De Waal & Baantjer

Een rat in de val

Hoofdstuk 1

Peter van Opperdoes schoof zijn bureaula open, trok zijn benen kreunend op en plaatste ze zuchtend op de lade. Met vloeiende bewegingen, alsof ze met een denkbeeldige partner een zwoele dans uitvoerde, haalde de schoonmaakster neuriënd de dweil onder zijn bureau door.

De oude rechercheur keek haar glimlachend aan. ‘Dank je wel. Hoe zeg je dat in jouw taal?’

Ze draaide een elegant rondje om de steel van de dweil. ‘In mijn taal? Obrigado. Of muito obrigado, als je bedoelt ‘‘heel erg bedankt’’.’

Van Opperdoes knikte hoffelijk. ‘Muito obrigado dan.’

Met een paar laatste vegen was de recherchekamer aan kant. Met een plons verdween de dweil in de emmer op wieltjes, die ze naar zich toe rolde terwijl ze in de deuropening stond. Ze fronste glimlachend.

‘Estou muito agradecido, kan ook.’

Van Opperdoes opende zijn mond, om die een seconde later maar weer te sluiten. Haar uitspraak klonk hem bijna letterlijk als muziek in de oren, zo zoet en zwevend was de Portugese taal, maar iedere poging van hem om de zin te herhalen zou lachwekkend zijn. Daarom knikte hij maar.

‘Nou dat dan. Heel mooi. Wat betekent het, Rosalinda?’

Ze haalde haar schouders op.

‘Ik ben erg dankbaar, denk ik?’

Ze glimlachte en verdween met de emmer de gang op.

Jacob kon de zwiepende steel van de dweil nog net ontwijken. Hij keek even naar zijn collega, en vervolgens naar de vertrekkende schoonmaakster.

‘Rosalinda?’

Van Opperdoes knikte. ‘Zo heet ze. Ik ga toch geen Hennie tegen haar zeggen als ze Rosalinda heet?’

Jacob keek de schoonmaakster nog een keer na en haalde zijn schouders op.

‘Ik vind het prima. Of ze nou Hennie of Rosalinda heet, als ze de boel maar schoonmaakt.’

Hij deed een stap in de richting van zijn bureau en gleed uit met zijn rechtervoet.

Van Opperdoes trok een wenkbrauw op en wees op de vloer. ‘Glad. Ze heeft net gedweild.’

Jacob greep zich vast aan zijn bureaustoel, maar omdat die op wieltjes stond, hielp dat niet veel. Onhandig gleed hij tegen zijn bureau aan.

‘De wraak van de schoonmaakster,’ glimlachte Van Opperdoes. ‘Zelfs als ze al weg is en het mooiste alibi heeft…’

Jacob ging zitten en schoof zijn stoel aan. Hij wreef mokkend over zijn knie. ‘Die naam vergeet ik inderdaad waarschijnlijk nooit meer.’

Toen ging de telefoon op het bureau van Van Opperdoes.

De collega had behoorlijk serieus geklonken, en omdat de Marnixstraat een lange straat is, namen Van Opperdoes en Jacob de auto in plaats van de straat uit te wandelen. Bij de brug over de Brouwersgracht zag Jacob de collega al naar hem zwaaien, links op de Korte Marnixkade. Hij parkeerde in een van de schuine parkeervakken, met de neus in de richting van het brede water van de Singelgracht.

Van Opperdoes stapte uit en huiverde vanwege de koude wind die vrij spel had over het brede water. Hij trok de kraag van zijn montycoat omhoog.

Zacht grommend lag een grote dekschuit van de gemeente in de gracht, een grote grijper met ijzeren klauwen wiegde heen en weer boven het water.

Van Opperdoes zag de lange agent van bureau Raampoort, die hij bij een vorige zaak ook al eens had ontmoet, bij het water staan. Hij groef in zijn geheugen om te bedenken waar dat ook alweer was. Was dat niet bij het lijk op het Stenen Hoofd?

De agent knikte hem vriendelijk toe. Naast de agent stond een man in een feloranje, hoge nylon broek met dikke bretels, en daaroverheen een warm jack in dezelfde kleur.

’s Nachts, als hij de slaap niet kon vatten, zakte Van Opperdoes nog weleens in zijn makkelijke stoel weg en zapte hij langs de tientallen zenders op de tv. Meer dan eens bleef hij hangen bij documentaires over vissers in de Noordelijke IJszee, die onder onmenselijke omstandigheden wekenlang op jacht waren naar krabben. Vaak raakten vissers gewond, een keer was zelfs een hele boot gewoon verdwenen in de woeste golven. De man in het oranje pak, met z’n wilde onverzorgde baard, leek op zo’n kapitein van zo’n vissersboot. Maar dan wel een kapitein die vreselijk verdwaald was.

Van Opperdoes’ oog viel op een man die in de portiek van nummer zes op het trappetje zat; zijn hoofd ging langzaam, diep verborgen in zijn handen, heen en weer. Hij droeg eenzelfde oranje pak als de man met wie de lange agent stond te praten.

Een rondvaartboot passeerde op de Singelgracht en de deining deed de grote dekschuit zachtjes tegen de kade aan schommelen.

‘Dit is Willem Schut,’ stelde de lange agent hem voor. ‘Hij heeft ons gebeld.’

Willem knikte en stak een enorme hand uit, die hij schielijk weer terugtrok. Mompelend trok hij zijn werkhandschoen uit. ‘O, sorry…’

Van Opperdoes keek met enige terughoudendheid naar de enorme hand die uit de handschoen tevoorschijn kwam, en voelde in gedachten zijn botjes al van plaats verschuiven.

Kennelijk was Willem de huiverige reacties op zijn handen wel gewend, want hij schudde de hand van Van Opperdoes, die helemaal verdween in de enorme vuist van de schipper, opvallend behoedzaam.

‘U bent van de recherche?’

Jacob schudde eveneens de hand van Willem, waarbij een kleine glimlach op het gezicht van de schipper verscheen. Van Opperdoes keek naar Jacob, en zag dat hij moeite deed om zijn gezicht in de plooi te houden.

De oude rechercheur wees op zijn collega. ‘Hij probeert toch niet te knijpen, hè?’

De schipper grijnsde en liet los. ‘Dat deed hij wel.’

Jacob schudde zijn vingers los, achter zijn rug. ‘Waarover had u ons gebeld?’

Willem Schut wees naar zijn collega, die nog steeds ineengedoken in de portiek zat.

‘Hij zag iets. Wij werken op die schuit daar, grachten schoonhouden. Vandaag was deze plek aan de beurt. Ik leg de boot goed neer, hij haalt de rotzooi uit de gracht met die happer en smijt dat op de schuit. Ineens laat ie dat ding terugvallen in het water, rent langs me heen en vliegt de wal op. Niets zinnigs meer uit hem te krijgen. Behalve een stotterend woord.’

‘Welk?’

‘L… l… lijk.’

Hoofdstuk 2

Willem Schut klopte goedmoedig op de schouders van zijn collega. ‘Ik geloof niet dat ik echt tot hem doordring, rechercheur.’

Toen het kloppen kennelijk niet hielp, legde hij zijn enorme hand in de nek van de ineengedoken man en schudde hem wat heen en weer.

‘Pietje, deze mensen willen even met je praten. Het is politie, Pietje!’

Peter van Opperdoes vreesde dat de nek van Pietje als een takje zou breken en legde zijn hand berustend op de arm van Willem.

‘Laat mij maar even.’

Willem trok zijn wenkbrauwen op. ‘Normaal gesproken werkt het, hoor.’

Van Opperdoes glimlachte en ging naast Pietje op de trap in de portiek zitten.

‘Pietje, ik ben van de recherche. Willem heeft ons gebeld. Kun je me vertellen wat je hebt gezien?’

Willem, Jacob en de lange agent keken vol verwachting toe.

Pietje bleef voorovergebogen zitten. ‘Hij was dood. Morsdood.’

Willem zette grote ogen op. ‘Nou, dat is al drie woorden meer dan ik het afgelopen halfuur uit hem heb gekregen.’

Van Opperdoes keek Willem even aan, die met een klap zijn mond sloot. ‘Ik zeg al niks meer.’

Pietje keek omhoog met vochtige ogen. ‘Ik had wat vast met m’n grijper, iets groots, iets zwaars. Ik liet hem rustig naar boven komen, en toen keek die kop me zo recht in me smoel aan. Alsof-ie kwaad was dat ik hem naar boven haalde.’

Van Opperdoes knikte begrijpend. ‘Ik snap dat je daarvan schrok. Wat voor zwaars haalde je naar boven?’

‘Een auto.’

‘Met een lichaam erin?’

Pietje knikte. ‘Achter het stuur. Hij keek me aan en knikte pas voorover toen al het water eruit liep. Tot die tijd keek hij me de hele tijd met van die boze ogen aan.’

De kleine man verborg zijn hoofd weer in zijn handen. Van Opperdoes keek naar Willem, die zijn schouders ophaalde.

‘Ik heb ’m niet gezien, die dooie. Hij is de baas van de grijper, ik niet.’

Jacob liep even weg en keek in de enorme dekschuit, die nog steeds zacht wiegend tegen de kant lag. Nu pas zag hij dat de boot eigenlijk uit twee delen bestond; een schip van Waternet met de grijper, en eraan vastgemaakt een grote verweerde dekschuit waar alle rotzooi uit de gracht in werd gedumpt. Hij zag natte oude fietsen, autobanden, stukken hout en zelfs een bijna vergaan invalidenkarretje − maar geen auto.

‘Waar is die auto?’

Pietje keek op. ‘Die heb ik weer laten vallen.’

‘Van schrik,’ vulde Willem aan. ‘Plons. Zo weer terug.’

‘Waar terug?’ wilde Jacob weten.

Pietje stond op en wankelde naar de boot. Zijn pak leek drie maten te groot. Hij stond aan de rand en staarde in het water. Een knokige vinger strekte zich uit en wees een ruime cirkel aan boven het water.

‘Daar ergens.’

Willem haalde droog zijn schouders weer op. ‘Kwestie van effe zoeken…’

Jacob liet zijn blik over de enorm brede gracht gaan en keek Van Opperdoes weifelend aan.

‘Effe…?’

Jacob kreeg gelijk. De Korte Marnixkade werd afgesloten en even later stond de straat vol met brandweerauto’s, een gigantische kraan en een lange rij politieauto’s. In de Singelgracht voeren boten van de gemeente en de politie, die al het vaarverkeer tegenhielden. Duikers van de brandweer zochten de plek af die Pietje en Willem bij benadering hadden aangegeven. Jacob stond aan de rand van de kade, naast een van de duikmeesters van de brandweer.

‘En?’

Langzaam liet de brandweerman het stevige touw door zijn handen vieren. Aan het uiteinde zat een van de duikers, die op zoek was naar de auto.

‘Lastig. Het is daar toch nog vrij diep. Als die grijper de auto loslaat, dwarrelt die als het ware naar beneden. Dat kan nog weleens een stuk schelen. Zijn er nog boten langsgekomen?’

Jacob knikte. ‘Een rondvaartboot zeker. Vrij snel ook.’

De brandweerman haalde zijn schouders op. ‘Daar ga je al. Dat kan ook weer een paar meter schelen. En je ziet letterlijk geen hand voor ogen in dit water. Alleen maar blubberige mist.’

Jacob had weleens eerder meegemaakt dat duikers in de grachten op zoek moesten naar een lichaam. Het leek hem verschrikkelijk werk: in koud en donker water moesten ze op de tast zoeken, terwijl ze ieder moment verrast konden worden door een lichaam dat in het water dreef.

Je moest er maar tegen kunnen.

In dit geval leek het zoeken hem iets minder angstaanjagend, omdat ze naar een auto tastten in plaats van naar een lichaam.

Pietje was weer in de portiek op de trap gaan zitten en keek met grote ogen naar alle bedrijvigheid, alsof hij zich ervoor schaamde zo veel commotie te hebben veroorzaakt.

Peter van Opperdoes was naast hem gaan zitten en trok zijn vertrouwde Moleskinenotitieboekje tevoorschijn.

‘Ik ga even wat noteren, Pietje.’

Pietje knikte gedwee.

‘Wat is je voornaam? Piet?’

Pietje schudde zijn hoofd en glimlachte. ‘Gerrit.’

‘Gerrit?’

Willem stond op straat, vlak naast de portiek, en stak zijn hoofd grijnzend om de hoek.

‘Kijk hoe hij eruitziet, met dat felle jack van hem. Als-ie voor op de boot zit, op de bok van de grijper, lijkt-ie net een kanariepietje.’

Van Opperdoes glimlachte begrijpend. ‘Het is je bijnaam.’

‘Ik heb ’m al jaren. Ik weet niet beter. Zelfs thuis noemt mijn vrouw me Pietje.’

Willem leunde de portiek in en legde zijn enorme hand op het hoofd van de kleine man.

‘Maar nu is het meer een zielenpietje dan een kanariepietje, niewaar?’

Van Opperdoes schreef de gegevens van Pietje op en noteerde in steekwoorden wat hij hem had verteld. Toen hij alles had opgeschreven, sloot hij zorgvuldig zijn boekje en schoof het elastiek er weer omheen. Op het bureau zou hij de verklaring van Pietje uitwerken in een proces-verbaal, maar iets zei hem dat dit nog wel even kon duren.

Na een uur zoeken had de brandweer nog steeds niets gevonden. Nieuwe zuurstofflessen voor de duikers werden af en aan gedragen en de duikmeester keek Jacob terloops aan.

‘Weet-ie wel zeker dat het hier was, die magere spiering?’

Jacob keek heel even over zijn schouder naar Pietje, die nog verder ineendook en naar de grond keek onder de indringende blik van de forse brandweerman.

‘Hij zegt van wel. En die grote zegt ook dat het daar ongeveer was.’

De duikmeester keek over zijn andere schouder, waar Willem onverzettelijk naar het water stond te kijken, alsof hij met zijn blik alleen al de auto naar boven kon krijgen.

‘Nou, dan gaan we gewoon door. Die kleine lijkt behoorlijk overstuur, dus hij zal echt wel wat hebben gezien.’

Jacob knikte bedachtzaam. Het verhaal van Pietje klonk betrouwbaar en de man leek oprecht ontdaan. Hij slenterde een paar meter langs de kant, tot hij naast Willem stond. Die keek even opzij, en staarde vervolgens weer naar het water.

‘Wil je weten of Pietje echt een lijk heeft gezien?’

Jacob wees om zich heen. ‘Dit kost allemaal nogal wat. We kunnen een uur zoeken, we kunnen desnoods een halve dag zoeken… maar als blijkt dat Pietje iets gezien heeft wat er niet is…’

Willem rolde met zijn schouders en knikte naar het water. ‘Het was er wel.’

‘Hoe weet je dat?’

‘Ik ken die kleine langer dan vandaag. Hij heeft vast iets gezien waardoor het hem dun door de broek liep.’

Op dat moment wenkte de duikmeester Jacob en wees naar het water. Een paar seconden later kwam een van de duikers met veel geborrel naar boven en stak zijn duim op. Er was iets gevonden.

Pietje keek hoopvol op. ‘Zie je wel… ik wist wel dat ik het goed gezien had. Hebben ze het lijk?’

Jacob wees naar de duiker, die door de duikmeester via een stalen trap op de kant werd geholpen.

‘We horen het zo.’

Peter van Opperdoes klopte Pietje bemoedigend op de schouder en stond op.

‘Laten we maar eens kijken.’

De duiker in zijn zware pak hees zichzelf op de kant en gespte zijn duikbril los. ‘Een auto. Ik heb hem geboeid.’

Op de plek waar de duiker naar boven was gekomen, dobberde nu een bol met een vlaggetje erop. Als nieuwsgierige horzels bromden een paar bootjes rond de vindplek, weggeduwd door de boten van de waterpolitie. Tussen de auto’s aan de overkant — op de Nassaukade en de Marnixkade — had zich inmiddels veel publiek verzameld dat stond te wachten tot er iets te zien zou zijn.

De oude rechercheur boog zich naar de duiker. ‘Zat er een lijk in?’

De duiker spuugde in zijn masker en veegde het slijm uit over de binnenkant van het glas.

‘Ik heb al genoeg moeite om ervoor te zorgen dat dit ding niet beslaat. En dan nog zie ik niet veel, daar beneden. Ik heb de auto gevoeld, dat is alles. Als-ie boven water komt zien we vanzelf wel of er wat in zit.’

Grijnzend zette hij zijn masker weer op, nam een touw van de kant en liet zich weer in het water zakken. Langzaam, op zijn rug, flipperde hij in de richting van de boei, het touw achter zich aan trekkend. Bij de boei aangekomen dook hij naar beneden.

Met een luid geloei kwam de kraan achter de twee rechercheurs tot leven. Als koppen van een schildpad verschenen vier grote stempels onder de kraan, die zich vastklauwden op het wegdek van de Korte Marnixkade. De kraan strekte zich eerst loodrecht omhoog om de bomen te ontwijken en zakte toen met een elegante zwaai tot ver boven de Singelgracht. De twee duikers die naast de boei dreven, vingen de haak op en bevestigden die onder water aan de touwen die ze om de auto gespannen hadden.

Na een paar minuten kwamen ze boven en staken hun duim op.

De kabel van de hijskraan spande zich en trok de auto langzaam naar boven.

Van Opperdoes keek even naar de kades aan de overkant, en zag dat het publiek zich begon op te maken voor een spannend uitzicht. Ook stonden er fotografen met grote telelenzen. Hij wilde toch het liefst dat die mensen, waaronder ook veel kinderen, het beeld van een mogelijk half vergaan stoffelijk overschot bespaard bleef.

Hij gebaarde naar de kraandrijver. ‘Stop even…’

De duikmeester keek hem vragend aan.

‘We weten niet zeker of zich iets in die auto bevindt, maar voor het geval dat… Heb jij iets om er overheen te gooien?’

De brandweerman dacht even na en liep toen naar een van de wagens. Hij kwam terug met iets wat hij met een enorme zwaai naar de duiker gooide. Via de portofoon gaf hij hen een paar korte opdrachten, voordat hij een cirkelend gebaar maakte naar de kraandrijver. Die liet de spanning op de kabel weer langzaam opvoeren.

Na een paar seconden werd het dak van een auto zichtbaar, en toen plaatsten de duikers een groot stuk plastic om de haak heen. Centimeter voor centimeter kwam de auto tevoorschijn, waarbij het plastic zich als een enorme jurk om de auto drapeerde, daarmee het interieur geheel verhullend.

Toen de auto helemaal uit het water was getakeld, droop het water in enorme stralen klaterend naar beneden.

Langzaam draaide de kraan weer richting de Korte Marnixkade. Er werd ruimte gemaakt langs de waterkant, en de kraandrijver liet al het water weglopen voordat hij de auto op de kade neerzette.

De duikmeester maakte de haak los: de haak en de kraan trokken zich geruisloos en discreet terug op de kraanwagen.

‘Hij is helemaal voor jullie.’

Jacob keek vragend naar Van Opperdoes, en die gaf een goedkeurend knikje.

‘Kijk maar even.’

Omzichtig gebukt, tilde Jacob het enorme stuk plastic omhoog, ervoor zorgend dat niemand mee naar binnen kon kijken. Hij verdween er bijna helemaal onder. Ter hoogte van de passagiersplek keek hij de auto in.

Het wreed grijnzende gezicht van een overleden man keek hem bijna recht in de ziel.

Hoofdstuk 3

Jacob stond wat wit weggetrokken achter de rechercheauto.

‘Niet fijn?’ wilde Peter van Opperdoes weten.

Jacob schudde zijn hoofd. ‘Nu snap ik die Pietje stukken beter. Als ik dat zo ineens gezien had… uit het water omhoogkomend… vlak voor mijn gezicht.’

‘Dan was je ook weggerend,’ concludeerde Van Opperdoes.

‘Nou en of.’

De oude rechercheur krabde op zijn hoofd en keek naar de kade en het water.

‘Een fijne plaats delict ook, zo op de bodem van de Singelgracht. Kunnen we niks mee. Dus is de auto voorlopig onze enige pd.’

‘Maar die auto moet toch ergens vandaan komen? Of hiervandaan…’ Hij wees naar de Korte Marnixkade. ‘Of van de andere kant, de Marnixkade… of misschien zelfs van de overkant, de Nassaukade. Ergens is die auto het water in gereden. Misschien iemand die wilde inparkeren en per ongeluk gas gaf in plaats van remde…’

Van Opperdoes plukte aan zijn neus. ‘Dat gebeurt regelmatig.’

‘Wat wil je… het lijk eruit halen en overbrengen naar het mortuarium om het daar te laten onderzoeken?’

De oude rechercheur keek peinzend rond.

‘Stel je nou eens voor dat het geen ongeluk was… geen kwestie van gas of remmen. We moeten altijd rekening houden met het onverwachte, jonge vriend. Bovendien zal de technische recherche woedend zijn als we ze niet nu al waarschuwen.’

Hij zuchtte diep.

‘Ik denk dat het hele circus hier nog wel even staat…’

Peter van Opperdoes had gelijk, want langzaamaan maakten de brandweerwagens en de kraan op de Korte Marnixkade plaats voor vrachtwagens van de technische recherche. Na drie kwartier werd er zelfs een witte container geplaatst, als commandocentrum voor de uniformdienst en de tr.

Van Opperdoes zag het allemaal hoofdschuddend aan.

‘Allemaal enorme poppenkast, en voorlopig kunnen we nog helemaal niks. Ik wil weten wie er in die auto zit, wat voor auto het is, van wie die auto is, en wat die man in die auto doet.’

Jacob glimlachte. ‘Niet zo heel veel meer. Is dat alles?’

Van Opperdoes maakte een wrevelig handgebaar. ‘Je snapt best wat ik bedoel. Hoe zag hij eruit?’

‘Heel erg dood.’

‘Hoe bedoel je?’

‘Precies wat ik zeg. Hij was al even dood. Niet dat hij vannacht het water in is gereden, of zo. Die auto heeft lang in het water gelegen.’

‘Hm,’ bromde Van Opperdoes.

Hij wenkte Willem Schut, die nog steeds trouw in zijn eentje stond te wachten langs de kant en goedmoedig hun kant op kwam sloffen.

‘Pietje had gelijk, hè? Er zit een lijk in die auto.’

Jacob keek even op.

‘Ja, dat had hij, Willem. En ik snap heel goed dat hij zo geschrokken is. Het is geen prettig gezicht.’

De immense schipper krabde in zijn woeste baard. ‘Arme donder. ’t Is al zo’n mager scharminkel, maar nu is er helemaal niks meer van hem over. Ik zal hem vanavond wel effe meenemen naar de kroeg. Een goeie borrel doet wonderen.’

Van Opperdoes wees naar de Singelgracht.

‘Willem, die auto is op een of andere manier in het water terechtgekomen.’

Willem glimlachte. ‘Moet je daar nou lang voor doorleren, om rechercheur te worden?’

Van Opperdoes wees naar de parkeerplaats waar ze stonden. ‘Wat ik bedoel… wat ik eigenlijk wil weten… als deze auto nu naar voren zou rijden, waar landt hij dan op de bodem? Met andere woorden… die auto die we net opgevist hebben, waar komt die vandaan?’

Willem krabde nog krachtiger in zijn baard dan eerst.

‘Uhm… tja…’

Hij keek naar links, de Brouwersgracht in, toen rechts achter zich, toen schuin naar voren. Zo had hij alle waterwegen bekeken die op dit punt bij elkaar kwamen.

‘Een auto is zwaar. Het hangt er een beetje van af of hij meteen zinkt, of eerst nog even blijft dobberen. En of het ’s nachts of overdag was. ’s Nachts kan er gespuid worden, wat een flinke stroming geeft. Tussen het moment van in het water terechtkomen… en op de bodem parkeren… kan de auto ook nog een stukje meegevoerd worden door de stroming.’

Van Opperdoes was verrast door de heldere redenering van Willem. Hij kon er geen speld tussen krijgen.

‘Maar het kan nooit heel ver zijn van de plek waar de auto in het water is gekomen. Toch?’

Willem tuitte zijn lippen. ‘Hm, nee… het zou me sterk verbazen als…’

Hij schudde zijn hoofd.

‘Nee, niet vanaf de Nassaukade. Te ver. Ik denk zelfs niet vanaf de Marnixkade. Ik denk dat de auto er vanaf deze kade in is gerold. En misschien een paar meter verderop met de neus naar beneden is gedoken. Daar zit de motor, die gaat het eerst naar beneden. Als je nou weet op welke dag het is gebeurd… dan kom je misschien nog iets dichter bij de plek.’

Jacob maakte een schetsje op een velletje papier. Vanaf de vindplek trok hij een lijn naar de kade.

‘Denk je dat de auto nog ver is afgedreven nadat Pietje hem in zijn grijper had?’

Willem schudde zijn hoofd. ‘Dat ding is amper boven water geweest of Pietje liet hem alweer los. Die auto zat vol water, die is rechtstandig weer naar beneden gegaan.’

Van Opperdoes keek naar de tekening die Jacob aan het maken was.

‘Met dat van die dag waarop het gebeurd is… daar bedoel je toch mee welke kant er op gespuid wordt?’

‘Klopt helemaal.’

Willem veegde met een grote vinger over de tekening.

‘De ene dag wordt er stad-inwaarts gespuid, de andere dag stad-uitwaarts. Precies de andere kant op, dus.’

Jacob trok twee lijnen vanuit de vindplek van de auto, eentje links naar de Korte Marnixkade, en eentje naar rechts. Er zat een meter of twintig tussen.

‘Ruw gezegd zou hij tussen deze twee plekken het water in kunnen zijn geraakt.’

Willem bestudeerde de tekening. ‘Zou kunnen…’

Van Opperdoes hield zijn hoofd wat schuin. ‘Ik hoor een aarzeling?’

Willem keek even om zich heen of niemand kon meeluisteren en fluisterde: ‘Ik wil jullie werk niet overnemen hoor, maar er zijn nog meer mogelijkheden.’

Van Opperdoes trok een wenkbrauw omhoog. ‘Wat dan?’

‘Grote schepen komen hierlangs, die naar de Kostverlorenvaart gaan. Schepen waar soms een auto op staat.’

Willem hield een vinger onder zijn oog en trok het vel samenzweerderig naar beneden.

De oude rechercheur keek verrast op. ‘Je bedoelt dat er een auto met lijk en al van zo’n boot af kan zijn gevallen?’

‘Kijk… daar had je nog niet aan gedacht, hè?’

De oude rechercheur grinnikte inwendig, maar keek Jacob en Willem zeer serieus aan.

‘Nee, daar had ik inderdaad nog niet aan gedacht.’

Jacob zuchtte.

‘Nee, het was er bij mij ook doorheen geschoten. Goed meegedacht, Willem.’

Willem glunderde.

Een grote wagen met oplegger, waar grote hekken op stonden, kwam de Korte Marnixkade op rijden. De chauffeur en bijrijder plaatsten de hekken snel en vakkundig om de nog steeds met zeil bedekte auto, zodat deze helemaal aan het zicht was onttrokken. Een kleine ingang aan de straatzijde werd opengelaten voor de onderzoekers die bij de auto moesten zijn.

Het was wonderlijk en ook wel een beetje beangstigend, vond Van Opperdoes, dat alles zo geordend en professioneel ging. Dat betekende dat iedereen dit al vaak had meegemaakt. Veel te vaak, waarschijnlijk, waardoor het een soort ritueel geworden was, waar hij niet van hield. Hij voelde zich door de hekken eerder buitengesloten van de plaats delict, dan dat ze bescherming boden.

Jacob kwam naast hem zitten.

‘Ben je weer aan het mokken over je pd?’

Van Opperdoes glimlachte. ‘Ik val toch niemand lastig?’

‘Da’s waar,’ gaf Jacob toe. ‘Zoals gewoonlijk zit je weer op een afstandje toe te kijken hoe de anderen werken.’

De oude rechercheur legde zijn handen op zijn knieën.

‘Ik blijf ervan overtuigd dat het meer kwaad dan goed doet, deze aanpak. Iedereen heeft een afgebakend stukje werk. De een zet de hekken neer, de ander zorgt dat het publiek wegblijft, er lopen mannen rond in uniform waarop staat dat ze “leider Plaats Delict” zijn, die op een papiertje bijhouden wie wat gedaan heeft en wanneer…’

‘En waarom doet dat meer kwaad dan goed?’

Van Opperdoes keek Jacob ernstig aan. ‘Vroeger was de plaats delict van de rechercheur. Een plek waar alleen hij, met zijn maat of desnoods met een paar collega’s, overheen liep. Een plek waar hij iets bij voelde… begrijp je wat ik bedoel? Een plek waar hij het gevoel van de pd in zich opnam. Zodat hij later… als hij een verdachte verhoort die hem iets vertelt wat niet klopt… meteen kan zeggen: “Je liegt, want het lijk lag er zo-en-zo bij, dus wat jij zegt kan helemaal niet”. Het was een plek waar de rechercheur niet zelden een belofte deed aan het slachtoffer: ik zal zorgen dat degene die jou dit heeft aangedaan, zijn terechte straf niet zal ontlopen.’

Jacob zweeg, onder de indruk.

‘Maar nu doet iedereen dat stukje dat hem opgedragen is…’ vervolgde Van Opperdoes, ‘…en als hij dat stukje maar naar behoren doet, heeft hij zijn werk al goed gedaan. Niets meer, niets minder. Het gevoel is weg.’

Jacob knikte. ‘Het is werk geworden.’

De oude rechercheur sloeg op zijn knie. ‘Precies. En dat is nou net wat het niet is. Rechercheren is geen werk. Het is een gevoel.’

Ze zwegen even, en toen zwaaide Van Opperdoes korzelig met zijn hand. ‘Maar ik zeg er niks van, want dan ben ik een ouwe zeur die niet met zijn tijd mee gaat.’

Jacob staarde lange tijd voor zich uit. Niet alles was waar van wat zijn oude collega net zei. ‘Ik vind van niet. Je moet inderdaad met je tijd meegaan als de omstandigheden veranderen. Niet vasthouden aan een ouderwetse schrijfmachine als je ook een snelle computer hebt. Maar een moord blijft een moord, gepleegd door een mens. Met als motief geld, drank, drugs, vrouwen of haat. Of iemand is gestoord. Dat zijn ze wel zo’n beetje. In elk geval: het is mensenwerk. En daar is niet zo veel aan veranderd.’

Van Opperdoes klopte Jacob op zijn schouder. ‘Je klinkt bijna als een wijs mens.’

‘Als je maar inziet dat de moderne tijd ook z’n voordelen heeft.’

Van Opperdoes’ ogen glinsterden van pret. ‘Als ik ze tegenkom, ben je de eerste die het hoort.’

‘Ouwe zeur die je bent.’

Jacob stond op en liep naar de ingang van de hekken. Een inspecteur die hij niet kende, stond bij de ingang, een notitieblok voor zich en een pen in zijn hand.

‘En jij bent?’

‘Van de recherche.’

De inspecteur leek even uit het veld geslagen. ‘Heb ik jullie gewaarschuwd?’

Jacob schudde zijn hoofd. ‘Wij waren er al.’

De inspecteur hield zijn pen in de aanslag. ‘Dat is snel. Jij wou naar binnen? Wat is je stamnummer?’

Jacob keek even naar de drukte bij de hekken.

‘Ik wil dat jij weggaat, hier. En iedereen die binnen deze hekken staat, gaat eruit.’

De inspecteur rechtte zijn rug en keek Jacob met koele blik aan.

‘Ik ben de leider Plaats Delict. Ik bepaal wat hier gebeurt.’

Jacob boog iets voorover. ‘Is dat zo? Ga jij deze moord oplossen?’

‘Nou, nee… daar zijn jullie voor.’

‘Precies. En dan wil jij mij vertellen wat wij wel en niet mogen doen, en wie er wel of niet op onze… ik zeg nadrukkelijk onze… pd mag komen?’

De inspecteur knipperde even met zijn ogen, liet alles op zich inwerken en draaide zich toen om naar de agenten die bij het hek stonden.

‘Mag ik iedereen even verzameld hebben bij de container?’

Alle agenten liepen weg. De inspecteur fluisterde Jacob onder het weglopen toe: ‘Kijk eens, hier heb je je pd. Los de zaak nu maar op, rechercheur.’

Jacob grijnsde en wenkte Van Opperdoes, die vrolijk aan kwam sloffen.

‘Heb je weer vrienden gemaakt?’

‘Maakt niet uit.’

Jacob wees naar de ingang van de hekken.

‘Helemaal van jou…’

De oude rechercheur stond even stil en keek naar de blauwe zeilen in de hekken. Er was niets te zien van wat erachter stond.

‘Een paar nachten geleden zag ik een documentaire over een goochelaar in Amerika. Die had op een vliegveld precies zulke hekken om een vliegtuig gezet. Hij zei iets raars… ze verplaatsten de hekken… en het hele vliegtuig was verdwenen. Stel je toch voor dat we naar binnen lopen, en die auto is weg… met lijk en al.’

‘Simsalabim…’ zei Jacob, en hij liep het hek door.

Maar de auto stond er nog steeds.

Peter van Opperdoes liep de pd op en bleef staan. Langzaam liet hij wat hij zag op zich inwerken. De hekken waren ruim om de auto heen gezet. Onder de auto lag een grote plas water, en nog steeds drupte er af en toe een straaltje op de grond. De wagen had al een tijdje in het water gelegen, dat was duidelijk. Toch kon Van Opperdoes goed zien dat het een donkerblauwe auto was.

Hij deed een paar stappen naar rechts. Ford Mondeo, stond er op de achterkant van de auto. Het kenteken was duidelijk zichtbaar. Jacob liep achter zijn collega aan en noteerde het kenteken.

Van Opperdoes keek verder. Door het raam zag hij de contouren van het lichaam, maar hij wilde eerst alle overige details in zich opnemen, voor het lichaam al zijn aandacht naar zich toe trok.

In een hoekje van de achterbank lag iets wat leek op een leren jack. Van Opperdoes wees erop en Jacob knikte. Nog steeds zwijgend en kijkend liepen de twee rechercheurs langzaam door tot ze naast de deur van de bestuurder stonden.

Het lichaam van de dode man was inmiddels voorover gezakt, tegen het stuur aan. Zijn gezicht was naar de bijrijdersplaats gedraaid. Het zwarte haar van de man lag in natte plakken op zijn hoofd. Zijn linkerarm hing gestrekt naar de grond, en zijn rechterarm lag gevouwen in zijn schoot.

‘Geen autogordel om.’

Van Opperdoes reageerde niet. Met een frons op zijn voorhoofd liep hij om de auto heen.

‘Geef me eens een handschoen?’

Jacob reikte over het dak een blauwe latex handschoen aan.

Van Opperdoes frommelde de handschoen om zijn hand en trok de deur open.

Jacob keek verbaasd. ‘Wat doe je nou?’

De oude rechercheur boog zich voorover in de auto. Hij keek ingespannen en met ingehouden adem naar het half vergane gezicht van de man achter het stuur. Langzaam trok Van Opperdoes zich terug uit de auto en kwam omhoog.

Jacob zag de mengeling van afgrijzen en verbazing op het gezicht van zijn collega. ‘Wat is er?’

Van Opperdoes slikte. ‘Ik ken hem…’

Hoofdstuk 4

Hugo Pastoor en Ton van Maan, de twee technisch rechercheurs, stonden in hun witte pakken hoofdschuddend naast de nog nadruipende auto.

‘Hoe kun je dat nou zeggen? Kijk hoe hij erbij zit. Zijn eigen moeder herkent hem niet eens.’

Peter van Opperdoes wees. ‘Kijk eens naar zijn hand.’

Hugo keek. ‘Nou en? Hij is niet de enige die drie punten op zijn hand heeft getatoeëerd. Geloof, hoop en liefde. Of “fuck de politie”. Als stoer teken, alsof ze in de gevangenis hebben gezeten.’

Van Opperdoes knikte. ‘Kijk nog eens goed. Hoeveel ken jij er die er een rondje omheen hebben gezet?’

Hugo fronste en boog voorover, de auto in. Daar zag hij inderdaad, vaag, een cirkel om de drie puntjes heen.

‘Je hebt gelijk. Zo lijkt het wel een gezichtje, een smiley.’

Van Opperdoes knikte.

‘Een paar jaar geleden, op de Warmoesstraat, kwam hij me dat trots laten zien. Het betekende eerst “fuck de politie”, maar dat wilde hij niet meer.’

Ze stonden met z’n vieren binnen de afzetting. De inspecteur die zich de leider Plaats Delict noemde en Jacob eerst had willen tegenhouden, stond nu bij de ingang van het hek alle andere belangstellenden te weren.

Jacob keek op vanaf de andere kant van de auto.

‘Had hij zijn leven gebeterd, dat hij de politie niet meer wilde opfokken?’

Van Opperdoes glimlachte bij de herinnering.

‘Zoiets, ja… maar het duurde niet lang.’

Hugo Pastoor keek bedenkelijk.

‘Maar hoe zeker weet je dat hij het is? Hij heeft nogal een tijdje in het water gelegen, zo te zien. Ik bedoel, kijk naar zijn hoofd…’

Van Opperdoes krabde in zijn gezicht.

‘Tja, water is niet vriendelijk voor een mens. Tenminste, niet als je er te lang in ligt. En er zijn misschien meer mensen met een gezichtje op hun hand. Daar wil ik dus niet voor honderd procent van uitgaan.’

‘Maar je herkent hem wel?’

‘Aan die tatoeage. En aan zijn gezicht… of wat ervan over is. Maar ja, het is al weer een paar jaar geleden dat ik hem voor het laatst heb gezien. Toen was het een schriel mannetje.’

Hugo bukte zich en keek de auto in.

‘Als ik je verhaal zo hoor, is die kennis van jou vaker met z’n plasje bij de dokter geweest.’

Van Opperdoes glimlachte.

‘Met zijn antecedenten kun je een toiletrol vullen, zo veel zijn het er.’

‘Da’s mooi, dan hebben we zijn vingerafdrukken ook vast in ons systeem. Hoe heet hij eigenlijk?’

‘Als het hem is… dan heet hij Albertus Johannes Fredericus Koolschijn. Beter bekend als Bertje van de Dijk.’

Hugo keek met een kennersblik naar de handen van het slachtoffer.

‘Bertje van de Dijk?’

‘Hij is geboren en opgegroeid op de Zeedijk.’

Hugo hield zijn hoofd een beetje schuin. ‘Ja, dan heb je die naam al snel.’

Ton van Maan opende voorzichtig de deur aan de bestuurderszijde.

‘Wat wil je? Hier eruit halen, of met auto en al naar de Kabelweg?’

Hugo liep naar hem toe, pakte voorzichtig de arm van Bertje en tilde die zonder enige moeite op.

‘Hij is lekker soepel en valt niet uit elkaar. Haal Bertje er hier maar uit.’

Van Opperdoes glimlachte. ‘Het is maar goed dat mensen niet weten hoe wij ons werk doen, Jacob…’

Jacob keek hem oprecht verbaasd aan. ‘Want?’

‘Als iemand die harde grappen zou horen die wij af en toe maken. Ik weet wel, het is een vorm van zelfbescherming, maar toch.’

‘Maar we bedoelen het nooit oneerbiedig. Het gaat nooit over het slachtoffer persoonlijk, dat weet jij ook. Het gaat er gewoon om dat voor ons een lichaam geen mens meer is… het is simpelweg een onderdeel van het onderzoek. Oneerbiedig gezegd is het een ding, in plaats van een mens. En toch behandelen wij zo’n stoffelijk overschot altijd met respect en eerbied. Toch?’

Van Opperdoes stond peinzend naast het lichaam.

‘Ja, je hebt gelijk.’

Maar Jacob merkte dat hij met zijn gedachten heel ergens anders was. ‘Is het hem?’

Peter van Opperdoes knikte langzaam.

‘Ik moet een slag om de arm houden, maar ja… volgens mij is het Bertje van de Dijk.’

‘En wat voor iemand was hij?’

‘Bertje? O, dat was een schooier, een ratje van de Zeedijk, maar niet echt slecht. Iemand die links en rechts zijn geld verdiende, met van alles en nog wat. Het gekke was dat hij nooit een kant koos, maar overal tussendoor glipte. Het ging hem er alleen maar om dat hij zijn geld verdiende… het maakte niet uit met wie. Of hoe.’

Jacob trok een wenkbrauw op. ‘Slim.’

‘Straatslim was hij. Een paar jaar geleden leek hij er genoeg van te hebben. Toen had ik hem opgepakt…’

Van Opperdoes wuifde met zijn hand.

‘…ook voor iets kleins. Ik weet niet eens meer wat. Opeens begon hij te huilen en zei hij dat hij die wereld uit wilde. Volgens mij heb ik toen twee uur met hem zitten praten. “Moet je doen,” zei ik. Een dag later liet hij me die cirkel op zijn hand zien. “Zo lach ik iedereen uit,” zei hij.’

‘En daarna?’

‘Nooit meer gezien.’

‘Dus… daadwerkelijk op het rechte pad gebleven?’

Van Opperdoes zag hoe Ton en Hugo het lichaam voorzichtig op een groot wit laken legden.

‘Mogelijk. Of hij is zo slim geworden dat hij nooit meer gepakt is.’

Nu het lichaam zo op zijn rug op de grond lag en het gezicht goed zichtbaar was, twijfelde Van Opperdoes niet meer.

‘Het is hem, hoor. Bertje van de Dijk.’

Hugo bekeek de hand van het slachtoffer.

‘Die vingers… dat wordt lastig. Kijk maar.’

Hij hield de hand uitnodigend voor Jacob omhoog. Jacob bukte zich met gepast afgrijzen en zag dat de huid op de vingers helemaal teruggetrokken en geribbeld was.

‘Daar krijg je vast geen vingerafdrukken meer van…’ constateerde hij.

Hugo schudde zijn hoofd.

‘Wasvrouwenhuid, noemen ze dat. Een paar weken later en de huid zou helemaal loslaten.’

Jacob wenkte Van Opperdoes.

‘Als hij een paar jaar geleden voor het laatst bij de politie is geweest… dan is er vast geen dna-profiel van hem?’

Van Opperdoes schudde zijn hoofd.

‘En ik vraag me af of er nog familie is van hem. Vingerafdrukken is de enige optie voor identificatie, vrees ik.’

Hugo legde de hand neer en keek peinzend naar Ton.

‘We proberen wel wat anders. In het mortuarium.’

‘Heren…’ riep de inspecteur.

Naast hem stond een sportief geklede dame, op wie Van Opperdoes met een warme glimlach en hartelijk uitgestoken hand afliep.

‘Mevrouw de schouwarts.’

Jacob en de beide technisch rechercheurs zwaaiden vriendelijk naar Cathelijne de Wind, de ervaren schouwarts, met wie ze inmiddels al vele onderzoeken hadden verricht.

‘Wat hebben we hier?’ vroeg Cathelijne, terwijl ze geroutineerd handschoenen en plastic overschoenen aandeed.

Van Opperdoes bracht haar met een paar woorden op de hoogte.

‘Deze auto is aangetroffen in het water, die man daar zat achter het stuur. Eigenlijk is dat alles wat we weten.’

Cathelijne keek in de auto voordat ze op het lichaam afstapte.

Van Opperdoes bleef op een afstandje staan en bromde goedkeurend in zichzelf. Dit was een schouwarts die wist wat ze deed en zich ook op de hoogte wilde stellen — niet alleen van het lijk, maar ook van de omstandigheden waaronder het was aangetroffen.

‘Zat hij in de gordels?’

Jacob schudde zijn hoofd. ‘Niet toen hij net boven water kwam.’

‘En is dit zijn auto?’

‘Dat weten we nog niet. Het schijnt dat het systeem er even uit ligt…’

Hij keek naar de inspecteur, die schuldbewust zijn schouders ophaalde.

‘Ik kan er ook niks aan doen. Ze zijn ermee bezig.’

‘Nou, laten we maar eens kijken, dan…’

Ze knielde naast Bertje van de Dijk en bekeek hem eerst langdurig en zorgvuldig. Geen detail ontging haar.

De aanblik van het lichaam vond Jacob maar niks, maar het onderzoek van de schouwarts interesseerde hem.

‘Hoe lang denk je dat hij in het water heeft gelegen?’

‘Ontbinding gaat altijd langzamer in het water… en hoe dieper iemand ligt, hoe kouder het water en hoe minder zuurstof. Je kent het verhaal van de Sloterplasduiker toch wel?’

Jacob fronste. ‘Nee?’

Ze ging rechtop zitten.

‘Of het waar is weet ik niet, maar het zou zomaar kunnen. Jaren geleden zou een duiker in de Sloterplas verdwenen zijn. Het is op sommige plekken echt diep daar, en behoorlijk koud. Niet lang geleden zag een sportduiker ineens een lichaam in het water, diep beneden. Hij leek daar rond te zweven. Hij schrok zo en ging zo snel naar boven, dat hij zich de locatie niet meer precies kon herinneren, zodat ze het lichaam niet direct hebben teruggevonden. Pas weken of misschien zelfs maanden later werd de arme duiker gevonden, en hij zag er nog goed uit. Ontbinding is een kwestie van temperatuur en zuurstof. Hoe minder van beide, hoe langer het duurt.’

‘En deze?’ wilde Jacob weten.

Cathelijne bekeek de hand.

‘De huid zit er nog aan. Een paar weken, denk ik.’

Bertje van de Dijk droeg een jack, dat ze opensloeg.

‘Armani. Duur merk.’

Ze voelde in zijn zakken en trok er een portemonnee uit. Er zaten flink wat doorweekte bankbiljetten in, en glimmende creditcards.

Jacob maakte Van Opperdoes erop attent.

‘Bertje van de Dijk heeft goed geboerd, de afgelopen tijd. Vast een eerzame burger geworden met een keurige baan.’

Van Opperdoes knikte spottend.

‘Had hij toch gelijk dat hij iedereen uit zou lachen.’

Cathelijne bekeek het gezicht van Bertje. Ze voelde over zijn schedel en nek. Ze keek in zijn mond en deed de oogleden omhoog om zijn ogen te kunnen bekijken.

Van Opperdoes zag de frons op haar peinzende gezicht. ‘En?’

‘Hij is dood, dat is een ding dat zeker is. Maar waardoor?’

‘Verdrinking?’ probeerde Jacob. ‘Zijn nek gebroken door de klap op het water?’

Cathelijne schudde weifelend haar hoofd.

‘Geen schuim in zijn mond of neus, maar wel puntbloedinkjes in de ogen. Ik voel ook geen gebroken schedel, of fracturen in de nek. Dus… geen idee. Ik wil in het mortuarium nog een keer het hele lichaam bekijken, maar vooralsnog denk ik dat het een sectie wordt.’

‘Eh… dat schuim in zijn mond of neus, wat is dat precies?’

Cathelijne glimlachte.

‘Een verdrinking gaat in stadia. Een facet daarvan is dat degene die verdrinkt onder water nog krampachtig ademhaalt. Dat is een reflex… een impuls van de hersenen… daar kun je niks aan doen. Maar het gevolg is dat er water in de longen komt. Met het slijm dat zich daar bevindt en de zuurstof, vormt zich schuim. Dat vind je vaak meteen in de mond of neus, of anders later bij een sectie, dieper in het lichaam. En de puntbloedinkjes, dat weet je wel, toch?’

Jacob knikte. ‘Die ontstaan bij zuurstofgebrek. Zoals een verdrinking.’

‘Juist.’

Cathelijne trok haar handschoenen uit.

‘Wat mij betreft zien we elkaar straks in het mortuarium. Daar kunnen we de kleding dan ook veiligstellen.’

Het lichaam van Bertje werd behoedzaam in witte lakens gewikkeld en op een brancard gelegd in afwachting van het transport naar het mortuarium. Het onderzoek op de plek waar de auto stond kon zich beperken tot het voertuig, omdat nog niet duidelijk was waar die te water was geraakt.

‘Die auto is dus onze plaats delict,’ constateerde Hugo. ‘Dan nemen we die gewoon mee naar de Kabelweg. Het lijk naar de vu, die auto naar ons toe… zijn we hier klaar.’

Van Opperdoes knikte instemmend. Hij voelde zich opgesloten binnen deze hekken en wilde zo snel mogelijk door met het onderzoek.

Cathelijne bleef wachten tot Bertje was ingepakt en de wagen van het transport was gearriveerd. Ze keek naar Van Opperdoes, die even verderop was gaan staan en liep naar hem toe.

‘Gaat alles goed?’

De oude rechercheur glimlachte vriendelijk. ‘Och, ja hoor.’

Het leek wel of ze hem even onderzoekend aankeek, voordat ze antwoordde. ‘Dan is het goed.’

Van Opperdoes fronste even. Wat bedoelde ze nou?

Maar Cathelijne ging er niet op door. Ze knikte naar het ingepakte lichaam van Bertje.

‘Wat denkt u ervan?’

Peter van Opperdoes wreef over zijn slapen.

‘Dat Bertje van de Dijk een aardige jongen was toen ik hem leerde kennen. Maar dat ik geen idee heb wat hij daarna allemaal heeft uitgespookt.’

Een auto toeterde. Het transport was gearriveerd.

Liggend op de koude brancard in de kelder van het vu medisch centrum, waar het mortuarium was gevestigd, spookte Bertje van de Dijk in ieder geval helemaal niets meer uit. Hij lag er eenzaam en koud bij.

Met de grootste voorzichtigheid hadden Hugo en Ton hem uitgekleed, en alle kledingstukken veiliggesteld voor sporen. Ook het naakte lichaam van Bertje was helemaal onderzocht.

‘Hoe wil je dat doen met de vingerafdrukken?’ wilde Cathelijne weten.

‘Als we helemaal klaar zijn… zoals nu… dan doen we dit…’

Hugo nam een grote injectiespuit en vulde die met vloeistof. Voorzichtig injecteerde hij de vloeistof onder de huid van de vingers, die daardoor begonnen op te zwellen.

‘Als hij bekend is in ons systeem, heb ik aan één vingerafdruk genoeg.’

Ondanks zijn afkeer voor dode lichamen kwam Jacob dichterbij. Dit was een inventieve manier om toch vingerafdrukken af te kunnen nemen. Door de onderhuidse vloeistof kwam de huid van de vinger weer strak te staan, zodat Hugo met wat inkt een behoorlijke vingerafdruk op papier kon drukken.

‘Die haal ik straks wel even door het systeem. Hij is voor u, dokter…’

Cathelijne had zich nu van top tot teen ingepakt in steriele kleding. Met een felle lamp boven de onderzoekstafel ontging geen enkel detail op het lichaam van Bertje haar.

Ze begon bij zijn voeten en werkte langzaam naar boven. Naar het hoofd van Bertje bleef ze langdurig kijken. Ze trok de lamp naar beneden en voelde voorzichtig over de keel van de dode man.

‘Is er iets?’ vroeg Van Opperdoes.

Ze deed een paar stappen achteruit, trok haar handschoenen uit en haar mondkapje naar beneden.

‘Meneer Van Opperdoes, deze man was al dood voordat hij het water raakte.’

Hoofdstuk 5

Opgelucht sloot Jacob de deur van het mortuarium en haalde diep adem. De frisse winterlucht deed hem goed. Met getuite lippen liet hij de lucht uit zijn longen ontsnappen en keek naar de dunne wolk die langzaam in de koude lucht oploste. Het leek een stuk frisser geworden in de tijd die ze binnen waren geweest.

Peter van Opperdoes kwam achter hem staan en klopte bemoedigend op zijn schouder. ‘Gaat het?’

Jacob knikte moeizaam en de oude rechercheur schudde langzaam zijn hoofd.

‘Waarom iemand die zo’n moeite heeft met bloed en lijken ooit bij de recherche heeft gesolliciteerd… het blijft me een groot raadsel.’

Jacob haalde zijn schouders op. ‘Het is altijd maar even. We komen bij een lijk, doen onderzoek op de pd en daarna zien we het niet meer. Dan gaan we uitzoeken wat er gebeurd is. En dát is waarom ik bij de recherche wilde. Stel je voor dat je solliciteert omdat je gek bent op bloed en kogels en rondslingerende lichaamsdelen… lijkt me ook niet gezond.’

Van Opperdoes fronste. ‘Daar heb je een goed punt. Aan sensatiezoekers hebben we niet veel. Toch merk ik dat je er wat minder last van hebt dan pakweg vier of vijf lijken geleden…’

Jacob wreef over zijn witte wangen om er weer wat kleur op te krijgen.

‘Het gaat ook wel beter. Langzaam raak ik eraan gewend. Tegen de tijd dat ik met pensioen ga, zal ik er vast geen last meer van hebben.’

Van Opperdoes glimlachte toen hij terugdacht aan zijn eerste lijk, ver… ver terug in de vorige eeuw. Aan de hand van een oude ervaren rechercheur was hij als jong broekie meegegaan naar een oud grachtenpand, waar een jonge vrouw met een touw een eind aan haar leven had gemaakt.

Er werd niet veel gedoe omheen gemaakt; een onderzoek bij de buren, een afscheidsbrief die werd aangetroffen, en dat was het wel zo’n beetje; veel meer mogelijkheden waren er niet.

Met een scherp mes sneed de mentor het touw door, nadat hij had gezegd dat de jonge Van Opperdoes het lichaam moest opvangen. Die nacht had Van Opperdoes wakker gelegen met de starende ogen van de jonge vrouw op zijn netvlies. Ze keek hem smekend aan, alsof ze hem iets wilde zeggen, maar hij kwam er niet achter wat het was. Misschien was het geen zelfmoord?

De volgende dag ging hij − alleen − terug naar het grachtenpand en trof er een angstige man aan, ver weggekropen in hoekje van de zolder; hij kwam erachter dat de bange man bedreigd werd door de ex-vriend van het slachtoffer. De dood van de jonge vrouw bleek inderdaad geen zelfmoord te zijn, maar een moord die de dader had geënsceneerd als een zelfmoord.

Die nacht lag Van Opperdoes niet wakker, maar sliep binnen een minuut in nadat zijn hoofd het kussen raakte. In de nacht… in zijn dromen… verscheen de jonge vrouw weer voor zijn ogen. Ze leek op een vreemde manier verdrietig dat ze dood was, maar dankbaar dat haar moordenaar was opgepakt.

Het was in die nacht dat Van Opperdoes voor zichzelf besloot dat hij vanaf nu pas zou stoppen met een onderzoek als hij er volledig van overtuigd was dat hij de juiste toedracht had achterhaald.

Hij wist dat Jacob nog steeds wakker kon liggen van de nare dingen die hij had gezien, en hij wist ook dat Jacob inmiddels net zo gedreven was als hij. Hij moest alleen nog tegen de bijbehorende nare taferelen opgewassen raken, maar daar had Van Opperdoes alle vertrouwen in.

Hij klopte Jacob zachtjes op zijn achterhoofd. ‘Het komt allemaal goed, jongen.’

‘Ik weet het,’ bromde Jacob. ‘Maar voorlopig vind ik het nog steeds helemaal niks.’

Met rillende schouders gaf hij een knik naar het mortuarium.

‘Blij dat ik hier weg ben.’

‘Heren…’ klonk een vrolijke groet.

De rechercheurs draaiden zich om en zagen een man gehuld in een lange, donkere jas met opvallend veerkrachtige tred de helling af lopen die toegang gaf tot het mortuarium. Hij tipte met twee vingers tegen een denkbeeldige hoed.

‘Dokter Van Gorcum,’ glimlachte Van Opperdoes, en hij schudde de patholoog-anatoom de hand.

‘Heeft u weer een klantje afgeleverd? Nog werk voor mij?’

Van Opperdoes keek Jacob aan, die bijna onmerkbaar nee schudde. Maar de oude rechercheur haalde zijn schouders op.

‘Ik vrees van wel. Een man die in het water gevonden is, in een auto. De schouwarts had haar bedenkingen.’

‘Wie was dat?’

‘Cathelijne de Wind.’

Van Gorcum maakte een tevreden handgebaar. ‘Als zij denkt dat een sectie wenselijk is… dan twijfel ik geen seconde.’

De patholoog maakte een uitnodigend gebaar.

‘Zullen we dan maar?’

Jacob keek verbaasd. ‘Nu meteen?’

De patholoog glimlachte. ‘Ik kwam hier voor wat achterstallig administratief werk. Als dat niet hoeft… liever niet. Liever gewoon werk.’

Jacob schudde zijn hoofd. ‘Gewoon, noemt hij dat…’

Van Opperdoes gaf zijn jonge collega een zetje richting de ingang.

‘Kom maar. Dan ben je er vanaf ook.’

Jacob moest twee keer diep ademhalen voordat hij het mortuarium weer in liep.

Drie uur later plaatste de patholoog-anatoom met voorzichtige eerbied de ingewanden van Bertje van de Dijk weer terug in het lichaam. Daarna nam hij enige afstand en bekeek peinzend het lijk, alsof hij overdacht of hij iets was vergeten. Kennelijk was dat niet het geval, want hij draaide zich monter om en keek de beide rechercheurs met een brede glimlach aan.

‘Zie je? Nu zijn we snel klaar en hoeven jullie niet naar het nfi te komen.’

Van Opperdoes was er inderdaad blij mee. Het Nederlands Forensisch Instituut zat in Den Haag, en ze zouden al gauw een paar uur kwijt zijn met het stoffelijk overschot ophalen en naar Den Haag reizen, laat staan dat daar dan nog een sectie bij kwam, die zoals nu al gauw drie uur kon duren.

De helper van de patholoog-anatoom, liefkozend ‘de snijer’ genoemd, begon met een enorme dikke naald en draad met grote halen het lichaam van Bertje van de Dijk dicht te naaien.

Jacob had zich teruggetrokken in het uiterste hoekje van de sectieruimte, achter een kleine tafel waarop een stapeltje voorbedrukte velletjes papier lag. Bij iedere gerechtelijke sectie moest een van de aanwezige rechercheurs aantekeningen maken, wat er eigenlijk op neerkwam dat hij opschreef wat de patholoog-anatoom dicteerde tijdens de sectie.

Jacob vond dat prima, zolang hij maar met zijn neus in de papieren kon duiken, in plaats van te moeten kijken naar een man die in een lichaam zat te wroeten.

Van Opperdoes had daar geen last van. Hij had eindeloos veel secties meegemaakt, zelfs nog op de Amsterdamse Overtoom, met dokter Rusteloos. Stokdoof, maar wel erg kundig.

Patholoog-anatoom Van Gorcum trok zijn handschoenen uit en waste langdurig zijn handen.

‘Ik zei het al… goede schouwarts, die Cathelijne de Wind. Ze had het scherp gezien.’

Van Opperdoes knikte langzaam. Hij kende niet alle medische termen die de patholoog had gedicteerd, maar de strekking was hem wel duidelijk geworden.

Van Gorcum drukte met zijn elleboog de kraan dicht en droogde zijn handen af voordat hij naar Jacobs tafeltje liep.

‘Het os hyoideum, oftewel het tongbeen, is gebroken. Bloeduitstorting in de halsspieren. Geen vocht in de longen of keel. De longen vol lucht. Puntbloedingen in de ogen, die niet het gevolg zijn van verdrinking, maar van verstikking. Deze man is door verwurging om het leven gekomen.’

Met kracht trok ‘de snijer’ de laatste hechtingen vast, voor hij er een stevige knoop in legde. Met een spons veegde hij het lichaam van Bertje schoon, waarna hij er een wit laken overheen legde.

‘Zo, die is weer toonbaar,’ mompelde hij.

Peter van Opperdoes probeerde zijn witte overjas uit te trekken.

‘Kunt u iets zeggen over het tijdstip van overlijden?’

Van Gorcum fronste zijn wenkbrauwen.

‘Als ik de temperatuur van het water bekijk, en die afzet tegen de mate van ontbinding… en de diepte van het water… dan schat ik een week of twee, drie. Veel specifieker kan ik helaas niet zijn.’

Hij bekeek de aantekeningen van Jacob en bromde goedkeurend.

‘Dat is tenminste leesbaar geschreven. Ik zal ze uitwerken en aan u toesturen. Heren… ik groet u.’

Van Gorcum vouwde de papieren op en stopte ze in de binnenzak van zijn jas.

Met een glimlach wees ‘de snijer’ op het lichaam.

‘Leggen jullie hem weer in de koelcel?’

Jacob trok een lelijk gezicht.

‘Doet het systeem het alweer?’

Jacob stond naast de auto, die op de kleine parkeerplaats bij het mortuarium onder de vu stond geparkeerd. Hij had zijn kladblok op de motorkap van de auto gelegd en hield een pen in de aanslag. Verrast veerde hij op.

‘Ja?’

De wachtcommandant die hij aan de telefoon had, gaf hem de gegevens door van de auto waar Bertje van de Dijk in was gevonden.

‘Op welke naam staat de auto geregistreerd? En heb je het adres?’

Van Opperdoes keek nieuwsgierig mee naar wat Jacob opschreef. Hij fronste. Dit had hij niet verwacht en misschien was deze zaak sneller opgelost dan hij in eerste instantie had gedacht.

De auto waarin Bertje van de Dijk was gevonden, stond namelijk niet op naam van Bertje van de Dijk.

Hoofdstuk 6

Het huis torende hoog boven de twee rechercheurs uit.

‘Weet je zeker dat het hier is?’ vroeg Peter van Opperdoes voorzichtig.

Jacob keek voor de zekerheid nog eens op zijn papiertje, maar het adres en het huisnummer klopten.

‘Het is hier. G. Lausberg, dat is de naam van de eigenaar van de Ford Mondeo. Hoezo?’

Van Opperdoes fronste. ‘Niet echt iets voor de eigenaar van een Ford Mondeo.’

Jacob haalde zijn schouders op. ‘De crisis slaat overal toe. Bovendien, zo oud was die auto nou ook weer niet… en de huizen worden goedkoper.’

‘Je kan het met goed fatsoen niet eens een huis noemen. Waar ik woon, op de Brouwersgracht, dat is een huis. Dit is… hoe zal ik het zeggen… een woning.’

De woning stond tegen het Vondelpark aan, op een kruising van twee brede straten in het duurste deel van Amsterdam. De rechercheurs stonden voor een monumentale ingang, die door de pilaren aan weerskanten van de entree het gevoel gaf alsof je op het punt stond een Griekse tempel te betreden.

Van Opperdoes wees naar boven. Jacob zag op verschillende plekken bij de voordeur en aan de bovenzijde van de woning camera’s hangen.

‘Wat wil je, met zo’n huis… die willen weten wie er op de stoep staat.’

Van Opperdoes zag dat een van de camera’s, die onder het dak hing, bewoog. Kennelijk waren ze gezien.

Jacob zwaaide even naar de camera en drukte op de bel, waarna een diepe klank door de woning galmde.

Binnen een seconde hoorden ze een zachte klik en een kortaffe vrouwenstem weerklonk.

‘Ja?’

Van Opperdoes moest even zoeken en vond toen een goed verborgen intercom naast de deur.

‘Mijn naam is Van Opperdoes, van de recherche. We willen graag even iemand spreken.’

Het bleef even stil.

‘Iemand? Wie dan?’

De stem klonk meteen anders… zachter, vrouwelijker.

‘We komen voor Gilbert Lausberg.’

Weer bleef het even stil voordat de stem opnieuw klonk, met een zweem van angst erdoorheen.

‘Dat is mijn man. Is er iets met hem gebeurd?’

Van Opperdoes probeerde haar meteen gerust te stellen.

‘Nee, dat niet. Schrikt u niet. Kunnen we even binnenkomen? Het is een beetje lastig converseren op deze manier.’

Vrijwel direct klonk er een zachte klik, die aangaf dat de deur ontsloten werd.

Van Opperdoes duwde zachtjes tegen de robuuste deur, die langzaam openzwaaide en een zeer ruime hal onthulde. In het midden van de ruimte hing vanaf de derde verdieping een enorme kroonluchter naar beneden, die zacht licht verspreidde. Links en rechts in de hal stonden brede deuren open, die toegang gaven tot een keuken en, aan de andere kant, iets wat op een werkkamer leek. Achter in de hal leidde een brede monumentale trap, bedekt met rood tapijt, naar de bovenste verdiepingen. Vanuit de hal keek je zo naar het dak.

De vloer was bedekt met donkergrijs marmer en aan de muur hingen enorme foto’s van New York en Amsterdam. Zachte voetstappen kwamen dichterbij vanuit de keuken.

Van Opperdoes draaide zich om en zag een vrouw van begin dertig met een charmante glimlach op zich afkomen.

Ze was sportief gekleed in een spijkerbroek met witte gympen, met daarop een t-shirt. Het was een simpel shirt, maar het accentueerde haar figuur op een prachtige manier. Haar lange donkerbruine haar golfde bij iedere stap zachtjes op en neer.

Ze stak haar hand uit, bijna op een manier alsof ze verwachtte dat Van Opperdoes haar een handkus zou geven.

‘Ik ben Karin Lausberg. Normaal gesproken zou ik niet opengedaan hebben, maar ik vertrouw erop dat u bent wie u zegt te zijn.’

‘Meestal ben ik dat ook wel…’ zei de oude rechercheur, die voelde hoe krachtig haar handdruk was, en hij glimlachte. ‘Mijn naam is Van Opperdoes en dit is mijn collega Jacob.’

Ze knikte Jacob vriendelijk toe en schudde ook hem de hand.

‘U maakte me aan het schrikken.’

Van Opperdoes boog zich iets naar haar toe, waardoor een zacht maar sensueel parfum zijn neus bereikte.

‘Echt waar? Heeft u een kwaad geweten?’

Ze lachte hartelijk, waarbij een rij prachtige tanden te zien was.

‘Nee hoor, maar ik zou niet weten waarom de politie hier langs zou komen, behalve als er iets met mijn man gebeurd zou zijn.’

‘Dat is er niet… voor zover wij weten, tenminste. Is hij thuis?’

Ze schudde bijna onmerkbaar haar hoofd.

‘Hij is gisteravond al vertrokken naar zijn werk. Volgens mij sliep hij in Antwerpen en had hij daar vanochtend vroeg een afspraak. Kan ik u misschien helpen? Heeft hij soms weer te hard gereden?’

Jacob keek haar geruststellend aan.

‘We denken niet dat er iets met hem aan de hand is, of dat hij iets verkeerds heeft gedaan.’

‘Gisteravond heeft u hem dus nog gezien?’ wilde Van Opperdoes weten.

Ze keek nu nieuwsgierig van de ene rechercheur naar de andere.

‘Ja, natuurlijk. Ik heb hem zelf naar het station gebracht.’

‘Wat voor werk doet uw man?’

Ze keek Van Opperdoes aan, maar haar glimlach was verdwenen.

‘Jeetje, u wilt wel veel weten. Ik ben eigenlijk wel benieuwd waarom u hier bent. Wat is er aan de hand?’

‘Zullen we dan ergens gaan zitten? Dat praat wat makkelijker.’

Ze schudde haar hoofd even, alsof het iets was waar ze nog helemaal niet aan gedacht had, en waardoor ze weer in de realiteit werd teruggeworpen.

‘Ja, natuurlijk. Neem me niet kwalijk.’

Ze ging hen voor naar de keuken, waar ze haar bezoek een stoel bij een enorme eettafel aanbood.

‘Misschien een kopje koffie?’

Jacob keek met ontzag naar de kookapparatuur die in de keuken stond. Een enorm fornuis met acht kookpitten en twee ovens besloeg zo ongeveer de helft van de muur. Ernaast waren magnetrons geplaatst, en dingen waarvan hij niet wist wat voor functie ze hadden. Het aanrecht stond vol met exotische koffie, en een espressoapparaat dat eruitzag als een glimmend middeleeuws martelwerktuig begon te stomen en te puffen toen Karin de knop omzette.

Van Opperdoes stond op en bestudeerde de machine van dichtbij.

‘Ik ben eigenlijk wel benieuwd wat daar uitkomt. Het zal vast niet veel slechter zijn dat de koffie die wij op bureau hebben.’

Karin glimlachte.

‘Als dat uw basiskennis van koffie is, dan zult u verrast zijn.’

Het duurde even voordat het apparaat druk had opgebouwd, en al die tijd stond Karin naast het apparaat, haar rug naar de rechercheurs gekeerd.

Van Opperdoes keek Jacob even aan. Die maakte een vragend gebaar met zijn hoofd, en Van Opperdoes knikte geruststellend. Ze zouden zo wel ter zake komen.

Karin haalde langzaam een hendel naar beneden en een weldadige geur van verse koffie vulde de keuken.

‘Heeft u er iets in?’

‘Beetje suiker, graag,’ antwoordde Jacob.

Ze zette twee kopjes neer, die prachtig vormgegeven waren.

Van Opperdoes nam het kopje op en bekeek het van alle kanten.

‘Die waren niet zo duur, hoor.’

Hij keek haar even aan, over de rand van het kopje. Nu leek het werkelijk of ze zich een beetje schaamde voor de luxe manier waarop ze woonden. Het was dan misschien niet allemaal even duur, maar de smaak van degene die dit huis had ingericht, was boven iedere twijfel verheven. Hij vroeg zich af of zij het zelf geweest was, of dat ze een of andere overdreven hippe designer had ingehuurd die tegen een waanzinnig tarief dagen achter elkaar interessant had staan doen in de woning.

‘Als u het kopje al mooi vindt… proef de koffie dan maar eens,’ nodigde ze uit.

Van Opperdoes nipte van de koffie en moest haar meer dan gelijk geven. Vergeleken met deze koffie kwam het bocht uit de machines op het bureau, hoe goedbedoeld ook, regelrecht uit het riool.

Ook Jacob, die normaal gesproken geen koffiedrinker was, genoot zichtbaar.

‘Goed. U wilt mijn man spreken, maar die is er niet en ik heb geen idee of hij nog terugkomt.’

Peter van Opperdoes trok zijn wenkbrauwen op. ‘Niet terug? U bedoelt… helemaal niet meer?’

‘Nee, natuurlijk wel. Ik weet niet of hij vandaag komt. Als het uitloopt, dan kan hij zomaar nog een nacht wegblijven. Dus… waar gaat het om?’

De oude rechercheur plaatste met zorg het kopje op het schoteltje.

‘Het gaat eigenlijk meer om een auto die op zijn naam — en dit adres − staat geregistreerd, waarin we geïnteresseerd zijn.’

Nu reageerde ze verrast, maar Van Opperdoes meende ook een zweem van opluchting te zien, hoewel ze die probeerde te verbergen.

‘Een auto? Welke dan?’

Jacob pakte zijn notitieboekje en een kleine zucht ontsnapte aan zijn lippen.

‘Natuurlijk. U heeft er vast meer dan een. Hoeveel auto’s hebben u en uw man?’

Karin had makkelijk beledigd kunnen reageren, maar ze was eerder geamuseerd door de verzuchting van Jacob.

‘Ik kan er ook niks aan doen dat we dat kunnen betalen. Mijn man en ik werken daar hard voor.’

‘Zo bedoelde ik het niet,’ reageerde Jacob zacht. ‘Maar nu moet ik weer dingen opschrijven…’

‘We hebben er drie. De mijne staat voor de deur.’

Van Opperdoes glimlachte. ‘Dat is vast die kleine auto met open dak, die hier op straat staat.’

‘Dat klopt. Dan hebben we een Porsche. Daar rijd ik ook weleens in. En een andere. Die gebruikt Gilbert alleen als hij Amsterdam in gaat.’

Ze lachte bij het idee.

‘Die Porsche, daar hebben ze namelijk al drie keer een sleutel overheen gehaald. Dat risico wilde hij niet meer lopen. Een oudere, goedkope auto laten ze met rust.’

‘Van wat voor merk is de auto waarmee hij de stad in gaat?’

Ze legde peinzend een vinger over haar lippen.

‘Oei… ik weet het niet precies. De mijne weet ik natuurlijk wel, de Porsche ook, want daar houdt Gilbert nooit over op. Die andere… ach, ik rijd er nooit in. Echt niet. Het is een gewone, zo’n simpele. Een Opel of een Ford denk ik. Misschien een Volkswagen?’

‘Kan het een Ford Mondeo zijn?’ vroeg Van Opperdoes.

‘Ja, natuurlijk. Alles kan. Ik weet denk ik wel waar Gilbert de papieren heeft liggen’

Ze wilde al opstaan.

‘Ik zal ze even halen. Ja?’

‘Prima.’ Van Opperdoes keek haar na toen ze de keuken uit wilde lopen, en bedacht zich toen kennelijk iets. ‘Ach…’

Ze draaide zich om in de grote deuropening. ‘Ja?’

‘Misschien dat u meteen de sleutels mee kunt nemen. Waar is die auto eigenlijk?’

Ze leek even van slag gebracht door de vraag. Ze fronste, maakte een half afgemaakt gebaar naar buiten.

‘In eh… in onze garage natuurlijk. Hier om de hoek… aan de overkant.’

Van Opperdoes zei niets en knikte vriendelijk.

Karin draaide zich om en verdween de trap op naar boven.

Jacob leunde achterover en vouwde zijn handen achter zijn hoofd.

‘Ze hebben geen aangifte gedaan van diefstal van de auto. Dus denkt ze dat-ie nog gewoon staat geparkeerd. Kun je nagaan… drie auto’s en als er eentje een paar weken weg is, missen ze ’m niet eens. Die zal op d’r mooie neusje kijken, als ze straks die garage openmaakt.’

Van Opperdoes plukte nog maar eens aan zijn wang.

Jacob keek even naar de hal, of Karin al weer onderweg was.

‘Wat vind jij van haar?’

Van Opperdoes keek hem licht bestraffend aan. ‘Jacob toch… ben jij niet gelukkig getrouwd?’

Jacob maakte een afwerend gebaar.

‘Natuurlijk, dat ben ik ook. Ik bedoel… vind je niet dat ze een beetje vreemd reageerde?’

Van Opperdoes keek even om zich heen.

‘We hebben hem nog niet door ons systeem gehaald. Waarschijnlijk is het gewoon een zeer respectabele zakenman die hier woont…’

‘Dat zal het zijn. Per slot van rekening wonen er daar erg veel van hier in Zuid.’

Van Opperdoes dacht na. ‘Is het vreemd als een vrouw schrikt van de politie voor haar deur?’

Jacob schudde zijn hoofd en leunde weer naar voren. ‘Daar ging het niet om. We zeiden meteen dat er niets met hem aan de hand was. Maar ze bleef zenuwachtig. Tot ze hoorde dat het om de auto ging.’

Van Opperdoes haalde zijn schouders op.

‘Hij zal vast wel iets op zijn kerfstok hebben. Vraag is of het iets met ons slachtoffer te maken heeft. En vraag twee is, of zij er dan iets van afweet. Voorlopig denk ik dat die auto gestolen is.’

Het bleef even stil, terwijl in de verte de voetstappen van Karin op de trap klonken.

Van Opperdoes fluisterde. ‘Maar met zo’n huis… dit zijn geen domme mensen. Die vermoorden niet iemand in hun eigen auto.’

De voetstappen kwamen dichterbij en Jacob boog zich nog verder naar zijn oude collega toe.

‘Wel als ze denken dat die auto nooit gevonden zal worden…’

Daar had Jacob een goed punt, dacht Van Opperdoes. Een heel goed punt. Misschien zou deze vrouw wel in een heel ander licht gezien moeten worden.

Karin liep de keuken in, en hield de sleutels en een mapje omhoog.

‘Hier heb ik ze. Zullen we dan maar even naar de auto gaan kijken? Misschien dat u me dan wilt vertellen waar dit allemaal goed voor is.’

Van Opperdoes stond op. ‘Waarschijnlijk wordt het ons straks allemaal een stuk duidelijker.’

Karin trok een duur leren jack aan, deed een sjaaltje om, stak de sleutels in haar zak en ging hen voor naar de garage.

‘Parkeren op straat kost een fortuin. We hebben een paar plekken in een garage gehuurd, hier vlakbij.’

Onder het lopen keek ze af en toe steels om, of de twee rechercheurs haar tempo wel konden bijbenen. Het was inderdaad vlakbij. Twee hoeken omslaan, en daar was een groot huis, met daarnaast twee grote garagedeuren.

‘Die rechtse hebben wij. Er kunnen twee auto’s staan, maar we hebben eigenlijk alleen die… wat was het? Ford? Die Ford erin staan.’

‘Dat is mooi. Ruimte genoeg dus,’ antwoordde Van Opperdoes.

Ze zocht de juiste sleutel en stak die in het slot naast de deur. Er klonk een zachte klik en een geruisloze elektromotor opende de deur. Langzaam werden de contouren zichtbaar van iets dat in de garage stond. Jacob en Van Opperdoes bukten en keken nieuwsgierig onder de deur door.

Daar stond dezelfde Ford Mondeo als die die uit het water was getakeld, met exact hetzelfde kenteken. Karin ging met haar armen over elkaar staan, klaar voor een uitleg van de rechercheurs.

‘Nou… hier staat-ie dan. En wat u nu precies wilt… ik snap er nog steeds niets van.’

Van Opperdoes keek Jacob aan en krabde op zijn hoofd. ‘U bent niet de enige.’

Hoofdstuk 7

Hugo Pastoor stootte zijn hoofd tegen de openstaande motorkap toen hij omhoogkwam, vloekte lang en hard terwijl hij op zijn hakken twee driftige rondjes draaide en wild over zijn achterhoofd wreef.

Terwijl Jacob wegdraaide om zijn lachen te verbergen, keek Peter van Opperdoes Hugo droog aan.

‘Was je vergeten dat die omhoog stond?’

Een woedende blik vanonder het witte kapje op het hoofd van Hugo was zijn deel. Het duurde even voordat Hugo weer wilde praten.

‘Het klopt allemaal…’ zei hij toen.

De auto van Gilbert en Karin Lausberg was uit de garage gereden en op verzoek van Jacob was de technische recherche naar de villa in Amsterdam Zuid afgereisd. Eerst werd het kentekenbewijs op echtheid onderzocht en de nummers bij de Rijksdienst voor het Wegverkeer gecontroleerd. Vervolgens dook Hugo Pastoor onder de motorkap om te zien of het originele chassisnummer misschien was weggevijld, en zo ja, om te kijken of er een ander nummer in de auto was aangebracht.

Toen hij weer een beetje was bijgekomen, was Hugo zeer stellig.

‘Deze auto is de originele Ford Mondeo, met de originele nummers en het juiste kenteken.’

‘Dus de auto die we uit het water gevist hebben, met hetzelfde kenteken, wat is die dan?’

Hugo hield zijn hoofd een beetje scheef en trok een wenkbrauw omhoog.

‘Dat is dan een gekloonde auto. Wil je deze Ford nog in beslag nemen?’

Van Opperdoes keek even naar de overkant, waar Karin met haar armen over elkaar nieuwsgierig stond toe te kijken wat er met hun auto werd uitgehaald.

‘Nee, laat maar. Foto’s maken graag, en daarna kan de auto terug de garage in.’

Hugo knikte en liep naar de witte bus met het opschrift Forensische Opsporing om zijn camera te halen.

Jacob keek naar Karin.

‘Mag ze weten wat er aan de hand is?’

Peter van Opperdoes haalde zijn schouders op en begon naar de overkant te slenteren.

‘Lijkt me geen probleem. Zonder al te veel details, dat wel…’

‘En?’ vroeg Karin. ‘Is er iets met onze auto?

Jacob maakte een geruststellend gebaar.

‘Het valt mee, hoor. Waarschijnlijk is uw auto gekloond.’

‘Gekloond? Zoals dat schaap indertijd?’

Jacob moest lachen.

‘Zoiets, ja. Waarschijnlijk heeft iemand uw auto ergens gezien, hebben ze het kenteken van uw auto na laten maken op een valse kentekenplaat en die op een andere auto geplaatst, die er precies zo uitziet als uw auto. Dat is klonen.’

Karin knikte begrijpend.

‘En daar plegen ze dan bijvoorbeeld een overval op een bank mee? Als een getuige dan toevallig het kenteken van de vluchtauto ziet, komt de politie langs bij iemand die er helemaal niets van afweet, en wiens auto gewoon netjes voor de deur staat. Zoals jullie nu…’

‘Zo gaat het, helaas.’

‘Welke overval is er met “onze” auto gepleegd?’ vervolgde ze, met een ironische ondertoon.

‘Misschien dat we u later kunnen vertellen wat er met die auto aan de hand was.’

‘Geen bankoverval dus?’ Het klonk meer als een constatering dan als een vraag.

Van Opperdoes’ gevoel werd bevestigd: deze vrouw was zeker niet dom.

‘Als u het wilt weten, dan zult u even geduld moeten hebben. In het belang van het onderzoek. Daar heeft u vast begrip voor.’

‘Ach ja… zolang u maar niet denkt dat mijn man of ik zwaaiend met vuurwapens ergens ons geld vandaan halen, vind ik het prima.’

Van Opperdoes glimlachte. ‘Die gedachte was nog niet bij me opgekomen.’

‘Gelukkig maar.’

Inmiddels was de Ford weer terug in de garage.

Karin hield de sleutels omhoog. ‘Kan ik afsluiten?’

‘Ga uw gang.’

Ze liep naar de overkant en zachtjes sloot de garagedeur zich weer. Toen de deur dicht was, wuifde ze even naar de twee rechercheurs, voordat ze terug naar huis liep.

‘Dat zou slim zijn…’ peinsde Jacob.

‘Wat?’

‘Wat zij zegt. Je laat je auto namaken, pleegt een overval, en zorgt dat de politie die nagemaakte auto ergens in een sloot vindt. Dan komen ze bij jou, denkend dat je de dader bent… en je laat gewoon netjes de originele auto zien. “Nee, hoor, kijk maar… ik was het niet… hier staat mijn auto” zeg je dan. Perfect alibi.’

Van Opperdoes vond het een mooie redenatie.

‘Klopt. Zou heel slim zijn. Maar nu hebben we het niet over een overval. Ik zou niet weten wat zij hier voor voordeel aan kunnen hebben.’

‘Omdat die auto diep in het water lag.’

Van Opperdoes trok zijn kraag omhoog. Het werd koud.

‘Precies. Een kloon maak je om een dwaalspoor op te zetten. Wat heb je aan een dwaalspoor als dat op de bodem van het water ligt?’

‘Waar niemand het ziet?’ maakte Jacob de gedachte af.

‘Ik kan het voordeel niet verzinnen.’

Hugo Pastoor stond naast de witte bus en zwaaide naar de twee rechercheurs. ‘Wij zijn klaar hier.’

‘En nu?’

‘Die auto uit de Singelgracht is nu wel uitgelekt. We hebben er wat lampen op gezet, zodat hij sneller droogt. Ik denk dat we zo meteen de boel gaan openmaken. Gaan jullie mee?’

Van Opperdoes haalde zijn schouders op en sjokte in de richting van hun auto.

‘We hebben toch niks beters te doen.’

Jacob staarde hem na en keek toen op zijn horloge.

‘Weet je hoe lang we al bezig zijn? Wat dacht je van iets eten?’

Zonder om te kijken zwaaide Van Opperdoes met zijn arm.

‘Onderweg naar de Kabelweg weet jij vast wel een goed adresje…’

Peter van Opperdoes keek om zich heen.

‘Is het niet een beetje omrijden, vanaf Amsterdam Zuid via de Jordaan naar Amsterdam West?’

Jacob trok grijnzend de handrem aan.

‘Misschien. Maar het is wel de moeite waard.’

Zuchtend stapte Van Opperdoes uit. Hij wist hoe belangrijk eten was voor Jacob. Die kon behoorlijk chagrijnig worden als hij met een lege maag moest doorwerken.

Eten was trouwens iets dat voor de meeste rechercheurs hoge prioriteit had. Als op een grote rechercheafdeling de collega’s van de middagdienst rond drie uur ’s middags binnenkwamen, was het eerste wat ze zeiden niet ‘goeiemiddag’ maar ‘wat eten we vanavond?’

En ze zorgden er dan ook voor vroeg te eten, omdat je nooit kon weten wat er zich die avond in dat onvoorspelbare politiewerk zou voordoen. Voor je het wist stond je vijf of zes uur lang op een koude plaats delict, en als je dan honger had was dat bijzonder onprettig. Iedere afdeling — nee, sterker nog, iedere rechercheur — wist feilloos de beste eettentjes in zijn district te vinden.

Vroeger, in oude tijden, werden die tentjes uitgezocht omdat ze voor politiemensen zachte prijsjes rekenden, maar die tijd was inmiddels allang voorbij. Nu was het een sport geworden om voor de laagste prijs het allerlekkerste eten te vinden, en dan in zo veel mogelijk verschillende categorieën, zodat de keus ruim is.

Voordat Peter van Opperdoes zich naar bureau Raampoort liet overplaatsen, was op de Warmoesstraat de vaste vraag of er die avond Surinaams, Indisch, Chinees, Italiaans, shoarma of Spaans gegeten werd. Zo zat de Zeedijk bijvoorbeeld vol Chinese restaurants, maar wisten de doorgewinterde rechercheurs dat je bij het meest ongezellig ogende restaurant van die straat, Wing Kee, juist het beste eten kon halen. Surinaams eten was bij de toko’s goedkoop en razend lekker. En wilde je de beste shoarma, dan moest je aan de rechercheurs vragen waar je die het best kon halen, want de tentjes lagen verspreid over de hele stad.

Van Opperdoes vond het allemaal best. Voor hem was een goeie bal gehakt van Louman met spinazie en aardappelen ook best.

Maar voor nu volgde hij Jacob, die vanaf de Lindengracht de Tweede Lindendwarsstraat in liep. Aan de linkerkant zat een Indonesisch afhaalrestaurant, Terang Bulan genaamd, waar voor het brede raam ook een grote tafel was geplaatst.

‘Hallooo…’ zeiden de twee jonge Indonesische mannen achter de toonbank tegelijk, toen Jacob en Van Opperdoes voor de deur stonden.

De geur van het eten golfde al naar buiten en zelfs Van Opperdoes was verrast hoe heerlijk en subtiel het rook. Voor het eerst realiseerde hij zich hoe lang het geleden was dat hij iets had gegeten. Zijn neus krulde.

‘Meenemen?’ vroeg de man achter de balie.

Jacob wees op de tafel. ‘We eten hier wel, is dat goed?’

‘Natuurlijk. Zeg maar wat je wilt.’

Van Opperdoes wuifde met zijn hand. ‘Jij bent daar veel beter in dan ik.’

Even later kwamen de borden op tafel. Van Opperdoes boog zijn hoofd tot vlak boven het bord en snoof diep.

‘Als het net zo goed smaakt als het eruitziet…’

‘Probeer maar.’

Het was inderdaad een sensatie om te proeven, moest hij toegeven. Er lagen verschillende vleesgerechten op het bord, die ieder een geheel eigen smaak hadden. Iedere hap proefde weer nieuw en anders. De twee rechercheurs zeiden niets en genoten. Na zijn laatste hapje legde Van Opperdoes zijn vork neer en leunde tevreden achterover.

‘Eet je dat niet op?’

De oude rechercheur keek op zijn bord, waar nog twee laatste stukjes vlees lagen, met wat bami. ‘Het is beleefd om iets te laten liggen op je bord. Anders denkt de gastheer of gastvrouw dat ze je te weinig hebben aangeboden.’

Grijnzend prikte Jacob het vlees aan zijn vork en at het smakelijk op.

‘Zeker. Maar dat geldt niet als je ervoor hebt betaald.’

Van Opperdoes zag het glimlachend aan en wreef over zijn buik.

‘Nou woon ik toch al jaren hier om de hoek…’

‘Nieuw adresje erbij. Altijd handig.’

‘Tjonge…’ pufte de oude rechercheur. ‘Dat is nou het mooie van de Jordaan. Het is niet groot, maar toch is er steeds wat nieuws te ontdekken…’

De borden werden weggehaald en Jacob rekende af.

‘Voordat je in slaap valt hier… we moeten nog naar de technische recherche.’

Van Opperdoes zuchtte diep. ‘Volgende keer eet ik dit alleen als ik er even van kan nagenieten.’

Hij bleef zitten en keek peinzend om zich heen.

‘Waar denk je aan?’ wilde Jacob weten.

‘Wat deed Bertje van de Dijk in een gekloonde auto?’

Daar moest Jacob ook even over nadenken.

‘Is hij een type dat auto’s steelt en daarna kloont?’

De oude rechercheur haalde zijn schouders op.

‘Geen idee.’

‘Of is hij iemand die iets van plan was in een gekloonde auto? Is het een bankovervaller? Een ripdealer? Waar had hij die auto voor nodig?’

Weer haalde Van Opperdoes zijn schouders op. Hij durfde er niets over te zeggen.

‘Ik denk dat we ons maar eens ernstig moeten verdiepen in Bertje van de Dijk, en met wie hij omging…’

Jacob stond op.

‘Want als je het slachtoffer kent, ken je de dader. Toch?’

Van Opperdoes glimlachte. ‘Je leert snel, jonge vriend.’

Het was donker toen ze bij het enorme gebouw aan de Kabelweg aankwamen, waar de technische recherche gehuisvest was.

Jacob hield zijn toegangspas bij het elektronische slot en langzaam gleed de grote ijzeren poort ratelend open. Het enorme gebouw, dat nog niet zo lang in gebruik was bij de politie, zag er indrukwekkend uit. Groot, hoog en donker, en waar op sommige verdiepingen nog laat werd gewerkt, getuige het felle licht dat naar buiten straalde.

Aan het einde van het parkeerterrein bevonden zich de onderzoeksruimtes van de tr. Ook daar brandde fel licht, als een vertrouwenwekkend baken aan het einde van een donkere en koude nacht.

Langzaam reed Jacob over het terrein, terwijl hij omhoogkeek.

‘Dit is toch geen politiebureau? Vroeger zat de tr in de Sarphatistraat. Misschien te klein en een beetje onhandig, maar wel een pand met historie. Napoleon zelf heeft er nog rondgelopen en z’n paard gestald, zeggen ze. En dit? Groot en ruim, maar lelijk en met een vorstelijk uitzicht op de snelweg. Geef mij dan de Raampoort maar. Al meer dan honderd jaar een politiebureau.’

Peter van Opperdoes keek hem vrolijk aan, stiekem nog nagenietend van zijn eten.

‘Je wordt sentimenteel. Nu al. Hoe oud was je ook alweer?’

Jacob zette de motor uit. ‘Oud en wijs genoeg inmiddels.’

‘Oud en wijs genoeg… hahahaha!’

Van Opperdoes liep schaterlachend naar de loods van de TR.

De auto waarin Bertje van de Dijk gevonden was, stond onder felle lampen midden in de loods. De motorkap stond omhoog en Hugo Pastoor was eronder aan het rommelen met een zaklamp.

Van Opperdoes ging vlak achter hem staan en tikte hem op zijn rug. Hugo kwam omhoog, maar was helder genoeg om op het laatste moment de motorkap te ontwijken.

‘Dat is helemaal niet leuk.’

‘Nu niet meer, nee,’ antwoordde Van Opperdoes. ‘Als je je hoofd gestoten had wel.’

Jacob moest inwendig lachen. Het viel hem op dat Van Opperdoes heel af en toe vrolijk deed, soms zelfs een beetje baldadig. Het leek erop dat hij eindelijk wat beter in zijn vel begon te zitten sinds de dood van zijn vrouw, al betrapte Jacob zijn vriend er nog regelmatig op stil en afwezig in de recherchekamer te zitten op momenten dat hij dacht dat niemand hem zag.

Jacob keek naar Van Opperdoes, die op zijn beurt weer even naar hem keek. Waarschijnlijk verraadden de ogen van Jacob dat hij aan de eenzame momenten van Van Opperdoes dacht, want de oude rechercheur leek het te merken en glimlachte heel even. Het was een bijna trieste glimlach, alsof hij zich betrapt voelde, en hij wendde zijn hoofd af.

Hugo Pastoor legde de zaklamp weg.

‘Ik heb het originele chassisnummer tevoorschijn weten te etsen. Nu moet ik dat bij de Rijksdienst voor het Wegverkeer checken, en dan weten we welk origineel kenteken daar bij hoort… en of daar iets mee aan de hand is.’

Jacob knikte. ‘Of die gestolen is. Ik denk het wel, eigenlijk.’

Hugo haalde zijn schouders op. ‘De kans acht ik inderdaad groot.’

Van Opperdoes hield zich een beetje schuil achter de auto en gluurde naar binnen. De ramen waren met plastic afgedekt.

‘En verder? Sporen?’

Hugo schudde zijn hoofd.

‘Ik ben nog niet in het interieur geweest, dat doen we straks samen. Maar ik kan je nu al zeggen dat het heel lastig wordt. Water sloopt alles. Dat ding heeft weken onder water gelegen, alles is weg.’

Van Opperdoes schuifelde verder naar de kofferbak. ‘En dit?’

Hugo haalde zijn schouders op.

‘Van hetzelfde laken een pak… die ligt ook vol met water.’

‘Maar heb je de kofferbak al open gehad?’

‘Denk je dat ik kan toveren?’

Hij opende de deur van de auto en klikte de achterklep open.

Jacob deed uit voorzorg een stapje achteruit.

‘Zoiets heb ik al een keer eerder meegemaakt, weet je nog?’

Hugo grijnsde. ‘Bij het Stenen Hoofd. Toen lag er een lijk in, toch? Zou zomaar weer kunnen. Nou je het zegt….’

Ook Hugo deed een stapje achteruit en bekeek de auto.

‘Zeg eens, Van Opperdoes, vind jij die achterbak ook niet wat laag hangen?’

‘Dat vind ik nou helemaal niet.’ Jacob was hem voor.

‘Laten we maar eens kijken dan.’

Hugo pakte met zijn blauwe latex handschoenen de klep beet en trok die langzaam omhoog. Van Opperdoes was naast hem komen staan en keek mee.

Er lag geen lijk achter in de auto, maar in de verder lege en natte kofferbak lag wel een op het oog goed gesloten metalen koffertje, dat er nog opvallend gaaf uitzag.

Hoofdstuk 8

Terwijl Hugo Pastoor en Ton van Maan millimeter voor millimeter het interieur van de auto doorzochten, stonden de twee rechercheurs bij een grote tafel verderop. Midden op een groot wit vel papier lag het koffertje, dat door een felle lamp van bovenaf beschenen werd. Doordat ze er zo ingespannen naar keken, en door de scherpe contouren van het felle licht op het wit, leek het koffertje ineens een heel eigen leven te leiden, alsof het los kwam van de tafel en daar een paar centimeter boven zweefde.

‘Zie je dat?’ fluisterde Jacob.

‘Ik zie het.’

‘Wat is dat?’

Veel antwoorden schoten door het hoofd van Peter van Opperdoes, maar uiteindelijk deed hij zijn ogen even dicht en weer open, en toen lag het koffertje weer gewoon op de tafel.

‘Niks…’ zei hij maar.

Jacob keek om naar de twee technisch rechercheurs die nu op hun knieën zaten en van buitenaf bezig waren om de achterbank van de auto te onderzoeken.

‘Ehhh….’

Ton van Maan keek op. ‘Ja?’

Jacob wees zonder iets te zeggen op het koffertje.

‘Wat is daarmee?’

Nu werd Jacob ongeduldig. ‘Wij willen heel graag weten wat erin zit.’

Hugo stond kreunend op en kwam hoofdschuddend dichterbij.

‘Wij zijn op zoek naar een moordenaar, die waarschijnlijk in de auto heeft gezeten. Waarschijnlijk op de achterbank, gezien het feit dat het slachtoffer gewurgd in een auto is aangetroffen. Dat zou betekenen dat er juist op de achterbank sporen te vinden zijn.’

Hij liep naar het koffertje, boog eroverheen en snoof diep.

‘Daar zit de moordenaar echt niet in… of hij moet héél klein zijn en drie weken zijn adem hebben kunnen inhouden.’

Hij keek glimlachend naar Van Opperdoes, die glimlachend terugkeek.

‘Oké, je hebt me nu genoeg teruggepakt voor die motorkap. Doe dat koffertje nou maar….’

Het waren twee doorgewinterde politiemensen die elkaar zaten te jennen. Precies datgene wat het werk zo leuk en draaglijk maakte, wist Jacob.

‘Is het altijd al zo gegaan?’

‘Hoe bedoel je?’ wilde Van Opperdoes weten.

‘Die gein?’

Hugo keek Jacob mismoedig aan.

‘Het wordt er niet beter op. Man, man… wat er vroeger allemaal werd uitgehaald.’

Van Opperdoes moest inwendig lachen bij de herinnering aan zijn tijd op de Warmoesstraat.

‘Met de Warmoesstraat als onvoorstelbaar hoogtepunt…’

Hugo en Van Opperdoes keken voor zich uit, terwijl ze beiden terugdachten aan die periode.

‘Was het zo erg?’ wilde Jacob weten.

‘Erger dan jij je in kan denken. Ik zal je binnenkort wel eens wat verhalen vertellen. Ik denk dat jij je nog wel kan voorstellen dat het zo gegaan is… maar als ik af en toe jonge collega’s zie en bedenk hoe die het edele politievak wordt geleerd…’

Van Opperdoes keek misprijzend.

‘Tegenwoordig passen ze van die managementtrucjes toe in de veronderstelling dat ons werk te vergelijken is met kantoorwerk. Maar dat is het helemaal niet. In welk ander vak kom je met zo veel ellende in aanraking? Ze noemden de Warmoesstraat niet voor niets het afvoerputje van de maatschappij, in die tijd. Je moet je wapenen met humor, tegenover alle ellende. Dat geeft evenwicht en rust in je hoofd.’

Hugo schudde zijn hoofd.

‘Maak dat die ambitieuze bazen maar eens wijs, die alleen aan hun eigen carrière denken. Die hebben het idee dat ze de hele manier waarop wij werken wel even kunnen veranderen. Regel één: er mag niet meer gelachen worden. Regel twee: jullie moeten doen wat ik zeg.’

‘Dan creëren ze een probleem dat nergens in de boekjes staat, omdat niemand iets van ons werk snapt. Als je niet kan lachen, dan hou je dit werk niet vol,’ concludeerde de oude rechercheur. ‘Je kan niet zomaar een sjabloontje van een bank of een computerbedrijf over de politie leggen en zeggen: “Zo moet je dit doen”. Dan ga je voorbij aan al het aparte dat ons werk is… en biedt.’

Jacob vond het een mooie vergelijking, over rust in je hoofd. Hij had zelf ook gemerkt dat humor je wapent.

Hugo liep weg en kwam terug met wat instrumenten en apparatuur. ‘Nou vooruit dan maar, nieuwsgierige aagjes… laten we eens kijken. Eerst maar eens zien hoe degelijk dit koffertje is.’

‘Vingerafdrukken op het slot?’ probeerde Jacob. ‘dna misschien?’

Met een bedenkelijke blik boog de technisch rechercheur zich over de twee sloten van het koffertje.

‘Deze zijn behoorlijk stevig. Je moet met je vingers achter de…’ hij haalde wat spullen tevoorschijn en poerde met een soort staafjes achter het slot, ‘…lipjes van het slot pulken om hem open te klikken. Misschien dat… als er een scherp randje zit… er wat huidresten achter blijven haken.’

Hij haalde de staafjes terug en borg ze op.

‘Misschien dat we geluk hebben. Vingerafdrukken hoef ik niet eens te proberen aan de buitenkant. Die zijn weggespoeld door het smerige water.’

Hij probeerde de sloten voorzichtig. Twee droge klikken klonken. ‘Niet op slot… dat scheelt weer breken.’

Hij opende de koffer voorzichtig millimeter voor millimeter, terwijl hij met een zaklamp de randen in de gaten hield, die van elkaar weken.

‘Even kijken of er geen boobytrap in zit. Je weet maar nooit hoe iemand de inhoud wil beveiligen.’

Maar dat leek niet het geval. Er was geen contact zichtbaar, of draadjes die op de een of andere manier een ontsteking konden vormen. Triomfantelijk opende hij nu de koffer helemaal.

‘Zie je hoe goed dit sluit? Het is brandwerend… en waterdicht. U heeft mazzel, heren rechercheurs.’

De inhoud van de koffer was inderdaad perfect beschermd tegen het water van de Singelgracht. Jacob en Van Opperdoes bogen zich voorover, zich inhoudend om de koffer niet meteen te doorzoeken. Er lag een boekje in, een stapeltje losse papieren en veel sleutels, die allen voorzien waren van een rood plastic label.

‘Dat heb ik eerder gezien,’ zei Jacob.

Het duurde nog zeker twee uur voordat Hugo en Ton alles in het koffertje hadden onderzocht, en Jacob en Van Opperdoes foto’s van de documenten en de sleutels mee konden nemen. Ook het boekje was onderzocht en vrijgegeven. Inmiddels waren alle lichten van het immense gebouw gedoofd, en stond het complex in het donker heel imposant te wezen. Alleen het grote politielogo onder het dak brandde nog toen de twee rechercheur instapten en van het parkeerterrein afreden.

Peter van Opperdoes had de map met de kopieën op schoot en gaapte.

‘Zal ik je thuis afzetten?’ vroeg Jacob.

‘Nee, doe maar niet. We moeten nog iets doen.’

‘O?’

‘Wij hebben Bertje van de Dijk gevonden. Maar misschien is er iemand die hem nu nog steeds mist…’

‘Gek is dat… door jouw verhaal over hem ben ik er eigenlijk automatisch van uitgegaan dat Bertje alleen op de wereld was. Dat gevoel kreeg ik. Iemand die in z’n eentje in het leven stond, niemand om zich heen had. Jij zei toch ook dat hij geen familie meer had?’

Van Opperdoes fronste. ‘Maar dat weet ik niet zeker. Ik ken wel iemand… Als ik Bertje moest hebben en hij was niet thuis, ging ik naar zijn moeder. Die wist wel waar hij zat, of in ieder geval zorgde zij ervoor dat hij de boodschap kreeg. Dan kwam hij zich netjes melden.’

‘Wil je naar het bureau? Misschien dat er een recent adres van hem bekend is. Of eventuele familie.’

Van Opperdoes veegde over zijn vermoeide ogen.

‘Mijn gevoel zegt me dat we het niet kunnen maken om eventuele nabestaanden nog een nacht in eventuele onzekerheid te laten, terwijl wij al weten dat Bertje is overleden.’

Jacob knikte invoelend en reed naar de Raampoort.

Terwijl ze vanaf de Tweede Hugo de Grootstraat de Nassaukade passeerden, lichtte het bureau in de lugubere duisternis van vlagen koude mist bijna vrolijk op. Op de begane grond brandden alle lichten in de ruimte waar de wachtcommandant en de agenten van de uniformdienst zaten, ook wel ‘de plot’ genaamd omdat zich daar de verbindingsmiddelen bevonden met alle agenten op straat.

In dezelfde ruimte was de balie, waar het publiek binnenkwam en te woord werd gestaan. Op de eerste verdieping brandde licht in de kantine, maar op de rechercheafdeling was het aardedonker, net als de wereld om hen heen.

Jacob parkeerde aan de overkant van het bureau.

Jan Rozenbrand, de wachtcommandant van het bureau, stond voor de deur en trotseerde de kou met een sigaret in zijn handen.

‘Zo heren, gaat alles naar wens?’

Jacob knikte. ‘Behalve dat het laat is, koud en wij met een koffer vol vraagtekens zitten.’

‘Want? Het was toch zeker een domme chauffeur die gas heeft gegeven in plaats van te remmen?’

‘Nee, het is iets anders dan dat, Jan…’ zei Van Opperdoes en liep door.

Jan trapte zijn sigaret uit en haastte zich achter beide rechercheurs aan.

‘Wat was het dan? Wie was het? Was het een liquidatie?’

Van Opperdoes hield even in, alsof hij zich iets herinnerde.

‘Jij hebt ook op de Warmoesstraat gezeten…’

Jan Rozenbrand knikte. ‘Natuurlijk. Jaren. Voordat ik wachtcommandant werd, hier op de Raampoort.’

‘Dan herinner jij je Bertje van de Dijk vast nog wel.’

Jan Rozenbrands ogen werden groot. ‘Die kleine rat? Zat hij in die auto? Ik heb verdorie wat achter die etter aan gerend.’

‘Hij is het. Gewurgd en al…’

‘Dat meen je niet. Verdronken in een auto. Als een rat in de val…’

In Jan Rozenbrands stem klonk een zweem van ongeloof, maar ook medelijden met de kleine schooier van de Zeedijk, die het ze vaak zo lastig had gemaakt maar nooit echt gevaarlijk of gemeen was geweest.

‘Ik meen het. Heb jij hem nog weleens gezien?’

De wachtcommandant keek naar het plafond en groef in zijn geheugen. ‘Dat is lang geleden…’

‘Maar wanneer? Zat je toen al hier op de Raampoort? Weet je nog iets van hem?’ drong Van Opperdoes aan.

‘Ja… het is een paar maanden geleden, denk ik. Ik sta voor de stoplichten op de Rozengracht… kijk links van me… recht in het gezicht van Bertje. Hij stond naast me, in een auto. Herkende me. Grijnzen, hand opsteken… dat was het. Toen reden we door.’

‘In wat voor auto reed hij?’ wilde Jacob weten.

‘Een mooie… dat weet ik nog wel. Bertje doet het goed, dacht ik nog. Hij zag er ook goed uit. Goed in de kleren. Niet als het ratje van toen. Zag hij er nu ook goed uit?’

Jacob glimlachte. ‘Stukken minder dan toen jij hem zag, denk ik.’

‘Qua kleding bedoel ik, hangjas…’

Van Opperdoes keek naar Jacob. ‘Jij hebt meer verstand van merken dan ik. Voor mij is een spijkerbroek gewoon een spijkerbroek.’

Jacob haalde de kleding voor zijn geest. Nu Jan Rozenband er zo de aandacht op had gevestigd… inderdaad was het geen goedkope kleding geweest. Hij zou eens na moeten vragen bij de tr wat voor merken het waren, maar nu hij er over nadacht… geen kleding voor een straatrat van de Zeedijk.

‘Het was inderdaad geen goedkope rotzooi.’

De wachtcommandant maakte een gebaar.

‘Dat bedoel ik. Bertje heeft het kennelijk goed gedaan nadat hij de Zeedijk was ontvlucht.’

Een milde glimlach gleed over het gezicht van Van Opperdoes. Hij geloofde er eigenlijk helemaal niets van, dat Bertje op het rechte pad was gebleven. Misschien had hij daadwerkelijk de intentie gehad, misschien ook had hij de eerste stappen op het rechte pad heus wel gezet, maar het zou iemand als Bertje van de Dijk nooit lukken om daar lang op te blijven.

Nu hij er langer over na had gedacht, raakte Van Opperdoes er meer en meer van overtuigd dat Bertje niet een man was die zijn rug recht had kunnen houden. Het donkere milieu en het geld zouden toch aan hem blijven trekken. Wat was er gebeurd in de jaren dat iedereen Bertje uit het oog was verloren?

Jacob deed het licht aan op de rechercheafdeling, en al flakkerend kwamen de tl-buizen tot leven.

Van Opperdoes, net weer gewend aan de duisternis van het monumentale trapportaal van de Raampoort, knipperde met zijn ogen tegen het felle licht. Hij gebaarde geïrriteerd naar het plafond.

‘Help me eraan herinneren dat we boel eens een beetje veranderen hier. Een paar kleine lampjes in plaats van die doordringende dingen.’

‘Van die kleurrijke schemerlampjes? Beetje Jordaans?’ informeerde Jacob luchtig, terwijl hij de computer tot leven wekte.

Van Opperdoes bromde.

‘Desnoods! Het maakt mij eigenlijk niet uit. Dit vind ik niks. Net of je in een of andere fabriekshal werkt. Hoe vaak gebeurt het niet dat wij ’s nachts werken? Laat, donker, moe… Dan moet je ook een beetje in een aangepaste, zeg maar aangename, omgeving zitten. Beetje sfeer.’

‘Je bedoelt gezellig?’

Van Opperdoes bewoog zijn schouders heen en weer.

‘Zoiets.’

Jacob glimlachte, terwijl hij op het toetsenbord van zijn computer rammelde. Na een paar seconden keek hij op.

‘Die moeder… die leeft nog.’

‘Echt? Dan zal ze wel behoorlijk op leeftijd zijn.’

‘Ze woont op de Plantage Middenlaan. Dan zit ze waarschijnlijk in het Sint Jacob.’

Van Opperdoes keek op de klok aan de muur en vroeg zich af of het nog wel zin had om naar haar toe te gaan. Sint Jacob was een verzorgingstehuis, waar veel oude mensen woonden die verzorging nodig hadden.

Jacob keek zijn oude collega even aan.

‘Wat schieten we ermee op om het haar nu te vertellen? Kijk hoe laat het is… wat heeft dat mens eraan? Die ligt alleen maar de hele nacht wakker.’

Van Opperdoes pakte de telefoon. ‘Heb jij het nummer daar?’

Jacob krabbelde het nummer op een papiertje en schoof dat naar het bureau tegenover hem. Terwijl Van Opperdoes het nummer intoetste van Sint Jacob, maakte Jacob een vragend gebaar: koffie? Zijn collega knikte en Jacob liep richting koffieautomaat, die kennelijk met veel tegenzin aan het werk moest, want pas na veel gerommel viel de donkere koffie in de beker.

Toen hij terugkwam, legde Van Opperdoes de telefoon neer en nam dankbaar de koffie in ontvangst.

‘Mevrouw Koolschijn is inderdaad oud… en het is beter om het morgen te doen. Ze stelden voor dat de verpleegster het haar zou vertellen.’

‘Is misschien maar beter ook,’ vond Jacob. ‘Maar zeiden ze er niks over, dat ze haar zoon misschien heeft gemist?’

Van Opperdoes ging er eens goed voor zitten.

‘Jawel! Dat viel op! Ik had de afdelingsleidster aan de telefoon, en die zei dat ze het al zo vreemd vond dat hij al een paar weken niet geweest was. Zoon Bertje kwam namelijk elke week bij zijn moeder, en nam dan de lekkerste dingen voor haar mee.’

‘O?’ Jacob was oprecht verbaasd. Door alle verhalen over Bertje had hij dit niet van hem verwacht.

‘Maar er was meer. Je weet zeker dat Bertje verder niet in de systemen voorkomt? Heeft niemand aangifte gedaan van zijn vermissing?’

Jacob ging zitten en bekeek voor de zekerheid nog een keer de ops-signaleringen, waar Bertje in zou moeten staan als er een serieuze melding van zijn vermissing was gedaan. Maar wat hij ook deed, de naam kwam niet tevoorschijn, ook niet in de rapporten.

‘Niks. Wat was er dan nog meer?’

‘Volgens de afdelingsleidster kwam Bertje weleens met iemand. Misschien zijn vriendin. Maar ze wist niet wie of waar…’

‘Dan moeten we daar maar eens naar op zoek…’

Van Opperdoes rekte zich uit, wreef over zijn vermoeide benen en stond vervolgens licht kreunend op.

‘Dat kan uren duren. We beginnen daar morgen mee. Ik kan niet wachten tot ik in mijn bed lig.’

Jacob deed zijn computer uit en ordende wat papieren op het bureau. Terwijl hij langzaam door de stapel bladerde, vernauwden zijn ogen zich.

‘Ik weet ineens weer waar ik die sleutel en dat labeltje eerder heb gezien.’

Van Opperdoes zag aan het gespannen gezicht van zijn collega dat het een waardevolle herinnering was.

‘Waar was dat dan?’

‘Zo’n sleutel is gevonden… bij een ander lijk. Een moord.’

Hoofdstuk 9

Het vermoeide gevoel dat bij Peter van Opperdoes de kop had opgestoken, was na de laatste woorden van Jacob op slag verdwenen. Terwijl Van Opperdoes nieuwsgierig overeind kwam, zakte Jacob peinzend terug in zijn stoel. De oude rechercheur hoorde het kraken in het hoofd van Jacob.

‘En?’

Jacob schudde zijn hoofd.

‘Ssst…ik kom er wel op.’

Hij opende het intranet van de Amsterdamse politie en keek op diverse pagina’s, waar aandachtsvestigingen, filmpjes en foto’s van onopgeloste misdrijven stonden, en iedere agent vragen kon stellen aan andere collega’s.

Hij klikte hoofdschuddend een paar keer en vond kennelijk niet wat hij zocht, want zijn blik werd steeds donkerder. Uiteindelijk haalde hij alles op zijn bureau overhoop, groef in zijn laden en keek verwilderd om zich heen, voor hij moedeloos in zijn stoel zakte en met zijn vingers op het bureau begon te trommelen.

‘Ik weet toch zeker dat ik het ergens heb gezien.’

Van Opperdoes zweeg. Hij wist dat niets wat hij nu zou zeggen, iets uit zou maken.

Jacob keek zijn collega strak aan, maar leek dwars door hem heen te kijken — zijn gedachten waren heel ergens anders.

Van Opperdoes nam nog maar eens een slok van zijn koffie, stond op en liep naar het raam.

Het weer was nog steeds hetzelfde. Koud en somber. Hij zou willen dat hij Jacob kon helpen, maar soms was stilte even de enige optie. Jacob kon nu geen afleiding gebruiken.

De winterwind joeg nog steeds door de donkere Jordaan. Van Opperdoes schudde zijn hoofd over het ellendige weer. De afgelopen zomer was helemaal niks geweest, en naadloos overgegaan in een nare en gure herfst. De mensen die in Nederland op vakantie waren geweest, hadden alleen maar slecht weer gehad. Van Opperdoes had doorgewerkt in de zomer, want aan vakantie had hij geen behoefte. Jacob was met zijn kinderen naar hun vaste plek op de camping in Laag Soeren gegaan, en had daarvandaan een paar keer met zijn vriend in Amsterdam gebeld. Van Opperdoes was in ieder geval blij om te horen dat hij zich ondanks het trieste weer prima vermaakte.

Hij keek naar de lucht, die weinig goeds voorspelde. Een politieauto reed in volle vaart over de Marnixstraat, terwijl de blauwe lichten onheilspellend door de regen flitsten. Hij dacht aan twee politiegezegdes, die al tientallen jaren in gebruik waren.

De eerste was: ‘Een goeie diender wordt niet nat’, wat zoveel betekende dat je moest zorgen dat je op tijd droog stond als het noodweer losbarstte.

En de tweede: ‘Regen is de beste diender’, en dat betekende dat ook een crimineel niet graag nat wordt en binnen blijft als het noodweer is. Hoe harder het regent, hoe minder criminaliteit.

De politieauto verdween uit zicht en een fietser kwam moeizaam de Bloemgracht af, schuin over zijn stuur hangend. Hij schold wild gesticulerend op twee auto’s die door plassen scheurden en hem doornat maakten, en trapte moeizaam verder.

Het was hier op hun kamer een beetje zoals thuis, bedacht Van Opperdoes. In zijn woning op de Brouwersgracht schoof hij ook vaak een stoel voor het raam om gewoon een tijdje naar buiten te kijken. Het uitzicht daar verveelde nooit, net als hier.

Zo stond hij een paar minuten voor het raam, terwijl Jacob in zijn zoektocht inmiddels een verdieping lager in het bureau was aangeland.

Ik heb afgelopen zomer meer tijd op dit bureau doorgebracht dan in mijn eigen huis, bedacht Van Opperdoes zich… en ineens besefte hij dat dat kwam omdat hij thuis iemand miste. Iemand die het verschil maakte, iemand die ervoor zorgde dat hij liever thuis was dan op het bureau. En nu wilde hij verdikkeme het bureau ook al inrichten als een soort woonkamer…

‘Als je het nou een beetje van de positieve kant bekijkt…’ zei zijn vrouw, ‘…dan komt dat alleen maar omdat ik hier ook bij je ben. En niet alleen in ons huis. Dus maakt het niet uit waar je bent.’

Van Opperdoes glimlachte. ‘Zelfs de dood krijgt jou niet klein, hè? Je blijft positief.’

‘Dat blijf je vanzelf wel, op de plek waar ik nu zit.’

Peter van Opperdoes keek omhoog, naar de lucht boven de Jordaan, met pretlichtjes in zijn ogen. ‘Wou je beweren dat het bij jou nu niet regent, dan?’

De vrolijke lach van zijn vrouw klonk in zijn hoofd, en verdween langzaam toen hij Jacob de trap op hoorde stormen. Hij kwam abrupt binnen, liep naar een kast in de kamer waar hij een hoop rotzooi uit haalde, voor hij zich omdraaide en triomfantelijk een map in de lucht hield.

‘Ha! Ik weet het!’

Verwoed begon hij te bladeren in de map, waar de rib’s in werden bewaard; het Recherche Informatie Bulletin, een blad dat met grote regelmaat werd verspreid onder alle korpsen van Nederland, en uitgegeven werd door het Korps Landelijke Politie Diensten in Zoetermeer. In het blad, dat het formaat had van een A4’tje, stonden aandachtsvestigingen vanuit het hele land. Vaak werd er om informatie gevraagd en stonden er foto’s in van bewakingscamera’s. ‘Wie kent deze verdachten?’ was de meest gestelde vraag.

‘Jahaa! Hè, hè…’ verzuchtte Jacob, toen hij een van de bulletins uit de map haalde en aan Van Opperdoes gaf. ‘Kijk eens?’

Jacob had het bulletin opengeslagen en wees met zijn vinger. Het betrof een artikel over een Italiaanse man, die vermoord was aangetroffen. Op de foto’s was een plaats delict te zien, waar de Italiaan voorover en half in een sloot lag. Op separate foto’s waren wat spullen te zien die op zijn lichaam waren aangetroffen, en waarvan men de herkomst wilde weten. Midden op de bladzijde was een grote foto afgedrukt van een huissleutel, met eenzelfde opvallend rood label als was aangetroffen in de koffer uit de auto uit de Singelgracht.

Van Opperdoes las de begeleidende tekst, waaruit bleek dat het behandelende onderzoeksteam niet wist wie de Italiaanse man was, en informatie zocht over zijn identiteit en mogelijke verblijfplaats.

De Italiaan was met enkele schoten door het hoofd om het leven gebracht.

Van Opperdoes liet het blad langzaam zakken.

‘Een sleutel met een rood label… een auto die gekloond is… een koffertje… en nu dus twee moorden, waarvan in ieder geval één duidelijke liquidatie. Dit wordt een aardige puzzel, Jacob…’

‘Dat kun je wel zeggen. Wat gaan we nu eerst doen?’

Van Opperdoes grijnsde vermoeid. ‘Slapen.’

De oude rechercheur scharrelde rond in zijn woning. Hij had met Jacob heerlijk gegeten bij het Indonesische afhaalrestaurant in de Jordaan, maar sinds die tijd was er alweer veel gebeurd en bovendien… het was alweer een hele tijd geleden.

Hij opende de koelkast en keek of daarin nog iets lekkers te eten te vinden was. Een eenzame bal gehakt lag op een wit bord, midden in de koelkast. Van Opperdoes kon zich niet herinneren dat hij een gehaktbal over had gehad, maar misschien had hij ook wel een tijd niet in de koelkast gekeken, bedacht hij. Hij pakte het bord en rook even aan de bal. Prima, niks mis mee. Een echte bal van Louman, gemaakt naar het recept van Loes van het Frederiksplein.

Loes was een van de befaamde adresjes van de recherche. Ze had een kleine lunchroom in een kelder aan het Frederiksplein, waarvoor ze iedere dag thuis een pan met fameuze ballen gehakt maakte. Het recept was, nadat ze gestopt was met de lunchroom, overgegaan naar de minstens even fameuze slagerij Louman in de Goudsbloemstraat.

Van Opperdoes zette de bal in de magnetron en pakte een klein potje mosterd uit het kastje boven de aanrecht. Een bescheiden belletje gaf aan dat bal klaar was. Toen het deurtje openging, snoof Van Opperdoes de lucht die hem tegemoetkwam vergenoegd op. Heerlijk! Hij sneed de bal in kleine stukjes, kwakte een lepel mosterd op het bord en viste een zoetzure augurk uit een potje, die hij in kleine plakjes sneed. Daarna slofte hij naar zijn stoel, deed een heel klein lampje aan in de woonkamer en liet zich loom in zijn comfortabele stoel zakken.

Met een diepe zucht maakte hij zijn veters los en schopte zijn schoenen onder de tafel. Hij trok zijn knieën op en zette zijn voeten op de rand van de stevige salontafel. Zo zat hij in het halfdonker met een warm balletje gehakt terwijl buiten de wind over de Brouwersgracht joeg.

Peter van Opperdoes was met een voldaan gevoel gaan slapen, en droomde onrustig over rode labels en sleutels, kentekens en de Singelgracht. En over een bal gehakt die driftig op een wit bord op en neer stuiterde. Hij kon er in zijn dromen geen chocola van maken, dus toen hij wakker werd zat zijn hoofd nog steeds vol vraagtekens.

Toch had hij de belangrijkste vragen wel op een rijtje gekregen. De koffer en het feit dat er een link was tussen de sleutels met de rode labels en de twee dode mensen… dat was eigenlijk de belangrijkste vraag: was Bertje van de Dijk slachtoffer van dezelfde moordenaar? Wie was de eigenaar van de koffer? Waar waren de sleutels voor? Wat had Bertje met de dode Italiaan te maken… als hij daar al iets mee te maken had?

‘Goeie vragen…’ verzuchtte Jacob toen Van Opperdoes hem na aankomst op bureau Raampoort deelgenoot maakte van zijn overpeinzingen.

‘En al die dingen… daar heb je vannacht over wakker gelegen?’

‘Welnee. Geslapen als een roos.’

‘Toch vreemd. Ik droom nooit over mijn werk.’

‘Waar dan over?’

Jacob keek weg. ‘Van alles en nog wat… maar nooit over werk.’

‘Ik wil denk ik niet weten wat jij dan droomt…’

Van Opperdoes sloeg zijn ogen op en Jacob lachte.

‘Maar je hebt wel gelijk, die vragen zijn goed,’ zei hij. ‘Ik vroeg me ook al af wat die sleutel nou daadwerkelijk betekent.’

Van Opperdoes verschoof iets op zijn stoel.

‘Misschien kan Hugo Pastoor contact opnemen met het team van die eerdere moord… Het kan natuurlijk toeval zijn, al geloof ik daar niet in. Maar hij kan tests doen, of dat rode label overeenkomsten heeft met de labels uit het koffertje.’

Jacob zwaaide enthousiast met zijn hand.

‘Goed idee. En dan… vervolgens… moeten we weten wat de connectie is tussen die dode Italiaan en Bertje van de Dijk. Zelfde moordenaar?’

Van Opperdoes trok een wenkbrauw op. ‘Of toch toeval…’

‘Jij gelooft in toeval, is het niet? En ik ook, maar dit… dit is té toevallig.’

‘Dat lijkt inderdaad zo. Maar…’ Van Opperdoes stak een waarschuwende vinger in de lucht, ‘…een connectie tussen de sleutels hoeft nog geen connectie tussen de doden te betekenen. Alle mogelijkheden openhouden.’

‘Ik weet het. Geen tunnelvisie.’

‘Heel juist. Zal ik bellen?’

Peter van Opperdoes stond op en pakte zijn montycoat van de kapstok. ‘Maar eerst gaan we naar Sint Jacob.’

Mevrouw Koolschijn zat in een kleine kamer voor het raam. Op de leuningen van haar stoel lagen twee witte gehaakte kleedjes waar ze haar handen op had gelegd, waarvan de vingers van ouderdom waren gekromd. Haar rechterhand trilde onophoudelijk, in een iets hoger tempo dan haar hoofd.

De vitrage was opengeschoven en twee plastic plantjes stonden triest voor het raam. Niet dat het mevrouw Koolschijn waarschijnlijk iets interesseerde, want aan de blik in haar ogen te zien, leefde ze inmiddels in een geheel eigen wereld.

‘Snapt u het, mevrouw Koolschijn?’

De aandacht die de verpleegster haar gaf was even warm als aandoenlijk. Mevrouw Koolschijn keek haar even aan en glimlachte allerliefst.

‘Uw zoon… die is er niet meer. Snapt u dat? Deze meneer is van de politie.’

Mevrouw Koolschijn knikte, maar het was duidelijk dat de boodschap nooit tot haar zou doordringen.

‘Misschien is het ook maar beter zo,’ besloot de verpleegster.

Peter van Opperdoes voelde medelijden met het oude vrouwtje, dat haar hele leven zo veel zorgen om haar zoon gekend had, en die hem altijd zo vriendelijk had behandeld.

‘Ja, ik denk dat het veel beter is, zo.’

De verpleegster aaide haar even over haar hoofd, voor ze de twee rechercheurs voorging naar buiten.

‘Wel zielig voor haar zoon. Het was zo’n aardige jongen. Hij kwam vaak en was heel lief voor haar. Wat is er met hem gebeurd?’

‘Dat weten we nog niet.’ Van Opperdoes hield een slag om de arm.

‘O. Goed hoor.’

Ze vroeg niet verder en liep de grote trap af die uitkwam in de hal op de begane grond van het verzorgingshuis.

‘Zijn vriendin zal ook wel verdrietig zijn.’

Van Opperdoes bleef stilstaan op een trede van de trap.

‘Welke vriendin?’

De verpleegster draaide zich om en keek hem met onschuldige ogen aan, alsof ze zich afvroeg of ze iets gezegd had wat eigenlijk geheim moest blijven.

‘Nou, eh… nou… ik weet dat haar zoon vaak met een vrouw kwam. En dan liepen ze dicht tegen elkaar aan… hand in hand soms… dus ik dacht… dat is zijn vriendin.’

Jacob knikte traag. ‘Dat zou natuurlijk heel goed kunnen. Maar we weten niet wie dat is. We weten bijvoorbeeld ook niet waar haar zoon heeft gewoond.’

De verpleegster leek opgelucht dat er zo gereageerd werd en daalde verder de trap af.

‘Nee, dat weet ik ook niet. Maar ik heb misschien wel iets wat u verder kan helpen.’

‘Wat dan?’ wilde Jacob weten.

‘Ik heb een adres en een telefoonnummer van die vriendin. Helpt dat misschien?’

Hoofdstuk 10

Jacob parkeerde op de Raamgracht, en samen liepen ze de Ververstraat in.

Iedere keer als Van Opperdoes hier liep, overviel hem een melancholisch gevoel. De Ververstraat was een plek die eigenlijk helemaal niet in het Amsterdamse straatbeeld paste. Het was geen brede straat, er kon amper een auto in. Hoewel een gure herfst nu al was overgegaan in een koude winter, heerste er in de Ververstraat een nog bijna zomerse stemming.

Het was, voor zover Van Opperdoes wist, ook de enige straat in Amsterdam waar een soort overloop, een luchtbrug met een gebogen onderkant en dakpannen bovenop, op twee hoog van de ene kant van de straat naar de andere liep. Aan weerskanten van de straat, of eigenlijk was het meer een soort steeg, hadden de bewoners veel groen aangebracht, dat zwierig naar het midden van de weg boog.

Dit bijna verborgen stukje Amsterdam gaf hem altijd het gevoel dat hij een oude buurt betrad van een dorpje ergens diep in Italië.

Van Opperdoes liep genietend de steeg in.

‘Ken je het hier?’

Jacob knikte geestdriftig, terwijl ze langs een heel klein pleintje liepen.

‘Nou en of. Weet je hoe het hier heet?’

Van Opperdoes keek met verbazing naar het speeltoestel op het minipleintje, dat een soort grote gele draak voorstelde.

‘Heeft dit een naam dan?’

‘Het Bianca Castafioreplein.’

‘Bianca Castafiore?’

Van Opperdoes haalde zijn schouders op.

‘Nooit van gehoord. Geen idee dat dit… heet het echt zo?’

In het parkje zag hij een naambordje aan een paal bevestigd, waar het toch echt op stond.

‘Kuifje ken je toch wel?’

‘Natuurlijk ken ik Kuifje. Ik bedoel… ik heb van hem gehoord.’

‘Bianca Castafiore is een van de personages in die stripboeken. Ze is een operazangeres die verschrikkelijk hard en lelijk zingt. En steeds hetzelfde. Ze is onvoorstelbaar. Ik moet altijd zo lachen als ik dat lees. Dan zingt ze… en ze blaast zo ongeveer de muren van de schouwburg weg met haar stem. En dan zegt iemand heel droog; “Ze is lekker bij stem vanavond”. Heerlijk…’

Van Opperdoes schudde zijn hoofd.

‘En daar vernoemen ze zo’n prachtig pleintje naar?’

‘Dat is toch leuk?’

Van Opperdoes krabde op zijn achterhoofd. ‘Ach ja, het is ook wel weer leuk… Was dit het nummer niet?’

Hij stond stil voor een smal huisje. Er was geen naambordje aan de deur bevestigd, maar de bel deed het in ieder geval wel. Na een paar seconden werd de deur geopend door een jonge vrouw, die hen argwanend aankeek.

De oude rechercheur toverde zijn meest ontwapenende glimlach tevoorschijn.

‘Mijn naam is Van Opperdoes, en dit is mijn collega Jacob. Wij hebben u zonet gebeld, mevrouw…?’

Hij stopte even, maar ze leek niet van plan om zich voor te stellen. In plaats daarvan hield ze haar hoofd een beetje schuin en wachtte af.

‘Ik moet tot mijn spijt zeggen dat wij van u eigenlijk alleen maar een voornaam kennen,’ probeerde Van Opperdoes. ‘Jacqueline, is het toch?’

Nu leek ze iets te ontdooien. Alsof ze had geconstateerd dat Van Opperdoes geen kwaad in de zin had.

‘Mijn achternaam is Donkers. Ik sta hier ook netjes ingeschreven, hoor.’

Met een ontspannen gebaar zwaaide ze haar schouderlange blonde haar naar achteren. Ze bleef onverzettelijk in de deuropening staan.

Van Opperdoes keek even naar Jacob, die zijn schouders ophaalde. Hij kende dit soort types wel. Stoer doen, zogenaamd lak hebben aan politie en autoriteit, en daar dan ook geen geheim van willen maken.

‘Zullen we niet even binnen praten?’

‘Zeg wat u te zeggen hebt.’

Haar donkere ogen stonden bijna spottend. Als deze vrouw wat zachter keek, dacht Van Opperdoes, dan was ze prachtig. Nu veegde haar blik iedere charme van haar gezicht. Dan moet het maar, dacht hij. Ze vraagt er zelf om.

‘U kent Bertje…’ hij moest op zijn tong bijten om er niet automatisch ‘Van de Dijk’ achteraan te zeggen. ‘Bert Koolschijn? Klopt dat?’

‘Ik kende hem, ja.’

Van Opperdoes was even uit het veld geslagen. Wist deze vrouw soms al dat Bertje dood was?

‘Hoe bedoelt u dat… u kende hem?’

‘Ik wil hem niet meer kennen.’

‘Ah… dat bedoelt u.’

‘Dat bedoel ik, ja. We hebben een relatie gehad, en die is nu uit.’

De oude rechercheur boog zijn hoofd iets. ‘Het spijt me dat te horen.’

Jacqueline Donkers haalde haar schouders op.

‘Zo gaan die dingen.’

Voor het eerst verscheen er iets zachts in haar ogen.

‘Ik vind wel weer iemand anders.’

Van Opperdoes glimlachte. ‘Daar twijfel ik niet aan.’

‘Nee. Maar ik kan u dus niet helpen. Bertje is hier niet. Ik weet eerlijk gezegd ook niet waar hij wel is. Dus u moet nog maar even verder zoeken met die bonnen.’

‘Bonnen? Welke bonnen?’

‘Daar gaat dit toch om? U zoekt Bertje, ik neem aan voor die stapel brieven die hij had liggen, van dat verkeersbureau. bcij of zoiets.’

Jacob hielp haar. ‘Het cjib. Incassobureau van justitie.’

‘Dat, ja.’

Van Opperdoes zweeg even.

‘Het gaat niet over bonnen. Bertje is overleden.’

Jacqueline Donkers bleef Van Opperdoes aanstaren. Toen ze weer sprak, klonk haar stem heel anders.

‘Misschien moet u dan toch maar even binnenkomen.’

De woonkamer was gezellig ingericht, maar rommelig. Gehaast graaide ze wat kleding van de bank en ze veegde de salontafel schoon, voordat ze een uitnodigend gebaar naar de bank maakte. Van haar vijandigheid was weinig meer over.

De rechercheurs gingen zitten, waarna Jacqueline in een stoel tegenover hen plaatsnam.

‘Wat eh… wat is er gebeurd? Is hij echt dood?’

‘Ja, het spijt ons. Hij is gevonden in een auto die in het water lag.’

‘Echt? Is hij in het water gereden, ergens? Te veel gedronken?’

Van Opperdoes keek haar rustig aan. ‘We weten nog niet precies wat de toedracht is geweest.’

‘Maar hij is dus niet vermoord?’

Van Opperdoes schoof iets naar voren op de bank.

‘Waarom vraagt u dat?’

Ze knipperde met haar ogen, alsof ze ineens besefte dat ze dat niet had moeten vragen. ‘Nou… gewoon.’

‘Er moet een reden zijn waarom u dat vraagt…’

‘Gewoon, zoals ik al zei… er gebeuren zo veel rare dingen de laatste tijd.’

Zowel Jacob als van Opperdoes voelde dat ze terugkrabbelde en geschrokken was van haar eigen vraag.

‘Zoals mijn collega al zei…’ begon Jacob ‘…kennen we de precieze toedracht nog niet. We zijn nog volop bezig met het onderzoek. Bertje is gisteren pas gevonden. Wanneer hebt u hem voor de laatste keer gezien?’

Het antwoord kwam snel en precies. ‘Zes weken en drie dagen.’

‘Zolang is het uit?’

‘Ja, but who’s counting?’ Ze keek weg van de twee rechercheurs.

‘Als u het op die manier zegt… dan kan dat betekenen dat u heel blij was dat het uit ging, of juist niet. Hoe was uw relatie met Bertje?’

De oude rechercheur vroeg het bijna argeloos, maar haar reactie was er niet minder om.

Ze keek Van Opperdoes strak aan. Haar ogen vlamden en ze perste haar lippen op elkaar.

‘Eruit…’ siste ze.

Jacob maakte een sussend gebaar. ‘Wat mijn collega bedoelt, is…’

Ze onderbrak hem scherp door op te staan en met gestrekte arm naar de deur te wijzen.

‘Eruit. Eruit! Kom niet in mijn huis om hier dan even allerlei dingen te insinueren!’

Peter van Opperdoes observeerde haar, en kwam tot de voor de hand liggende conclusie dat er op dit moment met deze vrouw geen redelijk gesprek meer te voeren was. Hij haalde een visitekaartje uit zijn binnenzak en legde dat op de tafel.

‘Mevrouw, het was niet zo bedoeld. Mocht u nog vragen hebben, dan kunt u mij altijd bellen.’

Ze keek zo vuil naar het visitekaartje, dat Jacob verwachtte dat het op de tafel spontaan vlam zou vatten.

De twee rechercheurs verlieten de woning en liepen terug door de Verversstraat.

‘Geen katje om zonder handschoenen aan te pakken…’ merkte Jacob droog op.

‘Waar werd ze nou zo kwaad om? Ze had het over insinueren. Was ze bang dat wij haar als verdachte van de moord zien?’

Jacob keek even om zich heen, of iemand achter hen liep en hun gesprek misschien kon meeluisteren.

‘Misschien was ze bang voor haar eigen reactie. Waarom vroeg ze zo ineens uit zichzelf of Bertje was vermoord? Terwijl wij daar niets over hadden laten vallen?’

‘Heb jij daar een theorie over?’

‘Nou en of.’

Van Opperdoes keek Jacob aan, met pretlichtjes in zijn ogen.

‘Laat horen…’

‘Er zijn twee mogelijkheden. Of ze vroeg het omdat ze wist dat iemand Bertje wilde vermoorden…’

Van Opperdoes knikte instemmend. ‘Dat is een mogelijkheid, ja. En de tweede?’

‘De tweede mogelijke reden waarom ze dat vroeg ligt iets gecompliceerder. Ze vroeg het, omdat ze erachter probeerde te komen of wij wel weten dat Bertje is vermoord.’

‘Daar zit veel in, in wat je nu zegt. Ze wilde onze reactie op haar vraag zien.’

Jacob keek intens tevreden voor zich uit. ‘Dat bedoel ik…’

‘En als zij wilde weten… of wij weten… dat Bertje vermoord is… die tweede reden… dan kan die vraag van haar ook weer twee redenen hebben.’

Jacob dacht heel even na, en knikte toen.

‘De eerste, zoals ik al zei: ze weet dat iemand Bertje wilde vermoorden, en denkt dat dat nu is gebeurd. En de tweede? Ik kan hem wel raden, denk ik.’

Van Opperdoes glimlachte.

‘Waarschijnlijk wel, ja. Die tweede zou namelijk het meest dwingende motief voor haar zijn om erachter te komen of wij al achter de doodsoorzaak zijn.’

‘Nou?’

‘Ze heeft hem zelf vermoord.’

Hoofdstuk 11

Van Opperdoes zat diep weggedoken in de stoel van de rechercheauto en dacht na over hun ontmoeting met de ex-vriendin van Bertje van de Dijk. Hij had vaak een slechtnieuwsgesprek moeten voeren, en iedere keer weer was de reactie van de nabestaanden onvoorspelbaar. Sommige mensen bleven hem sprakeloos aanstaren, sommigen schreeuwden het uit van radeloosheid en verdriet, en soms werden mensen boos.

Wat hem nu bij was gebleven, was het feit dat Jacqueline Donkers vooral erg rationeel was gebleven, en… nu hij erover nadacht… zich ook een beetje gemaakt gedroeg, helemaal toen ze zo kwaad werd. Het leek bedacht, niet spontaan.

Zij verborg iets, maar wat?

‘Ben je er al uit?’ vroeg Jacob, terwijl hij de auto de Geldersekade over manoeuvreerde en rechts afsloeg, in de richting van de IJtunnel.

‘Waaruit?’

‘Onze verdachte…’

Van Opperdoes glimlachte. ‘Jij noemt haar meteen verdachte?’

‘Ik weet waar jij net over zat te denken. Over haar… en over de manier waarop ze reageerde. Jij probeert op een rijtje te zetten waarom ze dat deed.’

Van Opperdoes keek even opzij naar zijn trouwe collega. Was hij zo’n open boek voor hem?

‘Zat ik nu ook in mezelf te praten? Dan moet je me echt opsluiten.’

‘Nee, als jij in jezelf zit te praten, dan heb je een goed gesprek met je vrouw… dat weet ik inmiddels wel.’

Jacob gaf gas en kon nog net het oranje licht vlak voor de tunnel meepikken.

‘Dat was nog net donkergroen…’ mompelde hij.

‘Je weet dat je tegenwoordig verkeersovertredingen zelf moet betalen?’

‘Dus dat is de reden dat ik altijd moet rijden,’ mompelde Jacob.

‘Nee, hoor. Maar vertel nou even… hoe wist je dat ik daaraan zat te denken?’

Jacob trok een wenkbrauw op. ‘Simpel. Omdat ik daar ook aan zat te denken. Ze liegt. Maar waarover?’

Van Opperdoes wreef over zijn knieën.

‘Ze heeft niet zo veel gezegd waardoor we haar op een leugen konden betrappen, maar ze houdt iets achter, dat is wel duidelijk.’

‘Maar wat?’

‘Sherlock Holmes zei altijd: “Het is onzinnig om theorieën te verzinnen voordat je alle feiten kent”. Hij was een wijs man.’

Jacob schudde zijn hoofd. ‘Kom op. Hij is een verzinsel.’

‘Dat is jouw Kuifje ook.’

Jacob zei niets meer en gaf getergd gas.

Peter van Opperdoes keek vrolijk voor zich uit.

Rechercheafdelingen zijn overal hetzelfde, maar nooit te vergelijken met de rechercheafdeling op de Warmoesstraat. Als buitenlandse rechercheurs weleens op de Warmoesstraat kwamen, waar de zwervers in de publieksruimte lagen te slapen omdat het te koud was om ze buiten te laten, waar de wachtcommandant met een zwaailicht op zijn hoofd achter de balie stond en waar de zusters augustinessen vrolijk met de junks stonden te praten, zagen de rechercheurs van de Warmoesstraat hun monden openvallen van stomme verbazing.

Van Opperdoes had drie dagen lang collega’s uit Engeland — allemaal keurig gekleed in kostuums — te gast gehad op de afdeling. Al die tijd liepen ze met grote ogen en hoofdschuddend rond, zich verbazend over wat er allemaal wel niet gebeurde in die poel des verderfs die Amsterdam genoemd werd. Maar na die dagen gingen ze voorgoed veranderd terug naar huis, vol lof over de aanpak van de recherche op dat malle district.

Dat was wat Van Opperdoes allemaal door het hoofd ging, op het moment dat de onderzoeksleider in Hoorn hem de hand schudde en welkom heette.

‘Rob Delpeut, welkom bij ons team.’

De rechercheafdeling zag er keurig uit, en de leden van het team, allemaal gekleed in keurig jasje met dasje, staken hun hand op ter begroeting.

‘Hij is gevonden op de parkeerplaats langs de A7, tussen Hoorn en Amsterdam. ’s Nachts. Dan is het rustig daar, en donker. Hij heeft er waarschijnlijk een paar uur gelegen, aan de rand van de parkeerplaats.’

Delpeut ging op de rand van het bureau zitten, opende een map en legde wat foto’s neer. De Italiaanse man lag voorover in het gras. Op de foto’s die van dichtbij genomen waren, was goed te zien hoe de man in zijn hoofd was geraakt.

‘Twee kogels in de borst, één door het hoofd,‘ zei Rob. ‘Professionele hit. Geen forensisch materiaal, geen getuigen, geen verdachten…’

‘En geen idee wie het is…’ vulde Jacob aan.

Rob sprong overeind, liep naar een aangrenzende kamer en kwam terug met een foto.

‘Mis. We hebben wel een idee wie het is. De Italiaanse autoriteiten werken langzaam… heel langzaam… maar sinds vier dagen hebben we een vastgestelde identiteit van ons slachtoffer.’

Hij legde een foto neer voor de twee rechercheurs. Een wat sleetse man hing onderuit terwijl een politiefoto van hem werd gemaakt. Onder aan de foto stond het logo van de Italiaanse politie.

‘Zijn vingerafdrukken zijn geïdentificeerd in Italië, in de omgeving van Napels. Het is een lid van de georganiseerde maffia daar. De zogenaamde camorra.’

Van Opperdoes bladerde in het dossier tot hij bij foto’s van de technische recherche kwam. Het was duidelijk dat de moord op de Italiaan geen roofmoord was; zijn bezittingen werden vastgelegd op foto en waren waardevol. Een kostbaar horloge, een flinke stapel bankbiljetten, dure Italiaanse kleding en een sleutel met een rood label. Dat laatste was dan wel niet waardevol, maar toch erg interessant.

Rob keek mee over de schouder van Van Opperdoes en wees op de kleding.

‘Vandaar dat we op Italië uitkwamen. Veel dure merken, maar ook kleding die lokaal wordt verkocht in Zuid-Italië. De vingerafdrukken en het dna hebben we via Interpol opgestuurd, en toen was het een kwestie van wachten. dna hebben ze daar helemaal niet, volgens mij… maar op die vingerafdrukken was dus een hit.’

Peter van Opperdoes draaide de foto om. Francesco Carboni, heette de Italiaan. Lid van de camorra dus. Hij pakte de foto’s van de plaats delict nog een keer en bladerde erdoorheen.

‘Hij moet in ieder geval in de buurt van Hoorn zijn geweest. De A7 kom je alleen maar op vanuit Hoorn,’ lichtte Rob toe.

Jacob bekeek de foto’s ook een voor een. Ook al waren ze er niet geweest, dit misdrijf kon voor hen van belang zijn, en dus wilden ze een indruk van de pd hebben.

‘Hebben jullie maffia in Hoorn?’

Rob lachte hartelijk.

‘Inmiddels weten we, via onze Italiaanse collega’s, wat meer over de internationale vertakkingen van de camorra. Ze zitten overal, zonder dat wij er iets van afweten. Goed verstopt, ze houden zich heel rustig, werken via restaurantjes en pizzeria’s met iedereen samen. Een niet-aflatende stroom drugs en wapens gaat heen en weer tussen alle landen in Europa en Italië. Die mannen hebben eeuwen ervaring… en wij lopen hopeloos achter omdat iedereen begint te lachen als je zegt dat de maffia ook in Nederland zit.’

Van Opperdoes gaf de map terug. ‘Heeft de camorra zich ingewerkt in Italiaanse restaurantjes in Hoorn?’

Rob haalde zijn schouders op. ‘Ongetwijfeld.’

‘Mogelijk is Francesco Carboni in Hoorn geweest, en heeft hij een afspraak gehad op de parkeerplaats waar hij vermoord is. Lekker rustig, en moeilijk af te luisteren. Een geliefde ontmoetingsplek dus.’

Jacob kende het tankstation tussen Hoorn en Purmerend wel. Inderdaad was het tankstation ’s nachts dicht, en de parkeerplaats daarachter donker en afgelegen. Iedere auto die daar stopte, zou opvallen voor diegenen die daar hadden afgesproken. De politie had dus geen kans om gesprekken af te luisteren zonder op te vallen. Vandaar dat het een logische plek was om af te spreken voor mensen met duistere bedoelingen.

‘En die sleutel?’

Rob zuchtte. ‘Daar hebben we van alles mee geprobeerd. Het is een Nederlandse sleutel, die gemaakt had kunnen worden bij bedrijven door het hele land. Schoenmakers, slotenmakers, warenhuizen… al dat soort bedrijven waar je sleutels bij kan laten maken. Het is een slot van een huisdeur. Voordeur, achterdeur… wat dan ook. Maar geen fietsslot of zo. We nemen aan, maar we hebben daar geen bewijs voor, dat het de sleutel is van de woning waar de Italiaan verbleef. Mijn gevoel… mijn gevoel is dat hij in Amsterdam woonde, voor een afspraak naar Hoorn is gekomen en onderweg terug naar Amsterdam is vermoord.’

Peter van Opperdoes bromde instemmend. Hij kon de puntige samenvatting van deze collega goed waarderen.

‘Ons slachtoffer zat in een auto die in het water lag… in de kofferbak werd een koffer gevonden waarin een bos sleutels lag. Allemaal met precies hetzelfde label.’

‘Was die koffer van de dode man?’ wilde Rob weten.

‘We zijn nauwelijks vierentwintig uur verder. De uitslagen van het technisch onderzoek moeten nog komen. Maar de dode man zat achter het stuur, de sleutel zat in het contactslot… en de koffer lag in de afgesloten kofferbak.’

Rob peinsde. ‘Dus de koffer kan ook van de moordenaar zijn.’

‘Zou kunnen.’

‘Interessant. Maar ondertussen zijn we nog geen steek verder.’

De oude rechercheur stond op.

‘Kunnen we een kopie krijgen van de belangrijkste processen-verbaal?’

‘Natuurlijk. Ik laat ze meteen maken. En als jullie iets horen…’

‘We houden je op de hoogte.’

De twee rechercheurs liepen al richting de trap, toen Rob nog een laatste vraag had.

‘Wat zei het rechercheteam van district 3 trouwens?’

Van Opperdoes stond stil en draaide zich om.

‘District 3? Wat is daarmee?’

‘Hebben jullie die nog niet gesproken?’

‘Nee…?’

‘Zij zijn hier ook geweest. Naar aanleiding van het Recherche Informatie Bulletin. Zij hebben ook een poging tot moord behandeld, waarbij een sleutel met een rood label is aangetroffen.’

Het bureau aan de Linnaeusstraat in Amsterdam was een van de modernste politiebureaus in Amsterdam. Het was gebouwd ter vervanging van bureau IJtunnel, dat naderhand toch gewoon in gebruik bleef voor een rechercheteam uit de binnenstad waar maar wat mee gesold werd qua huisvesting.

Ze waren van bureau Lijnbaansgracht naar de Warmoesstraat verplaatst, daarvandaan naar het veel te kleine bureau Beursstraat, en toen mochten ze uiteindelijk in het oude bureau IJtunnel werken… alleen maar omdat de rechercheurs die daar zaten naar een nieuw gebouwd bureau werden verplaatst.

Peter van Opperdoes voelde medelijden met die rechercheurs van de IJtunnel, die prima werk leverden maar voor wie niemand zich leek te willen inspannen om hen eens een passende werkruimte te bieden in plaats van de afdankertjes van anderen.

Ze liepen bureau Linnaeusstraat in, waar een snelle lift hen naar de derde verdieping bracht. De lift gaf toegang tot ruime gangen, waar telkens aan de raamzijde van het gebouw grote kamers waren.

‘Van Opperdoes!’ klonk het vanuit een van de kamers. Daar zat Nico Ramer, plaatsvervangend chef van de recherche. Hij rommelde met zijn leesbril voordat hij de twee rechercheurs een hand gaf.

‘Rob uit Hoorn heeft me al gebeld. Jullie hadden ook iets met een sleutel?’

Van Opperdoes liet een foto zien van het koffertje met de inhoud.

Nico keek enthousiast. ‘Wij hebben een schietpartij gehad, hier in Oost. Een gewonde die niet wil praten ligt in het olvg. Maar bij zijn fouillering werd ook zo’n sleuteltje aangetroffen…’

‘Een Italiaan?’

‘Nee, gewoon een Nederlander.’

‘Enig idee van de reden voor de schietpartij?’

Nico Ramer schudde zijn grijze hoofd. ‘We hebben geen idee. Het slachtoffer wil niks zeggen. Wij kennen hem niet. Dan houdt het al snel op. Bovendien heb ik weinig zin om veel tijd en energie in een schietpartij te steken als het slachtoffer ons al niks wil vertellen. Ik bedoel, die weet waarschijnlijk donders goed wie hem heeft neergeschoten, maar hij verdomd het om ons te helpen. Waarom zou ik dan moeite doen voor hem?’

Van Opperdoes dacht daar even over na. Er zat wel iets in. Er waren genoeg onschuldige slachtoffers van lafhartige misdrijven voor wie je je best kon doen, en die er zelf alles voor overhadden om te helpen met het oplossen van de zaak. Als een slachtoffer iedere medewerking weigerde, had hij daar waarschijnlijk een goede reden voor. Of hij was bang voor de dader, of hij was bang voor wat de politie tijdens het onderzoek over hem zou ontdekken. Of, en dat gebeurde ook vaak, het slachtoffer wilde zelf wraak nemen.

‘Hebben jullie iets in zijn woning aangetroffen?’

‘We hebben zijn woning niet eens kunnen doorzoeken, want we hebben geen idee waar hij woont. Ik kan moeilijk met die sleutel alle huizen in Amsterdam af gaan om te kijken of hij ergens past. Als hij al in Amsterdam woont.’

Jacob trok zijn notitieboekje. ‘Hoe heet het slachtoffer?’

‘Dat is dan ook het enige dat we weten. Hij heet Donkers,’ zei de chef. ‘Peter Donkers.’

Hoofdstuk 12

De lange gang die midden door het Onze Lieve Vrouwen Gasthuis liep, was bevolkt met verpleegkundigen, patiënten en bezoekers, die als mieren door elkaar krioelden.

‘Het wordt steeds gekker. Nu hebben we drie slachtoffers, van wie we niet weten of ze iets met elkaar te maken hebben, en wiens enige overeenkomst is dat ze een sleutel met een rood labeltje bij zich hebben,’ bromde Van Opperdoes.

Jacob ontweek handig een man met een scootmobiel, die in een rechte lijn dwars door alle wegspringende mensen naar de uitgang scheurde.

‘Zeker blij dat hij weg mag…’

Aan het einde van de enorme gang waren drie grote liften, die naar de verschillende verpleegafdelingen leidden. Toen de deuren opengingen, stroomde een bonte verzameling mensen van verschillende nationaliteiten en leeftijden naar buiten.

Toen ze op de derde verdieping aankwamen, was het ineens stil. Er liep niemand in de gang en van het geroezemoes dat beneden constant had geklonken, was niets meer over. Een automatische deur zoemde zachtjes open, waarna de twee rechercheurs de afdeling op liepen waar Peter Donkers lag.

Peter van Opperdoes liep naar de balie, waar een jonge verpleegster wat administratie verrichtte.

‘Wij komen voor meneer Donkers.’

Haar vriendelijke uiterlijk verborg kennelijk heel wat frustratie, want zo koel en ongeïnteresseerd als zij klonk, had Van Opperdoes zelden een verpleegster gehoord.

‘Heeft u een afspraak?’

Vol verbazing keek de oude rechercheur even naar zijn jonge collega. Die haalde zijn schouders op.

‘We hebben een afspraak gemaakt via de medische directie. Die weet dat wij hier zijn.’

Nu keek ze even op en op slag veranderde haar toon.

‘Ach, ik zie het al. Jullie zijn die rechercheurs die zouden komen. Neem me niet kwalijk hoor, maar er loopt hier ook een of andere vertegenwoordiger van medische artikelen rond, die elke dokter achtervolgt en vastklampt. Ik dacht dat u zo’n type was.’

‘Ik moet er niet aan denken,’ antwoordde Van Opperdoes.

Ze stond op en ging hen voor naar de kamer waar Peter Donkers lag.

‘Hier is het. Ik hoor het wel als u klaar bent.’

Peter Donkers lag alleen in de kamer, met een indrukwekkende hoeveelheid slangen in en uit zijn lichaam. Hij was wakker, zat half rechtop en keek helder uit zijn ogen. Toen de twee rechercheurs werden binnengeleid door de verpleegster, zakte hij onderuit in zijn bed en trok een verveeld gezicht.

‘Alweer?’

Peter van Opperdoes stak zijn hand uit, maar die werd genegeerd door Donkers.

De oude rechercheur had er een beetje genoeg van. Hij had te maken gehad met de grootste criminelen, die hij had opgepakt voor de zwaarste misdrijven, maar toch was de manier waarop zij met de recherche omgingen veel respectvoller. Waarschijnlijk dacht Donkers dat het stoer leek om zo te doen.

Van Opperdoes wilde dan ook meteen door het opgetrokken pantser van Peter Donkers heen breken.

‘Zit het in de familie?’ vroeg hij.

Het werkte. Donkers’ ogen draaiden naar Van Opperdoes en de arrogante blik was verdwenen.

‘In de familie?’

De oude rechercheur trok zijn jas uit en trok een van de onhandige stoelen naar het bed toe. Hij ging naast Donkers zitten, van wie hij nu de volle aandacht had.

‘Wat moet je met mijn familie?’

‘Jacqueline Donkers is jouw zuster, toch?’

Peter knikte.

’Zij doet net zo aardig als jij. Wat vreemd is, omdat wij bij jullie allebei met, zeg maar, nobele bedoelingen komen.’

Het leek erop dat Van Opperdoes’ aanpak succesvol was. Peters vijandige houding was verdwenen en had plaatsgemaakt voor nieuwsgierigheid.

‘Wat moest u bij mijn zus, dan?’

Jacob constateerde met genoegen dat Donkers zijn collega nu aansprak met ‘u’. Hij ging aan het voeteneinde van het bed staan, zodat Donkers zijn aandacht moest verdelen.

‘Vreemd genoeg had het helemaal niets met jou te maken.’

‘Is er iets met Jacqueline?’

Jacob maakte een geruststellend gebaar.

‘Nee, niet met je zus. Het gaat om Bert Koolschijn. Die ken je, neem ik aan?’

Peter deinsde iets achteruit in zijn bed. ‘Bertje? Wat is er met hem?’

‘Hij is overleden.’

Peter liet zich achterover vallen, staarde naar het plafond, schudde langzaam zijn hoofd en perste zijn lippen op elkaar. Het leek alsof of hij de dood van Bertje wel had verwacht, maar nu uit ongeloof zijn hoofd schudde.

‘Hoe is het gebeurd?’ vroeg hij zacht.

‘Dat weten we nog niet precies. Maar hij zat in een auto die in het water lag,’ verduidelijkte Van Opperdoes.

Peter zweeg en de oude rechercheur boog zich aandachtig voorover.

‘Heeft dat te maken met jouw schietpartij, Peter? Jij bent twee weken geleden neergeschoten, hoorden wij van collega’s. Zo’n beetje rond dezelfde tijd is Bertje overleden.’

Peter staarde nog steeds naar het plafond. ‘Ik heb niets te verklaren.’

‘Heb jij Bertje gekend?’

‘Natuurlijk. Via mijn zus.’

‘Heeft de dood van Bertje iets te maken met jouw schietpartij?’

Peter keek Van Opperdoes heel even aan. Zijn ogen stonden koud. ‘Ik zeg niks.’

Zonder verder iets te zeggen, stond Van Opperdoes op en verliet met Jacob de kamer.

Twee uur later deed Peter van Opperdoes de deur van de verhoorkamer open.

Jacqueline Donkers zat in een stoel aan de enige tafel die er in die ruimte stond. Nog steeds spogen haar ogen vuur, misschien nog wel meer dan anders.

Voordat hij ging zitten, begon Van Opperdoes al met het verhoor.

‘Waarom heeft u ons niets over uw broer verteld?’

‘Waarom wel?’

‘Wij komen u vertellen dat uw ex-vriend dood is, en het komt niet in u op om te vertellen dat uw broer is neergeschoten?’

Jacqueline ging achterover zitten en sloeg haar armen over elkaar.

‘Heeft het iets met elkaar te maken?’

Van Opperdoes keek haar aan. ‘Dat is wat wij graag willen weten.’

Demonstratief gingen haar schouders op en neer.

‘Uw broer reageerde net als u behoorlijk… laat ik het maar even fatsoenlijk omschrijven… afstandelijk op ons. Ik snap dat niet zo goed, zal ik u eerlijk zeggen.’

Ze bleef zwijgen, met een verveelde trek op haar gezicht. Van Opperdoes boog zich naar haar toe.

‘Deze houding zie ik eigenlijk alleen bij mensen die iets van de recherche te vrezen hebben. Mijn collega’s van district 3 proberen erachter te komen wie uw broer heeft neergeschoten. Wij proberen erachter te komen wat er met uw ex-vriend is gebeurd. Waarschijnlijk is zijn dood geen ongeluk geweest.’

Haar ogen flitsten bij die laatste woorden even heen en weer, van de muur naar Van Opperdoes en weer terug naar de muur. De oude rechercheur had de eerste barsten in haar verdediging geslagen, wist hij.

‘Dus proberen wij twee misdrijven op te lossen, die jullie zijn aangedaan. Waarom in vredesnaam zijn wíj dan de vijand?’

Van Opperdoes besloot er een schepje bovenop te doen.

‘Meestal zijn het alleen verdachten die zo reageren. Ze zijn bang iets van zichzelf te verraden… bang voor de gevolgen.’

Ze keek Van Opperdoes nu recht aan.

‘Waar is uw collega eigenlijk?’

Jacob liep opnieuw de Verversstraat in, met achter zich aan drie collega’s van bureau Raampoort, de rechter-commissaris en een slotenmaker. Voor de deur van de woning van Jacqueline Donkers hielden ze halt. Jacob keek even om zich heen en merkte op dat de groep al behoorlijk veel bekijks trok.

De slotenmaker, van een particulier bedrijf dat altijd ingehuurd werd door de politie, keek de rechter-commissaris vragend aan.

Die keek op zijn horloge en sprak plechtig: ‘U kunt uw gang gaan. Ik open de doorzoeking.’

Vaardig haalde de slotenmaker het slot eruit, waarna iedereen de woning betrad.

‘Waar zoeken we naar?’ vroeg Jan Rozenbrand, die als wachtcommandant en hulpofficier van justitie ook mee was gegaan.

‘Alles wat kan wijzen op Bertje van de Dijk. Alles wat kan duiden op een misdrijf. Telefoonnummers, adressen, agenda’s, foto’s… wat dan ook.’

De agenten knikten en verspreidden zich over de kamers. Jacob begon in de woonkamer. De rechter-commissaris maakte af en toe een aantekening en hield toezicht.

‘In mijn huis?’ siste Jacqueline.

Ze wilde woest opstaan en weglopen, maar Peter van Opperdoes weerhield haar daarvan met een fel gebaar.

‘Blijf zitten!’

‘Of anders?’

Van Opperdoes keek haar strak aan.

‘Ik denk dat we genoeg spelletjes hebben gespeeld. Als u nu wegloopt, haalt u de voordeur van het bureau niet eens. Dan blijft u hier in een cel zitten tot we klaar zijn in uw woning.’

Ze overwoog haar kansen, maar het was duidelijk dat deze rechercheur meende wat hij zei. Langzaam en met tegenzin ging ze weer zitten en veegde haar haar nonchalant naar achteren.

‘Dat hele verhaal net… over vijand zijn en zo. En dat verdachten zo doen… Beschouwen jullie mij als een verdachte?’

Van Opperdoes leunde achterover.

‘Uw ex-vriend is vermoord, en…’

Nu stoof ze op. ‘Ho ho ho… wacht eens even. Vermoord? Is Bert vermoord?’

‘Daar gaan we momenteel wel van uit.’

Haar ogen ging wild heen en weer, alsof ze koortsachtig aan het nadenken was.

‘En waarom ben ik verdachte?’

Van Opperdoes haalde zijn schouders op.

‘U bent een ex-vriendin die niet wil vertellen hoe de relatie is geëindigd. Uw broer is, omstreeks het moment dat Bert stierf, betrokken geweest bij een schietpartij. Waar hij niets over wil verklaren. Sterker nog… u hebt ons helemaal niets verteld over uw broer. Dat zijn aanwijzingen genoeg om u als verdachte aan te merken. U zou namelijk een motief kunnen hebben.’

‘En welk motief zou dat dan wel niet zijn?’

Veel spottender kon ze het niet laten klinken.

‘Er zijn er vele. Maar een waar ik aan denk is bijvoorbeeld wraak. Een van de oudste motieven ter wereld.’

Ze schudde haar hoofd, vol ongeloof, alsof het bespottelijk was dat Van Opperdoes op deze gedachte was gekomen.

‘Ik mag af en toe graag lezen in oude Engelse toneelstukken en boeken. Sherlock Holmes heeft mooie uitspraken. Er is ook een oude Engelse schrijver van toneelstukken, William Congreve. Leefde in ongeveer dezelfde periode als William Shakespeare.’

Jacqueline Donkers reageerde geïrriteerd.

‘Wat heb ik met dode schrijvers te maken?’

‘Congreve schreef een toneelstuk, waarin, ik parafraseer, deze zin voorkwam: “Hell hath no fury, like a woman scorned”. Zal ik het voor u vertalen?’

Ze glimlachte vreugdeloos. ‘Laat maar. Er is geen vrouw in hel woester dan een bedrogen of bespotte vrouw. Goed zo?’

Van Opperdoes knikte langzaam. ‘En bent u die bespotte vrouw? Bespot of bedrogen door Bertje? Misschien wel mishandeld? Zo erg dat jullie besloten dat Bertje dood moest? Dat zou een reden kunnen zijn om zo vijandig te doen, uit angst jezelf misschien te verraden.’

‘U bent gek,’ fluisterde Jacqueline woedend.

De slotenmaker stond met een fikse sigaar in zijn mond voor de deur van de woning van Jacqueline Donkers te wachten tot de doorzoeking was afgelopen en hij de deur weer fatsoenlijk af kon sluiten. Een man in een wit pak met een mondkapje op kwam op hem aflopen. In eerste instantie verslikte de slotenmaker zich van het lachen, en in tweede instantie hoestte hij zo hard dat zijn sigaar door de lucht vloog en voor de voeten van de man in het witte pak belandde.

Die keek naar beneden en zag het gloeiende puntje een gat in zijn pak branden, waardoor hij verschrikt achteruit sprong, over een fiets struikelde en in de bosjes aan de andere kant van de steeg terechtkwam.

Hoestend en proestend moest de slotenmaker zich staande houden, waarbij hij zijn hand uitstrekte om houvast te zoeken en prompt in een rozenstruik vol doorns greep. Scheldend en tierend sprong hij in het rond, zijn gewonde hand in de andere klemmend.

Hugo Pastoor probeerde tevergeefs overeind te komen, maar omdat zijn benen hoog over de fiets lagen, lukte het hem niet, zodat hij met zijn armen als een dolgedraaide molenwiek in het rond aan het zwaaien was zonder een centimeter overeind te komen.

Jacob kwam op het kabaal af, en zag het tafereel met grote ogen aan voordat hij dubbel klapte van het lachen.

‘Ik hoor het wel als jullie klaar zijn,’ zei hij en verdween weer naar binnen.

Hugo en de slotenmaker keken hem woedend na.

Na een paar minuten kwam Hugo, nog steeds kwaad, de woning in. Zijn witte pak was aan flarden gescheurd en zijn mondkapje hing aan één elastiekje aan zijn linkeroor.

‘Ik hoorde dat jij hier aan het zoeken was.’

Jacob knikte. ‘Dat heb je goed gehoord.’

‘Ik heb nieuws voor je. Er zaten sporen van Bertje van de Dijk op de sloten van het koffertje — en in het koffertje. Ook op die labels aan de sleutels wemelde het van zijn vingerafdrukken. Dus we kunnen wel stellen dat het zijn koffertje was. O ja, en we weten van wie die gekloonde auto oorspronkelijk was. Misschien ook wel interessant voor jullie om te…’

Toen onderbrak hij zichzelf, op het moment dat zijn blik vol walging op de zoekende agenten viel, die alleen maar plastic handschoenen aan hadden.

‘Kijk nou toch eens hoe ze de pd bevuilen! Moesten wij hier niet bij zijn?’

Jacob legde troostend een hand op de schouder van Hugo.

‘Wij waren hier al binnen. Bovendien is dit geen pd. Bertje is hier niet vermoord en Peter Donkers is hier niet neergeschoten.’

Hugo fronste. ‘Peter Donkers? Die gozer die op het Timorplein is neergeschoten?’

‘Ken je hem?’

Hugo schudde zijn hoofd. ‘Hem niet. De zaak wel. Ik heb nog een huls liggen uit het wapen waarmee geschoten is. Maar er zaten geen sporen op, en het wapen hebben we niet.’

‘En nu kwam je meedoen met de huiszoeking.’

Hugo scheurde mopperend de laatste resten van zijn witte pak van zijn lichaam af.

‘Natuurlijk. Je gaat toch geen huiszoeking doen zonder ons?’

Jacob haalde zijn schouders op.

‘De kans dat we iets vinden is niet zo groot. We zijn voornamelijk op zoek naar het adres van Bertje van de Dijk. Ik denk niet dat we hier bijvoorbeeld een vuurwapen aantreffen.’

De stem van Jan Rozenbrand weerklonk uit de keuken.

‘Jacob, we hebben iets…’

‘Wat?’

‘Een vuurwapen.’

Jacob was met een sprong bij Jan Rozenbrand. ‘Echt?’

‘Nee, geintje.’

‘Verdorie, daar maak je geen grappen over, Jan…’

‘Maar ik heb wel iets anders.’

Jan Rozenbrand grijnsde. Hij hield een trosje rode labels omhoog.

Hoofdstuk 13

Het werd stil in de verhoorkamer toen Jacob de rode labeltjes op tafel legde. Jacqueline keek er even naar, wilde iets zeggen, maar hield toen haar mond stijf dicht.

‘Kent u deze?’ vroeg Jacob.

Ze schudde haar hoofd. ‘Nee, nooit gezien.’

‘Dat lijkt me sterk. We hebben ze in uw huis gevonden.’

Ze haalde haar schouders op.

‘Ik ken ze niet. Kijk ze maar na. Mijn vingerafdrukken zul je er niet op vinden.’

Peter van Opperdoes observeerde haar nauwkeurig.

‘Voorlopig verbinden deze labels drie misdrijven met elkaar. En ze lagen in uw huis.’

Hij merkte dat haar onzekerheid met de minuut toenam.

‘Ik ben niet de enige die in dat huis heeft gewoond.’

‘Wie dan nog meer?’

‘Bert natuurlijk.’

‘Dus deze zijn van Bert?’ wilde Van Opperdoes weten.

‘Dat heb ik niet gezegd. Ik heb gezegd dat ze niet van mij zijn. Ik heb gezegd dat ik niet de enige was die daar heeft gewoond.’

Van Opperdoes wiegde van zijn ene been op het andere. ‘U heeft geen idee hoe ze daar komen?’

‘Nee.’

‘Mag ik dan de conclusie trekken dat ze van Bert zijn, of dat Bert er wellicht meer van heeft geweten?’

‘Dat zijn uw woorden.’ Ze bleef stoïcijns.

‘Waar woonde Bert als hij niet bij u was?’

Het bleef stil.

‘We hebben in uw huis het telefoonnummer van Bert gevonden. En nog veel meer. Het is een kwestie van tijd voordat we weten waar hij heeft gewoond. U bent nu zelf verdachte, maar ik weet niet of dat terecht is…’ peinsde Van Opperdoes. ‘Wat verliest u er eigenlijk mee om ons te helpen? Wat weerhoudt u ervan om ook maar iets van medewerking te geven?’

Jacqueline Donkers weifelde zichtbaar.

Jacob besloot ook een duit in het zakje te doen.

‘Of is het omdat u uw broer heeft neergeschoten, en uw ex-vriend Bert en een Italiaan heeft vermoord? Dat zou uw weerzin goed verklaren. In dat geval zou ik waarschijnlijk ook mijn mond stevig dichthouden.’

Het klonk vrij nonchalant zoals Jacob het samenvatte, maar inwendig gaf Van Opperdoes hem een groot compliment voor deze psychologische zet. Het duurde dan ook maar vijftien seconden voordat Jacqueline Donkers brak.

‘Goed. Vraag maar wat u wilt.’

Van Opperdoes schoof een vel papier en een pen naar haar toe.

‘Het adres van Bertje.’

Ze was nu echt murw. Met gebogen schouders leunde ze voorover en schreef een adres op.

‘Van wie zijn die labels?’

‘Van Bertje.’

‘En wat deed hij ermee?’

Ze keek de twee rechercheurs aan met grote ogen.

‘Dat weet ik niet. Hij deed van alles, maar mij heeft hij er niets over verteld. Hij is ze een keer vergeten, toen hij bij me was… en toen heb ik ze opgeborgen. Daarna gebeurde er iets tussen ons… en heb ik hem niet meer gezien. Aan die stomme labels heb ik niet eens meer gedacht.’

‘Hij wel?’

‘Hij heeft er een paar keer om gevraagd… hij werd er kwaad om. Toen dacht ik: bekijk het maar, je krijgt ze helemaal niet meer terug.’

Van Opperdoes knikte begrijpend.

‘Dat jullie uit elkaar zijn gegaan… dat is niet als vrienden geweest, begrijp ik.’

‘Zoals wel meer stelletjes uit elkaar gaan. Niet meer, niet minder.’

Jacob trok het papiertje met het adres naar zich toe.

‘We hebben bij Bertje sleutels met die rode labels aangetroffen. Zijn het soms sleutels van opslagplaatsen van Bertje?’

‘Ik wéét het niet… echt niet. Ik heb er niet naar gevraagd. Of misschien heb ik er wel naar gevraagd… maar hij heeft er nooit antwoord op gegeven. Bertje sprak daar nooit over. Dat is echt zo.’

Van Opperdoes gebruikte zijn warmste stem.

‘Het is goed, we geloven je. Heeft de dood van Bertje dan iets met je broer te maken?’

‘De dood? Nee…’

Van Opperdoes kneep zijn ogen even samen. Het leek alsof ze een kleine pauze had genomen voor haar antwoord, om er heel even goed over na te denken — bijna alsof ze niet de waarheid wilde vertellen, maar ook niet wilde liegen.

De oude rechercheur besloot niet door te vragen, omdat hij vreesde dat ze dan weer dicht zou klappen.

‘En die Italiaan?’ vroeg hij daarom maar.

‘Ik weet helemaal niets van een Italiaan.’

Van Opperdoes wees op de rode labeltjes.

‘Zo een als deze… is er ook bij een Italiaan gevonden, die is doodgeschoten.’

Ze perste haar lippen op elkaar en schudde haar hoofd.

‘Ik weet daar echt… eerlijk… helemaal niets van.’

‘Had Bertje vijanden?’ wilde Jacob weten. ‘Weet je daar iets van?’

‘Zoals ik al zei, praatte Bertje met mij nooit over zijn werk. Ik weet amper wat hij deed.’

‘Privé dan, misschien?’

‘Volgens mij niet. Bertje was een rustige jongen.’

Van Opperdoes peinsde. Sommige mensen zouden het vreemd vinden hoe de relatie tussen deze twee mensen was, maar hij had vaker meegemaakt dat een vrouw totaal onkundig werd gehouden van de werkzaamheden van haar man. Alleen… vaak betrof het dan werkzaamheden van criminele aard.

‘Hoe lang kende je hem eigenlijk al?’

‘Een jaar of twee. Maar ik weet…’ Ze dacht na. ‘…ik weet niet wat hij deed, of met wie hij omging.’

Van Opperdoes liet even een stilte vallen en vroeg zich af in hoeverre Jacqueline de waarheid vertelde. Hij besloot haar het voordeel van de twijfel te gunnen. Bertje was straatslim genoeg om alles voor zichzelf te houden, om op die manier geen getuigen te hebben die iets over hem konden verklaren. Dan maar over een andere boeg.

‘Wie heeft je broer neergeschoten, Jacqueline?’

Van Opperdoes zag tranen in haar ogen opwellen, maar ze zei niets.

Het adres dat Jacqueline had opgegeven was een van de meest aparte straatjes van de Jordaan, de Driehoekstraat. Je kon vanaf de Palmgracht de Driehoekstraat in lopen, en na ongeveer vijftig meter splitste de straat zich in tweeën, en liep een straat schuin links naar de Lijnbaansgracht, en een straat schuin rechts naar de Brouwersgracht.

Dit was een typisch Jordaans straatje, waar je zo een halve eeuw in de tijd werd teruggeworpen… als het niet meer was. Bovendien was het een straatje waar niemand kwam die er niets te zoeken had.

Precies op de splitsing bevond zich distilleerderij Van Wees, op de begane grond. Op de tweede verdieping van dat pand woonde Bertje van de Dijk, althans volgens Jacqueline.

Aan de overkant zat een oude baas op een stoeltje, een warme deken over zijn benen geslagen. Hij zat voor een soort loods, die zich tegenover de voordeur van Bertje bevond. Toen hij Van Opperdoes en Jacob zag, kwam hij iets overeind, keek om zich heen en riep: ‘Smeris in de straat!’

Het kon bijna niet platter Jordaans, en hij schreeuwde het met een tandeloze grijns van oor tot oor.

‘Laat me raden voor wie je komt… Bertje!’

Van plezier sloeg hij zich op zijn knieën. ‘Smeris voor Bertje! En Bertje is er helemaal niet. Bertje is weg. Al weken… Hahahaha!!!!’

‘Bertje is dood, opa,’ zei Peter van Opperdoes.

De lach hield abrupt op, en de man smakte een paar keer met zijn lippen.

‘Bertje is dood?’

‘Bertje is overleden.’

De oude baas keek even verward om zich heen, en weer naar Van Opperdoes.

‘Zo oud was-ie toch niet?’

‘Nee, hij is… hij heeft een soort ongeluk gehad.’

De oude baas smakte weer met zijn lippen, die ruimte te veel hadden, zo zonder tanden.

‘Iemand zal hem de hersens wel hebben ingeslagen.’

Van Opperdoes keek Jacob even aan. ‘Waarom denkt u dat?’

De oude man rilde overdreven.

‘De types waar hij mee omging. Ik ben zelf geen lieverdje geweest, maar die figuren… brrr…’

‘Wat voor types waren dat dan?’

‘Criminelen. Allerlei soorten. Nederlandse… buitenlandse. Van alles.’

De oude rechercheur liet de woorden even indalen. Alle informatie van gisteren en vandaag draaide als in een maalstroom door zijn hoofd. Het was net of er veel puzzelstukjes boven een tafel zweefden, klaar om op zijn commando naar beneden te vallen, allemaal tegelijk op de juiste plek, zodat hij wist wat er was gebeurd met Bertje.

‘Die criminelen… wat bedoel je daar mee? Waren het straatschoffies? Autokrakers? Of waren het junks? Was Bertje een dealer?’

De oude man grinnikte, waarbij zijn lippen een flabberend geluid maakte.

‘Nee, niks junks. Dit waren echte jongens. Grote boeven. Je kent ze wel… en van alles wat.’

‘Nederlanders, Surinamers, Marokkanen…?’

De man schudde zijn hoofd. ‘Je denkt te dichtbij. Bertje is toch dood. Ik kan alles zeggen, ik ben nu toch geen verraaier meer…’

Van Opperdoes hield zijn hoofd een beetje schuin. ‘Oostblokcriminelen? Russen?’

De man knikte. ‘Ja ja… eindelijk zit je in de goeie hoek.’

Er ging Van Opperdoes een licht op. Langzaamaan zag hij dat de zwevende puzzelstukjes een patroon begonnen te vormen.

‘Hoe heet je eigenlijk?’ vroeg Van Opperdoes.

Met een miraculeuze beweging, die hij van zo’n oude baas nooit zou verwachten, trok de oude baas een opgevouwen stoel achter zijn eigen stoel vandaan en klapte die met een handige beweging uit. Met gemak zette hij de stoel naast zich en klopte er uitnodigend op.

Van Opperdoes glimlachte en ging zitten.

‘Zeg maar Moos.’

‘Moos… jij zit hier altijd, is het niet?’

Moos wees naar boven.

Van Opperdoes had het nog niet eens gezien, maar op één hoog was een soort uitbouwtje aan het raam gemaakt, dat als een dakje naar voren stak, waardoor de oude baas ook bij regen buiten kon blijven zitten.

‘Zeg eens Moos… bij die criminelen die bij Bertje langskwamen… zat daar de laatste tijd ook een Italiaan bij?’

‘O, ja… zo’n gladde glijer. Dure pakken en zo.’

‘Een Italiaan?’

‘Jahaaa….’

‘Hoe weet je dat?’

‘Omdat hij “ciao” zei als-ie langsliep. Dan zei ik altijd: “Ja, krijg jij ook de klere”, want dat verstond hij toch niet. Hihihihi…’

‘Als we je een foto laten zien… zou je dan iemand kunnen herkennen?’

De oude kraaide weer van pret.

‘Mijn ogen zijn stukken beter dan mijn tanden, en met mijn geheugen is helemaal niks mis.’

Jacob liep een paar meter weg en belde naar bureau Raampoort, met de vraag of ze een foto van het Italiaanse slachtoffer konden brengen.

Moos rekte zijn nek om te kunnen zien wat Jacob aan het doen was.

‘Hoe is het met zijn vriendin? Is daar alles goed mee?’

‘Met Jacqueline?’

Moos wapperde zijn hand ongeduldig heen en weer.

‘Jacqueline? Hoe moet ik nou weten hoe ze heet? Die blonde, die verpleegster.’

Een trek van opperste verbazing gleed over het gezicht van Van Opperdoes.

‘Verpleegster?’

‘Lekkere meid hoor, had-ie goed gedaan.’ Hij smakte weer en zijn lippen kletsten tegen elkaar. ‘Ze werkt in het verzorgingstehuis in Oost. Sint Bernard of zo.’

‘Waar Bertjes moeder zit?’ informeerde Van Opperdoes.

‘Zou best kunnen. Ze heeft Sint Bernard genoemd. Of zo. Hij keek niet veel meer naar haar om, maar de laatste tijd ging hij vaak naar haar toe. Niet voor z’n moeder… maar voor die meid.’

Ineens grepen nog meer puzzelstukjes in elkaar. Dus daarom was die verpleegster in Sint Jacob zo positief over Bertje, bedacht Van Opperdoes. Hij werd kwaad op zichzelf, dat hij het niet gezien had.

Bertje kwam dus wel bij zijn moeder, maar alleen omdat hij een verhouding was begonnen met haar verpleegster. En daarom had Jacqueline Donkers hem eruit gegooid. De Engelse spreuk uit het toneelstuk over bedrogen vrouwen kwam hem weer voor de ogen. ‘Hell hath no fury…’

In het wrakke stoeltje gezeten, trok Van Opperdoes de kraag van zijn jas omhoog en verborg zijn hoofd voor de kou. Zo staarde hij peinzend voor zich uit.

Moos keek hem even aan, vouwde zijn dekentje uit en legde de helft over de benen van Van Opperdoes.

Na een paar minuten stopte een auto aan het einde van de straat, en Jan Rozenbrand stapte uit. Met een mapje in zijn hand liep hij naar de twee rechercheurs.

‘Is dit wat je bedoelde?’

Jacob keek erin en knikte dankbaar. ‘Dank je wel.’

‘Je weet toch dat je zelf ook even heen en weer had kunnen rijden?’

Jacob deed alsof hij diep nadacht. ‘Ja, nou je het zegt…’

‘Pfff. Het is dat je zo’n aardige kerel bent, Jacob…’

‘Maar ik kon hier niet weg. We moesten deze levensgevaarlijke man in bedwang houden,’ zei Jacob, wijzend op de oude baas in de stoel.

Jan schudde zijn hoofd en stapte weer in de politieauto.

‘Ze zijn allemaal gek, bij de recherche…’

Jacob ging op zijn hurken naast Moos zitten en toonde hem de Italiaanse politiefoto van het slachtoffer uit Hoorn.

‘Dat is hem, hoor. Geen twijfel mogelijk. Hij kwam bij Bertje over de vloer.’

‘Wat kwam hij doen, denk je?’

‘Geen idee. Deurtje halen?’

‘Wat zeg je?’ vroeg Van Opperdoes.

‘Deurtje halen. Bertje deed in deurtjes. Hij had woninkies. Kamertjes. Overal door de stad. Deurtjes, die hij verhuurde.’

Van Opperdoes leunde achterover. Er vielen opnieuw puzzelstukjes op hun plek: Bertje regelde tijdelijke woningen voor criminelen.

Hij staarde naar de voordeur van Bertje, naast het uithangbord van Van Wees distilleerderij.

‘We moeten daar naar binnen, Jacob.’

Jacob kon duwen en schoppen wat hij wilde, maar hij kreeg de deur van Bertje niet open. Er zat een flink slot op, en extra sloten aan de boven- en onderkant.

‘Ik bel die sigaar wel. Straks sloop ik die hele deur,’ hijgde Jacob.

‘Doe dat dan maar,’ beaamde Van Opperdoes. ‘Dat willen we natuurlijk niet, dat die deur straks in tweeën ligt.’

Nog nahijgend belde Jacob de slotenmaker, die gelukkig niet lang op zich liet wachten.

Hij trok een wenkbrauw omhoog toen hij de sloten zag en op het hout tikte.

‘Dit is nou wat je noemt een deur…’ bromde hij, voordat hij zijn boormachine in het eerste slot zette. Het kostte hem bijna een uur zweten, grommen en vloeken, maar toen zwaaide de deur eindelijk open.

Moeizaam kwam de geknielde slotenmaker omhoog en rechtte zijn rug.

‘Hier mocht niemand ongevraagd binnenkomen, dat is wel duidelijk,’ zei hij vergenoegd, voordat hij een nieuwe sigaar uit zijn overall toverde en er de brand in joeg.

Jacob en Van Opperdoes deden de deur iets verder open.

Jacob trok plastic handschoenen uit zijn jaszak en gaf een paar aan Van Opperdoes. Voorzichtig deden ze een stap naar binnen.

Vanuit een minuscuul halletje kwamen ze in een woonkamer terecht. Die was klein, maar wel een van de meest luxe woonkamers die ze ooit hadden gezien: peperdure meubels en audioapparatuur, een spiksplinternieuwe laptop stond op tafel en een immense televisie aan de muur.

Maar het meest opvallend was het glimmende vuurwapen dat naast de stapeltjes bankbiljetten op de salontafel lag.

Hoofdstuk 14

Tot grote pret van Moos stond de Driehoekstraat inmiddels vol auto’s. Vooraan stond de bus van een hondengeleider, die eerst door de woning was gegaan met een vuurwapenhond, om te kijken of er nog meer wapens of munitie in de woning verborgen lagen. Daarna was een tweede hondengeleider gekomen, wiens hond op zoek ging naar geld. Het kleine woninkje boven de distilleerderij bleek namelijk een goed beveiligde kluis te zijn. Ook de ramen waren muurvast afgesloten, met extra dik glas.

In het huis hadden Van Opperdoes en Jacob op de meest vreemde plaatsen geld en munitie gevonden. Ze waren ervan overtuigd dat er nog meer was verborgen, en Jacob wist dat de Amsterdamse politie inmiddels over uitstekend getrainde honden beschikte, die waren opgeleid voor het herkennen van diverse geuren. Het was een mooi gezicht, zo’n hondengeleider met een opgetogen hond die op rare plekken bij muren aansloeg — waarop na wat breken weer een verborgen ruimte met geld werd gevonden.

Het geld werd verzameld en op de tafel in het midden van de kamer gelegd. Duidelijk was dat Bertje van de Dijk in zijn nieuwe carrière ruimschoots was geslaagd. Zonder dat iemand het wist was hij van een straatrat opgeklommen tot een rijk man. Peter van Opperdoes schatte hoeveel geld er op tafel lag. Het moest in de honderdduizenden euro’s lopen.

‘Hij heeft het slim gedaan. Niet opvallen… geen dure auto, geen duur huis… niet in het oog springen bij de politie… en ondertussen bakken met geld verdienen.’

‘Veel heeft hij er niet aan gehad, anders. Nu kan hij er niet meer van genieten, in koelcel 23 van het mortuarium,’ merkte Jacob op.

‘Dat is waar. Waarschijnlijk had hij zijn eigen dood niet verwacht. Bertje kennende zou hij het geld verzamelen… en dan ineens verdwijnen om in een tropisch land vrolijk oud te worden.’

Het was inderdaad typisch Bertje om zo te denken. Het was slim… straatslim… om niet op te willen vallen en dan lekker ergens te gaan genieten. Wat was er misgegaan? Wat was er tussengekomen?

‘Tjonge jonge… moet ik hier zijn? Twee hoog in de Jordaan, met allemaal kleine trappetjes.’

Bonkende voetstappen klonken van beneden.

Jacob keek Van Opperdoes aan en sloeg zijn ogen quasiwanhopig op.

IJsselstein, de digitale rechercheur, kwam de kamer in, een zware tas meezeulend.

Jacob keek naar de hijgende rechercheur. ‘Jij zit toch op zolder op de Raampoort? Veilig weggestopt voor de rest van ons? Met een steil trappetje naar boven? Dan moet dit een makkie voor je zijn.’

‘Dan heb ik deze tas niet mee te sjouwen, lampie.’

IJsselstein negeerde hem verder en liep nieuwsgierig naar het midden van de kamer.

‘Zo, ik zie dat jullie mijn salaris al hebben klaargelegd. Goeiemorrege zeg…’

‘Het is geteld,’ zei Jacob lachend.

‘Ik kijk wel uit, ik brand daar mijn vingers niet aan. Geen zin in een intern onderzoek. Wat kan ik voor jullie doen?’

Jacob wees op de dure laptop van Bertje.

‘Kun jij daar iets mee?’

IJsselstein klapte vergenoegd in zijn handen.

‘Jarenlang zeuren en het helpt! Eindelijk doen ze eens iets goed, die jongens van de recherche!’

Van Opperdoes keek naar Jacob en wees naar IJsselstein.

‘Wat bedoelt hij? Ik snap die man nooit…’

Jacob klopte hem geruststellend op de schouder.

‘Geeft niks. Niemand snapt hem. Hij bedoelt dat hij liever ter plaatse komt als er iets moet worden onderzocht in computers. Als wij stekkers lostrekken… dat heeft hij liever niet.’

IJsselstein kwam bij hen staan.

‘Dat is allemaal een beetje lastig uit te leggen aan iemand die nog niet eens weet hoe een mobiele telefoon werkt.’

‘Ik weet best hoe een mobiele telefoon werkt,’ mopperde Van Opperdoes.

‘Het kan zijn, bijvoorbeeld, dat een computer nog aan staat, of in slaapstand, waarbij een programma openstaat. Als je dan de stroom eraf haalt om dat ding in beslag te nemen, dan verlies je misschien informatie die op de computer staat.’

Van Opperdoes keek verontwaardigd naar Jacob. ‘Dat begrijp ik best, wat hij daar zegt.’

‘Dat mag ook wel, want ik heb het uitgelegd op het niveau van een kind op de lagere school. Als je dat nog niet snapt…’ bromde IJsselstein. ‘Gaat het om die? Is er nog meer? Heb je ook mobiele telefoons gevonden?’

Hij benaderde de laptop en bekeek hem van alle kanten alsof het een gevaarlijk dier was dat hem ieder moment kon aanvallen.

‘Ja, zie je wel… in de sluimerstand… Goed gedaan, Jacob.’

IJsselstein opende de grote zwarte tas en trok er allemaal indrukwekkende snoeren en apparaten uit. Hij sloot kabels aan op de laptop, en stopte stekkers in het stopcontact. Brommend kwamen zijn apparaten tot leven en een imponerende rij lampjes lichtte op. IJsselstein drukte op knopjes en opende toen omzichtig de laptop. Hij gromde verbaasd en deed een stap achteruit.

‘Hij staat gewoon aan. Geen beveiliging… geen wachtwoord. Dat is raar.’

Van Opperdoes keek om zich heen.

‘Dat is niet zo gek als het lijkt.’

‘Heb jij er nu ineens verstand van, meneer de rechercheur-die-niet-eens-weet-wat-een-iPad-is?’ sneerde IJsselstein.

‘Misschien weet ik niet wat een eipet is… maar ik weet wel iets over hoe criminelen denken. Dit huis is een fort. Niemand kwam hier binnen zonder dat Bertje dat wilde. Hier voelde hij zich veilig. Hij verstopte zijn geld hier in huis, en er lag ook veel geld op tafel. En een vuurwapen. Hij heeft zijn criminele leven goed weten te verbergen, en tegelijkertijd zijn huis tot bunker verbouwd. Dan is het niet zo vreemd dat hij zijn computer aan laat staan, in het volle vertrouwen dat niemand hier ongewenst binnen zou komen.’

IJsselstein, die er nooit zo heel goed in was geweest anderen gelijk te geven, haalde zijn schouders op.

‘Zou kunnen… misschien. Hoe dan ook, er zit geen beveiliging op. Ik maak een kopie van de harde schijf, daar kunnen jullie dan mee werken.’

Jacob keek op het scherm. Er was een bestand te zien met de nummers 1 tot en met 35, met daarachter adressen. Hij wenkte Van Opperdoes.

‘Kijk eens? Hadden wij niet vijfendertig rode labeltjes met nummers erop, uit de koffer van Bertje? Dit zijn de bijbehorende adressen, denk ik.’

IJsselstein keek op het scherm.

‘Ik ken dit programma. Mooi dingetje. Ieder nummer — dus ieder adres — staat gekoppeld aan een agenda.’

Van Opperdoes wreef tevreden in zijn handen.

‘Bertje was een tussenpersoon. Als een crimineel zaken kwam doen in Amsterdam, wilde die niet in een hotel gaan zitten waar je je naam moest opgeven en een paspoort moest laten zien. De maffia gaf aan Bertje door dat er iemand naar Amsterdam kwam, en Bertje regelde een onopvallend appartement voor die persoon. Met een beetje mazzel kunnen we achterhalen welke crimineel waar heeft gezeten… en wanneer.’

IJsselstein veegde over het toetsenbord van de laptop, en het beeld verschoof iets. Hij keek trots op.

‘En in welke auto die crimineel reed.’

Achter de adressen werden nu ook kentekens zichtbaar.

Jacob ging met zijn oog langs de lijst.

‘Daar zal vast een Ford Mondeo tussen staan… zullen we wedden?’

Peter van Opperdoes knikte beamend.

‘Daar zal de Criminele Inlichtingen Eenheid blij mee zijn, met die lijst. En waarschijnlijk de politie in Hoorn ook, als onze Italiaan erop staat. Die woning moeten we ook hebben. Maar in ieder geval is de connectie tussen de rode labels nu bewezen.’

Er klonk een bescheiden klop op de deur, en Hugo Pastoor kwam de kamer binnen lopen.

‘Er is nog meer bewezen…’

Iedereen keek hem verwachtingsvol aan. Nu hij ieders blik op zich voelde rusten, krabbelde hij al iets terug.

‘Nou ja, bewezen… dat is een groot woord. Maar het vuurwapen dat hier is gevonden, heb ik eens even goed bekeken met een microscoop in de auto. Er zit een kleine beschadiging in de loop. En die komt overeen met een beschadiging die is gevonden op de kogel die is verwijderd uit het lichaam van Peter Donkers.’

‘Dus?’ Van Opperdoes wilde zekerheid.

‘Dus is Peter Donkers neergeschoten met het vuurwapen dat jij net in Bertje van de Dijks huis hebt gevonden.’

Van Opperdoes schudde de hand van Moos.

‘Wij gaan er weer vandoor.’

‘Kom nog eens terug. Ik heb in jaren niet zo veel lol gehad. En zo veel mensen gezien.’

Van Opperdoes glimlachte. ‘Doe ik, Moos. Heb het goed.’

Moos zwaaide met een hand en legde zijn deken weer goed over zijn benen.

De beide rechercheurs stapten in hun auto.

Toen Jacob zat, vloekte hij hartgrondig.

‘Wat is er?’ vroeg Peter van Opperdoes ongerust.

Jacob wees voor zich uit, naar de plek waar een parkeerbon onder de ruitenwisser zat.

‘Zijn ze blind of zo?’

Hij haalde het bordje waar politie op stond van het dashboard af.

‘Wat staat hier? Dat ik graag een parkeerbon wil?’

Hij keek om zich heen, of hij de controleur nog ergens zag lopen.

‘Als ik hem zie, is-ie voor mij…’

‘Die man doet ook zijn werk.’

Jacob zuchtte diep.

‘Ooit heb ik daadwerkelijk op het punt gestaan om zo’n man in de cel te schoppen. We waren bezig met een actie, komt er zo’n auto aan met zo’n eencellige erin die gaat proberen om een wielklem op míjn auto te plaatsen. Ik zei tegen hem: “Ik ben aan het werk en als jij die klem plaatst, dan belet je mij mijn werk te doen”.’

Jacob citeerde hier de letterlijke wetstekst, wist Van Opperdoes.

‘En toen?’

‘En toen? Die man keek me schaapachtig aan, zoals alleen parkeercontroleurs dat kunnen. Hij zag uiteindelijk wel dat ik het meende, want hij ging weg.’

‘Had je hem echt aangehouden?’ was Van Opperdoes benieuwd.

‘Nou en of. Met alle plezier. Of ik had hem met die wielklem om z’n nek in de Lijnbaansgracht gegooid.’

De oude rechercheur schudde zijn hoofd, terwijl Jacob de parkeerbon verfrommelde.

‘Die mensen doen gewoon hun werk.’

‘Ik ook. En zij werken me tegen. Het zijn mijn natuurlijke vijanden.’

Van Opperdoes wreef over zijn slapen en liet zijn hoofd in zijn handen rusten.

‘We hebben het huis van Bertje gevonden. En nu zitten we met een groot probleem.’

Jacob gooide het propje in de asbak. Hij zuchtte twee keer diep en wreef over zijn maag.

‘Dat hebben we zeker. Het is tijd voor lunch.’

Hij startte de auto en reed weg.

‘We gaan een broodje halen en ondertussen mag jij mij vertellen wat het grote probleem is.’

Jacob reed door de Marnixstraat, richting bureau. Maar in plaats van te stoppen bij Raampoort, reed hij rechtdoor de Marnixstraat af.

‘De kantine is open, hoor.’

Jacob keek hem glimlachend aan.

‘Zeker niet goed genoeg?’ informeerde Van Opperdoes.

Jacob schudde zijn hoofd.

‘Naar een van jouw adresjes?’

Jacob knikte.

Van Opperdoes zuchtte.

Jacob parkeerde in de Utrechtsestraat, bij de Keizersgracht. Daar zat een broodjeszaak genaamd Loekie.

‘Hier is het?’

‘Deze zaak is geweldig. Een paar broers runnen ’m. Toen ik op de Lijnbaansgracht zat, had een van hen een broodjeszaak op de Prinsengracht, bij de Utrechtsestraat. Rond lunchtijd stond er een rij tot buiten. Ze bakken zelf hun stokbroodjes, en hebben zo ongeveer de lekkerste zelfgemaakte filet americain van Amsterdam. Die van de Prinsengracht is weg, maar deze Loekie is er nog…’

‘Hee, Jacob…’ begroette de man achter de toonbank hem. ‘Hetzelfde als altijd?’

‘Graag. Doe er maar twee.’

Peter van Opperdoes keek hem aan. ‘Ga ik dat lekker vinden?’

‘Let maar op.’

Gewikkeld in papier, met een servet eromheen, kregen de rechercheurs hun stokbroodje.

In de auto zette Van Opperdoes zijn tanden erin. Het was inderdaad de lekkerste filet americain die hij kende. Licht scherp, met kappertjes erdoorheen. Heerlijk!

Jacob nam een paar happen en leunde vergenoegd achterover.

‘Nu ben ik weer in staat om na te denken. Wat is het grote probleem dat we nu hebben?’

‘Ik zal het uitleggen…’ begon Van Opperdoes. ‘We hebben een lijk in de gracht: Bertje. We hebben zijn ex-vriendin met wie hij ruzie had: Jacqueline. We hebben een broer van de ex-vriendin: Peter. Peter is neergeschoten met het wapen dat bij Bertje is gevonden.’

‘Klopt. Dan zou je kunnen zeggen dat Bertje Peter heeft neergeschoten.’

Van Opperdoes nam weer een hap en kauwde bedachtzaam.

‘Dat is een mogelijkheid. Een andere mogelijkheid is…’ Hij dacht even na.

‘Nou? Wat?’

‘Een andere mogelijkheid is: Peter heeft Bertje van de Dijk vermoord.’

Jacob knikte langzaam. ‘Ja… en wie heeft dan Peter neergeschoten?’

‘Zijn eigen zus… omdat ze kwaad was dat Peter haar vriend had vermoord.’

‘Dat zou een goede reden voor ze zijn om zo zwijgzaam en vijandig tegen ons te doen.’

Van Opperdoes kauwde weer een hapje weg. ‘Precies…’

‘En het wapen dan?’

De oude rechercheur keek Jacob strak aan. ‘Dat heeft zij in de woning van Bertje gelegd… om de schuld op hem af te schuiven. Doden spreken immers zelden iets tegen.’

Hoofdstuk 15

Cathelijne de Wind, de schouwarts van de ggd, zat aan het bureau bij Peter van Opperdoes.

‘Ik snap het dilemma.’

Van Opperdoes trok zijn benen op en plaatste zijn voeten op de uitgeschoven onderste lade van zijn bureau.

‘Het is inderdaad een dilemma. We weten het precieze tijdstip waarop Peter Donkers is neergeschoten. Wat we moeten weten is of Bertje van de Dijk vóór of ná dat tijdstip is vermoord.’

‘Want als hij daarná is vermoord…?’ wilde Cathelijne weten.

‘Dan zou Bertje Peter Donkers hebben neergeschoten… waarna iemand anders hem heeft vermoord. Niet Peter, want die lag inmiddels in het ziekenhuis.’

Jacob vulde aan. ‘En dan heeft Jacqueline Bertje vermoord, omdat hij haar broer heeft neergeschoten.’

Cathelijne maakte aantekeningen in een boekje dat ze voor zich had liggen.

‘Dat klinkt als een logische gang van zaken. En wat als Bertje is vermoord vóór het tijdstip dat Peter Donkers is neergeschoten?’

Jacob kuchte. ‘Dan zou Peter Donkers Bert misschien vermoord hebben… waarna Jacqueline hem heeft neergeschoten uit kwaadheid vanwege de moord op haar vriend.’

Ze legde met een demonstratief gebaar haar pen neer. ‘Maar ook dat klinkt als een logische gang van zaken. Zolang je tenminste in het geval van moord iets als “logisch” kan betitelen…’

Van Opperdoes glimlachte.

‘Daarom heet het ook een dilemma. En daarom is dat tijdstip ook zo belangrijk. Is Bertje vermoord vóór of ná het neerschieten van Peter Donkers?’

Cathelijne had een lijntje in haar schrift getrokken. In het midden schreef ze ‘Donkers neergeschoten’ en links daarvan ‘Bert vermoord’ en rechts daarvan ook ‘Bert vermoord’. De mogelijkheden van wat er gebeurd zou zijn, schreef ze erbij. ‘In beide gevallen…’ besloot ze, ‘speelt Jacqueline Donkers een grote rol. Of ze heeft Bert vermoord… of ze heeft Peter neergeschoten nadat die Bert heeft vermoord’.

Van Opperdoes knikte tevreden. Cathelijne was een slimme vrouw, die zaken snel en logisch kon plaatsen. Maar nu zag hij haar aarzelen.

‘Dat tijdstip is dus cruciaal… maar wel een probleem. Als een lichaam in de open lucht ligt, ontwikkelen zich insecten. Ik werk wel samen met forensische entomologen… dat zijn zeg maar insectenbiologen… die me precies hebben voorgerekend hoe lang het duurt voordat er maden in een lichaam ontstaan, die zich omvormen tot vliegen. Dat is een proces dat tien tot twaalf dagen duurt… dus in dat stadium kan ik aan de hand van de ontwikkeling van het lichaam wel met enige nauwkeurigheid zeggen hoe lang iemand dood is. Maar het lichaam van Bertje van de Dijk lag in koud water. Dan denk ik niet dat ik aan die wetenschap iets heb. Daar wordt onderzoek naar gedaan, op body farms bijvoorbeeld.’

Jacob fronste. ‘Sorry?’

‘Body farms. Daar worden lichamen, en dan voornamelijk de staat van ontbinding, onderzocht. Lichamen die bedekt zijn met aarde, maar onder water worden aangetroffen. Maar ik weet dat niet uit mijn hoofd. Ik ga overleggen, en ik hoop iets te horen, maar ik geef je weinig kans op een helder tijdstip. Ik houd het op tussen de twee en drie weken geleden. Je zult op zoek moeten naar een externe factor. Een getuige die gezien heeft wanneer de auto in het water terecht is gekomen.’

Ze trommelde met haar vingers op het bureau, dacht diep na en vervolgde haar verhaal.

‘Misschien is het veel simpeler. Had hij geen horloge om? Misschien met een datumaanwijzing erin? Dat is stil komen te staan, toen het volliep met water?’

Jacob veerde op. Hij was uit de buurt gebleven van het lichaam, dus hij wist het niet.

Maar Van Opperdoes glimlachte.

‘Hij had inderdaad een horloge om. Waterdicht tot dertig meter,’ zei de oude rechercheur.

Jacob zakte weer terug in zijn stoel. Dat werd dus ook niks. Hoe konden ze uitvinden wanneer Bertje was vermoord?

Van Opperdoes nam een beslissing.

‘Er is nog een spoor dat we moeten volgen. Bertje van de Dijk is in een gestolen Ford Mondeo gevonden, waar valse kentekens op zaten.’

‘Je wilt weten waar die Ford gestolen is?’

‘En van wie. Denk aan Sherlock Holmes: je kunt pas een theorie bedenken als je alle feiten kent. Die feiten moeten we nog invullen.’

..

De woning waar Peter van Opperdoes en Jacob naartoe gingen, lag in Amsterdam Oost, aan het Oosterpark, waar aan de rand mooie, grote huizen stonden. Jacob wees naar de poster die voor de ramen hing van het huis waar ze moesten zijn: te koop.

Na langdurig aanbellen duurde het vervolgens een minuut voordat de deur werd opengedaan. Een man van middelbare leeftijd, met glad achterovergekamd donker haar, keek hen vragend aan.

‘Ja?’

Peter van Opperdoes trok zijn portemonnee tevoorschijn en klapte die open. Een beduimeld legitimatiebewijs werd zichtbaar.

‘Een goedemiddag. Meneer Wiggers?’

‘Dat ben ik, ja.’

‘Mogen we even binnenkomen?’

Wiggers aarzelde even, voordat hij de deur verder opende en plaatsmaakte voor de rechercheurs.

‘Ik ben bezig te verhuizen. Het is een beetje een rotzooi binnen.’

‘We zijn zo weer weg, denk ik.’

Wiggers ging hen voor naar een werkkamer, die uitkeek over het Oosterpark.

‘Fijn uitzicht heeft u hier.’

‘Ja, dat zal ik wel missen.’

Van Opperdoes zag de verhuisdozen klaarstaan. Op de werktafel voor het raam lagen nog wat brieven, waaronder veel blauwe enveloppen van de belastingdienst en een paar brieven met een logo van een incassobureau.

‘Maar u komt vast niet om van het uitzicht te genieten?’ vroeg Wiggers, die wat nerveus heen en weer keek naar de twee rechercheurs.

‘We hebben goed nieuws en slecht nieuws,’ antwoordde Jacob. ‘Het gaat over uw auto.’

Wiggers wist even niet wat hij moest zeggen. Hij deed zijn mond twee keer open, maar er kwam geen geluid uit.

‘Wat wilt u als eerste horen?’ wilde Van Opperdoes weten. ‘Het goede of het slechte?’

Weer lukte het Wiggers niet om iets te zeggen.

‘Het goede dan maar. Altijd positief beginnen.’

Nu leek het alsof Wiggers het zweet uitbrak. Hij knikte en zakte op de stoel bij de werktafel.

‘Uw auto is gevonden.’

Wiggers keek langs Van Opperdoes.

‘Dat is inderdaad goed nieuws. Wanneer eh… wanneer kan ik hem terugkrijgen?’

‘Dat is nou wat we noemen het slechte nieuws. De auto is total loss.’

‘Kapotgereden? Dat kan er ook nog wel bij.’

‘Hij is in het water terechtgekomen. Daar heeft hij een tijdje in gelegen.’

Wiggers knikte moedeloos. ‘Tja… wat zal ik zeggen?’

Van Opperdoes trok een opgevouwen A4’tje uit zijn binnenzak en vouwde dat uit.

‘Ik heb hier de aangifte die u heeft gedaan. Uw auto is drie weken geleden gestolen.’

‘Dat klopt.’

‘Uw auto stond hier voor de deur.’

‘Dat klopt ook. Ik heb hem ’s avonds geparkeerd en de volgende ochtend was mijn auto verdwenen. Dus hij is die nacht gestolen.’

Van Opperdoes keek Wiggers vriendelijk aan.

‘Is er ook in uw huis ingebroken, die nacht?’

Wiggers veegde met zijn hand over zijn haar.

‘Nee. Niet dat ik weet, tenminste. Hoezo?’

‘Omdat de contactsleutel gewoon in de auto zat, toen hij werd gevonden.’

De oude rechercheur bleef Wiggers vriendelijk aankijken, maar ondanks die blik leek Wiggers zich steeds ongemakkelijker te voelen.

‘U heeft uw huis te koop staan?’

Wiggers keek even naar de verhuisdozen en de poster op het raam.

‘Ja. Het eh… het werd me een beetje te duur hier. Dure buurt, groot huis. Ik heb iets anders gekocht. Kleiner huisje.’

Van Opperdoes keek Jacob aan. Jacob haalde even zijn schouders op.

‘Het kan…’ zei hij cryptisch tegen zijn collega.

‘Het kan zeker, Jacob. Mensen hebben nogal eens problemen, deze tijd. Crisis, banken die moeilijk doen. Incassobureaus.’

Wiggers viel ineens uit.

‘Vuile honden zijn het, die bureaus. Ze knijpen en ze knijpen tot er geen cent meer bij je te halen is. Je kan ze nog zo vertellen wat je situatie is… en zeggen dat je ze netjes zal betalen, maar ze hebben het fatsoen verdomme niet eens om hun brieven met een naam van een medewerker te ondertekenen… Je weet niet eens met wie je te maken hebt. Als je helemaal niets kunt, dan kun je nog altijd bij een incassobureau werken!’

‘Of bij parkeercontrole…’ zei Jacob zacht.

Na zijn uitbarsting greep Wiggers zich vast aan zijn bureau. Hij schoof de brieven van de belastingdienst en de incassobureaus op een stapeltje en legde die in een bureaula. Met ietwat angstige ogen keek hij Van Opperdoes aan.

Die legde zijn hand warm op de schouder van Wiggers.

‘Hoe heeft u die aangifte kunnen doen?’ vroeg hij.

‘Wat bedoelt u daarmee?’

‘Als ik in uw ogen kijk, zie ik een man die niet kan liegen. Dat zie ik niet zo vaak, in mijn werk.’

Wiggers keek weg, beschaamd.

‘Uw auto is niet gestolen. U heeft hem verkocht… en u heeft aangifte gedaan om het geld van de verzekering terug te krijgen. Waar of niet?’

Wiggers schoof achteruit in zijn stoel om onder de dwingende hand van Van Opperdoes uit te komen. Maar die bleef hem vasthouden.

‘Ja,’ piepte Wiggers. ‘Ik kon niet anders…’

Hoofdschuddend klopt Van Opperdoes hem op de schouder.

‘Gaat u maar even mee…’

Als een gebroken man zat Wiggers in de verhoorruimte.

‘Alles zat tegen. Mijn baan weg, mijn vrouw weg. Ik had niks meer, en toen kwam ik een man tegen die aanbood om mijn auto te kopen. Ik zou hem dan op kunnen geven als gestolen. Hij zei dat ze die auto toch nooit terug zouden vinden. Hij had het over iets met katten…’

Jacob hielp hem. ‘Omkatten.’

‘Dat zei hij, ja…’

‘Omkatten is het veranderen van de auto. Chassisnummer wegwerken… en een ander kenteken geven.’

Wiggers knikte begrijpend.

‘In ieder geval, er was geen risico voor mij, zei hij. Nou, dat had hij dus verkeerd gezien.’

‘Criminaliteit bestaat niet zonder risico, meneer Wiggers.’

‘Nee, dat is me nu wel duidelijk.’

Wiggers zat diep ineengedoken in zijn stoel.

De oude rechercheur wenkte. ‘Jacob, kom je even mee?’

In de aangrenzende kamer konden ze via een eenrichtingsspiegel Wiggers in de gaten houden. Hij bleef zitten zoals ze hem hadden achtergelaten, diep in elkaar gedoken en volkomen gebroken.

‘Wat denk je, zou hij zijn eigen auto hebben zien rijden en geprobeerd hebben die terug te krijgen?’

Van Opperdoes keek door de spiegel.

‘Daar heeft-ie de ballen niet voor, om het maar eens op z’n Amsterdams te zeggen. Hij zat in de problemen en heeft iets stoms gedaan. Dat is alles.’

‘Denk je?’

Van Opperdoes knikte langzaam.

‘Het enige wat ik wil weten van die man, is wie die auto van hem heeft gekocht.’

‘Dat weet ik niet…’

‘Meneer Wiggers, u heeft een afspraak gemaakt met iemand om uw auto te laten stelen. U heeft geld gekregen, en u heeft uw sleutel aan iemand afgegeven. Zo moeilijk kan het niet zijn.’

Wiggers verschoof ongemakkelijk op zijn stoel.

‘Toch is het zo. Ik kwam hem tegen in een café. Hij komt daar wel vaker, maar ik ken zijn naam niet. Ik zat met hem te praten… Ik had een paar biertjes op, ik ging denk ik nogal tekeer over incassobureaus en over de mensen die nog geld van me kregen, mensen die geen enkel begrip hebben voor de ellende waar iemand soms, buiten zijn schuld, in kan zitten. Toen stelde hij me voor… nou ja, dat dus… van mijn auto.’

‘Welk café was dat?’

‘Hier om de hoek, op de Linnaeusstraat. Kuiper. Leuke nieuwe tent, gezellig, daar niet van.’

‘Komt die man daar ook vaak?’

Van Opperdoes keek Jacob aan. ‘Het gaat niet werken om daar vanavond, of een paar avonden, te gaan zitten afwachten of er iemand komt. We moeten iets meer hebben.’

Jacob keek Wiggers aan.

‘Hoe goed kunt u hem omschrijven?’

Wiggers leek blij met een kans om zijn medewerking te verlenen. ‘Best wel goed, denk ik.’

Jacob stond op. ‘Ik ga even een telefoontje plegen.’

Binnen een halfuur kwam een man de verhoorruimte binnen met een enorm schetsblok, een notitieblok en een bak vol stiften en krijt. Jacob en Van Opperdoes gaven de twee mannen een kop koffie en gingen naar hun werkkamer.

In de verhoorruimte liet de tekenaar zijn notitieblok aan Wiggers zien. Het zat volgeplakt met door de tekenaar uitgeknipte foto’s uit bladen van hoofden en gezichten. Hij liet Wiggers steeds een ander gezicht aanwijzen, om zo tot een idee te komen van de man die hij moest gaan tekenen. Nadat hij een algemeen beeld had van wat voor ‘soort’ gezicht de onbekende koper van de auto had, liet hij Wiggers meer en meer details geven: ogen, wenkbrauwen, jukbeenderen, wel of geen snor, kleur haar, soort haar….

Daarna begon hij te schetsen, met in zijn ene hand een krijtje en in de andere een gom. Steeds als hij iets had getekend, vroeg hij of het goed leek. Klopte er iets niet, dan veegde hij het weg en begon overnieuw. Zo ontstond een tekening van de koper.

Na ongeveer anderhalf uur klopte de tekenaar op de afgesloten deur.

Jacob deed de deur open en liet Wiggers eerst terugbrengen naar de cel, beneden bij de wachtcommandant.

Alsof het een onbetaalbaar kunstwerk betrof, hield de tekenaar zijn tekening eerst voor zich, zodat Van Opperdoes en Jacob het resultaat nog niet konden zien.

‘Is het gelukt?’ vroeg Van Opperdoes met een glimlach.

‘Die meneer was zeer tevreden met het resultaat,’ sprak de kunstenaar zuinig. Toen draaide hij de tekening om.

Het gezicht van de neergeschoten Peter Donkers staarde hen aan.

Hoofdstuk 16

De verpleegster op de derde verdieping van het olvg zat weer voorovergebogen achter de balie.

Van Opperdoes sprak haar fluisterend aan. ‘We zijn er weer…’

Nu keek ze meteen op en glimlachte. ‘De rechercheurs… kijk eens aan. Alweer.’

‘Alweer, ja…’ antwoordde Van Opperdoes op zijn allercharmantst. ‘We hebben van tevoren niet gebeld, maar mogen we nog even naar meneer Donkers?’

‘Had u dat nou maar wel gedaan, dat had u een ritje hiernaartoe gescheeld,’ sprak ze fronsend.

‘Want? Hij is toch niet dood?’ vroeg Van Opperdoes geschrokken.

‘O, nee, integendeel zelfs. Peter Donkers heeft vanochtend het ziekenhuis verlaten.’

Jacob was verbaasd. ‘Meen je dat nou? Dat is dan snel gegaan. Zo lekker zag hij er gisteren nog niet uit, met al die slangen in zijn lijf.’

Ze klapte het dossier waar ze in bezig was dicht en nam een andere van de stapel. Daar keek ze even in.

‘Dat klopt, hij is tegen het dringende advies van de doktoren weggegaan. Op eigen risico, zeg maar.’

‘Hoe laat was dat?’

Ze keek weer in het dossier.

‘Om negen uur al. Meteen nadat de slangen waar u het over had, verwijderd waren.’

‘Dank je wel,’ zei Van Opperdoes en wilde weglopen, toen hem iets te binnen schoot.

‘Weet je wat? Dan bellen we hem wel even. Hebben jullie in zijn dossier ook een telefoonnummer van hem? Of van familie?’

Ze keek Van Opperdoes schalks aan.

‘U weet best dat u dat niet mag vragen.’

Ze legde met een nadrukkelijk gebaar het dossier boven op de stapel.

‘Ik ga even koffie halen. Veel succes met uw onderzoek. Even tussen u en mij: zo heel aardig was meneer Donkers niet voor ons…’

Ze verliet de balie en er was in de hal verder niemand van het verplegend personeel te zien. Peter van Opperdoes pakte het dossier van de stapel en sloeg het open.

‘Je weet dat je het later moet verantwoorden, als we hem via dat nummer vinden,’ waarschuwde Jacob hem.

Van Opperdoes bladerde tot hij de persoonlijke gegevens had gevonden.

‘Dat zien we dan wel weer. Als we ons verdikkeme aan alle regels moeten houden, lossen we tegenwoordig echt geen enkele zaak meer op. Het wordt toch steeds gekker? Zaken los je op met snelheid, inventiviteit en improviseren. En nog iets, maar daar kom ik later nog weleens op terug. In ieder geval niet met ellenlange aanvragen en processen-verbaal.’

‘Sherlock Holmes?’

‘Nee. Peter van Opperdoes.’

Hij glimlachte en schreef het telefoonnummer dat Peter Donkers aan het personeel had opgegeven snel over.

Ze hadden geparkeerd voor het politiebureau aan het ’s Gravesandeplein, dat naast het olvg ligt. Van Opperdoes keek peinzend in de richting van het Oosterpark, toen ze bij de auto kwamen.

‘Het is wel allemaal Amsterdam-Oost, vind je niet? Is dat toeval?’

‘Toeval bestaat… zeg je zelf altijd. Maar wat bedoel je?’

Van Opperdoes wees van het olvg naar het Oosterpark, dat tegenover de hoofdingang van het ziekenhuis lag.

‘Hier lag Peter Donkers. En daar, vijfhonderd meter verderop, woonde Wiggers, die hem zijn Ford Mondeo heeft verkocht.’ De oude rechercheur draaide zich om. ‘En daar, recht tegenover die woning van Wiggers… is Sint Jacob, waar de moeder van Bertje woont.’

‘En…’

‘Precies. En iemand die we nog niet gesproken hebben.’

‘Daar naartoe dan maar?’

‘Lijkt me een goed plan.’

Traag beklom Peter van Opperdoes de grote trap in de hal van het verzorgingstehuis. De portier had hen nog nageroepen, maar Jacob had met zijn pas gezwaaid en gezegd dat de man stil moest zijn. Hij was mokkend weer achter de balie gaan zitten.

De deur van de kamer van mevrouw Koolschijn stond op een kier. Toen Van Opperdoes de deur iets verder openduwde, zag hij de verpleegster met wie ze de vorige keer hadden gesproken. Ze zat op haar knieën voor de stoel waarin de oude dame zat, en masseerde zachtjes haar handen.

Toen ze Van Opperdoes zag, stond ze snel op en veegde haar handen af aan een handdoek die naast haar lag. Ze weifelde even voor ze naar hen toe liep. Aan haar hele houding kon Van Opperdoes zien dat ze heel goed wist waar de rechercheurs voor kwamen.

Voor haar.

Ze ging met licht gebogen hoofd voor Van Opperdoes staan.

Die stak zijn hand uit. ‘Zullen we maar eens beginnen met voorstellen?’

Toen ze opkeek, zag de oude rechercheur dat haar ogen vol tranen stonden.

‘Ik ben Yvonne van Nierop. Het spijt me dat ik niets heb gezegd tegen u, over Bert.’

Ze gaf beide rechercheurs een hand.

Van Opperdoes knikte licht.

‘Is er een plek waar we even ongestoord kunnen praten?’

Mevrouw Koolschijn had haar hoofd omgedraaid en keek naar hen, hoewel wat er gebeurde niet bij haar binnenkwam.

Ze ging hen voor naar een vergaderkamer, die leeg was.

Van Opperdoes trok zijn zware montycoat uit en hing die over de stoel.

‘Wilt u koffie?’ vroeg Yvonne.

‘Dat komt straks wel. Je weet dus waarom we hier zijn?’

‘Omdat ik iets met Bert heb gehad, denk ik? Dat heb ik niet gezegd… maar het was wel zo.’

‘En waarom heb je dat niet verteld?’

‘Ik dacht… ik had…’ Ze stokte. ‘Ik dacht dat het er niet toe deed. En toen u weg was, wist ik dat het stom was. Maar ja… toen kon ik niet meer terug. En hoopte ik dus maar dat u er niet achter zou komen.’

Van Opperdoes observeerde haar. Ze was of heel oprecht, of een waanzinnig goede actrice. En dat laatste had hij vaker meegemaakt.

‘Jij bent bij Bertje thuis geweest.’

Met een ruk keek ze op. ‘Hoe weet u dat?’

Ze had iets te lang moeten nadenken over het antwoord, alsof ze nooit had verwacht dat deze rechercheurs dat te weten zouden komen.

‘Hoe was dat, bij hem?’

‘Leuk. Bertje was wel een beetje apart, maar…’ Ze haalde haar schouders op.

‘Dat vond je wel spannend.’

‘Ja, eigenlijk wel.’

‘Is jou wel eens iets opgevallen, bij hem binnen?’ wilde Jacob weten.

Ze schudde haar hoofd. ‘Leuk huisje. Hoezo?’

‘Ben je wel eens zomaar bij hem geweest? Gewoon, langsgelopen en aangebeld?’

Ze moest glimlachen. ‘Dan kende u Bertje niet. Dat zou hij niet hebben goedgevonden. Nee, het ging allemaal op afspraak. Het was allemaal geregeld.’

‘En hoe zag het er binnen bij hem uit?’

Nu fronste ze. ‘Gewoon… netjes. Hoezo?’

‘Yvonne, heb je enig idee wat Bert voor werk deed?’

Ze schudde haar hoofd.

‘Nee. Waarschijnlijk iets illegaals, maar ik heb er nooit naar gevraagd.’

Van Opperdoes leunde achterover. ‘En Jacqueline, die ken je.’

‘Die is weleens meegekomen, op bezoek bij zijn moeder. Verder ken ik haar niet.’ Ze keek de twee rechercheurs met grote ogen aan. ‘Moet ik nu naar de gevangenis?’

‘Yvonne, wat heb je misdaan? Je hebt niet tegen ons verteld dat je Bertje kende, en je hebt een verhouding gehad met een man die met een andere vrouw was. Denk je dat je daar de gevangenis voor in moet?’

Ze schudde haar hoofd. De twee namen afscheid en lieten haar achter in de vergaderkamer.

Toen Peter van Opperdoes de deuren van het Sint Jacob achter zich liet, tikte hij Jacob op de schouder.

‘Bel jij Cathelijne de Wind eens op, of ze hier in de buurt is?

Het hoofdkantoor van de GGD was om de hoek van de Plantage Middenlaan, waar het Sint Jacob was gevestigd. Peter van Opperdoes en Jacob liepen naar de eerste verdieping, waar een glazen deur toegang gaf tot de balie van de artsen van de GGD. Cathelijne stond al op hen te wachten.

‘Jullie zitten me toch niet op te jutten, hoop ik? Ik weet nog niks van het tijdstip van overlijden.’

Van Opperdoes maakte een geruststellend gebaar.

‘Daar komen we niet voor. Doe rustig aan. Wat ik wil weten, en wat we vergeten zijn te vragen: de verwurging van Bertje van de Dijk… kan een vrouw dat gedaan hebben?’

Cathelijne glimlachte.

‘Hangt ervan af wat voor vrouw. Ik ken Russische kogelstootsters die een bus op kunnen tillen.’

‘Het gaat om twee gemiddelde vrouwen, zeg maar.’

Cathelijne beet op haar onderlip.

‘Bertje zat in een auto. Als hij gewurgd is op de plek waar hij zat… namelijk achter het stuur… dan zijn er twee mogelijkheden waarop hij gewurgd kan zijn. Namelijk van opzij, en dan heb je denk ik wat meer kracht nodig, omdat het slachtoffer kan tegenstribbelen en zijn armen vrijelijk kan gebruiken. Als de verwurger echter achter het slachtoffer zit, op de achterbank dus, dan is er relatief veel minder kracht nodig. De dader kan zich geheel concentreren op het verwurgen, zeker als hij een touw of een riem gebruikt. Dan kan de dader desnoods zijn knieën tegen de stoel van het slachtoffer aandrukken, en aantrekken maar.’

‘Breekt dan ook zijn tongbeen?’

Cathelijne glimlachte. ‘Dáár heb je nou niet heel veel kracht voor nodig. Een tongbeen breekt snel. Het is meer het aantrekken en dan het uithoudingsvermogen om het vol te houden, waar de kracht voor nodig is. Iemand is niet binnen tien seconden gewurgd. En dan heeft de dader natuurlijk kracht nodig bij een frontale verwurging, als het slachtoffer probeert los te komen.’

‘Dus…als het in een auto gebeurd is?’

Ze haalde haar schouders op.

‘Kan het net zo makkelijk een man geweest zijn als een vrouw.’

Van Opperdoes keek naar Jacob. ‘Heb je een idee?’

‘Meer een gevoel. Dat een vrouw er meer bij betrokken is dan wij nu denken.’

‘En welke dan? Ik gok op Jacqueline Donkers. Haar broer is niet voor niets uit het ziekenhuis verdwenen. Of zij heeft Bertje vermoord, of zij heeft haar broer het ziekenhuis in geschoten.’

‘En in allebei de gevallen moeten we haar hebben,’ concludeerde Van Opperdoes.

‘Wil je haar oppakken?’

‘Voor wat? We moeten haar wel voor het juiste delict oppakken. Of voor de moord, of voor de schietpartij. En voor de schietpartij hebben we een aangifte nodig.’

‘Als dat trouwens de toedracht is geweest, dat zij haar broer heeft neergeschoten… dan snap ik in ieder geval wel waarom Jacqueline zo vijandig deed, en waarom haar broer zijn mond heeft gehouden over de schietpartij. En over Bertje.’

Van Opperdoes glimlachte vreugdeloos.

‘In het andere geval ook. Als zij Bertje heeft vermoord, nadat die haar broer had neergeschoten.’

Jacob krabde op zijn hoofd en moest zijn oude collega gelijk geven. Ook al zouden ze Jacqueline nu oppakken, ze hadden geen enkel bewijs tegen haar… en zouden het van haar of haar broer ook niet krijgen tijdens een verhoor.

‘En wat wil je in de tussentijd met die Italiaan?’

Van Opperdoes dacht ingespannen na.

‘Zou hij Bertje hebben kunnen vermoorden?’

Jacob haalde zijn schouders op. ‘Het zou kunnen. Het hangt een beetje van het tijdstip af waarop Bertje is vermoord. Maar het is een Italiaanse crimineel en hij is gezien met Bertje. Bovendien had hij een sleuteltje… dus ik denk dat hij in de Driehoekstraat is geweest en daar de sleutel van zijn tijdelijke onderkomen heeft opgehaald.’

‘Maar Bertje is slim. Hij was een tussenpersoon… een regelaar. Hij zou zijn opdrachtgevers niet bedonderen. En waarom zou die Italiaan hem vermoorden? Mijn gevoel is dat die Italiaan naar Nederland is gekomen voor een of andere deal… of een afrekening… en zelf slachtoffer is geworden.’

‘En dus niks met de moord op Bertje te maken heeft?’

Van Opperdoes schudde zijn hoofd. ‘Maar als je me vraagt waar ik dat op baseer… geen idee.’

‘Zou Sherlock Holmes het met je eens zijn? Ik denk het niet. Die zou daar vast een of andere mooie logische spreuk voor hebben.’

‘Vast wel!’ glimlachte de oude rechercheur. ‘En anders de oude Engelse toneelschrijvers wel…’

Met een vrolijk ‘Goedemiddag!’ betraden de rechercheurs bureau Raampoort.

De wachtcommandant stond achter de balie en deed zijn bril omhoog. Hij richtte zich tot een man die op de bank zat, en wees naar de rechercheurs.

‘Daar zijn ze…’

De man, met een envelop in zijn handen, stond op.

‘Mijn naam is Gilbert Lausberg. U bent bij mijn vrouw geweest?’

‘We zijn de laatste dagen wel bij meer vrouwen geweest,’ antwoordde Peter van Opperdoes.

De man glimlachte.

‘Het ging over een Ford Mondeo. Misschien zegt u dat wat meer?’

Van Opperdoes keek Jacob met glimogen aan.

‘We zijn ook met meer Ford Mondeo’s bezig geweest. Maar wij zijn inderdaad bij uw vrouw langs geweest. Karin Lausberg, toch? In dat charmante huis bij het Vondelpark. Het ging om uw Ford.’

‘Ja, dat heb ik begrepen. Daarom ben ik ook hier.’

Hij stak de envelop naar voren.

‘Karin vertelde me dat onze Ford was nagemaakt. Dit zijn twee bekeuringen die we thuisgestuurd hebben gekregen. Maar wij zijn nooit op die plekken geweest. En mijn vrouw kan nog weleens achterdochtig zijn… dus….’ Hij lachte er zelf om. ‘Maar goed, daar ging het niet om. Misschien is het voor u belangrijk, dacht ik.’

Jacob keek bedenkelijk. ‘Ik heb het cjib gebeld met de vraag of er overtredingen met dit kenteken waren gepleegd. Maar die waren er niet.’

‘O, maar deze zijn niet van het cjib. Deze zijn van de gemeentebelastingen. Het zijn parkeerbonnen.’

Van Opperdoes keek Jacob aan, die een verontschuldigend gebaar maakte. ‘Die heb ik niet nagevraagd.’

Jacob maakte de envelop open. Er zat een parkeerbon in van de Weteringschans, van drie weken eerder… en een van de Korte Marnixstraat, van twee weken eerder.

‘Ik denk dat we de datum van de moord hebben,’ zei Jacob.

Hoofdstuk 17

Peter van Opperdoes en Jacob stonden op het terras van bureau Raampoort. De wind was iets gaan liggen, maar de kou begon al in alle hevigheid greep te krijgen op de Jordaan. Jacob bekeek het papier van de gemeente.

‘Ik hoop dat het geen smoesje is van die Gilbert Lausberg.’

‘Hoe bedoel je?’

‘Hoe weten we dat dit de auto betreft waar Bertje van de Dijk in is gevonden? Wie weet heeft meneer of mevrouw Lausberg daar rond die tijd toevallig zelf geparkeerd. Komen ze nu op een goedkope manier van de bon af.’

Van Opperdoes lachte. ‘De jaren bij de recherche hebben je nou al te wantrouwend gemaakt. Die man komt hier om ons te helpen.’

‘Ja ja…om de 55 euro van die bon te verdienen zul je bedoelen…als hij zegt dat het zijn auto niet was…’

‘Het zou wel erg toevallig zijn als hij ook op de Korte Marnixkade heeft gestaan… al zou het theoretisch natuurlijk kunnen. Maar laten we er nu maar even van uitgaan, dat het hier gaat om de auto waar Bertje in zat.’

Jacob zocht naar de datum van de overtreding.

‘Als dit de dag is, waarop Bertje met de auto in het water verdween…’ Hij liet een spannende stilte vallen.

‘Nou…?’ drong Van Opperdoes aan.

‘Dit is ná de schietpartij op Peter Donkers.’

Van Opperdoes liet dit even op zich inwerken. ‘Dan houden we in ieder geval één heel logische theorie over.’

Jacob knikte. ‘Het betekent in ieder geval dat Peter Donkers Bertje niet vermoord kan hebben. Hij lag immers al in het ziekenhuis toen de auto een bon kreeg. Het betekent óók dat Bertje Peter Donkers heeft kunnen neerschieten, want toen leefde hij waarschijnlijk nog…’

‘Precies…’ beaamde Van Opperdoes. ‘En… als laatste… het betekent dat Jacqueline Donkers Bertje vermoord kan hebben, uit wraak voor de schietpartij op haar broer. En het verklaart helemaal waarom ze zo vijandig reageerde op ons.’

Jacob blies even in de lucht. Zijn adem vormde een wolkje in de lucht.

‘Ik vind het ook de meest logische gang van zaken… vooral omdat we bij Bertje het wapen hebben gevonden waarmee Peter is neergeschoten.’

Jacob haalde koffie, die ze samen op het terras in kou opdronken. Het net begon zich te sluiten.

Een kwartiertje later stond er een parkeercontroleur van de gemeente Amsterdam in de hal van bureau Raampoort.

‘Ik eh…ik moest hiernaartoe komen. Dat was mij gevraagd.’

De man was net van zijn scootertje afgestapt en zijn haar zat warrig verwaaid onder zijn uniformmuts. Bovendien was zijn jack zeker twee maten te groot. Met de automaat waarmee hij bonnen kon schrijven als een soort pistool aan zijn riem, zag hij er behoorlijk potsierlijk uit.

Jan Rozenbrand boog zich over de balie heen en keek hem over zijn bril heen aan. ‘En wie had dat gevraagd?’

De man haalde met grote ogen zijn schouders op. ‘Ik kreeg een melding van de centrale, of ik naar bureau Raampoort wilde komen.’

De deur naar het trapportaal zwaaide open en Jacob keek de controleur streng aan.

‘U moest bij ons komen. Bij de recherche. In verband met een moordonderzoek.’

De man raakte van slag. ‘Een moord? Maar ik heb… ik weet niet… ik weet van niks.’

Jacob bleef streng kijken. ‘Dat zeggen ze allemaal. Kom maar eens even mee.’

‘O, nou… als het moet… dan…’ De man sjokte met een zwaar gemoed richting tussendeur. Toen hij langs Jacob naar boven was verdwenen, knipoogde Jacob naar de wachtcommandant en de agenten achter de balie, die hun lachen moesten inhouden. Vlak voordat Jacob de deur afsloot, zag hij op de bank in het publieksgedeelte Gilbert Lausberg nog zitten. Hij liep naar hem toe.

‘Zat u nog op ons te wachten?’

Lausberg schudde zijn hoofd. ‘Nee, nee… ik dacht… ik combineer even twee dingen. Ik denk dat een van onze rekeningen gekraakt is. Dat hoor je toch weleens, dat er een pasje is… hoe heet dat ook alweer?’

‘Geskimd?’

‘Ja, dat is het. Dat er een pasje is geskimd. Ik denk dat er met een van onze rekeningen iets mis is gegaan. Er is in een paar dagen vrij veel geld opgenomen, en mijn vrouw en ik weten van niks. Het is alweer een tijdje geleden gebeurd… maar ja, die rekening was van mijn vrouw en ze gebruikte hem bijna nooit.’

‘Ja, die dingen gebeuren helaas veel te vaak. Dan moet u maar aangifte doen. Ik zou het met alle genoegen zelf opnemen, maar dan moet u even geduld hebben.’

Gilbert Lausberg moest glimlachen. ‘U heeft het druk met uw parkeercontroleur. Dat hoorde ik. Nee, die vriendelijke agente daar achter de balie bood al aan om het te doen.’

Hij boog zich glimlachend voorover. ‘Pak die controleur maar goed aan. Ik heb ook veel te vaak ruzie met ze gehad.’

‘Zal ik doen…’ zei Jacob en hij verdween snel naar boven.

De parkeercontroleur zat, als een bedeesde schooljongen die bij de rector was geroepen, op een stoel tegenover Peter van Opperdoes.

‘Ben je al begonnen?’ vroeg Jacob, nog nahijgend van het rennen op de trap.

‘Op de een of andere vreemde manier leek me dat beter,’ antwoordde Van Opperdoes droog.

De controleur keek heen en weer tussen de twee rechercheurs en snapte er niets van.

‘Meneer… het gaat even over het volgende. We hebben een lichaam gevonden in een auto in het water, die u een bon heeft gegeven.’

‘Een bon?’

‘Zo’n ding achter de ruitenwisser.’

‘Ah, u bedoelt een naheffingsaanslag. Dat is een aanslag van de belasting. Geen bon. Geen straf.’

‘Noem dat maar geen straf, als je vijftig euro moet betalen als naheffing voor een aanslag van vijftig cent!’

‘Jacob…’ suste Van Opperdoes. ‘Neem het hem maar niet kwalijk, hij heeft net ook een bon… naheffingsaanslag gekregen.’

‘Wat vervelend,’ grijnsde de controleur. ‘Kaartje vergeten te kopen?’

‘Nee, een blinde controleur getroffen, die het bordje POLITIE in onze rechercheauto niet zag.’

‘Jacob…’ probeerde Van Opperdoes weer. Hij richtte zich tot de controleur.

‘Deze aanslag heeft u uitgeschreven. Kunt u zich daar nog iets van herinneren?’

De man bekeek het papier van de gemeente, dat de oude rechercheur hem gaf. Hij probeerde zich iets te herinneren, dat zag Van Opperdoes duidelijk.

‘Wat wilt u weten?’

‘Het allerbelangrijkste is of er iemand in de auto zat.’

‘Bij de auto… of echt erin?’ vroeg de controleur slim.

‘Echt erin,’ verduidelijkte Van Opperdoes.

Jacob lichtte toe: ‘Ik neem aan dat u naar binnen kijkt of er een bonnetje in ligt. Als er dan iemand in de auto zit, zie je dat toch, neem ik aan?’

De controleur knikte. ‘En dan zal ik die meneer of mevrouw ook aanspreken, rechercheur. En vragen of hij misschien een kaartje in zijn broekzak heeft, of iets dergelijks.’

‘En…?’ wilde Jacob weten.

‘Wat?’

‘Kunt u zich herinneren of er iemand in zat?’

‘O nee… er zat zeker niemand in die auto. Ik heb een goed geheugen. En zo vaak zit er niet iemand in de auto. Meestal komen ze aanrennen vanaf de parkeerautomaat, of uit een winkel. Als er iemand in de auto zit die mij aan ziet komen, rijden ze meestal snel weg.’

‘Dus deze Ford stond geparkeerd, er was niemand bij, en u heeft er een bon op geplakt,’ vatte Jacob even bondig samen.

‘Een naheffingsaanslag ja, dat is juist, meneer. Zo is het gegaan.’

‘Mag ik u hartelijk danken dat u ons heeft willen helpen?’ rondde Van Opperdoes af. ‘Het enige wat voor ons van belang kan zijn, is het volgende: heeft u op die dag, op dat tijdstip, nog andere auto’s daar bekeurd? Of voorzien van een aanslag?’

Nu glimlachte de controleur weer. ‘Dat zou ik moeten nakijken, maar dat wil ik met alle plezier doen.’

Hij stond op en liep naar de deur. Daar draaide hij zich nog even om, en richtte zich tot Jacob. ‘Als u die aanslag nog voor mij heeft, wil ik wel even kijken of ik iets voor u kan doen. U was tenslotte in functie, nietwaar?’

Jacob dacht terug aan de bon, en hoe hij hem verfrommelde en weggooide. ‘Ik eh… ik heb hem hier niet meer.’

Een glimlach van ijs verscheen weer op het gezicht van de controleur. ‘Dan kan ik helaas niets voor u doen. U hoort nog van me, betreffende eventuele andere auto’s daar. Dag heren, ik kom er zelf wel uit.’

Jacob zat als stomgeslagen op zijn bureau. ‘Wedden dat hij het zelf was, die mij die bon heeft gegeven?’

‘Ik zou er niet vreemd van opkijken. Wat doen we nu? Als we ervan uitgaan dat Bertje Peter Donkers heeft neergeschoten… dan is die zaak opgelost, want Bertje is dood. Zou Jacqueline Bertje dan vermoord hebben?’

Jacob haalde zijn schouders op. ‘We hebben een datum waarop Bertje waarschijnlijk vermoord is. We kunnen allicht onderzoeken of ze een alibi heeft voor die dag, ná het tijdstip waarop deze bon is geschreven. Want we kunnen er ook van uitgaan dat Bertje nog leefde toen deze bon geschreven werd. Immers… de auto lag niet in het water en Bertje zat nog niet in de auto.’

‘Scherpe conclusie. Laten we maar eens kijken of ze thuis is.’

Hij stond op en pakte zijn montycoat, maar Jacob bleef zitten, in gedachten.

‘Ja, scherpe conclusie… maar weet je wat er niet in past?’

‘Nou?’ wilde Van Opperdoes weten.

‘De moord op die Italiaan.’

Van Opperdoes keek op. ‘Inderdaad. Die is gepleegd… nadat Bertje vermoord is. En ik denk niet dat Jacqueline het gedaan heeft.’

‘Want…?’

Van Opperdoes leunde achterover met zijn handen achter zijn hoofd.

‘Bert is gewurgd in een auto… en in het water terechtgekomen van een drukke gracht, waar veel mensen zouden kunnen lopen. Peter Donkers is in zijn buik geschoten, op straat. Maar die Italiaan is professioneel geliquideerd. Twee schoten in het hart en een in het hoofd, toch? Op een donkere, verlaten parkeerplaats ver buiten Amsterdam. Dat ruikt naar een echte liquidatie in de onderwereld.’

Jacob knikte langzaam. ‘Dat klopt. Maar Bertje zat ook in de onderwereld. Hij regelde van alles voor ze. Huizen, auto’s.’

Van Opperdoes twijfelde zichtbaar. ‘De misdrijven zijn te verschillend. Bovendien… in onze theorie zou Jacqueline Donkers de enige zijn die de moord op die Italiaan gepleegd zou kunnen hebben. Want Bertje was al dood en haar broer lag al in het ziekenhuis. Zie jij haar een kille liquidatie uitvoeren?’

Jacob haalde zijn schouders op. ‘Als zij Bertje gewurgd heeft, dan zou dat meer een crime passionele zijn geweest. Haar ex- vriendje. Misschien was ze wel heel boos op hem.’

‘En boze vrouwen… je weet wat ik gezegd heb.’

Jacob stond zuchtend op. ‘Ik weet het.’

‘Weet je nog wat voor een antwoord ze gaf, toen we vroegen wie haar broer had neergeschoten?’

‘Geen antwoord,’ herinnerde Jacob zich.

‘Precies… en misschien weten we nu waarom.’

Na een paar minuten wachten deed Jacqueline Donkers de voordeur van haar woning open.

‘Ik weet niet waar hij is.’

Peter van Opperdoes hield zijn hoofd een beetje schuin. ‘Wie?’

‘Mijn broer.’

‘Ach ja, natuurlijk. Die is gevlucht uit het ziekenhuis, dat is waar ook,’ hield de oude rechercheur zich van de domme. ‘Maar we komen niet voor hem.’

‘O nee?’

‘Nee hoor. We willen iets van jou weten.’

Ze leek wat in verwarring gebracht. De twee rechercheurs zwegen, met opzet. Ze wilden zien wat de reactie van Jacqueline was op die mededeling. Het leek te werken, want ze keek verward van de een naar de ander, deed uiteindelijk een stap opzij en liet hen binnen.

Het was vreemd voor Jacob om weer in de woning te zijn waar hij al eerder was geweest om een doorzoeking te doen. Toen waren zij daar heer en meester, maar nu gedroeg Jacqueline zich als een echte gastvrouw. Het contrast met hun vorige bezoek kon niet groter zijn.

‘Willen jullie koffie?’ vroeg Jacqueline.

Van Opperdoes glimlachte. ‘Nee, dank je.’

‘Heeft het geholpen, wat ik jullie verteld heb?

‘Jazeker. Maar aan de andere kant heeft het ook meer vragen opgeroepen.’

‘O? Echt waar?’ Ze leek verbaasd.

‘Je hebt geen antwoord gegeven op de vraag wie jouw broer heeft neergeschoten, maar indirect heb je dat antwoord misschien wel gegeven.’

‘Want?’

‘Want we hebben bij Bertje het wapen gevonden waarmee je broer is neergeschoten.’

Ze knikte langzaam.

‘Heeft Bertje je broer neergeschoten?’

Weer knikte ze langzaam. ‘Een zakelijke toestand. Peter werkte voor Bertje, en Bertje dacht dat Peter hem bestolen had. Ik bezwoer hem van niet, maar Bertje was woest… paranoia… en toen heeft hij hem neergeschoten, op straat. Tijdens een ruzie die uit de hand liep.’

‘En toen heb jij Bertje vermoord.’

Nu keek ze echt verontwaardigd. Ze zette grote ogen op en haar antwoord klonk hartgrondig en bijna beledigd. ‘Nee…!’

Hoofdstuk 18

Peter van Opperdoes wreef over zijn slapen. Een van de lessen van een goed verhoor was dat je de verdachte uit zijn eigen omgeving moest halen, omdat die anders psychologisch in het voordeel zou zijn. Een thuiswedstrijd voor de tegenstander moest je vermijden. Een andere les was dat je gebruik moest maken van verwarring en verbazing bij de verdachte. Die laatste tactiek hadden ze gebruikt door bij Jacqueline langs te gaan en haar te confronteren met het feit dat het wapen waarmee haar broer was neergeschoten, was gevonden. Maar Jacqueline bleef stellig ontkennen dat zij Bertje vermoord zou kunnen hebben.

‘Dan ga je maar even mee,’ had Van Opperdoes gezegd.

En zo zat Jacqueline Donkers voor de tweede keer in de verhoorkamer van de recherche aan bureau Raampoort.

Peter van Opperdoes had een map voor zich liggen, waar hij af en toe op klopte en in keek, maar dat deed hij onopvallend, achteloos, schijnbaar zonder erbij na te denken. Het had effect, want Jacqueline kon haar ogen bijna niet van de map afhouden.

Het was de opzet van de oude rechercheur dat ze zich zou gaan afvragen wat er in de map zat… wat voor onaangename verrassing de rechercheur tegenover haar tevoorschijn kon toveren op het moment dat hij dat wilde; dat ze zich het hoofd zou breken waar ze zich tegen zou moeten wapenen tijdens het verhoor… Dat was immers zijn bedoeling: zorgen dat ze zich ongemakkelijk voelde, dat ze oncomfortabel in de verhoorkamer zat. Iemand die zich niet voor honderd procent op de antwoorden kon concentreren werd onzeker, en zou fouten maken.

Na een paar minuten stilte opende Van Opperdoes het verhoor.

‘Dus jij hebt hem niet gewurgd?’

‘Nee. Dat zei ik toch?

‘Maar ik kan me voorstellen dat je kwaad op hem was. Is dat dan misschien de reden dat jullie uit elkaar zijn gegaan? Heeft Bertje je broer neergeschoten?’

Jacqueline keek van het dossier in Van Opperdoes’ handen, naar het gezicht van de oude rechercheur.

‘Ik… eh… ben blij dat ik nu eindelijk de waarheid heb kunnen vertellen. Maar het is gegaan zoals ik heb gezegd: Bertje had ruzie met Peter. Hij was een beetje de weg kwijt, de laatste tijd. Peter regelde weleens dingen voor hem. Het was ook geen lieverdje.’

‘Wij weten van die auto.’

‘Wat zei u?’

Van Opperdoes glimlachte. Zijn strategie werkte.

‘Dat wij weten van de gestolen auto die Peter had geregeld. Het was iets wat hij wel vaker deed, neem ik aan? En waarschijnlijk ook voor Bertje? Die werkte natuurlijk graag met vertrouwde mensen om zich heen.’

‘Peter was geen lieverdje, inderdaad…’ ze keek Van Opperdoes scherp aan. ‘Maar Bertje zat zo verschrikkelijk fout door hem neer te schieten.’

Van Opperdoes keek vriendelijk terug. ‘Waarom zat hij fout?’

‘Hij had geen enkele reden om mijn broer neer te schieten.’

Klop… klop… klop… deed Van Opperdoes zachtjes op het dossier. ‘Maar waarom deed hij het dan?’

Ze maakte een diep en overdreven hard snuivend geluid.

‘Dat was het. Bertje snoof zich rot aan coke. Er ging bij hem wel een pak waspoeder in de week doorheen. En dan ga je rare dingen doen en vooral denken. Hij werd helemaal paranoia.’

‘Dat zei je al. Hij dacht dat Peter hem bestolen had,’ vatte Jacob samen.

‘Precies. Peter deed weleens klusjes voor hem en…’

‘Je bedoelt dat hij auto’s stal, die Bertje gebruikte voor andere criminelen.’

Ze keek opzij en ontweek de blik van Van Opperdoes.

‘Ik weet niet precies wát Peter deed.’

‘In ieder geval deugde het voor geen meter. Waarom zou hij anders het ziekenhuis uit vluchten?’ stelde Jacob vast.

‘Omdat hij bang was dat jullie hem zouden aanzien voor Bertjes moordenaar, natuurlijk,’ antwoordde ze resoluut, en inmiddels klonk er weer wat irritatie in haar stem door.

Van Opperdoes stoof op. ‘Heeft hij dat gezegd?’

Ze schrok van de plotselinge reactie van Van Opperdoes en deinsde achteruit in haar stoel.

‘Wat?’

‘Heb je contact met hem gehad? Heeft hij je gezegd dat hij bang was dat wij hem als de moordenaar zouden zien? Heeft hij dat letterlijk zo gezegd?’ vroeg Van Opperdoes dwingend.

Jacqueline keek hem wat ontdaan aan. ‘Ja, maar hij heeft me niet gezegd waar hij nu is, hoor, echt niet.’

De oude rechercheur maakte een resoluut gebaar.

‘Dat maakt me ook niet zo veel uit. Het gaat me om de reden waarom hij het ziekenhuis heeft verlaten.’

‘Nou, die dus…’

‘Jacob, kom je even mee?’

‘En ik?’

‘Jij mag zo weg.’

Nu was het Jacobs beurt om Van Opperdoes verbaasd aan te kijken.

Jacob sloot de deur van de verhoorkamer af en volgde zijn collega naar de recherchekamer.

Peter van Opperdoes ging voor het raam staan. Het was nog steeds naar en koud weer, en zijn humeur werd er ook niet beter op. Inmiddels was het al weer een tijd donker en was de nacht over de Jordaan gevallen. Tussen de zwarte wolken door deed een dappere maan pogingen om zich af en toe te laten zien, maar dan kwam de volgende wolk voorbij om de nacht nog donkerder te maken.

‘Wat was er nou?’ wilde Jacob weten.

Van Opperdoes bromde.

‘Zij heeft niks met de dood van Bertje te maken. En Peter Donkers ook niet.’

‘Maar hij is neergeschoten door Bertje.’

‘Dat ontken ik ook niet. Hij is zeker neergeschoten door Bertje. Hugo Pastoor zal het wapen en de kogel inmiddels wel hebben vergeleken, en hebben vastgesteld dat Peter met dat wapen is neergeschoten. En alleen de vingerafdrukken van Bertje zullen op het wapen staan. Ik ben ervan overtuigd dat Bertje Peter heeft neergeschoten, en precies vanwege de reden die Jacqueline ons heeft verteld.’

Jacob knikte niet-begrijpend. ‘Maar dan heeft zij toch een motief?’

‘Een vrouw die een slechte relatie heeft… met een man die haar broer heeft neergeschoten? Ze heeft een dijk van een motief. Maar ze heeft het niet gedaan.’

Jacob liet zich langzaam in een stoel bij zijn bureau zakken.

‘Dan ben ik heel benieuwd hoe jij aan die wijsheid komt. Heb je soms met een bepaald iemand een gesprek gehad?‘

De oude rechercheur glimlachte, en besefte eigenlijk tegelijkertijd dat hij al een tijd niet met zijn vrouw had gesproken.

‘Nee, Jacob. En jij weet ook wel dat ik nooit een oplossing krijg ingefluisterd. Deze onthulling kwam van Jacqueline Donkers… en van haar alleen.’

Jacob leunde voorover en ging zitten herkauwen op het verhoor. Wat had Jacqueline Donkers gezegd, dat Van Opperdoes de overtuiging had gegeven dat zij er niets mee te maken had? Het was niets voor zijn collega om af te gaan op haar mooie ogen… maar iets anders kon hij niet bedenken.

‘Ik geef het op.’

‘Laat ik het zo zeggen, heb jij inmiddels een indruk van de relatie tussen broer en zus Donkers?’

‘Natuurlijk… die is goed. Meer dan goed zelfs.’

Van Opperdoes beaamde dat.

‘Anders zouden wij nooit geloven dat zij Bertje had vermoord… om wat hij haar broer had aangedaan, toch? Ik bedoel… als een broer en een zus elkaar haten, zullen ze ook niets voor elkaar over hebben. Wij denken dat Jacqueline een moord zou doen voor haar broer. Letterlijk.’

‘Dat geloof ik, ja. De manier waarop ze praten − en zwijgen − over elkaar duidt daarop.’

Peter van Opperdoes draaide het slechte weer de rug toe en schuifelde langzaam naar Jacob.

‘Oké… stapje verder. Denk je dat die twee alles met elkaar bespreken?’

Daar kon Jacob stellig in zijn.

‘Geen twijfel over mogelijk.’

Langzaam knikkend kwam Van Opperdoes naast Jacob staan.

‘Dat dacht ik ook. En ik geloof daarom dat zij net de waarheid heeft verteld, toen ze ons zei dat Peter het ziekenhuis uit is gevlucht omdat hij bang is dat wij hem zouden verdenken van de moord op Bertje.’

‘O ja, dat denk ik ook.’

‘Maar Jacob… dat betekent toch dat Peter helemaal geen idee heeft wanneer Bertje precies is vermoord? Anders had hij wel geweten dat die moord is gepleegd toen hij in het ziekenhuis lag… en had hij zich helemaal nergens druk over hoeven maken!’

‘En zijn zus heeft Bertje ook niet vermoord.’

‘Om precies dezelfde reden,’ sprak Van Opperdoes zacht. ‘Broer en zus Donkers overleggen alles, daar zijn we allebei van overtuigd. Als zij Bertje had vermoord, had Peter het geweten. En dan had hij ook niet hoeven vluchten. Nee, die twee weten niet wanneer Bertje vermoord is, en hebben niets met de moord op hem te maken.’

Jacob gaf hem gelijk en had de pest in dat hij niet zelf tot deze conclusie was gekomen.

‘Maar wie dan wel?

En dat wist Van Opperdoes ook niet.

Hoofdstuk 19

Peter van Opperdoes had zijn kraag hoog opgetrokken en sjokte door de Jordaan naar huis. Hij had geen idee hoe het nu verder moest, maar tegelijkertijd had hij het vreemde gevoel dat de oplossing van de moord binnen handbereik lag. Maar waar?

Hij sloeg de Westerstraat in en werd wat vrolijker door de warme verlichting in de restaurants en cafés. Bij sommige tentjes stonden groepen mensen in warme jassen en mutsen sigaretjes te roken. Dat was iets wat Van Opperdoes niet goed kon begrijpen. Hij kon een sigaar op z’n tijd wel waarderen, maar hij zou nooit in de kou buiten gaan staan omdat hij niet zonder kon.

En meteen toen hij dat dacht moest hij lachen, want waar stonden Jacob en hij te roken, als ze een zaak tot een goed einde hadden gebracht? Juist, in de snijdende kou op het dakterras van bureau Raampoort, omdat ze binnen niet mochten roken. Maar dat was geen verslaving — dat was een traditie.

Ter hoogte van Café Nol stak hij de Westerstraat over en vervolgde zijn weg naar de Brouwersgracht. Veel mensen zochten in deze barre dagen de gastvrije gezelligheid van de Jordaan op. Wat zouden ze nu denken als ze mij in de kou langs zien lopen, dacht Van Opperdoes. Kijk, daar gaat een zielige, eenzame oude man?

Hij rechtte zijn rug en liep richting café Winkel op de hoek van de Noordermarkt.

‘Dat denken ze niet, hoor…’ zei zijn vrouw.

‘Zo, ben je daar weer?’ vroeg Van Opperdoes.

‘Ik ben niet weggeweest,’ glimlachte ze. ‘Maar klopt het nou wat je dacht? Je hebt me even niet gehoord en je mist me al?’

‘Ik mis je wel vaker. De hele tijd, eigenlijk…’

‘Hm… moet ik me zorgen om je gaan maken?’

De oude rechercheur haalde zijn schouders op. ‘Ik weet nog steeds niet of je er nou echt bent… of dat ik hele gesprekken met mezelf aan het voeren ben. In dat laatste geval ben ik behoorlijk raar aan het doen en moet je je inderdaad zorgen om me gaan maken.’

‘Ik ben zo echt als jij denkt dat ik ben.’

Van Opperdoes lachte. ‘Daar schiet ik veel mee op.’

Zijn vrouw zweeg, maar hij wist dat ze glimlachte.

Terwijl Van Opperdoes langsliep, knikte een dame op leeftijd, die voor het raam van café Winkel zat, hem vriendelijk toe.

‘Over “ergens mee opschieten” gesproken, wordt het niet weer eens tijd dat jij je een beetje onder de mensen begeeft?’

‘Dat doe ik, maar ik werk gewoon de hele tijd. En laatst heb ik koffie gedronken bij Papeneiland. Uit mezelf. Nou ja, bijna dan.’

Zijn vrouw lachte. ‘Volgens mij heb ik je behoorlijk achter je broek gezeten, voordat je dat eindelijk weer een keer deed.’

Van Opperdoes zuchtte. ‘Ik had er gewoon geen zin in. Het was iets wat wij samen deden. Iets gaan drinken, dat is niet iets voor een man alleen, die net weduwnaar is geworden. Dat is een zielig iets… alsof hij niet in zijn eentje thuis wil of durft te zitten.’

‘Onzin,’ sprak zijn vrouw streng. ‘En anders neem je toch iemand mee? Die aardige mevrouw op het bureau bijvoorbeeld?’

De oude rechercheur fronste. ‘Hè? Wie bedoel je?’

‘Ze doet altijd zo vriendelijk tegen je. En ze heeft zo’n mooie naam. Hoe heet ze ook alweer?’

Van Opperdoes maakte een afwerend gebaar. ‘O, die. Kom op zeg. Hou nou toch op.’

‘Hoe heet ze?’

‘Rosalinda.’

‘Die ja…’ zei zijn vrouw vrolijk.

Van Opperdoes zuchtte. ‘Ze is heel vriendelijk, ja. Ze is ook nog eens heel aardig. En ze is de schoonmaakster op ons bureau. Nou en. Ik heb jou toch?’

‘Je hebt me… absoluut. Maar aan de andere kant heb je me ook weer niet. Zo is het nou eenmaal. Daar moet je mee leven. En bovendien… ik ben niet jaloers, hoor.’

‘O, nee?’

Ze glimlachte. ‘Nee. Ik pas ook niet in dat mooie Engelse gezegde, waar je het steeds over hebt.’

‘Pardon? Welke bedoel je?’

‘Over die furie uit de hel.’

Hij lachte vrolijk. ‘O, die… nee, dat ben jij zeker niet. Je zit op de verkeerde verdieping, om te beginnen. Te hoog.’

‘Welterusten, Peter.’

‘Welterusten.’

En met die laatste woorden stak Peter van Opperdoes de sleutel in het slot van zijn woning. Hij was moe, dat voelde hij in zijn hele lijf, en hij dook snel zijn bed in. Maar na een halfuur lag hij nog steeds met open ogen naar het plafond te staren.

‘Maar wie dan wel?’ waren de laatste woorden van Jacob, voordat ze naar huis gingen.

En nu lag de oude rechercheur daar terwijl de puzzelstukjes nog steeds door zijn hoofd zweefden.

Wie dan wel?

Voor hem waren Jacqueline en Peter Donkers inmiddels definitief afgevallen. Maar wie waren er nog over als mogelijke dader? De eerste die in zijn gedachten kwam, was Wiggers, de man wiens Ford Mondeo was gestolen. Had die Bertje in zijn auto zien rijden, en geprobeerd om hem te chanteren… of wilde hij… Maar meteen schoof hij die mogelijkheid terzijde.

Als Wiggers al, heel toevallig, op de Korte Marnixkade had gelopen, dan zou hij zijn eigen auto niet eens hebben herkend. Toen die op de Korte Marnixkade geparkeerd stond en een bon had gekregen, was die auto al omgebouwd met het andere kenteken van de geheel identieke auto van Lausberg. Een heel onschuldig kenteken, dat Wiggers nooit zou herkennen.

Van Opperdoes zette dus een streep door de naam van Wiggers, maar op een of andere manier bleef die laatste gedachte in Van Opperdoes’ hoofd rondzweven, als een nieuw puzzelstukje, dat maar niet op z’n plek wilde vallen.

Een kenteken dat Wiggers nooit zou herkennen…

Plotseling zat Van Opperdoes rechtop. Het puzzelstukje leek ineens een duikvlucht te nemen… en op z’n plek te vallen.

Hoofdstuk 20

Met zijn open jas wapperend om zich heen, liep Peter van Opperdoes zo snel hij kon van zijn huis naar bureau Raampoort. Hij had nog een paar uur wakker gelegen, nadenkend over de puzzelstukjes, maar rond vier uur kon hij zich helemaal niet meer inhouden.

Diep in de nacht lag zelfs de Jordaan er stil bij. Na een paar honderd meter hield hij in, en sjokte verder tot hij weer wat op adem was gekomen.

Het enige wat Van Opperdoes hoorde, was een eenzame sirene van de politie, ergens ver weg, en een onvervalste Amsterdamse smartlap die door de wind werd meegedragen. Het lied werd hartstochtelijk vals meegezongen, door een stem die behoorlijk onder invloed van alcohol was.

Toen hij wat was bijgekomen, zette hij er weer flink de pas in, terwijl hij moest glimlachen om het blèren uit het open raam, ergens diep in het hart van de Jordaan. Toen het nummer afgelopen was, viel de stilte als een zwarte deken over de kleine huizen van de Jordaan. Na een paar minuten werd de stilte verbroken door het zachte geluid van een auto met een dieselmotor, die ergens achter Van Opperdoes uit een zijstraat kwam rijden.

‘Zijn we op de vlucht, ouwe…?’ klonk het zachtjes uit de megafoon op het dak van de politieauto.

Van Opperdoes grinnikte en draaide zich om.

Nu stopte de auto en de twee agenten stapten uit, met een verbaasde trek op hun gezichten. De bestuurder keek even naar de benen van de oude rechercheur.

Hij controleert of ik misschien mijn pyjama aan heb onder mijn jas… bedacht Van Opperdoes zich kreunend. Het is nu al zo ver dat ze denken dat ik een seniele ouwe gek ben geworden.

Hij kon het zich verbeelden, maar ergens ver weg hoorde hij zijn vrouw gieren van de lach.

‘Dat helpt niet…’ mompelde hij.

‘Zei u wat, rechercheur?’

‘Nee, hoor,’ glimlachte Van Opperdoes.

De agent keek om zich heen, of er misschien iemand te zien was.

‘Zat u achter iemand aan?’

Van Opperdoes schudde zijn hoofd. ‘Ik ben onderweg naar het bureau.’

‘Midden in de nacht? Is er iets gebeurd?’ vroeg de agent, die zijn collega aankeek. Maar die haalde zijn schouders op. Zij wisten het ook niet.

‘Ik werk aan een moord. Die man in de auto.’

De agent trok een wenkbrauw omhoog.

‘Met alle respect, maar als u haast heeft om naar het bureau te gaan, schiet u zo niet heel erg op. U woont toch om de hoek, op de Brouwersgracht?’

Van Opperdoes keek even om. Hij was inderdaad nog niet veel opgeschoten, maar was voor zijn gevoel toch al een eeuwigheid onderweg.

De agent opende de achterdeur van de auto voor Van Opperdoes, die dankbaar plaatsnam.

Een paar minuten later liep Peter van Opperdoes vol energie het bureau in. Hij liep naar de balie, waar de agenten verbaasd reageerden toen ze hem zagen.

‘Heeft iemand de recherche gebeld?’

‘Nee, ik ben nog steeds bezig met een onderzoek. Ik ben op zoek naar de aangifte van meneer Lausberg. Die heeft hij hier gedaan.’

Een van de agenten liep naar de werkkamer en kwam even later terug met een mapje, waar de aangifte in zat.

Van Opperdoes ging in een stoel achter de balie zitten en begon te lezen.

Ondertussen werd een agressieve dronkenlap met veel moeite het bureau in gesleurd. Met vereende krachten werd hij naar het dagverblijf gebracht, de ruimte waar arrestanten tijdelijk konden worden ingesloten.

Maar het ontging Peter van Opperdoes volledig. Met zijn hoofd in zijn handen steunend en zijn ellebogen op de balie bladerde hij door de aangifte.

Gilbert Lausberg had ontdekt dat van een van de rekeningen die op naam stond van zijn vrouw, een die nauwelijks gebruikt werd, veel geld was verdwenen. Hij deed aangifte van het feit dat hij dacht dat de pas was geskimd, en dat het geld daarna van de rekening was gehaald.

Lausberg verklaarde dat zijn vrouw wel een keer argwaan had gehad bij het pinnen, toen iemand opvallend dicht in haar buurt bleef. Maar, zo had hij in de aangifte verklaard, zijn vrouw was eerder bang voor zakkenrollers, en had dus waarschijnlijk niet goed uitgekeken bij het intoetsen van haar pincode − zo dacht ze achteraf. Lausberg had een afschrift bijgevoegd van de laatste transacties.

Van Opperdoes bromde goedkeurend.

‘Is dat die aangifte van dat geskimde geld?‘ vroeg een agent, die achter Van Opperdoes stond en zag in welk mapje hij aan het lezen was.

‘Ja, dat klopt.’

De agent nam een slok van zijn koffie. ‘Vervelend mannetje.’

Van Opperdoes draaide zich om. ‘Ken je hem dan?’

‘Nee, dat niet,’ hij wees op de aangifte, ‘maar mijn vriendin werkt hier ook. En zij heeft die aangifte opgenomen. Hij zat haar gewoon te versieren, zei ze, tijdens de aangifte. Van die glijerige opmerkingen. Gewoon, zo’n man die het steeds probeert.’

Een lichte glimlach gleed over het gezicht van Van Opperdoes.

‘Maar ze is er niet ingetrapt, hoop ik?’

De agent lachte hardop.

‘Nee hoor, ze is wel wat gewend.’

Van Opperdoes sloot de map.

‘Gelukkig maar. Stel je toch eens voor…’

Hij zweeg, want ineens waren alle puzzelstukjes op hun plek gevallen.

Toen Jacob de prachtige trap van bureau Raampoort op kwam en de recherchekamer in liep, wachtte Peter van Opperdoes hem met een vrolijk gezicht op. Een kop thee stond dampend op Jacobs bureau te wachten.

‘Goedemorgen, Jacob.’

Jacob krabde verbaasd op zijn hoofd. ‘Ik dacht dat ik vroeg was…’

‘Ik kon niet slapen,’ verontschuldigde de oude rechercheur zich.

Jacob boog voorover en keek naar het gezicht van zijn vriend.

‘Heb jij eigenlijk wel geslapen?’

‘Nee, maar dat geeft niet. Jij ziet er zelf trouwens ook niet al te uitgeslapen uit, als ik dat zo mag zeggen.’

‘Ik heb ook amper geslapen.’

‘Waarom dan?’

‘Wiggers… de man wiens auto gestolen is… is niet de enige die nog over is. We hebben ons laten inpakken.’

‘Door wie?’

‘Door Yvonne van Nierop. De verpleegster met wie Bertje een verhouding had.’

Van Opperdoes leunde zwijgend achterover en tuitte zijn lippen.

Yvonne van Nierop was hem niet ontschoten, hij had wel degelijk nog aan haar gedacht. Maar alles in hem verzette zich tegen de gedachte dat zij een moordenares zou kunnen zijn. Had ze hem daadwerkelijk ingepakt?

‘Ik zie je denken… maar zij heeft alle reden om Bertje te vermoorden.’

‘Wat is die reden dan?’ wilde de oude rechercheur weten.

‘Ik denk precies aan datgene waar jij het de hele tijd over hebt… de wraak van een bedrogen vrouw. Bertje had een verhouding met haar en…’ Jacob maakte een ongeduldige beweging. ‘Ja, weet ik veel? Misschien heeft hij haar beloofd om zijn relatie met Jacqueline te beëindigen… en deed hij dat steeds niet. Misschien heeft hij wel andere vriendinnen gehad, waar zij achter kwam.’

Van Opperdoes kon niet ontkennen dat het een reële mogelijkheid was. Waarom is Yvonne van Nierop uit mijn puzzel verdwenen? vroeg hij zich af. Dat hij er vannacht niet aan had gedacht, betekende dat hij haar niet als een serieuze verdachte beschouwde.

Ineens zag hij haar zitten, op haar knieën voor mevrouw Koolschijn, terwijl zij zachtjes de broze en pijnlijke handen van de oude vrouw masseerde. Dat was het moment geweest, voelde Van Opperdoes, dat zij voor hem geen verdachte meer was. Maar nu twijfelde hij. Je mag nooit je gevoel laten spreken, maar alleen de feiten…

‘Denk je dat ze ons heeft ingepakt?’ vroeg de oude rechercheur weifelend. ‘Of misschien beter… dat ze mij heeft ingepakt?’

‘Ik heb geen idee. Maar we moeten het niet uitsluiten.’

Van Opperdoes zuchtte diep en knikte uiteindelijk.

Jacob nam een slok van zijn thee, en liet zich in zijn stoel zakken.

Het was nog laat donker, maar heel voorzichtig begon de dag boven de Jordaan door de donkere wolken van de nacht heen te breken.

Peter van Opperdoes ging voor het raam staan en zag de eerste mensen kleumend bij de tramhalte wachten.

‘Laten we straks naar het Sint Jacob gaan. Met haar praten. Als ze er iets mee te maken heeft… dan weten we dat zo.’

‘Denk je dat ze zal bekennen? Ze had ook al niets gezegd over haar relatie met Bertje.’

Van Opperdoes draaide zich om.

‘Goed kunnen liegen is een stuk moeilijker dan goed je mond weten te houden…’

Een paar uur later liepen de twee naar de balie van het Sint Jacob, en vroegen naar Yvonne van Nierop. Een paar minuten later kwam ze naar beneden gelopen.

‘We zouden graag even een stukje met u wandelen,’ zei Peter van Opperdoes.

‘Wandelen?’

Ze wist niet goed wat daarvan te denken, maar knikte uiteindelijk toch, zij het aarzelend. Aan de overkant van de straat was het hek van Artis.

‘Zullen we daar langsgaan?’ wees Van Opperdoes.

‘Ja, ik vind het best.’

Van Opperdoes slenterde naar de overkant, met Yvonne naast zich, en daarnaast Jacob. Toch leek ze zich wel op haar gemak te voelen.

Jacob keek haar terloops aan, terwijl ze zo liepen.

‘Ik moet even bellen. Praten jullie maar verder,’ zei hij en liep weg.

Van Opperdoes en Yvonne liepen langs het hek van de dierentuin. Kleine kinderen renden rondjes om de grote beelden van de prehistorische monsters, die op het grasveld direct achter het hek stonden. Hoewel het koud en vroeg was, liepen er al veel kinderen rond.

‘Zeker een schoolreisje,’ constateerde Yvonne.

Ze bleef even staan en bekeek glimlachend de stoet kinderen die nu aan kwam rennen en die allemaal tegelijkertijd kraaiend van pret in de dinosaurussen wilden klimmen.

Zonder iets te zeggen bleven de oude rechercheur en Yvonne naast elkaar voor het hek staan kijken naar de springende en schreeuwende kinderen. Leraren gingen op een bankje zitten, en begonnen broodjes uit witte papieren zakjes te eten.

‘Yvonne… heb jij iets met de dood van Bertje te maken?’

Met grote, verwijtende ogen draaide Yvonne zich naar de oude rechercheur.

‘Nee… natuurlijk niet! Denkt u dat?’

Van Opperdoes haalde diep adem en liet de lucht heel langzaam ontsnappen. ‘Wil je het eerlijk weten?’

‘Ja, graag… natuurlijk wil ik dat! Bovendien… je moet toch altijd eerlijk zijn?’

‘Je kunt ook eerlijk zijn en niets zeggen…’ glimlachte Van Opperdoes.

Er verschenen twee grote rode vlekken op haar wangen op het moment dat ze zich realiseerde wat de rechercheur bedoelde.

‘Dat is waar…’

‘Ik zal je zeggen wat ik denk, Yvonne. Ik denk dat je er niets mee te maken hebt. Maar helaas denkt een officier van justitie niet zo. Die ziet dat we met jou gesproken hebben en die gaat ons vragen waarom jij niet verder bent verhoord. En dan kan ik niet aankomen met “ik denk dat ze er niets mee te maken heeft”. Snap je dat?’

Ze knikte.

‘Dus nu moet ik bewijzen dat ik Bert niet heb vermoord? Werkt dat zo?’ Ze haalde vertwijfeld haar schouders op. ‘Hoe moet ik dat nou doen?’

Van Opperdoes legde zijn hand op haar schouder. Achter haar zag hij Jacob staan, die klaar was met telefoneren.

Jacob maakte een korte handbeweging, waarmee hij aangaf dat hij wel even wegbleef.

‘Je hoeft niets te bewijzen. Wij moeten alles bewijzen. Ook jouw onschuld. Waar we mee moeten beginnen, is… weet jij waar je op twaalf november was?’

‘Wat is er met twaalf november?’ fronste ze.

‘Dat is de dag dat Bertje werd vermoord. Als je weet waar je toen was… en misschien met wie… dat scheelt al heel veel.’

Ze haalde haar schouders op. ‘Als dat zo is… dan zijn we misschien gauw klaar. Op twaalf november was ik met vier meiden een lang weekend weg. Mijn vriendin ging trouwen, en wij zaten in een huisje in Duitsland, herinneringen ophalen en naar een beauty farm en zo. We zijn de hele tijd met z’n vieren geweest… en ik weet zeker dat het personeel zich ons ook nog wel zal herinneren… Moet u foto’s hebben? De namen van mijn vriendinnen?’

‘Als het nodig is, laten we dat wel weten.’

Een warme glimlach kwam op het gezicht van de oude rechercheur.

‘Je weet niet half hoe opgelucht ik me nu voel.’

Ze keek hem dankbaar aan. ‘Anders ik wel…’

Van Opperdoes nam haar mee, richting het Sint Jacob.

‘Van ons zal je geen last meer hebben.’

Hij hield even in.

‘Ik wil je nog wel vragen iets voor me te doen. Morgen of zo, is dat goed?’

‘Natuurlijk.’

Ze gaf Van Opperdoes een hand en groette Jacob, voordat ze de Plantage Middenlaan overstak, terug naar het verzorgingstehuis.

‘Je ziet er opgelucht uit,’ constateerde Jacob.

‘Ze heeft een heel mooi… en perfect sluitend… alibi.’

‘Dat is mooi,’ vond Jacob.

‘Dus…’ ging Van Opperdoes verder, ‘… gaan we iets anders doen. Bel Gilbert Lausberg op, en…’

Jacob keek glimlachend naar de grond.

‘Wat valt er te lachen?’ wilde Van Opperdoes weten.

‘Ik heb Lausberg zojuist gebeld. Hij is over een halfuur op het bureau.’

De oude rechercheur keek zijn jonge vriend met een blik van bewondering aan.

Jacob haalde zijn schouders op.

‘Ik lag vannacht ook wakker,weet je nog? Het is de enige logische optie… toch?’

Van Opperdoes boog zijn hoofd wat naar voren.

‘Kom, Jacob… we gaan een moord oplossen.’

Hoofdstuk 21

Gilbert Lausberg zat nerveus in de verhoorkamer.

‘Ik snap niet helemaal wat ik hier kom doen. U zei dat het dringend was. Ik vind het een beetje vervelend om naar het bureau gesommeerd te worden, want ik ben een druk man. Wat denkt u dat het kost als ik er zomaar een paar uur tussenuit knijp?’

‘Een moord is voor ons inderdaad erg dringend.’

‘Moord? Maar… het gaat toch om het pasje dat is geskimd?’

Van Opperdoes veegde met zijn hand over het tafelblad, alsof hij die gedachte rigoureus van tafel schoof.

‘Met het pasje heeft het weinig te maken, meneer Lausberg.’

‘Maar wel met moord?’ vroeg Lausberg met toegeknepen ogen. Hij schoof iets achteruit in zijn stoel.

‘Daar heeft het zeer zeker mee te maken.’

‘Op welke manier dan?’

Jacob legde zijn armen op tafel.

‘Meneer Lausberg, heeft u een vriendin die in de buurt van het Haarlemmerplein woont? Misschien… ik doe even een wilde gok… op de Brouwersgracht?’

Lausberg verschoot van kleur, maar probeerde krampachtig zijn schrik te verbergen.

‘Ik vind dat een behoorlijk onbehoorlijke vraag en ik ben niet van plan om daar antwoord op te geven.’

Jacob glimlachte. ‘Behoorlijk onbehoorlijk?’

Nu werd Lausberg kwaad, of in ieder geval deed hij alsof, om zijn schrik beter te kunnen verbergen.

‘U weet heel goed wat ik bedoel. Zoiets vraag je niet. Ik vind dat niet kunnen. Onbehoorlijk, ja. Ongehoord, eigenlijk.’

Van Opperdoes keek hem kalm aan.

‘Ik ga er gezien uw reactie maar van uit dat het antwoord “ja” is. Waar woont uw vriendin precies?’

Nu zweeg Lausberg, terwijl zijn ogen nerveus van de ene rechercheur naar de andere schoten.

‘Wat heeft dat met de moord te maken waar u het over had?’

‘Geef nou maar gewoon antwoord,’ zei Van Opperdoes rustig.

‘Op de Brouwersgracht, zoals u al zei,’ capituleerde Lausberg.

‘Maar waar? De Brouwersgracht is lang. Ik gok… vlak bij de Marnixstraat,’ wilde Jacob weten.

Lausberg knikte.

‘Ja. Maar wat heeft dat nou met die moord te maken?’

Een agent klopte op de deur van de verhoorkamer, en Jacob liep even de gang op om hem te woord te staan. Hij kwam terug met een envelop in zijn handen, terwijl hij een korte knik richting Van Opperdoes maakte.

‘De Korte Marnixkade… dat is het verlengde van de Brouwersgracht. Ik denk dat u… bij uw bezoekjes aan uw vriendin… daar waarschijnlijk ook weleens heeft geparkeerd?’

Nu zakte de mond van Lausberg iets open.

‘Die parkeerbon was echt niet van mij. Die dag was ik daar helemaal niet.’

Van Opperdoes keek hem streng aan.

‘O, maar daar ben ik ook helemaal van overtuigd, dat u dat niet was. Altijd meteen een parkeerkaartje kopen is natuurlijk een van de belangrijkste voorwaarden om niet betrapt te worden. Geen bonnen thuis waar uw vrouw lastige vragen over kan stellen…

Daarom stond u ook meteen bij ons in het bureau. Niet voor ons… nee, voor uzelf. Om u in te dekken. Voor uw vrouw.’

‘Nou dan…?’ vroeg Lausberg onzeker. ‘Dan heb ik er toch niks mee te maken? Ik ben geen moordenaar.’

‘Nee, u bent inderdaad de moordenaar niet. We denken dat u degene bent die vermoord had moeten worden.’

Een kwartier later was Lausberg weer iets bijgekomen, en kwam er eindelijk weer wat zinnigs uit hem.

Van Opperdoes en Jacob hadden de verhoorkamer even verlaten en liepen weer terug naar binnen.

Lausberg, die gekleed was in een keurig kostuum met overhemd en stropdas, had zijn das losgetrokken en de bovenste knoopjes van zijn hemd losgemaakt. Met een rood hoofd van de emoties keek hij de rechercheurs hulpeloos aan.

‘Zo… kunnen we verdergaan? Beetje bijgekomen?’ vroeg Jacob.

Lausberg schudde zijn hoofd. ‘Nee… ik bedoel ja. We kunnen verder. Neem me niet kwalijk dat ik zo reageerde. Ik schrok gewoon heel erg. Voor hetzelfde geld had ik dus daar gelegen… in die gracht.’

‘Dat denken wij, ja,’ stelde de oude rechercheur droogjes vast.

Jacob had de envelop die hij van de agent had gekregen bij zich en haalde daar wat foto’s uit.

‘Eigenlijk weten wij het wel zeker. Al het geld dat is verdwenen van de rekening, is vlak voor de moord op Bertje Koolschijn opgenomen. Door deze dame…’

Hij legde foto’s, die ze met spoed hadden opgevraagd, voor Lausberg op tafel. Het waren foto’s gemaakt bij de geldautomaten waar het geld was opgenomen, en waar Lausberg aangifte van had gedaan. En iedere keer was het Karin Lausberg geweest die het geld aan het pinnen was.

‘Uw vrouw is gelukkig een amateur op crimineel gebied. Ze weet niets van de opnamen die gemaakt worden bij pinautomaten. Bovendien…’ Nu legde Jacob een vel papier met telefoonuitdraaien op tafel. ‘…heeft ze steeds met haar eigen mobiele telefoon naar iemand gebeld, die wij kennen als een mogelijke huurmoordenaar.’

‘En toen…?’

Van Opperdoes legde alles weer op een stapeltje.

‘Dit is onze theorie: uw vrouw is erachter gekomen dat u vreemdging. Waarschijnlijk… dat zal er ook wel mee te maken hebben… heeft u ook nog eens een aardige bankrekening. In ieder geval, ze sloeg een paar vliegen in één klap.

Dus op een dag, een tijdje geleden, kwam ze waarschijnlijk in aanraking met een man die naar haar problemen en kwaadheid luisterde. Misschien in een café of zo. Zo gaan die dingen. En die man vertelde haar dat hij u wel uit de weg kon ruimen, voor flink wat geld. En daar ging ze mee akkoord. En als puntje bij paaltje komt… wat vertelt ze hem dan?’

Lausberg zakte onderuit en verborg zijn hoofd in zijn handen.

‘Ze vertelt hem dat ik vaak in de buurt van de Brouwersgracht kom omdat mijn vriendin daar woont. En dat als ik naar de binnenstad ga… ik dat doe met onze Ford Mondeo.’

Van Opperdoes knikte langzaam. ‘De moordenaar hangt daar in de buurt rond… en ziet ’s nachts Bertje van de Dijk instappen… in een Ford Mondeo. Met het kenteken dat uw vrouw aan hem heeft doorgegeven. Dus wat denkt hij?’

‘Hij dacht dat ik dat was…’

‘Natuurlijk… en het is stil op straat… waarschijnlijk ook nog eens midden in de nacht. Hoe moet hij weten dat er twee identieke auto’s rondrijden? Dus hij wurgt Bertje van de Dijk… denkend dat u dat bent. Want zijn opdrachtgeefster had gezegd: “Hij is naar zijn vriendin op de Brouwersgracht, en parkeert daar altijd in de buurt”.’

Lausberg zweeg.

‘Daarna heeft de moordenaar de auto in het water geduwd, of misschien heeft Bertje in zijn paniek nog geprobeerd om weg te rijden… en is hij zo naar voren gereden, het water in,’ sloot Jacob het verhaal af. ‘Waarschijnlijk heeft de moordenaar er een nat pak aan overgehouden.’

‘Dus mijn vrouw wilde mij laten vermoorden?’

Van Opperdoes knikte langzaam.

‘Dat is wat wij denken. Pas op voor de bedrogen vrouw.’

‘Zo is het inderdaad precies gegaan.’

Karin Lausberg perste haar lippen op elkaar.

‘Elke keer als we uit zijn, zie ik hem kijken naar andere vrouwen. En maar flirten… complimentjes maken… gewoon die stomme geile blik van hem de hele tijd. Naar anderen, nooit naar mij! Ik had er zo genoeg van. Duizend keer heb ik het hem gezegd. En wat doet hij? Hij neemt een of ander sletje… en dat wordt z’n vriendin. Twee, drie keer in de week, die smeerlap. En als Gilbert dan weer thuiskwam, wilde hij per se eerst douchen voor ik hem zag. Moest-ie natuurlijk die lucht van hun seks van zich afwassen… Ik had er zo genoeg van… ik voelde me zo… niks.’

‘En toen kwam u iemand tegen, en die zei dat hij wel kon helpen.’

Ze haalde haar schouders op.

‘Precies. Gewoon, op een avond in de kroeg. Ik was er zo klaar mee…’

‘Dus gaf u die man opdracht uw man te vermoorden. En u vertelde het kenteken aan hem… en het merk,’ Jacob schreef mee in zijn boekje, terwijl ze antwoord gaf.

‘Wat had ik verdomme dan moeten doen? Een foto van Gilbert meegeven aan die idioot? Hoe stom is dat. Dat zie je in films. Je verwacht toch niet dat er iemand in precies dezelfde auto daar ook in de buurt parkeert…’

Ze schudde haar hoofd in kwade verwondering.

‘En toch gebeurt dat,’ sprak Van Opperdoes zacht. ‘Dat heet nou toeval. En toeval bestaat.’

‘Ja, dat blijkt… verdomme.’

‘Wij hebben uw telefoon in beslag genomen. U had zijn telefoonnummer in uw telefoon staan. We hebben hem opgepakt aan de hand van die gegevens. Het is een bekende van ons, maar u zult hem straks moeten identificeren.’

Ze maakte een verveeld gebaar.

‘Ik werk wel mee. U zult geen probleem hebben om hem veroordeeld te krijgen. Ik heb al onze gesprekken over het vermoorden van mijn man opgenomen. Ik zal u de bestanden geven.’

Van Opperdoes keek verrast op.

‘Goed hè, van dat opnemen? Misschien verdien ik nog wat strafvermindering als ik helemaal meewerk. Toch?’

Ze zweeg even.

‘Ik dacht slim te zijn. Als hij me ooit zou willen chanteren, had ik iets om hem terug te pakken. God, wat was ik slim…’

Ze zuchtte diep.

Hoofdstuk 22

De Jordaan twinkelde in de donkere avond. Op het dakterras van bureau Raampoort gloeiden de twee rode puntjes van de sigaren van Peter van Opperdoes en Jacob.

Karin Lausberg en de huurmoordenaar, een man met een ellenlang strafblad, waren overgebracht naar het cellencomplex aan het hoofdbureau. Haar echtgenoot had gebroken het bureau verlaten, maar Jacob had hem meteen in de richting van de Brouwersgracht zien rijden.

Van Opperdoes liet langzaam een rookwolkje ontsnappen.

‘Daar hoeven we ons geen zorgen om te maken. Die heeft iemand om hem te troosten.’

‘Zaak rond?’

‘Zaak rond. De verklaring van Karin is sterk, en de gesprekken die ze heeft opgenomen zijn een keihard bewijs tegen de moordenaar. Ze zal echter wel een behoorlijke straf krijgen.’

‘Wel slim dat ze die gesprekken heeft opgenomen.’

Van Opperdoes trok aan de sigaar, waarbij het puntje zijn gezicht deed oplichten. Hij grijnsde.

‘Helemaal niet zo slim. Als ze haar mond had gehouden… en de moordenaar ook… was het voor ons nog knap lastig geworden om de zaak rond te krijgen. In haar gretigheid om de moordenaar te slim af te zijn, steekt ze namelijk haar eigen hoofd in de strop. Het is namelijk niet alleen bewijs tegen de moordenaar… maar ook tegen haarzelf.’

De twee keken over de daken van de Jordaan uit. Het gaf een goed gevoel, al die op elkaar gepakte kleine huisjes.

Van Opperdoes luisterde of er nog meegezongen werd met smartlappen, maar nu hoorde hij niks. Hij keek op zijn horloge.

‘Ik ga ervandoor.’

Hij klopte Jacob op zijn schouder.

‘Ik heb genoten van je. Werkelijk. Dat jij Lausberg belde terwijl ik nog met Yvonne stond te praten…’

Jacob haalde zijn schouders op.

‘Het zal wel niet horen om op je gevoel af te gaan, maar toen we met haar naar buiten liepen, voelde ik ook dat zij nooit de moordenaar kon zijn.’

Van Opperdoes bromde tevreden.

‘Dat is nou rechercheursintuïtie. Instinct. Laat je niks wijsmaken over feiten en bewijs… je intuïtie is wat je moet ontwikkelen en volgen. Daar los je zaken mee op.’

‘Niet met feiten?’

‘Die vind je vanzelf… als je je instinct volgt. En nu moet ik weg.’

‘Waar moet je naartoe, dan?’

Van Opperdoes glimlachte. ‘Gaat je niks aan. Geef me de sleutels van de auto.’

Hij gaf Jacob een hand, nam de sleutels en slenterde de trap van het bureau af.

Het Sint Jacob was bijna geheel verduisterd, op wat spaarzaam licht in de hal op de begane grond na. Met een plastic tasje in zijn handen liep Van Opperdoes te trap op.

‘Ik weet wat je plan bent,’ zei zijn vrouw.

‘Het zal eens niet,’ glimlachte Van Opperdoes.

‘Ik vind dat wel heel lief van je.’

‘Dank je wel. Heb je er geen problemen mee dat ik iets cadeau ga geven aan een andere vrouw?’

De lach van zijn vrouw klonk parelend door zijn hoofd.

‘Nee, deze keer echt niet, nee…’

Ze zweeg even.

‘Ik vind het alleen maar heel lief.’

Peter van Opperdoes kwam bij de kamer van mevrouw Koolschijn aan, waarvan de deur op een kiertje stond. Hij liep naar binnen. Ze zat nog steeds in de stoel voor het raam en keek even naar hem toen hij binnenkwam, maar Van Opperdoes wist niet of ze hem herkende of niet. Uit het plastic tasje haalde hij twee plantjes met kleine miniroosjes, die vol in bloei stonden. Hij haalde de lelijke plastic plantjes weg en zette de roosjes neer. Mevrouw Koolschijn keek ernaar en glimlachte.

‘Die zijn mooi…’ zei Yvonne van Nierop zacht.

Van Opperdoes draaide zich om en zag de verpleegster in de deuropening staan. Hij wees op de plantjes in de vensterbank.

‘Ik zei toch dat ik je iets zou gaan vragen?’

Ze knikte begrijpend.

‘Ik zal goed voor ze zorgen.’

‘Daar twijfel ik niet aan,’ zei Peter van Opperdoes glimlachend.

Over de reeks De Waal & Baantjer

Simon de Waal en Appie Baantjer waren een bijzonder duo: niet alleen waren ze collega-rechercheurs en schrijvers, maar ook vrienden, en schreef Simon mee aan de televisieserie Baantjer. Nadat Appie Baantjer in 2008 gestopt was met zijn beroemde reeks boeken over De Cock (en Vledder), besloten de mannen de handen ineen te slaan en was een nieuw schrijversduo geboren: Baantjer & De Waal.

Onder het genot van tompoezen en witte wijn werden plannen gesmeed, plots geconstrueerd, karakters uitgediept, en ontstonden de hoofdpersonages Peter van Opperdoes (de oude rechercheur) en Jacob (zijn jongere collega en partner), in wie de lezer gemakkelijk Baantjer & De Waal zelf herkent.

Ontroerend aspect aan de serie is de wijze waarop het duo het verlies van Appies vrouw heeft verwerkt in de boeken: ze assisteert de oude rechercheur (die nadat zijn vrouw is overleden wordt overgeplaatst naar een rustiger bureau, aan de Raampoort) tijdens diens recherchewerk, en fluistert hem soms tijdens een onderzoek ideeën in…

Appie en Simon hadden plannen en verhalen voor meer dan een dozijn boeken in petto voor hun lezers, en ‘de oude rechercheur’ schiep er tijdens het schrijven veel genoegen in zijn collega Simon plotseling op te zadelen met nieuwe personages of onverwachte plotwendingen in de hoofdstukken die hij schreef. Omdat ze om en om de hoofdstukken bedachten en schreven, kon de een de ander soms voor lastige problemen stellen. Daar had Appie altijd erg veel schik in…

Op zondag 29 augustus 2010 kwam aan de reeks Baantjer & De Waal een voortijdig en abrupt einde, door het onverwachte overlijden van onze dierbare auteur Appie Baantjer. Uit piëteit met en respect voor Appie hebben wij op zijn uitdrukkelijk verzoek besloten de reeks voort te zetten, en wel onder de naam De Waal & Baantjer.

Tweemaal per jaar verschijnt een titel in de reeks De Waal & Baantjer, geschreven door Simon en gebaseerd op verhalen, plots en ideeën die Appie en Simon tijdens hun jarenlange vriendschap met veel plezier ontwikkelden. Met beide auteurs is, op hun verzoek, afgesproken dat Appies deel aan royalty’s na zijn overlijden zal worden geschonken aan het door Appie zelf gekozen goede doel, via het Prins Bernhard Cultuurfonds.

Wij hopen dat u, lezer, zult genieten van deze moderne policiers, en met een glimlach op de lippen zult lezen over Jacob en zijn oudere collega, Peter van Opperdoes.

Wij dragen dit boek op aan Appie Baantjer, die immer tegen wie het horen wilde zei: ‘Ik heb nog helemaal geen tijd om dood te gaan.’

De uitgever

Content

De Waal & Baantjer
Een rat in de val

Hoofdstuk 1

Hoofdstuk 2

Hoofdstuk 3

Hoofdstuk 4

Hoofdstuk 5

Hoofdstuk 6

Hoofdstuk 7

Hoofdstuk 8

Hoofdstuk 9

Hoofdstuk 10

Hoofdstuk 11

Hoofdstuk 12

Hoofdstuk 13

Hoofdstuk 14

Hoofdstuk 15

Hoofdstuk 16

Hoofdstuk 17

Hoofdstuk 18

Hoofdstuk 19

Hoofdstuk 20

Hoofdstuk 21

Hoofdstuk 22

Over de reeks De Waal & Baantjer