moja mamuska dowie, to dostanie szalu.

— Znowu? — Johnny srednio sie zdziwil. — A tym razem dlaczego?

— Bo karty to musowo czarna magia — mruknal ponuro „Baron” Yo-less glosem swojej mamuski.

Ktos wlaczyl magnetofon i zaczal tanczyc.

Karty, gry czy heavy metal to nie czarna magia czy sily ciemnosci. Prawdziwe sily ciemnosci nie sa czarne — sa szare jak pan Grimm. Wysysaja z zycia caly kolor, zmieniaja miasto, na przyklad Blackbury, w atrape pelna plastyku, nikomu niepotrzebnych wiezowcow i budzacych strach ulic. Zmarli sa pelni zycia w porownaniu z egzystujacymi w takim miescie ludzmi. Wszyscy staja sie szarzy i zmieniaja w numerki, a potem ktos gdzies zabiera sie do podliczania. Tak sobie rozmyslal Johnny, dopoki nie przywrocilo go do rzeczywistosci pytanie Wobblera:

— Moze bysmy zagrali w „Rozkazy”?

— To juz lepiej od razu isc po prosbie — parsknal Yo-less.

— Obok mnie znaja ciekawsza odmiane — zawtorowal mu Bigmac. — Nazywa sie: „Daj piataka albo pozegnaj sie z kolem”.

— No to pozostaje nam tylko wyjsc na ulice — ocenil trzezwo Wobbler.

— Gdzie bedzie pelno przebierancow dracych sie wnieboglosy.

— Kilku wiecej niczego nie zmieni — zauwazyl zgodnie z prawda Johnny.

— Czyli postanowione — ucieszyl sie Wobbler. — Sluchajcie wszyscy: robimy zjazd! Zjezdzamy do…

* * *

Rzeczywiscie — Centrum Handlowe imienia N. Armstronga pelne bylo ludzi, ktorym skonczyla sie wyobraznia na halloweenowych imprezach. Chodzili grupami, przygladali sie ubiorom innych i komentowali, czyli zachowywali sie jak co dzien. Jedyna roznice stanowilo to, ze okolica wygladala niczym jedyny nocny sklep w Transylwanii.

W neonowym blasku snuli sie zombi, wiedzmy chichotaly do kawalerow, mumie zjezdzaly po poreczach, a wampiry gawedzily wsrod sztucznej zieleni, poprawiajac sobie co chwila wypadajace uzebienie. Pani Tachyon spokojnie gmerala w koszu na smieci w poszukiwaniu nie calkiem zepsutych puszek.

Rozowe wdzianko Johnny’ego wzbudzilo spore zainteresowanie, na szczescie bez propozycji, jakie sugerowal kolorek.

— Widziales ostatnio jakichs zmarlych? — spytal „Baron” Yo-less, korzystajac z nieobecnosci Bigmaca i Wobblera, ktorzy poszli kupic cos do jedzenia.

— Setki — odparl szczerze Johnny.

— Nie chodzi mi o imitacje.

— „Ich” nie widzialem. Martwie sie, zeby im sie cos nie stalo.

— Sa martwi! Jezeli istnieja, oczywiscie — jeknal Yo-less. — Nic ich nie przejedzie, nikt ich nie obrabuje. Uratowales ich cmentarz, to o czym jeszcze maja z toba gadac. Wiesz, miedzy wami faktycznie istnieje roznica pokolen…

— Chce ktorys owocowego weza? — spytal Wobbler. — Marcepanowe czaszki tez sa niezle…

— Wracam do domu — zdecydowal Johnny. — Cos jest nie tak, tylko nie wiem co.

Obok przeleciala dziesiecioletnia narzeczona Frankensteina.

— Musze przyznac, ze nie jest tu zbyt zabawnie — ocenil Wobbler. — Leci w telewizji jakis film o wampirach, to mozna go obejrzec.

— A pozostali? — zauwazyl Bigmac, bo reszta imprezowiczow rozmyla sie w tlumie.

— Wiedza, gdzie mieszkam — stwierdzil rzeczowo Wobbler, obserwujac zakrwawionego ghoula zajadajacego ze smakiem lody.

— A o jakich wampirach ten film? — spytal Bigmac, przygladajac sie raczkujacej mgle.

— Komputerowych — wyjasnil Wobbler. — Pelno ich w okolicy.

— Spijaja, co sie da — dodal Yo-less. — Najchetniej sok owocowy. Z dowolnych owocow, nie, Wobbler?

— Kazdy lubie — przyznal Wobbler. — Hej, dlaczego idziemy tedy?

— A tak w ogole to gdzie jestesmy, bo w tym tumanie trudno sie zorientowac? — spytal Bigmac.

— To nie tuman, tylko mgla znad kanalu — wyjasnil Johnny.

Wobbler stanal.

— Nie! — stwierdzil kategorycznie.

— Tedy jest blizej — zauwazyl Johnny. — Bedziemy szybciej.

— To na pewno, bo bede biegl!

— Wobbler, nie wyglupiaj sie.

— Jest Halloween!

— No to co? Sam sie przebrales, to czego sie boisz? Inni tez moga, nie?

— Nie ide dzis w nocy przez cmentarz! — Wobbler zignorowal pytanie.

— Tak samo sie idzie jak w dzien.

— Niech ci bedzie. Idzie sie tak samo, ale ja sie zmienilem.

— Boisz sie? — zainteresowal sie Bigmac.

— Bo co?

— Bo nic, zapytac nie mozna?

— Prawde mowiac, to troche ryzykowne — odezwal sie „Baron” Yo-less.

— Wlasnie, ryzykowne — potwierdzil Wobbler.

— No bo nigdy nic nie wiadomo — wyjasnil Yo-less.

— Wlasnie, nie wiadomo — powtorzyl Wobbler.

— Wobbler, przestan robic za echo — zaproponowal Johnny. — A wy przestancie. To jest uliczka w naszym miescie. Ma latarnie, budke telefoniczna… no, wszystko co trzeba. A ja po prostu musze sprawdzic, bo mi to spokoju nie daje. W koncu jest nasz czterech, nie? To chyba cos znaczy?

— Owszem — zgodzil sie Wobbler. — Znaczy, ze cos zlego moze sie zdarzyc cztery razy.

Poniewaz rozmawiali, caly czas idac, w zascielajacej ulice mgle mogli juz dostrzec latarnie oswietlajaca budke telefoniczna niczym samotna gwiazda. Mgla takze tlumila dzwieki i bylo to tym bardziej slychac, ze wszyscy zamilkli.

Johnny nasluchiwal, ale nie bylo nawet tej ciszy, ktora wywoluja zmarli.

— Widzicie? — szepnal. — Mowilem…

Ktos kaszlnal.

Daleko i glosno.

Nagle wszyscy czterej sprobowali zajac ten sam kawalek przestrzeni.

— Martwi nie kaszla! — syknal Johnny.

— W takim razie ktos jest na cmentarzu! — wywnioskowal Yo-less.

— Hieny cmentarne! — ucieszyl sie nie wiadomo czemu Wobbler.

— Albo zlodzieje cial — dodal wcale nie ucieszony Bigmac.

— Moga tez byc satanisci — dolaczyl Yo-less. — Czytalem w gazecie, ze do rytualow uzywaja cial zmarlych.

— Zamknijcie sie! — polecil Johnny.

Polecenie zostalo wykonane.

— To nie bylo na cmentarzu, tylko gdzies w fabryce! — wyjasnil Johnny.

— Przeciez jest srodek nocy! — zauwazyl rozsadnie Yo-less.

Podkradli sie blizej i po drodze natkneli sie na furgonetke. Woz stal w zupelnej ciemnosci.

— Jesli dobrze pamietam, hrabia Drakula nigdy nie zajmowal sie prowadzeniem furgonetki — odetchnal Johnny.

— A jesli zachcialo mu sie zadebiutowac… — mruknal Bigmac.

Gdzies we mgle cos metalicznie brzeknelo.

— Wobbler? — Johnny mial nadzieje, ze mowi spokojnym glosem.

— Tak?

— Powiedziales, ze bedziesz biegal. Obawiam sie, ze powiedziales to w zla godzine: gnaj do domu pana Atterbury’ego i powiedz mu, zeby natychmiast tu przybyl.

— Co? Sam?

— Sam bedziesz biegl znacznie skuteczniej — zauwazyl Johnny.

— Prawda — przytaknal Yo-less.

Wobbler poslal mu przestraszone spojrzenie, ale nie odezwal sie slowem.

— O co wlasciwie chodzi? — spytal Yo-less, gdy umilkl lomot butow Wobblera.

Tym razem nie sposob bylo nie rozpoznac halasu — mgla go wyciszyla, ale bez dwoch zdan byl to warkot zapuszczanego poteznego silnika diesla.

— Ktos sie dobral do spychacza! — ocenil Bigmac. — Gdzie on go chce sprzedac?

— Watpie, zeby ktos go kradl — ostudzil go Johnny. — Tu chodzi o cos gorszego, chodzcie!

— Sluchaj, jesli ktos we mgle jezdzi spychaczem bez swiatel, to cos tu jest mocno nie tak. — Do Yo-lessa dotarla powaga sytuacji. — Nie podoba mi sie to wszystko!

Piecdziesiat metrow od nich zaplonely reflektory, ledwo widoczne zreszta w gestej mgle.

— Teraz lepiej? — spytal Johnny, kryjac usmiech.

— Nie!

Swiatla drgnely — wraz z cala maszyna ruszyly w strone ogrodzenia cmentarza. Johnny poczekal, az szufla z brzekiem dotarla do muru, po czym podbiegl do boku spychacza i wrzasnal:

— Laaa!

Silnik zamarl.

— Zmiataj! — polecil szeptem Yo-lessowi. — Grzej i powiedz komus, co sie dzieje!

Z kabiny wyskoczyl jakis mezczyzna, zobaczyl dwie sylwetki i podszedl do nich.

— Tym razem wpadliscie w powazne klopoty, gowniarze — oznajmil chrapliwie.

Johnny odruchowo sie cofnal i poczul, ze ktos lapie go za ramiona.

— Slyszales? — rozlegl sie przy jego uchu zlosliwy glos. — Lepiej byloby, jakbys niczego nie widzial. Bo to wszystko twoja wina, a wiemy, gdzie mieszkasz… A ty gdzie?

Z niespodziewana zrecznoscia zlapal Yo-lessa za ramie, puszczajac rownoczesnie jedno ramie Johnny’ego.

— Wiesz, co mysle? — zaczal filozoficznie kierowca spychacza. — Se mysle, ze dobrze, zesmy tu szli, bo zesmy ich dupli, tylko szkoda, ze najpierw pojezdzili po cmentarzu, nie? Ta dzisiejsza mlodziez, jak to mowia w telewizji. Dobrze se mysle?

Zanim jego kompan zdazyl odpowiedziec, obok glowy Johnny’ego przeleciala polceglowka i walnela trzymajacego go w ramie.

— Co sie kur…

— Leb ci rozwale, zasrancu! — zawylo. — Pusc go albo ci leb rozwale!

Z mgly wynurzyl sie Bigmac.

Johnny musial przyznac, ze moze nie jest to „Wejscie smoka”, ale robi wrazenie: Bigmac ryczal, wykrzywial sie i wywijal nad glowa kawalkiem rury. Rura nie byla gruba, za to dluga.

— Slyszysz, wypierdku? Mozesz mi skoczyc: mam swira!

Gazrurka zafurczala niczym wirnik helikoptera i Bigmac z krzykiem wojennym ruszyl ku nim biegiem.

— Aaaaiiii…

I do czterech osob rownoczesnie dotarlo, ze dobrowolnie sie nie zatrzyma.

Rozdzial dziesiaty

Bigmac wygladal niczym wkurzony kosciotrup skina i faktycznie nie mial zamiaru sie zatrzymac.

— Zalatw go!

— Sam go zalatw!

Gazrurka lomotnela o spychacz i Bigmac skoczyl.

Mimo podniesionego poziomu adrenaliny Bigmac jednak pozostal Bigmakiem, kierowca zas byl masywnym mezczyzna i, sadzac po stanie nosa i reszty, zaprawionym w barowych argumentach. Tyle ze przez kilka sekund mial przed soba chlopaka wywijajacego mlynki gazrurka tak, ze nie dalo sie go powstrzymac. Jeden silny cios zalatwilby sprawe, lecz Bigmac poszedl na zwarcie i siadl tamtemu na plecach, probujac przy okazji odgryzc mu ucho. Mimo to nie wiadomo, jak dlugo by sie utrzymal wierzchem na przeciwniku.

W poblizu rozblysly reflektory wozu jadacego po wybojach i na oslep, ale ku nim. Trzymajacy Johnny’ego i Yo-lessa zaklal polglosem i pognal w mgle, zas ten, ktory zmagal sie z Bigmakiem, w przyplywie energii zwalil go z siebie silnym szarpnieciem. Na pozegnanie trzasnal go w brzuch i pobiegl w slad za towarzyszem. Samochod zatrzymal sie z piskiem opon w poblizu spychacza i wypadl z niego Wobbler, wyjac potepienczo.

Zza kierownicy znacznie stateczniej wygramolil sie pan Atterbury, po czym wyprostowal sie i rozejrzal wokol.

— Zdazyli uciec — poinformowal go Johnny. — W tej mgle nigdy ich nie znajdziemy.

W oddali rozlegl sie warkot zapuszczanego silnika, ktorego wycie oraz przeklenstwa usilujacego wprawic go w ruch mezczyzny dobitnie swiadczyly, ze kierowcy bardziej niz sie spieszy.

— Ale ja zapisalem numer! — wrzasnal tryumfalnie Wobbler. — Nachuchalem na szybe i zapisalem numer! Czego sie na mnie tak gapisz, Yo-less: to ty zawsze nosisz ze soba dlugopis, nie ja!

— Chcieli wjechac na cmentarz i zniszczyc, co sie da — wyjasnil Yo-less.

— Doprawdy, spodziewalem sie wiecej wyobrazni po United Consolidated — parsknal pogardliwie pan Atterbury. — Moze najpierw zajmiemy sie waszym przyjacielem?

Bigmac kleczal, probujac wydobyc z siebie glos, ale nie bardzo mu to wychodzilo.

— Musze chuchac, bo numer zniknie. Moze ktorys dalby mi olowek?

— Zyjesz, Bigmac?

— Naprawde… naprawde ich przestraszylem… — wychrypial w koncu Bigmac.

— Naprawde — zapewnil go Johnny. — Daj reke, pomozemy ci wstac… Jak sie czujesz?

— Pobity.

— Poczekaj, zaraz ci pomoge, jak przestane chuchac…

— Wsadzimy cie do samochodu.

— Nic mi nie bedzie…

— Zawioze go do szpitala, nigdy nic nie wiadomo!

— Nie! — Propozycja szpitala moze nie dodala Bigmacowi skrzydel, ale postawila go na rowne nogi. — Przezyje — wykrztusil. — Nie takie lanie przezylem.

We mgle cos zawylo i zaczelo sie zblizac z towarzyszeniem czerwono-blekitnych blyskow. Wycie policyjnej syreny umilklo w pol tonu, gdy reflektory oswietlily scene przy spychaczu.

— Wydaje mi sie, ze moja zona nieco przesadzila — przyznal pan Atterbury. — Bigmac, tak… rozpoznalbys tych mezczyzn, gdybys ich zobaczyl?

— Pewnie. Zwlaszcza ze jeden ma slady moich zebow na uchu. — Do Bigmaca nagle dotarlo, ze stoi twarza w twarz z wladza. — Ale na posterunek nie pojde… nie ma sily.

Pan Atterbury wyprostowal sie, gdy woz policyjny zatrzymal sie metr od niego.

— Sadze, ze najlepiej bedzie, jezeli ja zajme sie wyjasnieniami — zaproponowal.

Z wozu wysiadl sierzant Comely i rozejrzal sie podejrzliwie.

— Ach, Ray — zaczal Atterbury, zanim policjant zdazyl sie odezwac. — Ciesze sie, ze wpadles. Mozemy porozmawiac?

Obaj podeszli do spychacza, a potem do ogrodzenia. Pan Atterbury mowil, sierzant sluchal, a bohaterowie wydarzen ostatniej polgodziny obserwowali (podsluchiwac nie mogli, bo pan Atterbury mowil zbyt cicho).

— Zamkna mnie za pogryzienie!… — Bigmac zaczal desperowac. — Zobaczycie!

— Wiedziales, ze cos sie wydarzy. — Wobbler spojrzal oskarzycielsko na Johnny’ego.

— Wiedzialem. Tylko nie pytaj, jak i skad.

Sierzant spojrzal na zaparowana szybe samochodu pana Atterbury’ego i spisal wychuchany przez Wobblera numer, po czym wrocil do wozu i wzial mikrofon. Tym razem slychac go bylo dokladnie:

— …nie, do wszystkich diablow! Powtarzam: H jak Hirek, W jak Wagner… co? Przeciez mowie: W jak Westfalia, A jak Aardvark…

Zza spychacza wylonil sie pan Atterbury z obcegami w garsci.

— Jak on sie dzis w nocy ruszy, to uwierze w duchy — oznajmil. — Albo w cuda.

— I co teraz bedzie? — spytal Johnny.

— Nie jestem pewien… Furgonetke powinno sie znalezc. Sadze, ze udalo mi sie przekonac sierzanta, aby zalatwil sprawe po cichu. Przynajmniej na razie. Zlozycie zeznania i to powinno wystarczyc.

— Oni byli z United Consolidated?

— Ktos tam musial sobie pomyslec, ze wszystko staloby sie prostsze, gdyby nie bylo czego ratowac… Mysle, ze odpowiednim ludziom dano odpowiednia kwote i zaproponowano… hmm… glupi dowcip w Halloween.

W policyjnym radiu cos zatrzeszczalo i zagadalo.

— Zatrzymalismy furgonetke na East Slate Road! — zawolal sierzant. — Wyglada, ze to oni.

— Doskonala robota — mruknal pod nosem Yo-less. — Teraz w nagrode do domu na herbate i ciastka!

— Mysle, ze pomogloby, gdybys tez pojechal na posterunek, Bigmac — zauwazyl Atterbury.

— Mowy nie ma!

— Zawioze cie. Jeden z twoich przyjaciol tez moze z nami jechac.

— Faktycznie by pomoglo — odezwal sie Johnny.

— Moge byc ja — zglosil sie rownoczesnie Yo-less.

— A potem — pan Atterbury usmiechnal sie — mam zamiar zadzwonic do prezesa United Consolidated. I sadze, ze sprawi mi to spora przyjemnosc. Spora, tak, to chyba najwlasciwsze okreslenie.

* * *

Dziesiec minut pozniej Bigmac udal sie na posterunek w towarzystwie Yo-lessa, pana Atterbury’ego i z zapewnieniem, ze nie bedzie wypytywany o pewne nie zwiazane ze sprawa szczegoly, jak na przyklad brak samochodow w miejscach, w ktorych spodziewali sie znalezc je wlasciciele.

Mgla zaczela rzednac, przez co lampy staly sie wyrazniejsze, a mrok za magazynem dywanow znacznie glebszy.

— Zabawa sie skonczyla — podsumowal Wobbler. — Czas wracac do domu.

Przez strzepy mgly dalo sie nawet zauwazyc ksiezyc.

— To nie w porzadku — uparl sie Johnny. — Nie tak powinno sie to skonczyc.

— Jest happy end? Jest! To o co ci chodzi? Przestepcy w pudle, dzieciaki bohaterami wieczoru, no to kazdemu po lizaku i lulu.

Spychacz bez mgly wygladal znacznie okazalej.

Powietrze zas stalo sie jakby bardziej naladowane.

— Cos jeszcze sie wydarzy — stwierdzil Johnny, kierujac sie w strone cmentarza.

— Johnny…

— Chodz!

— Nie! Tam nie pojde!

— I ty twierdzisz, ze lubisz horrory?

— Ogladac, nie przezywac!

— Tez mi roznica!

— Przeciez jest prawie polnoc! — jeknal Wobbler. — A tam jest masa nieboszczykow!

— I co z tego? Predzej czy pozniej wszyscy tak skonczymy.

— Moze i tak, ale osobiscie wole pozniej.

Johnny czul w powietrzu napiecie jak przed burza. Az dziwne, ze miedzy nagrobkami nie przeskakiwaly wyladowania elektryczne. Mgla znikala, jakby probujac przed czyms uciec, totez na blekitnogranatowym niebie jasnial ksiezyc, rzucajac ostre cienie na zalamania terenu. Cmentarne alejki rzeczywiscie wygladaly w tym blasku niesamowicie i jakby nie na miejscu.

— Wobbler? — spytal Johnny, nie odwracajac sie.

— No?

— Jestes tu?

— A niby gdzie mam byc? Sam mnie tu zaciagnales!

— Dzieki.

Nagle poczul sie lekko, jakby zdjeto zen spory ciezar. Az dziwne, ze jeszcze nie zaczal latac. Pobiegl ku placykowi, gdzie staly kamienne lawki i gdzie z zasady spotykali sie zmarli.

Nie byl tam pierwszy.

Samotna, z zamknietymi oczyma, pani Tachyon tanczyla, wirujac z wdziekiem, o ktory nikt by jej nie posadzal.

Samotna? Moze jeszcze przed chwila…

Powietrze zatrzeszczalo i cienkie blekitne linie opadly z nieba, swiecac niczym neony. Gdy dotknely palcow tanczacej, eksplodowaly w niewielkim rozblysku i przeksztalcaly sie. Cmentarz blyskawicznie wypelnil sie niewielkimi, blekitnymi kometami.

Stopy pani Tachyon przestaly dotykac ziemi.

Johnny spojrzal na swoje dlonie — po prawej tanczyly blekitne ogniki, chwile pozniej po lewej takze. Poczul, jak odrywa sie od ziemi…

Swiatla okrecily go i lagodnie opuscily na zwir alejki.

— Kim jestescie?

Najblizsza minikometa eksplodowala, znaczac w powietrzu znajomy ksztalt.

— Do dzisiejszej nocy bylem przekonany, ze jestem Williamem Stickersem — powiedzialo cos przez pokryta wyladowaniami brode.

— Popatrz na to!

Minikomety przelecialy nad grobowcami i zebraly sie wokol spychacza. Wkrotce bylo ich tam tyle, ze maszyna zaczela swiecic jakby wlasnym blaskiem. Cos parsknelo, kichnelo.

I silnik zaskoczyl.

Spychacz ruszyl, rozwalajac ogrodzenie.

Wokol niego tanczyly blekitne swiatla.

— Stojcie! — krzyknal Johnny. — Zglupieliscie?!

Maszyna stanela, silnik przeszedl na jalowe obroty, a swiatla obrocily sie w strone Johnny’ego. Moglby przysiac, ze obserwowaly go z uwaga.

— Co wy wyprawiacie?

W rozblysku blekitnej poswiaty pojawil sie fantom Aldermana.

— Przeciez wszyscy tego chca, prawda? — spytal. — My go juz nie potrzebujemy, a jesli ktokolwiek ma zniszczyc cmentarz, to powinnismy to byc my. Tylko my mamy do tego prawo.

— Mowiliscie, ze to wasze miejsce!

W powietrzu zarysowala sie pani Liberty.

— Nic tam nie zostawilismy — powiedziala — to juz nie jest nasze miejsce.

— Sila przyzwyczajenia — dodal Stickers. — Zbyt dlugo wiazala czlowieka pracujacego. Co do tego od poczatku mialem racje.

— Ten zakamienialy bolszewik poza tym, ze potrzebuje golenia, ma racje — przyznala pani Liberty i niespodziewanie rozesmiala sie. — Wydaje mi sie, ze zbyt wiele czasu stracilismy, krecac sie po cmentarzu i nie zastanawiajac sie, czym moglibysmy sie stac.

— A mozliwosci izdnieje wiele — dodal pan Einstein, eksplodujac w istnienie. — Czas nie jest ograniczeniem.

— Wymiary to blahostka — dolaczyl pan Fletcher, rozblyskujac niczym neonowka. — A jest ich, nie powiem, sporo.

— Cialo przestalo zawadzac — dorzucil Alderman.

— Kierunki tez — dodal radosnie Stanley Roundway.

— Krotko mowiac: jestesmy zaczarowani — podsumowal pan Vicenti.

— Musielismy do tego dojrzec i to odkryc — wyjasnil pan Fletcher. — Ty tez musisz. Pierwszym krokiem jest zapomniec, kim sie bylo. I przestac sie bac starych, od poczatku wpojonych przesadow. Potem mozesz odkryc, kim jestes, a jeszcze pozniej, kim mozesz byc.

— To ostatnie wlasnie mamy zamiar zrobic — oznajmil Alderman. — Wyruszamy wiec!

— Dokad?

— Nie wiemy. Ale dziekawie bedzie sprawdzic — stwierdzil Solomon Einstein.

— Ale… ale mysmy uratowali cmentarz! — wybuchnal Johnny. — Bylo spotkanie i potem bylo w telewizji, i teraz ludzie naprawde zaczeli o tym mowic! Nikt tu niczego nie zbuduje. Byli tu ludzie z ochrony przyrody i reszta… Nie mozecie tego zniszczyc!

— Nie potrzebujemy juz tego miejsca — powtorzyl Alderman.

— Ale my potrzebujemy!

Zmarli popatrzyli na niego zdziwieni.

— No… potrzebujemy, zeby tu pozostalo i bylo. — Johnny wyjasnil blizej.

Silnik spychacza chodzil na jalowym biegu i byl to jedyny dzwiek, jaki przez dluzsza chwile zaklocal grobowa cisze.

Zmarli namyslali sie.

W koncu Solomon Einstein skinal glowa.

— To jest naturalnie prawda. Rownowaga, rozumiecie? Zywi musza pamietadz, a martwi zapomniedz. Zachowanie energii.

Silnik spychacza umilkl.

— Przybylismy sie pozegnac. — Pan Vicenti uniosl dlon wygladajaca jak sztuczny ogien. — I podziekowac ci.

— Przeciez ja nic takiego nie zrobilam.

— Sluchales, probowales i byles. Za to dostaje sie czasami medale. Ludzie rzadko sie tak zachowuja, za to czesto zapominaja o innych, ktorzy po prostu byli.

— Wiem…

— A teraz na nas juz czas.

— Jeszcze nie! Musze o cos zapytac…

— Tak?

— No…

— Wykrztus wreszcie. — Pan Vicenti usmiechnal sie lekko.

— Czy… mialy z tym cos wspolnego anioly… albo diably? Sporo ludzi chcialoby to wiedziec — wyrzucil z siebie Johnny.

— Nie sadze. Jakos zadnego nie zauwazylem… nie zauwazylem zreszta nic z tych rzeczy. W to wierza jedynie zywi.

— I tak sadze, ze bedzie znacznie ciekawiej, niz zapowiadali z ambony — dodal Alderman, zacierajac dlonie.

Zmarli zaczeli sie rozchodzic, w wiekszosci zmieniajac sie po paru krokach w dym, rozwiewajacy sie w podmuchach nie istniejacego wiatru. Czesc skierowala sie w strone kanalu, na ktorym unosila sie lodz przypominajaca gondole. Na rufie stala ciemna postac, opierajac sie o wioslo zanurzone do polowy w wodzie.

— Moj transport — odezwal sie William Stickers.

— Wyglada troche… niesamowicie — przyznal Johnny.

— Coz, postanowilem, ze sprobuje. Jak mi sie nie spodoba, przesiade sie na cos innego. — Stickers wskoczyl na poklad. — Ruszamy, towarzyszu.

DOBRZE — odparl przewoznik.

Lodz odbila od brzegu. Kanal mial zaledwie pare metrow szerokosci, ale lodz zdawala sie plynac i plynac…

Glos po wodzie niesie sie calkiem wyraznie totez Johnny bez trudu uslyszal nastepujaca wymiane pogladow:

— Jakby tak zamontowac silnik, to by sie plynelo szybciej…

LUBIE W TEN SPOSOB, PANIE STICKERS.

— A jaka masz place?

SZOKUJACA.

— Ja tam bym sie na twoim miejscu zastanowil…

— Nie jestem pewien, dokad on sie wlasciwie udaje — odezwal sie Alderman. — Ale na pewno zreorganizuje to, co tam zastanie. Tradycjonalista byl i pozostal.

Dalej, na brzegu cos pstryknelo i zaszumialo: Einstein i Fletcher siedzieli dumnie w czyms, co wygladalo troche jak elektroniczny uklad, a raczej jego schemat, troche jak maszyna, a troche jak matematyka, a przynajmniej jak wygladalaby matematyka, gdyby byla czyms konkretnym. Calosc slabo swiecila, szumiala i potrzaskiwala.

— Wspaniale, prawda? — spytal z duma pan Fletcher. — To ciag myslowy.

— Albo polot wyobrazni — dodal Solomon Einstein.

— Musimy sprawdzic pewne rzeczy. — Pan Fletcher wyraznie byl uszczesliwiony. — To co? Do gwiazd, panie Einstein?

— Albo i dalej, panie Fletcher!

Kontury owego czegos rozblysly, zbiegly sie i zniknely. Tuz przed zniknieciem jednak zdawaly sie przyspieszac.

— Zdaje sie, ze machali — zauwazyla pani Liberty.

— I nie tylko. — Alderman sie wyprostowal. — Chodz, Sylvio. Sadze, ze dla nas stosowniejszy bedzie nieco bardziej konwencjonalny srodek transportu.

Wzieli sie za rece i nie baczac na Johnny’ego, wstapili w czarne wody kanalu. Zrobili to tak dostojnie, ze zadne inne okreslenie nie wydawalo sie wlasciwe.

Powoli zanurzyli sie, pozostawiajac wolno znikajaca perlowa poswiate.

Po sekundzie rozlegl sie odglos zapuszczanego silnika, po czym z wody wynurzyl sie duch forda capri, przezroczysty niby banka mydlana. Alderman powstrzymal wznoszenie, puscil niewidzialna szybe i powiedzial:

— Pani Liberty uwaza, ze powinnismy ci cos powiedziec, ale wiesz… to dosc trudno wyjasnic… a wlasciwie dlaczego jestes w rozowym przescieradle?

— Hmm… no…

— To chyba niezbyt wazne.

— Niezbyt.

— No coz… — Duch samochodu powoli obrocil sie, przeswitywaly przezen gwiazdy. — Znasz taka gre, w ktorej pileczka odbija sie od roznych przeszkod, az w koncu wpada w dziure na dole planszy?

— „Flipper”?

— Tak to teraz nazywaja?!

— Tak mi sie wydaje.

— Niech bedzie, to akurat jest malo wazne. W kazdym razie tej odbijajacej sie pileczce trudno wyobrazic sobie, ze poza plansza jest jeszcze pokoj. A to, ze poza pokojem jest miasto, a dalej kraj, swiat i tryliony gwiazd, to juz zupelna abstrakcja. Rozumiesz, o co mi chodzi? Gdyby sobie to uswiadomila, to dziura na koncu planszy przestalaby byc zmartwieniem. A wtedy moglaby sie odbijac znacznie dluzej.

— Sprobuje… sprobuje to zapamietac.

— Przydaloby ci sie i w zyciu, i potem. No, na nas juz czas…

Duch silnika zagral szybciej.

— Do zobaczenia… — powiedzial glosniej Alderman.

Woz powoli uniosl sie i pomknal do przodu i w gore.

— No, to ja takze bede sie zbieral. — Pan Vicenti wyjal z powietrza cylinder i laseczke.

— Dlaczego wszyscy odchodzicie? — spytal Johnny.

— Bo zdecydowalismy, ze dzis jest Dzien Sadu podobno Ostatecznego.

— Zawsze mi sie wydawalo, ze do tego niezbedne sa traby, chory i cala reszta…

— To zalezy wylacznie od punktu widzenia. W kazdym wypadku wyglada to inaczej. Coz, milej opieki nad cmentarzem. Wyszlo na to, ze to jednak miejsce dla zywych, nie dla zmarlych. — Pan Vicenti naciagnal biale rekawiczki i nacisnal niewidoczny guzik niewidzialnej windy. Gdy zaczal sie unosic, z rekawow posypalo sie pierze. — Cos podobnego! — zdumial sie i rozpial frak. — No, dosyc tego dobrego… sio!… A kysz!… Psik!… czy jak tam sie na was mowi… Wszyscy won! — Ponad pol tuzina golebich duchow z furkotem wypadlo z roznych zakamarkow odziezy. — No! To by dowodzilo, ze mozna uciec praktycznie od wszystkiego — odsapnal pan Vicenti i spojrzal w dol na Johnny’ego. — Choc musze przyznac, ze trzy pary kajdanek, dwadziescia metrow krowiego lancucha i brezentowy worek moga stworzyc spore trudnosci w okreslonych warunkach.

W rondzie cylindra odbilo sie swiatlo.

W koncu pozostal tylko… jeden.

Johnny odwrocil sie.

Na srodku alejki stal pan Grimm, ze starannie zlozonymi rekoma i obserwowal niebo z mina tak ekspresywna, jakiej Johnny w zyciu nie widzial. Otaczala go ciemnosc na podobienstwo mgly, ale znacznie, znacznie gestsza.

Johnny przypomnial sobie, jak to wiele lat temu Bigmac zrobil impreze i go nie zaprosil. Potem jeszcze objechal za glupote, motywujac to nawet logicznie: „Pewnie, ze cie nie zapraszalem bo wiedzialem, ze przyjdziesz. Powinienes miec dosc zdrowego rozsadku, by przyjsc bez zaproszenia na wyczerpanym papierze. Od kiedy trzeba na cos zapraszac przyjaciela?”

Jak na Bigmaca byla to niezwykle dluga przemowa, dobitnie wskazujaca, ze sie zdenerwowal glupota Johnny’ego. Johnny na ten tok logiczny nie wpadl, wiec nie poszedl. Wszyscy inni natomiast poszli. A przedtem tyle o tym gadali, ze czul sie, jakby stanal nad bezdenna przepascia, ktorej w zaden sposob nie da sie ani przeskoczyc, ani obejsc. Kiedy ma sie siedem lat, takie doswiadczenie bywa straszne.

Kiedy sie jest martwym, bywa znacznie, ale to znacznie gorsze.

Pan Grimm w koncu zauwazyl, ze Johnny mu sie przyglada.

— Hmmm… — warknal, zbierajac sie w sobie. — Jeszcze pozaluja.

— Zamierzam dowiedziec sie prawdy o panu, panie Grimm.

— Nie ma sie czego dowiadywac.

Johnny wzruszyl ramionami i przeszedl przez niego.

Na chwile zrobilo mu sie lodowato, a potem pan Grimm zniknal.

I nie bylo juz nikogo.

Bylo to nieco dziwne, bo powinien byc Wobbler.

Nad cmentarz naplywala normalna, powszednia noc.

Odlegle dzwieki nocnego miasta zajmowaly miejsce panujacej dotad wszechobecnej ciszy. Johnny ruszyl alejka po wlasnych sladach.

— Wobbler?… Wobbler?!

Znalazl go trzy groby dalej, wcisnietego za nagrobek i kurczowo zaciskajacego powieki.

— Mozesz wyjsc, juz po wszystkim!

— Posluchaj…

— W porzadku.

— To byly sztuczne ognie? — spytal Wobbler, gramolac sie na sciezke. — Ktos wystrzelil mase fajerwerkow, tak?

— Mozna to i tak nazwac.

— Takie rzeczy bywaja niebezpieczne, jak za nisko leca…

— Bywaja, wiec dobrze, ze sie schowales.

— Wiesz, bo ja czasami sie boje…

— Wiem.

Odwrocili sie, slyszac metaliczne pobrzekiwanie i miarowe popiskiwanie.

Pani Tachyon maszerowala alejka, pchajac nieodlaczny wozek z piszczacym kolkiem. Czym predzej odskoczyli, zeby nie oberwac po plecach lub nogach konstrukcja sklepowego wozka (bowiem pani Tachyon jechala przewaznie po linii prostej, nie zwracajac uwagi na ruchome przeszkody), nie zostali jednak zauwazeni. Pani Tachyon wraz z popiskujacym upiornie wozkiem zniknela powoli w mroku.

Obaj, nie spieszac sie, ruszyli do domu.

Rozdzial jedenasty

Jak to kiedys zgrabnie ujal Thomas Atkins, sprawy niekoniecznie zostaja zakonczone tylko dlatego, ze sie skonczyly.

Najlepszym tego przykladem jest Bigmac. Yo-less wrocil z nim do domu po wizycie na posterunku. Brat Bigmaca czekal na nich z zamiarem natychmiastowego zabrania sie do wychowania rodzenstwa. Bigmac wysluchal trzech pierwszych zdan, uchylil sie przed czterema ciosami i rabnal brata w szczeke z taka sila, ze tamtemu odbilo sie na podbrodku „TAH”. Potem zignorowal nieprzytomnego, za to tak warknal na Clinta, ze pies schowal sie pod sofa i siedzial tam cichutko.

Yo-less obudzil w zwiazku z tym matke i przy jej (oraz samochodu) pomocy przeprowadzil Bigmaca, walizke, trzy akwaria (pelne tropikalnych rybek) i ponad dwiescie numerow „Guns and Ammo” do pokoju goscinnego w ich domu.

Blackbury Volunteers otrzymali powazna dotacje od United Amalagamated Consolidated Holdings, co — jak wyjasnil pan Atterbury — bylo idealnym przykladem zadziwiajacych sukcesow, jakie mozna odniesc, poslugujac sie duza marchewka, jesli ma sie jeszcze wiekszy kij.

Cmentarz dalej znajdowal sie w glownym kregu zainteresowania mieszkancow. Teraz glownie ze wzgledu na spor dwoch frakcji wewnatrz towarzystwa: jedni chcieli, zeby byl habitatem, drudzy — ekologia. Chwilowo stanelo na tym, ze ma byc czysty i zadbany, jak chciala wiekszosc. Najwazniejsze z tego wszystkiego, ze byl chciany.

Johnny’emu tydzien zajelo znalezienie tego, czego szukal, a gdy w koncu mial wszystko, spakowal to i zaniosl na cmentarz, wybierajac raczej pozniejsza pore, kiedy innych juz tam nie bylo.

Pana Grimma znalazl nad kanalem. Wpatrywal sie w wode.

— Panie Grimm…

— Odejdz! Jestes niebezpieczny.

— Wydawalo mi sie, ze czuje sie pan samotny. Wiec przynioslem to… — Wyjal z torby owo „to”. — Pomogl panu Atterbury, choc nie do konca wiedzial dlaczego. Jego znajomy ma warsztat i naprawil, co trzeba. Baterie ma nowe, to troche pochodzi, a potem pewnie bedzie dzialal na duchach baterii…

— Co to jest?!

— Telewizorek. Mozna go ukryc w krzakach, ktore juz przetrzasneli milosnicy przyrody i nikt poza panem nie bedzie o nim wiedzial.

— Dlaczego to robisz? — spytal pan Grimm podejrzliwie.

— Bo odszukalem pana w koncu w gazecie z 29 maja 1927 roku. Niewiele tego bylo poza informacja o znalezieniu panskiego ciala w kanale.

— Wscibstwo jest wada, nie zaleta. I co, wydaje ci sie, ze cos wiesz?

— Nie.

— Nie musze niczego wyjasniac! Ani nikomu sie tlumaczyc!

— Dlatego nie mogl pan odejsc z innymi?

— Co?! Moge odejsc, kiedy bede chcial — nastroszyl sie duch pana Grimma. — Jestem tu, bo chce. Znam swoje miejsce. Wiem, jak nalezy wlasciwie postepowac. Moge odejsc, kiedy zechce, ale mam wiecej dumy. Tacy jak ty tego nie zrozumieja. Ty nie bierzesz zycia powaznie.

W gazecie rzeczywiscie niewiele napisano. Jak mawial pan Vicenti, w tamtych czasach nie o wszystkim pisano. Pan Grimm byl szanowanym obywatelem, nie wychylajacym sie, za to idealnie wypelniajacym miejsce w tle. Tacy jak on tworza tlum i stanowia zawsze wiekszosc. Z nieprecyzyjnie wyjasnionych powodow jego firma padla. Byly tez inne klopoty finansowe, a potem byl kanal (doslownie). Pan Grimm faktycznie bral zycie powaznie.

Poczynajac od swojego.

Wtedy o samobojcach nie mowiono wcale albo niewiele. Samobojstwo bylo sprzeczne z prawem, co zreszta nieodmiennie zdumiewalo Johnn’ego. Wychodzilo na to, ze jak sie komus nie udalo (na przyklad lina sie urwala albo gaz wylaczyli), to sie trafialo do wiezienia, gdzie mozna sie bylo przekonac, ze zycie naprawde jest radosne i warte, by je zakonczyc w sposob naturalny, bez samopomocy.

Pan Grimm siedzial i patrzyl na niego.

Johnny stwierdzil, ze nic madrego nie wymysli, wiec nic nie mowil. Wsunal za to przenosny telewizorek gleboko w krzaki, majac nadzieje, ze zywa dusza go tam nie znajdzie.

— Potrafi pan go wlaczyc? — upewnil sie Johnny.

— A kto mowi, ze mam zamiar?

Obraz pojawil sie jak na zawolanie, a towarzyszyl mu znany sygnal.

— Wczoraj sie zaczal nowy serial, wiec nie bede streszczal: sami to robia na poczatku — wyjasnil Johnny.

— Widze.

— W takim razie ja juz sobie pojde.

— Wlasnie.

— Mam nadzieje, ze czas szybko bedzie mijal — dodal niepewnie Johnny, odchodzac. — No to… tymczasem.

— Wlasnie.

— Panie Grimm… — Johnny chcial mu powiedziec, ze wlasciwie to moze odejsc, kiedy tylko bedzie mial ochote, ale doszedl do wniosku, ze to bezcelowe.

— Wlasnie.

Chlopak bez slowa odwrocil sie i odszedl.

* * *

Pozostala trojka czekala na niego kolo budki telefonicznej.

— Byl? — spytal zwiezle Yo-less.

— Byl.

— Co robi?

— Oglada telewizje.

— Jak to ostatnio duchy — dodal sentencjonalnie Wobbler.

— Pewnie tak — zgodzil sie Johnny.

— Dobrze sie czujesz?

— Tak, tylko wlasnie sie zastanawiam nad roznica miedzy niebem, a pieklem.

— Cos mi sie nie wydaje, zebys czul sie dobrze.

Johnny zamrugal gwaltownie.

I rozejrzal sie po swiecie.

Nie byl on, scisle rzecz biorac, cudowny. Nie byl, prawde mowiac, nawet mily. A juz zupelnie powaznie rzecz ujmujac, nie byl nawet dobry. Ale byl ciekawy. I nigdy tak do konca nie da sie go poznac — zawsze zaskoczy czyms nowym i niespodziewanym…

— No dobra. — Johnny usmiechnal sie. — To co robimy z tak pieknie rozpoczetym dniem?

Przypisy

1

Wedlug Wobblera bylo to: „Dzieciaki! Lazic do szkoly i uczyc sie, bo nauka to do wiedzy klucz, a jak sie bedzie mialo duzo kluczy, to mozna zostac woznym. I sluchac mi sie rodzicow”.

2

Jako paliwa uzywal ziaren prochu strzelniczego, wobec czego jego wynalazek mozna okreslic raczej jako silnik wybuchowy.

3

Bo E odpadlo.

Content

Terry Pratchett
Johnny i zmarli

Od autora

Rozdzial pierwszy

Rozdzial drugi

Rozdzial trzeci

Rozdzial czwarty

Rozdzial piaty

Rozdzial szosty

Rozdzial siodmy

Rozdzial osmy

Rozdzial dziewiaty

Rozdzial dziesiaty

Rozdzial jedenasty

Przypisy