Philip José Farmer

De Rivierplaneet

HOOFDSTUK 1

Zijn vrouw had hem stevig omklemd gehouden alsof zij de dood bij hem vandaan kon houden.

Hij had het uitgeschreeuwd: ‘Mijn God, ik ben dood!’

De deur naar de kamer was opengegaan en hij had buiten een geweldige, zwarte kameel met een bult gezien en hij had het getinkel van de bellen, die aan het kameeltuig zaten, gehoord toen zij door de hete woestijnwind beroerd werden. Toen was er een enorm zwart gezicht met een grote tulband om in de deuropening verschenen. De zwarte eunuch, die als een wolk werd voortbewogen, was met een gigantische kromme sabel in de hand door de deur naar binnen gekomen. De Dood, de Vernietiger van alle Vreugde, de Grote Zeis van de Menselijke Samenleving, was eindelijk gekomen.

Duisternis. Leegte. Hij wist zelfs niet dat zijn hart voor eeuwig was opgehouden te kloppen. Leegte.

Toen gingen zijn ogen open. Zijn hart sloeg krachtig. Hij was sterk, heel sterk! De pijn van de jicht in zijn voeten, de kwelling van zijn lever en de foltering van zijn hart, waren alle voorbij.

Het was zo stil dat hij het bloed door zijn hoofd kon horen stromen. Hij was alleen in een wereld zonder geluid. Overal was helder licht van een gelijkmatige sterkte. Hij kon zien, maar hij bevatte niet wat hij zag. Wat waren die dingen boven, naast en onder hem? Waar was hij?

Hij probeerde rechtop te gaan zitten en onderging een verlammende paniek. Er was niets om op te zitten omdat hij in een Leegte hing. De poging deed hem voorover vallen en heel langzaam om en om draaien alsof hij zich in een met dunne stroop gevuld bad bevond. Een paar decimeter van zijn vingertoppen verwijderd hing een lichtrode metalen stang. De stang kwam van boven uit het oneindige en liep naar beneden tot in het oneindige door. Hij probeerde de stang te pakken omdat deze het dichtstbijzijnde vaste voorwerp was, maar iets onzichtbaars hield hem tegen. Het was alsof draden van de een of andere kracht tegen hem aandrukten en hem terugdrongen.

Langzaam draaide hij in een salto om. De weerstand hield zijn vingertoppen nu ongeveer vijftien centimeter van de stang af tegen. Hij strekte zijn lichaam en bewoog zich enkele millimeters naar voren. Tegelijkertijd begon zijn lichaam rond zijn lengteas te draaien. Hij haalde met een luid raspend geluid adem. Hoewel hij wist dat er geen houvast voor hem was, kon hij zich er niet van weerhouden zijn armen in paniek in het rond te slaan in een poging zich aan iets vast te houden.

Nu lag hij met zijn gezicht ‘naar beneden’ of was het ‘naar boven’? Wat de richting ook was, hij was tegenovergesteld aan die waarin hij gekeken had toen hij ontwaakt was. Niet dat het er iets toe deed. ‘Boven’ en ‘onder’ hem was het uitzicht hetzelfde. Hij hing in de ruimte en werd door een onzichtbare en onvoelbare cocon voor vallen bewaard. Twee meter ‘onder’ hem lag het lichaam van een vrouw met een zeer bleke huid. Zij was naakt en geheel zonder haar. Zij scheen te slapen. Haar ogen waren gesloten en haar borsten rezen en daalden zacht. Haar benen laten tegen elkaar uitgestrekt en haar armen lagen langs haar zijden. Langzaam, als een kip aan het spit draaide zij om en om. Dezelfde kracht, die haar ronddraaide deed ook hem wentelen. Langzaam draaide hij van haar af en zag andere naakte haarloze lichamen tegenover zich: Mannen, vrouwen en kinderen in stille roterende rijen. Boven hem bevond zich het wentelende naakte en onbehaarde lichaam van een neger.

Hij boog het hoofd zodat hij langs zijn eigen lichaam kon kijken. Ook hij was naakt en onbehaard. Zijn huid was glad, zijn buikspieren stonden uit en zijn dijen zaten vol sterke jonge spieren. De aderen, die als blauwe molshopen op de huid zichtbaar waren geweest, waren verdwenen. Hij bezat niet langer het lichaam van de zwakke, 69-jarige man, die nog maar kort geleden was gestorven. Ook de talrijke littekens waren weg.

Hij besefte nu, dat er zich tussen de hem omringende lichamen geen oude mannen of vrouwen bevonden. Zij leken allen ongeveer vijfentwintig jaar, maar het was moeilijk de exacte leeftijd vast te stellen omdat de kale hoofden en schaamheuvels hen er tegelijkertijd ouder en jonger deden uitzien.

Hij had altijd gepocht dat hij niet bang was. Nu scheurde de angst een schreeuw uit zijn keel los. De angst drukte zwaar op hem en perste het nieuwe leven uit hem weg.

In het begin was hij te verbijsterd geweest omdat hij nog steeds leefde. Daarna hadden zijn ligging in de ruimte en de ordening van zijn nieuwe omgeving zijn zintuigen verlamd. Hij zag en voelde door een half verduisterd raam. Na enkele seconden knapte er iets in hem. Hij kon het bijna horen alsof er plotseling een raam was opengegaan.

De wereld nam een vorm aan, die hij kon waarnemen ofschoon hij deze niet kon bevatten. Zo ver hij kon zien, zweefden er lichamen aan weerszijden boven en onder hem. Zij waren in verticale en horizontale rijen gerangschikt. De op- en neergaande rijen werden door rode staven — zo dun als bezemstelen — gescheiden. Het ene einde van de staaf was ongeveer dertig centimeter van de voeten van de sluimerende mensen verwijderd en het andere einde dertig centimeter van hun hoofd. Elk lichaam lag ongeveer twee meter van de lichamen erboven, eronder en aan iedere zijde, verwijderd.

De staven stegen uit een afgrond zonder bodem op en verdwenen opwaarts in een onmetelijke hoogte. De grijsgrauwe leegte, waarin de staven en de lichamen omhoog en omlaag, naar links en naar rechts, verdwenen, was hemel noch aarde. Behalve de somberheid van de oneindigheid bevond zich in die verten niets.

Aan zijn ene zijde lag een donkere man met Toscaanse trekken. Aan zijn andere zijde bevond zich een Aziatischindiaans type en achter haar een grote man van het Noordeuropese slag. Pas na de derde omwenteling was hij in staat vast te stellen wat er aan deze man zo merkwaardig was. De rechterarm was vanaf een punt juist onder de elleboog rood. De arm scheen daar zonder de buitenste huidlaag te zijn.

Enkele ogenblikken later zag hij een paar rijen verder een volwassen mannelijk lichaam waaraan de huid en alle gezichtsspieren ontbraken.

Er waren nog meer lichamen, die niet geheel volledig waren. In de verte ving hij een onduidelijke, vluchtige blik op van een skelet waarin een wirwar van organen lag. Terwijl zijn hart in dodelijke angst in zijn borstkas bonsde, ging hij voort met draaien en waar te nemen.

Hij begreep nu, dat hij zich in de een of andere kolossale ruimte bevond en dat de metalen roeden een kracht uitstraalden, die op de een of andere wijze miljoenen — misschien wel miljarden — menselijke wezens droeg en deed wentelen.

Maar waar was deze ruimte?

Het was zeker niet de stad Triëst in het keizerrijk Oostenrijk-Hongarije van het jaar 1890.

Het zag er niet uit als een hel of hemel waarover hij ooit had gehoord of gelezen en hij dacht wel, dat hij op de hoogte was van alle theorieën over het hiernamaals.

Hij was gestorven. Nu leefde hij. Zijn hele leven had hij met het hiernamaals de spot gedreven, ditmaal kon hij niet ontkennen, dat hij ongelijk had gehad. Er was evenwel niemand in de buurt, die kon zeggen: ‘Ik heb het je wel gezegd, jij verdoemde ongelovige!’

Van al die miljoenen was hij de enige, die bij bewustzijn was.

Terwijl hij rondwentelde met een geschatte snelheid van één volledige omwenteling in tien seconden, zag hij nog iets dat hem van verbazing deed steunen. Vijf rijen verder hing een lichaam, dat op het eerste gezicht menselijk scheen te zijn. Geen lid van de soort Homo Sapiens had echter drie vingers en een duim aan elke hand en vier tenen aan elke voet en evenmin de neus en dunne zwarte leerachtige lippen als van een hond. Ook hadden zij geen scrotum met veel kleine bultjes of zulke vreemd gedraaide oren.

Zijn angst nam af. Zijn hart sloeg niet meer zo vlug ofschoon het niet tot het normale ritme terugliep. Zijn hersenen ontdooiden. Hij moest zich zien te bevrijden uit deze toestand waarin hij even hulpeloos was als een varken aan het spit. Hij moest bij iemand zien te komen, die hem kon vertellen wat hij hier deed, hoe hij hier gekomen was en waarom hij hier was.

Het besluit nemen en tot handelen overgaan waren één. Hij trok zijn benen op, trapte van zich af en bemerkte dat deze handeling, of beter gezegd de reactie hem een centimeter naar voren dreef. Hij trapte opnieuw en bewoog zich tegen de weerstand in. Maar terwijl hij stilhield werd hij langzaam naar zijn oorspronkelijke ligging teruggevoerd. Ook zijn armen en benen werden zachtjes in hun oorspronkelijke rechte toestand teruggedrukt.

In een aanval van razernij slaagde hij erin door met zijn benen te trappelen en zijn armen met de borstslag van een zwemmer te bewegen, zich naar de stang toe te worstelen. Hoe dichter bij erbij kwam, hoe sterker het krachtnet werd. Hij gaf het niet op. Als hij dat deed zou hij weer even ver zijn als tevoren, maar zonder voldoende kracht om opnieuw te vechten. Het lag niet in zijn aard het op te geven eer al zijn kracht verbruikt was.

Hij ademde raspend, zijn lichaam was met zweet overdekt, zijn armen en benen bewogen als in een dikke stroop en zijn vooruitgang was haast niet waarneembaar. Toen raakten de vingertoppen van zijn linkerhand de roede. Deze voelde warm en hard aan.

Plotseling wist hij welke kant ‘omlaag’ was. Hij viel. De aanraking had de betovering verbroken. Het luchtnet om hem heen brak geluidloos en hij stortte omlaag. Hij was dicht genoeg bij de stang om deze met één hand beet te pakken. De plotselinge onderbreking van zijn val bracht zijn heup met een pijnlijke slag tegen de stang. De huid van zijn hand schroeide terwijl hij langs de stang omlaag gleed en toen kreeg zijn andere hand de stang beet en hing hij stil.

Voor hem en aan de andere zijde van de stang waren de lichamen begonnen te vallen. Zij daalden met de snelheid van een vallend lichaam op aarde, maar elk bleef in zijn uitgestrekte toestand en handhaafde de oorspronkelijke afstand tot het lichaam erboven en beneden. Zij bleven zelfs ronddraaien.

Op dat ogenblik deden luchtstoten op zijn naakte zwetende rug hem om de stang heen draaien. In de vertikale rij lichamen achter hem, waarin hij een plaats had ingenomen, waren de slapers ook aan het vallen. Alsof zij methodisch door een valluik vielen, vloog de een na de ander hem langzaam ronddraaiend voorbij. Hun hoofden misten hem op enkele centimeters. Het was een geluk, dat hij niet van de stang afgeslagen en samen met hen in de afgrond gestort werd. Zij vielen in statige processie. Lichaam na lichaam schoot aan beide zijden van de stang voorbij, terwijl de andere reeksen van miljoenen na miljoenen voortsliepen.

Gedurende enige tijd hing hij met grote ogen toe te kijken. Daarna begon hij de lichamen te tellen, want hij was altijd een verwoed rekenaar geweest. Maar toen hij tot 3001 had geteld, hield hij op. Daarna staarde hij naar de vleeslawine. Hoe hoog, hoe onmetelijk hoog werden zij opgestapeld? En hoever omlaag konden zij vallen? Onbewust had hij hen doen neerstorten toen zijn aanraking de kracht, die uit de stang voortkwam, had onderbroken.

Hij kon niet tegen de stang opklimmen, maar hij kon erlangs omlaag gaan. Hij begon zich te laten zakken, maar keek toen omhoog en vergat de lichamen die langs hem heen vielen. Ergens boven hem overstemde een gezoem het suizende geluid van de vallende lichamen. Een smal vaartuig uit de een of andere lichtgroene substantie in de vorm van een kano zonk tussen de kolom der vallenden en de nabije kolom der zwevenden omlaag. De luchtkano bezat, naar hij dacht, geen zichtbare drijfmiddelen en de mate van zijn angst was zo groot dat hij hierover zelfs niet nadacht. Geen zichtbare drijfmiddelen, net als het magische vaartuig uit Duizend en één Nacht.

Over de rand van het vaartuig verscheen een gezicht. Het schip hield stil en het zoemende geluid hield op. Naast het eerste verscheen nog een gezicht. Beide hadden lang, donker, sluik haar. Onmiddellijk trokken de gezichten zich terug, het gezoem klonk opnieuw en de kano daalde naar hem af. Toen deze ongeveer anderhalve meter boven hem was, hield hij stil. Op de groene boeg zat een enkel klein symbool: Een witte spiraal die aan de rechterkant uiteenviel. Een van de inzittenden van de kano sprak in een taal met veel klinkers en een duidelijk hoorbare en vaak herhaalde sluiting van de stemspleet. Het klonk als Polynesisch.

Onmiddellijk begon de onzichtbare cocon rondom hem zich te herstellen. De afdalingssnelheid van de vallende lichamen nam af en daalde tot stilstand. De man aan de stang voelde hoe de ondersteunende kracht hem omsloot en ophief. Ofschoon hij zich wanhopig aan de stang vasthield, werden zijn benen opwaarts weggetrokken en zijn lichaam kwam erachter aan. Al gauw keek hij omlaag. Zijn handen werden losgetrokken en hij had het gevoel dat zijn greep op het leven, op de gezondheid van zijn geest en op de wereld ook was losgescheurd. Hij begon naar boven te drijven en te wentelen. Hij kwam langs de luchtkano en steeg erboven uit. De twee mannen in de kano waren naakt, donker getint als Jemenitische Arabieren en mooi van uiterlijk. Hun trekken waren evenwel Noordeuropees en leken op die van enkele IJslanders die hij gekend had.

Een van hen hief een hand met een potloodformaat metalen voorwerp op. De man keek erlangs alsof hij van plan was er iets mee te schieten. De nu in de lucht zwevende man schreeuwde van woede, haat en frustratie en sloeg zijn armen uit om naar het toestel te zwemmen.

‘Ik maak jullie dood!’ gilde hij. ‘Dood! Dood!’

Opnieuw verloor hij het bewustzijn.

HOOFDSTUK 2

God stond boven hem, terwijl hij aan het water bij de treurwilgen in het gras lag. Hij lag met open ogen, even zwak als een pasgeboren kind. God porde hem met het eind van een ijzeren wandelstok in de ribben. God was een grote man van middelbare leeftijd. Hij had een lange, zwarte, gevorkte baard en Hij droeg het zondagse pak van een Engelse gentleman uit het 53e jaar van koningin Victoria’s regering.

‘Je bent te laat,’ zei God. ‘Je bent veel te laat met de betaling van je schuld, weet je dat?’

‘Wat voor schuld?’ vroeg Richard Francis Burton. Hij liet zijn vingertoppen over zijn ribben dwalen om zich ervan te vergewissen, dat zij er alle nog zaten.

‘Je hebt schuld voor het vlees,’ antwoordde God en porde hem opnieuw met de wandelstok. ‘Om van de geest maar te zwijgen. Je bent schuldig voor het vlees en de geest, die een en hetzelfde zijn.’

Burton worstelde om overeind te komen. Niemand, zelfs God niet, kon Richard Burton in zijn ribben porren en er zonder gevecht afkomen.

God negeerde de vruchteloze pogingen, trok een groot, gouden horloge uit Zijn vestzak, knipte het zware, gegraveerde, gouden deksel open, keek naar de wijzers en zei: ‘Ver over tijd.’

God stak Zijn andere hand met de palm naar boven uit. ‘Betalen, heer, anders zal ik gedwongen zijn vervroegd tot sluiting over te gaan.’

‘Wat vervroegd te sluiten?’

Het werd donker. God begon in de duisternis op te lossen. Toen zag Burton, dat God op hem leek. Hij had hetzelfde zwarte, sluike haar, hetzelfde Arabische gezicht met de zwarte, stekende ogen, hoge jukbeenderen, zware lippen en een vooruitstekende kin met diepe spleet. Dezelfde lange, diepe littekens, getuigenissen van de Somaliaanse speer, die in het gevecht bij Berbera Zijn kaken doorboord had, waren op Zijn wangen zichtbaar. Zijn handen en voeten waren klein in tegenstelling tot Zijn brede schouders en zware borst. Ook had Hij de lange, dikke knevel en de lange, gevorkte baard, die de Bedouinen aanleiding had gegeven Burton ‘de vader der Kneveldragers’ te noemen.

‘U lijkt op de Duivel,’ zei Burton, maar God was nog slechts een schaduw in het donker.

HOOFDSTUK 3

Burton sliep nog, maar hij was zo dicht bij de grens van bewustzijn, dat hij besefte, dat hij had gedroomd. Licht nam de plaats van de nacht in.

Daarna opende hij zijn ogen, maar wist niet waar hij was. Boven hem was een blauwe hemel. Een zacht briesje streek over zijn naakte lichaam. Zijn onbehaarde hoofd, rug en benen en zijn handpalmen drukten op gras. Hij draaide zijn hoofd naar rechts en zag een met heel kort, heel groen en heel dik gras begroeide vlakte. De vlakte liep over een lengte van ongeveer 1500 meter geleidelijk omhoog. Achter de vlakte lag een heuvelrij, die laag begon, vervolgens steiler, hoger en onregelmatiger van vorm werd naarmate zij naar de bergen opklom. De heuvelrij scheen ongeveer vier kilometer diep te zijn. Zij waren geheel met bomen bedekt waarvan sommige vuurrood, hemelsblauw, heldergroen, felgeel en donkerroze opvlamden. De bergen achter de heuvels verrezen plotseling loodrecht en tot ongelooflijke hoogte op. Zij waren zwart en blauwgroen en zagen er als spiegelend vulkanisch gesteente uit. Grote velden korstmos bedekten minstens een kwart van hun oppervlak.

Tussen hem en de heuvels lagen vele menselijke lichamen. Het dichtstbij, maar een paar decimeter ver, lag het lichaam van de blanke vrouw, die onder hem in de vertikale reeks was geweest. Hij wilde opstaan, maar voelde zich loom en verdoofd. Alles wat hij op dit ogenblik kon doen — en dat vereiste een krachtige poging — was zijn hoofd naar links draaien. Er lagen nog meer naakte lichamen daar op de vlakte, die afliep naar een rivier misschien honderd meter verder. De rivier was ongeveer anderhalve kilometer breed en aan de andere oever lag opnieuw een vlakte van ongeveer anderhalve kilometer diep, die geleidelijk opliep tot aan voetheuvels, die eveneens met dezelfde bomen bedekt waren en daarachter lagen de steil oprijzende zwart en blauwgroene bergen. Daar lag het oosten, dacht hij traag. De zon was juist boven de toppen van de bergen aan de overkant uitgestegen. Dicht bij de oever van de rivier stond een vreemd bouwsel. Het bestond uit grijsrood gevlekt graniet en had de vorm van een paddenstoel. De brede basis was niet meer dan anderhalve meter hoog en de hoed van de paddenstoel had een diameter van ongeveer vijftien meter.

Hij speelde het klaar ver genoeg overeind te komen om op één elleboog te steunen.

Er stonden nog meer granieten paddenstoelen langs beide oevers van de rivier.

Overal op het veld lagen ongeklede, kaalhoofdige menselijke wezens ongeveer twee meter uit elkaar. De meesten lagen nog steeds op hun rug en staarden naar de hemel. Anderen begonnen zich te bewegen, om zich heen te kijken of zelfs rechtop te zitten.

Hij ging ook rechtop zitten en betastte met beide handen zijn hoofd en gezicht. Zij waren glad. Zijn lichaam was niet het gerimpelde, bultige, verschrompelde, 69 jaar oude lichaam, dat op zijn doodsbed had gelegen. Het was het gladde, krachtig gespierde lichaam dat hij op vijfentwintigjarige leeftijd had gehad. Het was hetzelfde lichaam waarin hij had verkeerd toen hij in zijn droom tussen die roeden zweefde. Droom? Het had te helder geleken om een droom te zijn. Het was geen droom.

Om zijn pols zat een dun bandje van doorzichtig materiaal. Hieraan zat een vijftien centimeter lang riempje van hetzelfde materiaal. Het andere einde was om een metalen boogje bevestigd. Dit boogje vormde het handvat van een grijze metalen cilinder met gesloten deksel.

Terloops en ongeconcentreerd, omdat zijn geest te traag was, tilde hij de cilinder op. Deze woog minder dan een halve kilo en kon dus niet van ijzer zijn, ook niet als hij hol was. De middellijn bedroeg ongeveer veertig centimeter en hij was meer dan vijfenzeventig centimeter lang.

Bij iedereen zat eenzelfde voorwerp aan de pols bevestigd. Zijn hart begon sneller te kloppen naarmate zijn zintuigen uit hun verdoving ontwaakten en onzeker ging hij rechtop staan.

Ook anderen stonden op. Velen hadden een versuft gezicht of droegen een uitdrukking van kille verbazing. Sommigen zagen er angstig uit. Zij hadden grote rollende ogen; hun borstkas rees en daalde snel en hun ademhaling klonk hijgend. Sommigen beefden alsof een ijzige wind over hen had gewaaid, ofschoon de lucht lekker zoel was.

Het vreemde, het echt krankzinnige en angstwekkende was de bijna volkomen stilte. Niemand zei een woord; hij hoorde alleen de hijgende ademhaling van hen, die dicht bij hem stonden, een lichte klets toen een man zich op zijn been sloeg en een zacht fluitend geluid van een vrouw. Hun monden hingen open alsof zij op het punt stonden iets te zeggen.

Zij begonnen door elkaar te lopen, keken in elkaars gezicht en staken soms een hand uit om een ander zacht aan te raken. Zij schuifelden op blote voeten naar de ene kant, keerden dan weer naar de andere kant terug en staarden naar de heuvels, de met reusachtige levendig gekleurde bloesem overdekte bodem, de met mos begroeide steil oprijzende bergen, de sprankelend groene rivier, de paddenstoelstenen, de riemen en de grijs metalen vaten.

Sommigen betastten hun kale schedel en gezicht. Iedereen was in stilte in gedachteloze beweging verzonken.

Plotseling begon een vrouw te jammeren. Zij liet zich op haar knieën vallen, wierp haar hoofd en schouders naar achteren en jankte als een hond. Ver stroomafwaarts langs de rivieroever jankte tegelijkertijd iemand anders. Het was alsof deze twee kreten het sein gaven of alsof zij dubbele sleutels op de menselijke stem waren en deze hadden ontketend.

Mannen, vrouwen en kinderen begonnen te gillen, te snikken, hun gezichten met hun nagels open te halen of zich op de borst te slaan. Anderen vielen op hun knieën en hieven hun handen in gebed of wierpen zich neer en probeerden als struisvogels hun gezicht in het gras te verbergen of rolden heen en weer waarbij zij als honden blaften of als wolven huilden.

Angst en hysterie kregen Burton in de greep. Hij wilde op zijn knieën vallen om voor redding uit het oordeel te bidden. Hij wilde genade. Hij wilde niet het verblindende gelaat van God — een gelaat schitterender dan de zon — boven de bergen zien verschijnen. Hij was niet zo dapper en schuldloos als hij had gedacht. Het oordeel zou zo verschrikkelijk, zo volledig definitief zijn, dat hij er niet over durfde nadenken.

Hij had eens een fantasie gehad hoe hij na zijn dood voor God zou staan. Hij had klein en naakt in het midden van een grote vlakte, zoals deze, gestaan, maar hij was helemaal alleen geweest. Toen was God, reusachtig als een berg, naar hem toe geschreden en hij, Burton, was standvastig geweest en had God getrotseerd.

Hier was geen God, maar toch vluchtte hij. Hij snelde over de vlakte, stootte mannen en vrouwen uit de weg, liep om sommigen heen en sprong over anderen, terwijl zij over de grond rolden, heen. Onder het lopen huilde hij: ‘Nee! Nee! Nee!’ Zijn armen sloegen als molenwieken om zich heen om ongeziene verschrikkingen af te weren. De aan zijn pols bevestigde cilinder tolde almaar rond.

Toen hij zo hijgde, dat hij niet langer kon huilen en zijn armen en benen loodzwaar waren geworden, zijn longen schroeiden en zijn hart bonsde, wierp hij zich onder de eerste bomen op de grond.

Na een tijdje ging hij rechtop zitten en keek over de vlakte uit. Het gedruis van de menigte was van geschreeuw en gehuil in een gigantisch gesnater veranderd. De meesten praatten tegen elkaar, maar niemand scheen te luisteren. Burton kon geen afzonderlijke woorden opvangen. Sommige mannen en vrouwen omhelsden en kusten elkaar alsof zij elkaar in hun voorgaande leven hadden gekend en de ander nu vasthielden om zichzelf ten aanzien van hun identiteit en hun echtheid gerust te stellen.

Er bevond zich een aantal kinderen in de grote menigte. Geen van hen was echter jonger dan vijfjaar. Net als de ouderen waren hun hoofden kaal. De helft van hen stond op één plek genageld te huilen. Anderen huilden ook, maar renden heen en weer en keken in de gezichten boven hen, klaarblijkelijk op zoek naar hun ouders.

Hij begon wat lichter adem te halen. Hij stond op en keerde zich om. De boom waaronder hij stond was een rode pijnboom (soms ten onrechte Noorse pijnboom genoemd), en was ongeveer zeventig meter hoog. Ernaast stond een boom van een soort, die hij nog nooit had gezien. Hij betwijfelde of deze op aarde had bestaan. (Hij was er zeker van, dat hij zich niet op aarde bevond ofschoon hij op dat ogenblik daarvoor geen duidelijke redenen kon aangeven.) De boom had een dikke, knoestige, zwartachtige stam en vele dikke takken, die driehoekige twee meter lange bladeren droegen. Deze waren groen met vuurrode nerven. De boom was ongeveer honderd meter hoog. Er waren ook bomen die er als zwart-witte eiken uitzagen alsmede dennenbomen, taxisbomen en andere pijnboomsoorten.

Hier en daar stonden bosjes hoge bamboeachtige planten en overal waar geen bomen of bamboestruiken stonden was het gras ongeveer één meter hoog. Er waren geen dieren te zien, geen insecten en geen vogels.

Hij keek in het rond naar een stok of een knuppel. Hij had geen flauw idee wat er voor de mensheid op de agenda stond, maar als deze zonder toezicht of controle werd gelaten, zou zij spoedig naar haar normale toestand terugkeren. Als de schok eenmaal voorbij was,

zouden de mensen weer voor zichzelf gaan zorgen en dat betekende dat sommigen anderen zouden tiranniseren.

Hij kon geen geschikt wapen vinden. Toen kwam het bij hem op dat de metalen cilinder als wapen kon worden gebruikt. Hij sloeg deze tegen een boom. Ofschoon hij weinig woog was hij buitengewoon hard. Hij tilde het deksel op, dat aan één uiteinde van de cilinder aan de binnenkant met een scharnier vastzat. In het lege binnenste zaten zes metalen neerklap ringen, drie aan iedere kant en zover uiteen dat elk ervan een diepe kom of bord of een vierkant bakje van grijs metaal kon vasthouden. De kommen, borden en bakjes waren leeg. Hij sloot het deksel. Ongetwijfeld zou hij tezijnertijd wel gewaar worden wat de functie van de cilinder was.

Wat er ook gebeurd was, de herrijzenis had geen lichamen van broos, mistig ectoplasma ten gevolge gehad. Hij bestond geheel uit beenderen, bloed en vlees. Hoewel hij zich nog steeds enigszins los van de werkelijkheid voelde, alsof hij uit het gareel van de wereld was bevrijd, kwam hij langzaam de schok te boven.

Hij had dorst. Hij moest de helling afdalen en uit de rivier drinken in de hoop, dat deze niet vergiftigd zou zijn. Bij deze gedachte grinnikte hij wrang en streek over zijn bovenlip. Zijn vinger voelde teleurgesteld aan. Dat was een merkwaardige reactie, dacht hij, en toen herinnerde hij zich dat zijn dikke snor weg was. Oh ja, hij had gehoopt, dat het rivierwater niet vergiftigd zou zijn. Wat een vreemde gedachte! Waarom zouden de doden weer tot leven gewekt worden met als enig doel weer gedood te worden? Toch stond hij nog lange tijd onder de boom. Hij schrok ervoor terug weer door die waanzinnige pratende, hysterisch snikkende menigte te gaan om bij de rivier te komen. Weg van de menigte was hij bevrijd van veel van de doodsangst, de paniek en de schok die hen als een zee overspoelde. Als hij zich terug waagde, zou hij weer in hun emoties verstrikt raken.

Plotseling zag hij hoe een gestalte zich uit de naakte menigte losmaakte en op hem toeliep. Hij zag, dat het geen mens was. Op dat ogenblik was Burton er zeker van, dat deze Opstandingsdag niet de dag was, die volgens de godsdiensten eens zou komen. Burton had niet geloofd in de God zoals die door de Christelijke, Moslim-, Hindoe- of andere religies geschilderd werd. In feite was hij er niet zeker van of hij wel in een Schepper van welke aard ook, geloofde. Hij had in Richard Francis Burton en een paar vrienden geloofd. Hij was ervan overtuigd dat, als hij stierf, de wereld zou ophouden te bestaan.

HOOFDSTUK 4

Toen hij na zijn dood in dit dal bij deze rivier ontwaakte, was hij machteloos geweest om zich te verdedigen tegen de twijfels, die huizen in ieder mens die aan een vroege, godsdienstige vorming en aan de wereld van de volwassenen, die bij iedere gelegenheid zijn geloofsovertuiging predikte, was blootgesteld.

Nu hij het buitenaardse wezen zag naderen, was hij er zeker van dat er een andere verklaring dan de bovennatuurlijke voor deze gebeurtenis moest zijn. Er was een fysieke, wetenschappelijke reden waarom hij hier was. Hij behoefde niet tot Joods-Christelijke-Islamitische mythen zijn toevlucht te nemen om de oorzaak te vinden. Het creatuur, het, hij — het was ongetwijfeld een man — was tweebenig en ongeveer 1.85 meter lang. Zijn lichaam met de roze huid was erg smal; er zaten drie vingers en een duim aan iedere hand en vier zeer lange en smalle tenen aan iedere voet. Onder zijn borsttepels zaten twee donkerrode plekken. Zijn gezicht was half menselijk. Dikke zwarte wenkbrauwen krulden naar vooruitstekende jukbeenderen omlaag, waaierden uit en bedekten ze met een bruinachtig dons. De randen van zijn neusgaten werden door een dun vlies van enkele millimeters lang omzoomd. In het dikke kraakbeen aan het einde van zijn neus zat een diepe kloof. De lippen waren dun, leerachtig en zwart. De oren hadden geen lelletjes en de draaiingen binnen in de oren waren niet-menselijk. Zijn scrotum zag eruit alsof het veel kleine testikels bevatte.

Hij had dit schepsel in die nachtmerrie-achtige ruimte een paar rijen verder zien zweven.

Het schepsel stond op enkele decimeters afstand stil, glimlachte en liet volkomen menselijke tanden zien. Hij zei: ‘Ik hoop dat u Engels spreekt. Maar ik kan ook tamelijk goed Russisch, Mandarijnschinees of Hindoestaans spreken.’

Burton onderging een lichte schok alsof een hond of een aap hem had aangesproken.

‘U spreekt Amerikaansengels uit het Middenwesten,’ antwoordde hij, ‘en heel goed bovendien, ofschoon te nauwkeurig.’

‘Dank u,’ zei het schepsel. ‘Ik kwam u achterna omdat u de enige persoon met genoeg gezond verstand scheen te zijn om uit die chaos weg te komen. Misschien hebt u enige verklaring voor deze... hoe noemt u dit? verrijzenis?’

‘Niet meer dan u,’ zei Burton. ‘Eigenlijk heb ik geen enkele verklaring voor uw bestaan, voor of na de verrijzenis.’

De dikke wenkbrauwen van het vreemde wezen vertrokken, een gebaar, dat naar Burton later ontdekte, verrassing of verwondering uitdrukte.

‘Nee? Dat is vreemd. Ik zou gezworen hebben, dat elk van de zes miljard bewoners van de aarde wel van mij had gehoord of mij op de TV had gezien.’

‘TV?’

De wenkbrauwen van het schepsel vertrokken weer. ‘U weet niet wat TV ...’

Zijn stem stierf weg en toen glimlachte het weer. ‘Natuurlijk, wat dom van mij! U moet gestorven zijn voor ik naar de aarde kwam!’

‘Wanneer was dat?’

De wenkbrauwen van de vreemdeling gingen omhoog (het equivalent van een menselijke frons zoals Burton zou ontdekken) en hij zei langzaam: ‘Even kijken. Ik geloof, dat het in uw jaartelling 2002 na Christus was. Wanneer bent u gestorven?’

‘Dat moet in 1890 na Christus geweest zijn,’ zei Burton. Het schepsel had zijn gevoel, dat alles niet echt was, teruggebracht. Hij bewoog zijn tong door zijn mond. De achterste kiezen, die hij was kwijtgeraakt toen de Somaliaanse speer door zijn wangen vloog, zaten weer op hun plaats. Maar hij was nog steeds besneden en de mannen op de rivieroever — waarvan de meesten in het Oostenrijksduits, Italiaans of het Sloweens van Triëst geroepen hadden — waren ook besneden. Toch zouden in zijn tijd de meeste mannen in dat gebied niet besneden zijn geweest.

‘Tenminste,’ voegde Burton eraan toe. ‘Ik kan mij niets herinneren na 20 oktober 1890.’

‘Aah!’ zei het schepsel. ‘Dan heb ik mijn geboorteplaneet ongeveer tweehonderd jaar voor uw dood verlaten. Mijn planeet? Het was een satelliet van de ster, die de aardbewoners Tau Ceti noemen. We lieten ons invriezen en toen ons schip uw zon naderde werden we automatisch ontdooid en... maar u weet zeker niet waar ik over praat?’

‘Niet helemaal. De dingen gebeuren te vlug. Ik zou graag later wat meer bijzonderheden weten. Hoe heet u?’

‘Monat Grrautut. En u?’

‘Richard Francis Burton, aangenaam.’

Hij neeg en glimlachte. Ondanks de vreemdheid van het schepsel en bepaalde afstotende fysieke aspecten, voelde Burton dat hij sympathie voor hem opvatte. ‘Wijlen kapitein Sir Richard Burton,’ voegde hij eraan toe. ‘In de laatste jaren Consul van Hare Majesteit in de Oostenrijkshongaarse haven Triëst.’

‘Elizabeth?’

‘Ik heb in de negentiende en niet in de zestiende eeuw geleefd.’

‘Er heeft in de twintigste eeuw een koningin Elizabeth in Groot-Brittannië op de troon gezeten,’ zei Monat. Hij draaide zich om en keek naar de rivieroever. ‘Waar zijn zij zo bang voor? Alle menselijke wezens, die ik ontmoet heb, waren er óf zeker van dat er geen leven na de dood was óf anders dat zij in het hiernamaals een voorkeursbehandeling zouden krijgen.’

Burton grinnikte en zei: ‘Degenen, die het bestaan van een hiernamaals ontkenden, zijn ervan overtuigd, dat zij in de hel zijn omdat zij het ontkenden. Degenen, die wisten dat zij naar de hemel zouden gaan zijn, naar ik veronderstel, geshockeerd omdat zij naakt zijn. U moet weten dat de meeste illustraties van ons leven na de dood de helbewoners als naakt en de hemelbewoners als gekleed voorstelden. Als je dus in je blote achterste wordt opgewekt moet je in de hel zijn.’

‘U schijnt het grappig te vinden,’ zei Monat.

‘Een paar minuten geleden vond ik het niet zo grappig,’ zei Burton, ‘en ik voel me geschokt, heel erg geschokt. Maar nu ik u hier zie geloof ik, dat de dingen niet zo zijn als de mensen dachten, dat zijn ze trouwens zelden. En als God al van plan is te verschijnen, schijnt hij er geen haast mee te maken. Ik geloof dat er een verklaring voor dit alles is, maar deze klopt niet met de veronderstellingen die ik op aarde kende.’

‘Ik betwijfel of we wel op aarde zijn,’ zei Monat. Hij wees met lange, slanke vingers, met dik kraakbeen in plaats van nagels, omhoog.

Hij zei: ‘Als u met beschutte ogen daarheen kijkt, ziet u een ander hemellichaam bij de zon en dat is niet de maan.’

Burton beschaduwde zijn ogen met de handen en met de metalen cilinder op zijn schouder staarde hij naar het aangegeven punt. Hij zag een zwak glanzend lichaam, dat één achtste van de omvang van een volle maan groot was. Hij liet zijn handen zakken en zei: ‘Een ster?’

Monat zei: ‘Dat denk ik. Ik dacht dat ik nog verscheidene andere bijna onzichtbare lichamen in de hemel zag, maar ik ben er niet zeker van. We zullen het wel gewaar worden als de avond valt.’

‘Waar denkt u dat wij zijn?’

‘Ik zou het werkelijk niet weten.’ Monat gebaarde naar de zon.

‘De zon rijst en zal dus ook dalen en dan moet de avond vallen. Ik geloof, dat wij ons het beste op de nacht kunnen voorbereiden, maar ook op andere mogelijkheden. Het is nu warm en het wordt nog warmer, maar de nacht kan koud zijn en het regent misschien. We moeten een of ander onderkomen bouwen. Bovendien moeten we er ook aan denken voedsel te zoeken, hoewel ik het vermoeden heb dat dit apparaat’ — hij wees op de cilinder — ‘ons zal voeden.’

Burton zei: ‘Waarom denkt u dat?’

‘Ik heb in de mijne gekeken. Er zitten borden en koppen in die nu allemaal leeg zijn, maar blijkbaar gemaakt zijn om te worden gevuld.’

Burton voelde zich minder onwerkelijk. Dit wezen — de Taucetiaan — sprak zo praktisch, zo verstandig, dat hij het anker verschafte waaraan Burton zijn zinnen kon vastleggen voor zij weer wegdwaalden. En ondanks de afstotende vreemdheid van het schepsel straalde het een vriendelijkheid en openheid uit, die Burton opvrolijkten. Bovendien moest ieder schepsel uit een beschaving, die vele miljarden kilometers interstellaire ruimte kon overbruggen, over zeer waardevolle kennis en hulpbronnen beschikken.

Er begonnen zich anderen uit de menigte los te maken. Een groep van ongeveer tien mannen en vrouwen liep langzaam naar hem toe. Sommigen praatten maar anderen zwegen met opengesperde ogen. Zij schenen geen bepaald doel voor ogen te hebben; zij dreven voort zoals een wolk door de wind wordt voortgedreven. Toen zij bij Burton en Monat kwamen, stonden zij stil.

Een man, die achter de groep aanliep, trok in het bijzonder Burton’s kritische blik tot zich. Monat was duidelijk niet-menselijk, maar deze snuiter was sub-menselijk of voor-menselijk. Hij was ongeveer 1.50 meter lang, gedrongen en krachtig gespierd. Zijn hoofd stak op een gebogen, zeer dikke nek naar voren. Het voorhoofd was laag en week naar achteren. Zijn schedel was lang en smal. Enorme randen boven de ogen beschaduwden donkerbruine ogen. Zijn neus bestond uit een lichte verheffing in het gezicht met gewelfde neusgaten en de uitspringende kaakbeenderen drukten zijn dunne lippen naar voren. Misschien had hij eens evenveel haar als een aap gehad, maar nu was hij net als iedereen van haar verstoken.

De reusachtige handen zagen er naar uit, dat zij water uit een steen konden persen.

Hij keek steeds achterom alsof hij bang was dat iemand achter hem aan sloop. De menselijke wezens gingen hem uit de weg toen hij dichter bij hen kwam. Op dat ogenblik echter liep een andere man naar hem toe en zei in het Engels iets tegen de sub mens. Het was duidelijk dat de man niet verwachtte begrepen te worden, maar dat hij probeerde vriendschappelijk te zijn.

Zijn stem was echter bijna schor. De nieuwkomer was een gespierde jongeman van ongeveer 1.80 meter lang. Hij had een gezicht, dat er knap uitzag toen hij Burton aankeek, maar in profiel zo onregelmatig was dat het bijna komisch aandeed. Hij had groene ogen.

De submens schrok enigszins toen hij werd aangesproken. Van onder de benige uitsteeksels gluurde hij naar de grinnikende jongeman. Toen lachte hij waarbij hij grote zware tanden liet zien en sprak in een taal die Burton niet herkende. Hij wees op zichzelf en zei iets als Kazzintuitruaabemss klonk. Later zou Burton ontdekken dat dit zijn naam was en dat het Man-Die-Witte-Langtand-Doodde betekende.

De anderen waren vijf mannen en vier vrouwen. Twee van de mannen hadden elkaar op aarde gekend en een van hen was met een van de vrouwen getrouwd. Allen waren Italianen of Slowenen die waarschijnlijk rond 1890 in Triëst overleden waren, maar hij kende geen van hen.

‘Jij daar,’ zei Burton, en wees naar de man die Engels had gesproken. ‘Kom naar voren. Hoe heet je?’

De man kwam aarzelend naderbij. Hij zei: ‘U bent Engelsman, nietwaar?’

De man sprak met een plat Midwestamerikaans accent. Burton stak zijn hand uit en zei: ‘Jaah, ik heet Burton.’

De man trok zijn haarloze wenkbrauwen op en zei: ‘Burton?’ Hij boog voorover en tuurde naar Burton’s gezicht. ‘Het is moeilijk te zeggen... dat kan toch niet...?’

Hij ging rechtop staan. ‘Ik heet Peter Frigate. F-R-I-G-A-T-E.’ Hij keek om zich heen en zei op zelfs nog meer gespannen toon: ‘ ’t Is moeilijk samenhangend te praten. Iedereen is zo verschrikkelijk in de war. Ik heb het gevoel dat ik helemaal gek aan het worden ben. Maar... hier zijn we dan... weer levend... weer jong... geen hellevuur... tenminste nog niet. Ben geboren in 1918, overleden 2008... door wat dit buitenaardse wezen heeft gedaan... maak hem er geen verwijt van... verdedigde zich alleen maar.’

Frigate’s stem stierf tot een gefluister weg. Hij grinnikte zenuwachtig tegen Monat. Burton zei: ‘Ken je deze... Monat Grrautut?’

‘Niet precies,’ zei Frigate. ‘Ik heb hem natuurlijk vaak genoeg op de TV gezien en genoeg over hem gelezen en gehoord.’

Hij stak zijn hand uit alsof hij verwachtte afgewezen te worden. Monat glimlachte en zij schudden elkaar de hand. Frigate zei: ‘Ik geloof dat het een goed idee zou zijn als we bij elkaar bleven. We kunnen wel eens bescherming nodig hebben.’

‘Waarom?’ vroeg Burton, ofschoon hij het heel goed wist.

‘Je weet hoe rot de meeste mensen zijn,’ zei Frigate. ‘Als zij eenmaal aan de verrijzenis gewend zijn, zullen ze weer om vrouwen, eten en alles wat ze aanstaat gaan vechten. Ik geloof ook dat we goeie maatjes met deze Neanderthaler of wat hij dan ook is, moeten worden. Hij zal in ieder geval in het gevecht zijn mannetje staan.’

Kazz, zoals hij later werd genoemd, verlangde er op pathetische wijze naar te worden aanvaard. Tegelijkertijd toonde hij achterdocht jegens ieder, die te dichtbij kwam.

Op dat ogenblik liep een vrouw voorbij, die steeds weer in het Duits mompelde: ‘Mijn God! Wat heb ik gedaan, dat ik zo tegen U gezondigd heb?’

Een man met beide vuisten samengebald tot zijn schouders opgeheven, schreeuwde in Jiddisch: ‘Mijn baard! Mijn baard!’

Een andere man wees op zijn geslachtsdelen en zei in het Sloweens: ‘Ze hebben een jood van me gemaakt! Een jood! Denk je dat ze ...? Nee, dat kan niet!’

Burton grijnsde barbaars en zei: ‘Het komt niet bij hem op, dat ze misschien een Mohammedaan of een Australische aborigine of een oude Egyptenaar van hem hebben gemaakt, die deden ook aan besnijdenis.’

‘Wat zei hij dan?’ vroeg Frigate. Burton vertaalde het en Frigate lachte.

Er liep een vrouw voorbij die een pathetische poging deed haar borsten en pubes met haar handen te bedekken. Zij prevelde voor zich uit: ‘Wat zullen ze wel denken? Wat zullen ze wel denken?’ Zij verdween achter de bomen.

Een man en een vrouw liepen hun voorbij. Zij spraken luid met elkaar in het Italiaans alsof zij door een brede autoweg gescheiden waren.

‘We kunnen niet in de Hemel zijn... dat weet ik, oh, mijn God, dat weet ik...! Giuseppe Zomzini was er ook en je weet wat een slecht mens hij geweest is... hij zou in de hel moeten branden! Ik weet het, ik weet het... Hij heeft de schatkist bestolen, hij was een hoerenloper en hij heeft zich dood gedronken. Maar toch is hij hier...! Ik weet het, ik weet het!’

Een andere vrouw holde voorbij en schreeuwde in het Duits: ‘Pappie! Pappie! Waar zit je? Ik ben toch je eigen lieveling Hilda!’

Een man nam hen met dreigende blik op en herhaalde voortdurend in het Hongaars: ‘Ik ben net zo goed als wie dan ook en beter dan sommige anderen. Laat hen naar de hel lopen.’

Een vrouw zei: ‘Ik heb mijn hele leven verknoeid, mijn hele leven. Ik heb alles voor hen gedaan en nu...’ Een man, die zijn metalen cilinder als een wierookvat voor zich heen en weer zwaaide, riep: ‘Volg me naar de bergen! Volg me! Ik ken de waarheid, beste mensen! Volg me! Wij zullen veilig bij de Heer zijn! Hecht geen geloof aan de illusies om u heen. Volg me! Ik zal u de ogen openen!’

Anderen spraken wartaal of zwegen met samengeknepen lippen alsof zij bang waren uiting te geven aan hetgeen in hen omging.

‘Het zal wel eventjes duren voor zij toch zichzelf komen,’ zei Burton. Hij had het gevoel dat het heel lang zou duren alvorens ook voor hem de wereld weer aards zou zijn.

‘Zij komen de waarheid misschien nooit te weten,’ zei Frigate.

‘Wat bedoel je?’

‘Op aarde kenden zij de Waarheid — met hoofdletter W — niet, dus waarom zouden ze die hier wel kennen? Waarom denk je dat ons iets geopenbaard zal worden?’

Burton haalde zijn schouders op en zei: ‘Dat denk ik niet. Maar ik denk wel dat we moeten uitzoeken hoe onze omgeving precies is en hoe we erin kunnen overleven. Het geluk van een man die blijft zitten, blijft ook zitten.’

Hij wees naar de rivieroever. ‘Zien jullie die stenen paddenstoelen? Zij schijnen op ongeveer vijftienhonderd meter afstand van elkaar te staan. Ik vraag me af wat voor doel zij hebben.’

Monat zei: ‘Als u die daar van dichtbij had bekeken, zou u hebben gezien, dat er aan de bovenkant ongeveer zevenhonderd ronde uitsparingen zitten. Die hebben precies de goede omvang zodat de onderkant van een cilinder erin past. Er staat ook een cilinder in het midden van de bovenkant. Ik geloof dat, als we die cilinder onderzoeken, we misschien het doel ervan kunnen vaststellen. Ik heb het vermoeden, dat die cilinder juist met het oog daarop daar werd neergezet.’

HOOFDSTUK 5

Een vrouw liep naar hen toe. Zij was van gemiddelde lengte, had een prachtig figuur en een gezicht, dat mooi zou zijn geweest als het door haar was omgeven. Haar ogen waren groot en donker. Zij deed geen poging zich met haar handen te bedekken. Burton voelde niet de geringste aanvechting toen hij naar haar of welke vrouw ook keek. Hij was te sterk verdoofd.

De vrouw sprak met een goed gemoduleerde stem en een Oxford accent. ‘Neemt u mij niet kwalijk, heren. Ik hoorde toevallig uw gesprek. U bent de enige Engelse stemmen die ik sinds mijn ontwaken gehoord heb ... hier, waar dat dan ook is. Ik ben Engelse en zoek bescherming. Ik doe een beroep op uw barmhartigheid.’

‘Gelukkig voor u, mevrouw,’ zei Burton, ‘bent u naar de juiste mensen gekomen. Tenminste, als ik voor mijzelf spreek, kan ik u verzekeren dat u alle bescherming zult krijgen, die ik kan verlenen. Niettemin, als ik zo was als sommige andere Engelse heren, die ik gekend heb, had het u slechter kunnen vergaan. A propos, deze heer is geen Engelsman. Hij is een Yankee.’

Het was vreemd juist op deze dag zo formeel te praten, terwijl door het gehele dal gejammer en geschreeuw klonk en iedereen even naakt als bij zijn geboorte en net zo behaard als een paling was.

De vrouw stak haar hand naar Burton uit. ‘Ik ben mevrouw Hargreaves,’ zei zij.

Burton nam haar hand, boog en drukte er een lichte kus op. Hij voelde zich dwaas maar tegelijkertijd versterkte het gebaar zijn greep op zijn geestelijke gezondheid. Als de omgangsvormen van beschaafd gezelschap gehandhaafd konden worden, zou misschien ook de ‘normaliteit’ van de dingen hersteld worden.

‘Wijlen kapitein Sir Richard Francis Burton,’ zei hij, en grinnikte een beetje bij het wijlen. ‘Misschien hebt u wel van mij gehoord?’

Zij griste haar hand weg maar stak deze toen weer uit. ‘Ja, ik heb over u gehoord, Sir Richard.’

Iemand zei: ‘Het is niet mogelijk!’ Burton keek naar Frigate, die met heel zachte stem gesproken had.

‘En waarom niet?’

‘Richard Burton!’ zei Frigate. ‘Ja, ik vroeg het me al af, maar zonder haar...?’

‘Jaah?’ zei Burton lijzig.

‘Jaah!’ zei Frigate. ‘Precies zoals in de boeken!’

‘Waar heb je het over?’

Frigate haalde diep adem en zei toen: ‘Het doet er nu niet toe, mister Burton. Ik zal het later wel uitleggen. Ga er maar vanuit dat ik erg geschokt ben. Niet helemaal normaal. U begrijpt het natuurlijk wel.’

Hij keek gespannen naar mevrouw Hargreaves, schudde zijn hoofd en zei: ‘Heet u soms Alice?’

‘Ja, inderdaad!’ zei zij lachend en werd opeens mooi, haar of geen haar. ‘Hoe wist u dat? Heb ik u ontmoet? Nee, ik geloof het niet.’

‘Alice Pleasance Liddell Hargreaves?’

‘Ja!’

‘Ik moet even gaan zitten,’ zei de Amerikaan. Hij liep onder de boom en ging met zijn rug tegen de stam zitten. Zijn ogen keken enigszins glazig.

‘Naschok,’ zei Burton.

Gedurende enige tijd kon hij zulk onevenwichtig gedrag en streken van de anderen verwachten. Ook van zichzelf kon hij een bepaalde mate van irrationeel gedrag verwachten. Het belangrijkste was aan onderdak en voedsel te komen en het een of andere plan ter gemeenschappelijke verdediging te maken.

Burton sprak in het Italiaans en Sloweens met de anderen en stelde daarna iedereen aan iedereen voor. Zij protesteerden niet toen hij hun voorstelde hem naar de rivieroever te volgen.

‘Wij hebben stellig allemaal dorst,’ zei hij, ‘en we moeten die stenen paddenstoelen onderzoeken.’ Zij liepen achter hem aan naar de vlakte terug. Mensen zaten op het gras of doolden rond. Zij kwamen voorbij een paar, dat luid en met verhit gezicht ruzie maakte. Blijkbaar waren zij man en vrouw geweest en zetten zij een levenslange twist voort. Plotseling draaide de man zich om en liep weg. De vrouw keek hem ongelovig na en holde toen achter hem aan. Hij duwde haar zo wild weg dat zij op het gras viel. Spoedig was hij in de menigte verdwenen, maar de vrouw dwaalde rond, riep zijn naam en dreigde een schandaal te veroorzaken als hij niet uit zijn schuilplaats kwam.

Burton dacht kort aan zijn eigen vrouw Isabel. Hij had haar niet in deze menigte gezien, maar dat betekende niet dat zij er niet was. Zij zou echter naar hem op zoek zijn gegaan en niet hebben opgehouden voor zij hem had gevonden. Hij drong door de menigte naar de oever van de rivier en ging vervolgens op zijn knieën liggen om met zijn handen water te scheppen. Het water was koel, helder en verfrissend. Zijn maag voelde aan alsof zij volkomen leeg was. Nadat hij zijn dorst gelest had, kreeg hij honger.

‘De wateren van de Rivier des Levens,’ zei Burton. ‘De Styx? De Lethe? Nee, niet de Lethe. Ik herinner mij alles van mijn aardse bestaan.’

‘Ik wou dat ik het mijne kon vergeten,’ zei Frigate.

Alice Hargreaves knielde bij de waterkant en schepte water met één hand, terwijl zij op de andere arm steunde. Ze had beslist een verrukkelijk figuur, dacht Burton. Hij vroeg zich af of ze blond zou zijn als haar haar weer ging groeien.

Als het weer ging groeien. Misschien hadden Zij, die hen hier hadden neergezet, om redenen die Zij alleen kenden, wel de bedoeling, dat zij eeuwig kaal zouden blijven.

Zij klommen op de bovenkant van de dichtstbijzijnde paddenstoel. Het graniet was fijn-korrelig grijs, sterk met rood dooraderd. Op de vlakke bovenkant ervan waren zevenhonderd uitsparingen, die vijftig concentrische cirkels vormden. De verlaging in het midden bevatte een metalen cilinder. Een kleine, donkere man met een grote neus en wijkende kin was bezig de cilinder te onderzoeken. Toen zij naderbij kwamen keek hij op en glimlachte.

‘Deze gaat niet open,’ zei hij in het Duits. ‘Misschien later wel. Ik ben ervan overtuigd, dat deze hier staat als voorbeeld van wat wij met onze eigen vaten moeten doen.’

Hij stelde zich als Lev Ruach voor en schakelde op Engels met een zwaar accent over toen Burton, Frigate en Hargreaves hun namen hadden genoemd.

‘Ik ben altijd atheist geweest,’ zei hij, terwijl hij meer tot zichzelf dan tot de anderen scheen te spreken. ‘Nu weet ik het niet meer! Deze plaats is voor een atheist een even grote schok als voor die vrome gelovigen, die zich het hiernamaals heel anders hadden voorgesteld. Nou, ik had dus ongelijk. Het zou de eerste keer niet zijn.’

Hij grinnikte en zei tegen Monat: ‘Ik heb jou meteen herkend. Het is een geluk voor je, dat je verrezen bent in een groep mensen die voornamelijk in de negentiende eeuw gestorven zijn. Anders zou je gelyncht zijn.’

‘En waarom dan wel?’ vroeg Burton.

‘Hij slachtte de aarde af,’ zei Frigate. ‘Tenminste, ik geloof dat hij dat deed.’

‘De Speurder,’ zei Monat triest, ‘was zo afgesteld dat hij alleen menselijke wezens doodde en hij zou niet de hele mensheid hebben uitgeroeid. Hij zou hebben opgehouden te functioneren nadat een van tevoren vastgesteld aantal — ongelukkigerwijs een groot aantal — om het leven was gekomen. Geloof me, vrienden, ik heb dat niet gewild. Jullie weten niet wat een vreselijke foltering ik ondergaan heb toen ik de beslissing moest nemen de knop in te drukken. Maar ik moest mijn volk beschermen. Jullie dwongen mij ertoe.’

‘Het begon allemaal toen Monat in een directe uitzending verscheen,’ zei Frigate. ‘Monat maakte een ongelukkige opmerking. Hij zei dat zijn geleerden de kennis en vaardigheid bezaten om het ouder worden van mensen tegen te gaan. Theoretisch zou met gebruik van Tau Cetiaanse technieken, een mens eeuwig kunnen leven. De kennis werd evenwel op zijn planeet niet gebruikt maar was verboden gebied. De interviewer vroeg hem of deze technieken ook op aardbewoners konden worden toegepast. Monat antwoordde dat er geen reden was waarom dit niet het geval zou zijn. Verjonging werd echter om een zeer geldige reden aan zijn eigen soort ontzegd en dit gold ook voor aardbewoners. Tegen die tijd besefte de staatscensor wat er aan de hand was en onderbrak het geluid maar het was al te laat.’

‘Later,’ zei Lev Ruach, ‘deelde de Amerikaanse regering mede dat Monat de vraag verkeerd begrepen had en dat zijn kennis van de Engelse taal hem ertoe gebracht had een verkeerde uitspraak te doen. Maar het was te laat. Het Amerikaanse volk en van de gehele wereld eiste dat Monat het geheim van de eeuwige jeugd zou openbaren.’

‘Een geheim, dat ik niet bezat,’ zei Monat. ‘Zelfs niet één enkel lid van onze expeditie bezat die kennis en in feite waren maar zeer weinig mensen op mijn planeet in het bezit ervan. Het haalde echter niets uit de mensen dit te vertellen. Zij dachten dat ik loog. Er brak een oproer uit en een groep gepeupel bestormde de wachtposten rondom ons schip en brak er doorheen. Ik zag hoe mijn vrienden aan stukken werden gescheurd, terwijl zij probeerden redelijk met het schuim te praten. Redelijk!’

‘Wat ik gedaan heb kwam evenwel niet voort uit wraakgevoelens, maar gebeurde om een geheel andere reden. Ik wist dat, als wij gedood zouden worden of zelfs als dit niet het geval mocht zijn, de U.S.-regering de orde zou herstellen. Dan zou men het schip in zijn bezit hebben. Het zou niet lang duren voor aardse geleerden erin zouden slagen het te kopiëren. Het was onvermijdelijk, dat de aarde dan een invasievloot tegen onze wereld uit zou zenden. Om er dus zeker van te zijn, dat de aarde vele eeuwen misschien wel duizenden jaren, terug zou worden gezet en met de wetenschap dat ik deze verschrikkelijke daad moest doen om mijn eigen wereld te redden, zond ik het signaal naar de Speurder om zich in een baan om de aarde te begeven. Ik had dat niet hoeven doen als ik de destructieknop had kunnen bereiken en het schip had kunnen opblazen. Maar ik kon de controlekamer niet meer bereiken, en drukte dus de knop in, die de Speurder activeerde. Even later blies het gepeupel de deur van de kamer, waarin ik gevlucht was, op. Daarna herinner ik mij niets meer.’

Frigate zei: ‘Ik lag op West-Samoa in een ziekenhuis aan kanker dood te gaan en vroeg mij af of ik naast Robert Louis Stevenson begraven zou worden. Ik dacht dat daar niet veel kans op was. Maar toch had ik de Ilias en de Odyssee in het Samoaans vertaald... en toen kwam het nieuws. Over de gehele wereld vielen mensen dood neer. Het patroon van het noodlot was duidelijk. De Tau Cetiaanse satelliet zond een of andere straling uit die menselijke wezens deed neervallen waar ze zich bevonden. Het laatste, dat ik hoorde, was dat de Verenigde Staten, Engeland, Rusland, China, Frankrijk en Israël alle raketten afvuurden om het ding te onderscheppen en op te blazen. De Speurder volgde een baan, die hem binnen enkele uren boven Samoa zou brengen. De opwinding moet in mijn verzwakte toestand te veel voor mij zijn geweest. Ik raakte bewusteloos. Dat is alles wat ik mij herinner.’

‘De onderscheppingsraketten haalden het niet,’ zei Ruach. ‘De Speurder blies ze op voor zij zelfs maar in de buurt konden komen.’

Burton dacht dat hij nog heel wat moest leren over de tijd na 1890 maar het was nu niet de tijd erover te praten.

‘Ik stel voor dat we de heuvels ingaan,’ zei hij. ‘We moeten nagaan wat voor vegetatie daar groeit en of deze van nut kan zijn. Bovendien, of er vuursteen ligt dat we tot wapens kunnen verwerken. Deze snuiter uit het stenen tijdperk moet met steenbewerking op de hoogte zijn. Hij kan ons laten zien hoe we het moeten doen.’

Zij liepen over de vijftienhonderd meter brede vlakte de heuvels in. Onderweg voegden zich verscheidene anderen bij hun groep. Eén ervan was een klein meisje van ongeveer zeven jaar met donkerblauwe ogen en een mooi gezichtje. Zij keek aandoenlijk naar Burton, die haar in twaalf talen vroeg of een van haar ouders of familieleden in de buurt was. Zij antwoordde in een taal, die geen van hen verstond. De talenkenners onder hen probeerden iedere taal die zij maar machtig waren, en wel de meeste van de Europese talen en vele Afrikaanse of Aziatische: Hebreeuws, Hindoestaans, Arabisch, een Berber dialect, Roemeens, Turks, Perzisch, Latijns, Grieks en Pushtu.

Frigate, die een beetje Wels en Keltisch kende, sprak tegen haar. Zij sperde haar ogen open maar fronste daarna de wenkbrauwen. De woorden schenen haar enigszins bekend voor te komen of enige gelijkenis met haar taal te vertonen, maar de verwantschap was toch niet zo sterk, dat het voor haar verstaanbaar was.

‘Voor zover wij weten,’ zei Frigate, ‘zou ze best een oud-Keltische kunnen zijn. Zij herhaalt steeds maar het woord Gwenafra. Zou dat haar naam misschien zijn?’

‘We zullen haar Engels leren,’ zei Burton, ‘en we noemen haar Gwenafra.’ Hij tilde het kind in zijn armen op en liep met haar verder. Zij barstte in tranen uit, maar deed geen poging zich te bevrijden. Haar huilen was een loslaten van wat een bijna ondraaglijke spanning moest zijn geweest, maar ook van vreugde omdat zij een beschermer gevonden had. Burton boog zijn hoofd en drukte zijn gezicht tegen haar lichaampje. Hij wilde niet dat de anderen de tranen in zijn ogen zagen.

Waar de vlakte tegen de heuvels aanliep alsof er een scheidslijn was getrokken, eindigde het korte gras en begon het dikke ruwe gras, dat tot het middel reikte. Ook hier groeiden torenhoge pijnbomen, eiken, taxis, die knoestige reuzen met vuurrode en groene bladeren alsmede bamboe overvloedig. Het bamboe bestond uit vele verschillende soorten van dunne stengels, die maar een paar decimeter hoog waren tot planten van meer dan vijftien meter. Vele bomen waren begroeid met klimplanten, die reusachtige groene, gele, rode en blauwe bloemen droegen.

‘Bamboe is hèt materiaal voor speerschachten,’ zei Burton, ‘maar ook voor waterleidingpijpen, vaatwerk, huizenbouw, meubelen, boten, houtskool en zelfs voor het maken van buskruit. Bovendien kunnen van sommige de jonge scheuten geschikt zijn om te eten. Maar we hebben steen als gereedschap nodig om het hout om te hakken en te fatsoeneren.’

Zij klommen over heuvels waarvan de hoogte toenam naarmate zij het gebergte naderden. Nadat zij ongeveer drie kilometer hemelsbreed, maar dertien kilometer te voet hadden afgelegd, werden zij door de bergen tegengehouden. Deze rezen als steile klippen van een blauwzwarte rotssoort waarop reusachtige velden blauwgroen korstmos groeide, omhoog. Er was geen manier om vast te stellen hoe hoog zij waren, maar Burton dacht, dat zijn schatting van tenminste zes kilometer hoog er niet veel naast zou zijn. Voor zover zij naar beide zijden in het dal konden zien, vormde het gebergte een massieve barrière.

‘Hebben jullie gemerkt dat er totaal geen dierlijk leven is?’ zei Frigate. ‘Zelfs geen insect.’

Er klonk een uitroep van Burton. Hij liep naar een hoop verbrokkelde rotsstenen en raapte een stuk, zo groot als zijn vuist, van een groenachtige steensoort op. ‘Hoornsteen,’ zei hij. ‘Als er genoeg ligt kunnen we messen, speerpunten en bijlen maken en daarmee huizen, boten en veel andere dingen.’

‘Gereedschappen en wapens moeten aan houten stelen bevestigd worden,’ zei Frigate. ‘Wat gebruiken we als bindmateriaal?’

‘Misschien mensenhuid,’ zei Burton. De anderen keken ontsteld. Burton produceerde een vreemde, kirrende lach, die in het geheel niet bij zijn mannelijke figuur paste. Hij zei: ‘Als we ertoe gedwongen worden in zelfverdediging iemand te doden of het geluk hebben over een lijk te struikelen, dat de een of andere moordenaar zo vriendelijk is geweest voor ons te verzorgen, zouden we wel gek zijn als we niet gebruikten wat we nodig hebben. Als een van jullie echter zich voldoende zelfopofferend vindt om zijn eigen huid voor het nut van de groep aan te bieden, kom dan naar voren! We zullen je dan in ons testament gedenken.’

‘Ik neem aan dat u grapjes maakt,’ zei Alice Hargreaves. ‘Ik kan niet zeggen, dat ik zulke taal bijzonder kan waarderen.’

Frigate zei: ‘Als je in zijn buurt blijft zul je nog heel wat ergers horen, maar...,’ hij legde niet uit wat hij daarmee bedoelde.

HOOFDSTUK 6

Burton onderzocht het rotsgesteente aan de voet van de berg. Het blauw-zwarte zware gesteente van de berg zelf was een soort bazalt. Maar er lagen stukken hoornsteen op de bodem verspreid of zij staken door het oppervlak aan de voet heen. Zij zagen eruit alsof zij van een vooruitspringend deel van de berg naar beneden waren gevallen en het was dus mogelijk, dat de berg niet uit een solide massa bazalt bestond. Burton gebruikte een stuk hoornsteen met een dunne rand om een stukje van het korstmos weg te schrapen. De steen eronder leek een groenachtig dolomiet te zijn. Blijkbaar waren de stukken hoornsteen uit het dolomiet afkomstig ofschoon er geen spoor van verval of breuk van de ader te zien was. Het korstmos zou Parmelia Saxitilis kunnen zijn. Dit groeide ook op oud gebeente met inbegrip van schedels en was derhalve volgens een oud dogma een geneesmiddel tegen epilepsie en bruikbaar als wondzalf.

Burton hoorde hoe stenen tegen elkaar geslagen werden en keerde naar de groep terug. Allen stonden om de submens en de Amerikaan heen. Deze zaten op hun hurken met de ruggen naar elkaar toe en waren bezig het hoornsteen te bewerken.

Beiden hadden een ruwe handbijl vervaardigd en terwijl de anderen toekeken, maakten zij er nog eens zes. Daarna nam ieder een grote klomp hoornsteen en brak dat met een stenen hamer in tweeën. Zij gebruikten één stuk om lange dunne schilfers van de buitenkant van het andere af te slaan. Zij lieten het te bewerken steenstuk ronddraaien en sloegen erop los tot elk van hen ongeveer een dozijn stenen lemmeten had.

Zo werkten zij voort, één het type van de mens, die honderdduizend jaar of langer voor Chr. geleefd had, de ander het geraffineerde sluitstuk van de menselijke evolutie, een product van de hoogste civilisatie op aarde (technologisch beschouwd) en trouwens een van de laatste mensen op aarde — als men hem mocht geloven.

Plotseling loeide Frigate, sprong op en huppelde in het rond, terwijl hij zijn linkerduim vasthield. Een van zijn slagen had het doel gemist. Kazz grinnikte en liet enorme tanden als grafzerken zien. Hij stond ook op en ging met zijn merkwaardige, waggelende manier van lopen het gras in. Hij kwam na een paar minuten met zes bamboestokken met scherpe punten en verschillende met stompe uiteinden terug. Hij ging zitten en bewerkte één stok, totdat hij het eind ervan gespleten had en een driehoekige steenschilfer in het gespleten uiteinde had gezet. Hij bond het geheel met wat lange grassprieten vast. Binnen een half uur was de groep met handbijlen, (bijlen met bamboestelen, dolken en speren met houten en stenen punten gewapend.

Tegen die tijd was de pijn in Frigate’s hand verminderd en het bloeden was opgehouden. Burton vroeg Kazz hoe het kwam, dat hij zo bedreven in steenbewerking was.

‘Ik ben amateur-antropoloog geweest,’ zei hij. ‘Relatief veel mensen leerden als hobby hoe zij uit steen gereedschappen en wapens konden maken. Sommigen van ons werden er tamelijk goed in, ofschoon ik niet denk dat een modern mens ooit zo bekwaam en vlug als een Neolitische specialist is geworden. Die jongens deden het hun hele leven, weet je. Ook weet ik toevallig veel over de bewerking van bamboe, zodat ik jullie van enig nut kan zijn.’ Zij begonnen naar de rivier terug te lopen. Op de top van een hoge heuvel hielden zij een ogenblik stil. De zon stond bijna recht boven hen. Zij konden vele kilometers langs de rivier en ook over de rivier kijken. Hoewel zij te ver weg stonden om gestalten aan de andere kant van de vijftienhonderd meter brede stroom te kunnen onderscheiden, zagen zij daar wel de paddenstoelachtige bouwsels. Het terrein aan de andere kant was hetzelfde als aan hun zijde. Een vijftienhonderd meter diepe vlakte, en een misschien vijf kilometer brede heuvelrij, die met bomen was overdekt. Daarachter de rechtop stijgende wand van het onoverwinnelijke zwart en blauwgroene gebergte. Naar het noorden en het zuiden liep het dal ongeveer vijftien kilometer recht. Daarna boog het weg en verdween de rivier uit het gezicht.

‘De zon zal laat opkomen en vroeg ondergaan,’ zei Burton. ‘Wel, we moeten maar het beste van de daglichturen maken.’

Op dat ogenblik sprong iedereen op en velen schreeuwden het uit. Een blauwe vlam sloeg uit de bovenkant van ieder stenen bouwsel, laaide minstens zes meter op en verdween vervolgens. Enkele ogenblikken later golfde het geluid van verre donder over hen heen. Het gedonder sloeg tegen de berg achter hen en echode.

Burton tilde het kleine meisje in zijn armen en begon de heuvel af te draven. Ofschoon zij er flink de pas in hielden, waren zij van tijd tot tijd genoodzaakt tot wandeltempo terug te vallen om weer op adem te komen. Desondanks had Burton een heerlijk gevoel. Het was zoveel jaren geleden, dat hij zijn spieren zo volop had kunnen gebruiken, dat hij niet kon ophouden van deze sensatie te genieten. Hij kon nauwelijks geloven, dat nog maar kort geleden zijn voet door jicht opgezwollen was geweest en dat zijn hart wild had geslagen als hij een paar stappen geklommen had.

Zij kwamen op de vlakte, maar draafden voort omdat zij konden zien dat rondom één van de stenen bouwwerken grote opwinding heerste. Burton vloekte tegen degenen, die hem in de weg liepen en duwde hen opzij.

Hij kreeg dreigende blikken, maar niemand probeerde terug te duwen. Plotseling stond hij op de open plek om de voet van de paddenstoel heen. Toen zag hij wat hen had aangetrokken en hij kon het ook goed ruiken. Frigate zei achter hem: ‘Oh, mijn God!’ En probeerde uit een lege maag over te geven.

Burton had in zijn leven te veel gezien om gemakkelijk van griezelige taferelen onder de indruk te raken. Bovendien kon hij zichzelf buiten de werkelijkheid plaatsen wanneer de dingen te akelig of te pijnlijk werden. Soms maakte hij die beweging — de stap terzijde van de dingen zoals ze waren — door middel van een bewuste wilspoging. Gewoonlijk gebeurde het automatisch. In dit geval vond de verdringing automatisch plaats.

Het lichaam lag op zijn zij en half onder de rand van de hoed van de paddenstoel. De huid was er volledig afgebrand en de naakte spieren waren verkoold. De neus en oren, vingers, tenen en geslachtsdelen waren volledig weggebrand of bestonden nog slechts uit vormloze stompjes.

Naast het lijk lag een vrouw op haar knieën en prevelde in het Italiaans een gebed. Zij had grote zwarte ogen, die mooi zouden zijn geweest, als zij niet rood en gezwollen door tranen waren geweest. Zij had een prachtig figuur, dat onder andere omstandigheden zijn aandacht volledig zou hebben geboeid.

‘Wat is er gebeurd?’ vroeg hij.

De vrouw hield op met bidden en keek hem aan. Zij stond op en fluisterde: ‘Vader Giuseppe leunde tegen de rots, hij zei dat hij honger had. Hij zei dat hij het nut er niet van inzag om weer tot leven te worden gebracht alleen maar om weer van honger te sterven. Ik zei, dat we niet konden sterven, hoe zouden we? We waren uit de doden opgewekt en er zou voor ons gezorgd worden. Hij zei, dat we misschien in de hel waren. We zouden eeuwig hongerig en naakt zijn. Ik zei dat hij geen godslasteringen moest vertellen, van alle mensen moest hij wel de laatste zijn om God te lasteren. Maar hij zei dat dit niet datgene was wat hij veertig jaar lang aan iedereen had verteld, wat er zou gebeuren, en toen... en toen ...’

Burton wachtte even en zei toen: ‘En toen?’

‘Vader Giuseppe zei dat er tenminste geen hellevuur was, maar dat dat beter zou zijn dan eeuwig honger te lijden. Toen sloegen de vlammen naar buiten en omwikkelden hem en er klonk een geluid als van een bomexplosie en toen was hij dood, verbrand. Het was afschuwelijk, afschuwelijk.’

Burton ging ten noorden van het lichaam staan om de wind achter zich te krijgen, maar zelfs op die plaats was de stank walgelijk. Het was niet zozeer de reuk als wel het denkbeeld van de dood dat hem van streek maakte. De eerste dag van de verrijzenis was pas half voorbij en een man was dood. Betekende dit dat de verrezenen even kwetsbaar voor de dood waren als in hun aardse leven? Als dat zo was, wat voor zin had alles dan?

Frigate probeerde niet langer zijn lege maag om te keren. Bleek en bevend kwam hij overeind en ging naar Burton toe. Hij bleef met zijn rug naar de dode gekeerd.

‘Kunnen we dat maar niet beter opruimen?’ zei hij en wees met zijn duim over zijn schouder.

‘Ik veronderstel van wel,’ zei Burton koeltjes. ‘Toch is het erg jammer dat zijn huid vernield is.’

Hij grinnikte tegen de Amerikaan. Frigate keek zelfs nog meer geschokt dan tevoren.

‘Hier,’ zei Burton. ‘Grijp jij zijn benen vast dan neem ik het andere eind. We zullen hem in de rivier gooien.’

‘De rivier?’ zei Frigate.

‘Jaah, tenzij je hem de heuvels in wilt dragen en daar een gat voor hem wilt uithakken.’

‘Dat kan ik niet,’ zei Frigate en liep weg. Burton keek hem met afkeer na en wenkte toen de sub mens. Kazz gromde en schuifelde naar het lichaam toe met zijn bijzondere manier van lopen alsof hij op de zijkanten van zijn hakken liep. Hij bukte zich en voordat Burton de zwartgeblakerde voetstompen kon beetpakken, had Kazz het lichaam boven zijn hoofd getild, liep een paar stappen naar de rivieroever en gooide het lichaam in het water. Het zonk onmiddellijk en werd door de stroom langs de oever voortbewogen. Kazz kwam tot de conclusie dat dat niet goed genoeg was. Hij waadde tot zijn middel het water in achter het lichaam aan, bukte zich en bleef een minuut onder water. Blijkbaar duwde hij het lichaam naar het diepere gedeelte.

Alice Hargreaves had met afschuw toegekeken. Opeens zei zij: ‘Maar dat is het water dat we moeten drinken!’

‘De rivier lijkt groot genoeg om zichzelf te reinigen,’ zei Burton. ‘In ieder geval hebben we meer dingen om ons zorgen over te maken dan behoorlijke sanitaire methoden.’

Burton draaide zich om toen Monat zijn schouder aanraakte en zei: ‘Kijk daar eens!’ Ongeveer op de plaats waar het lichaam zich moest bevinden, kolkte het water hevig. Plotseling stak een zilverachtige rug met witte vin boven de oppervlakte.

‘Het ziet ernaar uit, dat uw bezorgdheid over waterverontreiniging overbodig is,’ zei Burton tegen Alice Hargreaves. ‘De rivier heeft zijn eigen reinigingsdienst. Ik vraag mij wel af... ik vraag mij wel af of het veilig is om te zwemmen.’ De submens was tenminste uit het water gekomen zonder te worden aangevallen. Hij stond voor Burton, streek het water van zijn haarloze lichaam en grijnsde met zijn grote tanden. Hij was schrikwekkend lelijk, maar hij bezat de kennis van de primitieve mens, een kennis die in deze wereld van primitieve omstandigheden al goed van pas was gekomen. Bovendien zou hij een verdraaid goede man zijn om bij een gevecht je rug te dekken. Al was hij maar klein, hij was geweldig sterk. Die zware beenderen vormden een brede basis voor zware spieren. Het was duidelijk, dat hij om de één of andere reden zich aan Burton had gehecht. Burton legde het graag zo uit, dat de barbaar met zijn wildemans instinct, ‘wist’ dat Burton de man was die hij moest volgen als hij het wilde overleven. Bovendien zou een submenselijk of pre-menselijk wezen, dat dichter bij de dieren stond, ook over meer buitenzintuiglijke vermogens beschikken. Op die wijze zou hij Burton’s eigen goed ontwikkelde psychische vermogens ontdekken en zich met Burton verwant voelen, ook al was deze een Homo Sapiens. Toen herinnerde Burton zich dat zijn reputatie van psychische vermogens door hemzelf was opgebouwd en dat hij een halve charlatan was. Hij had zoveel over zijn krachten gepraat en zoveel naar zijn vrouw geluisterd, dat hij er zelf in was gaan geloven, Maar er waren ogenblikken dat hij zich herinnerde dat zijn ‘krachten’ tenminste voor de helft grote zwendel waren.

Niettemin was hij een bekwaam hypnotiseur geweest en hij geloofde wel, dat zijn ogen een bijzonder soort buitenzintuiglijke kracht uitstraalden als hij zich daarvoor inspande. Misschien was het dit, dat de halfmens aantrok.

‘Die rots ontlaadde een kolossale energie,’ zei Lev Ruach. ‘Het moet een elektrische lading zijn geweest. Maar waarom? Ik kan maar niet geloven dat die ontlading geen bedoeling had.’

Burton liet zijn blik langs de paddenstoelvorm van de rots dwalen. De grijze cilinder, die in de middelste uitsparing stond, scheen door de ontlading niet beschadigd te zijn. Hij raakte de steen aan. Deze was niet warmer dan men op grond van zijn blootstelling aan het zonlicht zou hebben verwacht.

Lev Ruach zei: ‘Niet aanraken! Er kan nog een ...’ En zweeg toen hij zag dat zijn waarschuwing te laat kwam.

‘Nog een ontlading?’ zei Burton. ‘Dat denk ik niet, in ieder geval voorlopig niet. De cilinder werd hier achtergelaten om er iets van te leren.’ Hij legde zijn handen op de bovenrand van de paddenstoel en sprong op. Hij kwam met een verheugend gemak op de bovenkant terecht. Het was vele jaren geleden, dat hij zich zo jong en krachtig had gevoeld. Of zoveel honger had gehad.

Enkele mensen in de menigte schreeuwden tegen hem dat hij van de rots af moest komen voordat de blauwe vlammen weer uitsloegen. Anderen keken alsof zij hoopten, dat er nog een ontlading zou plaatsvinden. De meerderheid stelde zich ermee tevreden hem het risico te laten lopen.

Er gebeurde niets ofschoon hij er niet helemaal van overtuigd was geweest, dat hij niet verrast zou worden. De steen voelde aangenaam warm onder zijn blote voeten aan. Hij liep over de uitsparingen naar de cilinder en zette zijn vingers onder de rand van het deksel. Dit liet gemakkelijk los. Met een van opwinding bonzend hart keek hij erin. Hij had een wonder verwacht en daar was het. De houders binnenin bevatten zes bakjes en alle waren vol. Hij wenkte de groep naar boven te komen. Kazz wipte gemakkelijk omhoog. Frigate, die van zijn ziekte genezen was, kwam met het gemak van een atleet naar boven. Als de man niet zo’n teergevoelige maag had, zou hij een aanwinst zijn, dacht Burton. Frigate draaide zich om en trok Alice op, die aan zijn handen hangend over de rand kwam.

Toen zij om hem heen stonden en hun hoofden boven het binnenste van de cilinder bogen, zei Burton: ‘Het is een echte graal! Kijk maar! Een runderlapje, een dikke sappige runderlap! Brood en boter! Jam! Sla! En wat is dat? Een pakje sigaretten! Jaah! En een sigaar! En een kop whisky, goed spul naar de reuk te oordelen! Nog iets... wat is dat?’

‘Lijkt wel een pakje kauwgom,’ zei Frigate. ‘Zonder wikkel. En dat moet een... wat? Een sigarenaansteker?’

‘Eten!’ schreeuwde een man. Het was een grote man en geen lid van wat Burton ‘zijn groep’ noemde. Hij was hen gevolgd en nu klauterden ook anderen op de rots. Burton stak zijn hand langs de bakjes in de cilinder en greep het kleine, zilverachtige, rechthoekige voorwerp van de bodem. Frigate had gezegd dat dit een aansteker zou kunnen zijn. Burton wist niet wat een ‘aansteker’ was, maar hij vermoedde dat deze een vlam voor het aansteken van sigaretten leverde. Hij hield het voorwerp in de palm van zijn hand en met de andere sloot hij het deksel. Het water liep hem in de mond en zijn maag rommelde. De anderen waren even begerig als hij en aan hun uitdrukkingen viel af te lezen, dat zij niet begrepen waarom hij het voedsel er niet uit haalde.

De grote man zei in luid, snoeverig Triëstaans Italiaans: ‘Ik heb honger en iedereen die mij probeert tegen te houden maak ik van kant! Maak open!’

De anderen zeiden niets, maar het was duidelijk dat zij van Burton verwachtten, dat hij de leiding van de verdediging op zich zou nemen. In plaats daarvan zei hij: ‘Maak zelf maar open,’ en keerde zich af. De anderen aarzelden. Zij hadden het voedsel gezien en geroken.

Kazz kwijlde maar Burton zei: ‘Kijk eens naar dat gespuis. Binnen een minuut is het hier vechten geblazen. Zeg, laat ze maar om iedere hap vechten. Niet dat ik het gevecht schuw,’ voegde hij eraan toe en keek hen fel aan, ‘maar ik ben ervan overtuigd dat we voor het avondeten allemaal onze eigen cilinders vol voedsel zullen hebben. Deze cilinders of gralen zo je wilt, hoeven alleen maar op de rots te worden achtergelaten en worden dan gevuld. Het is duidelijk, dat de graal om die reden hier werd geplaatst.’

Hij liep naar de rand van de rots aan de kant van het water en klom eraf. De bovenkant van de paddenstoel stond nu propvol mensen en er probeerden nog meer mensen bij te komen. De grote man had een stuk vlees gepakt en een hap eruit genomen, maar iemand anders probeerde dit van hem weg te grissen. Hij gilde van woede en wrong zich plotseling door de menigte tussen hem en de rivier in, door. Hij sprong over de rand in het water en kwam een ogenblik later boven. Inmiddels waren mannen en vrouwen aan het schreeuwen en slaan om de rest van het voedsel en de voorwerpen in de cilinder te bemachtigen.

De man, die in de rivier was gesprongen, dreef op zijn rug weg en at onderwijl de rest van het vlees op.

Burton sloeg hem nauwlettend gade omdat hij verwachtte dat de man door een vis zou worden gegrepen. Hij dreef echter ongestoord stroomafwaarts weg.

De rotsen naar het noorden en zuiden waren aan beide zijden van de rivier vol toegestroomde mensen.

Burton liep voort tot hij uit de menigte was en ging zitten. De leden van zijn groep gingen bij hem zitten of stonden rechtop naar de wriemelende, luidruchtige massa te kijken. De gralen leken op een met witte wurmen bedekte paddenstoelen. Luidruchtige wurmen. Enkelen van hen waren nu al rood omdat er bloed gevloeid had.

Het meest deprimerende aspect van het geheel was de reactie van de kinderen. De jongsten waren bij de rots vandaan gebleven, maar zij wisten dat er voedsel in de graal zat. Zij huilden van honger en angst, veroorzaakt door het schreeuwen en vechten van de volwassenen op de rots. Het kleine meisje bij Burton had droge ogen, maar zij trilde. Zij stond naast Burton en legde haar armen om zijn hals. Hij klopte haar op de rug en fluisterde geruststellende woorden, die zij niet kon verstaan, maar door de toon waarop zij gezegd werden, hielpen zij haar rustig te worden.

De zon was nu aan het zinken. Binnen twee uur zou zij achter de hoog oprijzende bergen in het westen verdwijnen, ofschoon het waarschijnlijk gedurende meerdere uren niet volkomen donker zou worden. Het was niet mogelijk te bepalen hoelang de dag hier duurde. De temperatuur was gestegen maar het zitten in de zon was in geen enkel opzicht ondraaglijk geweest en de gestage bries zorgde voor afkoeling.

Kazz maakte gebaren om aan te geven, dat hij een vuur wilde aanleggen en wees ook naar de punt van de bamboespeer. Ongetwijfeld wilde hij de punt in het vuur harden. Burton had het metalen voorwerp, dat hij uit de graal genomen had, onderzocht. Het was een hard, zilverig metaal, rechthoekig, plat, ongeveer zes centimeter lang en één centimeter breed. Er zat een klein gaatje in het ene einde en een schuifje aan het andere.

Burton zette zijn duimnagel tegen het uitstekende eind van het schuifje en duwde. Het schuifje ging ongeveer drie millimeter omlaag en een stukje draad van ongeveer drie millimeter dik en anderhalve centimeter lang gleed uit het gaatje aan het andere einde. Zelfs in het heldere zonlicht gloeide het wit op. Hij raakte met het eind van de draad een grasspriet aan en het blad verschroeide onmiddellijk. Hij hield het tegen de punt van de bamboespeer en het brandde er een klein gaatje in. Burton duwde het schuifje weer op zijn oorspronkelijke plaats terug en de draad werd weggetrokken zoals de kop van een schildpad onder zijn schaal.

Frigate en Ruach verwonderden zich beiden over de kracht, die in het nietige voorwerp opgeslagen lag. Om de draad zo heet te maken was er een hoog voltage nodig. Hoe vaak zou de batterij of de radioactieve kolom, die zich erin moest bevinden, stroom kunnen afgeven en hoe kon deze weer opgeladen worden?

Er waren veel vragen, die niet onmiddellijk of misschien nooit beantwoord konden worden. De grootste vraag was hoe zij in verjongde lichamen weer tot leven waren gebracht. Wie dit ook gedaan had, beschikte over goddelijke kennis, maar speculaties hierover zouden niets oplossen, ook al zou het hun iets geven om over te praten.

Na een tijdje loste de menigte op. De cilinder werd op zijn zijkant op de graalsteen achtergelaten.

Verschillende lichamen lagen verspreid in het rond en een aantal mannen en vrouwen, die van de rots afkwamen, waren gewond. Burton liep door de menigte. Het gezicht van een vrouw was, in het bijzonder rond haar rechteroog, opengeklauwd. Zij snikte zonder dat iemand haar enige aandacht schonk. Een. andere man zat op de grond met zijn handen op zijn liezen, die door scherpe vingernagels waren opengehaald.

Van de vier, die op de rots lagen, waren er drie bewusteloos. Dezen kwamen bij toen er water in hun gezicht werd gegooid. De vierde, een kleine slanke man, was dood. Iemand had zijn hoofd gedraaid tot zijn nek gebroken was.

Burton keek weer op naar de zon en zei: ‘Ik weet niet wanneer het precies tijd voor het avondeten zal zijn, maar ik stel voor, dat we niet te lang nadat de zon achter de bergen zinkt, hier terugkomen. We zullen onze gralen, of verheerlijkte emmers of etensbakken of hoe jullie ze ook willen noemen in deze uitsparingen achterlaten en dan wachten we maar af.

Inmiddels ...’

Hij had ook dit lichaam in de rivier kunnen gooien, maar hij bedacht nu, dat hij het kon gebruiken, misschien voor meerdere doeleinden. Hij zei tegen de anderen wat hij wilde en zij haalden het lichaam van de rots naar beneden en begonnen het over de vlakte te dragen. Frigate en Galeazzi, een voormalig importeur uit Triest, namen de eerste beurt. Frigate had blijkbaar niet veel zin in het karweitje gehad, maar toen Burton hem vroeg of hij het wilde doen, knikte hij. Hij pakte de man bij de voeten en liep voorop terwijl Galeazzi de dode onder de oksels vasthield. Alice liep achter Burton met de hand van het kind in de hare. Sommigen in de menigte keken nieuwsgierig en schreeuwden commentaar of vragen, maar Burton negeerde hen. Na ongeveer achthonderd meter namen Kazz en Monat het lichaam over. Het kind scheen door de dode niet gestoord te worden. Zij was nieuwsgierig geweest naar het eerste lichaam in plaats van door het verbrande uiterlijk met afschuw vervuld te worden.

‘Als zij werkelijk een oud-Keltische is,’ zei Frigate, ‘is zij er misschien aan gewend verkoolde lichamen te zien. Als ik me goed herinner verbrandden de Kelten hun offers levend in grote rieten manden tijdens godsdienstige ceremoniën. Ik herinner me niet ter ere van welke god of godin de ceremoniën waren. Ik wou maar, dat ik een bibliotheek had om te raadplegen. Denk je, dat we er hier ooit één zullen hebben? Ik denk, dat ik gek word als ik geen boeken heb om te lezen.’

‘Dat staat nog te bezien,’ zei Burton. ‘Als we niet met een bibliotheek zijn uitgerust zullen we er zelf een moeten maken als dat al mogelijk is!’

Hij vond Frigate’s vraag idioot maar tenslotte was niet iedereen op dit ogenblik helemaal normaal. Aan de voet van de heuvels namen twee mannen, Rocco en Brontich, het van Kazz en Monat over. Burton ging hun voor langs de bomen en door het hoge gras. Het scherp gerande gras schraapte langs hun benen. Burton sneed een spriet met zijn mes af en beproefde deze op taaiheid en soepelheid. Frigate bleef dicht bij hem en scheen niet in staat te zijn met praten op te houden.

Burton dacht, dat hij waarschijnlijk bleef praten om niet aan de twee doden te denken.

‘Als iedereen, die ooit geleefd heeft, hier verrezen is, denk dan eens aan het onderzoek dat gedaan moet worden. Denk aan de historische mysteries en vragen die we zouden kunnen ophelderen! Je zou met John Wilkes Booth kunnen praten om erachter te komen of de Staatssecretaris van Oorlog inderdaad achter de moord op Lincoln zat. Je zou de identiteit van Jack de Ripper kunnen nagaan en te weten komen of Jeanne d’Are inderdaad deel uitmaakte van een heksencultus. Praat met Napoleons maarschalk Ney om te weten te komen of hij aan het vuurpeloton ontkwam en schoolmeester in Amerika werd. Achterhaal het ware verhaal van Pearl Harbor. Bekijk het gezicht van de Man met het IJzeren Masker als er al ooit zo iemand heeft bestaan. Interview Lucrezia Borgia en degenen die haar kenden om vast te stellen of zij een giftige snol was zoals de meeste mensen denken. Zoek de identiteit van de moordenaar van de twee prinsjes in de Tower uit. Misschien heeft Richard III hen wel vermoord.

En wat jou betreft, Richard Francis Burton, er zijn veel vragen over je eigen leven, die je biografen graag beantwoord zouden zien. Had je echt een Perzisch liefje waarmee je wilde trouwen en voor wie je je werkelijke identiteit wilde opgeven en inboorling wilde worden? Ging ze dood voor je met haar kon trouwen en verbitterde haar dood je werkelijk zo dat je de rest van je leven de herinnering aan haar levendig hield?’

Burton staarde hem woest aan. Hij had de man maar pas ontmoet en daar stond hij de meest persoonlijke en nieuwsgierige vragen te stellen. En daarvoor was geen excuus.

Frigate week naar achteren en zei: ‘En ... en ... wel, dat moet allemaal wachten voor zover ik zie. Maar wist je, dat je vrouw je kort na je dood het Heilig Oliesel liet toedienen en dat jij — jij ongelovige — op een Katholieke begraafplaats begraven werd?’

Lev Ruach, wiens ogen groot waren geworden terwijl Frigate voortratelde zei: ‘Ben jij Burton, de ontdekkingsreiziger en talenkenner? De ontdekker van Lake Tanganyika? Degene die als Moslim vermomd een pelgrimstocht naar Mekka maakte? De vertaler van Duizend en één Nacht?’

‘Ik wil niet liegen en hoef dat ook niet. Dat ben ik.’

Lev Ruach spuwde naar Burton, maar de wind nam het mee. ‘Jij schooier!’ schreeuwde hij. ‘Jij smerige nazi! Ik heb over je gelezen. Ik veronderstel dat je in veel opzichten een bewonderenswaardig mens geweest bent, maar je was wel een antisemiet!’

HOOFDSTUK 7

Burton schrok op. Hij zei: ‘Mijn vijanden hebben dit gemene, ongegronde gerucht verspreid maar iedereen, die de feiten en mijzelf kent, weet wel beter. Nu geloof ik dat...’

‘Ik veronderstel dat jij De Jood, De Zigeuner en De Islam niet geschreven hebt?’ zei Ruach honend.

‘Dat heb ik wel,’ antwoordde Burton. Zijn gezicht was rood en toen hij omlaag keek, zag hij dat zijn lichaam ook rood aanliep. ‘En nu, zoals ik wilde zeggen voor je me zo onbehouwen onderbrak, geloof ik, dat je beter weg kunt gaan. Normaal zou ik je nu bij de keel hebben. Een man, die zo tegen mij spreekt, moet zijn woorden met daden verdedigen. Maar dit is een vreemde situatie en misschien ben je overspannen. Ik weet het niet, maar als je nu geen excuses maakt of er vandoor gaat, zal ik nog een lijk moeten maken.’

Ruach balde de vuisten en bekeek Burton met onmiskenbare vijandigheid. Toen draaide hij zich om en liep waardig weg. ‘Wat is een nazi?’ vroeg Burton aan Frigate.

De Amerikaan legde het zo goed hij kon uit. Burton zei: ‘Ik moet nog veel leren over wat er na mijn dood gebeurd is. Die man ziet het helemaal verkeerd. Ik ben geen nazi. Je zegt dat Engeland een tweederangs macht werd? En dat maar vijftig jaar na mijn dood? Dat kan ik maar moeilijk geloven.’

‘Waarom zou ik tegen je liegen?’ zei Frigate. ‘Ik zou me daarover maar niet druk maken. Voor het eind van de twintigste eeuw was Engeland op een hoogst merkwaardige manier omhooggekomen, ofschoon het toen wel te laat was...’

Burton luisterde naar de Yank en voelde zich trots op zijn land. Ofschoon Engeland hem gedurende zijn leven meer dan krenterig behandeld had en ofschoon hij, wanneer hij ook maar op het eiland was, er altijd weer af wilde, zou hij het tot zijn dood toe verdedigen. Bovendien was hij de Koningin zeer toegewijd geweest.

Hij zei abrupt: ‘Als je mijn identiteit geraden hebt, waarom heb je er dan niets over gezegd?’

‘Ik wilde zeker van mijn zaak zijn. Bovendien hebben we niet veel tijd voor sociale omgang gehad,’ zei Frigate. ‘Evenmin voor een ander soort omgang,’ voegde hij eraan toe, terwijl hij zijdelings naar Alice Hargreaves’ prachtige figuur keek.

‘Haar ken ik ook,’ zei hij, ‘als zij de vrouw is die ik denk.’

‘Dat is meer dan ik weet,’ antwoordde Burton. Hij bleef staan. Zij hadden de helling van de eerste heuvel beklommen en stonden nu op de top. Zij lieten het lichaam op de grond onder een reuzenpijnboom zakken.

Onmiddellijk ging Kazz met het hoornstenen mes in zijn hand naast het verkoolde lichaam op de hurken zitten. Hij hief het hoofd op en mompelde een paar zinnen van wat een religieus gezang moest zijn geweest. Daarna en voordat de anderen het hem konden beletten, had hij het mes in het lichaam gestoken en de lever eruit gehaald. De meesten van de groep schreeuwden het van afschuw uit. Burton gromde en Monat staarde. Kazz’ grote tanden beten in het bloedige orgaan en scheurden er een stuk af. Zijn zwaar gespierde kaken begonnen te malen en in extase kneep hij half de ogen toe. Burton stapte naar hem toe en stak zijn hand uit om te protesteren. Kazz grijnsde breed, sneed een stuk af en bood het Burton aan. Hij was erg verbaasd toen Burton weigerde.

‘Een kannibaal!’ zei Alice Hargreaves. ‘Oh, mijn God, wat een ellendige, stinkende kannibaal! En dit is dan het beloofde leven na de dood!’

‘Hij is niet slechter dan onze eigen voorouders,’ zei Burton. Hij had zich van de schok hersteld en vermaakte zich zelfs enigszins over de reacties van de anderen. ‘In een land waar bijzonder weinig voedsel schijnt te zijn, is zijn handeling buitengewoon praktisch. Wel, ons probleem hoe we zonder behoorlijk gereedschap een lijk moeten begraven, is opgelost. Bovendien, als we het bij het verkeerde eind hebben wat de graalstenen als voedselbron betreft, zouden we binnenkort Kazz best eens concurrentie kunnen aandoen.’

‘Nooit!’ zei Alice. ‘Ik ga liever dood!’

‘Dat is precies wat zou gebeuren,’ antwoordde Burton koeltjes. ‘Ik stel voor, dat we ons terugtrekken en hem aan zijn maaltijd laten. Het is geen stimulans voor mijn eigen eetlust en ik vind zijn tafelmanieren even abominabel als die van een Yankee frontsoldaat aan de rand van de prairie of als van een plattelands kerkvoogd,’ voegde hij er ten gerieve van Alice aan toe.

Zij liepen buiten het gezicht van Kazz achter een van de knoestige bomen. Alice zei: ‘Ik wil hem niet in de buurt hebben. Hij is een dier, een gruwel! Ik zou me geen seconde veilig voelen zolang hij in de omgeving is.’

‘Je hebt me om bescherming gevraagd,’ zei Burton, ‘en zolang je lid van deze groep bent, zal ik je die geven. Maar je zult ook mijn beslissingen moeten aanvaarden. Eén ervan is dat de aapmens bij ons blijft. Wij hebben zijn kracht en vaardigheden nodig, die in dit soort land bijzonder goed van pas schijnen te komen. We zijn primitievelingen geworden en kunnen daarom van een primitief mens leren. Hij blijft.’

In stilzwijgend beroep keek Alice naar de anderen. Monat vertrok zijn wenkbrauwen. Frigate haalde zijn schouders op en zei: ‘Mevrouw Hargreaves, als het u enigszins mogelijk is, vergeet dan uw zeden en gebruiken. We zijn niet in een eerste klasse Victoriaanse hemel of zelfs in een soort hemel waarvan u ooit hebt gedroomd. U kunt zich niet zoals op aarde gedragen en denken. Om te beginnen komt u uit een maatschappij waar de vrouwen zich van nek tot voeten met zware kledingstukken bedekten en het zien van een vrouwenknie een opwindende seksuele gebeurtenis was. Toch schijnt u niet verlegen te zijn omdat u naakt bent. U bent even beheerst en waardig alsof u nonnenkleding droeg.’

Alice zei: ‘Ik vind het niet prettig, maar waarom zou ik verlegen zijn? Als iedereen naakt is, is niemand naakt. Dat is wat men moet doen en feitelijk ook het enige dat men kan doen. Als de een of andere engel mij een volledige garderobe zou geven zou ik die niet dragen. Ik zou uit de toon vallen. Bovendien heb ik een goed figuur. Als dat niet zo was dan zou ik het er moeilijker mee hebben.’

De twee mannen lachten en Frigate zei: ‘Je bent geweldig, Alice. Absoluut geweldig. Mag ik je Alice noemen? Mevrouw Hargreaves klinkt zo formeel wanneer je naakt bent.’

Zij antwoordde niet, maar liep weg en verdween achter een grote boom. Burton zei: ‘Er moet binnenkort iets aan de sanitaire voorzieningen worden gedaan en dat betekent, dat er iemand beslissingen over de gezondheidspolitiek moet nemen en de macht moet hebben om verordeningen te maken en daaraan de hand te houden. Hoe moet men uit de huidige staat van anarchie wetgevende, rechterlijke en uitvoerende organen vormen?’

‘Om bij de dringender problemen te blijven,’ zei Frigate, ‘wat doen we met deze dode man?’

Hij was nog maar weinig minder bleek dan toen Kazz zijn insnijdingen met het hoornstenen mes had gemaakt.

Burton zei: ‘Ik ben ervan overtuigd, dat de menselijke huid, wanneer die behoorlijk gelooid wordt of op de juiste wijze behandelde ingewanden, veel beter zullen zijn om touwen of bindmiddelen te maken dan gras. Ik ben van plan een paar repen af te snijden. Wil je me helpen?’

Alleen de wind, die door de bladeren en de grashalmen ruiste, verbrak de stilte. De zon scheen fel en deed het zweet uitbreken, dat in de wind snel opdroogde. Geen vogel riep en geen insect zoemde. Toen verbrak de schelle stem van het kleine meisje de stilte. Alices stem gaf haar antwoord en het kleine meisje holde naar haar toe achter de boom.

‘Ik zal het proberen,’ zei de Amerikaan, ‘maar ik weet niet of het gaat. Ik heb voor één dag meer dan genoeg doorgemaakt.’

‘Doe maar wat je wilt,’ zei Burton, ‘maar iedereen die mij helpt, heeft het eerste recht op het gebruik van de huid. Straks wil je er misschien wel wat van hebben om een bijlblad aan een steel vast te binden.’

Frigate slikte hoorbaar en zei toen: ‘Ik ga mee.’

Kazz zat nog steeds naast het lichaam gehurkt in het gras, terwijl hij de bloederige lever met één hand en het bebloede stenen mes met de andere vasthield. Toen hij Burton zag, grijnsde hij met besmeurde lippen en sneed een stuk lever af. Burton schudde zijn hoofd. De anderen, Galeazzi, Brontich, Maria Tucci, Filipo Rocco, Rosa Nalini, Caterina Capone, Fiorenza Fiorri, Babich en Giunta hadden zich van het gruwelijke tafereel teruggetrokken. Zij zaten aan de andere kant van een pijnboom met dikke stam en praatten zachtjes in het Italiaans. Burton hurkte bij het lichaam neer en gebruikte de punt van zijn mes, waarbij hij net boven de rechterknie begon en tot het jukbeen doorging. Frigate stond naast hem en keek met grote ogen toe. Hij werd zelfs nog bleker en begon nog sterker te beven. Maar hij hield stand totdat twee lange stroken van het lichaam waren afgetrokken.

‘Wil je het soms ook proberen?’ vroeg Burton. Hij rolde het lichaam op zijn zij zodat andere, nog langere stroken, konden worden afgertomen. Frigate nam het mes met de bebloede punt aan en ging knarsetandend aan het werk.

‘Niet zo diep,’ zei Burton en even later: ‘Nu kerf je niet diep genoeg. Hier, geef mij het mes eens. Kijk!’

‘Ik had een buurman, die de gewoonte had zijn konijnen achter zijn garage op te hangen en hun keel af te snijden nadat hij ze hun nek gebroken had,’ zei Frigate. ‘Ik heb één keer toegekeken. Dat was genoeg.’

‘Je kunt je niet veroorloven kieskeurig of week te zijn,’ zei Burton. ‘Je leeft onder de meest primitieve omstandigheden. Je moet wel primitief worden om het te overleven, of je wilt of niet.’

Brontich, de lange magere Sloween, die vroeger caféhouder was geweest, holde naar hen toe. Hij zei: ‘We hebben zojuist nog een van die grote paddenstoelstenen gevonden, ongeveer veertig meter hier vandaan. Hij stond achter een paar bomen in een klein dal verborgen.

Burton’s eerste plezier in het overdonderen van Frigate was voorbij. Hij begon medelijden met de man te krijgen. Hij zei: ‘Hoor eens, Peter, waarom ga je die steen niet eens onderzoeken? Als er daar één staat kunnen we ons de tocht naar de rivier terug besparen.’ Hij gaf Frigate zijn graal. ‘Zet deze in een gat op de bovenkant, maar onthoud precies in welk gatje hem geplaatst hebt. Laat de anderen dat ook doen. Overtuig je ervan, dat zij weten waar zij hun eigen gralen gezet hebben. Ik zou niet graag willen, dat daarover ruzie ontstond.’

Vreemd genoeg was Frigate onwillig om weg te gaan. Hij scheen aan te voelen dat hij door zijn zwakheid zijn gezicht verloren had. Hij bleef een ogenblik staan, verschoof zijn gewicht van het ene been naar het andere en zuchtte een paar maal. Toen Burton daarna voortging de onderkant van de huidstrook schoon te schrapen, liep hij weg. Hij droeg de twee gralen in één hand en zijn stenen bijlblad in de andere.

Nadat de Amerikaan verdwenen was, hield Burton op met werken. Hij was er nieuwsgierig naar geweest hoe hij repen kon afsnijden en misschien zou hij de romp van het lichaam openleggen om de ingewanden eruit te halen. Hij kon echter nu niets doen om de huid of ingewanden te preserveren. Misschien bevatte de bast van de eikachtige bomen looistoffen, die samen met andere materialen gebruikt konden worden om de menselijke huid in leer om te zetten. Tegen die tijd zouden deze repen huid evenwel verrot zijn. Toch had hij zijn tijd niet verknoeid. De doeltreffendheid van de stenen messen was bewezen en hij had zijn vage herinnering van de menselijke anatomie opgefrist. In hun jeugd, die zij in Pisa hadden doorgebracht, hadden Richard Burton en zijn broer Edward vriendschap gesloten met Italiaanse medische studenten aan de universiteit. Beide jonge Burtons hadden veel van de studenten geleerd en geen van hen had zijn belangstelling voor de anatomie verloren. Edward werd chirurg en Richard had in Londen een aantal colleges alsmede openbare en besloten lijkontledingen bijgewoond, maar hij was veel vergeten van wat hij had geleerd.

Plotseling zonk de zon onder de bergkam. Een lichte schaduw viel over hem en binnen een paar minuten was het hele dal in schemering gehuld. De hemel bleef echter lange tijd helder blauw en het briesje waaide met dezelfde sterkte aan. De vochtige lucht werd wat koeler. Burton en de Neanderthaler lieten het lichaam liggen en liepen in de richting van de stemmen van de anderen.

Deze stonden bij de graalsteen waarover Brontich had verteld. Burton vroeg zich af of er nog meer aan de voet van de berg op afstanden van ongeveer vijftienhonderd meter opgesteld waren. Aan deze ontbrak echter de graal in de middelste uitsparing. Misschien betekende dit dat hij nog niet operationeel was, maar hij dacht het niet. Men kon aannemen dat Wie ook deze graalstenen had neergezet, de gralen in de centrale uitsparing van de graalrotsen aan de rand van de rivier had geplaatst, omdat de herrezenen deze het eerst zouden gebruiken.

Tegen de tijd, dat zij de in het binnenland geplaatste stenen vonden, zouden zij weten hoe zij deze moesten gebruiken.

De gralen werden op de uitsparingen in de buitenste cirkel opgesteld. De eigenaars stonden of zaten eromheen te praten, maar waren met hun gedachten bij de gralen. Allen vroegen zich af wanneer — en misschien wel of — de volgende blauwe vlammen naar buiten zouden komen. Veel van hun gesprekken ging over de honger die zij leden. De rest was voornamelijk speculatie hoe zij hier gekomen waren, Wie hen hier had neergezet, waar Zij waren en wat Hun plannen met hen waren. Een paar spraken over hun leven op aarde.

Burton ging onder de brede en dicht met bladeren bedekte takken van de knoestige, zwarte ‘ijzerboom’ zitten. Net als alle anderen, met uitzondering van Kazz, voelde hij zich moe. Zijn lege maag en gespannen zenuwen weerhielden hem ervan in te sluimeren, ofschoon de rustige stemmen en het geritsel van bladeren daartoe wel uitnodigden. Het kleine dal, waarin de groep wachtte, bestond uit een vlakke ruimte op één punt waar vier heuvels samenkwamen en zij was met bomen omzoomd. Ofschoon het hier donkerder was dan op de heuveltoppen, leek het ook wat warmer te zijn. Toen na enige tijd de schemering en de kilte toenamen, organiseerde Burton een brandhoutsprokkelgroepje. Zij gebruikten de messen en handbijlen om vele volwassen bamboeplanten om te hakken en hopen gras bijeen te brengen. Met de witgloeiende draad van de aansteker stak Burton een vuurtje van bladeren en gras aan. Deze waren groen en het vuur veroorzaakte dus veel rook en brandde met moeite totdat het bamboe erop gelegd werd. Plotseling deed een explosie hen opspringen. Enkele vrouwen gilden. Zij waren vergeten de graalsteen in het oog te houden. Burton draaide zich net op tijd om en zag de blauwe vlammen ongeveer zeven meter hoog oplaaien. De hitte van de ontlading werd zelfs door Brontich, die op ongeveer acht meter afstand stond, gevoeld. Toen stierf het geluid weg en zij staarden naar de gralen. Burton was het eerste bovenop de steen. De meesten van hen waagden zich liever niet te snel na de vlammenuitbarsting op de rots. Hij tilde het deksel van zijn graal op, keek erin en juichte van blijdschap. De anderen klommen naar boven en openden hun eigen graal. Binnen één minuut zaten zij bij het vuur gulzig te eten waarbij zij opgetogen naar elkaar riepen, aanwezen wat zij gevonden hadden, lachten en schertsten. De zaken stonden er tenslotte niet zó slecht voor. Wie hier ook verantwoordelijk voor was, had de zorg voor hen op zich genomen.

Er was voedsel in overvloed, zelfs na een hele dag vasten, of zoals Frigate het uitdrukte: ‘Waarschijnlijk na een halve eeuwigheid vasten.’ Hij bedoelde hiermee, zoals hij aan Monat uitlegde, dat er geen peil op te trekken viel hoeveel tijd er tussen het jaar 2008 en vandaag verstreken was. Deze wereld was niet in één dag gebouwd en de voorbereiding van de mensheid op de verrijzenis moest meer dan zeven dagen geduurd hebben, vooropgesteld natuurlijk, dat dit alles met wetenschappelijke middelen en niet door bovennatuurlijke tot stand was gebracht.

Burton’s graal leverde het volgende op: Een decimeter diep bakje gevuld met rundervlees, een klein, rond, donker broodje, boter, aardappelen en jus, sla met mayonaise van een onbekende maar heerlijke smaak. Bovendien was er een grote beker waarin een voortreffelijke soort whisky zat en nog een klein kopje met vier ijsblokjes erin.

Er was nog meer, des te prettiger omdat het onverwacht kwam. Een kleine meerschuimen pijp, een zakje pijptabak, drie panatelasigaren en een plastic zakje met tien sigaretten.

‘Zonder filter!’ zei Frigate.

Er was ook een kleine bruine sigaret waaraan Burton en Frigate roken waarna zij gelijktijdig zeiden: ‘Marihuana!’

Alice hield een kleine metalen schaar en een zwarte kam omhoog en zei: ‘Blijkbaar krijgen we ons haar terug want anders zouden deze niet nodig zijn. Wat ben ik blij! Maar... maar... verwachten ze echt dat ik dit gebruik?’ Zij hield een felrode lippenstift in haar hand.

‘Of ik soms?’ zei Frigate die een soortgelijk tubetje bekeek.

‘Zij zijn bijzonder praktisch,’ zei Monat, die een pakje om en om draaide waarin blijkbaar toiletpapier zat. Vervolgens haalde hij een met groene zeep gevulde bol te voorschijn.

Het vlees, dat Burton gekregen had, was erg mals ofschoon hij het liever wat minder doorbakken had gezien. Frigate klaagde er integendeel weer over, dat het niet mals genoeg was.

‘Blijkbaar bevatten deze gralen geen menu’s die op de individuele gebruiker zijn afgestemd,’ zei Frigate, ‘wat er vermoedelijk de oorzaak van is, dat de mannen ook lippenstift en de vrouwen pijpen krijgen. Het is massaproductie.’’

‘Twee wonderen op één dag,’ zei Burton, ‘dat wil zeggen als het wonderen zijn. Ik geef de voorkeur aan een rationele verklaring en ben van plan die te vinden ook. Ik geloof niet dat iemand ons voorlopig kan vertellen hoe we werden opgewekt. Maar misschien hebben jullie, mensen uit de twintigste eeuw, een redelijke theorie voor de schijnbaar magische verschijning van deze artikelen in een bus waarin voordien niets zat?’

‘Als je de buitenkant en de binnenkant van de graal met elkaar vergelijkt,’ zei Monat, ‘zul je zien dat er een diepteverschil van ongeveer vijf centimeter is. De dubbele bodem moet een molair circuit verbergen, dat in staat is energie in materie om te zetten. De energie wordt waarschijnlijk tijdens de ontlading uit de rots aangevoerd. Behalve de energie-materie convertor moeten er in de graal ook molaire sjablonen...? Vormen...? zitten, die de materie tot verscheidene combinaties van grondstoffen en mengsels samenvoegen. Ik kan deze veronderstelling gerust maken omdat we op mijn geboorteplaneet een soortgelijke convertor hadden maar niet in zo’n miniatuur uitvoering als deze, dat kan ik u wel verzekeren.’

‘Precies als op aarde,’ zei Frigate. ‘Vóór het jaar 2002 werd er al ijzer uit zuivere energie gemaakt, maar het was een te omslachtig en kostbaar procedé met een bijna microscopische productie.’

‘Goed,’ zei Burton. ‘Dit alles heeft ons tot dusverre niets gekost...’

Hij zweeg een ogenblik en dacht aan de droom die hij bij het ontwaken had gehad.

‘Betaal,’ had God gezegd. ‘Je bent schuldig voor het vlees.’ Wat had dat te betekenen gehad? Op aarde, in Triest in 1890, was hij in de armen van zijn vrouw gestorven en had om iets gevraagd... om wat? Chloroform? Iets. Hij kon het zich niet herinneren. Daarna, volledige vergetelheid. Vervolgens was hij in die nachtmerrieachtige ruimte wakker geworden en had dingen gezien, die niet op aarde en, voor zover hij wist, evenmin op deze planeet bestonden. Maar die ervaring was geen droom geweest.

HOOFDSTUK 8

Zij waren klaar met eten en legden de kopjes en bakjes op de rekjes in de gralen terug. Omdat er geen water bij de hand was, zouden zij met het omwassen van het vaatwerk tot de volgende morgen moeten wachten. Frigate en Kazz hadden echter verscheidene emmers uit stukken van het reuzenbamboe gemaakt. De Amerikaan bood vrijwillig aan naar de rivier te gaan om de emmers met water te vullen als een van de anderen met hem mee zou gaan. Burton vroeg zich af waarom de man het voorstel had gedaan. Toen keek hij naar Alice en wist waarom. Frigate hoopte waarschijnlijk sympathiek vrouwelijk gezelschap te vinden. Blijkbaar nam hij zonder meer aan, dat Alice Hargreaves aan Burton de voorkeur gaf. Bovendien hadden de andere vrouwen: Tucci, Malini, Capone en Fiorri hun keus al bepaald en respectievelijk Galleazzi, Brontich, Rocco en Giunta gekozen. Babich was weggeslenterd, misschien om dezelfde reden die Frigate had om erop uit te gaan.

Monat en Kazz gingen met Frigate mee. De hemel was plotseling met reusachtige vonken en grote lichtgevende gaswolken bezaaid. Het geschitter van de dicht opeenstaande sterren, waarvan sommige zo groot waren, dat zij op afgebroken stukken van de aardse maan leken, en het schijnsel van de wolken boezemden hen ontzag in en was er de oorzaak van, dat zij zich meelijwekkend klein en slecht gemaakt voelden.

Burton lag op zijn rug op een hoop boombladeren en trok aan een sigaar. Het was een uitstekende sigaar en in het Londen van zijn dagen zou hij minstens een shilling gekost hebben. Hij voelde zich nu niet meer zo klein en onwaardig. De sterren bestonden uit onbezielde stof, en hij leefde. Geen ster zou ooit de heerlijke smaak van een dure sigaar kennen en evenmin de verrukking bovendien een warme, goed gemodelleerde vrouw als gezelschap te hebben. Aan de andere kant van het vuur lagen de Triëstanen geheel of gedeeltelijk in het gras en de schaduwen verborgen. De drank had hun remmen losgeslagen hoewel hun gevoel van vrijheid misschien gedeeltelijk voortkwam uit vreugde weer levend en jong te zijn. Zij giechelden, lachten en rolden heen en weer in het gras, terwijl zij luide kusgeluiden produceerden. Daarna trokken zij zich paar voor paar in het donker terug of maakten tenminste geen lawaai meer.

Het kleine meisje was bij Alice in slaap gevallen. Het licht van het vuur flikkerde over Alices mooie aristocratische gezicht en kale hoofd, op haar prachtige lichaam en lange benen. Burton wist plotseling, dat hij in alle opzichten verrezen was. Hij was beslist niet meer de oude man, die tijdens de laatste zestien jaar van zijn leven zo zwaar had moeten boeten voor de vele koortsen en ziekten, die hem in tropische landen ondermijnd hadden. Nu was hij weer jong, gezond en bezeten van de oude, steeds aandringende demon.

Hij had echter zijn woord gegeven haar te beschermen. Hij kon geen beweging maken en geen woord zeggen, dat zij als een poging tot verleiding kon uitleggen. Wel, zij was niet de enige vrouw op deze wereld. In feite waren alle vrouwen ter wereld, zoal niet tot zijn beschikking, tenminste beschikbaar om te worden gevraagd, vooropgesteld natuurlijk, dat iedereen die op aarde gestorven was, zich op deze planeet bevond. Hij zou slechts een van de vele miljarden (zesendertig miljard als Frigate’s schatting juist was) zijn. Maar er was natuurlijk geen bewijs dat dit het geval was.

Het mooiste van de zaak was wel, dat, althans op dit ogenblik, Alice net zo goed de enige vrouw ter wereld kon zijn. Hij kon niet opstaan en in de duisternis weglopen op zoek naar een andere vrouw, want dan zouden zij en het kind onbeschermd achterblijven. Zij zou zich stellig bij Monat en Kazz niet veilig voelen en hij kon haar dat niet kwalijk nemen. Zij waren zo afschrikwekkend lelijk. Evenmin kon hij haar aan Frigate toevertrouwen — als Frigate vannacht terug zou komen wat Burton betwijfelde — omdat de man een onbekende factor was. Burton schaterde het bij het overdenken van zijn situatie plotseling uit. Hij was tot de slotsom gekomen dat hij het vannacht maar beter kon uitzitten. Deze gedachte deed hem weer in lachen uitbarsten en hij hield niet op voordat Alice hem vroeg of hij wel helemaal in orde was. ‘Beter in orde dan jij ooit zult weten,’ zei hij, en draaide haar zijn rug toe. Hij stak zijn hand in zijn graal en haalde het laatste artikel te voorschijn. Dit was een klein plat staafje van een gomachtige substantie. Frigate had voor hij wegging de opmerking gemaakt, dat hun onbekende weldoeners Amerikanen moesten zijn omdat zij er anders niet aan gedacht zouden hebben kauwgum te verschaffen.

Nadat hij zijn sigaar op de grond had uitgedrukt, stak Burton het staafje in zijn mond. ‘Dit smaakt vreemd, maar tamelijk lekker. Heb je het jouwe al geprobeerd?’

‘Het is wel verleidelijk maar ik veronderstel dat ik er als een herkauwende koe zou uitzien.’

‘Vergeet datje een dame bent,’ zei Burton. ‘Denk je, dat wezens, die de macht bezitten om je te doen herrijzen, een vulgaire smaak zouden hebben?’

Alice glimlachte dunnetjes en zei: ‘Ik zou het echt niet weten,’ en stak het staafje in haar mond. Enkele ogenblikken kauwden zij onbewust terwijl zij elkaar over het vuur heen aankeken. Zij was niet in staat hem langer dan enkele seconden aaneen vol aan te kijken. Burton zei: ‘Frigate maakte op dat hij je kende of beter gezegd, dat hij van je had gehoord. Als je mijn ongepaste nieuwsgierigheid wilt vergeven: Wie ben je eigenlijk?’

‘Onder de doden bestaan geen geheimen,’ antwoordde zij luchtig, ‘en evenmin onder de ex-doden.’

Zij was geboren op 25 april 1852 als Alice Pleasance Liddell. (Burton was toen dertig.) Zij was de directe afstammelinge van koning Edward III en zijn zoon, John of Gaunt. Haar vader was deken van het Christ Church College van Oxford en medeauteur van een beroemd Grieksengelse lexicon geweest. (Liddell en Scott! dacht Burton.) Zij had een gelukkige jeugd gehad, een uitstekende opvoeding ontvangen en vele beroemde mensen uit haar tijd ontmoet, zoals: Gladstone, Matthew Arnold, en de Prince of Wales, die onder haar vaders toezicht was gesteld toen hij in Oxford was. Haar echtgenoot was Reginald Gervis Hargreaves geweest en zij had veel van hem gehouden. Hij was een ‘edelman’ geweest, die van jagen, vissen, cricket, boomcultuur en Franse literatuur hield. Zij hadden drie zoons gehad — allen kapitein, waarvan er twee in de Grote Oorlog van 1914-1918 gesneuveld waren. (Dit was vandaag de tweede keer dat hij de Grote Oorlog had horen noemen.) Zij ging door met praten alsof drank haar tong had losgemaakt of alsof zij een gespreksbarrière tussen zichzelf en Burton wilde plaatsen.

Zij vertelde over Dinah, het cyperse katje, waar zij als kind veel van had gehouden, de grote bomen in de bomentuin van haar man, hoe haar vader toen hij aan zijn lexicon werkte om twaalf uur ’s nachts altijd moest niezen, niemand wist waarom... en hoe haar op tachtigjarige leeftijd een eredoctoraat in de Letteren aan de Amerikaanse universiteit van Columbia was verleend wegens de vitale rol, die ze had gespeeld in het ontstaan van mr Dodgson’s beroemde boek. (Zij verzuimde de titel te vermelden en ofschoon Burton een leeswolf was, kon hij zich geen werken van de hand van mr Dodgson herinneren.)

‘Dat was echt een schitterende middag,’ zei zij, ‘ondanks het officiële weerbericht. Op 4 juli 1862 was ik tien jaar ... mijn zusjes en ik droegen zwarte schoenen met opengewerkte sokjes, witte katoenen japonnetjes en hoeden met brede randen.’

Haar ogen stonden wijdopen en af en toe beefde ze alsof zij met zichzelf iets uitvocht en dan begon zij zelfs vlugger te praten.

‘Mr Dodgson en mr Duckworth droegen de picknickmanden... we vertrokken met onze boot vanaf Folly Bridge de Isis op, voor de verandering stroomopwaarts. Mr Duckworth roeide en de druppels vielen als glazen tranen van zijn peddel op de vlakke spiegel van de Isis en...’

Burton hoorde de laatste woorden alsof er tegen hem gebruld werd. Verbaasd staarde hij naar Alice wier lippen bewogen alsof zij op normale spreektoon aan het converseren was. Haar ogen waren nu op hem gericht, maar zij schenen door hem heen de ruimte en tijd die erachter lag te doorboren. Zij had haar handen half opgeheven alsof zij over iets verbaasd was en ze niet kon bewegen.

Ieder geluid klonk versterkt. Hij kon de ademhaling van het kleine meisje, haar hartslag en die van Alice, het geluid van de werking van Alices ingewanden, en het briesje dat door de boomtakken suisde, horen. Uit de verte klonk een kreet.

Hij stond op en luisterde. Wat gebeurde er? Hoe kwam de versterking van zijn zintuigen? Waarom kon hij wel hun harten, maar niet zijn eigen hart horen? Hij was zich ook van de vorm en tekening van het gras onder zijn voeten bewust. Bijna kon hij de afzonderlijke luchtmoleculen voelen als zij zijn lichaam binnenstroomden.

Alice was ook opgestaan. Zij zei: ‘Wat gebeurt er?’ En haar stem viel als een hevige windstoot op hem. Hij antwoordde niet, maar stond haar aan te staren.

Het scheen hem nu toe, dat hij haar lichaam voor de eerste maal werkelijk zag. En hij kon ook háár zien, de volledige Alice.

Alice kwam met open armen, half gesloten ogen en vochtige mond naar hem toe. Zij wankelde en fluisterde zacht: ‘Richard! Richard!’

Toen stond zij met wijd opengesperde ogen stil. Hij stapte met uitgestrekte armen naar haar toe, maar zij riep: ‘Nee!’ draaide zich om en holde de duisternis tussen de bomen in.

Hij bleef een ogenblik stilstaan. Het leek hem onmogelijk dat zij, van wie hij hield zoals hij nog nooit van iemand gehouden had, hem geen liefde terug kon schenken. Het moest plagerij zijn. Dat was het. Hij rende haar achterna en riep steeds opnieuw haar naam. Het moest uren later zijn en de regen viel op hen neer.

Of het verdovende middel was uitgewerkt óf het was door het koude water verjaagd, want beiden schenen tegelijkertijd uit hun extase en droomtoestand naar boven te komen. Terwijl de bliksem hun gezichten verlichtte keek zij hem aan, gilde en gaf hem een hevige duw. Hij viel op het gras maar stak een hand uit en greep haar bij de enkel toen zij op handen en voeten wegkroop.

‘Wat is er met jou aan de hand?’ riep hij.

Alice staakte haar tegenspartelen. Zij ging met het gezicht tegen de knieën zitten en haar lichaam schokte van het snikken. Burton stond op, legde zijn hand onder haar kin en dwong haar op te kijken. Dichtbij sloeg opnieuw de bliksem in en liet hem haar gekwelde gezicht zien.

‘Je hebt beloofd me te beschermen!’ riep ze uit.

‘Je handelde er niet naar alsof je beschermd wilde worden,’ zei hij. ‘Ik heb niet beloofd je tegen een natuurlijke menselijke aandrift te beschermen.’

‘Aandrift!’ zei ze. ‘Aandrift! Mijn God, zoiets heb ik nog nooit in mijn leven gedaan! Ik ben altijd fatsoenlijk geweest! Ik was maagd toen ik trouwde en ben mijn man heel mijn leven trouw gebleven! En nu... een volslagen onbekende! Zomaar ineens! Ik weet niet wat er over mij kwam!’

‘Dan ben ik een mislukking geweest,’ zei Burton lachend, maar hij begon spijt en droefheid te voelen. Als het alleen maar haar eigen wil, haar eigen wens, was geweest dan zou hij nu niet de minste gewetenswroeging voelen. Het gum had echter het één of andere krachtig stimulerend middel bevat en daardoor hadden zij zich als minnaars met grenzeloze hartstocht gedragen. Zij was stellig even enthousiast als een ervaren vrouw in een Turkse harem erin opgegaan. ‘Je hoeft in geen enkel opzicht berouw of zelfverwijt te hebben,’ zei hij zacht. ‘Je was bezeten. Geef de drug maar de schuld.’

‘Ik heb het gedaan!’ zei ze. ‘Ik ... ik! Ik wilde het! Oh, ik ben een ordinaire, walgelijke hoer!’

‘Ik herinner me niet, dat ik je geld heb aangeboden.’

Het was niet zijn bedoeling harteloos te zijn. Hij wilde haar zo boos maken, dat zij haar zelfvernedering zou vergeten en dat lukte hem. Zij sprong op en viel met haar nagels op zijn gezicht en borst aan. Zij schold hem uit en gebruikte woorden die een hooggeboren edelvrouw uit de Victoriaanse tijd nooit had moeten kennen.

Om verdere schade te voorkomen pakte Burton haar bij de polsen en hield haar zo vast terwijl zij voortging vuile taal tegen hem uit te slaan. Tenslotte, toen zij stil was geworden en weer was begonnen te huilen, bracht hij haar naar het kampterrein terug. Het vuur was natte as geworden. Hij schraapte de bovenlaag eraf en liet een handvol gras, dat door de boom tegen de regen was beschermd, op de sintels vallen. Bij het licht ervan zag hij, dat het kleine meisje, opgerold tussen Kazz en Monat onder een hoop gras aan de voet van de ijzerboom, sliep. Hij ging terug naar Alice, die onder een andere boom zat.

‘Blijf uit mijn buurt,’ zei zij. ‘Ik wil je nooit meer zien! Je hebt me onteerd, en bevuild en dat nog wel nadat je je woord gegeven had mij te beschermen!’

‘Als je wilt mag je kou lijden,’ zei hij. ‘Ik wilde alleen maar voorstellen, dat wij bij elkaar kruipen om warm te blijven, doch als je liever ongemak verdraagt, dan moet dat maar. Ik zeg je nog eens dat, wat wij deden, door een drug werd opgewekt. Nee, niet opgewekt want drugs wekken geen wensen of handelingen op, zij bevrijden ze alleen maar. Onze normale remmingen werden opgelost en geen van ons beiden kan zichzelf of de ander de schuld geven. Toch zou ik een leugenaar zijn, als ik zei, dat ik er niet van genoten had en jij zou een leugenaarster zijn als je beweerde dat jij dat niet deed. Waarom zou je je dus met de klauwen van je geweten verwonden?’

‘Ik ben geen beest zoals jij, ik ben een goede, Christelijke, Godvrezende, deugdzame vrouw!’

‘Ongetwijfeld,’ zei Burton droog. ‘Toch moet ik op één ding de nadruk leggen. Ik betwijfel of je gedaan zou hebben wat je deed, als je het in je hart niet wilde. De drug onderdrukte je remmingen, maar droeg stellig niet het denkbeeld aan wat je moest doen. Dat denkbeeld was er al. Elke handeling, die het gevolg was van het druggebruik, kwam uit jezelf voort, uit wat je wilde doen.’

‘Dat weet ik,’ gilde zij. ‘Denk je, dat ik de een of andere stomme, simpele dienstmeid ben? Ik heb hersenen! Ik weet wat ik gedaan heb en waarom! Het is alleen maar dat ik nooit heb kunnen dromen, dat ik zo’n... zo’n persoon zou kunnen zijn. Maar ik was het wel! Ik was het!’

Burton probeerde haar te troosten en haar te doen inzien, dat iedereen bepaalde ongewenste trekken in zijn aard herbergde. Hij wees haar erop, dat het dogma van de erfzonde dit zeker omvatte; zij was een mens en droeg daarom duistere begeerten in zich, enzovoorts.

Hoe meer hij probeerde dat zij zich beter zou gaan voelen, des te slechter voelde hij zichzelf. Tenslotte gaf hij het huiverend van de kou en vermoeid van het nutteloze argumenteren, op. Hij kroop tussen Monat en Kazz in en nam het kleine meisje in zijn armen. De warmte van de drie lichamen, het grasbed en het gevoel van hun naakte lichamen, kalmeerde hem. Hij viel in slaap, terwijl het geluid van Alices gesnik door het grasdek zacht tot hem doordrong.

HOOFDSTUK 9

Toen hij wakker werd, heerste er het grauwe licht van de schijnbare dageraad een uur voor zonsopgang, die de Arabieren de wolvenstaart noemen. Monat, Kazz en het kind sliepen nog. Hij krabde een tijdje aan de jeukende plekken, die door de ruwe rand van het gras veroorzaakt waren en kroop er toen uit. Het vuur was uit; er hingen waterdruppels aan de boombladeren en aan de punten van de grashalmen. Hij huiverde van de kou, maar voelde zich niet moe en ondervond ook geen kater van de drugs, zoals hij had verwacht. Hij vond een hoop tamelijk droog bamboe tussen het gras onder een boom. Hiermee bouwde hij het vuur weer op en even later voelde hij zich behaaglijk. Toen zag hij de bamboe-emmers en dronk water uit één ervan. Alice zat rechtop in een grasheuveltje en keek hem somber aan. Haar huid was rimpelig door kippenvel.

‘Kom je hier wat warmen,’ zei hij.

Zij kroop uit het gras, stond op, liep naar de bamboe-emmer, bukte zich, schepte water op en plensde het over haar gezicht. Daarna ging zij gehurkt bij het vuur zitten en verwarmde haar handen boven een kleine vlam. Als iedereen naakt is, hoe snel verliezen dan de sterkst ingetogenen hun ingetogenheid, dacht hij.

Een ogenblik later hoorde Burton naar het oosten toe het gras ritselen. Het kale hoofd van Peter Frigate verscheen. Hij kwam uit het gras te voorschijn en werd gevolgd door het kale hoofd van een vrouw. Terwijl zij uit het gras naar voren kwam, liet zij een nat maar mooi lichaam zien. Haar ogen waren groot en donkergroen, maar haar lippen waren iets te dik om mooi te zijn. Haar andere trekken waren gracieus.

Frigate lachte breed. Hij draaide zich om en trok haar bij de hand naar de warmte van het vuur.

‘Je ziet eruit als de kat, die de kanarie heeft opgegeten,’ zei Burton.

‘Wat is er met je hand gebeurd?’ Peter Frigate keek naar de knokkels van zijn rechterhand. Deze waren gezwollen en er zaten schrammen op de rug van zijn hand.

‘Ik raakte in gevecht,’ zei hij. Hij wees met de vinger naar de vrouw, die bij Alice neerhurkte en zich warmde.

‘Het was gisteravond bij de rivier een gekkenhuis. In dat kauwgum moet één of andere drug hebben gezeten. Het was ongelooflijk wat de mensen allemaal uitspookten ofschoon jij het misschien niet zo vreemd zou vinden. Tenslotte ben jij Richard Francis Burton. Hoe dan ook, alle vrouwen, zelfs de lelijke, werden op de één of andere manier beziggehouden. Ik werd bang van wat er allemaal voorviel en toen werd ik kwaad. Ik raakte twee mannen met mijn graal en sloeg hen buiten westen. Zij vielen een tienjarig meisje aan. Misschien heb ik hen gedood, dat hoop ik tenminste. Ik probeerde het meisje over te halen met me mee te gaan, maar ze nam in het donker de benen.

Ik besloot naar hier terug te gaan. Ik begon een tamelijk hevige reactie te voelen van wat ik die twee mannen had aangedaan, ook al verdienden ze het. De drug was verantwoordelijk, hij moet levenslange woede en frustratie ontketend hebben. Ik ging dus terug en toen liep ik weer twee mannen tegen het lijf, maar die waren bezig een vrouw aan te vallen, die daar. Ik geloof, dat ze niet zozeer tegen het denkbeeld van gemeenschap gekant was als wel tegen het idee van twee man tegelijk, als je begrijpt wat ik bedoel. Hoe dan ook, ze gilde of probeerde dat te doen en vocht terug en ze waren juist begonnen haar te slaan. Ik bewerkte ze dus met mijn vuisten en trapte hen waar ik kon en daarna heb ik hen met mijn graal afgetuigd. Toen heb ik de vrouw meegenomen — tussen haakjes, ze heet Loghu — en dat is alles wat ik van haar afweet omdat ik van haar taal geen woord versta, maar ze ging met me mee.’ Hij grinnikte weer: ‘Maar we kwamen nooit aan.’

Hij hield op met grinniken en huiverde.

‘Opeens werden we door de regen en de bliksem wakker en de donder kwam als de toorn van God omlaag. Je zult er misschien om lachen maar ik dacht, dat het misschien de Dag des Oordeels was en dat God ons een paar dagen de vrije hand had gelaten zodat Hij ons zelf kon oordelen. En nu zouden we in de afgrond geworpen worden.’ Hij lachte gedwongen en zei: ‘Ik ben sinds mijn veertiende jaar een ongelovige geweest en op mijn negentigste jaar gestorven, ofschoon ik er toen aan gedacht heb een priester te laten halen. Maar het kleine kind dat bang is voor God de Vader en het hellevuur en de verdoemenis, is er nog steeds, zelfs in deze oude man of in de jongeman die uit de doden is opgestaan.’

‘Wat er toch gebeurd?’ vroeg Burton. ‘Hield de wereld met donder en bliksem op te bestaan? Ik zie, dat je er nog steeds bent en dat je van de genietingen der zonde in de persoon van deze vrouw niet hebt afgezien.’

‘We vonden een graalsteen bij de bergen ongeveer een kilometer ten westen van hier. We verdwaalden en doolden rond. We waren koud en nat en schrokken iedere keer hevig als de bliksem dichtbij insloeg. Toen vonden we de graalsteen. Het was er propvol mensen, maar ze waren buitengewoon vriendelijk en er waren zoveel lichamen, dat het er erg warm was ook al sijpelde er wat regen door het gras naar beneden. Tenslotte vielen we lang nadat de regen was opgehouden, in slaap.

Toen ik wakker werd, heb ik in het gras gezocht tot ik Loghu vond. Op de een of andere manier was ik haar ’s nachts kwijtgeraakt. Ze scheen blij me weer te zien en ik vind haar aardig. Er is een bepaalde verwantschap tussen ons. Misschien ontdek ik hoe dat komt als ze leert Engels te spreken. Ik probeerde Engels, Frans, Duits en een beetje Russisch, Litaus, Keltisch, Arabisch, Hebreeuws, Onondaga Irokees, Ojibway, Italiaans, Latijns, Spaans, modern en Homerisch Grieks en nog een dozijn andere. Resultaat, een verbijsterd gezicht.’

‘Jij moet wel een talenkenner zijn,’ zei Bufton. ‘Ik ken geen ervan vloeiend,’ zei Frigate. ‘Ik kan de meeste ervan lezen, maar verder alleen een paar alledaagse zinnetjes spreken. In tegenstelling tot jou beheers ik geen negenendertig talen, pornografie inbegrepen.’

De kerel scheen veel van hem af te weten, dacht Burton. Later zou hij wel eens uitzoeken hoeveel precies.

‘Ik zal openhartig tegen je zijn, Peter,’ zei Burton. ‘Ik sta verbaasd over je verhaal van je agressiviteit. Ik had je niet in staat geacht zoveel mannen aan te vallen en af te ranselen. Die teergevoeligheid van je...’

‘Het kwam natuurlijk door het kauwgum. Daardoor werd de deur van de kooi opengezet.’

Frigate ging naast Loghu op de hurken zitten en wreef zijn schouder tegen de hare. Zij keek hem vanuit enigszins scheefstaande ogen aan. Als haar haar weer begon te groeien zou zij weer een mooie vrouw zijn.

Frigate vertelde verder: ‘Ik ben zo bangelijk en lichtgevoelig, omdat ik angst heb voor de boosaardigheid en het verlangen naar geweld, die niet zo erg diep in me verborgen liggen. Ik haat geweld omdat ik gewelddadig ben. Ik ben bang voor wat gaat gebeuren als ik niet bang meer ben. Verdraaid-nog-an-toe, ik heb dat veertig jaar lang geweten. Maar veel heeft me die wetenschap niet geholpen!’

Hij keek Alice aan en zei: ‘Goedemorgen.’

Alice antwoordde tamelijk opgewekt en zij glimlachte tegen Loghu toen zij werd voorgesteld. Ze wilde ook Burton wel aankijken en zijn rechtstreekse vragen beantwoorden, maar ze wilde geen gesprek meer met hem voeren of hem iets anders dan een strak gezicht laten zien.

Monat, Kazz en het kleine meisje kwamen al gapend naar het kampvuur. Burton maakte een verkenningstochtje om het kamp heen en merkte dat de Triëstanen weg waren. Sommigen hadden hun graal laten liggen. In gedachten vervloekte hij hun zorgeloosheid en dacht erover de gralen in het gras te laten liggen om hun een lesje te leren, maar tenslotte zette hij hun cilinders in de uitsparingen op de graalrots.

Als de eigenaars niet terugkwamen, zouden zij honger moeten lijden tenzij iemand zijn voedsel met hen deelde. Ondertussen zou het eten in hun gralen onaangeroerd moeten blijven. Hij zou ze niet kunnen openmaken. Gisteren hadden ze ontdekt dat alleen de eigenaar van een graal deze zelf kon openmaken. Enig geëxperimenteer met een lange stok had ook aangetoond, dat de eigenaar de graal met zijn vingers of met een ander lichaamsdeel moest aanraken, voordat het deksel openging. Frigate had een theorie, dat een mechanisme in de graal op de bijzondere sterkte van het elektromagnetisch veld van de eigenaar, was afgesteld. Misschien ook bevatte de graal een bijzonder gevoelige aftaster van de hersengolven van elke individuele eigenaar.

De hemel was nu weer helder geworden. De zon hing nog achter het zevenduizend meter hoge oostelijke gebergte. Na ongeveer een half uur spoot de graalrots met donderend geluid een blauwe vlam uit. Het gedonder van de graalstenen langs de rivier echode tegen de bergen.

De gralen leverden eieren met spek, ham, geroosterd brood, boter, jam, melk, een kwart van een kanteloep, sigaretten en een kop met donkerbruine kristallen waarvan Frigate zei dat het instantkoffie was. Hij dronk de melk uit een kop, waste deze in het water van een bamboe-emmer af en zette hem gevuld bij het vuur.

Toen het water kookte, deed hij een theelepeltje van de kristallen in het water en roerde het. De koffie was heerlijk en er waren genoeg kristallen om zes kopjes te zetten. Toen deed Alice de kristalkorrels in het water voordat dit boven het vuur verwarmd was en bemerkte dat het niet nodig was het vuur te gebruiken. Het water kookte binnen drie seconden nadat de korrels in het koude water waren gedaan.

Na het eten wasten zij het vaatwerk af en zetten het in de gralen terug. Burton bevestigde zijn graal aan zijn pols. Hij was van plan op verkenning uit te gaan en wilde in geen geval zijn graal op de rots achterlaten. Ofschoon niemand anders er iets aan had, zouden kwaadwillende mensen hem mee kunnen nemen louter voor het genoegen hem te zien verhongeren. Burton begon zijn taallessen met het kleine meisje en Kazz, en Frigate liet Loghu erbij zitten. Frigate stelde voor een universele taal aan te nemen omdat de mensheid zoveel talen en dialecten — misschien vijftig- tot zestigduizend — in de verschillende miljoenen jaren van haar bestaan had gebruikt en nu weer langs de rivier gebruikte, dat wil zeggen als de gehele mensheid herrezen was. Tenslotte was alles wat hij wist de paar vierkante kilometers die hij had gezien. Maar het zou een goed idee zijn te beginnen met het verbreiden van het Esperanto, de kunstmatige taal, die in 1887 door de Poolse oogarts, dr Zamenhof, was uitgedacht. De grammatica ervan was erg eenvoudig en volkomen regelmatig en de klankcombinaties waren betrekkelijk gemakkelijk, hoewel niet voor iedereen zo gemakkelijk uitspreekbaar als beweerd werd. De basis van de woordenschat was het Latijn hoewel veel woorden uit het Engels, Duits en andere Westeuropese talen ontleend waren.

‘Ik had er voor mijn dood van gehoord,’ zei Burton, ‘maar ik heb er nooit voorbeelden van gezien. Het kan misschien nuttig worden maar inmiddels zal ik deze twee Engels leren.’

‘Maar de meeste mensen hier spreken Italiaans of Sloweens!’ zei Frigate.

‘Dat kan best zo zijn hoewel we nog geen overzicht hebben, maar ik ben niet van plan hier te blijven, daar kun je op rekenen.’

‘Dat had ik kunnen voorspellen,’ mompelde Frigate. ‘Je werd altijd rusteloos, je moest altijd weer ergens anders heen.’

Burton keek Frigate woedend aan en begon toen met de lessen. Gedurende ongeveer vijftien minuten drilde hij hen in het herkennen en uitspreken van negentien zelfstandige naamwoorden en een paar werkwoorden: vuur, bamboe, graal, man, vrouw, meisje, hand, voet, oog, tanden, eten, lopen, rennen, praten, gevaar, ik, jij, zij, ons. Zijn bedoeling was evenveel van hen te leren als zij van hem. Na enige tijd zou hij in staat zijn hun talen te spreken, welke dat ook waren.

De zon verscheen boven de kam van de oostelijke bergketen. De lucht werd warmer en zij lieten het vuur uitdoven. De tweede dag van de verrijzenis was al enkele uren oud en zij wisten nog bijna niets over deze wereld, wat hun lot zou zijn of Wie hun lot bepaalde.

Lev Ruach stak zijn gezicht met de grote neus door het gras en zei: ‘Mag ik bij jullie komen?’

Burton knikte en Frigate zei: ‘Natuurlijk, waarom niet?’

Ruach stapte uit het gras naar voren. Een kleine vrouw met een lichte huid, grote bruine ogen en een mooi delicaat gezicht kwam achter hem aan. Ruach stelde haar als Tanya Kauwitz voor. Hij had haar de vorige avond ontmoet en zij waren bij elkaar gebleven omdat zij een aantal dingen gemeen hadden. Zij was van Russisch-Joodse afkomst, was in 1958 in de Bronx, New York City geboren en was lerares Engels geworden. Zij had een zakenman getrouwd, die een miljoen bij elkaar had gebracht en toen hij vijfenveertig was, was doodgegaan, waarna zij met een prachtkerel trouwde, op wie ze al vijftien jaar verliefd was geweest. Zes maanden daarna was zij aan kanker gestorven. Tanya en niet Lev verschafte deze inlichtingen en wel in één zin.

‘Het was gisteravond op de vlakte een beestenbende,’ zei Lev. ‘Tanya en ik moesten de bossen invluchten om ons leven te redden. Daarom besloot ik jullie op te zoeken om je te vragen of we bij jullie kunnen blijven. Ik bied mijn verontschuldiging voor mijn overijlde opmerkingen van gisteren aan, mr Burton. Ik geloof dat mijn opmerkingen juist waren, maar de zienswijzen waarover ik sprak, moeten in samenhang met uw andere levensopvattingen beschouwd worden.’

‘Daarover zullen we het een andere keer nog wel eens hebben,’ zei Burton. ‘Toen ik dat boek schreef had ik te lijden onder de gemene en opzettelijke leugens van geldschieters in Damascus en zij...’

‘Natuurlijk, mr Burton,’ zei Ruach, ‘zoals u zegt, later. Ik wilde alleen maar duidelijk maken, dat ik u als een zeer bekwame en krachtige persoonlijkheid beschouw en dat ik mij graag bij uw groep zou voegen. We zitten in een toestand van anarchie — als anarchie al een toestand genoemd kan worden — en veel van ons hebben bescherming nodig.’

Burton werd niet graag onderbroken. Hij fronste het voorhoofd en zei: ‘Laat het me alsjeblieft uitleggen. Ik ...’

Frigate stond op en zei: ‘Daar komen de anderen. Ik vraag me af waar ze geweest zijn.’

Er kwamen echter maar vier van de oorspronkelijke negen terug. Maria Tucci legde uit, dat zij na het kauwen van het gum, afgedwaald en uiteindelijk bij een van de grote vreugdevuren op de vlakte waren beland. Daarna was er heel veel gebeurd. Er waren gevechten geweest en mannen hadden vrouwen proberen aan te randen. Mannen hadden met elkaar en met vrouwen gevochten, vrouwen met vrouwen en er waren zelfs kinderen aangevallen. In die chaos was de groep uit elkaar geraakt en zij had de drie anderen pas een uur geleden weer gezien toen zij in de heuvels naar een graalrots zocht.

Lev voegde hier een paar details aan toe. De nasleep van het narcotische kauwgum was tragisch, vermakelijk of bevredigend geweest, klaarblijkelijk al naar gelang de individuele reacties. Het gum had op velen een erotiserende werking maar ook vele andere effecten. Neem bijvoorbeeld de man en vrouw die in 1899 in Opcina, een voorstad van Triëst, gestorven waren. Zij waren anderhalve meter van elkaar weer tot leven gewekt. Zij hadden uit vreugde, dat zij weer bij elkaar waren wat met zovele paren niet het geval was, gehuild. Zij dankten God voor hun geluk ofschoon zij ook enkele luide opmerkingen hadden gemaakt, dat deze wereld niet zo was als hun was beloofd, maar zij hadden vijftig jaar echtelijk geluk gekend en hoopten nu eeuwig bij elkaar te blijven.

Slechts een paar minuten nadat beiden het gum hadden gekauwd, had de man zijn vrouw gewurgd, haar lichaam in de rivier gegooid, een andere vrouw opgepakt en was met haar in het duister van het bos weggelopen. Een andere man was op een graalsteen gesprongen en had een toespraak gehouden, die de gehele nacht had geduurd en zelfs tijdens de regen doorging. Aan de weinigen, die het konden horen en de zelfs nog minder mensen, die hadden geluisterd, had hij de principes van een volmaakte maatschappij en hoe deze in de praktijk kon worden verwezenlijkt, uiteengezet. Tegen de ochtend was hij zo schor dat hij nog maar een paar woorden kon krassen. Op aarde had hij zelden de moeite genomen om te gaan stemmen.

Een man en een vrouw waren zo verontwaardigd over de openbare vertoning van zinnelijkheid, dat zij getracht hadden de paren met geweld te scheiden. Het resultaat bestond uit: blauwe plekken, bloedneuzen, gebarsten lippen en twee hersenschuddingen, alles aan hun kant. Sommige mannen en vrouwen hadden de nacht op hun knieën in gebed en met het belijden van hun zonden, doorgebracht.

Sommige kinderen waren vreselijk geslagen, verkracht, vermoord of alle drie. Maar niet iedereen was aan de waanzin ten prooi gevallen. Een aantal volwassenen had de kinderen beschermd of getracht dit te doen. Ruach beschreef de wanhoop en afkeer van een Kroatische Moslim en een Oostenrijkse Jood omdat er varkensvlees in hun graal zat. Een Hindoe schreeuwde obsceniteiten omdat zijn graal hem vlees bood.

Een vierde man riep, dat zij in handen van duivels gevallen waren en had zijn sigaretten in de rivier gesmeten.

Verschillende mensen hadden tegen hem gezegd: ‘Waarom heb je ons de sigaretten niet gegeven als jij ze niet wilde hebben?’

‘Tabak is een uitvinding van de duivel; het was onkruid, dat door Satan in de tuin van Eden geplant werd!’

Een man zei: ‘Je had tenminste de sigaretten met ons kunnen delen. Dat had je niets gekost.’

‘Ik zou graag alle goddeloze dingen in de rivier gooien!’ had hij geroepen. ‘Je bent een onverdraaglijke kwezel en nog gek op de koop toe,’ had iemand anders geantwoord en hem op het gezicht geslagen. Voordat de tabakhater van de grond kon opstaan, werd hij door vier anderen geschopt en geslagen.

Later was de tabakhater verdwaasd overeind gekomen en had met tranen van woede uitgeroepen: ‘Wat heb ik gedaan, dat ik dit verdiend heb, oh God, mijn Heer! Ik ben altijd een fatsoenlijk man geweest. Ik heb duizenden ponden aan liefdadigheid geschonken. Drie maal per week heb ik U in Uw tempel aanbeden. Mijn leven lang heb ik oorlog tegen zonde en corruptie gevoerd. Ik...’

‘Ik weet wie je bent!’ had een vrouw geroepen. Het was een lang meisje met blauwe ogen, een knap gezicht en een goed figuur. ‘Ik ken je wel! Sir Robert Smithson!’

Hij had gezwegen en haar met knipperende ogen aangestaard. ‘Ik ken jou niet!’

‘Natuurlijk niet, maar je zou het wel móeten! Ik ben één van de duizenden meisjes die zeseneenhalve dag per week zestien uur per dag moesten werken zodat jij in je grote huis op de heuvel kon wonen en fijne kleren kon dragen en je honden en katten beter kon laten vreten dan ik! Ik was één van jouw fabrieksmeisjes! Mijn vader heeft zich voor jou afgebeuld, mijn moeder heeft voor jou gezwoegd, mijn broers en zusters en iedereen, die niet te ziek was of die niet doodging omdat hij te weinig of te slecht eten kreeg, die op smerige bedden sliepen, tochtige ramen hadden en door ratten gebeten werden, die hebben allemaal voor jou gezwoegd. Mijn vader raakte in een van jouw machines zijn hand kwijt en jij schopte hem zonder een cent op straat. Mijn moeder stierf aan de pest en ik hoestte mijn longen uit, terwijl jij, fijne baron, jezelf met lekker eten volstopte, in gemakkelijke stoelen zat, in je grote, dure kerkbank in slaap viel en duizenden weggaf om de ongelukkigen in Azië te eten te geven en missionarissen naar Afrika te sturen om de arme heidenen te bekeren. Ik hoestte mijn longen stuk en ik moest hoer worden om genoeg geld te verdienen om mijn kleine broers en zusjes eten te geven. En ik kreeg syfilis, jij smerige, vrome ellendeling, omdat jij iedere druppel zweet en bloed, die van mij en van andere arme sloebers, eruit wilde persen! Ik krepeerde in de gevangenis omdat jij de politie zei dat ze hard tegen prostitutie moesten optreden. Jij... jij... jij...’

Smithson was eerst rood en toen bleek geworden. Daarna was hij kaarsrecht gaan staan, had dreigend naar de vrouw gekeken en gezegd: ‘Jullie hoeren moeten altijd een ander de schuld geven van je ongebreidelde lust en je goddeloze manier van leven. God weet dat ik altijd Zijn paden bewandeld heb.’ Hij had zich omgedraaid en was weggelopen, maar de vrouw rende achter hem aan en slingerde haar graal naar hem. Iemand schreeuwde en de man draaide zich om en dook weg. De graal scheerde rakelings langs de bovenkant van zijn hoofd.

Voor zij zich kon herstellen, rende Smithson langs de vrouw en verdween in de menigte. ‘Jammer genoeg,’ zei Ruach, ‘begrepen maar weinig mensen wat er aan de hand was omdat zij geen Engels spraken.’

Burton zei: ‘Als ik me goed herinner, bezat Sir Robert Smithson katoen- en staalfabrieken in Manchester. Hij stond bekend om zijn filantropie en zijn goede werken onder de heidenen. Hij stierf omstreeks 1870 op tachtigjarige leeftijd.’

‘Waarschijnlijk in de overtuiging dat hij in de hemel beloond zou worden,’ zei Lev Ruach. ‘Het is natuurlijk nooit bij hem opgekomen, dat hij een veelvoudig moordenaar was.’

‘Als hij de armen niet had uitgebuit zou iemand anders het gedaan hebben.’

‘Dat is het soort excuus, dat velen in de loop van de menselijke geschiedenis gebruikt hebben,’ zei Lev. ‘Bovendien waren er wel industriëlen in je land, die ervoor zorgden dat de lonen en werkomstandigheden in hun fabrieken werden verbeterd. Ik geloof, dat Robert Owen er één van was.’

HOOFDSTUK 10

‘Ik geloof niet dat het veel zin heeft te twisten over wat er in het verleden is gebeurd,’ zei Frigate. ‘Ik vind dat we iets aan onze huidige situatie moeten doen.’

Burton stond op. ‘Je hebt gelijk, Yank! We hebben een dak boven ons hoofd en gereedschappen en God weet wat nog meer nodig! Maar ik vind dat we in de eerste plaats de steden op de vlakte moeten bekijken om te zien wat de burgers daar doen.’

Op dat ogenblik kwam Alice door de bomen op de heuvel boven hen. Frigate zag haar het eerst. Hij barstte in lachen uit. ‘De nieuwste damesmode!’

Zij had met haar schaar stukken gras geknipt en deze tot een tweedelig kledingstuk gevlochten. Het ene was een soort poncho, die haar borsten bedekte en het andere een rok, die tot haar dijen reikte.

Het effect ervan was vreemd ofschoon het er een was, dat zij had kunnen verwachten. Toen zij nog naakt was, had haar kale hoofd toch de aandacht niet al te zeer van haar vrouwelijkheid en haar schoonheid afgeleid. Maar met de groene, omvangrijke en vormloze kledingstukken werd haar gezicht plotseling mannelijk en lelijk.

De andere vrouwen kwamen om haar heen staan en bekeken het weefsel van grasstengels en de riem van gras, die de rok op zijn plaats hield.

‘Het jeukt erg en is ongemakkelijk,’ zei Alice, ‘maar fatsoenlijk. Dat is alles wat ik ervan kan zeggen.’

‘Blijkbaar meende je niet wat je zei over je onverschilligheid ten opzichte van naaktheid in een land waarin iedereen naakt is,’ zei Burton.

Alice staarde hem ijzig aan en zei: ‘Ik verwacht dat iedereen dit zal gaan dragen, dat wil zeggen, iedere fatsoenlijke man of vrouw.’

‘Ik verwachtte wel dat mevrouw Roddel haar lelijke kop zou opsteken,’ antwoordde Burton.

‘Het was een schok voor me tussen zoveel naakte mensen te zijn,’ zei Frigate, ‘zelfs als je in aanmerking neemt dat achter in de tachtiger jaren naaktheid op het strand en thuis heel gewoon werd. Maar het duurde niet lang voordat iedereen eraan gewend was, iedereen behalve de hopeloze neurotici, vermoed ik.’

Burton draaide zich om en zei tot de andere vrouwen: ‘En jullie, dames? Gaan jullie ook deze lelijke, stekelige hooibergen dragen omdat één van jullie plotseling tot de conclusie is gekomen dat ze weer geslachtsorganen heeft? Kan iets wat zo openlijk was weer verborgen worden?’

Loghu, Tanya en Alice begrepen hem niet omdat hij in het Italiaans sprak. Voor de laatste twee herhaalde hij de vraag in het Engels.

Alice bloosde en zei: ‘Wat ik draag gaat alleen mij aan. Als iemand er behoefte aan heeft naakt te lopen terwijl ik fatsoenlijk gekleed ben, dan...’

Loghu had geen woord verstaan, maar zij begreep wat er aan de hand was. Zij lachte en keerde zich af. De andere vrouwen schenen te proberen te raden wat de ander van plan was te doen. De lelijkheid en ongemakkelijkheid van de kleding speelden geen rol.

‘Terwijl jullie proberen erachter te komen,’ zei Burton, ‘zou het wel prettig zijn als je een bamboe-emmer zou pakken en met ons naar de rivier gaan. We kunnen een bad nemen, de emmers met water vullen, de situatie op de vlakte in ogenschouw nemen en dan hier terugkomen. Misschien kunnen we voor het vallen van de avond huizen — of tijdelijke onderkomens — bouwen.’

Zij begonnen de heuvel af te dalen waarbij zij zich een weg door het gras moesten banen en hun graal, hoornstenen wapens, bamboesperen en emmers droegen. Zij waren nog niet ver toen zij een aantal mensen ontmoetten. Blijkbaar hadden veel vlaktebewoners besloten te verhuizen en niet alleen dat, maar sommigen hadden ook hoornsteen gevonden en er gereedschappen en wapens van gemaakt. Zij hadden de techniek van het steenbewerken van iemand geleerd, waarschijnlijk van andere primitieve mensen in het gebied. Burton had nog maar twee exemplaren van de niet-Homo Sapiens gezien en deze waren bij hem, maar waar de techniek was geleerd, was er goed gebruik van gemaakt. Zij liepen voorbij twee half voltooide bamboehutten. Deze waren rond en hadden maar één vertrek, maar er moest nog een kegelvormig dak op komen, dat met de reusachtige, driehoekige bladeren van ijzerbomen en het lange gras van de heuvels, afgedekt zou worden.

Een man bouwde met gebruik van een hoornstenen dissel en bijl een bamboebed op korte poten.

Behalve een aantal mensen, dat aan de rand van de vlakte zonder stenen gereedschappen bezig was met het oprichten van tamelijk primitieve hutjes of afdakken en een aantal, dat in de rivier aan het zwemmen was, lag de vlakte er verlaten bij. De lijken, die na de waanzin van de voorgaande avond waren achtergebleven, waren opgeruimd. Tot dusverre had niemand een grasrokje aangetrokken en velen staarden Alice aan of lachten haar zelfs uit en maakten ruwe opmerkingen. Alice werd rood, maar maakte geen aanstalten zich van haar kleding te ontdoen. De zon werd echter heet en zij krabde voortdurend onder het borststuk en onder haar rok. De intensiteit van de irritatie viel af te leiden uit het feit, dat zij, die toch volgens strikt Victoriaanse normen van de hoogste Engelse kringen was opgevoed, zich in het openbaar krabde.

Toen zij echter bij de rivier kwamen zagen zij ettelijke hoopjes materiaal, die graskleding bleken te zijn. Deze waren door de mannen en vrouwen, die nu in de rivier aan het lachen, spatten en zwemmen waren, aan de rand van het water achtergelaten.

Het was bepaald een groot contrast met de stranden die hij gekend had. Dit waren dezelfde mensen, die de badkoetsjes en badkostuums, die ze van enkel tot nek bedekten, normaal gevonden hadden. Zij hadden ook alle andere uitvindingen, die tot de zedelijkheid moesten bijdragen, als volkomen zedelijk en essentieel voor het voortbestaan van de juiste maatschappijvorm — de hunne — aanvaard. — Niettemin zwommen zij één dag nadat zij hier waren gekomen, naakt en hadden er plezier in.

De aanvaarding van hun ongeklede toestand kwam deels uit de schok van de verrijzenis voort. Bovendien konden zij er op die eerste dag niet veel aan doen. Ook had er vermenging van beschaafde met primitieve mensen of met beschaafde mensen uit de tropen, die door naaktheid niet bijzonder geshockeerd werden, plaatsgevonden. Hij riep naar een vrouw, die tot haar middel in het water stond. Zij had een tamelijk grof, maar aardig gezicht en sprankelend blauwe ogen.

‘Dat is de vrouw, die Sir Robert Smithson aanviel,’ zei Lev Ruach. ‘Ik geloof dat zij Wilfreda Allport heet.’

Burton bekeek haar nieuwsgierig en met duidelijke waardering voor haar prachtige borsten. Hij riep: ‘Hoe is het water?’

‘Erg lekker!’ zei zij lachend.

Hij maakte zijn graal los, legde de houder, waarin zijn hoornstenen mes en handbijl zaten, op de grond en waadde met zijn stuk groene zeep het water in. Het water voelde aan alsof het ongeveer tien graden beneden zijn lichaamstemperatuur lag. Hij zeepte zich in en begon ondertussen een gesprek met Wilfreda. Als zij nog steeds wrok tegen Smithson koesterde, dan toonde zij dit niet. Haar accent was zwaar Noordengels, misschien uit Cumberland.

Burton zei tegen haar: ‘Ik heb van je kleine woordenwisseling met wijlen de baron, de grote hypocriet, gehoord. Je moet je nu wel gelukkig voelen. Je bent gezond en jong en weer mooi en je hoeft niet voor je broodje te zwoegen. Bovendien kun je nu uit liefde doen wat je anders om het geld moest doen.’

Met een fabrieksmeisje hoefde je niet om de hete brij heen te draaien. Er was trouwens geen hete brij.

Wilfreda schonk hem een blik, die even ijzig was als hij ooit van Alice Hargreaves had gekregen. Zij zei: ‘Waar haal je de verdomde brutaliteit vandaan? Een Engelsman zeker, hè? Je accent kan ik niet thuisbrengen. Ik zou zeggen Londen met iets van over de grens.’

‘Je zit er dichtbij,’ zei hij lachend. ‘Ik heet Richard Burton. Tussen haakjes, heb je zin om je bij onze groep aan te sluiten? Terwille van een betere bescherming hebben we een groep gevormd en we gaan vanmiddag hutten bouwen. We hebben in de heuvels een graalsteen helemaal voor ons alleen.’

Wilfreda keek naar de Tau Cetiaan en de Neanderthaler. ‘Zij horen ook bij jouw kliek, nietwaar? Ik heb van hen gehoord. Ze zeggen dat het monster een man is, die in het jaar 2000 van de sterren kwam, dat zeggen ze tenminste.’

‘Hij zal je geen kwaad doen,’ zei Burton, ‘en de submens ook niet. Wat zeg je ervan?’

‘Ik ben maar een vrouw,’ zei zij. ‘Wat heb ik te bieden?’

‘Alles wat een vrouw te bieden heeft,’ zei Burton grinnikend.

Tot zijn verrassing barstte zij in lachen uit. Zij gaf hem een tik op de borst en zei: ‘Ben jij even een slimmerik? Wat is er met je aan de hand? Kun je geen meisje krijgen?’

‘Ik had er één maar ben haar kwijtgeraakt,’ zei Burton. Dat was niet helemaal waar. Hij was er niet zeker van wat Alice van plan was. Hij begreep maar niet waarom zij bij zijn groep bleef als zij zo van afschuw en walging was vervuld. Misschien kwam het omdat zij aan het kwaad dat zij kende de voorkeur gaf boven het kwaad dat zij niet kende. Op het ogenblik voelde hij zelf alleen maar afkeer om haar stupide gedrag, maar hij wilde niet dat zij wegging. De liefdesroes, die hij de vorige nacht had ondervonden, was dan wel misschien door de drug veroorzaakt, maar hij voelde nog steeds de nawerking ervan. Maar waarom vroeg hij deze vrouw dan zich bij hen aan te sluiten? Misschien deed hij het om Alice jaloers te maken. Misschien was het om een vrouw achter de hand te hebben als Alice hem vanavond afwees. Misschien ... hij wist eigenlijk niet waarom.

Alice stond op de oever met haar tenen bijna in het water. De oever lag op dit punt maar een paar centimeter boven het water. Het korte gras, dat op de vlakte groeide, liep tot in het water door en vormde een stevige mat op de rivierbodem. Zover hij kon lopen, kon Burton het gras onder zijn voeten voelen. Hij gooide de zeep op de oever, zwom ongeveer vijftien meter van de oever vandaan en dook onder. Hier werd de stroom plotseling sterker en het was er ook veel dieper. Hij zwom met open ogen omlaag totdat het licht verdween en zijn oren pijn deden. Hij bleef omlaag zwemmen en toen raakten zijn vingers de bodem. Ook daar groeide gras. Hij zwom terug naar de plaats waar het water tot aan zijn middel kwam en zag dat Alice haar kleren had uitgetrokken. Zij was dichter bij de oever maar zat op haar hurken zodat het water tot aan haar hals kwam. Zij zeepte haar hoofd en gezicht in.

Hij riep naar Frigate: ‘Waarom kom je er ook niet in?’

‘Ik pas op de gralen,’ zei Frigate.

‘Heel goed!’

Burton vloekte binnensmonds. Hij had hieraan moeten denken en iemand als bewaker moeten aanwijzen. Hij was in werkelijkheid niet zo’n goede leider. Hij had de neiging de dingen op hun beloop te laten zodat de zaak in het honderd liep. Geef het maar toe. Op aarde had hij aan het hoofd van veel expedities gestaan en geen daarvan had zich door prestatie of krachtig leiderschap onderscheiden.

Toch had hij het er in de Krimoorlog, toen hij aan het hoofd van Beatson’s Irregulars stond, die de wilde Turkse cavalerie, de Bashi-Bazouks drilde, er lang niet slecht afgebracht, feitelijk veel beter dan de meeste anderen. Hij hoefde zich dus geen verwijten te maken...

Lev Ruach klom uit het water en veegde met zijn handen over zijn broodmagere lichaam om de druppels te verwijderen. Ook Burton kwam eruit en ging naast hem zitten. Alice draaide haar rug naar hem toe en of dit opzettelijk was of niet kon hij natuurlijk niet weten.

‘Het is niet alleen het weer jong zijn, dat ik zo prettig vind,’ zei Lev in zijn Engels met zwaar accent. ‘Het komt omdat ik dit been weer terug heb.’

Hij klopte op zijn rechterknie.

‘Ik raakte het op mijn vijftigste bij een verkeersongeluk op een klaverblad in New Jersey kwijt.’

Hij lachte en zei: ‘Er zat een stuk ironie in de situatie, die sommigen misschien het noodlot noemen. Ik was twee jaar tevoren door Arabieren gevangen genomen toen ik in de woestijn, in de staat Israël, naar mineralen zocht...’

‘Bedoel je Palestina?’ vroeg Burton.

‘De Joden vestigden in 1948 een onafhankelijke staat,’ zei Lev. ‘Jij weet daar natuurlijk niets vanaf. Ik zal je er wel eens alles over vertellen. Hoe dan ook, ik werd door Arabische guerrilla’s gevangen genomen en gemarteld. Ik zal daar maar geen bijzonderheden over vertellen want de herinnering eraan maakt me misselijk. Ik ontsnapte diezelfde nacht maar niet dan nadat ik de hoofden van twee guerrilla’s met een rotssteen had ingeslagen en twee anderen met een geweer had neergeschoten. De overigen namen de vlucht en ik ontkwam. Ik had geluk. Een legerpatrouille pikte me op. Toen ik echter twee jaar later in Amerika was en over het klaverblad reed, werd ik gesneden door een grote truck met aanhangwagen — wat dat is leg ik je later ook wel uit — en de aanhangwagen begon te slingeren en kwam dwars op de truck te staan en ik botste ertegen aan. Ik was zwaar gewond en mijn rechterbeen werd onder de knie afgezet. Maar waar dit hele verhaal om draait is dat de chauffeur van de truck in Syrië geboren was. Je ziet dus wel dat de Arabieren me achterna zaten en me te pakken kregen, ook al ging ik niet dood. Dat karwei werd door onze vriend van Tau Ceti opgeknapt hoewel ik niet kan zeggen dat hij de mensheid iets aandeed behalve dan de ondergang ervan verhaasten.’

‘Wat bedoel je daar mee?’ vroeg Burton.

‘Er stierven miljoenen van honger en zelfs in de Verenigde Staten waren levensmiddelen streng gerantsoeneerd en de vervuiling van water, land en lucht joeg nog meer miljoenen mensen de dood in. De geleerden zeiden, dat de helft van de zuurstofvoorraad op aarde in tien jaar zou zijn afgesneden omdat het phytonplankton in de oceanen — dat de helft van de zuurstof op de wereld produceerde — uitstierf. De oceanen waren vervuild.’

‘De oceanen?’

‘Geloof je me niet? Wel, jij stierf in 1890 en hebt dus moeite het te geloven, maar er waren mensen, die in 1968 precies voorspelden wat in 2008 inderdaad gebeurde. Ik geloofde hen want ik was biochemist. Maar het merendeel van de bevolking, speciaal zij die gewicht in de schaal leggen, namelijk de massa en de politici, weigerde het te geloven totdat het te laat was. Naarmate de toestand verslechterde werden maatregelen genomen maar zij waren altijd ontoereikend en kwamen te laat en werden bovendien tegengehouden door pressiegroepen, die er geld bij zouden inschieten als doeltreffende maatregelen genomen werden. Maar het is een lang en droevig verhaal en als we hutten moeten bouwen kunnen we beter onmiddellijk na het middageten beginnen.’

Alice kwam uit de rivier en veegde met haar handen over het lichaam. De zon en de wind droogden haar snel. Zij raapte haar graskleren op, maar trok ze niet weer aan. Wilfreda stelde haar wat vragen erover. Alice antwoordde dat zij haar te veel jeuk veroorzaakten, maar dat zij ze zou bewaren om ze ’s nachts te dragen als het te koud werd. Alice was beleefd tegen Wilfreda maar duidelijk op een afstand. Zij had veel van het gesprek gehoord en wist dus dat Wilfreda een fabrieksmeisje was geweest, dat de brede baan was opgegaan en aan syfilis was gestorven, althans Wilfreda geloofde dat de ziekte haar dood was geweest. Zij herinnerde zich niet dat zij gestorven was. Zoals zij opgewekt vertelde, was zij ongetwijfeld eerst buiten kennis geraakt.

Toen Alice dit hoorde, ging zij zelfs nog verder weg staan. Burton grijnsde en vroeg zich af wat zij zou doen als zij wist dat hij aan dezelfde ziekte had geleden, die hij bij een slavinnetje in Cairo had opgelopen, toen hij als Moslim vermomd in 1853 een tocht naar Mekka maakte. Hij was ‘genezen’ en zijn geestvermogens hadden er niet onder geleden ofschoon zijn geestelijke kwelling ontzettend was geweest. Het punt was echter, dat bij de verrijzenis iedereen een fris, jong en ziektevrij lichaam had gekregen, zodat de houding van anderen tegenover hen niet beïnvloed behoefde te worden door wat zij op aarde waren geweest.

‘Hoefde niet’ was echter niet hetzelfde als ‘zou niet’. Hij kon het Alice Hargreaves echt niet kwalijk nemen. Zij was het product van haar maatschappij — net als alle vrouwen was zij wat mannen van haar hadden gemaakt — en zij bezat de karaktertrekken en soepelheid van geest om zich boven enkele van de vooroordelen van haar tijd en klasse te verheffen. Zij had zich vrij goed bij de naaktloperij aangepast en ze was niet openlijk vijandig of minachtend tegen het meisje. Zij had met Burton iets gedaan dat tegen een leven van openlijke en bedekte indoctrinatie inging en dat nog wel op de avond van de eerste dag van haar leven na de dood toen zij op haar knieën hosanna’s had behoren te zingen omdat zij ‘gezondigd’ had en had behoren te beloven dat zij nooit weer zou ‘zondigen’ als zij maar niet in het hellevuur werd geworpen.

Terwijl zij over de vlakte liepen, dacht hij over haar na en draaide af en toe zijn hoofd om om naar haar te kijken. Dat kale hoofd maakte haar gezicht veel ouder, maar de kaalheid deed haar onder de navel er ook kinderlijk uitzien. Allen liepen zij met deze tegenstrijdigheid rond, doordat zij er boven de hals als oude man of vrouw en onder de navel als jong kind uitzagen.

Hij ging langzamer lopen tot hij naast haar liep. Daardoor kwam hij achter Frigate en Loghu te lopen. De aanblik van Loghu zou iets goed maken zelfs als zijn poging om met Alice te praten op niets uitliep. Loghu had een mooi gevormd achterste. Haar billen waren net twee grote eieren en ze heupwiegde even bekoorlijk als Alice.

Hij zei met zachte stem: ‘Als je van gisteravond zoveel verdriet hebt, waarom blijf je dan bij me?’

Haar mooie gezichtje vertrok en werd lelijk.

‘Ik blijf niet bij jou, ik blijf bij de groep! Ik heb bovendien over gisteravond nagedacht, hoewel me dat zwaar valt. Ik moet eerlijk zijn. Het was het narcoticum in dat afschuwelijke, gemene gum waardoor we deden... wat we deden. Tenminste, ik weet dat het voor mijn gedrag verantwoordelijk was en ik geef jou maar het voordeel van de twijfel.’

‘Er bestaat dus geen hoop, dat het nog eens gebeurt?’

‘Hoe kun je dat vragen! Natuurlijk niet! Hoe durf je?’

‘Ik heb je er niet toe gedwongen,’ zei hij. ‘Zoals ik je al heb uitgelegd, deed je alleen maar datgene dat je ook zou doen als je niet door je innerlijke remmingen werd tegengehouden. Die remmingen zijn goed — onder bepaalde omstandigheden — zoals wanneer je in het Engeland op aarde wettig getrouwd bent met een man waarvan je houdt. Maar de aarde bestaat niet meer, tenminste niet zoals wij haar kenden. Ook Engeland bestaat niet meer en de Engelse samenleving is weg. Als de gehele mensheid verrezen is en langs deze rivier is verspreid, zul je toch misschien je man nooit weer zien. Je bent niet langer getrouwd. Weet je nog... tot de dood ons scheidt. Je bent gestorven en dus ook gescheiden. Bovendien wordt er in de hemel niet ten huwelijk geschonken.’

‘Je bent een godslasteraar, mr Burton. Ik heb over je in de kranten gelezen en ik heb een paar van je boeken over Afrika en India en ook dat boek over de Mormonen in Amerika, gelezen. Ik heb ook verhalen gehoord waarvan ik de meeste moeilijk kon geloven omdat zij je zo verdorven voorstelden. Reginald was erg verontwaardigd toen hij je Kasidah had gelezen. Hij zei dat hij zulke gemene atheïstische literatuur niet in huis wilde hebben en hij gooide al je boeken in het fornuis.’

‘Als ik zo verdorven ben en jij je een gevallen vrouw voelt, waarom ga je dan niet weg?’

‘Moet ik alles nog een keer zeggen? In de volgende groep kunnen wel nog slechtere mannen zitten en, zoals je me zo vriendelijk hebt uitgelegd, je hebt me er niet toe gedwongen. Hoe dan ook, ik ben ervan overtuigd dat je toch een hart onder dat cynische, spottende uiterlijk hebt. Ik zag je huilen toen jij Gwenafra droeg en zij zo snikte.’

‘Je hebt me dus doorzien,’ zei hij grinnikend. ‘Heel goed, het zij zo. Ik zal ridderlijk zijn en niet proberen je op enigerlei wijze te verleiden of lastig te vallen, maar de volgende keer dat je me gum ziet kauwen, kun je je maar beter verstoppen. Ondertussen geef ik je mijn woord van eer; je hebt niets van mij te duchten zolang ik niet onder de invloed van het gum verkeer.’

Haar ogen werden groot en zij bleef staan. ‘Ben je van plan het weer te gebruiken?’

‘Waarom niet? Blijkbaar werden sommige mensen er wilde beesten door maar dat effect had het op mij niet. Ik voel er geen verlangen naar en ik betwijfel derhalve of het verslavend is. Ik was gewoon af en toe een pijp opium te roken, weet je, en ik raakte er niet aan verslaafd. Ik geloof dus niet dat ik een psychologische zwakheid voor verdovende middelen bezit.’

‘Ik heb begrepen dat je heel vaak te veel dronk, mr Burton, jij en dat walgelijke schepsel, mevrouw Swinburne ...’ Zij zweeg opeens. Een man had haar aangeroepen en hoewel zij geen Italiaans verstond, begreep zij zijn obscene gebaar. Zij bloosde over haar gehele lichaam maar liep stevig door. Burton keek de man dreigend aan. Het was een goed gebouwde, gebruinde jongeman met een grote neus, een weke kin, en dicht bij elkaar staande ogen. Zijn spraak was die van de onderwereld in Bologna, een stad waar Burton veel tijd met het onderzoeken van Etruskische relikwieën en graven, had doorgebracht. Achter de man stonden nog tien mannen, waarvan de meesten er even ongunstig en misdadig als hun leider uitzagen en voorts nog twee vrouwen. Het was duidelijk dat de mannen meer vrouwen aan de groep wilden toevoegen. Het was bovendien duidelijk dat zij graag de stenen wapens van Burton’s groep in handen zouden krijgen. Zij waren slechts met hun graal en bamboestokken gewapend.

HOOFDSTUK 11

Burton gaf een scherp bevel en zijn mensen sloten zich aaneen. Kazz verstond zijn woorden niet, maar hij begreep onmiddellijk wat er aan de hand was. Hij liet zich terug vallen om samen met Burton de achterhoede te vormen. Zijn woeste uiterlijk en de handbijl in zijn reusachtige vuist werkten enigszins afschrikkend op de Bolognezen. Zij volgden de groep en maakten luide opmerkingen en bedreigingen, maar zij kwamen niet veel dichter bij. Toen zij echter de heuvels bereikten, schreeuwde de leider van de bende een bevel en zij vielen aan.

De jongeman met de dicht opeenstaande ogen, stormde gillend en met zijn graal slingerend op Burton af. Burton schatte de cirkelzwaai van de cilinder en stootte met zijn bamboespeer toe op het ogenblik dat de graal naar achteren zwaaide. De stenen punt drong in de zonnevlecht van de man en hij viel met de speer in het lichaam op zijn zij. De submens sloeg naar een slingerende graal met een stok, die uit zijn hand werd geslagen. Hij sprong naar voren en liet de snede van zijn handbijl boven op het hoofd van zijn aanvaller neerdalen. De man stortte met bebloede schedel ter aarde.

De kleine Lev Ruach gooide zijn graal tegen de borst van een man, stormde op hem af en sprong boven op hem. Hij stampte met zijn voeten in het gezicht van de man, die bezig was op te staan. De man sloeg achterover. Ruach sprong weer op hem af en bracht hem met zijn hoornstenen mes een diepe schouderwond toe. De man sprong gillend overeind en nam de benen.

Frigate was veel beter dan Burton had verwacht omdat hij bleek was geworden en gaan beven toen de bende hen de eerste maal uitdaagde. Hij had zijn graal aan zijn linkerpols bevestigd, terwijl hij met de rechterhand een handbijl vasthield. Hij stormde temidden van de bende en werd door een graal op de schouder geraakt. De schok hiervan werd verminderd doordat hij de slag gedeeltelijk met zijn eigen graal blokkeerde en op zijn zij viel. Een man hief met beide handen een bamboestok op met het doel deze op Frigate te doen neerdalen, maar deze rolde weg, bracht zijn graal omhoog en blokkeerde de neersuizende stok. Toen was hij overeind, stootte zijn hoofd in het lichaam van de man en dreef hem naar achteren. Zij vielen beiden neer met Frigate bovenop en met zijn stenen bijl sloeg hij de man tweemaal op zijn slaap.

Alice had haar graal in het gezicht van een man gegooid en hem vervolgens met de in het vuur geharde punt van haar bamboespeer gestoken. Loghu holde om de man heen naar de andere kant en sloeg hem zo hard met haar stok op het hoofd dat hij op zijn knieën viel.

Het gevecht was in zestig seconden voorbij. De andere mannen vluchtten, de vrouwen gingen hen achterna. Burton draaide de gillende aanvoerder op zijn rug en trok de speer uit de holte van diens maag. De punt was niet verder dan twee centimeter naar binnen gedrongen.

De man kwam overeind en terwijl hij de zwaar bloedende wond met beide handen bedekte, wankelde hij over de vlakte weg. Twee mannen van de bende waren bewusteloos, maar zouden het wel overleven. De man, die Frigate had aangevallen, was dood.

De Amerikaan was van bleek rood en toen weer bleek geworden, maar hij zag er niet berouwvol of ziek uit. Als zijn gezicht al iets uitdrukte dan was het wel triomf en opluchting.

Hij zei: ‘Dat was de eerste man, die ik ooit gedood heb, de eerste!’

‘Ik betwijfel of het de laatste zal zijn,’ zei Burton, ‘tenzij jij het eerst gedood wordt.’

Ruach keek op het lijk neer en zei: ‘Een dode ziet er hier net zo dood uit als op aarde. Ik vraag me af waar degenen die in dit hiernamaals gedood worden naartoe gaan?’

‘Als we tijd van leven hebben komen we er misschien wel achter. Jullie meisjes hebt je bijzonder goed gehouden.’

Alice zei: ‘Ik heb alleen maar gedaan wat er gedaan moest worden,’ en liep weg. Zij was bleek en beefde. Loghu daarentegen zag er vrolijk opgewonden uit.

Ongeveer een half uur voor de middag kwamen zij bij hun graalsteen terug. De dingen waren veranderd. In hun rustige, kleine dalletje zaten nu ongeveer zestig mensen waarvan er velen stukken hoornsteen bewerkten. Een man hield zijn hand op een bebloed oog waarin een steensplinter was gesprongen. Verscheidene anderen bloedden in het gezicht of hielden hun gekneusde vingers vast.

Burton was terneergeslagen maar hij kon er niets aan doen. Zijn enige hoop op een rustige aftocht was, dat de indringers door watergebrek verdreven zouden worden, maar die hoop verdween snel. Een vrouw vertelde hem dat er ongeveer twee kilometer naar het westen een waterval was. Deze viel van een bergtop door de geul van een diep ravijn in een grote kuil, die nog maar half gevuld was. Tenslotte zou de kuil overlopen en het water zich een weg door de heuvels banen en over de vlakte uitvloeien; tenzij er natuurlijk steen uit de voet van de berg naar beneden werd gehaald om de stroom te kanaliseren.

‘Of we maken waterpijpen uit het grote bamboe,’ zei Frigate.

Zij zetten hun gralen op de rots waarbij ieder de precieze plaats van de zijne goed onthield en wachtten. Zijn plan was na het vullen van de gralen verder te trekken. Een kamp halverwege tussen de waterval en de graalsteen zou gunstiger liggen en misschien niet zo door mensen overstroomd worden.

Op het ogenblik, dat de zon haar hoogste punt bereikte, sloegen de blauwe vlammen brullend uit de rots op. Deze keer verschaften de gralen sla, zwart brood met gesmolten knoflookboter, spaghetti met vleesballetjes, een kop droge rode wijn, druiven, poederkoffie, tien sigaretten, een marihuana stickje, een sigaar, toiletpapier, een stuk zeep en vier chocolade-ijsjes. Sommige mensen klaagden, dat zij niet van Italiaans eten hielden maar niemand weigerde te eten.

Onder het roken van een sigaret wandelde de groep langs de voet van de berg naar de waterval. Deze lag aan het einde van een driehoekig ravijn en een aantal mannen en vrouwen had hun kamp rondom het gat in de grond opgeslagen. Het water was ijskoud. Nadat zij hun vaatwerk gewassen en gedroogd hadden en hun emmers hadden gevuld, gingen zij in de richting van de graalsteen terug. Na een kleine kilometer zochten zij een heuvel uit, die, behalve op het hoogste punt, waarop een ijzerboom groeide, met pijnbomen was begroeid.

Eromheen groeide overvloedig bamboe in alle maten. Onder aanvoering van Kazz en Frigate, die een paar jaar in Maleisië had doorgebracht, hakten zij bamboe om en bouwden hutten. Het waren ronde hutten met één enkele deur, een raam aan de achterzijde en een kegelvormig rieten dak. Zij werkten snel en deden geen moeite alles mooi af te werken zodat tegen etenstijd alle hutten op het dak na klaar waren. Frigate en Monat werden aangewezen om als bewakers achter te blijven, terwijl de anderen de gralen naar de rots brachten. Hier vonden zij ongeveer driehonderd mensen bezig met het bouwen van afdakjes en hutten. Burton had dit verwacht. De meeste mensen zouden niet graag drie keer per dag een kilometer lopen om hun eten te halen. Zij zouden liever rondom de graalstenen dicht op elkaar gaan wonen. De hutten werden hier lukraak en dichter op elkaar dan nodig was gebouwd. Toch bestond nog steeds het probleem hoe aan fris water te komen en daarom was hij verbaasd dat hier zoveel mensen waren.

Een aardige Sloweense vertelde hem echter, dat er ’s middags dicht in de buurt een waterbron was gevonden. De bron ontsprong in een grot in de rots. Burton onderzocht het. Het water was uit de grot gebroken en sijpelde langs de wand van de rots in een bassin van ongeveer vijftien meter breed en twee meter diep.

Hij vroeg zich af of dit iets was, dat bij Degene, die deze plek geschapen had, pas later was opgekomen.

Hij was terug op het ogenblik, dat de blauwe vlammen loeiden.

Kazz stond plotseling stil en liet zijn water lopen. Hij nam niet de moeite zich om te draaien. Loghu giechelde en Tanya kreeg een rode kleur. De Italiaanse vrouwen waren eraan gewend de mannen tegen gebouwen te zien aanleunen waar zij zich toevallig bevonden. Wilfreda was aan alles gewend. Tot verbazing van de groep negeerde Alice hem alsof hij een hond was en dat verklaarde misschien haar houding. In haar ogen was Kazz niet menselijk en men kon dus niet van hem verwachten, dat hij handelde zoals mensen.

Er was geen reden Kazz nu hiervan een verwijt te maken, in het bijzonder ook omdat Kazz hun taal niet verstond. Maar de eerstvolgende keer dat Kazz ertoe overging zijn urine te laten lopen, terwijl zij zaten te eten, zou hij gebarentaal moeten gebruiken. Iedereen moest weten, dat er bepaalde grenzen waren en iets, dat de anderen van streek bracht, terwijl zij aan het eten waren, moest verboden worden. En — zo dacht hij — dat gold ook voor twistgesprekken onder het eten. Eerlijkheidshalve moest hij toegeven dat hij tijdens zijn leven ruimschoots zijn deel aan tafeldisputen had gehad. Hij klopte Kazz onder het voorbij gaan bovenop zijn brede schedel. Kazz keek hem aan en Burton schudde zijn hoofd in het vertrouwen, dat Kazz het zou begrijpen zodra hij Engels leerde spreken. Maar hij vergat zijn bedoeling, stond stil en wreef over de bovenkant van zijn eigen hoofd. Ja, daar zat heel licht dons.

Hij betastte zijn gezicht maar dat was even glad als tevoren. Ook onder zijn oksel zat echter dons. De omgeving van de geslachtsdelen was echter glad. Misschien groeide het haar er langzamer dan op het hoofd. Hij vertelde het de anderen en zij onderzochten zichzelf en elkaar. Het was waar. Hun haar kwam terug, tenminste op het hoofd en in de oksels. Kazz vormde een uitzondering. Zijn haar groeide over het gehele lichaam, behalve op zijn gezicht.

De ontdekking bracht hen in een jubelende stemming. Lachend en grappen makend liepen zij in de schaduw langs de voet van de berg. Vervolgens sloegen zij naar het oosten af en baanden zich een weg door het gras van vier heuvels voor zij aankwamen bij de helling van de heuvel, die zij als hun thuis begonnen te beschouwen. Halverwege de helling stonden zij zwijgend stil. Frigate en Monat hadden hun roepen niet beantwoord.

Burton gaf het bevel zich te verspreiden en langzaam voorwaarts te gaan en ging hun daarna voor de heuvel op. De hutten waren verlaten en enkele van de kleine hutten waren omvergeschopt en vertrapt. Hij voelde zich verkillen alsof er een koude wind tegen hem aanblies. De stilte, de beschadigde hutten en de volledige afwezigheid van de twee bewakers, riepen een onheilspellend gevoel op.

Enkele ogenblikken later hoorden zij hallo roepen en zij draaiden zich om teneinde de heuvel af te kijken. De kale hoofden van Monat en Frigate verschenen boven het gras en daarna kwamen zij tegen de heuvel op. Monat keek ernstig maar de Amerikaan grinnikte. Op zijn wang zat een blauwe plek en de knokkels van beide handen waren geschaafd en bebloed.

‘Wij komen juist terug van een jacht op vier mannen en drie vrouwen, die onze hutten in beslag wilden nemen,’ zei hij. ‘Ik zei, dat ze hun eigen hutten konden bouwen en dat jullie gauw terug zouden zijn en of ze maar als de donder wilden maken dat ze weg kwamen. Ze verstonden me best want ze spraken Engels. Zij waren verrezen bij een graalsteen langs de rivier ongeveer vijftienhonderd meter ten noorden van de onze. De meeste mensen daar waren Triëstanen uit jouw tijd, maar ongeveer tien in totaal waren mensen uit Chicago, die omtrent 1985 gestorven waren. De verdeling van de doden is toch wel een gekke zaak, nietwaar? Ik zou zeggen dat er hier maar lukraak gekozen is.’

‘Ik vertelde hun in ieder geval wat volgens Mark Twain de duivel heeft gezegd: Mensen uit Chicago vinden dat zij de besten zijn maar de waarheid is dat er alleen erg veel van zijn. Dat kwam niet erg goed over en ze schenen te denken dat ik goeie maatjes met hen moest worden omdat ik Amerikaan ben. Een van de vrouwen bood zichzelf aan mij aan als ik wilde overlopen en ze wilde helpen bij het toeëigenen van de hutten. Zij was degene die al met twee mannen leefde. Ik zei nee. Zij zeiden weer dat ze de hutten in ieder geval in beslag zouden nemen en dan maar over mijn lijk als het moest.’

‘Maar hun mond was groter dan hun moed. Monat maakte hen bang door alleen maar naar hen te kijken en bovendien hadden wij de stenen wapens en speren. Toch zweepte hun aanvoerder hen op ons te bestormen toen ik plotseling één van hen eens heel nauwkeurig bekeek.’

‘Zijn hoofd was kaal en hij had dus niet het dikke zwarte steile haar en hij was ongeveer vijfendertig toen ik hem voor het eerst ontmoette. Hij droeg toen een hoornen bril met dikke glazen en ik had hem in vierenvijftig jaar niet gezien, maar toen ik dichterbijkwam en hem in het gezicht keek, zag ik een grijns die ik me nog precies herinnerde van de smeerlap die hij toen was en ik zei: ‘Lem? Lem Sharkko! Jij bent Lem Sharkko, nietwaar?’ Toen gingen zijn ogen open en hij grijnsde zelfs nog erger en hij pakte mijn hand, mijn hand, na alles wat hij me had aangedaan en hij begon te schreeuwen alsof we broers waren, die elkaar heel lang niet hadden gezien: ‘Maar jij... maar jij bent... Pete Frigate! Mijn God, Pete Frigate!’ Ik was bijna blij dat ik hem zag en om dezelfde reden als hij. Maar toen hield ik mezelf voor: ‘Daar staat nou die oplichter van een uitgever die je voor $ 4000 bedrogen heeft toen je net als schrijver begonnen was en die je carrière jaren lang geruïneerd heeft. Dat is die godvergeten schoft die jou en minstens vier andere schrijvers voor veel geld heeft opgelicht en zich toen failliet liet verklaren en de benen nam. Bovendien erfde hij veel geld van een tante en leefde er goed van waarmee hij bewees dat misdaad wel degelijk loont. Hier is de man, die je niet vergeten bent en niet alleen om wat hij jou en anderen heeft aangedaan maar ook omdat je later nog zoveel andere schurken van uitgevers bent tegengekomen.’ ‘

Burton grinnikte en zei: ‘Ik heb ooit eens gezegd dat priesters, politici en uitgevers nooit door de hemelpoort zouden komen maar ik had ongelijk, dat wil zeggen als dit de hemel is.’

‘Ja, dat weet ik,’ zei Frigate. ‘Ik ben nooit vergeten dat je dat gezegd hebt. Hoe dan ook, ik onderdrukte mijn natuurlijke vreugde bij het zien van een bekend gezicht en ik zei: ‘Sharkko ...’’

‘Met zo’n naam kreeg hij jou zover, dat je hem vertrouwde?’ vroeg Alice.

‘Hij zei me dat het een Tjechische naam was die ‘trouw’ betekende. Net zoals alles wat hij me ooit verteld heeft was dat een leugen. In ieder geval had ik mezelf bijna ervan overtuigd dat Monat en ik ze hun gang moesten laten gaan. We zouden ons terugtrekken en zodra jullie van de graalsteen terugkwamen, ze er weer uit gooien. Dat was het verstandigste wat we konden doen. Maar toen ik Sharkko herkende, werd ik razend! Ik grinnikte een beetje en zei: ‘Jeetje, het is echt leuk jouw gezicht na al die jaren weer eens te zien, speciaal hier waar geen agenten of rechtbanken zijn!’ En toen beukte ik hem recht op zijn neus! Hij viel plat achterover op zijn rug en het bloed spoot uit zijn neus. Monat en ik stormden op de anderen af en ik gaf een ervan een schop en toen sloeg een andere me met zijn graal op mijn wang. Ik was suf geslagen maar Monat sloeg de ene met het einde van zijn speer buiten westen en kraakte de ribben van de andere. Hij is zo mager als wat maar verschrikkelijk snel. Wat hij niet over zelfverdediging — of aanvallen — weet...! Toen stond Sharkko op en ik sloeg hem met mijn andere vuist maar het was een schampschot langs zijn kaak. Het deed mijn vuist meer pijn dan zijn kaak. Hij draaide zich om en ging ervan door en ik achter hem aan. De anderen maakten ook dat ze wegkwamen en Monat hielp ze daarbij met het achterstuk van zijn speer. Ik joeg Sharkko de volgende heuvel op en kreeg hem in de afdaling weer te grazen en gaf hem er toen goed van langs! Hij kroop weg en smeekte om genade en die heb ik hem toen maar met een schop in zijn kruis gegeven. Hij rolde loeiend de heuvel helemaal af.’

Frigate beefde nog van de reactie maar het was duidelijk, dat hij zich prettig voelde.

‘Een ogenblik dacht ik dat ik bang zou worden,’ zei hij. ‘Tenslotte was het allemaal zo lang geleden en op een andere wereld gebeurd en misschien zijn we hier wel om onze vijanden te vergeven — en een paar van onze vrienden — en om vergeving te ontvangen. Maar aan de andere kant dacht ik dat we hier misschien zijn om een beetje terug te geven van wat we op aarde moesten slikken. Wat denk jij, Lev? Zou jij niet graag de kans krijgen om Hitler aan het spit te braden? Heel langzaam boven het vuur?’

‘Ik vind niet dat je een oneerlijke uitgever met Hitler kunt vergelijken,’ zei Ruach. ‘Nee, ik zou hem niet boven het vuur willen braden. Misschien dat ik hem zou willen laten verhongeren of hem net genoeg eten geven zodat hij in leven bleef, maar ik zou het niet doen. Wat voor nut zou het hebben? Zou hij dan anders over de dingen gaan denken en geloven dat joden toch menselijke wezens waren? Nee, als hij in mijn macht was, zou ik hem niets doen behalve hem doden zodat hij anderen geen kwaad meer kon doen. Maar ik ben er niet van overtuigd dat, als hij dood was, hij ook dood zou blijven. Niet hier.’

‘Jij bent een echte Christen,’ zei Frigate grinnikend.

‘Ik dacht dat je een vriend van me was!’ zei Ruach.

HOOFDSTUK 12

Dit was de tweede keer dat Burton de naam Hitler had horen noemen. Hij was van plan alles over hem te weten te komen, maar voor het ogenblik moest iedereen ophouden met praten zodat de daken van de hutten afgemaakt konden worden. Zij pakten allen mee aan en sneden nog meer gras met de kleine schaar die zij in hun graal hadden aangetroffen of klommen in de ijzerbomen om de reusachtige driehoekige, groene, roodnervige bladeren af te scheuren. De daken lieten veel te wensen over. Burton was van plan een beroepsdakbedekker op te sporen om de juiste techniek te leren. De bedden moesten zolang maar gemaakt worden van hoopjes gras waarop lagen van de zachtste ijzerboombladeren gelegd waren. De dekens moesten van dezelfde bladeren worden gemaakt.

‘God — of Wie dan ook — zij dank zijn er hier geen insecten,’ zei Burton.

Hij hief het grijs metalen kopje op waarin nog een beetje van de beste whisky, die hij ooit had geproefd, zat.

‘Proost voor Die Wie Dan Ook. Als Hij ons had laten verrijzen om alleen maar een duplicaat aarde te bewonen, zouden we ons bed moeten delen met tienduizend soorten bijtend, krabbend, stekend, jeukend en bloedzuigend ongedierte.’

Zij dronken en gingen daarna een poosje rondom het vuur zitten roken en praten. De schaduwen werden dieper, de hemel verloor zijn blauwe kleur en de reusachtige sterren en gaswolken, die vlak voor donker nauwelijks te onderscheiden waren, werden in volle schoonheid zichtbaar. De hemel werd één lichtende glorie.

‘Net als een Sime-illustratie,’ zei Frigate.

Burton wist niet wat een Sime was. De helft van het gesprek met mensen, die na de negentiende eeuw leefden, bestond hieruit, dat zij hun uitspraken toelichtten en hij de zijne.

Burton stond op, liep om het vuur heen en ging bij Alice op zijn hurken zitten. Zij had net het kleine meisje Gwenafra, in een hut naar bed gebracht. Burton stak een stukje kauwgum naar Alice uit en zei: ‘Ik heb net een half stukje genomen. Heb jij zin in de andere helft?’

Zij keek hem uitdrukkingloos aan en zei: ‘Nee, dank je wel.’

‘Er zijn acht hutten,’ zei hij, ‘en er bestaat geen enkele twijfel aan wie welke hut met wie deelt, behalve Wilfreda, jij en ik.’

‘Ik vind niet dat daarover enige twijfel is,’ zei zij. ‘Jij slaapt dus bij Gwenafra?’

Zij hield haar gezicht van hem afgewend. Hij bleef nog enkele ogenblikken gehurkt zitten, stond toen op, liep naar de andere kant van het vuur en ging bij Wilfreda zitten.

‘Loop alsjeblieft een eindje door, Sir Richard,’ zei zij met opgetrokken lip. ‘Heer bewaar me, ik heb geen zin de tweede keus te zijn. Je had haar kunnen vragen waar niemand je kon zien. Ik heb ook nog een beetje trots.’

Hij bleef zwijgend even zitten. Zijn eerste impuls was met een scherpe belediging terug te slaan maar zij had gelijk. Hij had haar te minachtend behandeld. Ook al was zij dan een hoer geweest, toch had zij er recht op als een menselijk wezen behandeld te worden; in het bijzonder omdat zij volhield dat de honger haar tot prostitutie had gedreven. Daarover was hij echter nogal sceptisch gestemd. Er waren te veel prostituées die hun beroep rationaliseerden en te velen hadden fantasieën, die hun intrede in het beroep moesten rechtvaardigen. Niettemin waren haar felle woede tegen Smithson en haar gedrag tegenover hem, aanwijzingen dat zij oprecht was.

Hij stond op en zei: ‘Het was niet mijn bedoeling je te kwetsen.’

Wilfreda keek naar hem op en zei: ‘Ben je op haar verliefd?’

‘Ik heb van mijn leven maar tegen één vrouw gezegd dat ik van haar hield,’ zei hij.

‘Je vrouw?’

‘Nee, het meisje stierf voor we konden trouwen.’

‘En hoelang ben je getrouwd geweest?’

‘Negenentwintig jaar, hoewel ik niet inzie wat jou dat aangaat.’

‘Heremetijd! Zolang en je hebt nooit tegen haar gezegd dat je van haar hield?’

‘Dat was ook niet nodig,’ zei hij, en liep weg. Hij koos de hut uit die door Monat en Kazz was bezet. Kazz snurkte erop los. Monat leunde op zijn elleboog en rookte een marihuanasigaret. Monat rookte dit liever dan tabak omdat de smaak meer met die van de tabak op zijn geboorteplaneet overeenkwam. Het had echter weinig uitwerking op hem. Aan de andere kant verschafte de tabak hem soms vluchtige maar felgekleurde visioenen.

Burton besloot de rest van zijn droomgum, zoals hij het noemde, te bewaren. Hij wist dat marihuana zijn woede en frustratie waarschijnlijk nog zou versterken en stak daarom een sigaret op. Hij stelde Monat wat vragen over zijn woonplaats Ghuurrkh. Hij was daar hevig in geinteresseerd maar de marihuana misleidde hem en terwijl de stem van de Cetaan zwakker en zwakker klonk, zakte hij weg.

‘... nu je ogen bedekken, jongens!’ zei Gilchrist met zijn platte, Schotse accent.

Richard keek naar Edward; Edward grinnikte en legde zijn hand over zijn ogen maar hij keek natuurlijk door de ruimte tussen zijn vingers. Richard legde zijn eigen handen over zijn ogen en bleef op zijn tenen staan. Ofschoon hij en zijn broer op kisten stonden, moesten zij zich toch uitrekken om over de hoofden van de volwassenen vóór hen te kijken.

Het hoofd van de vrouw lag nu op het blok en haar lange, bruine haar hing over haar gezicht. Hij zou graag de uitdrukking op haar gezicht zien waarmee zij in de mand staarde, de mand die op haar of liever op haar hoofd, wachtte.

‘Niet stiekem kijken, jongens!’ zei Gilchrist weer.

Er klonk tromgeroffel, één enkele uitroep en de valbijl suisde omlaag. De menigte gaf een gezamenlijke schreeuw, die met gegil en gekerm vermengd werd en het hoofd viel omlaag. Het bloed spoot uit de nek en wilde niet ophouden. Het bleef spuiten en overdekte de menigte en, hoewel hij minstens dertig meter van haar af stond, sloeg het bloed op zijn handen en sijpelde tussen zijn vingers en over zijn gezicht omlaag. Het vulde zijn ogen en verblindde hem en maakte zijn lippen kleverig en zilt. Hij gilde...

‘Wakker worden, Dick,’ zei Monat. Hij schudde Burton bij de schouder. ‘Word wakker! Ik geloof datje een nachtmerrie hebt!’

Snikkend en huiverend ging Burton rechtop zitten. Hij wreef in zijn handen en betastte toen zijn gezicht. Beide waren nat van het zweet en niet van het bloed.

‘Ik droomde,’ zei hij. ‘Ik was net zes jaar oud en woonde in Tours, in Frankrijk. Mijn huisonderwijzer, John Gilchrist, nam mijn broer Edward en mij mee om te kijken naar de executie van een vrouw, die haar gezin vergiftigd had. Gilchrist noemde het een traktatie.

‘Ik was opgewonden en ik keek stiekem door mijn vingers toen hij ons zei, dat we de laatste seconden niet mochten kijken wanneer de bijl van de guillotine omlaag kwam. Maar ik deed het toch, ik moest het doen. Ik herinner me, dat ik een beetje misselijk werd, maar dat was de enige uitwerking, die de gruwelijke scène op me had. Het leek alsof ik los van mezelf stond, terwijl ik toekeek, alsof ik alles door dik glas zag, alsof het niet echt was of liever dat het denkbeeldig was. Ik voelde dus geen echte afschuw.’

Monat had een andere marihuanasigaret opgestoken. Bij het licht ervan, zag Burton, dat hij zijn hoofd schudde.

‘Wat barbaars! Je bedoelt dat jullie niet alleen misdadigers ter dood brachten maar dat jullie hun hoofden afhakten? In het openbaar! En jullie lieten kinderen toekijken!’

‘In Engeland waren ze een beetje humaner,’ zei Burton. ‘Daar hingen ze misdadigers op!’

‘De Fransen lieten het volk tenminste openlijk weten, dat zij het bloed van hun misdadigers vergoten,’ zei Monat. ‘Het bloed kleefde aan hun handen, maar blijkbaar kwam deze kant van de zaak bij niemand op, tenminste niet bewust. Dus nu rook je na hoeveel jaren — drieënzestig? — wat marihuana en je beleeft opnieuw een voorval waarvan je altijd had geloofd, dat het je geen schade had berokkend. Maar deze keer deins je van afschuw terug. Je schreeuwde als een bang kind. Je reageerde op de manier waarop je zou hebben moeten reageren toen je nog een kind was. Ik zou zeggen dat de marihuana een paar dikke verdringingslagen heeft weggeschept en het afgrijzen, dat daar drieënzestig jaar begraven heeft gelegen, heeft blootgelegd.’

‘Misschien wel,’ zei Burton.

Hij zweeg. In de verte klonk donder en bliksem. Enkele ogenblikken later volgden een ruisend geluid en het spetteren van druppels op het dak. De vorige nacht had het ook geregend, om ongeveer drie uur ’s morgens. Ook deze tweede nacht begon de regen op dezelfde tijd. Het begon hevig te gieten, maar het dak was stevig en er druppelde geen water doorheen. Er kwam echter wat water onder de achtermuur door. Het water verspreidde zich over de grond, maar zij werden niet nat omdat het gras en de bladeren een mat van ongeveer dertig centimeter dik vormden.

Burton praatte met Monat totdat de regen — ongeveer een half uur later — ophield. Monat viel in slaap; Kazz was in het geheel niet wakker geworden. Burton probeerde weer in slaap te komen, maar het lukte niet. Hij had zich nog nooit zo alleen gevoeld en hij was bang, dat hij weer in de nachtmerrie zou terugglijden. Na een poosje verliet hij de hut en liep naar de hut, die Wilfreda had gekozen. Hij rook de tabak voor hij bij de ingang kwam. De punt van haar sigaret gloeide in het donker op. Zij was een schimmige gestalte, die rechtop in de hoop gras en bladeren zat.

‘Het is een menselijk instinct bezit te vergaren,’ zei Burton.

‘Ik betwijfel of het een menselijk instinct is,’ zei Frigate.

‘In de zestiger jaren — ik bedoel na 1960 — probeerden enkele mensen te bewijzen dat de mens een instinct bezat, dat zij territoriumdrift noemden, maar...’

‘Ik mag die uitdrukking wel, klinkt goed,’ zei Burton.

‘Ik wist wel, dat het je zou bevallen,’ zei Frigate, ‘maar Ardrey en anderen probeerden te bewijzen, dat de mens niet alleen het instinct bezat een bepaald gebied als het zijne op te eisen, maar dat hij ook van een moordende aap afstamde en dat het instinct om te doden in zijn erfenis van deze aap nog sterk aanwezig was. Dit zou dan nationale grenzen, lokaal en nationaal patriottisme, kapitalisme, oorlog, moord, misdaad, enz. verklaren. Maar een andere filosofische school sprak van temperamentvolle neigingen en beweerde, dat dit alles het resultaat was van de cultuur oftewel de culturele continuiteit van samenlevingen, die zich vanaf de vroegste tijden toelegden op stammenoorlogen, oorlogen, moord, misdaad, enz. Verander de cultuur en de moordende aap is er niet meer, is er niet meer omdat hij er nooit was geweest zoals het mannetje in de maan. De samenleving was de moordenaar en de samenleving leidde in iedere groep babymoordenaars op. Er waren echter enkele samenlevingen, die nog in het stadium vóór de ontwikkeling van het schrift verkeerden, maar toch samenlevingen waren, die geen moordenaars voortbrachten. Die vormden dan het bewijs, dat de mens niet van de dodende aap afstamde of misschien moet ik zeggen, dat hij misschien van de apen afstamde maar de genen, die voor het moordenaarsinstinct verantwoordelijk waren, niet langer in zich droeg evenmin als hij nog de genen voor sterk geprononceerde zware beenderen boven de ogen of een behaarde huid of zware beenderen of een schedel met zeshonderdvijftig kubieke centimeter inhoud, bezat.’

‘Dat is alles erg interessant,’ zei Burton. ‘We zullen een andere keer wat dieper op die theorie ingaan. Veroorloof mij echter erop te wijzen, dat bijna ieder lid van de verrezen mensheid uit een cultuur komt, die oorlog, moord, misdaad, verkrachting, beroving en waanzin aanmoedigde. Tussen deze mensen leven wij en met hen moeten we overweg kunnen. Eens komt er misschien een nieuwe generatie. Dat weet ik niet. Het is nog te vroeg om het te zeggen omdat we hier nog maar zeven dagen zijn, maar of jullie het leuk vinden of niet, we zitten op een wereld, bevolkt met wezens, die heel dikwijls handelen alsof zij moordende apen zijn. Laten wij ons ondertussen tot ons model bepalen.’

Zij zaten op bamboestoelen voor Burton’s hut. Op een kleine bamboetafel voor hen stond het model van een boot, dat van pijnboomhout en bamboe was gemaakt. Het had een dubbele kiel waarop een dek met één lage reling in het midden rustte. Het had één enkele zeer hoge mast, met gaffel en giek, een ballonkluiver en een enigszins verhoogde brug met stuurrad. Burton en Frigate hadden hoornstenen scharen en messen gebruikt om het model van de catamaran te snijden. Burton had besloten de boot, wanneer hij klaar was, de Hadji te noemen. Hij zou een pelgrimstocht gaan ondernemen ofschoon het doel ervan niet Mekka zou zijn. Hij was van plan er De Rivier mee op te varen zover als hij maar kon. (De rivier was inmiddels De Rivier geworden.)

De twee hadden over de territoriumdrift gepraat omdat zij moeilijkheden verwachtten bij het bouwen van de boot. De mensen in dit gebied waren nu enigszins gevestigd. Zij hadden terrein afgepaald en huizen gebouwd of waren er nog mee bezig. Deze varieerden van afdakjes tot relatief grootse gebouwen, die van bamboe en steen gemaakt waren, vier kamers hadden en twee verdiepingen hoog waren. De meeste ervan stonden bij de graalstenen langs De Rivier aan de voet van de bergen. Burton’s onderzoek, dat hij twee dagen tevoren had afgesloten, resulteerde in een schatting van ongeveer tweehonderd mensen per vierkante kilometer. Voor iedere vierkante kilometer vlak land aan weerszijden van De Rivier waren ongeveer twee en viertiende vierkante kilometer heuvelgebied.

Maar de heuvels waren zo hoog en onregelmatig dat het werkelijk bewoonbare gebied ongeveer drieëntwintig vierkante kilometer was. In de drie gebieden, die hij had onderzocht, had hij gezien dat ongeveer een derde van de bevolking hun onderkomen dicht bij de graalstenen op de rivieroever had gebouwd en een derde rondom de graalstenen in het binnenland. Honderd mensen per vierkante kilometer leek een dichte bevolking, maar de heuvels waren zo dicht bebost en topografisch zo ineengekronkeld, dat een kleine groep die daar woonde, zich afgezonderd kon voelen. Ook de vlakte was zelden vol mensen, behalve op etenstijd, omdat de bewoners van de vlakte in de bossen waren of langs de oever van De Rivier zaten te vissen. Velen waren bezig met het bouwen van boomkano’s of bamboeboten met het doel in het midden van De Rivier te gaan vissen of, zoals Burton, op ontdekkingsreis uit te gaan.

De bamboebegroeiing was verdwenen ofschoon het duidelijk was dat deze spoedig weer hersteld zou zijn. Bamboe had een fenomenale groeisnelheid. Burton schatte dat een vijftien meter hoge plant van begin tot einde in tien dagen volgroeid kon zijn.

Zijn groep had hard gewerkt en alles omgehakt wat zij voor de boot dachten nodig te hebben, maar zij wilden dieven buiten houden en zij gebruikten dus nog meer hout om een hoge schutting te maken. Deze was op dezelfde dag klaar als het model van de boot. De moeilijkheid was, dat zij de boot op de vlakte zouden moeten bouwen. Hij zou nooit door de bossen en langs de verschillende heuvels vervoerd kunnen worden als hij op de kampplaats gebouwd zou worden.

‘Ja, maar als we verhuizen en een nieuwe basis vestigen zullen we tegen weerstand oplopen,’ had Frigate gezegd. ‘Er is geen centimeter grensland met het hoge gras meer, waarop al geen beslag is gelegd. Zoals de zaken er nu voorstaan moet je daar doorheen om bij de vlakte te komen. Tot dusverre heeft niemand geprobeerd zich halsstarrig aan zijn eigendomsrechten vast te klampen, maar dat kan elke dag veranderen. En als je het schip een eindje achter de landzoom met het hoge gras bouwt, kun je het wel gemakkelijk uit het bos en tussen de hutten door vervoeren maar je moet dag en nacht wachtposten uitzetten, anders worden je spullen gestolen of vernield. Je kent die barbaren.’

Hij zinspeelde op de hutten, die vernield waren, terwijl hun eigenaars weg waren, en de vervuiling van de plassen onder de waterval en de bron en ook op de hoogst onhygiënische gewoonten van velen van de plaatselijke bewoners. Dezen wilden geen gebruik maken van de kleine bijgebouwtjes die door verschillende mensen voor openbaar gebruik waren neergezet.

‘We zullen nieuwe huizen en een werf bouwen, zo dicht bij de graszoom als we maar kunnen,’ zei Burton. ‘Dan hakken we elke boom om, die in de weg staat en we banen ons met geweld een weg langs iedereen die ons niet zonder meer doorgang verleent.’

Het was Alice, die sommige mensen bezocht, die hutten in de graszoom tussen de vlakte en de heuvels hadden en ze overhaalde te ruilen. Ze vertelde niemand wat ze van plan was. Ze kende drie paren, die als gevolg van gebrek aan privacy niet erg gelukkig met hun woonplaats waren. Dezen gingen akkoord en verhuisden op de twaalfde dag na de verrijzenis, namelijk een donderdag, naar de hutten van Burton’s groep. Bij algemene afspraak was Verrijzenisdag zondag, de eerste. Ruach zei dat hij de eerste dag liever zaterdag of nog beter, gewoon Eerste Dag zou noemen maar hij was in een gebied waar niet-joden of ex-niet-joden de overhand hadden en dus had hij met de anderen ingestemd. Ruach had een bamboestok waarop hij de dagen bijhield door er elke dag een inkeping in te maken. De stok was in de grond voor zijn hut geslagen.

Het overbrengen van het hout voor de boot nam vier dagen hard werken in beslag. Tegen die tijd namen de Italiaanse paren het besluit, dat zij er genoeg van hadden zich krom te werken. Waarom zou je eigenlijk op een boot stappen en ergens anders heen gaan wanneer het er ergens anders waarschijnlijk net zo uitzag als hier? Zij waren klaarblijkelijk uit de doden opgewekt om zich te vermaken, waarom anders de drank, de sigaretten, de marihuana en de naaktheid?

Zij vertrokken zonder bij iemand kwaad bloed te hebben gezet en gaven tenslotte nog een afscheidsfuifje. De volgende dag op de twintigste van het Jaar 1 n.V. gebeurden er twee dingen waarvan het ene een raadsel oploste en het andere er weer een toevoegde, ofschoon het niet erg belangrijk was.

Bij het aanbreken van de dag ging de groep over de vlakte naar de graalsteen. Zij vonden twee nieuwe mensen — beiden in slaap — bij de graalsteen. Zij konden gemakkelijk wakker worden gemaakt, maar zij leken verschrikt en verward. Eén ervan was een lange donkere man, die een onbekende taal sprak. De andere was een lange, knappe, goed gespierde man met grijze ogen en zwart haar. Zijn spraak was onverstaanbaar totdat Burton plotseling begreep dat hij Engels sprak. Het was het Cumberland-dialect van het Engels zoals dat tijdens de regering van koning Edward I gesproken werd en dat soms Longshanks genoemd werd. Toen Burton en Frigate eenmaal de klanken meester waren en bepaalde omzettingen maakten, konden zij een moeizaam gesprek met hem voeren. Frigate bezat een uitgebreide vocabulaire van het Vroeg Middenengels, maar hij had veel van de woorden of bepaalde grammaticale gebruiken nog nooit ontmoet.

John de Greystock was op het riddergoed Greystock in Cumberland geboren. Hij had Koning Edward I tijdens diens invasie van Gascogne, naar Frankrijk vergezeld. Daar had hij zich tijdens gevechten onderscheiden, als men hem mocht geloven. Later was hij in het Parlement als Baron Greystock opgenomen en vertrok daarna weer naar de oorlog in Gascogne. Hij was in het gevolg van Bisschop Anthony Bec, Patriarch van Jeruzalem. In het achtentwintigste en negenentwintigste jaar van Edwards regering vocht hij tegen de Schotten. Hij stierf kinderloos in 1305, maar vermaakte zijn riddergoed en titel van Baron aan zijn neef Ralph, zoon van Lord Grimthorpe in Yorkshire. Hij was ergens langs De Rivier verrezen tussen mensen, waarvan ongeveer negentig procent uit Engelsen en Schotten uit het begin van de veertiende eeuw en tien procent uit Sybarieten uit de oudheid bestond. De volken aan de andere kant van De Rivier bestonden uit een mengsel van Mongolen uit de tijd van Kubla Khan en een aantal donkerhuidige mensen waarvan de identiteit Greystock niet bekend was. Zijn beschrijving klopte met die van Noordamerikaanse Indianen.

Op de negentiende dag na de verrijzenis hadden de barbaren van over De Rivier aangevallen. Blijkbaar deden zij dit om geen andere reden, dan dat zij een flink robbertje wilden vechten waarin zij hun zin kregen. De wapens bestonden voor het merendeel uit stokken en gralen omdat er weinig steen in het gebied lag. John de Greystock stelde tien Mongolen met zijn graal buiten gevecht en werd toen met een rotssteen op het hoofd geslagen en door de in het vuur geharde punt van een bamboespeer doorstoken. Hij werd wakker, naakt met alleen zijn graal — of een graal — bij deze graalrots. De andere man vertelde zijn verhaal met handgebaren en pantomime. Hij had zitten vissen toen zijn kaak door zoiets krachtigs werd gegrepen dat hij in het water werd gesleurd. Toen hij weer boven kwam was hij met zijn hoofd tegen de kiel van zijn boot geslagen en verdronken.

De vraag wat er met degenen, die in dit tweede leven werden gedood, gebeurde, was hiermee beantwoord. Waarom zij niet in hetzelfde gebied als waarin zij stierven weer tot leven gewekt werden, was een andere vraag.

De tweede gebeurtenis was de nalatigheid van de graalrotsen om het middageten te verzorgen. In plaats daarvan waren er zes stukken textielstof in de cilinders gepropt. Deze waren van verschillende grootte en in vele kleuren, tinten en patronen. Vier ervan waren blijkbaar bedoeld om als kilt gedragen te worden. Zij konden met behulp van magnetisch band in het doek rond het lichaam bevestigd worden. Twee ervan bestonden uit dun, bijna doorzichtig materiaal en waren blijkbaar als b.h.’s bedoeld hoewel zij ook voor andere doeleinden konden worden gebruikt. Ofschoon het doek zacht en absorberend was, was het tegen de meest ruwe behandeling bestand en kon het door het scherpste hoornstenen of bamboemes niet stukgesneden worden.

Het mensdom gaf een collectieve kreet van vreugde toen het deze ‘doeken’ vond. Ofschoon mannen en vrouwen er op het ogenblik aan gewend waren geraakt of er zich tenminste in hadden geschikt, naakt te lopen, hadden de meer estetisch ingestelden en de minder inschikke-lijken, de algemene aanblik van menselijke genitaliën lelijk of zelfs weerzinwekkend gevonden. Nu hadden zij kilts, b.h.’s en tulbanden. Later werden tulbanden een gebruikelijke hoofdtooi.

Overal kwam het haar terug, behalve op het gezicht. Burton was hierover bitter gestemd. Hij was altijd trots geweest op zijn lange snor en gevorkte baard. Hij beweerde dat de afwezigheid ervan hem zich naakter deed voelen dan de afwezigheid van een broek.

Wilfreda had gelachen en gezegd: ‘Ik ben blij dat ze weg zijn. Ik heb altijd een hekel aan het haar op het gezicht van mannen gehad. Als ik een man met een baard kuste, leek het alsof ik mijn gezicht in een stelletje gebroken bedveren stak.’

HOOFDSTUK 13

Er waren zestig dagen voorbij. Zij hadden de boot op grote bamboerollers over de vlakte geduwd. De dag van tewaterlating was gekomen. De Hadji was ongeveer dertien meter lang en bestond in essentie uit twee bamboekielen met scherpe voorsteven, die door een dek bijeengehouden werden. Het schip had een boegspriet met een ballonfok en één enkele mast met gaffel en giek en zeilen van geweven bamboevezels. Het werd door een grote riem uit pijnboomhout bestuurd omdat een roer en stuurwiel niet uitvoerbaar waren. Het enige materiaal voor het maken van touwen bestond op dat ogenblik uit gras, hoewel het niet lang zou duren voordat leren riemen uit de gelooide huid en ingewanden van sommige van de grootste riviervissen zouden worden gemaakt. Een boomstamkano, die door Kazz uit een pijnboomstam was gemaakt, lag op het voordek vastgebonden.

Voordat zij te water konden gaan veroorzaakte Kazz wat moeilijkheden. Hij kon nu een erg gebroken en beperkt Engels spreken en had ook de beschikking over Arabische, Baluchi, Swahili en Italiaanse vloeken, die hij allemaal van Burton had geleerd.

‘Moeten doen... wat heet het...? Wallah...! Wat is woord...? Eerst iemand dood voor boot op rivier... weet je... merda... moet woord hebben. Burton-naq... jij mij geef woord ... Burton-naq man dood dan God Kabburqanaqruebemss... God van water... boot niet zinken... hij boos... wij verdrink... ons opeet.’

‘Zoenoffer?’ vroeg Burton.

‘Vele verdomde dank, Burton-naq. Zoenoffer! Snij keel door... leg op boot... smeer op hout... God van water niet boos op ons...’

‘Dat kunnen we niet doen,’ zei Burton.

Kazz bleef argumenteren maar gaf tenslotte toe en kwam aan boord. Om hem op zijn gemak te stellen, vertelde Burton hem dat dit niet de aarde was. Zoals hij rondom zich en in het bijzonder aan de sterren kon zien, was dit een andere wereld. De goden woonden niet in dit dal. Kazz luisterde en glimlachte maar bleef kijken alsof hij verwachtte het afzichtelijke gelaat met de groene baard en de uitpuilende vissenogen van Kabburqanaqruebemss uit de diepten te zien oprijzen.

Op de betreffende morgen was de vlakte rondom de boot dicht met mensen bezet. Iedereen uit een omtrek van vele kilometers was aanwezig omdat alles wat buiten de gebruikelijke gang van zaken viel als amusement gold. Zij schreeuwden, lachten en schertsten en hoewel sommige commentaren spottend waren, verkeerden allen in een goede stemming. Alvorens de boot van de oever in De Rivier werd gerold, ging Burton op de ‘brug’, die uit een enigszins verhoogd platform bestond, staan en stak zijn hand op voor stilte. Het lawaai van de menigte stierf weg en hij sprak in het Italiaans.

‘Broeders, vrienden, medebewoners van het dal van het Beloofde Land, wij verlaten u over een paar minuten...’

‘Als de boot niet kapseist!’ mompelde Frigate. ‘... om tegen de wind en de stroom in De Rivier op te zeilen. Wij kiezen deze moeilijke koers omdat het moeilijke altijd de grootste beloning oplevert, als je tenminste gelooft wat de moralisten op aarde ons verteld hebben en jullie weten nu hoezeer je ze kunt geloven!’

Gelach met hier en daar een dreigende frons van een doorgewinterde kwezelaar.

‘Zoals sommigen van u misschien weten heb ik eens op aarde een expeditie naar het binnenste van donker Afrika geleid om te ontdekken waar de bovenlopen van de Nijl ontsprongen. Ik vond ze niet hoewel ik er dicht bij kwam en ik liep door bedrog van een man, die alles aan mij te danken had, een zekere mister John Hanning Speke, de beloningen mis. Als ik hem op mijn reis stroomopwaarts mocht tegenkomen, weet ik wat me te doen staat.’

‘Grote God!’ zei Frigate. ‘Wil je, dat hij zich nog eens uit wroeging en schaamte van het leven berooft?’

‘... Maar waar het hier om gaat is dat deze Rivier wel eens veel groter dan de Nijl kan zijn en zoals jullie misschien weten of niet weten, was dat de langste rivier op aarde, ondanks de onjuiste beweringen van de Amerikanen over hun Amazone, Missouri-Mississippi-complexen. Enkelen van jullie hebben gevraagd waarom wij er zo nodig op uit moeten trekken om een doel te bereiken, dat wij weten niet hoe ver weg ligt of dat misschien niet bestaat. Ik zal jullie zeggen dat wij onder zeil gaan omdat het Onbekende bestaat en we willen het tot het Bekende maken. Dat is alles! En in tegenstelling tot onze trieste en frustrerende ervaring op aarde is er geen geld nodig voor onze uitrusting of ons onderhoud. Koning Contant is dood en wees blij dat we van hem af zijn! Ook hoeven we geen honderden verzoeken en formulieren in te vullen en om audiëntie bij invloedrijke personen en kleinere bureaucraten te bedelen voor een vergunning om De Rivier op te zeilen. Er zijn geen nationale grenzen...’

‘... tot dusverre,’ zei Frigate.

‘... en evenmin hebben we paspoorten nodig of hoeven we ambtenaren om te kopen. We hebben zomaar een boot gebouwd zonder om toestemming te vragen en we gaan onder zeil zonder verlofpasje van de een of andere druiloor of hij nu hoog geplaatst, in het midden of onderaan de ladder zit. Voor de eerste maal in de historie van de mens zijn wij vrij. Vrij! En dus zeggen wij u allen tot ziens want vaarwel wil ik niet zeggen...’

‘... Dat heb je nog nooit gedaan,’ mompelde Frigate. ‘Want het kan best zijn dat we over duizend jaar of zo weer terug zijn! Ik zeg u dus tot ziend, de bemanning zegt tot ziens en we danken u voor uw hulp bij het bouwen van de boot en bij het tewaterlaten ervan. Ik overhandig hierbij mijn positie als Consul van Hare Britse Majesteit in Triest aan ieder die deze wil hebben en roep mezelf tot vrije burger van De Rivierwereld uit! Ik zal niemand schatting betalen en niemands leenman worden; ik zal uitsluitend mijzelf trouw blijven!’

‘Doe waartoe je mannelijkheid je roept en verwacht van niemand dan jezelf bijval;

Want hij leeft en sterft op nobele wijze, die volgens eigen wetten leeft,’ zong Frigate.

Burton keek naar de Amerikaan, maar stopte zijn toespraak niet. Frigate citeerde de regels uit een gedicht van Burton: The Kasidah of Haji Abdu Al-Yazdi. Het was niet de eerste keer dat hij uit Burton’s proza of poëzie had geciteerd. En hoewel de Amerikaan soms Burton’s irritatie opwekte, kon hij niet al te boos worden op een man die hem genoeg bewonderd had om zijn woorden van buiten te leren.

Een paar minuten later werd de boot door enkele mannen en vrouwen De Rivier ingeduwd en de menigte juichte.

Frigate citeerde hem opnieuw. Hij keek naar de duizenden knappe jonge mensen aan het water met hun door de zon gebronsde huid, hun kilts, bh’s en tulbanden, die kleurig in de wind bewogen en hij zei:

‘Oh, dag van schitterende zon en koele bries en

blijde menigte

Die samenkwamen bij de rivier toen ik nog jong, oh

zo jong was.’

De boot gleed het water op, maar de boeg werd door de wind en de stroom stroomafwaarts gedreven. Burton schreeuwde bevelen, de zeilen werden gehesen en hij draaide de grote roerspaan zodat de boeg draaide en toen lagen zij schuin op de wind. De Hadji rees en daalde met de golven en het water maakte een sissend geluid toen het door de tweelingkielen doorkliefd werd. De zon was helder en warm, maar het briesje koelde hen af en zij voelden zich gelukkig, doch ook een beetje angstig toen de welbekende oevers en gezichten uit het gezicht verdwenen. Zij hadden geen kaarten en geen verhalen van reizigers om hun tot gids te dienen. De wereld zou met iedere kilometer vooruit, opnieuw geschapen worden.

Toen zij die avond voor de eerste keer aan land gingen, gebeurde er iets, dat Burton verbaasde. Kazz was net te midden van een groep nieuwsgierige mensen aan land gestapt toen hij erg opgewonden werd. Hij begon in zijn eigen taaltje te brabbelen en probeerde een man, die dichtbij stond, te grijpen. De man vluchtte en was spoedig in de menigte verdwenen.

Toen Burton vroeg waarom hij dat deed zei Kazz: ‘Hij niet had... eh... hoe heet het? ... het... het...’ en hij wees op zijn voorhoofd. Daarna trok hij verschillende onbekende symbolen in de lucht. Burton wilde dieper op de zaak ingaan, maar plotseling holde Alice jammerend naar een man toe. Blijkbaar verkeerde zij in de veronderstelling dat hij een zoon was, die in de Eerste Wereldoorlog was gesneuveld. Er ontstond enige verwarring en Alice moest toegeven dat zij zich had vergist.

Daarna kwamen andere zaken aan de orde en Kazz kwam niet meer op het voorval terug, zodat Burton het vergat. Later zou hij het zich weer herinneren.

Precies vierhonderdvijftien dagen later waren zij vierentwintigduizendnegenhonderd graalrotsen op de rechter Rivieroever gepasseerd. Met voortdurend overstag gaan en tegen de wind in zeilend maakten zij negentig kilometer per dag. Overdag stopten zij om hun gralen te vullen en ’s nachts legden zij aan om te slapen. Soms lagen zij de gehele dag stil zodat zij hun benen konden strekken en met anderen dan de bemanningsleden konden praten. Zij hadden nu veertigduizend kilometer afgelegd. Op aarde betekende die afstand éénmaal rond de equator. Als de Mississippi-Missouri, Nijl, Congo, Amazone, Yangtse, Wolga, Amur, Hwang, Lena en Zambezie achter elkaar werden gelegd om één grote rivier te vormen, zou deze nog steeds niet zo lang zijn als het stuk van De Rivier, dat zij hadden afgelegd. En nog steeds ging De Rivier verder en verder met grote bochten en windingen. Overal lag laagland langs de stroom, daarachter de met bomen beboste heuvels en boven dit alles uit, ongenaakbaar en ongebroken, de bergketen. Af en toe werd de vlakte smaller en naderden de heuvels de oevers van De Rivier. Soms verbreedde De Rivier zich en werd een meer van vijf, zeven, tot negen kilometer breed. Nu en dan bogen de bergketens naar elkaar toe en de boot schoot door diepe ravijnen, waar de nauwe doorgang de stroom deed zieden en de hemel een blauwe streep was ver boven hen en de zwarte wanden, die op hen toedrongen.

En altijd waren er mensen en dromden mannen, vrouwen en kinderen op de oevers van De Rivier.

Tegen die tijd begonnen de schepelingen een patroon te herkennen. De mensheid was langs De Rivier in een ruwe, chronologische en nationale volgorde verrezen. De boot was gebieden voorbij gevaren, waar Slowenen, Italianen en Oostenrijkers woonden, die in het laatste tiental jaren van de negentiende eeuw overleden waren. Men was langs Hongaren, Noren, Finnen, Grieken, Albanen en Ieren gezeild. Af en toe had men gebieden ingevoegd, die mensen uit andere tijden en plaatsen herbergden. Eén ervan was een dertig kilometer lang stuk, waar Australische aborigines woonden, die op aarde nog nooit een Europeaan hadden gezien. Een ander stuk van honderdvijftig kilometer lengte werd door de Tocharens (Loghu’s volk) bewoond. Dezen hadden ten tijde van Christus geleefd in wat later Chinees Turkestan werd. Zij vertegenwoordigden de meest oostelijke verspreiding van het Indo-europeaans in historische tijden. Hun cultuur had enige tijd gebloeid en was daarna door het opdringen van de woestijn en de invallen van de barbaren, ten onder gegaan.

Door middel van haastige en niet geheel betrouwbare onderzoeken — zoals Burton zelf toegaf — had hij vastgesteld, dat de bevolking van elk gebied in grote trekken uit ongeveer zestig procent van een bepaalde nationaliteit en eeuw bestond. Ongeveer dertig procent bestond uit mensen, die gewoonlijk uit een andere tijd kwamen en tien procent was afkomstig uit alle tijden en plaatsen. Alle mannen waren besneden toen zij ontwaakt waren. Alle vrouwen waren als maagd herrezen. Burton’s commentaar was, dat deze toestand niet langer dan tot aan de eerste nacht op deze planeet had geduurd.

Tot dusverre had geen van hen van een zwangere vrouw gehoord of er een gezien. Degene, wie dan ook, die hen hier geplaatst had, had hen om een weloverwogen reden gesteriliseerd. Als het mensdom zich kon voortplanten zou het Rivierdal er binnen een eeuw als een sardineblikje uitzien.

In het begin had het erop geleken dat er geen ander dierlijk levend wezen dan de mens was. Nu wist men dat er verschillende soorten wormen ’s nachts uit de bodem omhoogkwamen. Bovendien bevatte De Rivier tenminste honderd soorten vis, variërend van vijftien centimeter lange exemplaren tot aan de ‘Rivierdraak’, een vis die zo groot als een walvis kon worden en op driehonderd meter diepte op de bodem van De Rivier leefde. Frigate zei dat de dieren daar voor een bepaald doel waren. De vissen traden op als straatvegers en hielden het Rivierwater schoon. Sommige soorten wormen aten afval en lijken. Andere soorten vervulden de normale functie van aardwormen.

Gwenafra was nu een beetje langer. Alle kinderen groeiden op. Binnen twaalf jaar zouden er geen kinderen of opgroeiende jonge mensen meer in het dal zijn, indien tenminste de condities overal dezelfde waren als die, welke de reizigers tot dusverre hadden waargenomen.

Burton, die hierover nadacht, zei tegen Alice: ‘Die vriend van jou, de Weleerwaarde Dodgson, die alleen maar van kleine meisjes hield, zal zich nu wel sterk gefrustreerd voelen, nietwaar?’

‘Dodgson was niet pervers,’ zei Frigate. ‘Maar wat moeten de mensen, die zich seksueel alleen maar tot kinderen voelen aangetrokken? Wat moeten zij doen als er geen kinderen meer zijn? En wat doen de mensen, die er plezier in hadden dieren te mishandelen of te martelen? Jullie weten, dat het mij spijt dat er geen dieren zijn. Ik houd van katten, honden, beren, olifanten en de meeste andere dieren, maar niet van apen omdat zij teveel op mensen lijken. Toch ben ik blij dat er hier geen dieren zijn. Zij kunnen nu niet misbruikt worden. Al die arme, hulpeloze dieren, die pijn leden of honger en dorst hadden door toedoen van de een of andere gedachteloze of kwaadaardige mens. Nu kan dat niet.’

Hij klopte op Gwenafra’s blonde haar, dat nu bijna vijftien centimeter lang was.

‘Ik had hetzelfde gevoel over al die hulpeloze en misbruikte kleine kinderen.’

‘Wat voor wereld is het, waar geen kinderen zijn?’ zei Alice. ‘En wat dat betreft, waar geen dieren zijn? Als zij niet meer mishandeld en misbruikt kunnen worden, kunnen ze ook niet geliefkoosd en bemind worden.’

‘In deze wereld weegt het een tegen het ander op,’ zei Burton. ‘Er kan geen liefde bestaan zonder haat, geen vriendelijkheid zonder kwaadaardigheid, geen vrede zonder oorlog. In ieder geval hebben we geen keus. De onzichtbare Heren van deze wereld hebben beslist, dat er geen dieren zullen zijn en dat vrouwen geen kinderen meer zullen baren. Het zij zo.’

De morgen van de vierhonderdzestiende dag van hun reis was net als iedere andere morgen. De zon was boven de top van de bergkam aan hun linkerhand gerezen. De Rivieropwaartse wind had zoals altijd een geschatte snelheid van vijfentwintig kilometer per uur. De temperatuur rees gestadig met de zon en zou de geschatte vijfentachtig graden Fahrenheit om ongeveer twee uur ’s middags bereiken. De catamaran, De Hadji, laveerde tegen de stroom op. Burton stond op de ‘brug’ met beide handen aan de lange, dikke helmstok aan zijn rechterkant, terwijl wind en zon op zijn donkergetinte huid neersloegen. Hij droeg een roodzwart geruite kilt, die bijna tot zijn knieën reikte en een halssnoer uit de spiraalvormige, diepzwarte wervels van de hoornvis. Dit was een anderhalve meter lange vis met een vijftien centimeter lange horen, die net als bij de eenhoorn uit zijn voorhoofd naar buiten stak. De hoornvis leefde ongeveer dertig meter onder water en werd met moeite aan een vislijn naar boven gehaald. Uit zijn wervels konden prachtige halssnoeren gemaakt worden en uit zijn huid, mits op de juiste wijze gelooid, werden sandalen, wapenrustingen en schilden vervaardigd. Ook kon hij tot taaie, maar toch buigzame touwen en riemen worden verwerkt. Het vlees smaakte heerlijk, maar de horen was het kostbaarste gedeelte. Hij werd gebruikt als speer- of pijlpunt of op een houten handvat aangebracht om een stiletto te maken.

Op een verhoging naast Burton stond een boog, die in de doorzichtige blaas van een vis was opgeborgen. De boog was van de gebogen beenderen, die uit de zijkanten van de bek van de Rivierdraakvis staken, gemaakt. De uiteinden van elk been waren zo gesneden, dat zij in elkaar pasten, met als resultaat een dubbele spanningsboog. Hij was voorzien van een draad uit de ingewanden van de Rivierdraakvis, waardoor een boog was ontstaan, die alleen door een zeer krachtig man kon worden gespannen. Burton had hem veertig dagen tevoren toevallig ontdekt en de eigenaar ervan er veertig sigaretten, tien sigaren en een halve liter whisky voor geboden. Het aanbod werd afgewezen en dus kwamen Burton en Kazz laat op de avond terug om de boog te stelen, of beter gezegd om te ruilen, omdat Burton zich gedwongen voelde zijn taxisboog in plaats ervan achter te laten.

Sinds die tijd had hij bij zichzelf geredeneerd dat hij alle recht had, de boog te stelen. De eigenaar ervan had gepocht, dat hij een man had vermoord om de boog te krijgen en hij had hem derhalve van een dief en moordenaar weggenomen. Niettemin had Burton wat gewetenswroeging als hij eraan dacht, wat niet vaak het geval was.

Burton laveerde De Hadji door de smaller wordende stroom. Gedurende ongeveer acht kilometer had De Rivier zich tot een vijf kilometer breed meer verbreed, maar nu werd zij tot een smal kanaal, dat minder dan

achthonderd meter breed was, ingedamd. Het kanaal boog af en verdween tussen de wanden van een ravijn. Op die plaats zou de boot moeten voortkruipen omdat zij tegen een stroomversnelling moest opboksen en de ruimte om te laveren sterk beperkt was. Hij was echter al vele malen door soortgelijke rivierengten gevaren en hij maakte zich over deze dus niet veel zorgen.

Niettemin had hij iedere keer, dat het plaatsvond, het gevoel dat de boot opnieuw geboren werd. De boot kwam uit een meer, een baarmoeder, door een nauwe opening in een ander meer naar buiten. Het leek in veel opzichten op het barsten van het vruchtwater en altijd was er de kans op een wonderbaarlijk avontuur of een ontdekking aan de andere kant.

De catamaran draaide weg van een graalsteen op maar tien meter afstand. Er waren veel mensen op de vlakte van de rechteroever, die hier maar iets meer dan vijfhonderd meter breed was. Zij riepen naar de boot, wuifden, schudden hun vuist of schreeuwden obsceniteiten, die Burton niet hoorde maar als gevolg van veel ervaring wel begreep. Zij schenen evenwel niet vijandig gezind te zijn. Het kwam slechts omdat vreemdelingen door de lokale bevolking altijd op verschillende manieren worden begroet. De lokale bevolking bestond hier uit kleine, donkerhuidige, donkerharige, magere mensen. Zij spraken een taal, die volgens Ruach waarschijnlijk het oorspronkelijke Chamietisch-Semietisch was. Op aarde hadden zij ergens in Noord-Afrika of Mesopotamië geleefd, toen deze landen nog veel vruchtbaarder waren. Zij droegen de doeken als kilts, maar de vrouwen lieten de borst onbedekt en gebruikten de ‘bh’s’ als sjaal of tulband. Zij bezetten op de rechteroever een deel van zestig graalstenen, te weten negentig kilometer. Het volk voor hen was langs ongeveer tachtig graalstenen verspreid en het had bestaan uit Ceylonezen uit de tiende eeuw met een minderheid van pre-Columbiaanse Maya’s. ‘De smeltkroes van de Tijd,’ noemde Frigate de wijze waarop de mensheid was verspreid. ‘Het grootste antropologische en sociologische experiment dat ooit werd verricht.’

Zijn beweringen waren niet te ver gezocht. Het leek erop dat de verschillende volken zo vermengd waren, dat zij iets van elkaar zouden kunnen leren. In sommige gevallen waren elkaar vreemde groeperingen erin geslaagd verschillende sociale ‘smeermiddelen’ te creëren en in relatieve vriendschap te leven. In andere gevallen was de ene kant door de andere gedecimeerd of was een wederzijdse, bijna totale uitroeiing of slavernij van de overwonnenen het gevolg ervan geweest. Gedurende enige tijd na de Verrijzenis was anarchie hoofdregel geweest. De mensen hadden ordeloos door elkaar gedoold en kleine verdedigingsgroepen in zeer kleine gebieden geformeerd. Daarna waren de natuurlijke leiders en de hongerigen naar macht naar voren gekomen en de natuurlijke volgelingen hadden zich achter de leiders van hun keuze — of in veel gevallen van de keuze van de leiders — geschaard.

Een van de verscheidene politieke systemen, die daarvan het gevolg waren geweest, was de ‘graalslavernij’. Een dominerende groep in een bepaald gebied hield de zwakkeren in gevangenschap. Zij gaven de slaaf genoeg te eten omdat de graal van een dode slaaf nutteloos werd, maar zij ontnamen hem de sigaretten, de sigaren, de marihuana, de drank, het droomgum en het smakelijker voedsel.

Tenminste dertig keer had De Hadji op het punt gestaan bij een graalsteen af te meren en was maar ternauwernood aan gevangenneming door graalslavenjagers ontsnapt. Nu letten Burton en de anderen aandachtig op de kentekenen van slavenstaten. Naburige staten waarschuwden hen dikwijls. Een twintigtal malen waren boten uitgevaren om hen te onderscheppen in plaats van te proberen hen aan land te lokken en De Hadji was er maar nauwelijks aan ontsnapt overvaren of geënterd te worden. Vijfmaal was Burton gedwongen geweest te keren en stroomafwaarts te zeilen. Zijn catamaran was altijd sneller geweest dan de achtervolgers, die hem ongaarne buiten hun grenzen joegen. Daarna was De Hadji ’s nachts teruggeslopen en langs de slavenjagers gezeild.

Een aantal malen had De Hadji niet kunnen afmeren omdat de slavenstaten beide oevers over grote afstanden bezetten. Dan ging de bemanning op half rantsoen of ving — als zij geluk had — voldoende vis om de maag te vullen.

De Chamietisch-Semieten in dit gebied waren erg vriendschappelijk geweest nadat zij de verzekering hadden gekregen dat de bemanning van De Hadji geen kwade bedoelingen had. Een Moskoviet uit de achttiende eeuw had hen gewaarschuwd, dat er aan de andere kant van De Rivier een aantal slavenstaten lagen. Veel wist hij niet van hen af als gevolg van de steile bergen. Een paar boten waren door de engte gezeild en bijna geen ervan was teruggekomen. Wie wel terugkwamen brachten berichten over slechte mensen aan de andere kant.

Met het oog op dit alles was De Hadji geladen met bamboescheuten, gedroogde vis en voorraden die gedurende een tijdvak van twee weken uit de gralen opgespaard waren. Het zou nog ongeveer een half uur duren voordat zij de rivierengte zouden binnenvaren. Burton hield zijn aandacht ten dele bij het zeilen en ten dele bij de bemanning. De bemanningsleden lagen op het voordek uitgestrekt te zonnebaden of zaten met de rug tegen het overdekte luikhoofd, dat zij het ‘voorkasteel’ noemden.

John de Greystock was bezig de dunne gesneden beenderen van een hoornvis aan het einde van een pijl te bevestigen. De beenderen voldeden heel goed als veren in een wereld waar geen vogels bestonden. Greystock, of Lord Greystock, zoals Frigate hem om onbekende redenen bleef noemen, was in het gevecht of wanneer er zwaar werk geleverd moest worden, een zeer bruikbare man. Hij was een boeiend maar bijna ongelooflijk vulgaire prater, die vol anecdotes zat over de campagnes in Gascogne en in het grensland, zijn veroveringen van vrouwen of roddel over Edward Longshanks, terwijl hij natuurlijk ook over veel informatie over zijn eigen tijd beschikte. In veel opzichten was hij echter buitengewoon koppig en bekrompen — althans van het standpunt van latere eeuwen gezien — en niet overmatig schoon. Hij beweerde dat hij in zijn aardse leven erg vroom was geweest en waarschijnlijk vertelde hij de waarheid, omdat hem anders niet de eer te beurt zou zijn gevallen in het gevolg van de Patriarch van Jeruzalem te worden opgenomen. Nu echter zijn geloof onjuist was gebleken, haatte hij priesters en hij was in staat elke priester, die hij ontmoette, met zijn spotternij razend te maken, in de hoop dat zij hem zouden aanvallen. Enkelen deden dit en het had maar weinig gescheeld of hij had hen gedood. Burton had hem hierover voorzichtig onderhouden (tegen De Greystock sloeg je geen hoge toon aan, tenzij je met hem op leven en dood wilde vechten) en wees hem erop dat, aangezien zij gasten in een vreemd land waren en door hun gastheren in aantal verre overtroffen werden, zij zich ook als gasten moesten gedragen. De Greystock gaf toe dat Burton gelijk had, maar kon zich toch niet weerhouden iedere priester, die hij tegenkwam, te sarren. Gelukkig kwamen zij niet vaak in gebieden waar zich Christelijke priesters bevonden en bovendien waren er daaronder maar weinigen, die toegaven dat zij priester waren geweest.

Naast hem zat zijn tegenwoordige vrouw ernstig te praten. Zij werd in 1637 geboren als Mary Rutherford en stierf in 1674 als Lady Warwickshire. Zij was een Engelse, maar kwam uit een eeuw, die driehonderd jaar later dan de zijne was, zodat er in hun houding en handelingen vele verschillen waren. Burton dacht niet dat zij nog veel langer bij elkaar zouden blijven.

Kazz lag languit op het dek met zijn hoofd in de schoot van Fatima, een Turkse vrouw, die de Neanderthaler veertig dagen tevoren tijdens een etensstop had ontmoet. Frigate zei dat er aan Fatima een steekje los scheen te zitten. Dat was zijn verklaring voor de bezetenheid, die deze vrouw van een bakker uit Ankara in de zeventiende eeuw, voor Kazz aan de dag legde. Zij vond alles aan hem stimulerend maar van zijn zware behaardheid raakte zij helemaal in extase. Iedereen was er erg mee ingenomen, Kazz wel het meest. Tijdens hun lange tocht had hij nog geen enkele vrouw van zijn eigen soort gezien, hoewel hij van het bestaan van enkelen had gehoord. De meeste vrouwen waren bang voor zijn harige en dierlijke uiterlijk en hij had vóór Fatima geen vast vrouwelijk gezelschap gehad.

De kleine Lev Ruach leunde tegen het voorschot van het ‘voorkasteel’, waar hij bezig was uit het leer van een hoornvis een katapult te maken. Naast hem stond een tas, waarin ongeveer dertig stenen zaten, die hij in de laatste twintig dagen had opgepikt. Aan zijn andere kant zat Esther Rodriguez, die onophoudelijk ratelde, waarbij zij haar lange, witte tanden liet zien. Zij was de opvolgster van Tanya, die Lev op de kop had gezeten nog voor De Hadji afvoer. Tanya was een erg aantrekkelijke en gracieuze vrouw, maar zij was altijd bezig haar mannen te ‘hervormen’. Lev was er achter gekomen dat zij haar vader, haar oom, twee broers en twee echtgenoten ‘hervormd’ had. Zij probeerde met Lev hetzelfde te doen en gewoonlijk met luide stem, zodat de andere mannen in haar omgeving van haar advies konden profiteren. Op een dag toen De Hadji op het punt stond uit te zeilen, was Lev aan boord gesprongen, had zich omgedraaid en gezegd: ‘Vaarwel, Tanya. Ik kan jouw gedram niet meer verdragen. Zoek iemand anders, die volmaakt is.’

Tanya had naar adem gesnakt, was bleek geworden en was in een luid geschreeuw tegen Lev losgebarsten. Naar haar mondbewegingen te oordelen, schreeuwde zij nog steeds, lang nadat De Hadji buiten bereik van haar stem was gevaren. De anderen lachten en feliciteerden Lev, maar hij glimlachte alleen maar droevig. Twee weken later had hij in een gebied waar overwegend voorhistorische Libiërs woonden, Esther, een jodin uit Sephardi, uit de vijftiende eeuw, ontmoet.

‘Waarom probeer je je geluk niet eens met een niet-joodse?’ had Frigate gezegd.

Lev had zijn smalle schouders opgehaald. ‘Dat heb ik al geprobeerd maar vroeg of laat krijg je een enorme ruzie en dan verliezen ze hun zelfbeheersing en noemen je een smerige jood. Joodse vrouwen doen precies hetzelfde, maar van hen vind ik het niet zo erg.’

‘Luister eens, vriend,’ zei de Amerikaan. ‘Er zijn miljarden niet-joden langs De Rivier, die nog nooit van een jood gehoord hebben. Zij kunnen geen vooroordelen hebben. Probeer één daarvan.’

‘Ik hou me liever bij de ellende, die ik ken.’

‘Je bedoelt dat je er aan vastzit,’ zei Frigate. Burton vroeg zich soms af waarom Ruach op de boot bleef. Hij had nooit meer gezinspeeld op ‘de Jood, de Zigeuner en de Islam’, hoewel hij Burton vaak naar andere aspecten van zijn verleden vroeg. Hij was vriendelijk genoeg maar had een bepaalde ondefinieerbare terughoudendheid. Hoewel hij klein was, stond hij in het gevecht zijn mannetje en hij was van onschatbare waarde geweest doordat hij Burton judo, karate en judako geleerd had. Zijn droefgeestigheid, die als een dun waas om hem heen hing, zelfs wanneer hij lachte of vrijde, kwam volgens Tanya door geestelijke wonden. Deze waren veroorzaakt door verschrikkelijke ervaringen in Duitse en Russische concentratiekampen, tenminste dat had hij verteld. Tanya had gezegd dat Lev droevig geboren was. Hij had alle droefheidsgenen door overerving uit de tijd dat zijn voorvaderen nog onder de wilgen van Babylon zaten, meegekregen.

Monat was een ander droevig geval, hoewel hij zich er soms geheel van kon losmaken. De Tau Cetaan bleef naar iemand van zijn eigen soort uitkijken, naar één van de dertig mannen en vrouwen, die door de lynchbende aan stukken waren gescheurd. Hij gaf zichzelf niet veel kans. Dertig op een geschat aantal van vijfendertig- tot zesendertig miljard, die verspreid waren langs een Rivier, die misschien meer dan vijftien miljoen kilometer lang was, maakte het onwaarschijnlijk dat hij er ooit één zou zien. Maar er was hoop. Alice Hargreaves zat voor het voorkasteel, zodat alleen de bovenkant van haar hoofd te zien was en keek naar de mensen op de oevers wanneer de boot dichtbij genoeg kwam om individuele gezichten te kunnen onderscheiden. Zij zocht naar haar man Reginald, haar drie zoons en haar vader en moeder, zusters en broers en ieder ander dierbaar bekend gezicht. Stilzwijgend werd aangenomen dat zij de boot zou verlaten zodra dit gebeurde. Burton had geen commentaar geleverd, maar hij voelde pijn in zijn borst als hij eraan dacht. Hij wilde dat zij wegging maar tegelijkertijd wilde hij het niet. Als zij uit zijn gezichtsveld verdween, zou zij tenslotte ook uit zijn geest verdwijnen. Het was onvermijdelijk maar hij wilde het onvermijdelijke niet. Zijn gevoel voor haar was hetzelfde als voor zijn Perzische liefde en als hij haar verloor zou hij dezelfde levenslange kwelling weer ondergaan. Toch had hij nooit met één woord over zijn gevoel voor haar gesproken. Hij praatte en schertste met haar, toonde voor haar een bezorgdheid waaraan hij zichzelf ergerde omdat zij er niet op reageerde en kreeg haar tenslotte zover dat zij zich in zijn gezelschap ontspande, dat wil zeggen, zij ontspande zich als anderen erbij waren. Als zij alleen waren, verstrakte zij weer.

Sedert die eerste nacht had zij nooit meer droomgum gebruikt. Hij had het driemaal gebruikt en toen zijn deel opgespaard en tegen andere artikelen geruild. De laatste keer dat hij het gebruikt had in de hoop op een ongewoon wilde vrijpartij met Wilfreda, was hij teruggeworpen in de afschuwelijke ziekte, die ‘kleine ijzers’ heette, een ziekte die hem gedurende zijn expeditie naar het Tanganyikameer bijna het leven had gekost. Speke was in de nachtmerrie voorgekomen en hij had Speke gedood. Speke was bij een jacht-’ongeluk’ omgekomen, waarvan iedereen dacht dat het zelfmoord was, ook al had men dat niet gezegd. Speke, die door wroeging gekweld werd omdat hij Burton verraden had, had zichzelf doodgeschoten, maar in de nachtmerrie had hij Speke gewurgd op het moment, dat Speke zich over hem heenboog om te vragen hoe hij het maakte. Juist toen het droombeeld vervaagde had hij Speke’s dode lippen gekust.

HOOFDSTUK 14

Hij had altijd geweten dat hij Speke tegelijkertijd liefhad en haatte en met recht haatte, maar de wetenschap van zijn liefde was erg vluchtig geweest en drong zich slechts zelden aan hem op, zodat het weinig invloed op hem had gehad. Tijdens zijn door het droomgum veroorzaakte nachtmerrie was hij zo door afschuw vervuld bij het besef dat ver onder zijn haat liefde lag, dat hij het had uitgeschreeuwd. Hij was wakker geworden en bemerkte dat Wilfreda aan hem schudde en wilde weten wat er was gebeurd. Toen Wilfreda nog op aarde was had zij opium gerookt of het in haar bier gedronken, maar na één kennismaking met het droomgum was zij te bang om er nog meer van te gebruiken. Haar angst kwam doordat zij de dood van haar jongste zuster, die aan tuberculose overleden was, opnieuw had gezien, terwijl zij tegelijkertijd haar eerste ervaring als hoer opnieuw doormaakte.

‘Het is een vreemde psychedelische substantie,’ had Ruach tegen Burton gezegd. Hij had uitgelegd wat het woord betekende. De discussie erover had lange tijd geduurd. ‘Het schijnt dat het traumatische voorvallen in een mengsel van realiteit en symboliek weer naar boven brengt, maar niet altijd. Soms fungeert het als een minnedrank. Er wordt ook gezegd dat het je soms op een geweldige trip meeneemt, maar ik zou zeggen dat het droomgum ons gegeven is om therapeutische redenen, misschien zelfs als geestelijk-purgerend middel. We moeten zelf uitzoeken hoe we het moeten gebruiken.’

‘Waarom gebruik jij het dan niet vaker?’ had Frigate gezegd.

‘Om dezelfde reden waarom mensen vroeger psychotherapie weigerden te ondergaan of ermee ophielden voor zij klaar waren. Ik ben bang.’

‘Ja, ik ook,’ zei Frigate. ‘maar op een goeie dag, wanneer we wat langer op één plaats blijven, ga ik er iedere avond een stuk van nemen, zowaar ik hier sta, zelfs als ik er doodsbang van word. Natuurlijk kan ik dat nu gemakkelijk zeggen.’

Peter Jairus Frigate was slechts achtentwintig jaar na de dood van Burton geboren, maar toch bestond er tussen hen een wereld van verschil. Zij zagen veel dingen volkomen verschillend. Zij zouden hevige ruzies hebben gehad, als Frigate in staat was geweest ruzie te maken. Zij hadden geen verschil van mening over de discipline in de groep of het beheer van de boot, maar over veel dingen, die betrekking hadden op wereldbeschouwingen. Toch leek Frigate in veel opzichten op Burton en misschien was dit de reden, dat hij op aarde zo door Burton gefascineerd was geweest. Frigate had in 1938 een boek van Fairfax Downey, dat ‘Burton, Avonturier van Duizend en één Nacht’ heette, op de kop getikt. Op de voorpagina stond een tekening van Burton op vijftigjarige leeftijd. Het wrede gezicht, het hoge voorhoofd en de vooruitstekende randen boven de ogen, de zware, zwarte wenkbrauwen, de rechte maar scherpe neus, het grote litteken op zijn wang, de dikke, sensuele lippen, de zware neerhangende snor, de zware gevorkte baard, het gezicht dat in wezen zowel somber als agressief was, dat alles had hem ertoe gebracht het boek te kopen.

‘Ik had nog nooit eerder van je gehoord, Dick,’ zei Frigate, ‘maar ik las het boek onmiddellijk en werd erdoor gefascineerd. Je had iets bijzonders en dat stond los van de overduidelijke waaghalzerij in je leven, van je schermkunst, je beheersing van veel talen, vermommingen als plaatselijk dokter of koopman, als pelgrim naar Mekka, als eerste Europeaan die levend uit de heilige stad Harar kwam, als ontdekker van het Tanganyika en de bijna-ontdekker van de bronnen van de Nijl, als medeoprichter van het Koninklijk Antropologisch Genootschap, als uitvinder van de uitdrukking E.S.P. (Buitenzintuiglijke waarneming), als vertaler van Duizend en één Nacht, als student van seksuele praktijken in het Oosten, enzovoort...’

‘Los van dit alles, hoe fascinerend ook, voelde ik een bijzondere verwantschap met je. Ik ging naar de openbare bibliotheek — Peoria was een klein stadje maar had veel boeken van jou en over jou, die door een of andere overleden bewonderaar van je geschonken waren — en ik las ze allemaal. Toen begon ik eerste uitgaven van je en over je te verzamelen. Ik werd tenslotte romanschrijver, maar ik was van plan een zeer uitgebreide, alles omvattende biografie van je te schrijven en overal heen te reizen waar je geweest was, foto’s en notities van die plaatsen te maken, een stichting op te richten om fondsen voor het onderhoud van je grafmonument te verzamelen...’

Dit was de eerste keer dat Frigate over zijn grafmonument sprak. Burton zei geschrokken: ‘Waar?’ en vervolgens: ‘O, natuurlijk! Mortlake! Dat was ik vergeten! Was het monument werkelijk in de vorm van een Arabische tent zoals Isabel en ik hadden ontworpen?’

‘Natuurlijk, maar het kerkhof werd door een achterbuurt opgeslokt en het monument werd door vandalen bekrast en het onkruid stond tot aan m’n middel. Er werd over gesproken om de lichamen naar een wat meer afgelegen deel van Engeland over te brengen, maar het was toen moeilijk een afgelegen plek te vinden.’

‘Maar heb je de stichting nog opgericht en mijn grafmonument bewaard?’ vroeg Burton. Hij was er nu aan gewend geraakt dat hij was gestorven, maar het praten met iemand die zijn grafmonument had gezien bezorgde hem kippenvel.

Frigate zuchtte diep. Verontschuldigend zei hij: ‘Nee, tegen de tijd dat ik in staat was dat te doen zou ik me schuldig hebben gevoeld zoveel tijd en geld aan de doden te besteden. Er was te veel rotzooi in de wereld. De levenden hadden alle aandacht nodig, die ze konden krijgen. Vervuiling, armoede, onderdrukking enzovoort. Dat waren de belangrijke dingen.’

‘En die geweldige, allesomvattende biografie?’

Weer zei Frigate verontschuldigend: ‘Toen ik de eerste maal over je las, dacht ik dat ik de enige was die sterk in je geinteresseerd was of zelfs van je bestaan wist, maar er was in de zestiger jaren een opleving van de belangstelling voor je. Er werden heel wat boeken over je geschreven en zelfs één over je vrouw.’

‘Isabel? Schreef iemand een boek over haar? Waarom?’

Frigate grinnikte. ‘Ze was een nogal interessante vrouw. Ik moet eigenlijk zeggen dat ze erg vervelend was, overdreven bijgelovig, schizofreen en vol zelfbedrog. Er waren maar weinigen die haar ooit vergaven dat ze je manuscripten en kranten verbrandde...’

‘Wat?’ brulde Burton. ‘Verbrand...?’

Frigate knikte en zei: ‘Je dokter Grenfell Baker beschreef het als ‘de genadeloze slachting, die op zijn jammerlijke dood volgde’. Ze verbrandde je vertaling van ‘De Geurige Tuin’ en beweerde dat je het toch niet zou hebben gepubliceerd, tenzij je geld nodig had en dat je natuurlijk geen geld nodig had omdat je nu dood was.’

Dit was een van de weinige keren in zijn leven dat Burton sprakeloos was. Frigate bekeek Burton vanuit zijn ooghoeken en grinnikte. Hij scheen van Burton’s ellende te genieten.

‘Dat ze ‘De Geurige Tuin’ verbrandde was nog het ergste niet, hoewel het al erg genoeg was. Maar dat ze de beide delen van je dagboeken verbrandde, de geheime boeken waarin je naar men veronderstelde je diepste gedachten en brandende haatgevoelens de vrije loop gaf en zelfs je openbare dagboeken van dagelijkse gebeurtenissen, nou, dat heb ik haar nooit vergeven en veel andere mensen evenmin. Dat was een groot verlies. Er bleef maar één van je notitieboekjes over, een kleintje, en dat verbrandde tijdens het bombardement van Londen in de tweede wereldoorlog.’

Hij zweeg even en zei: ‘Is het waar dat je je op je doodsbed tot de katholieke kerk bekeerde, zoals je vrouw beweerd heeft?’

‘Dat kan best,’ zei Burton. ‘Isabel was er al jaren op uit me te bekeren, hoewel ze me daartoe nooit rechtstreeks durfde aansporen. Toen ik op het laatst zo ziek was, heb ik haar misschien gezegd dat ik het wilde doen, alleen maar om haar gelukkig te maken. Ze was zo treurig, zo ellendig en zo bang, dat mijn ziel in de hel zou branden.’

‘Heb je dan van haar gehouden?’ vroeg Frigate.

‘Ik zou hetzelfde voor een hond hebben gedaan,’ antwoordde Burton.

‘Voor iemand, die zo ontstellend eerlijk en recht op de man af kan zijn, ben je soms ook erg dubbelzinnig.’

Dit gesprek had ongeveer twee maanden na de Eerste Dag N.V. 1 plaatsgevonden. De nasleep ervan was tamelijk merkwaardig.

Dit was de tweede fase van hun merkwaardige relatie. Hij werd vertrouwder met Frigate, maar tegelijkertijd ergerde hij zich meer aan hem. De Amerikaan was in zijn commentaar op houdingen van Burton altijd erg terughoudend geweest, ongetwijfeld omdat hij hem niet boos wilde maken. Frigate deed zeer bewuste pogingen niemand te ergeren, maar hij deed ook onbewuste pogingen om hem tegen zich in het harnas te jagen. Zijn vijandigheid openbaarde zich in veel subtiele en soms niet zo erg subtiele handelingen en woorden. Burton lag dit niet zo. Hij was recht op de man af en niet bang voor boosheid, maar misschien was hij, zoals Frigate had beweerd, juist erg op vijandige confrontaties gesteld.

Op een avond, toen zij onder een graalsteen om het vuur zaten, had Frigate over Karachi gesproken. Deze stad, de latere hoofdstad van Pakistan, de natie die in 1947 het leven zag, had in Burton’s tijd maar tweeduizend inwoners. Omstreeks 1970 was het bevolkingscijfer ongeveer twee miljoen. Dat bracht Frigate ertoe op tamelijk indirecte wijze Burton te vragen naar het rapport, dat hij aan Sir Robert Napier had uitgebracht over de homobordelen in Karachi. Er werd verondersteld, dat het rapport zich in de geheime archieven van het Oostindiase leger bevond, maar het werd door een van Burton’s vele vijanden gevonden. Hoewel het rapport nooit in het openbaar werd genoemd was het gedurende zijn gehele leven tegen hen gebruikt. Burton had zich als inlander vermomd om het bordeel binnen te komen en waarnemingen te doen, waartoe geen Europeaan toestemming zou hebben gekregen. Hij was er trots op dat hij niet was ontdekt en hij had het onsmakelijke karwei op zich genomen omdat hij de enige was, die dit kon doen en omdat zijn geliefde commandant Napier hem erom had verzocht.

Burton had op Frigate’s vragen tamelijk humeurig geantwoord. Alice had hem eerder op die dag de dampen aangedaan — zij scheen daar de laatste tijd een handje van te hebben — en hij dacht na over een manier om haar op de kast te jagen. Hij greep nu de gelegenheid, die hem door Frigate geboden werd, aan. Hij stortte zich in een ongebreidelde beschrijving van wat er in de bordelen in Karachi voorviel. Ruach stond tenslotte op en liep weg. Frigate keek alsof hij misselijk was, maar bleef. Wilfreda lachte tot zij over de grond rolde. Kazz en Monat bleven stoicijns kijken. Gwenafra sliep op de boot zodat Burton met haar geen rekening behoefde te houden. Loghu leek gefascineerd maar niet zonder afkeer.

Alice, zijn voornaamste doelwit, werd bleek en daarna rood. Tenslotte stond zij op en zei: ‘Werkelijk, mr Burton, ik wist wel dat je ordinair en platvloers was, maar om hier over op te snijden... dit... je bent volslagen verachtelijk, gedegenereerd en walgelijk. Niet dat ik ook maar een woord van je verhaal geloof. Ik kan mij niet voorstellen dat iemand zich zo zou gedragen als jij en er dan nog over zou opscheppen ook. Je beantwoordt volkomen aan je reputatie als man, die er genoegen in schept anderen te shockeren, ongeacht welke schade het aan zijn eigen reputatie toebrengt.’

Zij was in het donker weggelopen.

Frigate had gezegd: ‘Op een keer moetje me toch eens vertellen hoeveel ervan waar is. Vroeger dacht ik net zoals zij, maar toen ik ouder werd, kwamen er meer gegevens over jou aan het licht en een van je biografen maakte een psychoanalyse van je, die gebaseerd was op je eigen handschrift en verschillende documentaire bronnen.’

‘En de gevolgtrekking?’ vroeg Burton spottend.

‘Later, Dick,’ zei Frigate. ‘Beestachtige Dick,’ voegde hij eraan toe en ook hij ging weg.

Nu, terwijl hij aan de helmstok stond en de zon op de groep neerscheen, naar het gesuis van het water dat door de scherpe boeg doorsneden werd, luisterde en het tuig hoorde kraken, vroeg hij zich af wat er aan de andere kant van het ravijnachtige kanaal voor hem lag. Stellig niet het einde van De Rivier. Die zou waarschijnlijk eeuwig doorgaan, maar het einde van de groep zou nabij kunnen zijn. Zij hadden te lang samengehokt, te veel dagen op het smalle dek doorgebracht en te weinig te doen gehad — behalve praten of helpen bij het manoeuvreren van het schip. Zij waren bezig elkaars zenuwen bloot te leggen en dat al heel lang. Zelfs Wilfreda was de laatste tijd teruggetrokken en ontoeschietelijk geweest. Zelf was hij ook niet erg opwekkend geweest en eerlijk gezegd, had hij genoeg van haar. Hij had geen hekel aan haar en wenste haar niets slechts toe, hij had alleen maar genoeg van haar en het feit dat hij haar en niet Alice Hargreaves kon bezitten, maakte dat hij zelfs nog meer genoeg van haar kreeg.

Lev Ruach bleef bij hem vandaan en sprak zo weinig mogelijk. Lev maakte zelfs nog meer ruzie met Esther over zijn eetgewoonten, zijn dagdromerij en waarom praatte hij nooit met haar?

Frigate was kwaad over iets, maar daar zou hij nooit mee voor de dag komen en iets zeggen, de lafaard, totdat hij in een hoek werd gedreven en tot een redeloze razernij werd opgezweept. Loghu was boos en behandelde Frigate minachtend omdat hij tegen haar even humeurig deed als tegen de anderen. Loghu was ook boos op hem, Burton, omdat hij haar had afgewezen toen zij een paar weken tevoren alleen waren geweest bij het verzamelen van bamboe in de heuvels. Hij had nee tegen haar gezegd en eraan toegevoegd dat hij geen morele scrupules had om met haar te vrijen, maar dat hij Frigate of enig ander lid van de bemanning niet wilde bedriegen. Loghu zei dat zij best van Frigate hield, maar dat zij alleen af en toe afwisseling wilde hebben, precies als Frigate.

Alice had gezegd dat zij er na aan toe was de hoop op te geven om iemand, die zij kende, ooit weer te zien. Zij waren minstens 44.370.000 mensen voorbij gevaren en niet één enkele maal had zij iemand, die zij op aarde had gekend, gezien. Zij had enkele mensen gezien, die zij abusievelijk voor oude kennissen had gehouden en ze had toegegeven dat zij maar een klein percentage van de 44.370.000 van dichtbij of zelfs van veraf had gezien, maar dat deed er niet toe. Zij werd oeverloos gedeprimeerd en vermoeid van het hele dagen op dit nauwe voordek zitten met als enige lichaamsoefening het bedienen van de helmstok of de tuigage, of het bewegen van haar mond tijdens gesprekken waarvan de meeste zinloos waren.

Burton wilde het niet toegeven, maar hij was bang dat zij misschien zou weggaan. Zij zou bij de volgende aanlegplaats van boord kunnen gaan, vaarwel zeggen en zonder meer met haar graal en haar bezittingen op de oever kunnen weglopen. Ik zie jullie over honderd jaar of zo nog wel eens. Het voornaamste waarvoor zij tot dusverre aan boord bleef, was Gwenafra. Zij voedde de kleine voorhistorische Britse als een Victoriaanse dame met post-verrijzenismanieren op. Het was een bijzonder merkwaardig mengsel, maar niet merkwaardiger dan alle andere zaken langs De Rivier.

Burton zelf was moe van de eindeloze trektocht op het kleine vaartuig. Hij wilde een gastvrij gebied zoeken en zich daar vestigen en rust nemen, vervolgens gaan studeren en zich met lokale activiteiten bezighouden. Ook wilde hij zijn landbenen weer terugkrijgen en zijn energie laten wegvloeien om later weer op te bouwen. Maar dit alles wilde hij samen met Alice om zijn hut te delen.

‘Het geluk van een man, die zit, zit ook,’ mompelde hij. Hij zou bij Alice tot de aanval moeten overgaan. Hij was lang genoeg heer gebleven. Hij zou proberen haar met zachtheid voor zich te winnen of hij zou haar stormenderhand veroveren. Toen hij nog jong was, was hij een agressieve minnaar geweest. Na zijn huwelijk was hij eraan gewend geraakt bemind te worden en niet de actieve minnaar te zijn. Hij had nog steeds zijn oude gewoontepatronen en zijn oude zenuwcircuits. Hij was een oud mens in een jong lichaam.

De Hadji voer het donkere, onstuimige kanaal binnen. Aan beide zijden rezen de blauwzwarte rotswanden omhoog. De boot schoot een bocht door en het brede meer achter hen verdween uit het gezicht. Iedereen was nu druk in de weer met het bedienen van de zeilen, terwijl Burton De Hadji in de vierhonderd meter brede stroom tegen een stroming in, die hoge golven veroorzaakte, laveerde. De boot rees en daalde steil en helde ver over wanneer er plotseling van koers veranderd werd. Vaak kwam hij tot op een paar decimeter afstand van de wanden van het ravijn, waar de golven tegen de rots beukten. Hij had echter de boot zo lang gezeild, dat hij er een deel van was geworden en zijn bemanning had zo lang met hem gewerkt, dat zij zijn bevelen voorvoelden, hoewel zij er nooit op vooruitliepen.

De doortocht duurde ongeveer dertig minuten. Sommigen maakten zich er zorgen over — ongetwijfeld waren Frigate en Ruach bezorgd — maar ook werden zij er allen door opgebeurd. De verveling en gemelijkheid waren — tenminste tijdelijk — verdwenen.

De Hadji kwam in de zonneschijn op een ander meer uit. Dit was ongeveer zes kilometer breed en strekte zich zover zij konden zien, naar het noorden uit. De bergen weken abrupt naar achteren en de vlakten aan beide zijden herkregen hun gebruikelijke breedte van anderhalve kilometer.

Er lagen ongeveer vijftig vaartuigen, variërend van uitgeholde pijnboomstammen tot bamboeschepen met twee masten. De meeste ervan leken zich met vissen op te houden. Op anderhalve kilometer afstand aan de linkeroever stond de alom tegenwoordige graalsteen en langs de oever stonden donkere gestalten. Op de vlakte en heuvels achter hen stonden bamboehutten van het gebruikelijke type, dat Frigate Neo-Polynesisch of soms post-mortem Oeverarchitectuur noemde.

Op de rechteroever op ongeveer achthonderd meter van de uitgang van het ravijn stond een groot, uit houten blokken opgebouwd fort. Ervoor lagen tien door houten balken gescheiden haventjes, waarin een verscheidenheid van grote en kleine boten lag. Een paar minuten na de verschijning van De Hadji begonnen trommels te roffelen. Deze waren van holle, houten blokken of vaten waarop gelooide vissenhuid of menselijke huid gespannen was, gemaakt. Er stond al een menigte voor het fort, maar een groot aantal mensen zwermde uit het fort en een aantal liep erachter naar buiten. Zij bemanden de boten en deze voeren het water op. Aan de linkeroever waren donkere gestalten bezig met het te water laten van holle boomstammen, kano’s en bootjes met een mast. Het zag ernaar uit dat beide oevers in wedijver met elkaar boten uitzonden om zich het eerst van De Hadji meester te maken. Burton bleef de boot op de gewone wijze laveren, waarbij hij verschillende malen tussen de andere boten doorvoer. De mannen aan de rechterkant waren het dichtst genaderd. Zij waren blank en goed bewapend, maar deden geen poging hun boot te gebruiken. Een man, die op de voorsteven van een oorlogskano met dertig roeiers stond, schreeuwde hem in het Duits toe zich over te geven.

‘Wij zullen jullie niets doen!’

‘Wij komen in vrede!’ brulde Frigate naar hem. ‘Dat weet hij!’ zei Burton. ‘Het is duidelijk dat we hem met zo weinig mensen niet zullen aanvallen.’

Aan beide zijden van De Rivier sloegen nu trommels. Het klonk alsof de oevers van het meer wemelden van de trommels. De oevers wemelden stellig van mannen, die allen bewapend waren. Andere boten werden naar buiten gebracht met het doel hen te onderscheppen. Achter hen lagen de boten die het eerst voor de achtervolging waren uitgevaren, maar zij verloren terrein. Burton aarzelde. Zou hij De Hadji keren en door het kanaal terugvaren om daarna bij nacht terug te komen? Het zou een gevaarlijke manoeuvre worden omdat de zevenduizend meter hoge wanden het licht van de schitterende sterren en gaswolken zouden tegenhouden. Zij zouden bijna blind zijn. Bovendien scheen zijn vaartuig sneller te zijn dan alles wat de vijand op het water had, dat wil zeggen, tot dusverre. In de verte kwamen hoge zeilen snel naderbij, maar zij hadden de wind en de stroom mee en als hij ze kon ontlopen zouden zij hem dan kunnen inhalen als zij ook moesten laveren?

Alle schepen die hij tot dusverre had gezien waren zwaar bemand en dat vertraagde hun vaart. Zelfs een boot met dezelfde mogelijkheden als De Hadji zou haar niet kunnen bijhouden als zij vol soldaten zat. Hij besloot de stroomopwaartse koers aan te houden. Tien minuten later, toen De Hadji scherp aan de wind zeilde, kruiste nog een grote oorlogskano zijn pad. Deze had aan voor- en achtersteven een klein dek, terwijl aan iedere kant zestien roeiers zaten. Op elk dek stonden twee mannen naast een katapult, die op een houten onderstuk was gemonteerd. De twee op de boeg plaatsten een rond voorwerp, waaruit rook opsteeg, in de slinger van de katapult. Eén trok de pal weg en de arm van de machine sloeg tegen de kruisbalk. De kano trilde en er was een korte pauze in het diepe ritmische gebrom van de roeiers. Het rokende voorwerp vloog in een hoge boog tot het ongeveer zes meter voor De Hadji met groot lawaai en veel zware rook, die snel door de bries werd weggevaagd, ontplofte.

Een paar vrouwen gilden en een man schreeuwde. Hij bedacht dat er zwavel in dit gebied moest zijn omdat zij anders niet in staat zouden zijn geweest kruit te maken. Hij riep naar Loghu en Esther om de helmstok over te nemen. Beide vrouwen waren bleek, maar schenen toch voldoende kalm te zijn, hoewel geen van beiden ooit een bomontploffing had meegemaakt.

Gwenafra was in het voorkasteel gebracht. Alice had een taxisboog in haar hand en droeg een bundel speren in een riem op haar rug. Haar bleke huid contrasteerde fel met de rode lippenstift en groene oogschaduw. Zij had echter minstens tien zeegevechten meegemaakt en haar zenuwen waren even gehard als de krijtrotsen van Dover. Bovendien was zij de beste boogschutter van allemaal. Burton was met een vuurwapen een uitstekend scherpschutter maar het ontbrak hem aan oefening met de boog. Kazz kon de rivierdraakhoornenboog zelfs nog verder terugtrekken dan Burton, maar zijn scherpschutterskwaliteiten waren abominabel. Frigate beweerde dat Kazz nooit een goed schutter zou worden omdat het hem, evenals de meeste voorhistorische mensen, aan ontwikkeling van het perspectivische gevoel ontbrak.

De mannen aan de katapult legden geen andere bom op het apparaat. Blijkbaar was de bom een waarschuwing om te stoppen geweest maar Burton was niet van plan voor wat dan ook te stoppen. Hun achtervolgers hadden hem meerdere malen onder pijlen kunnen bedelven. Dat zij dit niet hadden gedaan, betekende dat zij de bemanning van De Hadji levend in handen wilden krijgen.

Met hoogopspattend boegwater en in de zon glinsterende peddels voer de kano dicht langs de achtersteven van De Hadji, waarbij de roeiers eenstemmig bromden. De twee mannen op het voordek sprongen van de kano af en deze schommelde hevig. Een man raakte met zijn vingertoppen de rand van het dek en plonsde daarna in het water. De ander kwam op zijn knieën op de rand terecht. Hij hield een bamboemes tussen de tanden geklemd en in zijn riemen zaten twee scheden, één met een kleine, stenen bijl en een andere met een hoornvisstiletto. Terwijl hij zich aan de natte plankenvloer trachtte vast te grijpen staarde hij één enkel ogenblik in Burton’s ogen omhoog. Zijn haar was blond, zijn ogen waren lichtblauw en hij had een mooi, klassiek gezicht. Zijn bedoeling was waarschijnlijk één of twee bemanningsleden te verwonden en dan van de boot af te duiken met misschien een vrouw in zijn armen. Terwijl hij de bemanning van De Hadji bezighield, zouden zijn kameraden naderbij roeien, De Hadji enteren en het schip overstromen en dat zou dan het einde zijn.

Hij had niet veel kans zijn plan tot uitvoering te brengen. Waarschijnlijk wist hij dit en kon het hem niet schelen. De meeste mensen waren nog steeds bang voor de dood omdat de angst in hun lichaamscellen ingebed lag en zij instinctief reageerden. Enkelen hadden hun angst overwonnen en anderen hadden die nooit gekend. Burton stapte naar voren en sloeg de man met zijn bijl tegen de slaap. De man opende zijn mond en het mes viel eruit. Hij zakte met het gezicht omlaag op het dek in elkaar. Burton raapte het mes op, ontdeed de man van zijn riem en schoof hem met zijn voet het water in.

Daarop volgde een gebrul van de mannen in de oorlogskano, die bezig was te keren. Burton zag dat de oever snel naderbijkwam en gaf orders overstag te gaan. Het schip zwenkte rond en de gaffel zwaaide over het dek. Weer voeren zij schuins dwars over De Rivier, terwijl een dozijn boten hen snel tegemoetkwam. Drie ervan waren boomstamkano’s waarin vier mannen zaten, vier ervan waren grote oorlogskano’s en vijf waren schoeners met twee masten. Deze laatste hadden een aantal katapults aan boord en vele mannen aan dek.

Halverwege De Rivier gaf Burton bevel De Hadji weer te keren. Door deze manoeuvre kwamen de zeilschepen veel dichterbij, maar daar had hij op gerekend. Scherp aan de wind zeilend doorkliefde De Hadji het water tussen de twee schoeners. Zij lagen zo dicht naast elkaar dat hij de gezichten van allen aan boord van beide vaartuigen duidelijk kon zien. Zij waren voornamelijk van het Kaukasische type, ofschoon hun huidkleur van zeer donker tot Noordeuropees blank varieerde. De kapitein aan boord van de boot aan bakboordzijde schreeuwde in het Duits naar Burton en eiste dat hij zich overgaf. ‘Als je je overgeeft, zullen we jullie geen kwaad doen, maar als jullie doorgaan met vechten zal je gemarteld worden!’

Hij sprak Duits met een accent dat Hongaars klonk.

Als antwoord schoten Burton en Alice pijlen af. Alices pijl miste de kapitein, maar raakte de roerganger. Deze wankelde naar achteren en viel over de reling. Onmiddellijk veranderde het vaartuig van koers. De kapitein sprong naar het stuurwiel en Burton’s tweede pijl sloeg door zijn knieholte.

Beide schoeners liepen schuin overhellend met een enorme klap op elkaar en raakten onder luid gekraak en versplintering van houtwerk weer los. Mannen schreeuwden en vielen op het dek of sloegen overboord. Zelfs als de boten niet zonken waren zij toch buiten gevecht gesteld. Voor zij op elkaar liepen, hadden de boogschutters evenwel een dozijn brandende pijlen in de bamboezeilen van De Hadji gejaagd. De pijlen waren omwikkeld met droog gras, dat door terpentine, dat uit pijnboomhars was gemaakt, was gehaald. Door de wind aangewakkerd verspreidden deze het vuur snel. Burton nam de helmstok weer van de vrouwen over en schreeuwde bevelen. De bemanning haalde in uit klei gebakken vaatwerk en hun open gralen water uit De Rivier en gooide dit op de vlammen. Loghu, die kon klimmen als een aap, klom met een touw om haar schouder in de mast. Zij liet het touw zakken en haalde de watervaten omhoog.

Hierdoor werden de andere schoeners en verscheidene kano’s in staat gesteld dichterbij te komen. Eén ervan lag op een koers die hem rechtstreeks in de vaarlinie van De Hadji bracht. Burton liet de boot weer keren, maar door Loghu’s gewicht op de mast verliep deze manoeuvre traag. De boot draaide rond en de gaffel zwaaide wild over het dek toen de mannen er niet in slaagden de touwen onder controle te houden. Nog meer pijlen sloegen in het zeil en stichtten nog meer branden. Verscheidene pijlen sloegen in het dek. Een ogenblik dacht Burton dat de vijand zijn plannen gewijzigd had en hen probeerde neer te schieten, maar de pijlen waren alleen verkeerd gericht. Opnieuw sneed De Hadji tussen twee schoeners door. De kapiteins en bemanningen van beide grijnsden. Misschien hadden zij zich heel lang verveeld en haalden zij in de achtervolging hun hart op.

Niettemin doken de bemanningsleden achter de reling weg en lieten de officieren, de roergangers en de boogschutters onder het vuur van De Hadji achter. Plotseling klonk er getrommel en donkere schichten met rode koppen en blauwe staarten schoten op wel vijfentwintig plaatsen door de zeilen. Een aantal sloeg in de mast of de gaffel en een dozijn viel sissend in het water. Eén pijl suisde op enkele centimeters Burton’s hoofd voorbij.

Alice, Ruach, Kazz, De Greystock, Wilfreda en hij hadden geschoten, terwijl Esther de helmstok bediende. Loghu zat halverwege de mast vast en wachtte tot het boogschieten ophield. De vijf pijlen troffen drie doelen in het vlees, een kapitein, een roerganger en een matroos, die op de voor hem verkeerde tijd zijn hoofd had opgestoken.

Esther gilde en Burton wervelde rond. De oorlogskano was achter de schoener vandaan gekomen en lag nu enkele decimeters voor de boeg van De Hadji. De botsing was op geen enkele manier te vermijden. De twee mannen op het platform doken er zijwaarts af en de roeiers stonden overeind of trachtten op te staan zodat zij overboord konden springen. Toen liep De Hadji op de boeg aan bakboordzijde, scheurde deze open en deed het schip ronddraaien zodat de bemanning in De Rivier geworpen werd. De bemanning van De Hadji werd door de schok naar voren geworpen en De Greystock sloeg overboord. Burton gleed op zijn gezicht, borst en knieën over het dek en voelde zijn huid brandend wegschaven.

Esther werd van de helmstok weggerukt en rolde over het dek totdat zij tegen de rand van het luik van het voorkasteel botste. Daar bleef zij bewegingloos liggen.

Burton keek naar boven. Het zeil brandde weg en er was geen hoop op behoud ervan. Loghu was weg en waarschijnlijk op het ogenblik van de botsing over boord geslagen. Terwijl hij opstond, zag hij haar en De Greystock naar De Hadji terugzwemmen. Het water om hen heen was in wilde beroering door het geplas en geploeter van de uit hun boten gevallen kanovaarders, waarvan er — naar hun geschreeuw te oordelen — velen niet konden zwemmen. Burton riep naar zijn mannen dat zij de twee aan boord moesten helpen terwijl hij de schade opnam. De beide boegen van de zeer dunne tweelingkielen waren door de aanvaring opengereten. Het water stroomde naar binnen en de rook, die van het brandende zeil en de mast rondom hen dreef, deed Alice en Gwenafra hoesten.

Uit het noorden naderde snel nog een oorlogskano en de twee schoeners zeilden scherp aan de wind op hen toe. Zij konden doorvechten en hun vijanden nog enige bloedige verliezen toebrengen, want dezen schenen zich in te houden om te voorkomen dat zij gedood werden. Zij konden ook voor hun leven zwemmen. Beide manieren zouden met gevangenschap eindigen.

Loghu en De Greystock werden aan boord getrokken. Frigate rapporteerde dat Esther niet bij bewustzijn kon worden gebracht. Ruach voelde haar pols en opende haar ogen, waarna hij naar Burton terugging.

‘Zij is niet dood, maar volkomen buiten bewustzijn.’

Burton zei: ‘Jullie vrouwen weten wat er met je gaat gebeuren. Jullie moeten natuurlijk zelf beslissen, maar ik stel voor dat je zo diep mogelijk omlaag zwemt en dan water inademt. Morgen word je als nieuw weer wakker.’

Gwenafra was uit het voorkasteel gekomen. Zij sloeg haar armen om zijn middel en keek met droge ogen, maar dodelijk verschrikt naar hem op. Hij liefkoosde haar met één hand en zei toen: ‘Alice, neem haar met je mee!’

‘Waarnaar toe?’ vroeg Alice. Zij keek naar de kano en weer naar hem. Zij hoestte opnieuw toen nog meer rook om hen heen dwarrelde en liep vervolgens tegen de wind in naar voren.

‘Wanneer je naar beneden gaat.’ Hij maakte een gebaar in de richting van De Rivier.

‘Dat kan ik niet,’ zei zij.

‘Je wilt toch niet dat die mannen haar ook in handen krijgen? Ze is nog een klein meisje, maar dat zal hen niet weerhouden.’

Het leek alsof Alices gezicht verschrompelde en door tranen zou worden weggespoeld, maar zij huilde niet.

Zij zei: ‘Heel goed. Jezelf doden is nu geen zonde meer. Ik hoop alleen maar ...’

Hij zei: ‘Ja.’

Hij sprak het woord niet lijzig uit zoals hij anders deed. Daar was nu geen tijd voor. De kano was tien meter van hen verwijderd.

‘De volgende plek kan wel eens net zo slecht of nog slechter dan deze zijn,’ zei Alice, ‘en Gwenafra zal helemaal alleen ontwaken. Je weet dat de kansen om op dezelfde plek te herleven heel klein zijn.’

‘Daar is niets aan te doen,’ zei hij.

Zij klemde haar lippen opeen, opende ze weer en zei: ‘Ik zal tot het laatste ogenblik vechten en dan...’

‘Dan is het misschien te laat,’ zei hij. Hij pakte zijn boog en trok een pijl uit zijn koker. De Greystock was zijn boog kwijtgeraakt en nam die van Kazz. De Neanderthaler legde een steen in een slinger en begon deze rond te zwaaien. Lev raapte zijn slinger op en koos een steen ervoor in zijn zak uit. Monat gebruikte Esthers boog omdat ook hij de zijne kwijt was.

De kapitein van de kano riep in het Duits: ‘Leg uw wapens neer! Wij zullen u geen kwaad doen!’

Een seconde later sloeg de pijl van Alice in zijn borst en hij viel van het platform op een roeier. Een andere pijl, waarschijnlijk een van De Greystock, deed de tweede man tollend van het platform in het water belanden. Een steen trof de schouder van een roeier en hij zakte met een schreeuw in elkaar. Een andere steen schampte langs het hoofd van een andere roeier en hij liet zijn peddel vallen.

De kano bleef doorvaren. De twee mannen op het achterdek vuurden de bemanning aan naar De Hadji te blijven roeien. Met pijlen in het lichaam vielen zij neer.

Burton keek achter zich. De twee schoeners lieten hun zeilen nu zakken. Klaarblijkelijk waren zij van plan naar De Hadji te drijven, zodat de matrozen hun enterhaken erop konden werpen. Maar als zij té dichtbij kwamen, zouden de vlammen naar hen overslaan.

De kano ramde De Hadji met veertien leden van de oorspronkelijke bemanning, dood of te zwaar gewond om te vechten. Net voor de boeg van de kano De Hadji raakte, lieten de overlevenden hun peddels vallen en hieven kleine, ronde, leren schilden op. Niettemin schoten twee pijlen door twee schilden in de armen van de mannen erachter. Er bleven niettemin twintig mannen tegen zes mannen, vijf vrouwen en een kind over.

Een van de aanvallers was een anderhalve meter lange, harige man met geweldige kracht, die een grote stenen bijl droeg. Juist voor de kano de romp aan stuurboord ramde, sprong Kazz in de lucht en kwam een seconde nadat de kano stillag, erop neer. Zijn bijl verbrijzelde twee schedels en hakte daarna door de bodem van de kano. Het water stroomde naar binnen en De Greystock, die iets in zijn Cumberland Middenengels schreeuwde, sprong naast Kazz neer. Hij hield een stiletto in de ene en een grote eiken knuppel met vuurstenen pennen in de andere hand. De anderen aan boord van De Hadji bleven pijlen afschieten. Plotseling klauterden Kazz en De Greystock op de catamaran terug, terwijl de kano met zijn doden, stervenden en doodsbange overlevenden aan het zinken was. Een aantal van hen verdronk en de anderen zwommen weg of probeerden aan boord van De Hadji te komen. Deze laatsten vielen met afgehakte of platgeslagen vingers terug.

Dicht naast Burton viel iets op het dek en daarna kronkelde iets anders zich om hem heen. Hij draaide snel rond en hieuw naar het leren touw, dat om zijn nek was gedraaid. Hij sprong opzij om een ander touw te ontlopen en rukte wild aan een derde touw, waardoor hij de man aan het andere eind over de reling trok. De man sloeg schreeuwend uit de boot en kwam op zijn schouder op het dek van De Hadji terecht. Burton sloeg zijn gezicht met zijn bijl in.

Nu sprongen er echter mannen van de dekken van beide schoeners en overal werden touwen geworpen. Rook en vlammen droegen tot de verwarring bij, ofschoon zij misschien meer in het voordeel van de bemanning van De Hadji dan van de enteraars waren. Burton schreeuwde tegen Alice, Gwenafra te halen en in De Rivier te springen. Hij kon haar niet vinden en moest vervolgens de aanval van een grote neger met een speer ontwijken. De man scheen alle bevelen om Burton gevangen te nemen vergeten te zijn en maakte de indruk, dat hij Burton wilde doden. Burton sloeg de korte speer opzij en haalde snel ronddraaiend naar de nek van de neger uit. Burton bleef ronddraaien maar voelde een scherpe pijn in zijn ribben en in zijn schouder. Hij sloeg twee mannen neer en kwam toen in het water terecht. Hij viel tussen de schoener en De Hadji, ging kopje onder, liet zijn bijl los en trok de stiletto uit de schede. Toen hij boven water kwam, keek hij omhoog en zag een lange, schonkige, roodharige man, die de gillende Gwenafra met beide handen boven zich uittilde. De man wierp haar ver weg in het water. Burton dook weer onder en zag bij het bovenkomen het gezicht van Gwenafra op maar enkele decimeters vóór hem.

Haar gezicht was grauw en haar ogen stonden dof. Toen zag hij hoe bloed het water rondom haar donker kleurde. Zij verdween voor hij bij haar kon komen. Hij dook haar achterna, kreeg haar te pakken en trok haar weer naar boven. De scherpe punt van een hoornvisdolk stak in haar rug. Hij liet haar lichaam los. Hij wist niet waarom de man haar had gedood, terwijl hij haar gemakkelijk had kunnen vangen. Misschien had Alice haar gestoken en was de man tot de slotsom gekomen dat zij zo goed als dood was en had hij haar daarom overboord gegooid voor de vissen.

Een lichaam kwam uit de rook te voorschijn, gevolgd door een ander. Een man had een gebroken nek en was dood. De ander leefde. Burton sloeg zijn arm om de nek van de man en stak hem in het plekje tussen kaak en oor. De man hield op met worstelen en gleed de diepte in.

Frigate sprong met bebloed gezicht en schouders uit de rookwolk in het water. Hij kwam met een schuine hoek in het water terecht en dook diep onder. Burton zwom naar hem toe om hem te helpen. Het had geen zin zelfs maar te proberen op het schip terug te komen. Het stond vol worstelende lichamen en andere kano’s en boomstamkano’s sloten het in.

Het hoofd van Frigate kwam uit het water te voorschijn. Zijn huid was wit op de plaatsen waar er geen bloed over stroomde. Burton zwom naar hem toe en zei: ‘Zijn de vrouwen weggekomen?’

Frigate schudde het hoofd en zei toen: ‘Kijk uit!’

Burton draaide om te duiken. Iets sloeg tegen zijn benen. Hij bleef omlaaggaan maar kon zijn plan om water in te ademen niet tot uitvoering brengen. Hij zou vechten totdat zij hem zouden moeten doden.

Bij het bovenkomen zag hij dat het water krioelde van de mannen, die er na hem en Frigate ingesprongen waren. de Amerikaan werd half bewusteloos in een kano gehesen. Drie mannen omsingelden Burton. Hij stak twee van hen dood en tenslotte boog een man in een boomstamkano zich met een knuppel naar voren en sloeg hem op het hoofd.

HOOFDSTUK 15

Zij werden aan land naar een groot gebouw achter een muur van pijnboomhouten blokken gevoerd. Bij iedere stap bonsde Burton’s hoofd van pijn. De wonden in zijn schouder en ribben deden ook pijn, maar bloedden niet meer. Het fort was uit houtblokken opgebouwd, had een uitspringende, tweede verdieping en werd door veel schildwachten omringd. De gevangenen werden door een ingang, die met een enorme, balken poort gesloten kon worden, naar binnengedreven. Zij liepen over een twintig meter breed, met gras begroeid terrein en door een tweede, grote poort een hal van ongeveer vijftien meter lang en tien meter breed, binnen. Behalve Frigate, die te zwak was, stonden zij voor een grote, ronde, eiken tafel. Zij knipperden met de ogen in het donkere, koele interieur, voor zij de twee mannen achter de tafel duidelijk konden onderscheiden.

Overal stonden bewakers met speren, knotsen en stenen bijlen. Een houten trap aan het ene einde van de hal gaf toegang tot een overloop met hoge leuning. Over de leuning keken vrouwen naar hen.

Een van de mannen aan de tafel was klein en gespierd. Hij had een behaard lichaam, zwart krulhaar, een haviksneus en zwarte ogen, die even fel als die van een havik stonden. De tweede man was langer, had blond haar en ogen waarvan de kleur in het schemerige licht moeilijk viel vast te stellen, maar die waarschijnlijk blauw waren en een breed, Teutoons gezicht. Een dikke buik en onderkinnen waren tekenen van het voedsel en de drank, die hij uit de gralen van slaven had gestolen.

Frigate was op het gras gaan zitten, maar werd omhooggetrokken toen de blonde man een teken gaf. Frigate keek de blonde man aan en zei: ‘Je ziet eruit als Hermann Göring in zijn jonge jaren.’

Onmiddellijk daarna viel hij op zijn knieën en gilde van pijn door een stoot tegen zijn nieren.

De blonde sprak Engels met zwaar Duits accent. ‘Laat dat, tenzij ik het beveel. Laat hen praten.’

Hij nam hen enkele minuten nauwlettend op en zei toen: ‘Ja, ik ben Hermann Göring.’

‘Wie is Göring?’ vroeg Burton.

‘Dat kan je vriend je later wel vertellen,’ zei de Duitser. ‘Als er een later voor je bestaat. Ik ben niet boos over het prachtige gevecht dat je leverde. Ik bewonder mannen, die goed kunnen vechten. Ik kan altijd meer lansknechten gebruiken, vooral omdat je er zoveel hebt gedood. Ik geef jullie de keus, dat wil zeggen, de mannen. Sluit je bij me aan en jullie krijgen een goed leven met al het eten, drank, tabak en vrouwen die jullie maar willen. Of jullie kunnen als slaven voor mij werken.’

‘Voor ons,’ zei de andere man in het Engels. ‘Vergeet niet, Hermann, dat ik hierover net zoveel te vertellen heb als jij.’

Göring gniffelde en zei: ‘Natuurlijk! Ik gebruikte alleen maar het koninklijke Ik, bij wijze van spreken. Goed dan, wij. Als jullie zweren ons te dienen — en jullie zullen veel beter af zijn als je dat doet — zweer je trouw aan mij Hermann Göring en aan de voormalige koning van het oude Rome, Tullius Hostilius.’

Burton bekeek de man nauwlettend. Zou hij inderdaad de legendarische koning van het oude Rome kunnen zijn? Van het Rome toen dit nog een klein dorp was dat door andere Italiaanse stammen zoals de Sabijnen, de de Aequi en de Volsci werd bedreigd, welke volksstammen op hun beurt weer door de Ombriërs werden opgedreven, terwijl de Ombriërs op hun beurt onder druk van de machtige Etruskiërs stonden? Was dit echt Tullius Hostilius, de oorlogszuchtige opvolger van de vredelievende Numa Pompilius? Er was niets dat deze man van duizend andere mannen, die Burton in de straten van Siena gezien had, onderscheidde. Als hij echter degene was die hij beweerde te zijn, zou hij historisch en taalkundig gezien een ware schatkamer zijn. Hij zou dit stellig zijn omdat hij zelf waarschijnlijk Etruskiër was en die taal en bovendien voor-klassiek Latijn en Sabijns en misschien ook het in Campanië gesproken Grieks kende. Hij zou misschien zelfs Romulus, de vermoedelijke stichter van Rome, gekend hebben. Wat zou deze man al niet kunnen vertellen!

‘Wel?’ vroeg Göring.

‘Wat moeten we doen als we ons bij jullie aansluiten?’ vroeg Burton.

‘In de eerste plaats moet ik... moeten we er zeker van zijn dat je een man bent van het kaliber dat we nodig hebben. Met andere woorden, een man die zonder aarzelen onmiddellijk elk bevel dat wij geven uitvoert. We zullen een kleine proef nemen.’

Hij gaf een bevel en even later werd een groepje mannen naar voren gebracht. Ze waren allen broodmager en verminkt.

‘Dit stelletje werd gewond in onze steengroeven of bij het bouwen van onze muren,’ zei Göring, ‘behalve twee, die gevangen werden toen zij probeerden te ontsnappen. Zij zullen hun straf moeten ondergaan. Zij zullen allen gedood worden omdat zij nu nutteloos zijn. Aarzel dus niet hen te doden en ons je besluit om ons te dienen, te laten zien.’ Hij voegde hieraan toe: ‘Bovendien zijn het allen joden. Waarom zou je je iets van hen aantrekken?’

Campbell, de man met het rode haar, die Gwenafra in De Rivier had geworpen, stak Burton een grote knuppel waarop hoornstenen messen waren aangebracht, toe. Twee bewakers grepen een slaaf en dwongen hem op zijn knieën. Het was een grote, blonde man met blauwe ogen en een Grieks profiel. Hij staarde Göring woest aan en spuwde naar hem.

Göring lachte. ‘Hij bezit al de arrogantie van zijn ras. Ik zou hem kunnen reduceren tot een trillende, schreeuwende hoop vlees, die om zijn dood smeekt, als ik daar zin in had, maar ik geef niet zoveel om marteling. Mijn landgenoot zou hem graag aan de vuurproef onderwerpen, maar ik ben in de grond van mijn hart humanist.’

‘Ik dood om mijn leven of dat van anderen, die bescherming nodig hebben, te verdedigen,’ zei Burton, ‘maar ik ben geen moordenaar.’

‘Als je deze jood doodt, kun je dat als een daad van zelfverdediging beschouwen,’ antwoordde Göring. ‘Als je het niet doet ga je er in ieder geval aan, alleen duurt het dan veel langer.’

‘Ik doe het niet,’ zei Burton.

Göring zuchtte. ‘Engelsen! Wel, ik zou je liever aan mijn kant hebben, maar als je niet rationeel wilt handelen, dan zij het zo. En jij?’ zei hij tegen Frigate. Frigate, die nog steeds hevige pijn leed, zei: ‘Je as kwam op een vuilnishoop in Dachau terecht als gevolg van wat je deed en wat je was. Ga je dezelfde misdaden op deze wereld herhalen?’

Göring lachte en zei: ‘Ik weet wat er met me gebeurde. Genoeg joodse slaven hebben me dat verteld.’

Hij wees naar Monat. ‘Wat voor gedrocht is dat?’

Burton legde het uit. Göring keek nadenkend en zei: ‘Ik zou hem niet kunnen vertrouwen. Hij gaat naar het slavenkamp. Jij daar, aapmens, wat zeg jij ervan?’

Tot Burton’s verbazing stapte Kazz naar voren. ‘Ik dood voor jou, ik wil niet slaaf zijn.’ Hij nam de knots, terwijl de bewakers hun speren op hem gericht hielden voor het geval hij andere ideeën over het gebruik ervan had. Van onder zijn vooruitstekende voorhoofdsbeenderen staarde hij hen moordlustig aan en hief toen de knots op. Er klonk een luid gekraak en de slaaf viel voorover in de modder. Kazz gaf de knots aan Campbell terug en ging aan de kant staan.

Hij keek Burton niet aan.

Göring zei: ‘Alle slaven worden vanavond bijeengebracht om ze te laten zien wat er met hen gebeurt als ze proberen weg te lopen. De vluchtelingen zullen een tijdje worden geroosterd en dan uit hun lijden worden verlost. Mijn geachte collega zal persoonlijk de knots hanteren. Hij houdt van dat soort werk.’

Hij wees naar Alice. ‘Ik neem die daar.’

Tullius stond op. ‘Nee, nee, ik wil haar hebben. Neem jij de anderen, Hermann. Je kunt ze allebei krijgen, maar haar wil ik erg graag hebben. Ze ziet er als een, hoe noem je dat, aristocrate uit. Een... koningin?’

Burton brulde, rukte de knots uit Campbell’s hand en sprong op tafel. Göring viel achterover en de punt van de knots miste zijn neus op een haar na. Tegelijkertijd wierp de Romein een speer naar Burton en verwondde hem in de schouder. Burton hield de knots vast, draaide zich snel om en sloeg het wapen uit Tullius’ hand.

Schreeuwend besprongen de slaven hun bewakers. Frigate rukte een speer los en sloeg het uiteinde ervan tegen Kazz’ hoofd. Kazz zakte in elkaar. Monat trapte een bewaker in het kruis en raapte zijn speer op.

Hierna herinnerde Burton zich niets meer. Hij werd enkele uren voor het invallen van de schemering wakker. Zijn hoofd deed nog meer pijn dan tevoren. Zijn ribben en beide schouders kon hij van de pijn niet bewegen. Hij lag op een door houtblokken ommuurd terrein op het gras. De middellijn van het terreintje was ongeveer dertig meter. Vijf meter boven het gras was tegen de binnenzijde van de muur een houten looppad aangebracht, waarop gewapende bewakers heen en weer liepen.

Hij kreunde toen hij rechtop ging zitten. Frigate, die dicht bij hem op de hurken zat, zei: ‘Ik was bang dat je nooit meer bij zou komen.’

‘Waar zijn de vrouwen?’ vroeg Burton. Frigate begon te snikken. Burton schudde zijn hoofd en zei: ‘Hou op met snotteren. Waar zijn ze?’

‘Waar, verdomme, denk je dat ze zijn?’ zei Frigate. ‘O, mijn God!’

‘Denk niet aan de vrouwen. Je kunt niets voor hen

doen, nu niet tenminste. Waarom hebben ze me niet gedood nadat ik Göring had aangevallen?’

Frigate veegde zijn tranen af en zei: ‘Geen flauw idee. Misschien bewaren ze jou en mij voor het vuur, als afschrikwekkend voorbeeld. Ik wou maar dat ze ons gedood hadden.’

‘Wat, nog maar zo kort in het paradijs en je wilt er al weer uit?’ zei Burton. Hij begon te lachen maar hield daar gauw mee op vanwege de pijnscheuten in zijn hoofd.

Burton sprak met Robert Spruce, een Engelsman die in 1945 in Kensington geboren was. Spruce zei dat Göring en Tullius minder dan een maand geleden de macht hadden gegrepen. Voorlopig lieten zij hun buren met rust. Uiteindelijk zouden zij natuurlijk proberen de aangrenzende gebieden te veroveren en ook het gebied van de Onondaga Indianen aan de overkant van De Rivier. Tot dusverre was er geen slaaf ontsnapt die het nieuws van Göring’s bedoelingen had kunnen verspreiden.

‘Maar de mensen aan de grenzen kunnen zelf zien dat er muren door slaven gebouwd worden,’ zei Burton.

Spruce grinnikte wrang en zei: ‘Göring heeft het gerucht verspreid dat het allemaal joden zijn en dat hij alleen maar joden in slavernij wil brengen. Wat kan het hun dus schelen? Zoals je zelf kunt zien is het niet waar. De helft van de slaven bestaat uit niet-joden.’

Bij het invallen van de schemering werden Burton, Frigate, Ruach, De Greystock en Monat uit de palissade gehaald en naar een graalrots gevoerd. Daar bevonden zich ongeveer tweehonderd slaven die door ongeveer zeventig Göring-volgelingen werden bewaakt. De gralen werden op de rots gezet en men wachtte. Na het loeien van de blauwe vlammen werden de gralen er afgehaald. Elke slaaf opende de zijne en de bewakers haalden de tabak, de drank en de helft van het voedsel eruit.

Frigate had snijwonden aan hoofd en schouder, die genaaid moesten worden, hoewel het bloeden was opgehouden. Hij had wat meer kleur gekregen, hoewel zijn rug en nieren hem veel pijn bezorgden.

‘Dus nu zijn we slaven,’ zei Frigate. ‘Dick, jij zag tamelijk veel in slavernij als maatschappelijk verschijnsel. Hoe denk je er nu over?’

‘Dat was Oosterse slavernij,’ zei Burton. ‘In dit soort slavernij heeft een slaaf geen kans zijn vrijheid te verwerven. Er bestaat evenmin enig persoonlijk gevoel tussen slaaf en eigenaar, behalve haat natuurlijk. In het Oosten was de toestand anders. Zoals in zoveel menselijke instellingen waren er natuurlijk uitwassen.’

‘Jij bent een koppig man,’ zei Frigate. ‘heb je opgemerkt dat minstens de helft van de slaven joden zijn? De meesten ervan zijn Israëli uit het einde van de twintigste eeuw. Dat meisje daar heeft me verteld dat het Göring lukte de graalslavernij op gang te brengen door het anti-Semitisme in dit gebied op te rakelen. Natuurlijk moet het voordien bestaan hebben omdat het anders niet aangewakkerd kon worden. Nadat hij met hulp van Tullius aan de macht was gekomen heeft hij veel van zijn vroegere volgelingen in slavernij gebracht.’

‘De ellende ervan is,’ ging hij voort, ‘dat Göring relatief gesproken geen echte anti-Semiet is. Hij is persoonlijk bij Himmler en anderen tussenbeide gekomen om joden te redden maar hij is iemand, die zelfs nog erger is dan een echte jodenhater, hij is een opportunist. Het anti-Semitisme in Duitsland was een vloedgolf. Om iets te bereiken moest je op de golf meedrijven en dus liet Göring zich daar drijven, precies zoals hij het hier heeft gedaan. Anti-Semieten, zoals Goebbels of Frank, geloofden in de principes waarvan zij getuigden. Perverse en haatdragende principes natuurlijk, maar toch principes, terwijl die grote opportunistische vetlap van een Göring in wezen op geen enkele wijze in joden geïnteresseerd was. Hij wilde hen alleen maar gebruiken.’

‘Alles goed en wel,’ zei Burton, ‘maar wat heb ik hiermee te maken? O, ik begrijp het! Die speciale blik van je! Je gaat me weer eens de les lezen.’

‘Dick, ik bewonder je zoals ik maar weinig mannen heb bewonderd. Ik houd van je zoals de ene man van de andere kan houden. Ik voel me net zo gelukkig en verheugd, dat ik het uitzonderlijk goede geluk heb gehad jou aan te treffen, als, laten we zeggen, Plutarchus zou zijn als hij Alcibiades of Theseus ontmoet had, maar ik ben niet blind. Ik ken je fouten en dat zijn er tamelijk veel en ik betreur die.’

‘Welke precies is het deze keer?’

‘Dat boek, ‘De Jood, de Zigeuner en de Islam’. Hoe heb je dat ooit kunnen schrijven? Het is een document van haat, dat vol vergeten nonsens, volksverhaaltjes en bijgeloof staat! Rituele moorden, hoe kom je er op!’

‘Ik was nog steeds boos over het onrecht, dat mij in Damascus was aangedaan. Denk je eens in dat ik uit mijn consulaat gestoten werd door de leugens van mijn vijanden, waaronder...’

‘Dat is geen excuus om leugens over een hele groep te schrijven,’ zei Frigate.

‘Leugens! Ik heb de waarheid geschreven!’

‘Je hebt misschien gedacht dat het de waarheid was, maar ik kom uit een eeuw, waarin men zeker wist dat het de waarheid niet was. In feite zou niemand uit jouw tijd, die bij zijn volle verstand was, dat gezwam hebben geloofd!’

‘De feiten zijn,’ zei Burton, ‘dat de joodse woekeraars in Damascus de armen duizend procent rente op hun leningen berekenden. De feiten zijn, dat zij deze monsterlijke woekerrente niet alleen uit de Christelijke en Moslim-bevolking persten, maar ook uit eigen mensen. De feiten zijn, dat toen mijn vijanden in Engeland mij van anti-Semitisme beschuldigden, veel joden in Damascus mij te hulp kwamen. Het is een feit, dat ik bij de Turken protesteerde toen zij de synagoge van de joden in Damascus aan de Grieks-Orthodoxe Bisschop, die er een kerk van wilde maken, verkochten. Het is een feit, dat ik er op afging en achttien Moslims optrommelde om ten behoeve van de joden te getuigen. Het is een feit, dat ik de Christelijke missionarissen tegen de Druzen beschermde. Het is een feit, dat ik de Druzen waarschuwde, dat dat vette, glibberige, Turkse varken, Rashid Pasha, hen tot een revolutie probeerde op te zetten zodat hij hen kon afslachten. Het is een feit dat, toen ik door de leugens van Christelijke missionarissen en priesters, van Rashid Pasha en joodse woekeraars van mijn consulaire ambt ontheven werd, duizenden christenen, Moslims en joden mij te hulp kwamen, hoewel het toen te laat was.’

‘Het is bovendien een feit, dat ik jou of welke man dan ook, geen verantwoording voor mijn daden schuldig ben.’

Het was echt iets voor Frigate om zo’n irrelevant onderwerp op zo’n ongeschikt tijdstip ter sprake te brengen. Misschien probeerde hij zijn eigen schuldgevoelens te onderdrukken door zijn angst en woede tegen Burton te keren, of misschien was hij werkelijk van mening dat zijn held tekort geschoten was.

Lev Ruach had al die tijd met zijn hoofd tussen zijn handen gezeten. Hij hief zijn hoofd op en zei op geveinsde toon: ‘Welkom in het concentratiekamp, Burton! Dit is je eerste kennismaking ermee. Voor mij is het een oude geschiedenis en in het begin wilde ik er al niet meer van horen. Ik zat in een nazikamp en ik ontsnapte. Ik zat in een Russisch kamp en ik ontsnapte. In Israël werd ik door Arabieren gevangengenomen en ik ontsnapte. Misschien kan ik nu dus opnieuw ontsnappen, maar waarheen? Naar een ander kamp? Er schijnt geen eind aan te komen. De mens blijft ze altijd bouwen om er de eeuwige gevangene, de jood, of wie dan ook, in op te sluiten. Zelfs hier, waar we met een schone lei begonnen en waar alle godsdiensten, alle vooroordelen op het aambeeld van de verrijzenis verbrijzeld hadden moeten zijn, is er weinig veranderd.’

‘Hou je mond,’ zei een man naast Ruach. Hij had rood haar, dat zo sterk krulde dat het wel kroeshaar leek, blauwe ogen en een gezicht, dat knap geweest zou zijn als hij geen gebroken neus had gehad. Hij was één meter tachtig lang en zag er als een worstelaar uit.

‘Dov Targoff,’ zei hij met een pittig Oxford-accent. ‘Voormalig commandeur in de Israëlische vloot. Luister niet naar deze man. Hij is een van die ouderwetse joden, een pessimist, een jammeraar. Hij gaat liever tegen de muur staan janken dan dat hij opstaat en vecht als een man.’

Ruach stikte van woede en zei toen: ‘Jij arrogante sabra! Ik heb gevochten, ik heb gedood en ik ben geen jengelaar! Wat doe jij nu, jij dappere soldaat? Ben je niet evengoed een slaaf als wij allemaal?’

‘Het is een oud verhaal,’ zei een vrouw. Zij was lang en donker van haar en zou vermoedelijk mooi zijn geweest als zij niet zo broodmager was. ‘De oude geschiedenis. Wij vechten tegen elkaar terwijl onze vijanden overwinnen, precies zoals we onder elkaar vochten toen Titus Jeruzalem belegerde en we meer van onze eigen mensen dan Romeinen doodden. Net als ...’

De twee mannen keerden zich tegen haar en alle drie begonnen luid te ruziën totdat een bewaker hen met een stok te lijf ging.

Later zei Targoff met gezwollen lippen: ‘Ik kan dit niet veel langer meer verdragen. Heel gauw... nou, die bewaker neem ik voor mijn rekening.’

‘Heb je een plan?’ vroeg Frigate onstuimig, maar Targoff wilde niet antwoorden.

Kort voor zonsopgang werden de slaven wakker gemaakt en naar de graalrots gevoerd. Opnieuw kregen zij een minimum aan voedsel. Na het eten werden zij in twee groepen opgesteld en naar hun verschillende arbeidsplaatsen gevoerd. Burton en Frigate werden naar de noordelijke grens gebracht. Zij werden met duizend andere slaven aan het werk gezet en zwoegden de hele dag naakt in de zon. De enige rustpauze was toen zij tegen het middaguur hun gralen naar de rots brachten om voedsel te halen.

Het was Göring’s bedoeling een muur tussen de bergen en De Rivier te bouwen. Bovendien had hij het plan een tweede muur op te richten die een volle vijftien kilometer parallel aan de Rivieroever zou lopen en een derde muur aan het zuidelijke einde.

Burton en de anderen moesten een diepe greppel graven en vervolgens van de uitgegraven aarde een wal opwerpen. Het was zwaar werk, want zij hadden alleen maar stenen schoffels, waarmee ze in de grond konden hakken. Omdat de wortels van het gras een dikke, ineengestrengelde laag van zeer taai materiaal vormden, konden deze alleen door herhaald hakken doorgekapt worden. De grond en wortels werden op houten schoppen geveegd en op grote bamboesleden geworpen. Deze werden door groepen mannen boven op de aarden wal gesleept en daar werd de grond eruit geschept, zodat de wal zelfs nog hoger en dikker werd.

’s Avonds werden de slaven weer in de palissade gedreven. De meesten vielen direct in slaap, maar Targoff, de roodharige Israëli, ging gehurkt naast Burton zitten.

‘Soms druppelt er wat sap uit de wijnstok,’ zei hij. ‘Ik heb gehoord van het gevecht dat jij en je bemanning geleverd hebben. Ik heb ook gehoord dat je geweigerd hebt je bij Göring en zijn bloedhond aan te sluiten.’

‘En wat heb je over dat infame boek van me gehoord?’ vroeg Burton.

Targoff glimlachte en zei: ‘Ik had er nog nooit van gehoord totdat Ruach het onder mijn aandacht bracht. Je daden spreken voor zichzelf. Bovendien is Ruach erg gevoelig voor dit soort dingen. Je kunt hem dat natuurlijk niet kwalijk nemen na alles wat hij heeft meegemaakt, maar ik geloof niet dat jij je zo zou gedragen als je werkelijk zo was als hij zegt. Ik geloof dat je een flinke kerel bent, het soort dat we nodig hebben en dus...’

Dagen en nachten van hard werken en karige rantsoenen volgden elkaar op. Door bemiddeling van ‘wijnstok’ hoorde Burton nieuws over de vrouwen. Wilfreda en Fatima verbleven in Campbell’s vertrekken en Loghu zat bij Tullius. Göring had Alice een week bij zich gehouden en haar daarna aan een luitenant, een zekere Manfred von Kreyscharft, overgedaan. Het gerucht ging dat Göring zich over haar frigiditeit beklaagd had en haar aan zijn lijfwacht had willen geven om met haar te doen wat zij wilden, maar Von Kreyscharft had om haar gevraagd.

Voor Burton was het een voortdurende kwelling. Hij kon de innerlijke beelden van haar met Göring en Von Kreyscharft niet verdragen. Hij moest dat ongedierte uitschakelen, of tenminste bij een poging daartoe de dood vinden. Laat op die avond kroop hij uit de grote hut, die hij met vijfentwintig mannen deelde, naar Targoff’s hut en maakte hem wakker.

‘Je zei, datje wist dat ik aan jullie kant sta,’ fluisterde hij. ‘Wanneer neem je me eindelijk in vertrouwen? Ik kan je net zo goed meteen waarschuwen dat, als je dat niet onmiddellijk doet, ik van plan ben met mijn eigen groep en iedereen, die zich bij ons wil aansluiten, een uitbraak op touw te zetten.’

‘Ruach heeft me nog meer over je verteld,’ zei Targoff. ‘Ik begreep echt niet waar hij het over had. Kan een jood iemand, die zo’n boek schreef, vertrouwen? Of zou je erop kunnen vertrouwen dat zo’n man zich niet tegen je zou keren nadat de gemeenschappelijke vijand verslagen is?’

Burton opende zijn mond om een bars antwoord te geven maar deed hem toen weer dicht. Hij zweeg een ogenblik. Toen hij sprak, deed hij dit beheerst. ‘In de eerste plaats spreken mijn daden op aarde duidelijker dan welke van mijn gedrukte woorden. Ik was de vriend en beschermer van veel joden. Ik had veel joodse vrienden.’

‘Die laatste constatering is altijd een inleiding tot een aanval op de joden,’ zei Targoff.

‘Misschien. Maar zelfs als Ruach’s beweringen waar zouden zijn, dan is de Richard Burton die je in dit dal voor je ziet niet de Burton die op aarde leefde. Ik denk dat iedereen hier door zijn ervaringen veranderd is. Als dat niet het geval is, is hij niet tot verandering in staat en zou hij beter dood kunnen zijn.’

‘Gedurende de vierhonderdzeventig dagen, die ik op deze Rivier heb doorgebracht, heb ik veel geleerd. Ik ben best in staat om van mening te veranderen. Ik heb naar Ruach en Frigate geluisterd en vaak driftig met hen geargumenteerd en, hoewel ik dat toen niet wilde toegeven, heb ik veel nagedacht over wat zij hebben gezegd.’

‘Jodenhaat is iets waarmee iemand geboren wordt,’ zei Targoff. ‘Het vormt een deel van het zenuwstelsel. Geen wilsdaad kan het ongedaan maken, tenzij het niet erg diep zit of de wil buitengewoon sterk is. De bel luidt en Pavlov’s hond kwijlt. Zeg het woord jood en het zenuwstelsel bestormt de citadel van het verstand van de niet-joden. Precies zoals het woord Arabier het mijne bestormt, maar ik heb een reële grond om alle Arabieren te haten.’

‘Ik heb genoeg gepleit,’ zei Burton. ‘Neem me of wijs me af. In beide gevallen weet je wat ik zal doen.’

‘Ik aanvaard je,’ zei Targoff. ‘Als jij van mening kunt veranderen kan ik het ook. Ik heb met je gewerkt, brood met je gegeten en ik vlei mezelf dat ik een goede karakterbeoordelaar ben. Vertel me eens, als jij dit op touw moest zetten, wat zou je dan doen?’

Targoff luisterde nauwlettend. Aan het eind van Burton’s uitleg knikte hij. ‘Lijkt veel op mijn plan. En nu...’

HOOFDSTUK 16

De volgende dag, kort na het ontbijt, kwamen enkele bewakers Burton en Frigate ophalen. Targoff keek Burton strak aan en Burton wist waaraan Targoff dacht.

Er viel niets aan te doen behalve naar Göring’s paleis af te marcheren.

Göring zat in een grote, houten stoel en rookte een pijp. Hij vroeg hen te gaan zitten en bood sigaren en wijn aan.

‘Zo nu en dan,’ zei hij, ‘wil ik me graag ontspannen en met iemand anders praten dan mijn collega’s, die niet al te pienter zijn. Ik praat speciaal graag met iemand, die na mijn dood geleefd heeft en met mannen, die in hun tijd beroemd waren. Tot dusverre heb ik maar weinig van beide soorten.’

‘Veel van je Israëlische gevangenen hebben na jou geleefd,’ zei Frigate.

‘Ah, de joden!’ Göring wuifde luchtig met zijn pijp. ‘Daar zit ’m de kneep. Ze kennen me te goed. Ze zijn nors als ik probeer met ze te praten en er zijn er te veel, die geprobeerd hebben me om zeep te brengen dan dat ik me met ze op m’n gemak kan voelen. Niet dat ik iets tegen ze heb, ik ben niet bijzonder op joden gesteld, maar ik had veel joodse vrienden...’

Burton werd rood. Na even aan zijn pijp te hebben gelurkt, vervolgde Göring: ‘De Führer was een groot man, maar op sommige punten had hij idiote denkbeelden. Een ervan was zijn houding ten opzichte van de joden. Zelf gaf ik daar minder om, maar het Duitsland van mijn tijd was anti-Semitisch en een man moet met de tijdgeest meegaan als hij in het leven iets wil bereiken. Maar genoeg daarvan. Zelfs hier kan een man er niet van loskomen.’

Hij babbelde een tijdje voort en stelde daarna Frigate veel vragen over het lot van zijn tijdgenoten en de geschiedenis van het naoorlogse Duitsland.

‘Als de Amerikanen enig politiek benul hadden gehad zouden jullie onmiddellijk na onze overgave Rusland de oorlog hebben verklaard. Wij zouden met jullie tegen de Bolsjewieken zijn opgetrokken en ze hebben vermorzeld.’

Frigate antwoordde niet. Göring vertelde vervolgens enkele ‘grappige’, zeer obscene verhalen. Hij vroeg Burton hem de vreemde ervaring te vertellen, die hij had gehad voor hij in het dal weer tot leven kwam.

Burton was verbaasd. Had Göring dit van Kazz gehoord of zat er een verklikker onder de slaven?

Hij vertelde tot in bijzonderheden wat er was gebeurd tussen de tijd dat hij zijn ogen in de ruimte van de zwevende lichamen opendeed, tot op het ogenblik waarop de man in de luchtkano het metalen buisje op hem richtte.

‘Die man van buiten de aarde, Monat, heeft een theorie dat bepaalde wezens — noem ze X of wie-dan-ook — de mens vanaf het ogenblik dat hij ophield aap te zijn, hebben geobserveerd, dat is gedurende minstens twee miljoen jaar. Deze superwezens hebben op de een of andere wijze iedere lichaamscel van ieder menselijk wezen dat ooit geleefd heeft, geregistreerd, waarschijnlijk vanaf het ogenblik van zijn verwekking tot het ogenblik van zijn dood. Dit lijkt een waanzinnig idee, maar het is niet verbazingwekkender dan de verrijzenis van de gehele mensheid en de herschepping van deze planeet in een grote Riviervallei. De celopnamen kunnen zijn gemaakt toen de te registreren mensen nog leefden. Het kan ook zijn, dat deze superwezens trillingen uit het verleden ontdekt hebben, op dezelfde manier als wij op aarde het licht van sterren waargenomen hebben, zoals zij er duizend jaar tevoren uitzagen. Monat helt echter naar de eerste theorie over. Hij gelooft niet in tijdreizen, zelfs niet in beperkte zin. Monat gelooft dat de X-en deze celopnamen opgeslagen hebben — hoe weet hij niet — en dat daarna deze planeet voor ons werd herschapen. Het is zonder twijfel één grote Rivierwereld. Tijdens onze tocht stroomopwaarts hebben we met tientallen mensen gesproken en hun beschrijvingen laten er geen twijfel aan bestaan, dat zij uit ver uiteenliggende gebieden over de gehele wereld kwamen. Eén woonde hoog in het noordelijk halfrond en de ander ver beneden de evenaar in het zuidelijk halfrond. Alle beschrijvingen kloppen met elkaar en laten het beeld zien van een wereld, die tot een kronkelend Rivierdal is omgewerkt. De mensen waarmee we gesproken hebben werden hier gedood of kwamen door een ongeval om het leven en verrezen weer in de gebieden, waar wij op dat ogenblik doorheen voeren. Monat zegt dat wij, de verrezenen, nog steeds geregistreerd worden. Als een van ons opnieuw sterft worden deze registraties of opnamen, die tot het laatste ogenblik zijn bijgehouden, ergens heengebracht — misschien onder de oppervlakte van deze planeet — en in convertoren, die energie in materie omzetten, afgedraaid. De lichamen worden dan net zo gereproduceerd als zij op het ogenblik van de dood waren en daarna herstellen en vernieuwen verjongingsinstallaties de slapende lichamen. Dit gebeurt waarschijnlijk in dezelfde ruimte, waarin ik ontwaakte. Daarna worden de verjongde en geheelde lichamen weer geregistreerd en vervolgens vernietigd. De opnamen worden nog eens afgedraaid, ditmaal door ondergrondse installaties. Opnieuw reproduceren energie-materie convertoren, die waarschijnlijk de hitte van de zachte kern van deze planeet als energie gebruiken, ons bij de graalrotsen boven de grond. Ik weet niet waarom zij de tweede maal niet op dezelfde plaats waar zij stierven verrijzen. Ik weet evenmin waarom al ons haar werd afgeschoren of waarom het baardhaar van de mannen niet meer groeit, of waarom de mannen besneden zijn en de vrouwen weer maagd werden. Waarom werden wij weer tot leven gewekt en tot welk doel? Wie ons hier heeft neergezet is ons nog niet komen vertellen waarom dit is gebeurd.’

‘Het punt is,’ zei Frigate, ‘het kardinale punt is dat we niet dezelfde mensen zijn, die we op aarde waren. Ik stierf, Burton stierf, jij, Hermann Göring stierf, iedereen stierf en we kunnen niet weer tot leven worden gebracht!’

Göring zoog hoorbaar aan zijn pijp, staarde Frigate aan en zei toen: ‘Waarom? Ik leef toch weer? Ontken je dat?’

‘Ja! Dat doe ik... tot op zekere hoogte. Jij leeft, maar je bent niet de Hermann Göring die in Mariënbad Sanatorium in Rosenheim, Beieren, op 12 januari 1893 geboren werd. Jij bent niet de Hermann Göring, wiens peetvader dr Hermann Eppenstein was, een tot het Christendom bekeerde Jood. Jij bent niet de Göring, die Von Richthofen na zijn dood opvolgde en zijn piloten, zelfs toen de oorlog voorbij was, tegen de geallieerden bleef uitzenden. Jij bent niet de Rijksmaarschalk van Hitler’s Duitsland en evenmin de vluchteling die door luitenant Jerome N. Shapiro gearresteerd werd. Eppenstein en Shapiro, ach! Jij bent ook niet de Hermann Göring die tijdens zijn proces wegens misdaden tegen de mensheid zelfmoord pleegde door cyaankali te slikken!’

Göring stopte zijn pijp met tabak en zei op redelijke toon: ‘Het staat vast datje heel wat van me afweet. Ik veronderstel dat ik me gevleid zou moeten voelen omdat ik tenminste niet vergeten ben.’

‘Eigenlijk ben je dat wel,’ zei Frigate. ‘Wel had je nog lang de reputatie van een sinistere clown, van mislukkeling en pluimstrijker.’

Burton was verbaasd. Hij had niet geweten hoe Frigate tekeer zou gaan tegen iemand die de macht van leven en dood over hem bezat, of die hem zo hardvochtig had behandeld, maar misschien hoopte Frigate dat hij zou worden gedood. Het was ook mogelijk dat hij op Göring’s nieuwsgierigheid rekende.

Göring zei: ‘Verklaar je nader. Niet over mijn reputatie, want iedere man van enig belang kan verwachten door de hersenloze massa verkeerd begrepen en beschimpt te worden. Leg uit, waarom ik niet dezelfde man ben.’

Frigate lachte flauwtjes en zei: ‘Je bent het product, de hybride, van een celregistratie en een energie-materie convertor. Je bent samengesteld uit al de herinneringen van de dode Hermann Göring en uit duplicaten van iedere cel van zijn lichaam. Jij hebt alles wat hij had en dus denk je dat je Göring bent, maar je bent het niet! Je bent een duplicaat en dat is alles! De oorspronkelijke Hermann Göring is niets dan moleculen, die door de bodem en de lucht geabsorbeerd zijn en op die wijze in planten en het vlees van dieren en mensen terecht zijn gekomen en vervolgens weer als uitwerpselen eruit komen, und so weiter!’

‘Maar jij, die hier voor me zit, bent niet het origineel, evenmin als de opname op een schijf of band de oorspronkelijke stem is, maar bestaat uit trillingen, die uit de mond van een mens komen en door een electrisch apparaat geregistreerd en omgezet worden, om daarna te worden overgespeeld.’

Burton begreep waar Frigate het over had omdat hij in 1888 in Parijs een Edison-fonograaf gezien had. Hij voelde zich door Frigate’s beweringen beledigd en zelfs onteerd.

Göring’s opengesperde ogen en roodaanlopend gezicht gaven aan dat ook hij zich tot in het diepst van zijn ziel geraakt voelde.

Göring stotterde even en zei: ‘En waarom zouden deze wezens al die moeite doen om alleen maar duplicaten te maken?’

Frigate haalde de schouders op en zei: ‘Dat weet ik niet.’

Göring hees zich uit zijn stoel overeind en wees met de steel van zijn pijp naar Frigate. ‘Je liegt!’ schreeuwde hij in het Duits. ‘Je liegt, Scheisshund!’

Frigate beefde alsof hij verwachtte dat men hem weer op zijn nieren zou slaan, maar hij zei: ‘Ik moet gelijk hebben. Natuurlijk hoef je niet te geloven wat ik zeg. Ik kan niets bewijzen en ik begrijp precies hoe je je voelt. Ik weet dat ik Peter Jairus Frigate ben, geboren in 1918 en overleden in 2008, maar ik moet ook geloven, omdat de logica me daartoe dwingt, dat ik in werkelijkheid alleen maar een wezen ben dat de herinneringen van die Frigate, die nooit uit de doden zou opstaan, bezit. In zekere zin ben ik de zoon van die Frigate, die nooit meer kan bestaan. Geen vlees van zijn vlees of bloed van zijn bloed, maar geest van zijn geest. Ik ben niet de man die op die verloren planeet aarde uit een vrouw geboren werd. Ik ben het bijproduct van wetenschap en machines, tenzij...’

Göring zei: ‘Ja? Tenzij wat?’

‘Tenzij er aan het menselijk lichaam het een of andere beginsel gekoppeld is, een beginsel dat het menselijk wezen is. Ik bedoel dat het alles bevat waardoor een individu ontstaat en dat, wanneer het lichaam vernietigd wordt, blijft voortbestaan, zodat, als het lichaam opnieuw gevormd wordt, dit beginsel, dat de essentie van het individu in zich bergt, opnieuw aan het lichaam gekoppeld zou kunnen worden. Het zou alles wat het lichaam onderging vastleggen en het oorspronkelijke individu zou dus opnieuw leven. Het zou niet alleen maar een duplicaat zijn.’

Burton zei: ‘Om hemelswil, Pete! Beweer je dat de ziel bestaat?’

Frigate knikte en zei: ‘Iets dat met de ziel overeenkomt. Iets dat de primitieve mens vaag heeft begrepen en ziel genoemd heeft.’

Göring lachte uitbundig. Burton wilde ook wel lachen, maar hij voelde er niets voor Göring morele of intellectuele steun te verlenen.

Toen Göring was uitgelachen zei hij: ‘Zelfs hier, in een wereld die zo duidelijk het product van wetenschap is, willen de aanhangers van het bovennatuurlijke het niet opgeven. Goed, laten we het hierbij maar laten en op meer praktische en voor de hand liggende onderwerpen overstappen. Zeg me, zijn jullie van gedachten veranderd en zijn jullie nu bereid om je bij me aan te sluiten?’

Burton staarde hem woedend aan en zei: ‘Ik wens niet onder het bevel te staan van een man, die vrouwen verkracht en bovendien heb ik respect voor de Israëli. Ik ben liever samen met hen slaaf dan vrij met jou.’

Göring fronste zijn wenkbrauwen en zei scherp: ‘Heel goed, dat had ik al gedacht, maar ik had gehoopt... Wel, ik heb steeds moeilijkheden met die Romein. Als hij zijn zin krijgt zullen jullie merken hoe barmhartig ik met slaven ben omgesprongen. Jullie kennen hem niet. Alleen mijn interventie voorkomt dat er iedere avond een van jullie als verstrooiing wordt doodgemarteld.’

Tegen twaalf uur kwamen de twee bij hun werk in de heuvels terug. Geen van beiden kreeg de kans om met Targoff of een van de andere slaven te spreken omdat hun werk ze niet met hen in contact bracht. Zij durfden geen openüjke poging te wagen om met hen te spreken omdat een hevige afranseling hiervan het gevolg zou zijn geweest.

Nadat zij ’s avonds in de palissade waren teruggekomen vertelde Burton de anderen wat er gebeurd was.

‘Het is meer dan waarschijnlijk, dat Targoff mijn verhaal niet zal geloven. Hij zal denken dat we spionnen zijn en zelfs als hij daarvan niet zeker is kan hij zich niet veroorloven risico te lopen. Er komen dus moeilijkheden. Het is erg jammer dat dit moest gebeuren. Het ontsnappingsplan voor vanavond moet vervallen.’

Er gebeurde niets bijzonders — althans niet in het begin. De Israëli gingen Burton en Frigate uit de weg toen zij met hen probeerden te praten. De sterren werden zichtbaar en de palissade werd beschenen door een licht, dat bijna even helder als de aardse volle maan was. De gevangenen bleven in hun barakken maar zij spraken zacht met hun hoofden bij elkaar. Ondanks hun diepe vermoeidheid konden zij niet slapen. De bewakers voelden de spanning, hoewel zij de mannen in de hutten niet konden zien of horen. Zij liepen op de loopgangen heen en weer, stonden bij elkaar te praten en tuurden bij het licht van de nachtelijke hemel en de vlammen van de harstoortsen in de palissade.

‘Targoff onderneemt niets voor het gaat regenen,’ zei Burton. Hij deelde orders uit. Frigate zou eerst de wacht houden, Robert Spruce de tweede, Burton de derde. Burton ging op zijn hoop bladeren liggen en trok zich niets aan van het gemurmel van stemmen en de onrust om hem heen. Spoedig viel hij in slaap.

Het leek dat hij zijn ogen net dicht had, toen Spruce hem aanraakte. Snel kwam hij overeind, gaapte en rekte zich uit. De anderen waren allen wakker. Binnen een paar minuten trokken de eerste wolken zich samen. Na tien minuten werden de sterren uitgewist. Hoog in de bergen rommelde het onweer en de eerste bliksemstraal scheurde de hemel.

Dichtbij sloeg de bliksem in. Bij het licht ervan zag Burton dat de bewakers onder de afdakjes, die aan de voet van de wachthuisjes op iedere hoek van de palissade uitstaken, bij elkaar gekropen waren. Zij hadden zich tegen de kou en de regen met doeken bedekt.

Burton kroop van zijn barak naar de volgende. Targoff stond in de ingang. Burton ging staan en zei: ‘Gaat het plan nog door?’

‘Je weet wel beter,’ zei Targoff. Een bliksemstraal maakte zijn woedende gezicht zichtbaar. ‘Jij Judas!’

Hij stapte naar voren en een tiental mannen volgde hem. Burton wachtte niet, maar viel aan. Op het moment dat hij naar voren stormde hoorde hij een vreemd geluid. Hij bleef staan om naar buiten te kijken. Een nieuwe bliksemstraal onthulde een bewaker die met zijn gezicht omlaag in het gras onder een loopgang lag.

Targoff had zijn vuisten laten zakken toen Burton hem zijn rug toekeerde. Hij zei: ‘Wat is er aan de hand, Burton?’

‘Wacht,’ antwoordde de Engelsman. Evenmin als de Israëli had hij enige notie wat er gaande was, maar alles wat onverwacht gebeurde kon in zijn voordeel zijn. De bliksem verlichtte de gedrongen gestalte van Kazz op de houten loopgang. Hij zwaaide met een reusachtige stenen bijl naar een groepje bewakers in de hoek, waar twee muren samenkwamen. Een nieuwe flits. De bewakers waren over de loopgang verspreid. Duisternis. Bij de volgende lichtflits lag er nog een op de grond. De twee overblijvenden renden de loopgang in verschillende richtingen af.

Een nieuwe blikseminslag dicht bij de muur liet zien dat de andere bewakers er lucht van kregen wat er gebeurde. Schreeuwend kwamen ze de loopgang af.

Kazz negeerde hen en liet een lange bamboeladder binnen de omheining zakken. Hij gooide er een bundel speren achteraan. Bij de volgende bliksemflits zagen zij hem op de dichtstbijzijnde bewakers afgaan.

Burton greep een speer en liep in volle vaart de ladder op. De anderen, waaronder de Israëli, kwamen achter hem aan. Het gevecht was kort en bloedig. De bewakers op de loopgang waren doodgestoken of doodgegooid en alleen in de wachthuisjes bleven er nog over.

De ladder werd naar het andere einde van de palissade gedragen en tegen de poort geplaatst. In twee minuten waren de mannen naar boven geklommen, lieten zij zich aan de andere kant vallen en openden de poort. Voor de eerste keer vond Burton gelegenheid met Kazz te praten.

‘Ik dacht dat je ons verraden had.’

‘Nee, niet ik, Kazz,’ zei Kazz verwijtend. ‘Jij weet ik hou van jou, Burton-naq. Jij mijn vriend, mijn baas. Ik net deed of ik ga met de vijanden omdat ik ben link. Ik verbaasd jij niet hetzelfde doet. Jij bent niet dom.’

‘Jij bent het zeker niet,’ zei Burton, ‘maar ik kon het niet opbrengen die slaven te doden.’

Bij het bliksemlicht zag hij hoe Kazz de schouders ophaalde. Hij zei: ‘Dat mij niets doet. Ik ken ze niet. Bovendien, jij hoort Göring. Hij zegt zij in ieder geval dood.’

‘Het is maar goed dat je vannacht uitkoos om ons te redden,’ zei Burton. Hij vertelde Kazz niet waarom, omdat hij hem niet wilde verwarren. Bovendien waren er belangrijker dingen te doen.

‘Vannacht goede nacht voor dit,’ zei Kazz. ‘Groot gevecht aan de gang. Tullius en Göring erg dronken en maken ruzie. Zij vechten, hun mannen vechten. Terwijl zij doden elkaar, indringers komen. Bruine mannen van over De Rivier... Hoe jij ze noemen?... Onondagas, zo zij heten. Hun boten komen net voor regen. Zij overval doen om ook slaven te stelen, of misschien alleen maar voor plezier. Dus ik denk, nu goede tijd voor mijn plan om Burton-naq vrij te maken.’

Even plotseling als hij gekomen was hield de regen op. Burton kon het schreeuwen en gillen van verre uit de richting van De Rivier horen. Hij hoorde trommels stroomopwaarts en stroomafwaarts langs De Rivier slaan. Hij zei tegen Targoff: ‘We kunnen of proberen te ontsnappen, wat waarschijnlijk erg gemakkelijk is, óf we kunnen aanvallen.’

‘Ik wil het ongedierte dat ons tot slaven maakte vernietigen,’ zei Targoff. ‘Hier dichtbij zijn ook andere palissaden. Ik heb mannen gestuurd om de poort open te maken. De rest ligt te ver weg om ze te bereiken. Ze liggen ongeveer achthonderd meter uit elkaar.’

De blokhut, waarin de bewakers die geen dienst hadden woonden, werd nu ook bestormd. De slaven bewapenden zich en begaven zich in de richting van het lawaai van de strijd. Burton’s groep was op de rechterflank. Na ongeveer een kilometer vonden zij de eerste doden en gewonden, blanken en Onondaga’s door elkaar.

Ondanks de zware regen was er brand uitgebroken. In het toenemende licht zagen zij dat de vlammen uit het grote gebouw sloegen. Worstelende gestalten stonden tegen de gloed afgetekend. De ontsnapte gevangenen kwamen over de vlakte naderbij. Plotseling brak een flank op en vluchtte in hun richting, achtervolgd door joelende en juichende overwinnaars.

‘Daar is Göring,’ zei Frigate. ‘Zijn dikke pens zal hem bij zijn vlucht niet veel baten, dat staat wel vast.’

Hij wees en Burton zag de Duitser wanhopig zwoegen, maar bij de anderen achterblijven. ‘Ik gun de Indianen niet de eer hem te doden,’ zei Burton. ‘Wij zijn het Alice verschuldigd hem te pakken te krijgen.’

Campbell’s lange gestalte liep voor de anderen uit en naar hem wierp Burton zijn speer. Voor de Schot moet het geleken hebben of het projectiel uit het niets kwam. Te laat probeerde hij het te ontwijken. De vuurstenen punt boorde zich tussen zijn linkerschouder en borst in zijn vlees en hij viel op zijn zij. Een ogenblik later probeerde hij op te staan, maar werd door Burton neergetrapt.

Campbell rolde met zijn ogen. Het bloed liep met een straaltje uit zijn mond. Hij wees naar een andere wond, een diepe snede in zijn zij net onder de ribben. ‘Jij ... jouw meid ... Wilfreda ... heeft dat gedaan,’ hijgde hij, ‘maar ik heb haar doodgemaakt ... dat kreng.’

Burton wilde hem vragen waar Alice was, maar Kazz, die in zijn moedertaal kreten uitstootte, liet zijn knots op het hoofd van de Schot neerkomen. Burton raapte zijn speer op en snelde Kazz achterna. ‘Dood Göring niet!’ schreeuwde hij. ‘Laat hem aan mij over!’

Kazz hoorde hem niet, want hij was met twee Onondaga’s in gevecht. Burton zag Alice, die hem voorbijholde. Hij stak zijn arm uit, pakte haar beet en draaide haar rond. Zij gilde en begon tegen te spartelen. Burton schreeuwde tegen haar en plotseling herkende zij hem, liet zich in zijn armen vallen en begon te snikken. Burton zou haar graag hebben getroost, maar hij was bang dat Göring hem zou ontsnappen. Hij duwde haar weg, rende op de Duitser toe en wierp zijn speer. Deze schampte langs Göring’s hoofd en hij gilde het uit, stond stil en begon naar een wapen te zoeken. Maar Burton wierp zich op hem en beiden vielen op de grond. Zij rolden om en om, waarbij elk probeerde de ander te wurgen. Iets raakte Burton op zijn achterhoofd. Versuft verslapte zijn greep. Göring duwde hem op de grond neer en dook naar de speer. Hij greep de speer, stond op en stapte op de machteloze Burton toe. Burton probeerde op te staan, maar zijn knieën leken van stopverf te zijn en alles draaide om hem heen. Göring wankelde plotseling toen Alice hem van achteren deed struikelen en hij viel voorover. Burton spande zich nogmaals in, merkte dat hij tenminste kon waggelen en liet zich boven op Göring vallen. Opnieuw rolden zij om en om, waarbij Göring Burton’s keel dichtkneep. Toen schoot een speer over Burton’s schouder, schroeide zijn huid en boorde zijn stenen punt in Göring’s keel.

Burton stond op, trok de speer eruit en plantte deze in Göring’s dikke buik. Göring probeerde te gaan zitten, maar hij viel achterover en stierf. Alice zakte ineen en huilde.

De dageraad zag het einde van de strijd. Tegen die tijd waren de slaven uit alle palissaden gebroken. De soldaten van Göring en Tullius werden tussen twee strijdmachten, de Onondaga’s en de slaven, als koren tussen molenstenen vermalen. De Indianen, die waarschijnlijk uitsluitend om te plunderen en meer slaven met hun gralen te bemachtigen de overval hadden gepleegd, trokken zich terug. Zij klommen in hun uitgeholde boomstammen en kano’s en roeiden het meer over.

Niemand had lust hen te achtervolgen.

HOOFDSTUK 17

De volgende dagen waren erg druk. Een oppervlakkige volkstelling leerde dat minstens de helft van de twintigduizend inwoners van Göring’s kleine koninkrijk gedood, zwaar gewond, door de Onondaga’s ontvoerd of gevlucht was. De Romein Tullius Hostilius was blijkbaar ontsnapt. De overlevenden kozen een voorlopige regering. Targoff, Burton, Spruce, Ruach en twee anderen vormden een uitvoerend comité met aanzienlijke, hoewel tijdelijke, volmachten. John de Greystock was verdwenen. In het begin van de slag had men hem nog gezien en daarna was hij zo zonder meer uit het gezicht verdwenen.

Alice Hargreaves trok in Burton’s hut zonder een woord over het waarom of waarvoor te zeggen.

Later zei ze: ‘Frigate heeft me verteld dat, als deze hele planeet is aangelegd op dezelfde wijze als de gebieden die we hebben gezien — en er bestaat geen grond om dat niet te geloven — dan moet De Rivier minstens dertig miljoen kilometer lang zijn. Het is ongelooflijk, maar dat is onze verrijzenis en al het andere in deze wereld ook. Bovendien wonen er misschien vijfendertig tot zevenendertig miljard mensen langs De Rivier. Hoe groot is de kans dat ik ooit mijn aardse echtgenoot vind? Bovendien houd ik van je. Ja, ik weet wel, dat ik er niet naar handelde alsof ik van je hield, maar er is iets in me veranderd. Misschien is alles wat ik heb doorgemaakt daarvoor verantwoordelijk. Ik denk niet dat ik op aarde van je had kunnen houden. Misschien zou ik gefascineerd zijn geweest, maar ik zou ook — zijn afgestoten en misschien bang zijn geweest. Ik zou daar geen goede vrouw voor je hebben kunnen zijn. Hier kan ik dat wel, of liever, ik zal een goede kameraad voor je zijn omdat er geen enkele overheid of religieuze instelling schijnt te zijn die ons zou kunnen trouwen. Alleen hieruit blijkt al hoe sterk ik veranderd ben. Dat ik ooit rustig zou kunnen leven met een man waarmee ik niet getrouwd ben — maar ja, zo staan de zaken.’

‘We leven niet meer in het Victoriaanse tijdperk,’ zei Burton. ‘Hoe zou je deze eeuw moeten noemen... het Tijdperk van Versmelting? De Meng-eeuw? Uiteindelijk wordt het vermoedelijk De Riviercultuur, de Oeverwereld, of nog liever, veel Rivierculturen.’

‘Vooropgesteld dat het blijvend is,’ zei Alice. ‘Het is plotseling begonnen en het kan best even snel en onverwacht weer eindigen.’

Eén ding was zeker, dacht Burton, de groene Rivier en de grasvlakte, de beboste heuvels en de ontoegankelijke bergen leken niet op Shakespeare’s ijle visioenen. Zij waren echt en solide, even echt als de mannen die nu op hem toeliepen, Monat, Frigate, Kazz en Ruach. Hij stapte uit zijn hut en begroette hen.

Kazz begon te spreken. ‘Lang geleden, voor ik sprak Engels goed, ik iets zie dat ik probeer jou te vertellen, maar jij mij niet begrijpt. Ik zie een man, die op zijn voorhoofd dit heeft.’

Hij wees op het midden van zijn eigen voorhoofd en daarna op dat van de anderen. ‘Ik weet,’ ging Kazz voort, ‘jij kunt het niet zien. Pete en Monat ook niet. Niemand anders kan het, maar ik zie het op voorhoofd van iedereen, behalve op die man, die ik lang geleden probeerde te vangen. Dan, op een dag, ik zie vrouw heeft het niet, maar ik zeg niets tegen jou. Nu ik zie derde persoon heeft het niet.’

‘Hij bedoelt,’ zei Monat, ‘dat hij in staat is bepaalde symbolen of tekens op het voorhoofd van ieder van ons te zien. Hij kan ze alleen bij helder zonlicht en onder een bepaalde hoek waarnemen, maar iedereen die hij ooit heeft gezien, heeft deze symbolen... behalve de drie, die hij zojuist heeft genoemd.’

‘Hij is blijkbaar in staat iets meer van het lichtspectrum waar te nemen dan wij,’ zei Frigate. ‘Zoveel is duidelijk. Wie ook ons met het teken van het beest, of hoe je het ook wilt noemen, gebrandmerkt heeft, wist niets van deze bijzondere eigenschap van het geslacht van Kazz. Hieruit blijkt, dat Zij niet alwetend zijn.’

‘Klaarblijkelijk,’ zei Burton. ‘En evenmin onfeilbaar. Anders zou ik nooit in die ruimte ontwaakt zijn voor ik weer tot leven werd gewekt. Wie is dus die persoon die deze symbolen niet op zijn huid draagt?’

Hij sprak rustig, maar zijn hart klopte snel. Als Kazz gelijk had, had hij misschien een vertegenwoordiger van de wezens ontdekt, die het gehele menselijke ras weer tot leven hadden gebracht. Zouden Zij goden in vermomming zijn?

‘Robert Spruce,’ zei Frigate.

‘Voor we te snel onze conclusies trekken,’ zei Monat, ‘mogen we niet vergeten dat deze weglating op toeval kan berusten.’

‘Daar komen we wel achter,’ zei Burton onheilspellend, ‘maar waarom symbolen? Waarom moeten we een merkteken dragen?’

‘Waarschijnlijk voor identificatie of tellingsdoeleinden,’ zei Monat. ‘Wie zal het weten behalve Zij die ons hier hebben neergezet?’

‘Laten we Spruce hiermee confronteren,’ zei Burton.

‘We zullen hem eerst moeten zien te vangen,’ zei Frigate. ‘Kazz maakte de fout aan Spruce te vertellen dat hij van de symbolen afwist. Hij heeft het vanmorgen bij het ontbijt gezegd. Ik was er niet bij, maar degenen die er wel waren, zeiden dat Spruce bleek werd. Een paar minuten later verontschuldigde hij zich en sindsdien heeft niemand hem meer gezien. We hebben patrouilles stroomopwaarts en stroomafwaarts langs De Rivier en over De Rivier en ook de heuvels ingestuurd.’

‘Zijn vlucht is een bekentenis van schuld,’ zei Burton. Hij was woedend. Was de mens dan een veesoort, dat tot het een of andere sinistere doel werd gebrandmerkt?

Dezelfde middag nog verkondigden trommels, dat Spruce gevangengenomen was. Drie uur later stond hij voor de raadstafel in het nieuw gebouwde ontmoetingscentrum. Achter de tafel zat het Comité, of de Raad. De deuren waren gesloten, omdat de Raadsleden het gevoel hadden dat dit iets was dat doeltreffender zonder de aanwezigheid van een menigte behandeld kon worden. Monat, Kazz en Frigate waren in ieder geval aanwezig.

‘Ik kan je net zo goed meteen vertellen,’ zei Burton, ‘dat we besloten hebben tot het uiterste te gaan om de waarheid uit je te krijgen. Het druist tegen de principes van ieder, die aan deze tafel zit, in om martelmethoden te gebruiken. Wij verachten en verafschuwen degenen die deze methoden gebruiken, maar onze algemene opinie is, dat dit een kwestie is, waarin we onze principes moeten prijsgeven.’

‘Principes moet men nooit prijsgeven,’ zei Spruce effen. ‘Het doel heiligt de middelen nooit, zelfs als het vasthouden aan principes nederlaag, dood, of het blijven in onwetendheid betekent.’

‘Er staat te veel op het spel,’ zie Targoff. ‘Ik, die het slachtoffer van mannen zonder principes ben geweest, Ruach, die verscheidene malen gemarteld is en de anderen, zijn het daar helemaal mee eens. Als het moet zullen we je aan vuur of messen blootstellen. Het is noodzakelijk dat we de waarheid te weten komen.’

‘Vertel me nu, ben jij één van Degenen, die voor deze verrijzenis verantwoordelijk is?’

‘Jullie zijn niet beter dan Göring en zijn soort als jullie me martelen,’ zei Spruce. Zijn stem begon het te begeven. ‘Eigenlijk zullen jullie veel slechter af zijn, want jullie dwingen jezelf net zo te zijn als hij om iets te bemachtigen dat misschien zelfs niet bestaat, of als het al bestaat, misschien de prijs niet waard is.’

‘Vertel ons de waarheid,’ zei Targoff, ‘en lieg niet. Wij weten dat je een agent moet zijn en misschien één van Degenen, die rechtstreeks verantwoordelijk zijn.’

‘Er brandt een vuur in de haard aan de andere kant,’ zei Burton. ‘Als je niet onmiddellijk begint te praten zul je... tja, het roosteren zal nog de minste van je kwellingen zijn. Ik ben een expert in Chinese en Arabische martelmethoden en ik kan je verzekeren dat zij enkele zeer verfijnde middelen hadden om de waarheid eruit te krijgen. Bovendien heb ik gewetensbezwaren om mijn kennis in de praktijk toe te passen.’

Spruce, die doodsbleek was zei: ‘Als jullie dit doen verspeel je misschien je eeuwige leven. Het zal jullie terugwerpen op je weg en het uiteindelijke doel vertragen.’

‘Wat is dat?’ vroeg Burton.

Spruce negeerde hem. ‘Wij kunnen geen pijn verdragen,’ mompelde hij. ‘We zijn te gevoelig.’

‘Ben je nog van plan te spreken?’ vroeg Targoff.

‘Zelfs het denkbeeld van zelfvernietiging is smartelijk en moet vermeden worden, tenzij het absoluut noodzakelijk is,’ prevelde Spruce. ‘En dit ondanks het feit dat ik weet dat ik weer zal leven.’

‘Houdt hem boven het vuur,’ zei Targoff tot de twee mannen die Spruce vasthielden. Monat verhief zijn stem. ‘Een ogenblikje. Spruce, de wetenschap van mijn volk was veel verder gevorderd dan op aarde en ik ben dus beter in staat een verantwoorde gissing te maken. Misschien kunnen we je de pijn van het vuur en het leed over je verraad besparen als je alleen maar zou bevestigen wat ik nu ga zeggen. Op die manier zul je geen werkelijk verraad plegen.’

Spruce zei: ‘Ik luister.’

‘Mijn theorie is dat je een aardbewoner bent. Je bent afkomstig uit een eeuw, die chronologisch ver na 2008 n.Chr. moet liggen. Je moet een nakomeling zijn van de weinige mensen die mijn dodelijke straal hebben overleefd. Te oordelen naar de technologie en de energie, die nodig zijn geweest om de oppervlakte in een reusachtig Rivierdal te herscheppen, moet de tijd waarin je geleefd hebt veel later dan de eenentwintigste eeuw liggen. Alleen maar een gissing: de vijftigste eeuw n. Chr.?’

Spruce keek naar het vuur en zei toen: ‘Doe er nog maar tweeduizend jaar bij.’

‘Als deze planeet ongeveer de omvang van de aarde heeft, kunnen er maar een bepaald aantal mensen op leven. Waar zijn de anderen, de doodgeborenen, de kinderen die voor hun vijfde jaar gestorven zijn, de imbecielen en idioten en degenen die na de twintigste eeuw geleefd hebben?’

‘Die zijn ergens anders,’ zei Spruce. Hij keek weer naar het vuur en kneep zijn lippen opeen.

‘Mijn eigen volk,’ zei Monat, ‘had een theorie dat wij uiteindelijk in staat zouden zijn ons verleden waar te nemen. Ik zal nu niet in bijzonderheden treden, maar het zou mogelijk zijn dat voorvallen uit het verleden visueel ontdekt en vervolgens opgenomen zouden kunnen worden. Tijdreizen waren uiteraard louter fantasie.’

‘Maar als jouw cultuur nu eens tot iets in staat was waarover wij alleen getheoriseerd hebben? Als jullie nu eens ieder afzonderlijk levend wezen, dat ooit had geleefd, hadden geregistreerd? Als jullie deze planeet hadden gelocaliseerd en dit Rivierdal hadden gebouwd? Bovendien ergens, misschien zelfs onder de oppervlakte van deze planeet, energie-materie ontzetting hadden toegepast, laten we zeggen door warmte-onttrekking aan de vloeibare kern van deze planeet, om de registraties of opnamen der gestorvenen in tanks tot lichamen te herscheppen? Als jullie nu eens biologische technieken hadden gebruikt om de lichamen te verjongen en ledematen, ogen, enzovoort te genezen en ook om eventuele lichamelijke defecten te herstellen?’

‘En als jullie daarna,’ vervolgde Monat, ‘nog meer opnamen van de nieuw geschapen lichamen maakten en deze in de een of andere enorme geheugentank opsloegen? En als jullie vervolgens de lichamen in de tanks vernietigden en deze weer herschiepen door middel van het geleidende metaal, dat ook gebruikt wordt om de gralen te vullen? Dit zou onder de grond verborgen kunnen liggen. De herrijzenis zou dan zonder hulp van bovennatuurlijke krachten plaatsvinden.’

‘De grote vraag is waarom?’

‘Als het in je vermogen lag dit alles tot stand te brengen, zou het dan niet je ethische plicht zijn?’ vroeg Spruce.

‘Ja, maar ik zou alleen diegenen, die het waard waren, doen herrijzen.’

‘En als anderen je criteria nu eens niet zouden aanvaarden?’ zei Spruce. ‘Denk je nu werkelijk dat je wijs en goed genoeg bent om voor rechter te spelen? Zou je jezelf op één hoogte met God plaatsen? Nee, allen moeten een tweede kans hebben, hoe bestiaal, zelfzuchtig, onbetekenend of dom zij ook geweest mogen zijn. Daarna ligt de beslissing bij hen...’

Hij zweeg plotseling alsof hij zijn uitbarsting betreurde en niet van plan was nog iets te zeggen.

‘Bovendien,’ zei Monat, ‘zouden jullie stellig de mensheid, zoals deze in het verleden bestaan heeft, willen bestuderen. Je zou alle talen, die de mens ooit gesproken heeft, zijn zeden, zijn filosofieën en biografieën willen vastleggen. Hiervoor zou je agenten nodig hebben, die zich als herrezenen zouden voordoen en zich onder de Riviervolkeren zouden mengen met het doel notities te maken, waarnemingen te doen en studies uit te voeren. Hoelang zou zo’n bestudering duren? Duizend jaar? Tweeduizend? Tienduizend? Een miljoen? En hoe zouden jullie je tenslotte van ons ontdoen, of moeten we hier eeuwig blijven?’

‘Jullie moeten hier net zo lang blijven als voor volledige rehabilitatie nodig is,’ riep Spruce, ‘en daarna...’

Hij deed zijn mond dicht, keek hen woedend aan, deed zijn mond weer open en zei: ‘Voortdurend contact met jullie maakt, dat zelfs de taaisten van ons jullie eigenschappen overnemen. We moeten zelf ook een rehabilitatieproces doormaken. Ik voel me nu al onrein...’

‘Houdt hem boven het vuur,’ zei Targoff. ‘We zullen de hele waarheid eruit halen.’

‘Nee, dat zul je niet!’ schreeuwde Spruce. ‘Ik had dit al veel eerder moeten doen, maar wie kon weten, dat...’

Hij viel op de grond en zijn huidkleur veranderde in een grijsblauwe tint. Dr Steinborg, een lid van de Raad, onderzocht hem, maar hij was dood.

Targoff zei: ‘Je kunt hem beter maar meenemen, dokter. Ontleed hem. We wachten hier op je verslag.’

‘Wat voor verslag kun je verwachten als ik gebruik moet maken van stenen messen en geen chemicaliën en microscopen tot mijn beschikking heb?’ zei Steinborg. ‘Maar ik zal m’n best wel doen.’

Het lichaam werd afgevoerd. Burton zei: ‘Ik ben blij dat hij ons niet gedwongen heeft toe te geven dat we bluften. Als hij zijn mond had dichtgehouden, had hij ons voor het blok kunnen zetten.’

‘Jullie waren dus niet werkelijk van plan om hem te martelen?’ zei Frigate.

‘Ik hoopte dat dat dreigement niet ernstig gemeend was. Als dat wel het geval was geweest, zou ik onmiddellijk zijn weggegaan en geen van jullie ooit terug hebben willen zien.’

‘Natuurlijk meenden we het niet,’ zei Ruach. ‘Spruce zou gelijk hebben gekregen, we zouden niet beter dan Göring zijn geweest, maar we hadden andere methoden kunnen proberen, bijvoorbeeld hypnose. Burton, Monat en Steinborg waren experts op dat terrein.’

‘De moeilijkheid is dat we nog steeds niet weten of we de waarheid gehoord hebben,’ zei Targoff. ‘Het is best mogelijk dat hij gelogen heeft. Monat droeg enkele gissingen aan en als deze verkeerd waren zou Spruce ons om de tuin hebben kunnen leiden door met Monat in te stemmen. Naar mijn mening hebben we geen enkele zekerheid.’

Over één ding waren zij het eens. Hun kansen om nog een agent door middel van de afwezigheid van de symbolen op het voorhoofd te ontdekken, waren verkeken. Nu Zij — wie Zij ook waren — wisten dat de tekenen voor soortgenoten van Kazz zichtbaar waren, zouden Zij afdoende maatregelen nemen om ontdekking te voorkomen.

Steinborg kwam drie uur later terug. ‘Er is niets dat hem van enig ander lid van de Homo Sapiens onderscheidt, behalve dit kleine apparaatje.’

Hij hield een zwart, glinsterend balletje, ongeveer ter grootte van een luciferskop, omhoog. ‘Ik vond dit aan de oppervlakte van de voorste hersenen. Het was aan enkele zenuwen gekoppeld door middel van draden, die zo dun waren dat ik ze alleen onder een bepaalde hoek en lichtinval kon zien. Naar mijn mening heeft Spruce zich door middel van dit apparaatje van het leven beroofd. Hij heeft zich letterlijk dood gedacht. Op de een of andere wijze heeft dit kleine balletje zijn doodswens in de daad omgezet. Misschien reageert het op zo’n gedachte door een vergif af te scheiden, dat ik bij gebrek aan faciliteiten niet kan analyseren.’ Hij eindigde zijn verslag en liet het balletje rondgaan.

HOOFDSTUK 18

Dertig dagen later kwamen Burton, Frigate, Ruach en Kazz van een stroomopwaartse tocht op De Rivier terug. Het was juist zonsopgang. De koude, dikke nevels, die zich in het laatste gedeelte van de nacht tot twee of drie meter hoog boven De Rivier opstapelden, dwarrelden om hen heen. Zij konden in geen enkele richting verder dan een paar meter zien, maar Burton, die op de boeg van een eenmaster met bamboeromp stond, wist dat zij dicht bij de westelijke oever waren. Op deze betrekkelijk geringe diepten stroomde het water trager. Zij waren even tevoren vanuit het midden van De Rivier over bakboord gegaan.

Als zijn bestek juist was, moesten zij zich nu dicht bij de ruïne van Göring’s kasteel bevinden. Hij verwachtte elk ogenblik een strook dieper donker uit de duisternis te zien opdoemen, de oevers van het land dat hij nu ‘thuis’ noemde. Voor Burton was thuis altijd een plaats geweest vanwaar hij er op uit kon trekken, een rustplaats, een tijdelijk fort, waarin hij een boek over zijn laatste expeditie kon schrijven, een leger, waarin hij verse wonden kon laten helen, een commandotoren, vanwaar hij uitkeek naar nieuwe gebieden om te ontdekken.

Aldus had Burton, slechts twee weken na de dood van Spruce, de drang gevoeld om naar een ander oord te gaan dan waar hij nu was. Hij had een gerucht gehoord dat op de westelijke oever, ongeveer honderdvijftig kilometer stroomopwaarts, koper was ontdekt. Dit was een stuk oever van niet meer dan twintig kilometer lang en het werd bewoond door Sarmaten uit de vijfde eeuw v.Chr. en Friezen uit de dertiende eeuw n.Chr.

Burton geloofde niet dat het verhaal helemaal echt was, maar het gaf hem een voorwendsel om te reizen. Hij had de smeekbeden van Alice om haar mee te nemen genegeerd en was er op uitgetrokken. Nu, een maand later en na het beleven van enkele avonturen, die niet geheel onaangenaam waren, waren zij bijna thuis. Het verhaal was niet geheel ongegrond gebleken. Er was koper, maar slechts in zeer geringe hoeveelheden.

Zij waren dus met z’n vieren weer aan boord gegaan voor een gemakkelijk tochtje stroomafwaarts, waarbij hun zeil door de nooit ophoudende wind werd voortgestuwd. Zij voeren tijdens daglicht en legden gedurende het etensuur hun boot overal aan waar vriendelijke mensen woonden, die er geen bezwaar tegen hadden dat vreemdelingen hun graalrotsen gebruikten.

’s Nachts sliepen zij óf bij de vreemde mensen óf voeren in vijandelijke wateren in het donker voorbij. De laatste etappe van hun tocht werd na zonsondergang gemaakt.

Alvorens zij de haven bereikten moesten zij door een stuk rivier waar achttiende-eeuwse, slavenhoudende volkeren woonden die even hebzuchtig waren als de Carthagers, die aan de andere oever woonden. Zij waren onder dekking van de nevel erlangs geglipt en waren nu bijna thuis.

Plotseling zei Burton: ‘Daar is de oever, Pete, laat de mast zakken! Kazz en Lev, achteruit roeien! Vlug!’

Een paar minuten later waren zij geland en hadden het lichtgewicht vaartuig volledig uit het water op de hellende oever getrokken. Nu zij uit de nevel waren konden zij de hemel boven de oostelijke bergrug zien oplichten.

‘Gegist bestek midden in de roos!’ zei Burton. ‘We zijn tien passen voorbij de graalsteen bij de ruines!’ Hij tuurde naar de bamboehutten op de vlakte en de gebouwen, die in het lange gras onder de reuzenbomen op de heuvel zichtbaar waren.

Er was niemand te bekennen. Het dal sliep.

Hij zei: ‘Vinden jullie het niet vreemd dat er nog niemand op is en dat we niet door wachtposten zijn aangehouden?’

Frigate wees naar de wachttoren aan hun rechterhand. Burton vloekte en zei: ‘Bij God, ze slapen of ze zijn van hun post weggelopen!’

Terwijl hij sprak wist hij echter dat dit geen geval van plichtsverzuim was. Hoewel hij niets tegen de anderen had gezegd, was hij er op het ogenblik, dat hij aan land ging, zeker van geweest dat er iets volkomen fout was. Hij begon over de vlakte naar de hut, waarin hij en Alice woonden, te hollen.

Alice sliep aan de rechterkant van het gebouwtje op een bed van bamboe en gras. Alleen haar hoofd was zichtbaar, want zij lag met opgetrokken knieën onder een deken van doeken, die door magnetische gespen bijeengehouden werden. Burton wierp de deken van haar af, ging op z’n knieën bij het lage bed zitten en richtte haar tot zittende houding op. Haar hoofd knikte naar voren en haar armen waren slap, maar zij had een gezonde kleur en ademde normaal.

Burton riep driemaal haar naam, maar zij sliep door. Hij sloeg haar stevig op beide wangen zodat er rode vlekken op verschenen. Haar oogleden trilden en vervolgens zonk zij weer in diepe slaap.

Intussen waren ook Frigate en Ruach aangekomen. ‘Wij hebben in enkele van de andere hutten gekeken,’ zei Frigate, ‘maar zij zijn allemaal in slaap. Ik heb geprobeerd een paar van hen wakker te krijgen, maar zij zijn uitgeteld. Wat is er aan de hand?’

Burton zei: ‘Wie, denk je, heeft de macht of de noodzaak dit te doen? Spruce! Spruce en zijn soort, wie Zij ook zijn!’

‘Waarom?’ vroeg Frigate verschrikt.

‘Zij waren naar mij op zoek! Zij moeten onder dekking van de mist zijn gekomen en op de een of andere manier dit hele gebied in slaap hebben gedompeld.’

‘Met lachgas zou je zo’n karweitje gemakkelijk klaren,’ zei Ruach, ‘hoewel mensen die zo’n macht hebben als Zij wel eens over instrumenten kunnen beschikken, waarvan wij nog nooit hebben gedroomd.’

‘Zij waren naar mij op zoek!’ schreeuwde Burton.

‘Als dat waar is, betekent het dat Zij vannacht terug kunnen komen,’ zei Frigate, ‘maar waarom zouden Zij jou achterna zitten?’

Ruach antwoordde voor Burton: ‘Omdat hij, voorzover wij weten, de enige mens was die in de staat, voorafgaande aan de verrijzenis, wakker werd. Waarom dat gebeurde is een raadsel, maar het is duidelijk dat er iets verkeerd liep. Misschien is het voor Hen ook een mysterie. Ik ben geneigd te geloven dat Zij dit besproken hebben en tenslotte besloten hierheen te komen, misschien om Burton voor observatie of voor meer sinistere doeleinden te ontvoeren.’

‘Misschien willen Ze alles wat ik in die ruimte van de zwevende lichamen heb gezien uit mijn herinnering wissen,’ zei Burton. ‘Zoiets ligt waarschijnlijk niet boven hun wetenschappelijke vaardigheden.’

‘Maar je hebt het verhaal aan veel mensen verteld,’ zei Frigate. ‘Zij kunnen onmogelijk al die mensen opsporen en de herinnering aan jouw verhaal uit hun geest wissen.’

‘Zou dat nodig zijn? Hoeveel ervan hebben mijn verhaal geloofd? Soms twijfel ik er zelf aan.’

Ruach zei: ‘Beschouwingen hierover zijn nutteloos. Wat gaan we nu doen?’

Alice gilde: ‘Richard!’ en toen zij zich omdraaiden zagen zij haar rechtop naar hen zitten kijken. Het duurde enkele minuten voor zij haar aan het verstand konden brengen wat er was gebeurd. Tenslotte zei zij: ‘Dus daarom kwam de mist ook op het land! Ik vond het vreemd, maar ik had natuurlijk geen idee wat er werkelijk gebeurde.’

Burton zei: ‘Pak je gralen. Stop alles wat je mee wilt nemen in een zak. We vertrekken onmiddellijk. Ik wil weg zijn voordat de anderen wakker worden.’

Alice zette zo mogelijk nog grotere ogen op. ‘Waar gaan we heen?’

‘Ergens, als het maar hier vandaan is. Ik houd niet van weglopen, maar ik kan tegen zulke mensen geen standhouden om te vechten, zeker niet als Ze weten waar ik ben. Ik zal jullie vertellen wat ik van plan ben te doen. Ik ben van plan het einde van De Rivier te vinden. De Rivier moet een oorsprong en een monding hebben en er moet een weg zijn waarlangs een man de bron kan bereiken. Als er een weg bestaat zal ik hem vinden — daar durf ik alles onder verwedden! Inmiddels zullen Zij mij ergens anders zoeken... dat hoop ik tenminste. De omstandigheid dat Zij mij hier niet gevonden hebben doet me denken dat Zij niet over middelen beschikken om iemand te lokaliseren. Zij hebben ons dan wel als vee gebrandmerkt’ — hij wees op het onzichtbare symbool op zijn voorhoofd — ‘maar zelfs vee kan ervan door gaan. Bovendien zijn wij vee met hersenen.’

Hij wendde zich tot de anderen. ‘Als jullie met me mee willen gaan zijn jullie meer dan welkom. Feitelijk zou ik dat als een eer beschouwen.’

‘Ik ga Monat halen,’ zei Kazz. ‘Hij zal zeker niet hier willen blijven.’

Burton trok een grimas en zei: ‘Goeie, ouwe Monat! Ik vind het erg hem dit te moeten aandoen maar er valt niets aan te doen. Hij kan niet meegaan. Hij is te gemakkelijk te onderscheiden. Hun agenten zouden weinig moeite hebben iemand te lokaliseren die er zo uitziet als hij. Het spijt me maar het kan niet.’

Er stonden tranen in Kazz’ ogen, die vervolgens over zijn vooruitstekende jukbeenderen stroomden. Met verstikte stem zei hij: ‘Burton-naq, ik kan ook niet meegaan. Ik ben ook heel anders.’

Burton voelde zijn ogen vochtig worden. Hij zei: ‘Dat risico zullen we moeten nemen. Er moeten tenslotte heel veel van jouw soort rondlopen. We hebben er op onze reizen tenminste dertig of meer gezien.’

‘Geen vrouwen tot dusverre, Burton-naq,’ zei Kazz treurig. Plotseling lachte hij. ‘Misschien vinden we er een als we langs De Rivier trekken.’

Even snel verdween zijn vrolijkheid weer. ‘Nee, verdomme, ik ga niet! Ik kan Monat niet zoveel pijn doen. Hij en ik, anderen denken dat we er lelijk en als een boeman uitzien. We zijn dus goede vrienden geworden. Hij is niet mijn naq, maar wel dicht erbij. Ik blijf.’

Hij liep naar Burton, omhelsde hem in een greep die Burton’s adem in een grote zucht eruit perste, liet hem los, schudde de anderen de hand waardoor zij van pijn ineenkromp, draaide zich om en schuifelde weg.

Ruach, die zijn verlamde hand vasthield, zei: ‘Het is gekkenwerk, Burton. Besef je dat je De Rivier duizend jaar lang kunt opzeilen en nog steeds een miljoen of meer kilometer van het einde kunt zijn? Ik blijf. Mijn mensen hebben me nodig. Spruce heeft duidelijk gezegd dat we naar spirituele volmaaktheid moeten streven en Hen, Die ons de kans hebben gegeven dat te doen, niet moeten bevechten.’

Burton’s tanden glinsterden wit op in zijn donkere gezicht. Hij zwaaide met zijn graal alsof het een wapen was.

‘Ik heb er niet om gevraagd hier neergezet te worden, evenmin als ik er om gevraagd heb op aarde geboren te worden. Ik ben niet van plan voor de voorschriften van anderen te buigen! Ik wil het einde van De Rivier vinden en als me dat niet lukt zal ik er tenminste plezier aan hebben beleefd en nog veel geleerd hebben bovendien!’

De mensen begonnen gapend en ogenwrijvend uit hun hutten te strompelen. Ruach schonk hun geen aandacht. Hij keek het scheepje na zoals het scherp aan de wind onder zeil lag en schuin De Rivier opzeilde. Burton stond aan het roer. Hij draaide zich een keer om en wuifde met zijn graal zodat de zon er schitterend in weerkaatste.

Ruach dacht dat Burton bijzonder gelukkig was dat hij gedwongen was deze beslissing te nemen. Nu kon hij de verschrikkelijke verantwoordelijkheden die met het regeren van deze kleine staat gepaard gingen ontlopen en doen wat hij wilde. Hij kon het grootste van al zijn avonturen ondernemen.

‘Ik veronderstel dat dit het beste is,’ zei Ruach binnensmonds. ‘Een man kan als hij dat wil onderweg verlossing vinden, evengoed als thuis. Het is zijn eigen keus. Ondertussen zal ik net als die figuur van Voltaire — hoe heet hij ook weer? De aardse dingen beginnen me te ontglippen — mijn eigen kleine tuintje wieden.’

Hij zweeg en keek Burton enigszins verlangend na. ‘Wie zal het weten? Hij kan best op de een of andere dag Voltaire tegenkomen.’

Hij zuchtte en glimlachte.

‘Aan de andere kant kan Voltaire op de een of andere dag best hier binnen komen wandelen om mij op te zoeken.’

HOOFDSTUK 19

‘Ik haat je, Hermann Göring!’

De stem klonk plotseling op en verdween weer even snel alsof de droom van een ander heel even met zijn eigen droom in aanraking was gekomen.

Terwijl hij op de golf van zijn eigen droom meedreef, wist Richard Francis Burton dat hij droomde, maar hij was niet in staat er iets aan te doen.

De eerste droom kwam terug. De gebeurtenissen waren vaag en ingekapseld. Een lichtflits van zichzelf in de onmetelijke ruimte met zwevende lichamen, een andere flits van de naamloze Bewakers die hem vonden en weer in slaap brachten, vervolgens een krampachtige samenvatting van de droom die hij juist voor zijn werkelijke verrijzenis aan de oevers van De Rivier had gehad. God — een knappe oude man, gekleed als midden-Victoriaanse welgestelde en welopgevoede heer — porde hem met een ijzeren wandelstok in de ribben en zei hem dat hij nog schuld had wegens het vlees.

‘Wat? Wat voor vlees?’ vroeg Burton, terwijl hij er zich vaag van bewust was dat hij in zijn slaap mompelde. Hij kon zijn woorden in zijn droom niet horen.

‘Betaal!’ zei God. Zijn gezicht versmolt en werd opnieuw in de vorm van Burton’s eigen gezicht gegoten. Vijf jaar tevoren had God in zijn eerste droom geen antwoord gegeven. Nu sprak hij: ‘Zorg dat je verrijzenis mij de moeite waard wordt, jij dwaas! Ik heb kosten noch moeite gespaard om jou en al die andere miserabele en waardeloze schepsels een tweede kans te geven.’

‘Een tweede kans waarvoor?’ vroeg Burton. Hij was bang voor wat God zou kunnen antwoorden. Hij was erg opgelucht toen God, de Alvader — Burton zag nu pas dat één oog van Jahweh-Odin verdwenen was en dat het hellevuur uit de lege oogkas lekte — geen antwoord gaf.

Nu was hij weg — nee, niet weg maar gemetamorfoseerd in een hoge, grijze, cilindervormige toren die hoog uit de grauwe nevels opsteeg, terwijl het geruis van de zee door de nevels heen hoorbaar was.

‘De graal!’ Opnieuw zag hij de man die hem over de Grote Graal had verteld. Deze man had het van een andere man gehoord, die het op zijn beurt van een vrouw had gehoord, die het op haar beurt... enzovoort. De Grote Graal was een van de legendes die door de miljarden, die langs De Rivier woonden, verteld werden. De Rivier, die als een slang van pool tot pool rond de planeet kronkelde en vanuit het onbereikbare gevoed werd en in het ontoegankelijke uitmondde.

Een man, of een submens, was erin geslaagd over de bergen naar de Noordpool te klimmen en hij had juist voor hij struikelde de Grote Graal, de Donkere Toren en het Wazige Kasteel gezien. Misschien had hij wel een duw gekregen. Brullend was hij languit voorover in de ijzige zee onder de nevels gevallen en omgekomen. Daarna was de man, of submens, weer langs De Rivier ontwaakt.

Hij had over zijn visioen verteld en het verhaal was sneller dan een zeilboot langs De Rivier gereisd.

Als gevolg daarvan had Richard Francis Burton, de eeuwige pelgrim en zwerver, ernaar verlangd het bolwerk van de Grote Graal te bestormen. Hij zou het geheim van de verrijzenis en van deze planeet ontsluieren, omdat hij ervan overtuigd was dat de wezens die deze wereld herschapen hadden, ook die toren hadden gebouwd.

Sterf, Hermann Göring! Sterf en laat me met rust!’ schreeuwde een man in het Duits.

Burton opende de ogen. Behalve de bleke glans van de ontelbare sterren door het open raam aan de andere kant van de kamer, kon hij niets zien.

Zijn ogen stelden zich in op de vorm van de zwarte voorwerpen in de kamer en hij zag Peter Frigate en Loghu, die op hun matten bij de tegenoverliggende muur sliepen. Hij draaide zijn hoofd om en zag de witte doek, zo groot als een deken, waaronder Alice sliep. Haar blanke gezicht lag naar hem toegekeerd en de zwarte golf van haar haar stroomde over de grond naast haar mat.

De avond tevoren had de eenmaster, waarop hij en de drie anderen De Rivier afvoeren, bij een vriendelijke oever aangelegd. De kleine staat Sevieria werd grotendeels door Engelsen uit de zestiende eeuw bewoond, ofschoon hun leider een Amerikaan was, die rond de overgang van de achttiende naar de negentiende eeuw had geleefd. John Sevier, grondlegger van de staat Franklin, die later Tennessee werd genoemd, had Burton en zijn gezelschap verwelkomd.

Sevier en zijn volk geloofden niet in slavernij en hielden hun gasten niet langer bij zich dan dezen zelf wensten. Na hun toestemming te hebben gegeven hun gralen te vullen en zich te voeden had Sevier hen op een feestje ter viering van Verrijzenisdag uitgenodigd. Later had hij hen naar het gastenverblijf gebracht.

Burton was altijd een lichte slaper geweest, maar nu was hij bovendien ongerust. Hij had zich pas aan de vermoeidheid overgegeven lang nadat de anderen waren begonnen langzaam te ademen of te snurken. Na een eindeloze droom was hij wakker geworden bij het horen van de stem, die op zijn droom had ingegrepen.

Hermann Göring, dacht Burton. Hij had Göring gedood, maar Göring moest ergens langs De Rivier weer in leven zijn. Was de man die nu in de aangrenzende hut kreunde en schreeuwde iemand, die door toedoen van Göring óf op aarde óf in het Rivierdal geleden had?

Burton wierp de zwarte doek van zich af en stond vlug maar geruisloos op. Hij maakte zijn kilt met magnetische gespen vast, deed een uit mensenhuid gemaakte riem om en vergewiste zich ervan dat de vuurstenen ponjaard in de schede zat, nam een assegaai, een stuk hardhout met vuurstenen punt, en verliet de hut. De maanloze hemel wierp een licht, dat even helder als de volle maan op aarde was. De hemel stond in volle gloed van reusachtige, veelkleurige sterren en lichte wolken kosmisch gas.

De gastenverblijven waren op de tweede heuvelrij aan de rand van de Riviervlakte gebouwd en stonden ongeveer twee kilometer van De Rivier af. Er waren zeven bamboegebouwtjes van één kamer, met bladeren als dakbedekking. De andere hutten stonden op een afstand onder de enorme takken van de ijzerbomen of onder de reusachtige pijnbomen en eiken. Op de top van een heuvel, een kilometer verder weg, stond een grote cirkelvormige palissade, die in de wandeling ‘het ronde huis’ werd genoemd. Daar sliepen de notabelen van Sevieria.

Op ongeveer achthonderd meter afstand van elkaar stonden hoge bamboetorens langs De Rivieroever. De gehele nacht brandden er fakkels op de platforms ervan, vanwaaruit schildwachten naar mogelijke indringers uitkeken.

Burton nam de schaduwen onder de bomen scherp op en liep de paar stappen naar de hut waaruit het gekreun en geschreeuw had geklonken.

Hij duwde het grasgordijn opzij. Het sterrenlicht viel door het open raam op het gezicht van de slaper. Burton floot van verbazing. Het licht onthulde het blonde haar en de brede trekken van een jongeman, die hij herkende.

Op blote voeten liep Burton langzaam naar voren. De slaper kreunde, legde een arm over zijn gezicht en draaide zich half om. Burton bleef staan en hervatte daarna zijn steelse voortgang. Hij legde de assegaai op de grond, trok zijn dolk en duwde de punt ervan zacht tegen de holte in de keel van de jongeman. Deze sloeg zijn arm terug, opende zijn ogen en staarde Burton aan. Burton sloot zijn hand over de open mond van de man.

‘Hermann Göring! Beweeg je niet en schreeuw niet of ik maak je af!’

Göring’s lichtblauwe ogen zagen er in de schaduw donker uit maar de bleekheid van zijn doodsangst was duidelijk zichtbaar. Hij beefde en probeerde rechtop te gaan zitten, maar liet zich weer terugvallen toen de vuurstenen punt in zijn huid drong.

‘Hoe lang ben je al hier?’ vroeg Burton.

‘Wie ...?’ zei Göring in het Engels en sperde toen zijn ogen zelfs verder open. ‘Richard Burton? Droom ik? Ben jij het?’

Burton rook het droomgum in Göring’s adem en ook de met zweet doorweekte mat waarop hij lag. De Duitser was veel magerder dan de laatste keer dat hij hem had gezien.

Göring zei: ‘Ik weet niet hoe lang ik hier al ben. Hoe laat is het?’

‘Ongeveer een uur voor zonsopgang, denk ik. Het is de dag na de Verrijzenisviering.’

‘Dan ben ik hier al drie dagen. Kan ik wat te drinken krijgen? Mijn keel is even droog als een sarcofaag.’

‘Geen wonder, je bent een levende sarcofaag... als je aan droomgum verslaafd bent.’

Burton stond op en gebaarde met zijn assegaai naar een pot van vuurvaste klei op een nabije kleine bamboetafel. ‘Als je wilt, kun je drinken maar haal niets uit.’

Göring kwam langzaam overeind en wankelde naar de tafel. ‘Zelfs al zou ik het willen dan ben ik te zwak om met je te vechten.’ Hij dronk hoorbaar uit de pot en pakte toen een appel van de tafel en beet erin. Toen zei hij: ‘Wat doe jij hier? Ik dacht dat ik van je af was.’

‘Geef jij eerst antwoord,’ zei Burton, ‘en een beetje vlug. Jij vormt een levensgroot probleem, weet je.’

HOOFDSTUK 20

Göring begon te kauwen, stopte, keek hem aan en zei toen: ‘Waarom zou ik? Ik heb hier geen enkele bevoegdheid, maar als ik die wel had zou ik je nog niets kunnen maken. Ik ben hier alleen maar als gast. Verdomd fatsoenlijke mensen hier. Ze hebben me helemaal niet lastig gevallen en alleen af en toe gevraagd of ik in orde was. Maar ik weet niet hoelang ze me zullen laten blijven zonder mijn onderhoud te verdienen.’

‘Ben je de hut niet uit geweest?’ vroeg Burton. ‘Wie heeft dan je graal voor je gevuld? Hoe ben je aan zoveel droomgum gekomen?’

Göring lachte sluw. ‘Ik had een grote voorraad van de laatste plaats waar ik was, ergens ongeveer vijftienhonderd kilometer De Rivier op.’

‘Zonder twijfel met geweld van een paar arme slaven afgenomen,’ zei Burton. ‘Maar als het je daar zo goed ging, waarom ging je dan weg?’

Göring begon te snikken. De tranen rolden over zijn gezicht, langs zijn sleutelbeenderen op zijn borst en zijn schouders schokten. ‘Ik... ik moest weg. Ik was voor de anderen van geen enkel nut. Ik verloor mijn macht over hen... ik dronk te veel, rookte marihuana en kauwde droomgum. Ze zeiden dat ik te week voor mezelf was. Ze zouden me hebben vermoord of een slaaf van me hebben gemaakt. Ik ben dus op een nacht weggeslopen... en heb de boot genomen. Ik kwam goed weg en ben blijven varen tot ik hier aanlegde. Ik heb een deel van mijn voorraad aan Sevier verhandeld voor twee weken onderdak.’

Burton keek Göring nieuwsgierig aan.

‘Je wist toch wat er zou gebeuren als je te veel gum nam?’ zei hij. ‘Nachtmerries, hallucinaties en waanvoorstellingen. Volledige geestelijke en lichamelijke verloedering. Je hebt vast wel gezien hoe dat bij anderen gebeurde.’

‘Ik was op aarde aan morfine verslaafd!’ riep Göring. ‘Ik heb ermee geworsteld en het een lange tijd uitgehouden. Toen begonnen de zaken voor het Derde Rijk slecht te gaan... en voor mij zelfs nog slechter... toen Hitler de pik om me kreeg... en toen begon ik weer stuff te gebruiken!’

Hij zweeg en vervolgde daarna: ‘Maar toen ik hier in een nieuw leven en met een jong lichaam wakker werd en het erop leek dat ik een eeuwigheid van leven en jeugd vóór me had, toen er geen strenge God in de hemel of een duivel in de hel was om me tegen te houden, toen dacht ik dat ik precies kon doen wat ik wilde en er zonder kleerscheuren vanaf komen. Ik wilde zelfs groter dan de Führer worden! Dat kleine landje waarin jullie me de eerste keer vonden was maar het begin! Ik kon mijn rijk duizenden mijlen aan beide kanten van De Rivier zien uitstrekken. Ik zou heerser zijn geweest over tienmaal meer onderdanen dan waarvan Hitler ooit had gedroomd!’

Hij begon weer te snotteren maar hield ermee op om nog een teug water te nemen en een stuk droomgum in zijn mond te stoppen. Terwijl hij kauwde ontspande zijn gezicht zich en werd met iedere seconde gelukzaliger.

‘Ik bleef nachtmerries hebben hoe jij de speer in mijn buik stak. Als ik wakker werd deed mijn buik even zeer alsof er een stuk vuursteen in mijn ingewanden zat. Ik moest dus gum nemen om de pijn en de vernedering weg te nemen. In het begin hielp het gum. Ik voelde me geweldig. Ik was heerser over de wereld. Ik werd Napoleon, Julius Caesar, Alexander de Grote, Genghis Khan, allen in één persoon verenigd. Ik was weer commandant van Von Richthofen’s Esquadron. Dat waren mooie dagen, in veel opzichten de gelukkigste van mijn leven. Maar de euforie maakte al gauw plaats voor afschuwelijke dromen. Ik werd in de hel geslingerd. Ik zag hoe ik mijzelf beschuldigde en achter de aanklager stonden een miljoen anderen, niet ikzelf maar de slachtoffers van die grote, glorieuze held, die walgelijke gek, Hitler, die ik zo vereerd heb en in wiens naam ik zoveel misdaden heb begaan.’

‘Geef je dus toe dat je een misdadiger was?’ vroeg Burton. ‘Dat is een ander verhaal dan je me eerst verteld hebt. Toen zei je dat alles wat je gedaan hebt volkomen gerechtvaardigd was en dat je verraden werd door de...’

Hij brak af in het besef dat hij van zijn oorspronkelijke onderwerp was afgedwaald. ‘Dat juist jij door het spook van je geweten achtervolgd wordt, klinkt tamelijk ongelooflijk maar misschien verklaart dat waarover de puriteinen zo verbaasd zijn — waarom drank, tabak, marihuana en droomgum in de gralen tegelijk met het voedsel werden geboden. Het droomgum schijnt tenminste een gif te zijn dat voor degenen die het misbruiken vol verborgen gevaren zit.’

Hij liep dichter naar Göring toe. De ogen van de Duitser waren half gesloten en zijn mond hing open.

‘Jij weet wie ik ben. Ik reis onder een aangenomen naam en heb daarvoor mijn redenen. Herinner jij je Spruce, één van je slaven? Na jouw dood werd hij bij toeval ontmaskerd als een van degenen die op een of andere wijze alle doden van de mensheid, had doen herrijzen. Bij gebrek aan een betere naam noemen we ze Ethici. Göring, luister je?’

Göring knikte.

‘Spruce pleegde zelfmoord voordat we alles wat we wilden weten uit hem konden krijgen. Later kwamen een paar van zijn soortgenoten naar ons gebied en brachten iedereen — vermoedelijk met gas — tijdelijk in slaap met het doel me naar Hun hoofdkwartier mee te nemen, waar dat dan ook is. Maar Zij liepen me mis. Ik was voor een handelsreisje De Rivier op. Toen ik terugkwam, realiseerde ik me dat Zij achter me aanzaten en sindsdien ben ik op de vlucht gebleven. Göring, hoor je me?’

Göring knikte. Burton sloeg hem venijnig op zijn wang. Göring zei: ‘Au!’ en sprong met een hand op zijn wang naar achteren. Zijn ogen waren open en hij trok een grimas.

‘Ik hoorde je wel!’ grauwde hij. ‘Maar het leek niet de moeite waard om te antwoorden. Niets leek de moeite waard, niets, behalve ver weg drijven, ver van...’

‘Bek dicht en luisteren!’ zei Burton. ‘De Ethici hebben overal hun mensen die naar mij uitkijken en ik kan me dus niet veroorloven jou in leven te laten, begrijp je dat? Ik kan je niet vertrouwen. Zelfs als je een vriend was zou ik je niet vertrouwen. Jij slaat altijd door!’

Göring giechelde, liep naar Burton toe en probeerde zijn armen om Burton’s hals te leggen. Burton duwde hem zo hard terug dat hij tegen de tafel aanstommelde en alleen door zich aan de rand ervan vast te klemmen overeind bleef.

‘Dit is erg leuk,’ zei Göring. ‘Op de dag dat ik hier aankwam vroeg een man me of ik je had gezien. Hij beschreef je nauwkeurig en noemde je naam. Ik vertelde hem dat ik je goed kende — té goed zelfs en dat ik hoopte dat ik je nooit meer zou zien tenzij ik je natuurlijk in mijn macht had. Hij zei dat ik hem moest waarschuwen als ik je weer zou zien. Hij zou me er goed voor belonen.’

Burton verspilde geen tijd. Hij nam een grote stap naar Göring toe en greep hem met beide handen beet. Zijn handen waren smal en gevoelig maar Göring kromp van pijn ineen.

Hij zei: ‘Wat ben je van plan? Me weer vermoorden?’

‘Niet als je me de naam van de man die naar mij vroeg vertelt, maar anders...’

‘Ga je gang en vermoord me,’ zei Göring. ‘Wat doet het er toe? Ik word ergens anders op een paar duizend kilometer afstand weer wakker en ben dan buiten jouw bereik.’

Burton wees naar een bamboedoos in een hoek van de hut. Hij nam aan dat Göring’s voorraad droomgum erin zat en zei: ‘Maar je wordt ook zonder dat spul wakker! Hoe zou je anders zoveel op zo korte termijn kunnen krijgen?’

‘Loop naar de hel!’ schreeuwde Göring en probeerde zich los te rukken om bij de doos te komen.

‘Zeg me hoe hij heet!’ zei Burton, ‘anders neem ik het gum mee en gooi het in De Rivier!’

‘Agneau. Roger Agneau. Hij slaapt in een hut dicht bij het Ronde Huis.’

‘Ik reken later wel met je af,’ zei Burton en sloeg Göring met de kant van zijn handpalm op de zijkant van zijn nek. Hij draaide zich om en zag een man gehurkt buiten de ingang van de hut zitten. De man richtte zich op en ging ervandoor. Burton rende achter hem aan. Binnen enkele ogenblikken waren zij tussen de pijnbomen en eiken op de heuvels. Zijn prooi verdween in het hoge gras.

Burton ging langzamer lopen, maar kreeg een plekje wit — sterrenlicht op een blote huid — in het oog en ging opnieuw achter de man aan.

Hij hoopte dat de Ethicus niet onmiddellijk zelfmoord zou plegen want hij had een plan om inlichtingen van hem los te krijgen als hij hem onmiddellijk bewusteloos kon slaan. Er was hypnose bij nodig, maar hij moest de Ethicus eerst te pakken zien te krijgen. Het was mogelijk dat in het lichaam van de man het een of andere draadloze zendertje was ingebracht en dat hij op ditzelfde ogenblik met zijn soortgenoten — wie dit ook waren — in verbinding stond. Als dat zo was zouden Zij met vliegtuigen komen en zou hij verloren zijn.

Hij bleef staan. Hij was zijn prooi kwijt en het enige dat hem nu te doen stond was Alice en de anderen te wekken en ervandoor te gaan. Misschien moesten zij deze keer de bergen intrekken en zich daar een poosje verborgen houden.

Eerst zou hij echter naar Agneau’s hut gaan. Er was weinig kans dat Agneau daar zou zijn, maar het was zeker de moeite waard zich daarvan te vergewissen.

HOOFDSTUK 21

Burton kwam net op tijd binnen gezichtsafstand van de hut om een glimp van de rug van een man, die naar binnenging, op te vangen. Burton maakte een omtrekkende beweging zodat hij de hut van de kant naderde waar de duisternis van de heuvels en over de vlakte verspreide bomen hem enige beschutting boden. Diep ineengedoken liep hij voort tot hij bij de deur van de hut was.

Achter zich hoorde hij een luide kreet. Hij draaide zich snel om en zag Göring naar hem toe wankelen. Hij riep luidkeels in het Duits naar Agneau om hem te waarschuwen dat Burton dicht bij de hut was. Met één hand hield hij een lange speer vast waarmee hij naar de Engelsman zwaaide.

Burton draaide zich om en wierp zich tegen de dunne bamboedeur. Zijn schouder ramde de deur en brak deze van zijn houten scharnieren los. De deur vloog naar binnen open en raakte Agneau die er vlak achter stond. Burton, de deur en Agneau vielen op de grond waarbij Agneau onder de deur terechtkwam.

Burton rolde van de deur af, sprong op en trapte opnieuw met beide blote voeten op het hout. Agneau gilde en werd daarna stil.

Burton schoof de deur naar één kant en trof zijn slachtoffer bewusteloos en met een bloedneus aan. Goed! Als nu het lawaai de wacht niet alarmeerde en hij snel genoeg met Göring kon afrekenen zou hij zijn plan uitvoeren.

Hij keek net op tijd op om in het sterrenlicht een lang, zwart voorwerp te zien suizen. Hij wierp zich op zijn zij en de speer kwam met een plof in de aarden vloer terecht. De schacht trilde als een ratelslang die zich opmaakt om aan te vallen.

Burton stapte in de deuropening, schatte Göring’s afstand en viel aan. Zijn assegaai boorde zich in de buik van de Duitser. Göring hief zijn armen omhoog, gilde en viel op zijn zij. Burton hees Agneau’s slappe lichaam op zijn schouder en droeg hem de hut uit.

Er klonken nu uitroepen uit het Ronde Huis. Fakkels vlamden op en de wachtpost op de dichtstbijzijnde wachttoren brulde alarm. Göring zat voorovergebogen op de grond en hield de schacht dicht bij de wond vast. Met opengesperde mond keek hij naar Burton en zei: ‘Je hebt het weer gedaan! Jij...’

Hij viel voorover op zijn gezicht en de dood reutelde in zijn keel.

Agneau kwam weer bij bewustzijn en ging als een razende tekeer. Hij rukte zich uit Burton’s greep en viel op de grond. In tegenstelling tot Göring maakte hij geen geluid. Hij had evenveel — misschien zelfs meer reden om stil te zijn als Burton. Burton was zo verbaasd dat hij, de heupdoek van de man in zijn hand geklemd bleef staan. Hij wilde de doek neergooien maar voelde iets stijfs en vierkants in de omgeslagen rand van de doek. Hij greep de doek met zijn linkerhand, rukte de assegaai uit Göring’s lijk en rende Agneau achterna.

De Ethicus had een van de bamboekano’s die langs de oever op het droge lagen, te water gelaten. Hij peddelde wild het met sterrenlicht overgoten water op, waarbij hij herhaaldelijk achter zich keek. Burton hief de assegaai achter zijn schouder en wierp haar. Het was een kort wapen met dikke schacht, dat voor een gevecht van man tot man en niet voor het werpen als speer bestemd was. De assegaai vloog echter in rechte lijn en kwam aan het eind van haar baan in Agneau’s rug terecht. De Ethicus viel in een hoek voorover en liet het smalle vaartuig kantelen. De kano kwam omgekeerd boven maar Agneau verscheen niet meer.

Burton vloekte. Hij had Agneau levend willen vangen maar hij verdomde het toch de Ethicus te laten ontsnappen. Er bestond een kans dat Agneau nog geen contact met de andere Ethici had opgenomen. Hij draaide zich om en liep naar de gasthutten terug.

Langs de oever roffelden trommels en de mensen haastten zich met brandende fakkels in de richting van het Ronde Huis. Burton hield een vrouw aan en vroeg of hij haar fakkel een ogenblik kon lenen. Zij gaf hem de fakkel maar schoot een spervuur van vragen op hem af. Hij antwoordde dat hij geloofde dat de Choctaws van over De Rivier een aanval uitvoerden. Zij liep haastig weg naar de menigte voor de palissade.

Burton stak het puntige einde van de fakkel in de zachte bodem van de oever en onderzocht de doek die hij van Agneau had afgerukt. Aan de binnenkant zat net boven het harde vierkantje in de omslag een zoom die met twee dunne magnetische strips was dichtgemaakt, maar gemakkelijk openging. Hij nam het voorwerp uit de omgeslagen rand en bekeek het in het licht van de toorts.

Lange tijd zat hij gehurkt bij het flakkerende licht, niet in staat zijn blik van het voorwerp af te wenden of een bijna verlammend gevoel van verbazing te onderdrukken. In deze wereld, waar geen camera’s bestonden, was een foto iets ongehoords, maar nog ongelooflijker was een foto van hemzelf plus het feit dat de foto niet op deze wereld was genomen! Hij moest op aarde gemaakt zijn, de aarde die God weet hoeveel duizenden jaren geleden ergens aan die lichtende hemel in de sterrenchaos verdwenen was.

De ene onmogelijkheid op de andere! De foto was evenwel genomen op een tijd en plaats waarvan hij zeker wist dat er geen camera’s op hem gericht waren geweest om zijn beeld vast te leggen. Zijn snor was verwijderd maar de retoucheur had niet de moeite genomen de achtergrond of zijn kleding onzichtbaar te maken. Daar was hij dan, op miraculeuze wijze vanaf zijn middel op een plat stukje van het een of andere materiaal vastgelegd. Plat! Wanneer hij het vierkantje draaide zag hij zijn profiel verschijnen. Als hij het in bijna een rechte hoek voor zijn oog hield kreeg hij een driekwart profiel van zichzelf te zien.

‘Achttien achtenveertig,’ mompelde hij in zichzelf, ‘toen ik zevenentwintig jaar en subaltern officier in het Oostindiase Leger was. Daar waren de blauwe bergen van Goa. De foto moet genomen zijn toen ik daar in een herstellingsoord was maar, bij God, hoe dan? En door wie? Hoe waren de Ethici erin geslaagd de foto nu in hun bezit te hebben?’

Agneau had blijkbaar de foto als geheugensteun bij zijn jacht op Burton bij zich gedragen. Waarschijnlijk had ieder van de jagers er net zo een in zijn heupdoek verborgen. Stroomopwaarts en stroomafwaarts waren Zij langs De Rivier naar hem op zoek. Misschien waren het wel duizenden, misschien zelfs tienduizenden van Hen. Wie weet hoeveel agenten Zij ter beschikking hadden en hoe vertwijfeld Zij waren of waarom Zij hem wilden hebben?

Hij stopte de foto weer in de doek en draaide zich om met het doel naar de hut terug te gaan. Op dat ogenblik viel zijn blik op de bergtoppen — die ongenaakbare hoogten die Het Rivierdal aan beide zijden begrensden. Hij zag iets tegen de heldere nevel van kosmisch gas schitteren. Het verscheen en verdween in een oogwenk. Enkele seconden later kwam het uit het niets omlaag, vertoonde zich als een donker halfrond voorwerp en was daarna weer verdwenen.

Een tweede vliegend voorwerp liet zich kort zien, verscheen op lagere hoogte en was evenals het eerste daarna weer verdwenen.

De Ethici wilden hem ontvoeren en de mensen van Seviera zouden zich afvragen waardoor zij enkele uren in slaap waren gevallen.

Hij had geen tijd om naar de hut terug te gaan en de anderen wakker te maken. Als hij een ogenblik langer wachtte zou hij in de val zitten.

Hij draaide zich om, holde De Rivier in en begon naar de andere oever op ongeveer twee kilometer afstand te zwemmen, maar hij had niet meer dan dertig meter afgelegd toen hij de aanwezigheid van een reuzemassa boven zich bespeurde. Hij draaide zich op zijn rug om naar boven te kijken. Daar zag hij alleen de sterren.

Maar toen kwam vijftien meter boven hem uit de lucht een schijf met een doorsnee van ongeveer twintig meter, die een deel van de hemel verduisterde. De schijf verdween bijna onmiddellijk maar kwam opnieuw ongeveer zes meter boven hem te voorschijn.

Zij hadden dus middelen om ’s nachts op afstand waar te nemen en hadden hem op zijn vlucht gesnapt.

‘Smeerlappen!’ schreeuwde hij naar Hen. ‘Jullie krijgen me in geen geval!’

Hij dook met het hoofd omlaag en zwom recht naar beneden. Het water werd kouder en zijn trommelvliezen begonnen te steken. Hoewel hij zijn ogen open had kon hij niets zien. Plotseling werd hij door een drukgolf weggeduwd en hij wist dat de druk door de waterverplaatsing van een groot voorwerp was veroorzaakt.

Het luchtschip was hem nagedoken.

Er was maar één ontsnappingsmogelijkheid. Zij konden zijn dode lichaam krijgen, maar dat zou dan ook alles zijn. Hij kon opnieuw aan Ze ontsnappen, ergens langs De Rivier weer tot leven komen en Ze op deze wijze opnieuw te slim af zijn en terugslaan.

Hij opende zijn mond en ademde zowel door neus als mond diep in.

Het water verstikte hem. Alleen door uiterste inspanning kon hij zich weerhouden zijn lippen te sluiten en te trachten de dood, die hem omsloot, te bevechten. Met zijn verstand wist hij dat hij opnieuw zou leven maar zijn lichaamscellen wisten het niet. Zij vochten voor het leven op ditzelfde ogenblik en niet om een verstandelijk beredeneerde toekomst te behouden. Uit zijn door het water verstikte keel ontlokten zij een schreeuw van wanhoop.

HOOFDSTUK 22

‘Jaaaah!’

De kreet deed hem van het gras opveren alsof hij van een trampoline omhooggesprongen was. In tegenstelling tot zijn eerste verrijzenis was hij niet zwak en verbijsterd. Hij wist wat hij kon verwachten. Hij zou op de grazige oevers van De Rivier dicht bij een graalrots ontwaken, maar hij was niet voorbereid op reuzen die om hem heen slag leverden.

Zijn eerste gedachte was een wapen te zoeken. Behalve de graal die altijd bij een herrezene aanwezig was en de stapel doeken van verschillende afmetingen, kleur en dikte, was er niets bij de hand. Hij nam een stap, greep het handvat van de graal en wachtte af. Als het moest zou hij de graal als knots gebruiken. De graal was licht maar erg hard en praktisch onverwoestbaar.

De monsters om hem heen zagen er evenwel uit alsof zij de hele dag afgetuigd konden worden zonder er iets van te voelen.

De meesten van hen waren minstens twee en een halve meter groot en enkelen waren zeker groter dan drie meter. Hun massieve, zwaar gespierde schouders waren meer dan een meter breed. Hun lichamen waren menselijk — of tenminste ten naaste bij — en hun blanke huid was met lang, roodachtig of bruin haar bedekt. Zij waren niet zo behaard als een chimpansee maar veel sterker dan enig ander mens die hij ooit had gezien en hij had enkele opmerkelijk harige menselijke wezens gekend.

Hun gezichten bezorgden hun evenwel een onmenselijke en vreesaanjagende aanblik, in het bijzonder nu zij allen van strijdwoede gromden. Onder een laag voorhoofd hadden zij een benen rand die zonder inkeping boven de ogen doorliep, naar beneden boog en vervolgens twee o’s formeerde. Hoewel de ogen even groot als de zijne waren leken zij in verhouding tot het brede gezicht waarin zij stonden klein. De jukbeenderen staken sterk naar voren en bogen van daaruit scherp naar binnen. De reusachtige neus verschafte deze reuzen de aanblik van neusapen.

Op een ander tijdstip zou Burton zich er misschien vrolijk over hebben gemaakt maar nu niet. Het gebrul dat uit hun reusachtige borst klonk was even zwaar als dat van een leeuw en de geweldige tanden zouden een beer tweemaal doen nadenken alvorens aan te vallen. Hun vuisten die even groot als zijn hoofd waren omklemden knuppels die even lang en dik als wagenbomen of stenen bijlen waren. Zij zwaaiden met hun wapens naar elkaar en als het raak was braken vlees en beenderen met een gekraak dat even luid was als het splijten van boomstammen. Soms braken de knuppels ook.

Burton kon een ogenblik om zich heen kijken. Het licht was zwak, de zon was maar half boven de bergtoppen aan de overkant van De Rivier gerezen. De lucht was veel kouder dan hij tot dusverre op deze planeet had meegemaakt, behalve bij zijn mislukte pogingen om de top van de steile berghellingen te beklimmen.

Toen keek een van de overwinnaars in een tweegevecht op zoek naar een nieuwe vijand om zich heen en zag hem.

Hij sperde zijn ogen open. Een ogenblik zag hij er even geschrokken uit als Burton bij het ontwaken. Misschien had hij nog nooit een schepsel als Burton gezien, evenmin als Burton er een als hem had gezien. Als dat al zo was kostte het hem niet veel tijd zijn verbazing te boven te komen. Hij brulde, sprong over het verminkte lichaam van zijn tegenstander heen en stormde naar Burton toe, waarbij hij een bijl ophief die een olifant had kunnen vellen.

Burton nam de vlucht met zijn graal in een hand. Als hij deze verloor zou hij net zo goed meteen kunnen sterven. Zonder graal zou hij van honger omkomen of zijn leven op vis en bamboespruiten moeten rekken.

Hij haalde het bijna. Voor hem verscheen een opening en hij snelde tussen twee titanen, die de armen om elkaar heen geslagen hadden en zich inspanden elkaar omver te werpen en een ander, die onder een regen van slagen die hem door een vierde met een knuppel werden toegediend, achteruitweek. Net toen hij er bijna door was vielen de twee worstelaars over hem heen. Hij liep zo snel dat hij niet rechtstreeks onder hen terechtkwam maar de zwaaiende arm van een van hen raakte zijn linker hiel. De slag was zo hard dat zijn voet tegen de grond verbrijzeld werd en dit stuitte onmiddellijk zijn vaart. Hij viel voorover en schreeuwde het uit. Zijn voet was gebroken en door zijn gehele been waren spieren afgescheurd.

Niettemin probeerde hij op te staan en naar De Rivier te strompelen. Als hij er eenmaal in was kon hij wegzwemmen als hij tenminste van pijn niet bewusteloos raakte. Hij nam twee sprongetjes op zijn rechtervoet maar werd van achteren beetgegrepen.

Hij werd in de lucht omhooggegooid en werd nog voor hij begon te vallen weer opgevangen.

De titaan hield hem met één hand op armlengte voor zich. De enorme, krachtige vuist was om Burton’s borst gekneld. Burton kon nauwelijks ademhalen en zijn ribben dreigden het te begeven.

Ondanks alles had hij zijn graal niet laten vallen. Hij sloeg deze nu tegen de schouder van de reus. Heel gemakkelijk, alsof hij een vlieg wegjoeg, tikte de reus met zijn bijl tegen de metalen bus en de graal werd uit Burton’s greep gerukt.

De kolos grinnikte en boog zijn arm om Burton dichterbij te brengen. Burton woog tachtig kilo maar de arm trilde niet van inspanning.

Een enkel ogenblik keek Burton recht in de lichtblauwe ogen die in de benige cirkels verzonken lagen. De neus was met vele gebarsten aderen doorgroefd. De lippen puilden naar voren als gevolg van de ronde, vooruitstekende kaak en niet zoals hij eerst had gedacht omdat de lippen zo dik waren.

De titaan brulde en hief Burton boven zijn hoofd. Burton hamerde met zijn vuisten op de reusachtige arm hoewel hij wist dat het niets hielp. Hij had echter geen zin zich als een gevangen konijn te onderwerpen. Zelfs terwijl hij daarmee bezig was nam hij, hoewel niet met zijn volle aandacht, verschillende dingen in zijn omgeving waar.

Op het ogenblik dat hij ontwaakte was de zon juist bezig achter de bergtoppen vandaan te komen. Hoewel de tijd die er verstreken was vanaf het ogenblik dat hij was opgestaan maar een paar minuten bedroeg, zou de zon nu boven de toppen moeten zijn gestegen. Dat was niet het geval. De zon hing op precies dezelfde hoogte als op het tijdstip dat hij haar voor de eerste maal had gezien. Bovendien liet een lichte helling van het dal een uitzicht over minstens vijf kilometer toe. De graalrots naast hem was de laatste. Daarachter lagen alleen de vlakte en De Rivier.

Dit was het eindpunt van de reis... of het begin van De Rivier.

Hij had nu niet de tijd of de behoefte om hetgeen hij zag op de juiste waarde te schatten. Hij zag het alleen maar in de tijd die tussen pijn, woede en doodsangst verstreek. Toen de reus aanstalten maakte zijn bijl naar achteren te brengen om Burton’s schedel te versplinteren, verstarde hij en stootte een gillende kreet uit. Voor Burton klonk het ongeveer als het geluid van de fluit van een locomotief. De greep verslapte en Burton viel op de grond. Een ogenblik raakte hij door de pijn in zijn voet buiten kennis.

Nadat hij was bijgekomen moest hij op zijn tanden bijten om niet opnieuw te gillen. Hij kreunde en ging rechtop zitten, maar niet zonder dat verschrikkelijke pijnscheuten door zijn been schoten, waardoor het zwakke daglicht bijna verduisterd werd. Het gevecht om hem heen raasde voort maar hij lag in een klein hoekje waar tijdelijk niets gebeurde. Naast hem lag het boomdikke lijk van de titaan die op het punt had gestaan hem te doden. De schedel die er massief genoeg uitzag om een stormram te weerstaan was van achteren ingeslagen.

Een andere zwaar gewonde gestalte kroop op handen en voeten om het olifantachtige lichaam heen. Bij het zien daarvan vergat Burton een ogenblik zijn pijn. De verschrikkelijk toegetakelde man was Hermann Göring.

Beiden waren op dezelfde plaats herrezen. Er was geen tijd om over de gevolgtrekkingen van het voorval na te denken. Zijn pijn kwam terug en bovendien begon Göring te praten.

Göring zag er echter niet naar uit dat hij nog veel te zeggen had of dat hij veel tijd had om het te zeggen. Hij was met bloed overdekt. Zijn rechteroog was weg. Zijn mondhoek was tot zijn oor opengescheurd en een van zijn handen was platgestampt. Een rib stak door zijn huid. Hoe hij het had klaargespeeld in leven te blijven, laat staan weg te kruipen, ging Burton’s begrip te boven.

‘Jij... jij!’ zei Göring schor en zakte ineen. Het bloed spoot uit zijn mond over Burton’s benen en zijn ogen verglaasden.

Burton vroeg zich af of hij ooit te weten zou komen wat Göring had willen zeggen. Niet dat het er werkelijk toe deed. Hij had belangrijker dingen om aan te denken.

Ongeveer tien meter van hem vandaan stonden twee titanen met de rug naar hem toe. Beiden ademden zwaar en rustten blijkbaar een ogenblik uit alvorens zich weer in de strijd te mengen. Toen sprak de een tegen de ander.

Er was geen twijfel aan. De reus bracht niet zo maar wat geluiden voort, hij maakte gebruik van een taal.

Burton verstond het niet maar hij wist dat het spreken was. Hij behoefde het gemoduleerde en duidelijk uit lettergrepen bestaande antwoord van de ander niet te horen om zijn herkenning te bevestigen. Dit was dus niet de een of andere soort prehistorische aap maar een soort submens. Zij moesten aan de aardse wetenschap van de twintigste eeuw niet bekend zijn geweest omdat zijn vriend Frigate alle in 2008 n.C. bekende fossielen beschreven had.

Hij lag met zijn rug tegen de gotische ribben van de gevelde reus en veegde wat lange, roodachtige, bezwete haren uit zijn gezicht. Hij vocht tegen de misselijkheid en de helse pijn in zijn voet en de gescheurde beenspieren. Als hij te veel geluid maakte zou hij misschien de aandacht van die twee op zich vestigen en zouden zij het karwei afmaken. Maar wat dan nog? Welke kans op overleving had hij met zijn wonden in een land van zulke monsters?

Bijna nog erger dan de pijn in zijn voet was de gedachte dat hij op het eerste traject van wat hij de Zelfmoord-Express noemde, zijn doel had bereikt. Hij had maar een geschatte kans van één op tien miljoen gehad in dit gebied terecht te komen en zelfs als hij zich tienduizend maal had verdronken zou hij het misschien nooit hebben gehaald. Toch had hij fantastisch geluk gehad en dat zou wel eens nooit meer voor kunnen komen. Maar hij zou het weer kwijtraken en wel heel gauw.

De zon bewoog zich half verscholen achter de toppen van de bergen aan de andere kant van De Rivier. Dit was de plek waarvan hij vermoed had dat zij moest bestaan en hij was hier bij de eerste de beste poging aangeland. Nu, terwijl zijn gezichtsvermogen het begaf en de pijn afnam, wist hij dat hij stervende was. De misselijkheid kwam niet alleen op rekening van de verbrijzelde beenderen in zijn voet. Hij had stellig inwendige bloedingen. Hij probeerde nogmaals op te staan. Hij moest en zou rechtopstaan, al was het maar op één voet om zijn vuist te schudden tegen het spottende noodlot en het te vervloeken. Hij zou met een vervloeking op zijn lippen sterven.

HOOFDSTUK 23

Het rode ochtendgloren beroerde zacht zijn ogen. Hij stond op met de wetenschap dat zijn wonden geheeld en hijzelf weer volkomen genezen zou zijn maar helemaal geloofde hij het nog niet. Naast hem stonden een graal en een stapeltje van zes netjes gevouwen doeken van verschillende maten, kleuren en dikten.

Vier meter verder stond een eveneens naakte man uit het korte, lichtgroene gras op. Burton werd klam. Het blonde haar, brede gezicht en de lichtblauwe ogen behoorden aan Hermann Göring toe.

De Duitser keek even verbaasd als Burton. Hij sprak lijzig alsof hij uit een diepe slaap kwam. ‘Er zit hier iets volkomen fout.’

‘Fout en smerig,’ antwoordde Burton. Hij wist niet meer dan wie dan ook over het verrijzenispatroon langs De Rivier. Hij had nooit een verrijzenis gezien maar hij had ze horen beschrijven door degenen die dat wel hadden. Bij zonsopgang, juist nadat de zon de onbeklimbare bergen raakte, ontstond er in de lucht naast een graalrots een schittering. In een oogwenk nam de luchtvervorming vaste vorm aan en een naakte man, vrouw of kind verscheen uit het niets op het gras aan de oever. Altijd lagen de onontbeerlijke graal en de doeken bij zo’n ‘Lazarus’.

In het waarschijnlijk vijftien tot dertig miljoen kilometer lange Rivierdal, waarin ongeveer vijfendertig tot zesdendertig miljard mensen woonden, zouden gemiddeld één miljoen dagelijks kunnen sterven. Weliswaar waren er geen ziekten, behalve dan geestelijke, maar — ofschoon er geen statistieken van bestonden — werden er iedere vierentwintig uur waarschijnlijk een miljoen in de talloze oorlogen tussen de ongeveer een miljoen kleine staatjes gedood, waarbij dan nog de moorden uit hartstocht, de zelfmoorden, de terechtgestelde misdadigers en de doden uit ongevallen kwamen. Er was een gestadig en druk verkeer van hen die de ‘kleine verrijzenis’ ondergingen, zoals het werd genoemd.

Maar Burton had nooit gehoord van twee mensen die op dezelfde plaats stierven en samen tegelijkertijd herrezen. Het proces voor de keuze van een gebied voor het nieuwe leven was willekeurig — dat had hij tenminste altijd gedacht.

Natuurlijk kon zo’n toevallige gebeurtenis plaatsvinden, hoewel de waarschijnlijkheid één op twintig miljoen was maar twee zulke gebeurtenissen, onmiddellijk na elkaar, zou een wonder zijn.

Burton geloofde niet in wonderen. Er gebeurde niets dat niet door fysische principes verklaard kon worden — als je tenminste alle feiten kende. Hij kende alle feiten niet en was dus niet van plan zich over dit ‘toeval’ op het ogenblik zorgen te maken. De oplossing van een ander probleem was dringender en wel, wat moest hij met Göring aan?

De man kende hem en kon hem voor iedere Ethicus, die naar hem op zoek was, identificeren.

Burton keek vlug om zich heen en zag een aantal mannen en vrouwen die klaarblijkelijk in vriendschappelijke gezindheid naderden. Er was nog tijd voor een paar woorden met de Duitser.

‘Göring, ik kan jou of mijzelf doden. Maar ik wil geen van beide — tenminste, niet op dit ogenblik. Je weet waarom je gevaarlijk voor mij bent en ik zou met jou geen risico moeten nemen, jij verraderlijke hyena. Maar je schijnt iets veranderd te zijn, ik kan het niet onder woorden brengen maar...’

Göring, die om zijn veerkracht bekend was, scheen uit zijn shocktoestand te ontwaken. Hij grijnsde geniepig en zei: ‘Ik zet je wel voor het blok, nietwaar?’

Omdat hij Burton hoorde grommen stak hij haastig zijn hand op en zei: ‘Maar ik zweer je dat ik je identiteit aan niemand bekend zal maken of iets zal doen dat je kan schaden! We zijn misschien geen vrienden maar we kennen elkaar tenminste en we zijn in een land dat vreemd is. Het is goed een bekend gezicht in je omgeving te hebben. Ik weet dat ik te lang onder eenzaamheid en troosteloosheid geleden heb. Ik dacht dat ik gek zou worden en dat is gedeeltelijk de reden waarom ik droomgum gebruikte. Geloof me, ik zal je niet verraden.’

Burton geloofde hem niet. Hij dacht echter wel dat hij hem een poosje kon vertrouwen. Göring zou een eventuele bondgenoot willen hebben, tenminste tot het ogenblik dat hij had vastgesteld met wat voor mensen hij in dit gebied te maken had en wist wat hij wel en niet kon uithalen. Bovendien was Göring misschien wel in zijn voordeel veranderd.

Nee, zei Burton bij zichzelf. Nee. Daar ga je weer. Je praat wel cynisch maar je bent altijd te vergevensgezind geweest, je hebt altijd te snel klaar gestaan beledigingen die anderen je aandeden over het hoofd te zien en je vijand een nieuwe kans te geven. Wees niet opnieuw een dwaas, Burton.

Drie dagen later verkeerde hij over Göring nog steeds in het onzekere.

Burton had de identiteit van Abdul ibn Harun, een negentiende-eeuwse burger van Cairo, Egypte, aangenomen. Hij had verscheidene redenen om deze vermomming aan te nemen. Een ervan was dat hij uitstekend Arabisch sprak en het in Cairo gesproken dialect van die periode kende. Bovendien had hij een excuus om zijn hoofd met een tot een tulband gewikkelde doek te bedekken. Hij hoopte dat dit ertoe zou bijdragen zijn uiterlijk onherkenbaar te maken. Göring zei tegen niemand iets om deze camouflage tegen te spreken. Burton was hier vrij zeker van omdat hij en Göring de meeste tijd samen doorbrachten. Zij werden in dezelfde hut ondergebracht totdat zij zich aan de locale gebruiken hadden aangepast en ondergingen een proefperiode.

Deze bestond ten dele uit een intensieve militaire training. Burton was een van de beste zwaardvechters van de negentiende eeuw geweest en kende ook iedere andere methode van het gevecht met wapens of blote handen. Nadat hij zijn vaardigheden in een serie wedstrijden had getoond werd hij als rekruut verwelkomd. Er werd hem zelfs beloofd dat hij instructeur zou worden zodra hij de taal goed genoeg had geleerd.

Göring won bijna even snel het respect van de plaatselijke bevolking. Wat zijn andere tekortkomingen ook waren, aan moed ontbrak het hem niet. Hij was snel en bedreven met wapens, joviaal en prettig in de omgang wanneer het hem uitkwam en lag niet ver bij Burton achter in het meester worden van de taal.

Het duurde niet lang of hij verwierf en gebruikte een mate van autoriteit zoals het een ex-rijksmaarschalk van Hitler-Duitsland betaamde.

Dit deel van de westelijke oever werd grotendeels bevolkt door mensen die een taal spraken waarvan Burton, die toch zowel op aarde als op De Rivierplaneet een talenkenner bij uitstek kon worden genoemd, nog nooit had gehoord. Toen hij de taal voldoende machtig was om vragen te stellen, kwam hij tot de conclusie dat zij gedurende het vroeg-bronzen tijdperk ergens in Centraal-Europa moesten hebben gewoond. Zij hadden bepaalde merkwaardige gebruiken, waarvan er één paring in het openbaar was. Voor Burton, die in 1863 in Londen medeoprichter van het Koninklijk Antropologisch Instituut was geweest en die bij zijn naspeuringen op aarde vreemde dingen had gezien, was dit bijzonder belangwekkend. Hij nam er echter niet aan deel maar het vervulde hem evenmin met afkeer.

Een gebruik dat hij met liefde overnam was dat van de geverfde bakkebaarden. De mannelijke bevolking was boos over het feit dat, net als hun voorhuid, ook hun gezichtshaar door Degenen, die hen hadden doen verrijzen, voorgoed verwijderd was. Aan de eerste grove belediging konden zij niets doen, maar de tweede konden zij tot op zekere hoogte herstellen. Zij besmeerden hun bovenlip en kin met een donkere vloeistof die uit fijngemalen houtskool, visbeenderlijm, looistof en verschillende andere ingrediënten was gemaakt. De meer toegewijden gebruikten de verfstof als tatoeëermiddel en ondergingen een langgerekt, pijnlijk proces van scherpe bamboenaaldprikken.

Op deze wijze had Burton dus een extra vermomming, ofschoon hij zich had overgeleverd aan de genade van de man die hem bij de eerste de beste gelegenheid zou kunnen verraden. Hij wilde een Ethicus naar zich toelokken maar hij wilde niet dat de Ethicus zeker van zijn identiteit zou zijn.

Burton wilde er zeker van zijn dat hij tijdig zou kunnen ontsnappen voordat het net werd opgehaald. Het was een gevaarlijk spel, iets als het lopen op een boven een kuil met hongerige wolven gespannen touw, maar hij wilde het spel spelen. Hij wilde alleen dan er vandoor gaan als het absoluut noodzakelijk werd. Voor het overige wilde hij het wild zijn dat op zijn beurt jacht op de jager maakt.

Het visioen van de Donkere Toren of de Grote Graal lag evenwel steeds aan de horizon van iedere gedachte. Waarom kat en muis spelen wanneer hij misschien de sterkten van het kasteel zelf, waarin naar hij aannam de Ethici hun hoofdkwartier hadden, zou kunnen bestormen? Of, als bestormen niet de juiste uitdrukking was, de Toren zou kunnen binnensluipen en toegang zou kunnen krijgen zoals een muis in een huis... Of een kasteel. Terwijl de katten elders op de loer lagen zou de muis de Toren kunnen binnensluipen en eenmaal daar zou de muis in een tijger kunnen veranderen.

Bij deze gedachte moest hij lachen en trok de nieuwsgierige blikken van zijn twee hutgenoten, Göring en een Engelsman uit de zeventiende eeuw, John Collop genaamd. Zijn lach was ten dele zelfspot over het idee van de tijger. Hoe kwam hij er bij dat hij, één man, ook maar iets kon doen om de Scheppers van de planeet die miljarden doden hadden opgewekt, de Voeders en Onderhouders van de weer tot leven gewekten, te schaden? Hij wrong zijn handen en wist dat daarin en in de hersenen die ze bestuurden de ondergang van de Ethici kon liggen. Wat was dat vreselijke, dat hij in zich droeg en waarvan hij niet wist wat het was? Toch waren Zij bang voor hem. Als hij er alleen maar achter kon komen waarom...

Zijn lach was maar ten dele zelfspot. Zijn andere helft geloofde dat hij een tijger tussen de mensen was.. Wat een man denkt, dat is hij, prevelde hij.

Göring zei: ‘Je hebt een bijzonder eigenaardige lach, vriend, tamelijk vrouwelijk voor zo’n echte man. Hij klinkt als... als een rotssteen die over het ijs wordt gegooid of als een jakhals.’

‘Ik heb iets van een jakhals, een hyena, in me,’ antwoordde Burton. ‘Mijn lasteraars hebben dat beweerd... en zij hadden gelijk, maar ik ben meer dan dat.’

Hij stond van zijn bed op en begon lichaamsoefeningen te doen om de slaap uit zijn spieren te verdrijven. Binnen een paar minuten zou hij met de anderen naar een graalsteen aan de Rivieroever gaan en zijn graal vullen. Daarna zouden zij een uur politiedienst in het gebied verrichten en vervolgens exercitie, gevolgd door onderricht in het gebruik van de speer, de knots, de slinger, het zwaard, pijl en boog, de vuurstenen bijl en het gevecht met blote handen en voeten. Daarna een uur rust en wat conversatie en het middageten. Vervolgens een uur taalles, twee uur corvee als hulp bij het bouwen van de bolwerken die de grenzen van de kleine staat markeerden, een half uurtje rust en daarna de verplichte kilometerloop om de conditie op te voeren. Avondeten uit de gralen en ’s avonds vrij, behalve degenen die wacht moesten lopen of andere taken hadden.

Dit rooster en deze activiteiten werden overal in kleine staatjes langs de gehele lengte van De Rivier gevolgd. Bijna overal was de mensheid in staat van oorlog of bezig zich erop voor te bereiden. De burgers moesten in vorm blijven en weten hoe zij naar beste vermogen konden vechten. De oefeningen hielden de burgers bovendien bezig. Hoe monotoon het krijgsleven ook was, het was beter dan rondhangen en zich afvragen op welke wijze men zich het best kon vermaken. De bevrijding van zorgen om voedsel, huur, rekeningen en het voortdurend terugkerende werk en verplichtingen die de Aardbewoners altijd hadden beziggehouden, was in het geheel geen zegen. Er moest voortdurend strijd tegen de verveling geleverd worden en de bestuurders van iedere staat hadden de handen vol met het bedenken van manieren om hun volk bezig te houden. Er zou in het Rivierdal eigenlijk een paradijselijke toestand moeten heersen maar het was oorlog, oorlog, oorlog wat de klok sloeg.

Andere zaken daargelaten was oorlog — tenminste volgens sommigen — in dit oord een goede zaak! Hij gaf smaak aan het leven en verjoeg de verveling. De hebzucht en agressiviteit van de mens hadden ook kanten die de moeite waard waren.

Na het avondeten was iedere man en vrouw vrij om te doen wat hij of zij wilde, zolang zij geen plaatselijke wetten overtraden. Hij kon de sigaretten of de drank, door zijn graal geleverd, ruilen of de vis die hij in De Rivier had gevangen voor een betere boog met pijlen verkopen. De ruilhandel omvatte vele zaken zoals: vaatwerk, tafels en stoelen, bamboefluiten, stenen trompetten, trommels met menselijke of vishuid, zeldzame stenen (die echt zeldzaam waren), halssnoeren gemaakt van de mooi gevormde en gekleurde beenderen van de Diepriviervis of van jade of gesneden hout, spiegels uit lavaglas, sandalen en schoenen, houtskooltekeningen, het zeldzame en kostbare bamboepapier, inkt en visbeenpennen, hoeden uit het lange en taaivezelige heuvelgras, snorrebotten, kleine wagentjes waarmee men de heuvel kon afrijden, harpen uit hout met snaren uit de ingewanden van de ‘draakvis’, eiken ringen voor vingers en tenen, lemen beeldjes en andere nuttige of siervoorwerpen.

Later was er natuurlijk het minnespel dat Burton en zijn hutgenoten voorlopig werd ontzegd. Slechts nadat zij als volledige burgers waren aanvaard, zou hun worden toegestaan in afzonderlijke huizen met een vrouw te wonen.

John Collop was een kleine, magere jongeman met lang, blond haar, een smal maar prettig gezicht en grote, blauwe ogen met bijzonder lange, opkrullende zwarte oogharen. Tijdens zijn eerste gesprek met Burton had hij, nadat hij zich had voorgesteld gezegd: ‘Ik werd in 1625 uit de duisternis van mijn moeders schoot — van wie anders? — in het licht van de God van de Aarde bevrijd. Veel te vlug daalde ik weer in de schoot van Moeder Natuur af, in het vertrouwen en de hoop op herrijzenis, waarin ik zoals je ziet niet teleurgesteld ben. Ik moet echter wel bekennen dat dit leven na de dood niet het leven is dat de dominees me lieten verwachten, maar hoe hadden zij ook de waarheid moeten weten, arme blinden, schepsels die de blinden moesten leiden!’

Het duurde niet lang voordat Collop hem vertelde dat hij lid van de Kerk van de Tweede Kans was.

Burton trok zijn wenkbrauwen op. Hij had deze nieuwe godsdienst op veel plaatsen langs De Rivier ontmoet. Hoewel Burton zelf een ongelovige was, stelde hij zich tot taak iedere godsdienst grondig te onderzoeken. Als je het geloof van een man kende, kende je hem minstens voor de helft. Als je zijn vrouw kende, kende je zijn andere helft.

De Kerk had enkele eenvoudige dogma’s, waarvan sommige op feiten, maar de meeste op gissingen, hoop en verlangens waren gebaseerd. Hierin verschilden zij niet van de godsdiensten die op aarde ontstaan waren.

De aanhangers van de Tweede Kans hadden echter één voordeel boven welke aardse godsdienst dan ook. Zij hadden geen moeite te bewijzen dat de doden konden worden opgewekt en dat niet slechts eenmaal maar vaak.

‘Maar waarom heeft de mensheid een Tweede Kans gekregen?’ zei Collop met zijn zachte, ernstige stem. ‘Heeft zij het verdiend? Nee. Op een paar uitzonderingen na zijn de mensen gemeen, armzalig, kleingeestig, vals, buitengewoon egoïstisch en in het algemeen een twistziek, walgelijk zootje. De goden — of God — zouden bij het zien ervan moeten overgeven maar in dit goddelijk braaksel ligt een korreltje mededogen, als u me deze beeldspraak wilt verontschuldigen. De mens, hoe diep gezonken hij ook is, draagt een zilveren draad van het goddelijke in zich. Het is geen ijdel gezegde dat de mens naar Gods beeld werd geschapen. In de slechtsten onder ons ligt iets dat de moeite van het redden waard is en uit dit iets kan de nieuwe mens geschapen worden.

‘Wie ons deze nieuwe gelegenheid om onze ziel te redden geschonken heeft, kent deze waarheid. Wij zijn in dit Rivierdal — op deze vreemde planeet en onder vreemde hemelen — neergezet om aan onze verlossing te werken. Ik weet niet wat onze tijdslimiet is en de leiders van mijn Kerk gissen hier zelfs niet naar. Misschien is het een eeuwigheid of misschien maar honderd of duizend jaar maar we moeten gebruik maken van welke tijd we ook toegemeten krijgen, mijn vriend.’

Burton zei: ‘Werd jij niet geofferd op het altaar van Odin door Noormannen die vasthielden aan hun oude geloof ook al is deze wereld niet het Walhalla dat hun door hun priesters werd beloofd? Geloof je niet dat jouw gepreek voor hen verloren tijd en moeite was? Zij geloven in dezelfde oude goden, met als enig verschil enkele kleine aanpassingen aan de hier heersende omstandigheden, net zoals jij aan je oude geloof vasthoudt.’

‘De Noormannen hebben geen verklaring voor hun nieuwe omgeving,’ zei Collop, ‘maar ik wel. Ik heb een redelijke verklaring en dat is er een die de Noormannen tenslotte ook zullen aanvaarden om er even vurig als ik in te geloven. Mij hebben ze gedood, maar een ander lid van de Kerk met meer overredingskracht zal komen en met hen spreken voordat zij hem op de houten schijf van hun afgodsbeeld neerleggen en zijn hart doorsteken. Als hij ze er niet van afbrengt zal de volgende missionaris dit doen.

‘Het is waar dat op aarde het bloed der martelaren het zaad der Kerk was en hier geldt dit zelfs nog sterker. Als je een man vermoordt om hem tot zwijgen te brengen, duikt hij ergens anders langs De Rivier weer op. Een man die honderdduizend kilometer verder tot martelaar is gemaakt, komt hier de vorige martelaar vervangen. Tenslotte zal de Kerk het winnen. Dan zullen de mensen deze zinloze, haatverwekkende oorlogen beëindigen en aan het echte werk, het enige werk dat de moeite waard is, het werven van verlossing, beginnen.’

‘Wat je over martelaren hebt gezegd geldt voor iedereen met een idee,’ zei Burton. ‘Een goddeloos mens die gedood wordt duikt ook op om zijn zonden elders te bedrijven.’

‘Het goede zal zegevieren; de waarheid overwint altijd,’ zei Collop.

‘Ik weet niet in hoeverre je op Aarde in je bewegingsvrijheid beperkt was, of hoelang je leven duurde,’ zei Burton, ‘maar beide moeten wel erg beperkt zijn geweest om je zo blind te maken. Ik weet wel beter.’

Collop zei: ‘De Kerk is niet alleen op geloof gefundeerd. Zij heeft iets zeer feitelijks, zeer tastbaars, waarop zij haar leer grondvest. Vertel me eens, vriend Abdul, heb jij ooit wel eens gehoord van iemand die dood is verrezen?’

‘Dat is een paradox!’ riep Burton uit. ‘Wat bedoel je — dood verrezen?’

‘Er zijn minstens drie authentieke gevallen en nog vier andere waar de Kerk van heeft gehoord, maar niet in staat is geweest ze geldig te verklaren. Het ging om mannen en vrouwen die op de ene plaats bij De Rivier gedood werden en op een andere plaats weer terugkwamen. Vreemd genoeg waren hun lichamen herschapen maar zij droegen geen levensvlam. Nu, waarom gebeurde dat?’

‘Ik kan het me niet voorstellen!’ zei Burton. ‘Vertel jij het me maar. Ik luister wel want jij spreekt als iemand met gezag.’

Hij kon het zich wél voorstellen omdat hij hetzelfde verhaal al eens ergens anders had gehoord, maar hij wilde te weten komen of Collop’s verhaal met de andere klopte.

Het was dezelfde geschiedenis, tot de namen van de opgewekte doden toe.

Het verhaal luidde dat deze mannen en vrouwen door mensen die hen op aarde goed hadden gekend, waren geidentificeerd. Het waren allen volmaakte of bijna volmaakte mensen geweest en een van hen was op aarde inderdaad heilig verklaard. De theorie was dat zij een staat van heiligheid hadden verworven die het voor hen niet langer nodig maakte door het ‘vagevuur’ van de Rivierplaneet te gaan. Hun zielen waren naar een bepaalde plaats doorgereisd en hadden de overbodige bagage van hun menselijke gedaante achtergelaten.

Zoals de Kerk zei zouden spoedig meerderen deze toestand bereiken en hun lichamen zouden achterblijven. Uiteindelijk zou na verloop van tijd de Riviervallei ontvolkt raken. Allen zouden zich dan van hun gebreken en haat hebben ontdaan en met liefde tot de mensheid en God vervuld worden. Zelfs de meest verdorvenen, zij die totaal verloren schenen, zouden er in slagen hun menselijke gedaante overboord te zetten. Al wat nodig was om deze staat van genade te verwerven was liefde.

Burton zuchtte, lachte luid en zei: ‘Plus ca change, plus c’est la même chose. Weer een nieuw sprookje om de mensen hoop te verschaffen. De oude religies zijn in diskrediet geraakt — hoewel sommigen zelfs dit feit niet willen erkennen — en dus moeten er nieuwe worden verzonnen.’

‘Het is de waarheid,’ zei Collop. ‘Weet jij een betere verklaring waarom wij hier zijn?’

‘Misschien. Ik kan ook sprookjes verzinnen.’

Het was een feit dat Burton een verklaring had. Hij kon die echter niet aan Collop vertellen. Spruce had Burton iets over de identiteit, geschiedenis en doelstelling van zijn groep, de Ethici, verteld. Veel van wat hij had gezegd klopte met Collop’s godsdienstige opvattingen.

Spruce had zelfmoord gepleegd voordat hij uitleg over de ‘ziel’ had gegeven. Waarschijnlijk moest de ‘ziel’ deel van het gehele proces van verrijzenis uitmaken, anders zou, Wanneer het lichaam zaligheid had verworven en niet langer leefde, er niets over zijn om het meest wezenlijke deel van de mens voort te zetten. Aangezien het na-aardse leven in fysieke termen kon worden verklaard, moest de ‘ziel’ eveneens een fysiek wezen zijn, dat niet met de benaming ‘bovennatuurlijk’ kon worden afgedaan, zoals dat op aarde het geval was geweest.

Er was veel dat Burton niet wist maar hij had een vluchtige indruk van het functioneren van de Rivierplaneet gekregen die geen ander menselijk wezen bezat.

Hij was van plan met de geringe kennis die hij al had zich een weg naar meer kennis te banen, het deksel open te wringen en het heiligdom binnen te sluipen. Door zo te werk te gaan zou hij de Donkere Toren bereiken. De enige manier om daar snel te komen was de Zelfmoord Express te nemen. Om te beginnen moest hij door een Ethicus ontdekt worden, daarna moest hij de Ethicus overmeesteren, het hem onmogelijk maken zelfmoord te plegen en op de een of andere manier meer inlichtingen uit hem persen.

Ondertussen ging hij voort de rol te spelen van Abdul ibn Harun, de herrezen en overgeplante Egyptische dokter uit de negentiende eeuw, die nu burger van Bargawhwdzys was. In die hoedanigheid besloot hij zich bij de Kerk van de Tweede Kans aan te sluiten. Hij maakte Collop deelgenoot van zijn ontgoocheling in Mohammed en diens leer en werd op deze wijze Collop’s eerste bekeerling in dit gebied.

‘Nu moetje zweren tegen niemand de wapens op te nemen of jezelf fysiek te verdedigen, beste vriend,’ zei Collop.

Burton zei woedend dat hij geen mens zou toestaan hem aan te vallen en er ongedeerd vanaf te komen.

‘Het is niet tegennatuurlijk,’ zei Collop zachtmoedig. ‘Tegengesteld aan de gewoonte, dat wel, maar een mens kan anders worden dan hij is geweest, iets beters... als hij de wilskracht en het verlangen daartoe bezit.’

Burton gooide er een heftig ‘nee’ uit en liep trots weg.

Collop schudde verdrietig het hoofd maar hij bleef even welwillend als altijd. Niet zonder gevoel voor humor sprak hij Burton soms als zijn ‘vijf-minuten-bekeerling’ aan en hiermee bedoelde hij niet de tijd die het gekost had om hem in de schoot der Kerk op te nemen, maar de tijd die Burton nodig had gehad om die weer te verlaten.

Ongeveer terzelfder tijd kreeg Collop zijn tweede bekeerling, Göring. De Duitser had eerst niets dan sarcasme en spot tot Collop gericht. Daarna begon hij opnieuw droomgum te gebruiken en de nachtmerries begonnen opnieuw.

Twee nachten lang hield hij Collop en Burton met zijn gekreun, gewoel en gegil uit de slaap. Op de avond van de derde dag vroeg hij of Collop hem in de Kerk wilde opnemen. Hij moest echter een bekentenis afleggen. Collop moest begrijpen wat voor soort mens hij was geweest, zowel op aarde als op deze planeet.

Collop hoorde het hele mengelmoes van zelfvernedering en zelfverheerlijking aan en zei toen: ‘Vriend, het kan me niet schelen wat je ook geweest bent, alleen wat je nu bent en wat je wil worden. Ik luisterde alleen maar omdat de biecht heilzaam is voor de ziel. Ik zie wel dat je diep ongelukkig bent, dat je berouw voelt en verdriet hebt over wat je gedaan hebt, maar toch enig welbehagen schept in wat je eens bent geweest, een machthebber onder de mensen. Veel wat je me hebt verteld begrijp ik niet want ik weet niet veel over jouw tijdperk, maar dat doet er niet toe. Wij hoeven ons nu alleen om vandaag en morgen te bekommeren. Elke dag heeft genoeg aan zijn eigen kwaad.’

Het kwam Burton voor dat het Collop wel degelijk interesseerde wie Göring was geweest, maar dat hij zijn verhaal over zijn aardse roem en schande niet geloofde. Er waren zoveel charlatans, dat echte helden en schurken in waarde waren gedaald. Zo had Burton drie Heren Jezus Christus ontmoet, twee Abrahams, vier koningen Richard Leeuwenhart, zes Attila’s, een dozijn Judassen (waarvan er maar één Aramees sprak), één George Washington, twee Lords Byron, drie Abraham Lincolns, een onnoemelijk aantal Napoleons, één Generaal Eisenhower (die met een zwaar Yorkshire-accent sprak), een Ierse rebel (die geen oud-Iers kende), één Tchaka (die het verkeerde Zoeloedialect sprak) en een aantal anderen die al dan niet degenen die zij voorgaven waren geweest.

Wat een mens op aarde ook was geweest, hier moest hij zichzelf opnieuw bewijzen. Dit was niet eenvoudig want de omstandigheden waren drastisch gewijzigd. De groten en machtigen der aarde werden aanhoudend wegens hun aanspraken vernederd en kregen geen kans om hun identiteit te bewijzen.

Voor Collop betekende vernedering een zegen. Men beweerde dat hij ‘eerst vernedering en dan nederigheid’ zou hebben gezegd. ‘Daarna komt als vanzelfsprekend medemenselijkheid’.

Göring was in de val van het Grote Plan gelopen, zoals Burton het uitdrukte, want het lag in zijn aard zich te buiten te gaan, in het bijzonder aan drugs. Hoewel hij wist dat het droomgum duistere zaken uit zijn onderbewustzijn omhooghaalde, ze in het licht uitbraakte en dat hij daardoor verscheurd en gespleten werd, ging hij toch door er zoveel van te kauwen als hij kon bemachtigen. Gedurende korte tijd, toen hij door de nieuwe verrijzenis tijdelijk gezond was, slaagde hij erin de aantrekkingskracht van het verdovingsmiddel te weerstaan, maar een paar weken na zijn aankomst in het gebied was hij bezweken en nu werd de nachtelijke stilte verscheurd door zijn gekrijs: ‘Göring, ik haat je!’

‘Als dit zo doorgaat,’ zei Burton tegen Collop, ‘zal hij krankzinnig worden, of weer zelfmoord plegen, of iemand er toe brengen hem te doden, zodat hij aan zichzelf kan ontsnappen. Zelfmoord is echter nutteloos, want dan begint alles weer van voren af aan. Vertel me nu eens eerlijk, is dit niet de hel?’

‘Eerder het vagevuur,’ zei Collop. ‘Het vagevuur is hel vermengd met hoop.’

HOOFDSTUK 24

Er gingen twee maanden voorbij. Burton telde de dagen af op een stok waarop hij met een vuurstenen mes inkepingen maakte. Dit was de veertiende dag van de zevende maand van het vijfde jaar na de Verrijzenis. Burton probeerde een kalender aan te houden want, naast vele andere hoedanigheden, was hij ook kroniekschrijver, maar het was moeilijk. Langs De Rivier had tijd niet veel betekenis. De poolas van de planeet onderhield altijd een hoek van negentig graden ten opzichte van de zonnebaan. Er was geen wisseling van seizoenen en de sterren leken elkaar te verdringen, zodat identificatie van individuele lichtgevende hemellichamen of sterrenstelsels onmogelijk was. Zij waren zo talrijk en zo helder dat zelfs als de zon rond het middaguur in het zenith stond, de grootste ervan niet geheel verbleekten. Zij hingen in de hete lucht als geesten die onwillig zijn om voor het aanbreken van de dag te wijken.

Niettemin heeft de mens de tijd nodig zoals een vis het water nodig heeft. Als hij het niet heeft vindt hij het wel uit en voor Burton was het dus 14 juli, 5 n.V.

Maar net als vele anderen had Collop een tijdrekening die vanaf het jaar van zijn aardse dood liep. Voor hem was het 1667 n.C. Hij geloofde niet dat zijn Lieve Here Jezus er de brui aan had gegeven. Integendeel, deze Rivier was de Jordaan en dit dal de vallei achter de schaduw van de dood. Hij gaf toe dat het leven na de dood niet zo was als hij had verwacht. Toch was het in veel opzichten een veel glorieuzer plek. Zij vormde het bewijs van de alomvattende liefde van God voor Zijn schepping. Hij had alle mensen die alles bijeengenomen zo’n gift in het geheel niet verdienden, een kans gegeven. Als deze wereld niet het nieuwe Jeruzalem was dan was het toch een plaats die voor de bouw ervan voorbestemd was. Hier moesten de bouwstenen, die de liefde voor God en de specie die Zijn Liefde voor de mens was, in de oven en de werkplaats van de planeet van het Rivierdal bereid worden.

Burton lapte deze geloofsvoorstelling aan zijn laars maar vatte desondanks genegenheid voor de kleine man op. Collop was oprecht. Het vuur van zijn zachtmoedigheid werd niet met bladeren uit een boek of leerstukken uit de theologie gevoed. Hij handelde niet onder de druk van een opgelegd geloof. Zijn vlam brandde uit een bron die uit zijn eigen wezen opwelde en dit wezen bestond uit liefde. Liefde zelfs voor de minst aan-trekkelijken, de zeldzaamste en moeilijkste soort liefde.

Hij vertelde Burton iets over zijn aardse leven. Hij was dokter en boer geweest, een liberaal met een onwankelbaar vertrouwen in zijn geloof, maar niettemin vol vragen over zijn geloof en de maatschappij van zijn tijd. Hij had een pleidooi voor godsdiensttolerantie geschreven, dat in zijn tijd zowel lof als vervloeking had uitgelokt en bovendien was hij een dichter geweest, die gedurende korte tijd veel bekendheid genoot maar daarna vergeten werd.

O Heer, toon hun die niet geloven

de wond’ren die Uw heil beloven,

de blinde ziend, de kreup’le recht

en door Uw stem gewekt, de dode.

‘Mijn gedichten mogen in vergetelheid zijn geraakt maar de waarheid ervan niet,’ zei hij tegen Burton. Hij zwaaide met zijn arm om de heuvels, De Rivier, de bergen en de mensen aan te duiden. ‘Zoals je ziet als je je ogen opendoet en niet volhardt in die koppige mythe van jou, dat dit het werk der handen van mensen zoals wij is.’

‘Of, aangenomen datje veronderstelling juist is,’ vervolgde hij, ‘blijft het een feit dat deze Ethici alleen maar het werk van Hun Schepper uitvoeren.’

‘Ik vind die andere versregels van je mooier,’ zei Burton.

O trage ziel ontstijg Uw kruis

Gij zijt geen stof, waar is Uw huis?

De Vonk, die in U gloeit is God,

Gijzelf bestemt Uw levenslot.

Collop voelde zich gestreeld maar wist niet dat Burton de versregels op andere wijze uitlegde dan door de dichter was bedoeld.

‘Gijzelf bestemt Uw levenslot.’

Dit betekende dat hij op een of andere manier de Donkere Toren moest binnendringen, de geheimen van de Ethici moest ontsluieren en Hun scheppingen tegen Hen moest keren. Hij voelde geen dankbaarheid omdat Zij hem een tweede leven hadden geschonken. Hij was gekrenkt omdat Zij dit zonder zijn toestemming hadden gedaan. Als Zij dankbaarheid wilden innen, waarom hadden Zij hem dan niet verteld waarom Zij hem een nieuwe kans gegeven hadden? Wat voor reden hadden Zij om Hun motieven geheim te houden? Hij zou de reden aan het licht brengen. De vonk die Zij in hem hadden aangeblazen zou tot een laaiend vuur worden dat Hen zou verzengen.

Hij vervloekte het noodlot dat hem naar een plek zo dicht bij de bron van De Rivier en dus zo dicht naar de Toren had gestuwd om hem een paar minuten later weerweg te voeren naar de een of andere plaats aan het midden van De Rivier, miljoenen kilometers van zijn doel verwijderd. Niettemin kon hij, nu hij er eenmaal was geweest, daar opnieuw komen. Niet per boot omdat de reis tenminste veertig jaar en waarschijnlijk zelfs langer zou duren. Hij kon er op rekenen dat hij duizend of meer keer gevangengenomen en in slavernij zou worden gevoerd. Als hij onderweg gedood werd, zou hij ver van zijn doel weer opgewekt kunnen worden en helemaal opnieuw moeten beginnen.

Aan de andere kant bestond de kans, gezien de schijnbare willekeur van de plaats van verrijzenis, dat hij nogmaals dicht bij de monding van De Rivier zou terechtkomen. Het was deze gedachte die hem deed besluiten weer aan boord van De Zelfmoord Express te stappen. Zelfs hoewel hij wist dat zijn dood maar tijdelijk zou zijn, vond hij het toch moeilijk de noodzakelijke stappen daartoe te nemen. Zijn verstand zei hem dat de dood het enige geldige reisbiljet vormde, maar zijn lichaam rebelleerde. De felle vasthoudendheid tot overleving van zijn lichaamscellen was sterker dan zijn wil.

Gedurende enige tijd rationaliseerde hij dit door voor te geven dat hij in de gebruiken en de taal van de prehistorische mensen waaronder hij leefde geinteresseerd was. Toen overwon de eerlijkheid en wist hij dat hij alleen maar excuses zocht om het grimmige ogenblik op te schuiven, maar desondanks ging hij niet tot handelen over.

Burton, Collop en Göring werden uit hun vrijgezellenhut gelaten om het normale leven van burger op te vatten. Elk van hen zocht onderkomen in een hut en had binnen een week een vrouw gevonden om mee te leven.

De Kerk van Collop stelde niet de eis van het celibaat. Een lidmaat kon een kuisheidseed afleggen als hij dat wilde, maar de Kerk ging er van uit dat mannen en vrouwen verrezen waren in lichamen die volledig het geslachtskenmerk van het oorspronkelijke lichaam behouden hadden. Het was overduidelijk dat de Scheppers der Verrijzenis de uitoefening van geslachtsverkeer in hun bedoelingen betrokken hadden. Het was een bekend feit — hoewel sommigen dit ontkenden — dat seks behalve voortplanting ook andere functies had. Dus, jongelui, ga je gang en rol maar in het gras.

Een ander gevolg van de onverbiddelijke logica van de Kerk — die overigens de Rede voor onbetrouwbaar uitkreet — was dat alle vormen van liefde geoorloofd waren zolang ze maar vrijwillig waren en geen wreedheid of dwang met zich brachten. De exploitatie van kinderen was verboden. Dit was overigens een probleem dat mettertijd zou ophouden te bestaan. Binnen een paar jaar zouden alle kinderen volwassen zijn.

Collop weigerde een hutgenote te nemen met als enig doel zijn seksuele spanningen te verlichten. Hij wilde alleen een vrouw waar hij van hield. Burton plaagde hem ermee en zei dat dit een gemakkelijke en daarom goedkope voorwaarde was.

Collop beminde de gehele mensheid en zou daarom theoretisch de eerste de beste vrouw moeten nemen die ja tegen hem zei.

‘Mijn vriend,’ zei Collop, ‘dit is in feite precies wat er gebeurd is.’

‘Is het dan alleen maar toeval dat ze mooi, hartstochtelijk en intelligent is?’ zei Burton.

‘Hoewel ik er naar streef meer dan menselijk te zijn, of liever, volledig mens te worden, ben ik maar al te menselijk,’ antwoordde Collop. Hij glimlachte. ‘Zou je willen dat ik me opzettelijk tot martelaar maakte door een lelijke helleveeg uit te zoeken?’

‘Dan zou ik hebben gedacht dat je zelfs nog gekker was dan ik nu ben,’ zei Burton. ‘Wat mij betreft, alles wat ik van een vrouw verlang, is schoonheid en aanhankelijkheid. Haar verstand kan me geen cent schelen. Bovendien heb ik een voorkeur voor blondjes. Er zit een snaar in me die sterk reageert op de vingers van een vrouw met goudblond haar.’

Göring nam een Walküre, een lange, breedgeschouderde, achttiende-eeuwse Zweedse met grote boezem in zijn hut. Burton vroeg zich af of zij een surrogaat was voor Göring’s eerste vrouw, de schoonzuster van de Zweedse ontdekkingsreiziger Graaf von Rosen. Göring gaf toe dat zij niet alleen op zijn Karla leek maar zelfs een op de hare gelijkende stem had. Hij scheen erg gelukkig met haar te zijn en zij met hem.

Eens op een nacht tijdens de onveranderlijke morgenregen werd Burton uit de slaap gerukt. Hij dacht dat hij een schreeuw had gehoord maar toen hij volledig wakker was kon hij alleen maar het gerommel van het onweer en het geknetter van een zeer nabije blikseminslag horen. Hij sloot zijn ogen weer maar ging onmiddellijk opnieuw rechtop zitten. In een dichtbijgelegen hut had een vrouw gegild. Hij sprong op, schoof de uit bamboelatten bestaande deur opzij en stak zijn hoofd naar buiten. De regen sloeg hem in het gezicht. Behalve de bergen in het westen, door bliksemstralen oplichtend, was alles donker. Toen sloeg de bliksem op zo korte afstand in, dat hij verblind en verdoofd werd.

Hij ving echter even een glimp van twee spookachtig witte figuren net buiten Göring’s hut op. De Duitser had zijn handen om de keel van zijn vrouw geslagen en deze had zijn polsen beetgepakt en probeerde hem weg te duwen.

Burton holde naar buiten, gleed op het natte gras uit en viel. Op het ogenblik dat hij opstond liet een tweede bliksemstraal de vrouw zien, die achterovergebogen op haar knieën lag met Göring’s verwrongen gezicht boven haar. Tegelijkertijd kwam Collop onder het bevestigen van een doek om zijn middel uit zijn hut naar buiten.

Burton kwam overeind en rende nog steeds zwijgend naar voren, maar Göring was weg. Burton knielde bij Karla neer, voelde haar hart, maar kon geen hartslag ontdekken. Nieuwe bliksemflitsen toonden hem haar gezicht met openhangende mond en uitpuilende ogen. Hij stond op en riep: ‘Göring, waar ben je?’

Er sloeg iets tegen zijn achterhoofd en hij viel op zijn gezicht.

Verdoofd slaagde hij erin op handen en knieën te komen, maar hij werd opnieuw door een tweede zware slag neergelegd. Hoewel hij half bewusteloos was, rolde hij niettemin op zijn rug en hief zijn benen en handen op in een poging zich te verdedigen. Het licht van de bliksem onthulde Göring, die met een knots in de hand boven hem stond. Zijn gezicht was dat van een waanzinnige.

Een gestalte tekende zich tegen het bliksemlicht af. Een vage, witte verschijning sprong uit de duisternis boven op Göring. De twee schimmige gestalten vielen naast Burton op het gras en rolden over elkaar heen. Zij grauwden als katers en een nieuwe bliksemstraal liet zien hoe zij naar elkaar klauwden.

Burton kwam overeind en wankelde naar hen toe maar werd neergesmeten door Collop’s lichaam dat door Göring was afgeworpen. Opnieuw stond Burton op. Collop sprong overeind en viel Göring aan. Er klonk een luide klap en Collop zakte in elkaar. Burton probeerde op Göring af te stormen maar zijn benen weigerden zijn bevel op te volgen. Zij droegen hem in een hoek, van zijn uitvalspunt weg. Een nieuwe uitbarsting van licht en geluid toonde Göring — alsof hij een momentopname was — bevroren in een houding waarin hij de knots op Burton liet neerkomen.

Burton voelde hoe zijn armen gevoelloos werden onder de slag van de knots. Nu gehoorzaamden niet alleen zijn benen maar ook zijn linkerarm hem niet meer. Niettemin balde hij zijn rechtervuist en probeerde Göring een slag toe te brengen. Hij hoorde iets kraken en zijn ribben voelden aan alsof zij uit hun scharnieren werden gelicht en in zijn longen werden gedreven. De lucht werd uit hem geperst en opnieuw lag hij op het koude, natte gras.

Naast hem viel iets neer. Ondanks zijn hevige pijn tastte hij ernaar. Hij hield de knots in zijn hand. Göring had deze laten vallen. Terwijl hij bij iedere pijnlijke ademhaling hevig trilde, hees hij zich op één knie. Waar was die krankzinnige? Twee schimmen dansten voor hem, vervaagden, smolten samen en scheidden zich weer gedeeltelijk. De hut! Zijn ogen keken scheel. Hij vroeg zich af of hij een hersenschudding had maar vergat het toen hij Göring vaag in het licht van een verre bliksemstraal zag, of, twee Görings. De een scheen de ander gezelschap te houden, de Göring aan de linkerkant stond met zijn voeten op de grond en die aan de rechterkant liep in de lucht.

Beiden hielden hun handen in de regen omhoog alsof zij deze probeerden te wassen. Maar toen de twee zich omdraaiden en naar hem toekwamen begreep hij dat zij dat inderdaad probeerden. Zij riepen in het Duits, met één enkele stem: ‘Neem het bloed van mijn handen! O, God, was het af!’

Burton strompelde met opgeheven knots naar Göring toe. Zijn bedoeling was hem bewusteloos te slaan, maar Göring draaide zich plotseling om en ging er vandoor. Burton volgde hem zo goed hij kon, heuvel af, een andere heuvel op en vervolgens het vlakke land op. Het hield op met regenen, donder en bliksem stierven weg en zoals altijd waren de wolken binnen vijf minuten verdwenen. Het sterrenlicht glom op Göring’s blanke huid.

Als een geestverschijning gleed hij voor zijn achtervolger uit, klaarblijkelijk met de bedoeling bij De Rivier te komen. Burton bleef hem achternazitten ofschoon hij zich afvroeg waarom hij dat deed. Zijn benen hadden hun kracht bijna geheel herwonnen en hij zag niet langer alles dubbel. Kort daarna vond hij Göring. Deze zat op zijn hurken bij De Rivier en staarde strak naar de golven, waarin het gebroken sterrenlicht weerspiegelde.

Burton zei: ‘Ben je nu weer in orde?’

Göring schrok. Hij maakte aanstalten op te staan maar veranderde van gedachten. Kreunend legde hij zijn hoofd op zijn knieën.

‘Ik wist wat ik deed maar ik wist niet waarom,’ zei hij dof. ‘Karla was bezig me te vertellen dat zij morgenochtend zou verhuizen omdat zij door al het lawaai dat ik met mijn nachtmerries maakte niet kon slapen. Bovendien gedroeg ik me vreemd. Ik smeekte haar te blijven. Ik zei dat ik heel veel van haar hield en dat ik zou sterven als ze me verliet. Ze zei dat ze erg op me gesteld was, of liever gezegd was geweest, maar dat ze niet van me hield. Plotseling leek het dat, als ik haar wilde houden, ik haar moest vermoorden. Ze rende gillend de hut uit en de rest weet je.’

‘Ik was van plan je om zeep te brengen,’ zei Burton, ‘maar ik zie dat je niet verantwoordelijker dan een krankzinnige bent. De mensen hier zullen dat excuus echter niet aanvaarden. Je weet wat ze met je zullen doen: ze zullen je aan je enkels ophangen en je zo laten hangen tot je dood bent.’

Göring riep: ‘Ik begrijp het niet! Wat gebeurt er met me? Die nachtmerries! Geloof me, Burton, als ik heb gezondigd, heb ik daarvoor geboet! Ik kan geen boete blijven doen! Mijn nachten zijn een ware hel en mijn dagen zullen dat ook gauw worden! Dan is er nog maar één manier om rust te vinden! Ik maak mijzelf van kant! Maar het zal niets helpen! Ik zal weer wakker worden... en dan begint de hel opnieuw!’

‘Blijf van het droomgum af,’ zei Burton. ‘Je zult het moeten uitzitten. Je kunt het best. Je hebt me verteld dat je op aarde een morfineverslaving te boven bent gekomen.’

Göring stond op en keek Burton aan. ‘Dat is het ’m juist! Sinds ik op deze plek kwam heb ik geen gum aangeraakt!’

Burton zei: ‘Wat? Ik zou zweren...!’

‘Je hebt aangenomen dat ik het spul gebruikte door de manier waarop ik me gedroeg! Nee, ik heb geen stukje gebruikt maar het maakt geen enkel verschil!’

Ondanks zijn afkeer van Göring voelde Burton medelijden. Hij zei: ‘Je hebt de doos van Pandora, die in jezelf zit, opengedaan en het ziet er naar uit dat je niet in staat bent het deksel dicht te krijgen. Ik weet niet hoe dit moet aflopen maar ik zou niet graag in je schoenen staan. Niet dat je het niet verdiend hebt.’

Göring zei op rustige, besliste toon: ‘Ik zal ze verslaan.’

‘Je bedoelt dat je jezelf zult overwinnen,’ zei Burton. Hij draaide zich om maar bleef staan om nog iets te zeggen: ‘Wat ben je van plan te doen?’

Göring gebaarde naar De Rivier. ‘Mezelf verdrinken. Ik ga een nieuw begin maken. Misschien ben ik op de volgende plaats daarvoor beter uitgerust. Bovendien wil ik onder geen beding als een kip in de etalage van een poelier opgeknoopt worden.’

‘Au revoir dan,’ zei Burton, ‘en veel geluk.’

‘Dank je. Weet je, eigenlijk ben jij niet zo beroerd. Mag ik je een kleine raad geven?’

‘En die is?’

‘Je kunt beter zelf van het droomgum afblijven. Tot dusverre heb je geluk gehad maar een dezer dagen krijgt het je net als mij te pakken. Jouw duivels zijn anders dan de mijne, maar voor jou zullen zij net zo monsterachtig en schrikaanjagend zijn als voor mij.’

‘Onzin! Ik heb voor mezelf niets te verbergen!’ lachte Burton luid. ‘Ik heb genoeg van het spul gekauwd om dat te weten.’

Hij liep weg maar bleef over de waarschuwing nadenken. Hij had het gum tweeëntwintig keer gebruikt. Iedere keer had hij gezworen het nooit weer aan te raken.

Op de terugweg naar de heuvels keek hij achterom. De schimmig-bleke gestalte van Göring zonk langzaam in het zwart-zilveren water van De Rivier weg. Burton salueerde want hij was niet iemand die het dramatische gebaar kon weerstaan.

Daarna vergat hij Göring. De pijn in zijn achterhoofd, die tijdelijk was afgenomen, kwam feller dan tevoren terug. Zijn knieën werden als was en op nog maar enkele meters afstand van zijn hut moest hij gaan zitten.

Daarna moest hij bewusteloos of half bewusteloos zijn geworden omdat hij zich niet herinnerde dat hij door het gras was gesleept. Toen hij bijkwam bemerkte hij dat hij op een bamboebed in een hut lag.

Het was donker en de enige verlichting vormde het sterrenlicht dat door de boomtakken aan de andere kant van het vierkante raam naar binnen sijpelde. Hij draaide zijn hoofd om en zag de schimmige, bleekwitte vorm van een man, die gehurkt naast hem zat. De man hield een dun metalen voorwerp voor zijn ogen en het glanzende einde ervan was op Burton gericht.

HOOFDSTUK 25

Zodra Burton zijn hoofd had omgedraaid legde de man het voorwerp neer. Hij sprak in het Engels: ‘Het heeft me veel tijd gekost je te vinden, Richard Burton.’

Burton tastte met zijn linkerhand, die uit het gezicht van de man was, over de vloer om een wapen te zoeken. Zijn vingers raakten niets dan de aarden grond. Hij zei: ‘Wat ben je van plan met me te doen nu je me gevonden hebt, verdomde Ethicus?’

De man ging even verzitten en grinnikte. ‘Niets.’ Hij zweeg even en zei vervolgens: ‘Ik ben niet één van Hen.’ Toen Burton de adem inhield vervolgde hij: ‘Dat is niet helemaal waar. Ik ben wel bij Hen, maar ik ben niet één van Hen.’ Hij raapte het voorwerp waarmee hij Burton had gadegeslagen op.

‘Dit dingetje vertelt me dat je een schedelfractuur en een hersenschudding hebt. Je bent blijkbaar erg taai omdat je naar de ernst van het letsel te oordelen dood zou moeten zijn, maar misschien haal je het nog als je het kalm aan doet. Jammer genoeg heb je geen tijd om te herstellen. De Anderen weten dat je in dit gebied bent en wel tot op veertig kilometer nauwkeurig. In een paar dagen zullen Ze je hebben opgespoord.’

Burton probeerde rechtop te gaan zitten maar merkte dat zijn beenderen even zacht waren geworden als boter in de zon. Bovendien voelde zijn achterhoofd aan alsof er met een bajonet in werd gewroet. Kreunend ging hij weer liggen.

‘Wie ben je en wat kom je doen?’

‘Mijn naam kan ik je niet zeggen. Als — of waarschijnlijker wanneer — Zij je vangen zullen Zij je herinnering terugspoelen en deze laten lopen tot het tijdstip dat je in de preverrijzenisruimte ontwaakte. Waarom je voor je tijd ontwaakte zullen Ze niet ontdekken maar wel zullen Ze achter dit gesprek komen. Zij zullen mij zelfs kunnen zien maar alleen net zoals jij me ziet, een vage schaduw zonder gezicht. Zij zullen ook mijn stem horen maar deze niet kunnen herkennen. Ik gebruik een transmutor.’

‘Zij zullen echter ontzet zijn. Wat Zij langzaamaan en met tegenzin hebben vermoed, zal plotseling waarheid blijken. Zij hebben een verrader in Hun midden.’

‘Ik wou maar dat ik wist waar je het over had,’ zei Burton.

De man zei: ‘Ik zal je iets vertellen. Men heeft jullie een monsterachtige leugen over het doel van de verrijzenis verteld. Wat Spruce jullie vertelde, wat de Ethische schepping, de Kerk van de Tweede Kans jullie leert... allemaal leugens! De waarheid is dat de menselijke wezens alleen maar opnieuw het leven hebben gekregen om aan een wetenschapelijk experiment deel te nemen. De Ethici — als er ooit een verkeerde benaming was dan is die het wel — hebben deze planeet tot een Rivierdal herschapen, de graalrotsen gebouwd en jullie allemaal uit de dood opgewekt voor slechts één enkel doel, namelijk om jullie geschiedenis en gebruiken vast te leggen. Bovendien, als bijkomende zaak, jullie reacties op de verrijzenis en op de vermenging van verschillende volkeren uit verschillende tijdperken te observeren. Dat is alles wat het is: een wetenschappelijk project en wanneer jullie aan het doel beantwoord hebben dan gaan jullie in het stof terug! Het verhaaltje dat Zij jullie allen een nieuwe kans op het eeuwige leven en verlossing schenken omdat het Hun Ethische plicht is... leugens!

In feite gelooft mijn volk niet dat jullie de moeite van het redden waard zijn. Ze geloven niet eens dat jullie een ‘ziel’ hebben!’

Burton zweeg. De man was stellig oprecht, en als hij niet oprecht was was hij er emotioneel sterk bij betrokken omdat hij heel zwaar ademde.

Tenslotte sprak Burton: ‘Ik kan me niet voorstellen dat iemand al deze kosten en moeite op zich neemt om alleen maar een wetenschappelijk experiment uit te voeren of geschiedkundige opnamen te maken.’

‘Onsterfelijken hebben zeer veel tijd en die gaat maar langzaam voorbij. Je zou verbaasd staan als je wist wat we doen om de eeuwigheid interessant te maken. Met de tijd die wij hebben kunnen wij bovendien er de tijd voor nemen en we laten ons zelfs niet door de ongelooflijkste projecten afschrikken. Nadat de laatste aardbewoner gestorven was duurde het werk om de voorwaarden voor de Verrijzenis te scheppen een paar duizend jaar, hoewel de slotfase maar een dag duurde.’

Burton zei: ‘En jij? Wat doe jij en waarom doe je wat je ook aan het doen bent?’

‘Ik ben de enige ware Ethicus in dit hele monsterachtige ras. Het staat me tegen met jullie te spelen alsof jullie poppen waren of louter voorwerpen om te observeren, dieren in een laboratorium! Hoe primitief en verdorven jullie ook zijn, tenslotte zijn jullie voelende en denkende wezens! Op een bepaalde manier zijn jullie even... even...’

De schimmige spreker wuifde met een schimmige hand alsof hij een woord uit de duisternis te voorschijn wilde halen. Hij vervolgde: ‘Ik zal jullie uitdrukking op jezelf moeten toepassen. Jullie zijn even menselijk als wij. Precies zoals de submenselijke wezens die voor het eerst een taal gebruikten, even menselijk als jullie waren. Bovendien zijn jullie onze voorvaderen. Voor zover ik weet kan ik best een directe afstammeling van je zijn. Mijn hele volk zou zelfs van je kunnen afstammen.’

‘Dat betwijfel ik,’ zei Burton. ‘Ik heb geen kinderen gehad... voor zover ik weet tenminste.’

Hij had vele vragen en begon deze af te vuren maar de man schonk er geen aandacht aan. Hij hield het voorwerp tegen zijn voorhoofd. Plotseling nam hij het weg en onderbrak Burton midden in een zin. ‘Ik heb... jullie hebben daar geen woord voor... geluisterd, zal ik maar zeggen. Ze hebben mijn... wathan ontdekt, ik denk dat jij het een aura zou noemen. Ze weten niet van wie de wathan is, alleen maar dat zij aan een Ethicus toebehoort. Maar Ze zullen binnen vijf minuten aanvallen. Ik moet weg.’

De schaduw stond op. ‘Jij moet ook weg.’

‘Waar neem je me mee naartoe?’ zei Burton.

‘Ik neem je niet mee. Je moet sterven. Ze moeten alleen je lijk vinden. Ik kan je niet meenemen, dat is onmogelijk. Als jij hier sterft verliezen Ze je weer. Wij zullen elkaar weer ontmoeten en dan...!’

‘Wacht even!’ zei Burton. ‘Ik begrijp het niet. Waarom kunnen Ze de plaats waar ik terechtkom niet bepalen? Ze hebben de verrijzenismachines gebouwd. Weten Ze dan niet waar mijn plaats van verrijzenis is?’

De man grinnikte opnieuw. ‘Nee, want Hun opnamen van de mensen op Aarde waren visueel en niet hoorbaar. Bovendien was de plaatsing van de verrezen wezens in de preverrijzenisruimte willekeurig omdat Zij van plan waren de menselijke wezens in een ruwe, chronologische volgorde maar met een zekere mate van vermenging langs De Rivier te verspreiden. Zij waren van plan later naar een individuele basis over te stappen. Natuurlijk wisten Zij toen nog niet dat ik Hen zou tegenwerken of dat ik enkelen van Hun onderdanen zou uitzoeken om mij te helpen het Plan te doen mislukken. Zij weten dus niet waar jij, of de anderen, de volgende maal zullen opduiken.’

‘Nu vraag je je misschien af waarom ik jouw verrijzenismachine niet zo kan afstellen dat je dichter naar je doel, de oorsprong van De Rivier, verplaatst wordt. In feite heb ik dat de eerste keer dat je stierf gedaan, zodat je bij de allereerste graalrots terechtkwam, maar je haalde het niet, zodat ik aanneem dat de Titantropen je gedood hebben. Dat trof ongelukkig want ik durf niet meer dichtbij de verrijzenistank te komen voordat ik een voorwendsel heb. Het is aan iedereen — behalve daartoe bevoegden — verboden de preverrijzenisruimte binnen te gaan. Zij zijn achterdochtig. Zij zijn bang voor sabotage. Het hangt dus van jou en het lot af of je naar het noordpoolgebied terug kunt komen. Wat de anderen betreft heb ik nooit gelegenheid gehad hun plaats van verrijzenis te bepalen. Ook zij zullen volgens de kansen van het toeval te werk moeten gaan en die kans is één op twintig miljoen.’

‘Anderen?’ zei Burton. ‘Anderen? Maar waarom heb je ons uitgekozen?’

‘Jij hebt de goede aura en de anderen ook. Geloof me, ik weet wat ik doe. Ik heb goed gekozen.’

‘Maar je zinspeelde erop dat je me met een bepaald doel voortijdig... in de preverrijzenisruimte wekte. Wat heeft dat opgeleverd?’

‘Het was de enige manier om je ervan te overtuigen dat de Verrijzenis geen bovennatuurlijke gebeurtenis was. Het hielp je om op het spoor van de Ethici te komen. Heb ik gelijk of niet? Natuurlijk. Alsjeblieft.’

Hij overhandigde Burton een kleine capsule. ‘Slik die in. Je zult onmiddellijk dood en buiten Hun bereik zijn... voor een tijdje en je hersencellen zullen dusdanig beschadigd worden dat Zij er niet uit wijs kunnen worden. Maak voort! Ik moet er vandoor!’

‘Wat gebeurt er als ik het niet inneem?’ zei Burton. ‘Als ik mij gevangen laat nemen?’

‘Daar heb je niet de goede aura voor,’ zei de man.

Bijna besloot Burton de capsule niet in te nemen. Waarom zou hij zich door zijn arrogante metgezel laten commanderen? Toen besloot hij zich niet in eigen vlees te snijden. Zoals het er nu uitzag had hij de keus het spel met deze onbekende man mee te spelen of in handen van de Anderen te vallen.

‘Oké,’ zei hij, ‘maar waarom maak jij me niet van kant? Waarom moet ik het zelf doen?’

De man lachte en zei: ‘Er gelden bepaalde regels bij dit spel die ik bij gebrek aan tijd niet kan uitleggen, maar jij bent intelligent genoeg om de meeste ervan zelf wel te ontdekken. Een ervan is dat wij werkelijk Ethici zijn. Wij kunnen leven scheppen maar het niet rechtstreeks beëindigen. Het is niet ondenkbaar voor ons of buiten het bereik van onze mogelijkheden. Het is alleen maar moeilijk.’

Plotseling was de man verdwenen. Burton aarzelde niet. Hij slikte de capsule in. Er volgde een verblindende lichtflits...

HOOFDSTUK 26

Het licht van de juist opgaande zon scheen fel in zijn ogen. Hij had echter net tijd om een snelle blik om zich heen te werpen en zag zijn graal, de stapel netjes opgevouwen doeken... en Hermann Göring.

Toen werden Burton en de Duitser door kleine, donkere mannen met grote hoofden en o-benen gegrepen. De mannen droegen speren en bijlen met vuurstenen punten. Zij droegen doeken die als capes om hun korte, dikke nek bevestigd waren. Stroken leer, ongetwijfeld van mensenhuid, hingen over hun onevenredig groot voorhoofd en waren om hun hoofd gewonden om het lange, dikke, zwarte haar bijeen te houden. Zij zagen eruit als halve mongolen en spraken een taal die hij niet verstond.

Er werd een lege graal omgekeerd op zijn hoofd gezet, en zijn handen werden met een leren riem achter zijn rug vastgebonden. Hulpeloos en blind werd hij door prikken van stenen speerpunten in zijn rug over de vlakte voortgedreven. Ergens in de nabijheid roffelden trommels en zongen vrouwenstemmen een weeklagend gezang.

Nadat hij driehonderd passen had gelopen werd halt gehouden. De trommels sloegen niet meer en de vrouwen staakten hun gezang. Hij hoorde niets dan het bonzen van het bloed in zijn oren. Wat was er in vredesnaam aan de hand? Maakte hij deel uit van een religieuze ceremonie waarbij het slachtoffer geblinddoekt moest zijn? Waarom niet? Er waren op aarde heel wat culturen geweest die niet toestonden dat degene, wiens bloed ritueel werd vergoten, zijn moordenaars zag. De geest van de dode zou misschien wraak op zijn moordenaars willen nemen. Maar deze mensen moesten nu toch weten dat zoiets als geesten niet bestond. Of beschouwden zij de verrezenen als zodanig, als geesten, die zo snel mogelijk naar hun land van herkomst teruggestuurd konden worden door ze eenvoudigweg weer te doden?

Göring! Ook hij was hier weer opgewekt, bij dezelfde graalrots. De eerste keer had toeval kunnen zijn, hoewel dit hoogst onwaarschijnlijk was, maar drie keer achter elkaar? Nee, dat was...

De eerste klap sloeg de zijkant van de graal tegen zijn hoofd en deed hem gedeeltelijk het bewustzijn verliezen. Hij hoorde een oneindig geluid en zag lichtflitsen voor zijn ogen. Hij zakte door zijn knieën en voelde de tweede klap niet meer. Zo ontwaakte hij opnieuw ergens anders...

HOOFDSTUK 27

En weer lag Hermann Göring naast hem.

‘Jij en ik moeten tweelingzielen zijn,’ zei Göring. ‘Wij schijnen door Degenen die voor dit alles verantwoordelijk zijn, aaneengekoppeld te zijn.’

‘De os en de ezel ploegden tezamen,’ zei Burton, het aan de Duitser overlatend te beslissen wie van de twee hij was. Daarna hadden zij het beiden druk met de kennismaking, of liever pogingen daartoe, met de mensen waartussen zij terecht waren gekomen. Zoals zij later ontdekten waren dit Sumerieten uit de Oude of Klassieke Tijd, dat wil zeggen zij hadden tussen 2500 en 2300 voor Christus in Mesopotamië geleefd. De mannen schoren het hoofd kaal, wat met vuurstenen scheermessen geen simpel karweitje was en de vrouwen waren naakt tot het middel. Hun lichaamsbouw was kort en gedrongen. Zij hadden uitpuilende ogen en (volgens Burton) lelijke gezichten.

Al was hun graad van schoonheid dan niet hoog, de pre-Columbiaanse Samoa’s, die dertig procent van de bevolking uitmaakten, waren bijzonder aantrekkelijk. En dan waren er natuurlijk nog de alomtegenwoordige tien procent mensen van overal vandaan, waarvan het aantal, afkomstig uit de twintigste eeuw, het sterkst vertegenwoordigd was. Dit was begrijpelijk omdat zij in totaal een kwart van de gehele wereldbevolking uitmaakten. Burton beschikte natuurlijk niet over wetenschappelijke statistische gegevens, maar zijn reizen hadden hem ervan overtuigd dat de bevolking uit de twintigste eeuw met opzet naar verhouding in zelfs grotere aantallen dan kon worden verwacht langs De Rivier was verspreid. Ook dit was weer een facet van de structuur der Rivierwereld die hij niet begreep. Wat dachten de Ethici met deze verstrooiing te bereiken?

Er bestonden te veel vragen. Hij had tijd nodig om na te denken en die kon hij niet krijgen als hij zich met de ene trip na de andere met de Zelfmoord Express uitputte.

Dit gebied bood, in tegenstelling tot de meeste andere die hij had bezocht, enige rust en vrede om de zaken te analyseren en dus zou hij hier een poosje blijven.

En dan was er Hermann Göring nog. Burton wilde diens vreemde pelgrimstocht observeren. Een van de vele dingen die hij niet aan de Geheimzinnige Vreemdeling (Burton had de neiging in hoofdletters te denken) had kunnen vragen, was de kwestie van het droomgum. Hoe paste dit in het schema? Was het een ander deel van het Grote Experiment?

Ongelukkigerwijze hield Göring het niet lang uit.

De eerste nacht begon hij te gillen. Hij brak uit zijn hut en holde in de richting van De Rivier. Nu en dan stond hij stil en sloeg in de lucht, worstelde met onzichtbare wezens of rolde heen en weer in het gras. Burton volgde hem tot bij De Rivier. Hier maakte Göring aanstalten zich in het water te begeven, vermoedelijk om zich te verdrinken. Plotseling echter stond hij een ogenblik stokstijf stil, begon te huiveren en viel daarna even star als een standbeeld om. Zijn ogen waren open maar zij zagen niets van wat er om hem heen gebeurde. Zijn blik was naar binnen gericht. Van welke verschrikkingen hij getuige was kon niet worden vastgesteld omdat hij niet tot spreken in staat was.

Zijn lippen maakten krampachtige, geluidloze bewegingen en dit ging zo door gedurende de tien dagen dat hij nog bleef leven. Burton’s pogingen om hem te voeden waren vergeefs. Zijn kaken waren stijf gesloten. Hij verschrompelde onder Burton’s ogen, zijn vlees verdroogde, de huid viel in en de beenderen eronder losten op in het skelet. Op een ochtend begon hij te stuiptrekken, ging rechtop zitten en gilde. Een ogenblik later was hij dood.

Burton verrichtte nieuwsgierig autopsie op hem met de beschikbare vuurstenen messen en zagen uit lavaglas. Göring’s opgezwollen blaas was opengebarsten en de urine was in zijn lichaam gestroomd.

Vervolgens trok Burton Göring’s tanden eruit alvorens hem te begraven. Tanden waren handelswaar omdat zij aan visdarmen of pezen konden worden geregen om er felbegeerde halssnoeren van te maken. Ook Göring’s schedelhuid ging er af. De Sumerieten hadden de gewoonte aangenomen de scalpen van hun vijanden, de zeventiende-eeuwse Shawnee van over De Rivier, te nemen. Zij hadden hieraan het beschaafde versiersel toegevoegd de scalpen aaneen te naaien en er capes, rokken en zelfs gordijnen van te maken. Een scalp was op de handelsmarkt niet zoveel waard als tanden, maar had wel enige waarde.

Terwijl hij een graf bij een grote keisteen aan de voet van de bergen aan het graven was kreeg Burton een heldere flits van herinnering. Hij was even met graven opgehouden om een slok water te nemen toen hij toevallig naar Göring keek. Het van alles ontdane hoofd met de gelaatstrekken, vredig als in slaap, opende een deur in zijn geest.

Toen hij in die enorm grote ruimte ontwaakt was en zichzelf in een rij lichamen zag zweven, had hij dit gezicht gezien. Het had aan een lichaam in de rij naast de zijne toebehoord. Zoals bij alle andere slapers was het hoofd van Göring kaal geweest. Burton had hem slechts terloops in de korte tijd voor de cipiers hem hadden ontdekt, opgemerkt. Later, na de massale Verrijzenis, toen hij Göring had ontmoet, was de gelijkenis tussen de slaper en deze man met het weelderige, blonde haar hem niet opgevallen.

Hij wist nu echter dat deze man een plaats dichtbij de zijne had ingenomen.

Was het mogelijk dat hun beider verrijzenislichamen, die zo dicht bij elkaar lagen, in serie geschakeld waren? Als dat zo was zouden, wanneer zijn dood en die van Göring op ongeveer hetzelfde tijdstip plaatsvond, beiden weer bij dezelfde graalsteen worden opgewekt. Göring’s schertsende opmerking dat zij tweelingzielen waren, zou wel eens niet zo ver bezijden de waarheid kunnen zijn.

Burton ging vloekend weer aan het graven omdat hij zoveel vragen en zo weinig antwoorden had. Als hij weer de kans kreeg een Ethicus in handen te krijgen zou hij, op welke manier dan ook, de antwoorden uit hem persen.

De volgende drie maanden besteedde Burton om zich bij de wonderlijke gemeenschap in dit gebied aan te passen. Hij werd geboeid door de nieuwe taal die uit de botsing tussen het Sumerisch en het Samoaans aan het ontstaan was. Aangezien de eersten het talrijkst waren, overheerste hun taal maar, evenals elders, behaalde de voornaamste taal een pyrrusoverwinning. Het resultaat van de samensmelting was een bastaardtaal, een taal met sterk verminderde verbuigingen en vereenvoudigde zinsbouw. De grammaticale geslachtsbepaling werd overboord gezet, woorden werden verkort. Tijd en wijs van werkwoorden werden eenvoudigweg tot de tegenwoordige tijd teruggebracht en deze werd ook voor de toekomende tijd gebruikt. Bijwoorden van tijd gaven de verleden tijd aan. Subtiele onderscheidingen werden door uitdrukkingen vervangen die zowel Sumerieten als Samoanen konden begrijpen, zelfs al leken ze in het begin onhandig en naief. Veel Samoaanse woorden verdreven in gewijzigde uitspraak Sumerische woorden.

Deze ontwikkeling van taalverbastering vond overal in de Riviervallei plaats. Burton bedacht dat de Ethici maar beter konden voortmaken als Zij van plan waren om alle menselijke talen vast te leggen. De oude talen stierven uit, of beter gezegd, gingen in andere talen op.

Maar voorzover hij wist hadden Zij het werk misschien al voltooid. De voor de fysieke overdracht zo noodzakelijke opnameapparatuur had misschien ook alle talen wel vastgelegd.

Gedurende de avonden, als hij de kans kreeg alleen te zijn, rookte hij inmiddels de sigaren die zo overvloedig door de gralen werden verstrekt en trachtte de situatie te doorgronden. Wie moest hij geloven, de Ethici of de Overloper, de Geheimzinnige Vreemdeling? Of logen zij allebei?

Waarom gebruikte de Geheimzinnige Vreemdeling hem om een spaak tussen Hun kosmische machinerie te steken? Wat kon Burton, die alleen maar een menselijk wezen was en die door zijn onwetendheid als een rat in de val in dit Rivierdal zat, uitrichten om de Judas te helpen?

Een ding was zeker. Als de Vreemdeling hem niet nodig had zou hij zich niet met Burton hebben beziggehouden. Hij wilde Burton die Toren aan de noordpool binnenhalen.

Waarom?

Het kostte Burton twee weken voor hij de enige reden die in aanmerking kwam kon bedenken. De Vreemdeling had gezegd dat hij, evenals de andere Ethici, niet rechtstreeks iemand zou doden. Maar hij had er geen bezwaar tegen dit door iemand anders in zijn plaats te laten doen, getuige het geven van vergif aan Burton.

Als hij hem dus in de Toren wilde halen had hij Burton nodig om voor hem te doden. Hij zou de tijger tussen zijn eigen mensen loslaten, het raam voor de huurmoordenaar openzetten.

Een huurmoordenaar wil geld. Wat bood de Vreemdeling als betaling?

Burton inhaleerde de sigarenrook in zijn longen, blies de rook uit en nam een flinke teug whisky. Heel goed. De Vreemdeling zou proberen hem te gebruiken, maar hij moest oppassen, Burton zou de Vreemdeling ook gebruiken.

Na drie maanden kwam Burton tot de conclusie dat hij genoeg had nagedacht. Het was tijd er op uit te gaan. Op het ogenblik dat hij tot deze slotsom kwam, zwom hij in de Rivier en, gedreven door een impuls, zwom hij naar het midden.

Hij dook zover naar beneden als hij zichzelf kon dwingen alvorens de niet te verdrijven wil tot zelfbehoud van zijn lichaam hem dwong zich voor het bereiken van kostelijke lucht naar de oppervlakte te klauwen. Hij haalde het niet. De aasvissen zouden zijn lichaam verslinden en zijn gebeente zou in de modder op de bodem van de driehonderd meter diepe Rivier verzinken. Des te beter. Hij wilde niet dat zijn lichaam in handen van de Ethici viel. Als het waar was wat de Vreemdeling had gezegd, zouden Zij in staat zijn alles wat hij had gezien en gehoord uit zijn hersenen te ontrafelen, mits Zij hem te pakken kregen voor zijn hersencellen waren vernietigd.

Hij geloofde niet dat dit Hun was gelukt. Voorzover hij wist ontsnapte hij gedurende de volgende zeven jaar aan ontdekking door de Ethici. Als de Overloper al wist waar hij zich bevond dan liet hij dit Burton niet merken. Burton betwijfelde of iemand het wist; zelf kon hij niet vaststellen op welk gedeelte van de Rivierplaneet hij zich bevond, hoe dichtbij of hoe ver van het hoofdkwartier in de Toren verwijderd. Hij ging echter verder, steeds maar verder, altijd in beweging en op zekere dag realiseerde hij zich dat hij een record op dit gebied moest hebben gebroken. Sterven was een tweede natuur voor hem geworden.

Wanneer zijn optelling juist was had hij 777 reisjes met de Zelfmoord Express gemaakt.

HOOFDSTUK 28

Soms beschouwde Burton zichzelf als een dolende sprinkhaan die zich in de zwarte schaduw van de dood stortte, ergens neerstreek en een beetje aan het gras knabbelde met één oog wijd open voor de schaduw die het neerstrijken van de klauwgieren — de Ethici — zou verraden. Hij had in deze uitgestrekte weide van het mensdom heel wat grassprietjes verzameld, ze kort geproefd en was dan weer verder getrokken.

Op andere ogenblikken zag hij zichzelf als een net dat uit de grote zee van de mensheid hier en daar proefexemplaren opviste. Hij ving een paar grote vissen en heel wat sardientjes, hoewel er van de kleine visjes evenveel, misschien zelfs meer, te leren viel dan van de grote.

Hij hield echter niet van de beeldspraak van het net omdat die hem eraan herinnerde dat er voor hem een veel groter net was gespannen.

Welke beeldspraken of vergelijkingen hij ook maakte, hij was een man die, om een uitdrukking uit de twintigste eeuw te gebruiken, overal en nergens kwam en wel in die mate dat hij verschillende malen de legende van Burton, de Zigeuner, tegenkwam, of — in een streek waar Engels werd gesproken — van Richard de Dolende en, in een ander gebied, de Vliegende Lazarus.

Hij maakte zich hier een beetje zorgen over omdat de Ethici hierdoor een aanwijzing van zijn onderduikmethode zouden kunnen krijgen en er in slagen hem in de val te laten lopen. Zij zouden zelfs zijn uiteindelijke bestemming kunnen raden en wachtposten bij de oorsprong van De Rivier kunnen uitzetten.

Na verloop van zeven jaar had hij zich door vele waarnemingen van de morgensterren en heel wat gesprekken een beeld van de loop der Rivier gevormd. Het was geen tweekoppig monster, een slang met kop aan beide einden, die bij de noordpool ontsprong en bij de zuidpool uitmondde. Het was een slang met de kop aan de noordpool, het lijf rondom de planeet gekronkeld en de staart in de bek van de slang. De bron van De Rivier kwam uit de noordelijke poolzee voort, zigzagde over één halfrond, slingerde zich om de zuidpool en zigzagde daarna over het andere halfrond, zich steeds verder een weg banend tot hij in de veronderstelde poolzee uitmondde.

Het grote waterreservoir was evenmin denkbeeldig. Als het verhaal van de Titantroop, de reuzen submens die beweerde de Wazige Toren gezien te hebben, juist was, rees de Toren uit de in mist gehulde zee omhoog.

Burton had die geschiedenis slechts van horen zeggen, maar hij had de Titantropen bij zijn eerste ‘sprong’ vlakbij het beginpunt van De Rivier gezien. Het leek aannemelijk dat één ervan inderdaad de bergen zou zijn overgestoken en voldoende dichtbij was gekomen om een glimp van de poolzee op te vangen. Waar één man was gegaan kon een tweede volgen.

Maar hoe kon De Rivier bergopwaarts stromen?

Haar stroomsnelheid scheen constant te blijven, zelfs op plaatsen waar zij langzamer zou moeten stromen of zelfs niet verder kon. Hiervan uitgaande veronderstelde hij het bestaan van plaatselijke zwaartekrachtvelden, die de geweldige stroom opwaarts stuwden, totdat hij weer een gebied bereikte waar de natuurlijke zwaartekracht het overnam. Ergens, misschien wel onder De Rivier zelf, waren installaties die dit tot stand brachten. Hun werkterrein moest zeer beperkt zijn, aangezien de aantrekkingskracht van de planeet op menselijke wezens in die gebieden geen merkbare verschillen toonde.

Er bestonden te veel vragen. Hij moest doorzetten tot hij bij de plaats of de Wezens kwam, die hem antwoord daarop konden geven.

Zeven jaar na zijn eerste dood bereikte hij het beloofde land.

Dat was bij zijn 777e ‘sprong’. Hij was ervan overtuigd dat zeven zijn geluksgetal was. In weerwil van de spotternijen van zijn vrienden uit de twintigste eeuw koesterde Burton nog steevast het merendeel van zijn aardse bijgeloof. Hij lachte vaak om de bijgelovigheid van anderen maar hij wist dat sommige getallen hem geluk brachten, dat zilver op zijn ogen zijn lichaam weer fit maakte als het vermoeid was en zijn helderziendheid bevorderde, de gewaarwording die hem bijtijds voor gevaarlijke situaties waarschuwde. Goed, het leek alsof er op deze mineraalarme wereld geen zilver bestond, maar als het er was zou hij er zijn voordeel mee kunnen doen.

Die hele eerste dag bleef hij bij de Rivieroever. Hij besteedde weinig aandacht aan degenen die met hem probeerden te praten maar glimlachte vluchtig tegen hen. In tegenstelling tot de mensen in de meeste streken die hij had bezocht, waren deze niet vijandig. De zon bewoog zich boven de oostelijke bergtoppen en leek slechts net boven hen uit te stijgen. De gloeiende bol gleed lager dan hij ooit had gezien over het dal, behalve toen hij tussen de Titantropen met hun groteske neuzen terecht was gekomen. De zon overgoot het dal korte tijd met licht en warmte en begon vervolgens aan haar cirkelvormige baan net boven het westelijke gebergte. Het dal werd met schaduwen gevuld en de lucht werd kouder dan overal elders, behalve natuurlijk bij die eerste sprong. De zon bleef draaien tot zij weer op het punt was aangeland waar Burton haar het eerst had gezien, toen hij zijn ogen opende.

Vermoeid maar gelukkig na een etmaal zonder slaap ging hij op weg om onderdak te zoeken. Hij wist nu dat hij in de poolstreek was, maar niet op het punt net onder de oorsprong van De Rivier. Ditmaal was hij aan de andere kant, bij de monding.

Terwijl hij zich omdraaide hoorde hij een bekende stem die hij niet kon thuisbrengen (hij had er zoveel gehoord).

O trage ziel, ontstijg Uw kruis,

Gij zijt geen stof, waar is Uw huis?

De Vonk, die in U gloeit is God,

Gijzelf bestemt Uw levenslot.

‘John Collop!’

‘Abdul ibn Harun! En dan zeggen ze nog dat er geen wonderen gebeuren! Wat is er gebeurd sinds ik jou de laatste keer zag?’

‘Ik ben op dezelfde avond als jij gestorven,’ zei Burton, ‘en nog verscheidene malen nadien. Er zijn heel wat slechte mensen op deze wereld.’

‘Dat is heel gewoon. Op aarde waren er ook veel. Toch geloof ik dat hun aantal verminderd is, want — Gode zij dank — heeft de Kerk vele goede werken kunnen doen, in het bijzonder in dit gebied. Maar kom mee, mijn vriend. Ik zal je aan mijn hutgezellin voorstellen, een prachtvrouw, vol trouw in een wereld die nog steeds weinig waarde aan huwelijkstrouw, of welke andere deugd dan ook, schijnt te hechten. Ze werd in de twintigste eeuw geboren en heeft het grootste deel van haar leven les in Engels gegeven. Soms denk ik echt dat zij mij niet zozeer om mijzelf liefheeft als wel om hetgeen ik haar over de taal van mijn tijd kan leren.’

Hij lachte zenuwachtig op merkwaardige wijze, zodat Burton wist dat hij schertste.

Zij staken de vlakte naar de voetheuvels over, waar voor iedere hut vuren op kleine stenen verhogingen brandden. De meeste mannen en vrouwen droegen doeken in de vorm van parka’s om zich heen, die hen tegen de kilte van de schaduwen beschutten.

‘Een sombere en kille plaats,’ zei Burton. ‘Waarom zou iemand hier willen wonen?’

‘De meeste van deze mensen zijn Finnen of Zweden uit het laatste deel van de twintigste eeuw. Zij zijn aan middernachtzon gewend. Je zou echter gelukkig moeten zijn dat je hier bent. Ik herinner mij jouw brandende nieuwsgierigheid naar de poolgebieden en je bespiegelingen erover. Er zijn anderen geweest zoals jij die langs De Rivier voortgetrokken zijn om hun Ultima Thule te zoeken, als je me deze uitdrukking wilt vergeven, het goud van de dwaas aan het einde van de regenboog. Maar allen zijn óf er in gebleven óf door de afschrikwekkende obstakels ontmoedigd teruggekomen.’

‘Wat zijn dat?’ zei Burton, terwijl hij Collop’s arm greep.

‘Mijn vriend, je doet me pijn. Ten eerste, de graalrotsen eindigen, zodat er niets is waarop zij hun gralen met voedsel kunnen vullen. Ten tweede, de vlakte van het Rivierdal houdt plotseling op en De Rivier vervolgt haar loop tussen de bergen zelf door een afgrond van ijzige schaduw. Ten derde, wat daarachter ligt weet ik niet want niemand is teruggekomen om me dat te vertellen. Maar ik vrees dat zij aan hun einde kwamen zoals allen die zich aan overmoed bezondigen.’

‘Hoever weg ligt die afgrond waaruit geen terugkeer mogelijk is?’

‘Langs de loop van De Rivier ongeveer veertigduizend kilometer. Als je stug blijft doorzeilen kom je er misschien na een jaar of langer. Alleen de Almachtige Vader weet hoever je moet gaan voor je aan het einde van De Rivier komt. Waarschijnlijk ben je voor die tijd al van honger gestorven, want je zou na de laatste graalsteen levensmiddelen aan boord moeten nemen.’

‘Er is een manier om dat te weten te komen,’ zei Burton.

‘Je laat je dus door niets weerhouden, Richard Burton?’ zei Collop. ‘Je geeft je vruchteloze jacht op het materiële niet op terwijl je vol vuur op het spoor van het geestelijke zou moeten zijn?’

Burton greep Collop opnieuw bij de arm. ‘Je zei Burton?’

‘Ja, dat zei ik. Je vriend Göring vertelde me enige tijd geleden dat dat je ware naam was. Hij heeft me ook andere dingen over je verteld.’

‘Is Göring hier?’

Collop knikte en zei: ‘Hij woont hier nu ongeveer twee jaar op ongeveer een kilometer hier vandaan. We kunnen hem morgen opzoeken. Het zal je verheugen hoe hij veranderd is, dat weet ik wel. Hij heeft de ontbinding die door het droomgum op gang werd gebracht, overwonnen en zijn scherven tot een nieuwe, veel betere mens gevormd. In feite is hij nu leider van de Kerk van de Tweede Kans in dit gebied. Terwijl jij, mijn vriend, op zoek bent geweest naar de een of andere onbelangrijke graal buiten jezelf, heeft hij de Heilige Graal in zich gevonden. Hij is bijna aan waanzin ten onder gegaan, bijna in de boosaardige gewoonten van zijn aardse leven teruggevallen, maar door Gods genade en zijn oprechte wens zich de hem gegeven nieuwe mogelijkheden in het leven waardig te tonen, is hij... wel, je zult het morgen zelf zien en ik bid dat je van zijn voorbeeld iets zult leren.’

Collop weidde verder uit. Göring was bijna evenveel keren als Burton — gewoonlijk door zelfmoord — gestorven. Omdat hij niet bij machte was de nachtmerries en zelfverachting het hoofd te bieden, had hij telkens weer een kort en nutteloos respijt gekocht. Toen hij echter in dit gebied aankwam en hulp zocht bij Collop — de man die hij eens had vermoord — had hij overwonnen.

‘Ik sta versteld,’ zei Burton, ‘en ik ben blij voor Göring, maar ik heb andere doeleinden. Ik zou graag je belofte hebben dat je aan niemand mijn ware identiteit zult vertellen. Laat me Abdul ibn Harun blijven.’

Collop zei dat hij erover zou zwijgen, hoewel hij teleurgesteld was dat Burton Göring niet zou kunnen zien om zelf te oordelen wat geloof en liefde voor zelfs de meest hopeloze en ontaarde gevallen konden doen. Hij nam Burton mee tiaar zijn hut en stelde hem aan zijn vrouw, een kleine, fijngebouwde brunette, voor. Zij was heel gracieus en vriendelijk en stond erop samen met de twee mannen het plaatselijke hoofd, de valkotukkainen, te bezoeken. (Dit woord was de ter plaatse gebruikte platte uitdrukking voor witkop of grote baas.)

Ville Ahonen was een zeer grote, rustige man van weinig woorden, die geduldig naar Burton luisterde.

Burton onthulde maar de helft van zijn plan en zei, dat hij een boot wilde bouwen, zodat hij naar het einde van De Rivier kon reizen. Hij vertelde niet dat hij nog verder wilde gaan, maar Ahonen had blijkbaar anderen als hem ontmoet.

Hij glimlachte wijs en antwoordde dat Burton een vaartuig kon bouwen. De mensen in deze omgeving waren echter conservatief en geloofden niet in de ontbossing van het land. Eiken en pijnbomen moesten met rust gelaten worden maar bamboe was voor gebruik beschikbaar. Zelfs dit materiaal moest met sigaretten en drank worden gekocht. Het zou hem enige tijd kosten om hiervan uit zijn graal wat op te sparen.

Burton bedankte hem en ging weg. Later ging hij in een hut naast die van Collop naar bed maar hij kon niet in slaap komen.

Kort voor de komst van de onvermijdelijke regens, besloot hij de hut te verlaten. Hij wilde de bergen ingaan, onder een richel schuilen totdat de regens ophielden, de wolken verdwenen en de eeuwige maar zwakke zon zich weer deed gevoelen. Nu hij zo dichtbij zijn doel was, wilde hij niet door Hen verrast worden en het leek waarschijnlijk dat de Ethici hier agenten hadden geconcentreerd. Voorzover hij wist zou zelfs de vrouw van Collop een van Hen kunnen zijn.

Voor hij vijfhonderd meter gelopen had sloeg de regen op hem neer en de bliksem sloeg dichtbij in de grond. In het licht van de verblindende flits zag hij iets vlak voor en ongeveer zes meter boven hem trillend gedaante aannemen. Razendsnel draaide hij zich om en rende in de richting van een groepje bomen in de hoop dat Zij hem niet hadden gezien zodat hij zich daar zou kunnen verbergen. Als hij onopgemerkt bleef kon hij daarna de bergen ingaan. Als Zij iedereen hier in slaap hadden gebracht zouden Zij merken dat hij opnieuw verdwenen was...

HOOFDSTUK 29

‘We hebben langdurig en moeizaam jacht op je moeten maken, Burton,’ zei een man in het Engels.

Burton deed zijn ogen open. De overgang naar deze plaats was zo onverwacht dat hij ervan duizelde, maar dat duurde maar een ogenblik. Hij zat in een stoel van zeer zacht, veerkrachtig materiaal. De kamer had een volmaakte bolvorm; de wanden waren van een half doorzichtig, zeer lichtgroen materiaal. Aan alle kanten, voor, achter, boven en, als hij zich vooroverboog, beneden zich kon hij andere, bolvormige kamers zien. Hij raakte opnieuw verward omdat de andere kamers de wanden van zijn bol niet alleen maar raakten, zij doorsneden elkaar. Gedeelten van de andere kamers kwamen zijn kamer binnen maar werden dan zo kleurloos en helder dat hij ze nauwelijks kon onderscheiden.

Op de muur aan de andere kant van zijn kamer bevond zich een donkergroene ovaal. Deze boog met de wand mee. In het ovaal was een spookachtig woud afgebeeld. Een spookhert wandelde door het beeld. Uit het beeld kwam de geur van pijnbomen en rode kornoelje.

Tegenover hem zaten twaalf mensen in dezelfde stoelen als de zijne. Zes ervan waren mannen, zes vrouwen. Allen waren bijzonder knap van uiterlijk. Met uitzondering van twee, hadden allen zwart of donkerbruin haar en een diep gebronsde huid. Het haar van één man krulde zo sterk dat het bijna kroeshaar was. Een van de vrouwen had lang, golvend, blond haar dat in een knot was gewonden. Eén man had rood haar, rood als vossenbont. Hij was mooi met zijn onregelmatige trekken, zijn lange gebogen neus en donkergroene ogen.

Allen waren in zilverachtige of purperen blouses met korte, uitstaande mouwen, geplooide kragen, smalle, lichtgevende riemen, kilts en sandalen, gekleed. Zowel mannen als vrouwen hadden beschilderde vinger- en teennagels, met lippenstift aangezette lippen, oorringen en oogschaduw.

Boven het hoofd van ieder van hen, zodat hij bijna het haar raakte, draaide een veelkleurige bol van ongeveer vijftien centimeter middellijn. Zij tolden, schitterden en veranderden van kleur waarbij zij iedere kleurschakering van het spectrum doorliepen. Af en toe stootten de bollen lange, zeshoekige armen in groen, blauw, zwart of glanzend wit naar buiten. Deze armen zonken vervolgens ineen en werden dan door andere zeshoeken opgevolgd.

Burton keek omlaag. Hij was alleen in een zwarte doek, die om het middel was bevestigd, gekleed.

‘Ik zal je eerste vraag vóór zijn door je te zeggen dat we je geen enkele inlichting over je verblijfplaats zullen verstrekken.’

De spreker was de roodharige man. Hij grinnikte tegen Burton en liet onmenselijk witte tanden zien.

‘Zoals u wilt,’ zei Burton. ‘Wat voor vragen wilt u dan wel beantwoorden? Wie jullie zijn en bijvoorbeeld hoe jullie me gevonden hebben?’

‘Ik heet Loga,’ zei de roodharige man. ‘We hebben je door een combinatie van speurwerk en geluk gevonden. Het was een gecompliceerd proces maar ik zal het voor je vereenvoudigen. We hadden een aantal agenten die naar je uitkeken, een belachelijk klein aantal in het licht van de zesendertig miljard, zes miljoen negendui-zendzeshonderdzevenendertig kandidaten die langs De Rivier wonen.’

‘Kandidaten?’ dacht Burton. ‘Kandidaten waarvoor, voor het eeuwige leven? Had Spruce dan de waarheid over het doel achter de Verrijzenis verteld?’

Loga zei: ‘We hadden er geen idee van dat je ons door middel van zelfmoord ontsnapte. Zelfs toen je ontdekt werd in gebieden die zo ver uiteen lagen dat je met geen mogelijkheid daar had kunnen komen behalve dan door verrijzenis, hadden we nog geen vermoeden. We dachten dat je gedood en daarna verplaatst was. De jaren gingen voorbij. We hadden geen vermoeden waar je was. We hadden andere dingen te doen en we trokken dus alle agenten van de Zaak Burton, zoals we het noemden, terug behalve dan enkelen die aan beide einden van De Rivier gestationeerd bleven. Op de een of andere wijze had je kennis van de pooltoren. Later ontdekten we hoe. Je vrienden Göring en Collop waren heel behulpzaam, hoewel zij natuurlijk niet wisten dat zij met Ethici spraken.’

‘Wie bracht jullie op de hoogte dat ik bij het einde van De Rivier was?’ zei Burton.

Loga glimlachte en zei: ‘Dat hoef je niet te weten. We zouden je in ieder geval toch te pakken gekregen hebben. Je moet weten dat iedere plaats in de restauratietank — de plaats waar je gedurende de preverrijzenisfase op onverklaarbare wijze ontwaakte — een automatische teller heeft. Die werd voor statistische- en onderzoekdoeleinden aangebracht. We houden graag aantekening van wat er gaande is. Elke kandidaat bijvoorbeeld, die meer dan het normale aantal keren sterft, wordt vroeger of later studieobject. Gewoonlijk later omdat we nogal krap in het personeel zitten. Pas bij je 777e dood kwamen we ertoe een paar van de verrijzenissen met hoge frequentie te bekijken. De jouwe was de hoogste. Ik veronderstel dat we je daarmee mogen feliciteren.’

‘Zijn er dan ook anderen?’

‘Die worden niet achtervolgd, als je dat bedoelt. Relatief gezien zijn het er niet veel. We hadden er geen idee van dat jij dit ontstellende aantal erdoor had gejaagd. Jouw plaats in de preverrijzenistank was leeg toen we er tijdens ons statistisch onderzoek naar keken. De twee technici die je gezien hadden toen je in de preverrijzenistank wakker werd, identificeerden je aan de hand van je... foto. We stelden het verrijzenismechanisme zo af dat de eerstvolgende keer dat je lichaam moest worden herschapen, een alarmbel ons zou waarschuwen, zodat we je naar deze plaats konden overbrengen.’

‘En als ik niet opnieuw was gestorven?’ vroeg Burton.

‘Je móest wel sterven! Je was toch van plan je pogingen om de poolzee via de monding van De Rivier binnen te komen door te zetten, nietwaar? Dat is onmogelijk. De laatste honderd kilometer van De Rivier lopen door een ondergrondse tunnel. Elke boot zou aan stukken worden geslagen. Net als de anderen die de reis gewaagd hebben zou je zijn omgekomen.’

Burton zei: ‘Mijn foto... die ik van Agneau afnam, werd blijkbaar op aarde genomen toen ik officier bij John Company in India was. Hoe kreeg u dat voor elkaar?’

‘Wetenschappelijk onderzoek, mr Burton,’ zei Loga nog steeds lachend.

Burton wilde de superieure blik wel van zijn gezicht slaan. Hij scheen door niets te worden tegengehouden. Schijnbaar kon hij naar Loga toelopen en hem er van langs geven, maar hij wist hoe onwaarschijnlijk het was dat de Ethici met hem zonder voorzorgsmaatregelen in dezelfde kamer zouden zitten. Zij zouden net zo goed een dolle hyena kunnen loslaten.

‘Zijn jullie er ooit achtergekomen waardoor ik voortijdig wakker werd?’ vroeg hij, ‘of waardoor ook die anderen bij bewustzijn kwamen?’

Loga schrok merkbaar. Verschillenden van de mannen en vrouwen hielden de adem in.

Loga herstelde zich het eerst. Hij zei: ‘We hebben je lichaam grondig onderzocht, je weet niet hoe grondig. We hebben ook elke component van je... psychomorf, zoals jullie het geloof ik noemen, doorgelicht. Psychomorf of aura, aan welk woordje ook de voorkeur geeft.’

Hij gebaarde naar de bol boven zijn hoofd. ‘Wij hebben geen enkele aanwijzing gevonden.’

Burton gooide zijn hoofd achterover en lachte luid en langdurig.

‘Jullie smeerlappen weten dus niet alles!’

Loga glimlachte met dichtgeknepen lippen. ‘Nee, en dat zullen we ook nooit. Er is slechts één Almachtige.’

Hij raakte zijn voorhoofd, lippen, hart en genitaliën met de drie langste vingers van zijn rechterhand aan. De anderen deden het zelfde.

‘Ik kan je wel zeggen dat je ons schrik hebt aangejaagd... als je je daardoor beter voelt. Dat doe je nog steeds. Je moet weten dat we er vrij zeker van zijn dat jij een van de mannen bent waarvoor we werden gewaarschuwd.’

‘Voor gewaarschuwd? Door wie?’

‘Door een... soort reuzecomputer, een levend exemplaar en ook door de operateur ervan.’ Opnieuw maakte hij het merkwaardige teken met zijn vingers.

‘Dat is alles wat je nu van me zult horen — ook al zul je je niets van wat hier beneden gebeurt kunnen herinneren nadat we je naar de Riviervallei hebben teruggestuurd.’

Burton’s geest werd door woede overschaduwd maar niet in die mate dat hij het woord ‘beneden’ miste. Betekende dat dat de verrijzenisinstallatie en de schuilplaats van de Ethici zich onder de oppervlakte van de Rivierwereld bevonden?

Loga ging voort: ‘Volgens onze gegevens bezit je misschien de potentiële kracht onze plannen schipbreuk te doen lijden. Waarom of hoe je dat zou doen weten we niet, maar we zijn van de betrouwbaarheid van onze inlichtingenbron overtuigd, zelfs in die mate dat jij je het niet kunt voorstellen.’

‘Als jullie dat geloven,’ zei Burton, ‘waarom slaan jullie me dan niet in het vriesvak op? Hang me weer tussen die twee staven op. Laat me in de ruimte zweven en voor eeuwig als een kip aan het spit ronddraaien tot je plannen voltooid zijn.’

Loga zei: ‘Dat kunnen we juist niet! Die daad alleen zou al onze plannen in duigen doen vallen! Hoe zou jij ooit je verlossing kunnen verwerven? Bovendien zou dat een onvergeeflijke daad van geweld onzerzijds betekenen! Het is ondenkbaar!’

‘Jullie pleegden geweld toen jullie me dwongen de vlucht te nemen en me voor jullie verborgen te houden,’ zei Burton. ‘Jullie plegen nu geweld door me tegen mijn wil hier vast te houden en jullie zullen nog meer geweld plegen als jullie mijn herinnering aan dit kleine onderonsje vernietigen.’

Loga wrong bijna de handen. Als hij de Geheimzinnige Vreemdeling, de Afvallige Ethicus was, was hij een groot acteur. Op bedroefde toon zei Loga: ‘Dat is maar gedeeltelijk waar, we moesten bepaalde maatregelen nemen om onszelf te beschermen. Als de man iemand anders was geweest dan jij zouden we je volledig met rust hebben gelaten. Het is waar dat we onze eigen ethische code geschonden hebben door je op de vlucht te jagen en je te onderzoeken. Dat kon echter niet anders en, geloof me, we betalen ervoor met onze innerlijke gekweldheid.’

‘Je zou iets kunnen goedmaken door me te vertellen waarom ik, waarom alle menselijke wezens die ooit geleefd hebben, herrezen zijn en hoe jullie dat klaar hebben gespeeld.’

Loga voerde het woord, waarbij hij af en toe door enkelen van de anderen onderbroken werd. De blonde vrouw onderbrak hem het meest en na enige tijd leidde Burton uit haar houding en die van Loga af, dat zij hetzij zijn vrouw was, hetzij een hoge positie bekleedde.

Soms interrumpeerde een andere man. Wanneer hij dit deed was er een verhoogde opmerkzaamheid en respect van de anderen voelbaar waardoor Burton ertoe gebracht werd te geloven dat hij het hoofd van deze groep was. Eenmaal draaide hij zijn hoofd zo dat het licht flonkerend tegen één oog weerkaatste. Burton keek er met grote ogen naar omdat hij voordien niet had opgemerkt dat het linkeroog uit een juweel bestond.

Burton dacht dat het waarschijnlijk een instrument was dat hem een zintuig, of zintuigen voor waarneming verschafte die aan de anderen waren ontzegd. Van toen af aan voelde Burton zich niet op zijn gemak telkens wanneer het in facetten geslepen, glinsterende oog naar hem werd toegekeerd. Wat nam dat veelhoekige prisma waar?

Aan het einde van de uiteenzetting wist Burton niet veel meer dan tevoren.

De Ethici konden met een soort chronoscoop het verleden waarnemen; met behulp hiervan waren Zij in staat geweest visuele registraties van alle fysieke wezens die zij wensten, te maken. Door deze opnamen als model te gebruiken hadden Zij vervolgens door middel van energie-materie-convertoren de verrijzenis tot stand gebracht.

‘Wat zou er gebeuren,’ zei Burton, ‘als jullie twee lichamen van één individu tegelijkertijd herschiepen?’

Loga glimlachte zuur en zei dat dit experiment al was verricht. Slechts één lichaam bezat levensvatbaarheid. Burton grijnsde als de kat die zojuist een muis heeft opgegeten. Hij zei: ‘Ik geloof dat je me leugens verkoopt of halve waarheden. In dit alles zit ergens een drogreden. Als menselijke wezens een zo zeldzame hoge, ethische staat kunnen bereiken dat zij ‘verdergaan’, waarom zijn jullie Ethici, die verondersteld worden superieure wezens te zijn, dan nog hier? Waarom zijn jullie ook niet ‘verdergegaan?’ ‘

Alle gezichten behalve die van Loga en de man met het juwelen oog verstrakten.

Loga lachte en zei: ‘Heel scherpzinnig. Een uitstekende opmerking. Ik kan hierop alleen maar antwoorden dat sommigen van ons inderdaad verdergaan, maar van ons wordt, ethisch gezien, meer geëist dan van jullie verrezenen.’

‘Ik geloof dat je nog steeds leugens vertelt,’ zei Burton, ‘maar er is niets dat ik daaraan kan doen.’ Hij grinnikte en zei: ‘In ieder geval niet op dit ogenblik.’

‘Als je in deze houding volhardt, zul je nooit verdergaan, maar we waren van mening dat we je een verklaring over wat wij doen schuldig waren... naar ons beste vermogen. Wanneer we die anderen waarmee geknoeid is gevangen hebben zullen we voor hen hetzelfde doen.’

‘Er is een Judas onder jullie,’ zei Burton en genoot van het effect van zijn woorden.

De man met het juwelen oog zei: ‘Waarom vertel je hem de waarheid niet, Loga? Dan wordt die misselijke grijns tenminste van zijn gezicht geveegd en wordt hij op zijn nummer gezet.’

Loga aarzelde en zei: ‘Goed dan, Thanabur. Burton, van nu af aan moet je heel voorzichtig zijn. Je mag geen zelfmoord meer plegen en je moet even hard als op aarde — toen je dacht maar één leven te hebben — vechten om in leven te blijven. Er is een grens aan het aantal malen dat een mens kan worden opgewekt. Na een bepaald aantal — dit is variabel en er bestaat geen manier om het individuele kwantum vast te stellen — schijnt de psychomorf niet meer in staat te zijn zich opnieuw aan het lichaam te hechten. Iedere dood verzwakt de aantrekkingskracht tussen lichaam en psychomorf. Uiteindelijk bereikt de psychomorf een punt waarvan geen terugkeer meer mogelijk is. Hij wordt — om een onwetenschappelijke term te gebruiken — een ‘verloren ziel’. Hij doolt zonder lichaam door het universum. Wij kunnen deze niet-gebonden psychomorfen zonder instrumenten ontdekken, in tegenstelling tot de — hoe zal ik het zeggen? — ‘verlosten’, die volledig uit onze gezichtskring verdwijnen. Je ziet dus wel dat je je reismethode door middel van de dood moet opgeven. Daarom is voortdurende zelfmoord door die arme ongelukkigen, die het leven niet aankunnen, zo niet een onvergeeflijke zonde dan toch wel onherroepelijk.’

De man met het juwelen oog zei: ‘Die verrader, die smerige onbekende die beweert dat hij je helpt, gebruikt je in werkelijkheid voor zijn eigen doeleinden. Hij heeft je niet verteld dat hij je kans op eeuwig leven op het spel zet als je zijn — en jouw — plannen doorzet. Hij of zij, wie de verrader ook is, is boosaardig. Boosaardig! Daarom moetje van nu af aan voorzichtig zijn. Misschien heb je nog een restje van tien of twaalf verrijzenismogelijkheden over, maar je volgende dood kan evengoed je laatste zijn!’

Burton ging staan en schreeuwde: ‘Jullie willen niet dat ik naar het einde van De Rivier ga! Waarom? Waarom?’

Loga zei: ‘Au revoir en vergeef ons deze daad van geweld.’

Burton zag niet dat één van de twaalf personen een instrument op hem richtte, maar even snel als een pijl uit de boog vloog zijn bewustzijn van hem weg en hij ontwaakte...

HOOFDSTUK 30

De eerste die hem begroette was Peter Frigate. Frigate had zijn gebruikelijke terughoudendheid verloren; hij huilde. Ook Burton snotterde een beetje en had even moeite Frigate’s vragenreeks te beantwoorden. Eerst wilde Burton weten wat Frigate, Loghu en Alice na zijn verdwijning hadden gedaan. Frigate antwoordde dat zij alle drie naar hem hadden gezocht en uiteindelijk De Rivier weer naar Theleme waren opgevaren.

‘Waar ben jij geweest?’ zei Frigate.

‘Van het ene uiteinde der aarde naar het andere,’ zei Burton. ‘In tegenstelling tot Satan heb ik tenminste verscheidene volmaakte, oprechte mensen die God vreesden en het kwaad schuwden, gevonden. Wel wat weinig, maar toch... De meeste mannen en vrouwen zijn nog steeds dezelfde zelfzuchtige, onwetende, bijgelovige, verblinde, huichelachtige, laffe ellendelingen die zij op aarde waren en in de meesten van hen huist nog steeds de oude, moordende aap met de rode ogen, die worstelt met zijn cipier en de maatschappij en graag zou uitbreken om zijn handen met bloed te overdekken.’

Frigate babbelde voort terwijl zij naar de reusachtige palissade liepen, die op anderhalve kilometer afstand lag en het raadhuis herbergde waarin het gouvernement van de staat Theleme zetelde. Burton luisterde maar half. Hij trilde en zijn hart sloeg snel, maar dit kwam niet door zijn thuiskomst.

Hij herinnerde het zich!

In tegenstelling tot wat Loga had beweerd, herinnerde hij zich zowel zijn ontwaken in de preverrijzenisruimte, nu al vele jaren geleden en zijn ondervraging door de twaalf Ethici.

Er was slechts één verklaring. Een van de twaalf moest het uitwissen van zijn herinnering verhinderd hebben en dit zonder medeweten van de anderen hebben gedaan. Een van de twaalf was de Geheimzinnige Vreemdeling, de Afvallige.

Maar wie? Op dit ogenblik was er geen manier om dit vast te stellen maar op de een of andere dag zou hij er achter komen. Inmiddels had hij een vriend aan het hof, een man die Burton misschien voor zijn eigen doeleinden gebruikte, maar de tijd zou komen dat Burton Hém zou gebruiken.

Er waren andere menselijke wezens waarmee de Vreemdeling ook had ‘geknoeid.’ Misschien zou hij ze vinden; samen zouden zij dan de Toren bestormen.

Odysseus had zijn Athena gehad. Gewoonlijk moest Odysseus door eigen vindingrijkheid en moed uit gevaarlijke situaties ontsnappen, maar af en toe — wanneer de godin daartoe bij machte was geweest — had zij Odysseus de helpende hand geboden.

Odysseus had zijn Athena gehad, Burton had zijn Mysterieuze Vreemdeling.

Frigate zei: ‘Wat ben je van plan nu te gaan doen, Dick?’

‘Ik ga een boot bouwen en De Rivier opzeilen. Tot aan het einde! Zin om mee te gaan?’

Philip José Farmer

De Rivierplaneet

Uitgeverij Scala — Rotterdam

Dit e-boek is gemaakt voor persoonlijk gebruik en is niet bestemd voor commerciële doeleinden. Als u hiervoor heeft betaald, bent u opgelicht!

Februari, 2012

Oorspronkelijke titel: To your scattered bodies go

Vertaling: J.T. van ’t Hof

ISBN 90 6221 711 7

Copyright © 1971 by Philip José Farmer

This translation copyright © 1978 by Uitgeverij Scala — Rotterdam

De tekst is aangepast aan de spelling van 2006.

Content

Philip José Farmer
De Rivierplaneet

HOOFDSTUK 1

HOOFDSTUK 2

HOOFDSTUK 3

HOOFDSTUK 4

HOOFDSTUK 5

HOOFDSTUK 6

HOOFDSTUK 7

HOOFDSTUK 8

HOOFDSTUK 9

HOOFDSTUK 10

HOOFDSTUK 11

HOOFDSTUK 12

HOOFDSTUK 13

HOOFDSTUK 14

HOOFDSTUK 15

HOOFDSTUK 16

HOOFDSTUK 17

HOOFDSTUK 18

HOOFDSTUK 19

HOOFDSTUK 20

HOOFDSTUK 21

HOOFDSTUK 22

HOOFDSTUK 23

HOOFDSTUK 24

HOOFDSTUK 25

HOOFDSTUK 26

HOOFDSTUK 27

HOOFDSTUK 28

HOOFDSTUK 29

HOOFDSTUK 30