Albert Cornelis Baantjer

De Cock en de dode minnaars

1

Rechercheur De Cock van het aloude politiebureau aan de Amsterdamse Warmoesstraat trok de kraag van zijn regenjas omhoog en bracht de wollen sjaal om zijn hals tot een bolletje onder zijn kin. Het was koud, vond hij. Te koud voor de tijd van het jaar. Met vorst, straffe regens en felle hagelbuien had november wild en onstuimig de komst van de winter aangekondigd.

Hij keek verholen opzij naar Vledder, zijn assistent, die met zijn handen diep in zijn mantel gestoken, naast hem voortsjokte.

‘Wat ben je stil,’ sprak hij bezorgd.

De jonge rechercheur bromde.

‘Jij zit altijd vol verrassingen. Ik vraag mij af waar je mij nu weer heen brengt.’

De Cock zwaaide voor zich uit. ‘Naar Arti et Amicitiae.’

Vledder trok een vies gezicht. ‘Naar wat?’

De Cock lachte om de reactie.

‘Daar hoef je niet zo’n vreemde postzegel bij te trekken. Ik vind dat Arti et Amicitiae heel mooi klinkt. Het betekent zoveel als vrienden van de kunst of misschien beter aan kunst en vriendschap gewijd.’

De uitdrukking op het gezicht van Vledder veranderde niet.

‘Waar is het?’

De Cock keek zijn jonge collega verrast aan.

‘Ken jij Arti et Amicitiae niet?’

‘Nee.’

De grijze speurder schudde bedroefd zijn hoofd. ‘Je moest je schamen,’ riep hij streng en bestraffend. ‘Anti et Amicitiae is voor de Mokumers een begrip. Het is een van de oudste en meest bekende kunstgenootschappen van Amsterdam. In hun gebouw aan het Spui op de hoek van het Rokin, worden regelmatig fraaie kunsttentoonstellingen gehouden.’

‘En daar gaan wij heen?’

‘Zeker… dat is onze opdracht.’

Vledder keek hem verwonderd aan.

‘Opdracht?’

De Cock knikte instemmend.

‘We moeten kunstschatten bewaken.’

‘Wij?’

‘Ja.’

De jonge rechercheur trok zijn handen uit de zakken van zijn mantel en zwaaide licht geëmotioneerd. ‘Maar het Spui ligt buiten het district van de Warmoesstraat. Dat is niet voor ons. Dat behoort tot de competentie van het bureau Lijnbaansgracht.’

De Cock ademde diep.

‘Dat weet ik,’ reageerde hij gelaten. ‘Het is op speciaal verzoek van commissaris Buitendam.’ Hij zweeg even. ‘Ik voelde er aanvankelijk ook niets voor. Maar ik stond juist op het punt om een storm van bezwaren over hem uit te storten, toen ik aan jou dacht.’

‘Aan mij?’

De Cock keek grijnzend opzij.

‘Jij zegt altijd dat ik lief voor de commissaris moet zijn… dat ik aan zijn bloeddruk moet denken… aan zijn lieve vrouw en bloedjes van kinderen. Wel, ik heb mij dit keer heel deemoedig en onderdanig getoond.’

Vledder grinnikte.

‘Dat zal je moeite hebben gekost.’

‘Precies, dat kostte het. Vooral omdat het min of meer een privé-aangelegenheid was.’

Vledder fronste zijn wenkbrauwen.

‘Een privé-aangelegenheid? Ik bedoel, geen normale recherchezaak?’

De Cock antwoordde niet direct. Een felle windstoot joeg een zwerm duiven op het midden van de Dam op drift. Ze scheerden klapwiekend over de hoofden van de beide rechercheurs naar veilige nissen in de oude gevel van het Koninklijk Paleis.

Toen ze in de luwte van de smalle Kalverstraat waren gekomen, zei De Cock: ‘In zekere zin heeft het iets met misdrijf te maken. Zie je, commissaris Buitendam kent in zijn privé-sfeer ene Manfred van Nettelhorst.’

Vledder floot tussen zijn tanden.

‘De commissaris,’ sprak hij bewonderend, ‘heeft rijke kennissen.’

‘Ken jij die Van Nettelhorst?’

Vledder gebaarde wat weifelend.

‘Ik heb wel eens een foto van hem gezien in een van die roddelbladen.’

De Cock snoof.

‘Lees jij die?’

Vledder schudde zijn hoofd.

‘Ik niet, maar Celine, mijn verloofde, koopt ze allemaal, elke week. Ze is verzot op sensationele onthullingen en pikante schandalen.’

De Cock knikte begrijpend.

‘En in zo’n blad stond dat die Van Nettelhorst een rijk man is?’

‘Stinkend rijk. Hij weet zelf bij benadering niet hoeveel miljoenen hij bezit.’

De Cock plukte aan het puntje van zijn neus.

‘Dat is een onwetendheid die mij niet kwelt.’

Vledder lachte vrijuit.

‘De grootste hobby van Manfred van Nettelhorst is het verzamelen van kunst. Maar hij wil onder geen beding een kunstverzamelaar worden genoemd.’

De Cock keek verwonderd op.

‘Hoe dan wel?’

‘Hij noemt zichzelf een nijver collectioneur van onbezoedelde schoonheid.’

De Cock grinnikte.

‘Hoe?’

‘Een nijver collectioneur van onbezoedelde schoonheid.’

De grijze speurder schoof zijn onderlip vooruit.

‘On-be-zoe-deld.’

Hij proefde het woord op zijn tong.

Vledder knikte.

‘Volgens de opvattingen van Manfred van Nettelhorst is er slechts dan sprake van ware kunst, wanneer bij het aanhoren of aanschouwen van een kunstuiting gevoelens van ontroering en schoonheid ontstaan. Ontdoet men aan deze diepe gevoelens de ontroering, die hij een irrationele emotie noemt, dan blijft alleen de schoonheid. En schoonheid is, zo meent hij, synoniem voor puur, rein, onberoerd en…’

‘… onbezoedeld.’

‘Precies.’

De Cock schoof zijn oude hoedje wat naar voren.

‘Een excentrieke vent.’

Vledder ademde diep.

‘Och,’ verzuchtte hij, ‘als je rijk bent, kun je het je veroorloven om excentriek te zijn.’

De Cock negeerde de opmerking.

‘Manfred van Nettelhorst houdt vanavond,’ sprak hij zakelijk, ‘in de zalen van Arti et Amicitiae een tentoonstelling van schoonheden uit zijn collectie.’

‘En onze opdracht is, zo heb ik inmiddels begrepen, die te bewaken.’

‘Wij niet alleen. Er zijn privé-detectives en geüniformeerde mensen van een particuliere bewakingsdienst, maar commissaris Buitendam vroeg of wij een oogje in het zeil wilden houden. Manfred van Nettelhorst heeft de afgelopen week diverse anonieme telefoontjes gekregen met de mededeling dat men het op zijn kunstverzameling heeft voorzien. En zo’n tentoonstelling biedt uiteraard tal van mogelijkheden.’

Vledder reageerde emotioneel.

‘Als die vent nu zo bang is,’ riep hij opgewonden, ‘dat zijn kostbare spulletjes worden gestolen, waarom houdt hij ze dan niet gewoon thuis, veilig achter slot en grendel?’

De Cock schudde zijn hoofd.

‘Jij begrijpt niets van de ziel van een verzamelaar,’ sprak hij berispend. ‘Wat heb je aan een collectie schoonheden wanneer je ze nooit eens vol trots aan anderen kunt laten zien?’

Vledder snoof.

‘Larie.’

Ze sloegen vanaf de Kalverstraat linksaf en liepen het Spui op. Voor de markante ingang van Arti et Amicitiae bleven ze staan.

‘Moeten we kaartjes kopen?’ vroeg Vledder wijzend.

De Cock maakte een nijdige hoofdbeweging.

‘Kaartjes?’ riep hij verontwaardigd. ‘Kom nou. Wij zijn hier niet voor ons genoegen.’ Hij trok zijn politielegitimatiebewijs uit de binnenzak van zijn colbert en stapte naar binnen.

Een lange geüniformeerde man met een walkietalkie en een strenge blik liep haastig op hem toe.

‘Hé, hé,’ riep hij met een onmiskenbaar Amsterdams accent. ‘Waar gaat dat heen?’

De grijze speurder bleef staan en toonde de man zijn legitimatiebewijs.

‘Mijn naam is De Cock,’ sprak hij beminnelijk. ‘Zo u op dit ambachtelijk document kunt lezen… De Cock met ceeooceekaa.’ Hij duimde over zijn rechterschouder. ‘En dat is mijn collega Vledder.

Wij zijn rechercheurs van het onvolprezen politiebureau aan de Warmoesstraat.’

‘O,’ zei de man.

De grijze speurder schoof zijn legitimatiebewijs in zijn binnenzak terug. ‘Wij koesteren het voornemen om hier een kunsttentoonstelling bij te wonen.’

‘U bent uitgenodigd?’

‘Zo zou u het kunnen noemen.’

De geüniformeerde man aarzelde even. Hij wist kennelijk met de situatie niet goed raad. Na enig innerlijk overwegen liep hij voor hen uit en opende een zware, brede deur. De beide rechercheurs stapten naar binnen.

In de tentoonstellingsruimte was het behaaglijk warm.

De Cock nam zijn hoedje af en knoopte zijn wollen sjaal los. Met Vledder in zijn kielzog slenterde hij langs de uitgestalde kunstvoorwerpen.

Zo nu en dan blikte hij spiedend om zich heen. Onder de weinige bezoekers zag hij geen figuren die zijn speurdersziel onrustig maakten. Links, in een hoek van de zaal, spraken enige heren in stemmig kostuum op gedempte toon met elkaar.

Bij een hoge sokkel met een sierlijke, fraai bewerkte zilveren kan, bleef De Cock staan. Het verrukkelijke staaltje van edelsmeedkunst fascineerde hem. Aandachtig, iets naar voren gebogen, bekeek hij de mythologische voorstellingen, die de fraaie kan sierden. ‘Paulus van Vianen,’ las hij vanaf een wit kaartje achter plexiglas. ‘Zeventiende eeuw.’

Langzaam slenterde hij verder… langs een reliekhouder met afbeeldingen van de kruisiging van Christus en de symbolen van apostelen; een kunstwerkje uit de tiende eeuw, uitgevoerd in émail Cloisonné… langs een blauwgetinte kristallen karaf met diamantgravures van de zeventiende-eeuwse dichteres Anna Roemer Visscher. Er waren ook enkele etsen en gewassen pentekeningen van Rembrandt, met een sterke reliëfwerking en het beroemde clair-obscure effect.

De Cock raakte in de ban. Aan de wanden hingen schilderijen van de door hem zo bewonderde Franse impressionisten. Terwijl hij in aandacht verzonk voor een kleurrijk landschap van Monet, hoorde hij een verschrikte kreet. Die kwam vanuit de hoek met de heren in de stemmige kostuums. Een van hen, een korte, wat gedrongen gestalte, stapte met driftige passen in de richting van een bejaarde vrouw, die de fraaie zilveren sierkan van de hoge sokkel had genomen en deze met een brilletje op de punt van haar neus nauwlettend bekeek.

De man brulde.

‘Zet neer, verdomme, zet neer.’

De bejaarde vrouw keek verschrikt op.

‘Zet neer,’ brulde de man opnieuw.

Met angstige, schokkende bewegingen zette de vrouw het kunstvoorwerp op de sokkel terug. De kan wankelde even en bleef toen natrillend staan.

De man sloot een moment zijn beide ogen. Zijn bolrond gezicht zag rood met paarse vlekken. Spanning vibreerde op zijn vlezige wangen. Het duurde slechts kort. Na enkele ogenblikken had de man zich weer redelijk in bedwang. Hij keek de hoogbejaarde vrouw aan. Zijn kleine mollige handjes waren tot vuisten gebald en in zijn helgroene ogen vonkten afgrijzen, koele haat en moordlust.

‘Wat doe je er met je handen aan?’ siste hij.

Zijn woede scheen zich weer op te laden.

De bejaarde vrouw slikte. Haar mond, in een krans van kleine rimpeltjes, bewoog nerveus. Ze zwaaide afwerend en beverig met beide handen.

‘Ik… eh, ik wilde… ik… eh.’

Verder kwam ze niet.

De man kneep zijn lippen samen. Zijn vlezige wangen veranderden weer van kleur. Hij gebaarde naar de vrouw. Wild. Onbeheerst.

‘Mens,’ schreeuwde hij, ‘ga weg. Verdwijn. De zaal uit. Ik wil u hier niet meer zien… geen moment. Dit is… dit is geen huishoudbeurs, waar je alles met je…’ Hij maakte zijn zin niet af, draaide zich om en dreunde weg. Zijn verhoogde hakken klikten nijdig op het parket.

De Cock keek naar Vledder.

‘Is… eh, is dat… eh?’

De jonge rechercheur knikte traag.

‘Manfred van Nettelhorst.’

De lust om nog langer op de tentoonstelling te blijven, was De Cock vergaan. Hij keek met mededogen naar de bejaarde vrouw, die ontredderd en met afhangende schouders, de zaal verliet.

Er kwam iets van verzet in hem boven en een gevoel van onbehagen.

Zijn blik dwaalde naar de hoek van de zaal met de heren in de stemmige kostuums. Er was een levendige discussie met een wild gesticulerende Manfred van Nettelhorst in het midden.

Het beeld van de corpulente man bleef op het netvlies van De Cock hangen. Secondenlang. Daarna transporteerde hij het, tot in de kleinste details, naar de rommelige zolderkamer van zijn geheugen. Hij zuchtte een paar maal diep. Het gevoel van verzet en onbehagen trok langzaam uit hem weg. Met een nonchalant gebaar schoof hij zijn oude hoedje op zijn stugge grijze haren.

Vledder keek hem van terzijde aan.

‘Gaan we weg?’ vroeg hij verwonderd.

‘Ja.’

‘En de bewaking?’

De Cock bromde.

‘Daar… eh, daar heb ik geen trek meer in.’

Hij slenterde langs de kunstschatten naar de uitgang.

Vledder volgde gedwee.

Bij de deur botste hij bijna tegen de lange geüniformeerde man met de walkietalkie en de strenge blik.

‘O,’ zei de man, ‘er is telefoon voor u.’

‘Waar?’

De man gebaarde achter zich.

‘In het kantoor.’

De Cock beduidde Vledder om het gesprek aan te nemen.

‘Wie is het?’ vroeg hij aan de man.

‘De wachtcommandant van het bureau Warmoesstraat. Het was dringend, zei hij.’

De grijze speurder knikte begrijpend.

Nog binnen een minuut kwam Vledder uit het kantoor terug.

Zijn gezicht zag bleek.

‘Ze… ze hebben een jongeman gevonden,’ hakkelde hij. ‘In… eh, in de Van Beuningenstraat… geketend… met handboeien aan de buizen van de verwarming.’

‘En.’

‘Hij is dood.’

De Cock trok zijn wenkbrauwen samen.

‘Hoe?’

Vledder slikte.

‘Vermoord.’

2

De jongeman zat scheef weggezakt met zijn rug tegen een vlakke radiator. Zijn rechterpols was met een stel handboeien aan de bovenste buis van de centrale verwarming geketend en stak schuin omhoog.

De aanblik van de dode was afschuwelijk. Boven de neusrug, tussen de beide ogen, was een vrij grote bloedige inschotwond. Rechts boven het hoofd van de blonde jongeman kleefde een kring van kleine bloedspatjes op de lichtgrijze lak van de radiator; een aanduiding waar de kogel aan de achterzijde de schedel had verlaten. Eerst daarna was het hoofd weggezakt.

Ongeveer in het midden van de kring bloedspatjes was een lichte indeuking zichtbaar. De Cock schatte dat daar de kogel tegen het metaal was geketst.

Hij knielde bij de dode neer. Zijn belangstelling gold de linkerhand. Die rustte op de linkerknie en was geheel met bloed bevlekt. Toen de grijze speurder de hand nader bekeek, bemerkte hij dat de handpalm was doorboord.

Blijkbaar had de jongeman zijn vrije hand voor zijn gezicht gehouden op het moment dat de moordenaar zijn wapen op hem richtte. De Cock kwam omhoog. Zijn brede gezicht stond strak.

‘Het was een koele, kille executie.’

Hij kon een lichte emotie in zijn stem niet onderdrukken.

Vledder knikte met een wit gezicht.

‘Hij is zonder meer afgemaakt… heeft geen enkele kans gehad.’

De grijze speurder draaide zich om en wendde zich tot een jonge diender, die wat achteraf in de deuropening stond.

‘Wie heeft hem gevonden?’

De diender stak zijn rechter wijsvinger omhoog.

‘De buurman van de tweede etage. Een al wat oudere man. Hij was op de gemeenschappelijke trap op weg naar zijn woning, toen hij de deur hier open zag staan. Dat had hij nog nooit eerder meegemaakt. Hij heeft een paar maal geroepen, maar er kwam geen reactie. In deze buurt wordt ontzettend veel ingebroken. Daar dacht de buurman aan. Uit nieuwsgierigheid is hij toen even gaan kijken.’

De Cock knikte begrijpend.

‘Zijn er sporen van braak?’

‘Nauwelijks. Maar dat zegt niet veel. De deuren van deze oude etagewoning zijn erg gammel. Je hebt niet veel nodig. Met een fikse paperclip maak je ze open.’

‘Wie woont hier?’

De jonge diender tastte naar de borstzak van zijn uniformjasje en raadpleegde zijn notitieboek.

‘Ene Antoinette van der Graaf. Dat is althans de naam die de buurman een paar maal heeft gelezen op een brief die aan dit adres was gericht. Naar zijn mening woont ze hier alleen… zonder vriend of vriendin… nog maar kort, hoogstens een maand of vijf.’

‘Oud?’

‘Die Antoinette van der Graaf?’

‘Ja.’

‘Buurman schat haar op vijfentwintig jaar.’

De grijze speurder strekte zijn arm achter zich in de richting van de dode. ‘En wie is hij?’

De jonge diender trok zijn schouders op.

‘Buurman zegt dat hij hem niet kent. Hij heeft hem zelfs nog nooit gezien.’ Hij wees naar de wand, naar een peuterig dressoirtje met halfopen laden. ‘Ik heb hier nog niet rondgesnuffeld… naar namen en zo. Dat laat ik liever aan jullie over.’

De Cock schonk hem een matte glimlach.

‘Waar is je maat?’

‘Beneden in de wagen. Hij is niet zo erg op dode mensen gesteld.’

‘En jij?’

‘Ik heb ze liever dan de levenden.’

‘Waarom?’

‘Doden kun je met een gerust hart je rug toedraaien.’

De Cock keek hem aan, zijn hoofd een beetje schuin. Het viel hem de laatste tijd op, dat dienders al op jeugdige leeftijd blijk gaven van een wrang cynisme. Toch beviel de jonge gezagsdrager hem wel. Hij trok zijn mondhoeken omhoog.

‘Je zult dat risico moeten nemen. Met de doden kun je niet leven.’

De jonge diender wuifde nonchalant voor zich uit en stapte opzij toen dokter Den Koninghe de kamer binnenkwam. Achter hem torenden twee onaandoenlijke broeders van de Geneeskundige Dienst met een brancard.

De Cock liep dreunend op de lijkschouwer toe en drukte hem hartelijk de hand.

‘Blij u te zien,’ sprak hij opgewekt.

Den Koninghe nam zijn oude garibaldihoed af.

‘Ik niet,’ gromde hij ontevreden. ‘Ik ben echt niet altijd zo blij als ik jou zie.’

De Cock negeerde de opmerking. Hij draaide zich om en wees naar de dode.

‘Hebt u zoiets al eens meegemaakt?’

‘Wat bedoel je?’

‘Een lijk geketend aan de verwarming.’

De oude lijkschouwer schudde langzaam zijn hoofd. Hij trok zijn streepjespantalon aan de vouwen iets op en knielde bij de dode neer. Met de rug van zijn rechterhand voelde hij aan de wangen van de jongeman. Onderwijl gleed zijn linkerhand over de radiator. Daarna kwam hij weer omhoog. Zijn oude knieën kraakten.

‘Hij is dood,’ sprak hij zacht.

Het klonk bijzonder laconiek.

De Cock vroeg: ‘Hoe lang?’

Dokter Den Koninghe antwoordde niet direct. Hij nam zijn brilletje af, plukte de pochet uit de borstzak van zijn jacquet en wreef de glazen schoon. ‘De lichaamstemperatuur,’ sprak hij bedachtzaam, ‘is nog vrij hoog. De radiator in zijn rug straalt echter flink warmte uit. Dat beïnvloedt uiteraard de lichaamstemperatuur. De afkoeling verloopt dan niet zo snel.’ Hij zweeg even en tuitte zijn lippen. ‘Ik schat dat de dood van de jongeman zo’n twee à drie uur geleden is ingetreden.’ Hij zette zijn brilletje weer op zijn neus en plooide de witte pochet terug in de borstzak van zijn jacquet. Met een verholen blik keek hij naar de grijze speurder op. ‘Maar, amice… houd je niet te strak aan die tijden vast. Het kan best nog iets langer zijn… of korter.’

De Cock produceerde een milde glimlach. Hij kende de vaagheden in de uitspraken van de lijkschouwer.

‘Kunt u nog iets zeggen over de tijdsduur?’ vroeg hij vriendelijk. ‘Ik bedoel, hoe lang schat u dat de jongeman al aan die verwarmingsbuizen is geketend?’

Den Koninghe boog zich naar de rechterhand van de dode en bekeek aandachtig de insnoeringen van de handboei.

‘Dat kan,’ concludeerde hij traag, voorzichtig formulerend, ‘al enkele dagen zijn.’ Hij kwam wat moeizaam overeind en draaide zich om. ‘De jongeman is echter goed verzorgd. Buiten die dodelijke schotwond lijkt mij zijn lichamelijke conditie uitstekend. Zijn pols is zelfs met een soort vet of zalf ingesmeerd.’ Er gleed een glimlach om zijn lippen. ‘Een blijk van barmhartigheid.’

De oude, wat excentrieke lijkschouwer zette zijn groenuitgeslagen garibaldihoed weer op zijn hoofd, wuifde tot afscheid en liep de kamer uit. Bij de deur draaide hij zich om.

‘De Cock… vanavond niet meer.’

Het klonk als een smeekbede.

De grijze speurder keek op zijn horloge. Het was bijna tien uur. Hij spreidde zijn beide armen.

‘Ik kan u niets beloven,’ sprak hij verontschuldigend. ‘Misdaad kent geen tijd.’

Toen Den Koninghe zachtjes mopperend was verdwenen, stapte Bram van Wielingen de kleine kamer binnen. De fotograaf maakte een gehaaste indruk. Wild trok hij een stoel onder de tafel uit en plaatste daarop zijn aluminiumkoffer met attributen. Achter hem sjokte Ben Kreuger, de dactyloscoop.

Van Wielingen knipte zijn koffer open en monteerde een flitslicht op zijn Hasselblad. Driftig liep hij daarmee op De Cock toe.

‘Heb je nog bijzondere wensen?’

De grijze speurder knikte.

‘Naast de gebruikelijke totaalfoto’s, wil ik nog detailopnamen van de hand met de handboeien, die krans van bloedspatten op de radiator en…’ Voor De Cock zijn zin kon afmaken, flitste Van Wielingen in het dode gezicht. De grijze speurder vatte de fotograaf bij zijn arm. ‘… en die half opengetrokken laden van het dressoir… versta je me?’

Van Wielingen knikte.

‘Ik wil graag zo gauw mogelijk weer naar huis.’

‘Waarom?’

‘Mijn vrouw en ik zijn vandaag zevenentwintig jaar getrouwd.’

De Cock keek hem verwonderd aan.

‘En dat vieren jullie?’

De fotograaf knikte heftig. ‘Ieder jaar.’

Terwijl het flitslicht van de Hasselblad opnieuw fel oplichtte, krabde De Cock zich wat verlegen achter in zijn nek. Hij had altijd de grootste moeite om zich de dag van zijn huwelijk te herinneren. Het bezorgde hem jaarlijks een pijnlijke confrontatie met zijn eega, die hun trouwdag nooit vergat.

Vledder stootte hem van terzijde aan. Met trillende hand wees de jonge rechercheur naar het stel handboeien waarmee de dode was geketend.

‘Die zijn van ons,’ riep hij geschokt.

De grijze speurder reageerde verward.

‘Wat is van ons?’

‘Die handboeien. Ik heb er net zo’n paar… door de dienst verstrekt.’

‘Weet je dat zeker. Ik… eh, ik gebruik die dingen zelf nooit.’

De jonge rechercheur trok een stel handboeien tussen zijn broekriem uit.

‘Kijk maar… precies dezelfde. Ik wed dat het sleuteltje van mijn handboeien op dat stel past.’

De Cock wreef over zijn kin. Zijn op hol geslagen hersenen probeerden het fenomeen te doorgronden.

Het lukte niet.

‘Wacht tot Bram van Wielingen klaar is met zijn foto’s,’ sprak hij zacht. ‘En laat Kreuger de handboeien eerst op vingerafdrukken onderzoeken.’

‘En dan?’

De Cock maakte een berustend gebaar.

‘Dan maak je ze los. Mocht blijken dat deze handboeien exclusief aan de politie worden geleverd, dan staat ons nog wat te wachten.’

‘Hoezo?’

De Cock grinnikte vreugdeloos.

‘Ik zie al vette koppen in de krant: POLITIE BETROKKEN BIJ MOORD?’

Vledder keek hem ongelovig aan.

‘Alleen door die handboeien?’

De grijze speurder negeerde de vraag. Hij verkeerde niet in de stemming om exact uit te leggen waarom hij bij dergelijke zaken weinig vertrouwen had in een objectieve voorlichting.

Langzaam slenterde hij van Vledder weg naar de jonge diender in de deuropening.

‘Je kunt wel weer teruggaan naar de Warmoesstraat,’ sprak hij vriendelijk. ‘Uiteraard met dank voor de bewezen diensten. En vraag aan de wachtcommandant of hij een stukje in het rapport zet, compleet met de naam van de buurman die het lijk ontdekte.’

‘Het komt in orde.’

De Cock boog zich iets naar hem toe.

‘Hoe heet je?’

‘Jaap… Jaap Alberts.’

De grijze speurder glimlachte.

‘We komen elkaar nog wel eens tegen. Ik vind dat ze van jou in de toekomst maar een rechercheur moeten maken.’

De jonge diender vertrok glunderend. Terwijl De Cock hem nakeek, duwde Van Wielingen hem in de deuropening opzij.

‘Ik ben klaar. Morgen heb je de plaatjes op je bureau. In de middag. Is dat vroeg genoeg?’

De Cock knikte.

‘Doe de groeten aan je vrouw.’

Hij draaide zich om. Het dressoirtje, zag hij, was inmiddels grijs van de aluminiumpoeder, die Ben Kreuger, op zoek naar vingerafdrukken, erop had gekwast. Hij liep op de dactyloscoop toe.

‘Kijk eerst even of er vingerafdrukken op die handboeien staan. Dan kunnen we die jongeman losmaken en laten afvoeren.’

Ben Kreuger sjokte gewillig achter hem aan en boog zich over de handboeien. Na een korte inspectie schudde hij zijn hoofd.

‘Daar haal je niets af,’ sprak hij spijtig. ‘Dat ding zit vol vet.’

De Cock trok gelaten zijn schouders op.

‘Jammer. Heb je verder nog wat gevonden?’

Ben Kreuger gebaarde om zich heen.

‘Een paar mooie greepjes. Zo ik even gauw heb gezien… van verschillende personen.’ Hij staarde naar de dode. ‘Als je het goedvindt, dan wilde ik graag nu zijn vingerafdrukken nemen. Ik bedoel, voor je hem laat afvoeren. Begrijp je, dan hoef ik morgenvroeg niet naar het sectielokaal.’

De Cock knikte begrijpend en beduidde Vledder dat hij zijn gang kon gaan.

De jonge rechercheur had gelijk. Het sleuteltje van zijn door de dienst verstrekte handboeien paste. In luttele seconden had hij de boeien van de pols en de verwarmingsbuizen losgemaakt.

Samen met Ben Kreuger trok hij het lijk van de jongeman een ruime meter van de radiator vandaan.

De dactyloscoop knielde bij de dode neer en voelde aan de vingers. Hij keek blij op. ‘Nog niet verstijfd,’ riep hij opgelucht. ‘Dat werkt een stuk makkelijker.’

Met een kleine rubber roller smeerde hij de vingers en duimen van de dode in met inkt. Daarna deed hij langwerpige kaartjes in een halfronde metalen houder en nam voorzichtig draaiend de afdrukken over. Het ging allemaal heel snel en met grote routine.

Toen Ben Kreuger klaar was, wenkte De Cock de broeders van de Geneeskundige Dienst naderbij. Ze legden de brancard naast de jongeman en tilden hem op het canvas.

Voordat de broeders een laken over het hoofd drapeerden, keek De Cock nog even in het gezicht van de dode. Wanneer hij die afschuwelijke kogelwond tussen de ogen even wegdacht, zag hij een knap, wat week, bijna vrouwelijk gelaat.

De broeders sjorden de riemen vast. Zachtjes wiegend droegen ze het lijk de kamer uit.

Ben Kreuger klapte zijn koffertje dicht en nam afscheid.

‘Zo gauw ik iets heb kunnen thuisbrengen, hoor je van me.’

De Cock wuifde hem na.

Vledder kwam naast hem staan.

‘Wat doen wij verder?’

‘Wachten.’

‘Wachten?’

De Cock knikte.

‘Doe de deuren maar dicht. Kijk eens of je wat in het dressoirtje kunt vinden… namen, adressen. En ga eens op zoek naar de kogel, die tegen de radiator is geketst.’

‘Die door die jongen zijn hersens is gegaan?’

‘Precies. Hij zal hier wel ergens liggen.’

Terwijl Vledder de opengetrokken laatjes van het dressoir doorzocht, pakte De Cock de stoel die Van Wielingen had gebruikt en ging erop zitten. Achterover leunend liet hij zijn blik door het kamertje dwalen.

Boven de radiator waaraan de jongeman was geketend, bevond zich een raam met een vensterbank vol planten. De oude rechercheur begreep er niets van. Om aandacht te trekken had de jongeman toch eenvoudig een bloempot door het raam kunnen gooien. Hij had dan naar buiten kunnen roepen om hulp.

Vledder liep vanaf het dressoirtje op hem toe.

‘Geen papieren. Zelfs geen ziekenfondskaart of iets dergelijks. Alleen een paar brieven aan ene Antoinette van der Graaf. Maar verder niets.’

De grijze speurder maakte een hulpeloos gebaar.

‘Niets aan te doen,’ verzuchtte hij. ‘Ga maar eens kijken naar dat projectiel.’

Op zijn knieën zocht Vledder op het schamele tapijt. Al na enkele seconden kwam hij van de vloer omhoog. Voorzichtig, tussen duim en wijsvinger, hield hij een afgeplatte kogel.

‘Is dat ’m?’

De Cock nam de kogel over en bekeek hem aandachtig.

‘Heb je de vindplaats gemerkt?’

De jonge rechercheur knikte.

‘Vanaf de radiator moet hij naar links zijn weggesprongen.’

De Cock gaf de kogel terug.

‘Berg hem goed op. Nu nog even het wapen vinden waarmee deze kogel is afgevuurd… en we hebben de zaak rond.’

Het klonk spottend. Na enige ogenblikken keek hij naar Vledder op.

‘Niets in dat dressoirtje?’

De jonge rechercheur schudde zijn hoofd.

‘Wat serviesgoed, wat bijeengegaard bestek, ongeregeld glaswerk en een berg kapotte panty’s. Geen papieren. Buiten de brieven dan, die ik je al noemde.’

‘Geen bescheiden van of over de jongeman?’

‘Nee.’

De Cock kwam van zijn stoel overeind en keek op zijn horloge. ‘Ze zijn nog niet zo lang weg. Het lijkt mij het beste dat je zo snel mogelijk achter de ambulancewagen aan gaat. Misschien heeft die jongeman zelf bescheiden bij zich. Ik heb daar, eerlijk gezegd, niet zo op gelet. En ik zou vanavond op z’n minst willen weten wie het slachtoffer is.’

Vledder knikte begrijpend.

‘En dan?’

‘Ga je terug naar de Kit.’

‘En jij?’

De Cock grijnsde.

‘Dat zei ik toch… wachten.’

Toen de jonge rechercheur vertrokken was, ging De Cock weer zitten. Er was iets vreemds aan deze zaak, vond hij. Er waren een paar details die hem niet bevielen… dissonanten in de duistere toonzetting van een moord.

Plotseling ging de deur van de kamer open. In de deuropening stond een jonge vrouw. De Cock schatte haar op rond de vijfentwintig. Ze droeg een lang paars jack van grove wol op een wijde witte broek in rode laarzen.

Verward keek ze rond.

‘Wat… wat… wat doet u hier?’ Haar stem sloeg over. ‘Wie bent u?’ Ineens fixeerde haar blik de radiator.

‘Waar is Robbert?’

De Cock stond op en liep op haar toe.

‘Dat zijn drie vragen,’ sprak hij kalm. ‘Voor ik ze naar waarheid beantwoord, heb ik één vraag… wie bent u?’

‘Ik?’

‘Ja.’

‘Antoinette van der Graaf.’

3

Na een korte aarzeling stapte De Cock de kleine verhoorkamer binnen en nam aan het tafeltje tegenover haar plaats.

‘Ik wil met u praten,’ opende hij vriendelijk.

Ze kwam half van haar stoel overeind en keek hem woedend aan. Haar ogen vonkten. Wild beukte ze met beide vuisten op het tafelblad.

‘Je hebt mij laten insluiten,’ brulde ze ontzet. ‘Beneden, in zo’n vieze gore cel. De lucht is bedorven en het stinkt er naar zweet.’

De Cock maakte een verontschuldigend gebaartje.

‘Ik weet,’ sprak hij gelaten, ‘dat de celruimten van bureau Warmoesstraat niet uitblinken door gezelligheid en comfort.’

Antoinette van der Graaf schudde fel haar hoofd.

‘Je mag mij niet vasthouden. Ik heb niets gedaan. Je hebt geen recht om mij op te sluiten.’

De Cock knikte bedaard.

‘Dat recht heb ik wel. De wet geeft mij de mogelijkheid om u van uw vrijheid te beroven.’ Hij hield zijn hoofd een beetje schuin.

‘Het recht om iemand zijn vrijheid te ontnemen, hebt u niet. Daarom bent u hier in dit bureau en heb ik beneden een cel voor u gereserveerd.’

Antoinette van der Graaf klemde haar lippen opeen.

‘Ik wil hier niet blijven.’

‘Dat begrijp ik.’

Ze snoof verachtelijk.

‘Jij begrijpt niets… helemaal niets.’ Ze stond nog steeds half overeind. Iets gebogen. Haar beide handen steunden op de tafel. Het was een houding van woede en agressie. ‘Wat hebben jullie met Robbert gedaan?’

De Cock liet zijn hoofd iets zakken. Ondanks zijn belofte om haar drie vragen te zullen beantwoorden, had hij dat niet gedaan. Hij had zichzelf en Vledder gepresenteerd als rechercheurs van politie. Meer niet. Over de ware reden van hun aanwezigheid en het lot van de jongeman had hij met geen woord gerept. Bewust.

‘Wat hebben jullie met Robbert gedaan?’

Ze schreeuwde met een scheef vertrokken mond.

De Cock keek naar haar op. Al enkele uren woelde in hem de vraag in hoeverre deze jonge vrouw bij de afschuwelijke moord was betrokken.

‘Heb je hem ook in zo’n cel gestopt?’

In haar woorden trilde sarcasme.

De Cock schudde traag zijn hoofd.

‘Robbert is dood,’ zei hij strak.

Antoinette van der Graaf slikte. Haar ogen werden groot, wild en angstig tegelijk.

‘Dood?’ herhaalde ze niet-begrijpend.

De Cock knikte.

‘Iemand was zo onvriendelijk om hem een kogel door zijn hersenen te jagen.’ Hij zweeg even. ‘Terwijl…’ ging hij verder, ‘terwijl de jongeman geen enkele kans had om te ontkomen, omdat iemand hem met handboeien aan de verwarmingsbuizen had geketend.’

‘Je liegt.’

Haar stem snerpte door het verhoorkamertje.

De Cock maakte een schouderbeweging.

‘Heeft het zin,’ vroeg hij onbewogen, ‘om over de dood te liegen?’

Antoinette van der Graaf keek hem ongelovig aan. Secondenlang. Het was de tijd die verstreek voordat de gruwelijke waarheid tot haar doordrong. Toen zakte ze gebroken op haar stoel terug en verborg haar gezicht in haar beide handen.

‘O God,’ snikte ze. ‘O God, o God. O lieve God, asjeblieft, help me.’

Hoewel de grijze speurder zijn woorden zorgvuldig had gekozen, deed haar verdriet, haar plotselinge weerloosheid, hem pijn. Een milde golf van medelijden overmande hem. Langzaam strekte hij zijn rechterhand naar haar uit en liet die op de kruin van haar hoofd rusten.

‘Laten we hopen dat Hij naar je luistert,’ sprak hij zacht en bemoedigend. ‘Maar soms… soms heeft Hij het zo druk… zo ontstellend druk.’

Haar lichaam schokte.

De Cock overwoog een glas water voor haar te halen, maar bedacht dat hij beter in haar nabijheid kon blijven.

Toen het schokken van haar lichaam na een paar minuten iets minder werd, nam hij zijn hand van haar hoofd.

‘Kende je die Robbert al lang?’ vroeg hij vriendelijk.

Ze keek afwezig naar hem op. Het leek alsof zijn vraag haar niet had bereikt. Met de rug van haar hand wreef ze de tranen uit haar beide ogen en verveegde haar make-up.

‘Kende je hem al lang?’ herhaalde De Cock.

‘Nee.’

‘Hoe lang?’

‘Een paar dagen.’

‘Kort.’

‘Nogal.’

‘Hoe heb je hem leren kennen?’

‘Ik pikte hem op van de straat.’

‘Is dat je gewoonte?’

‘Wat?’

‘Om mannen van de straat op te pikken?’

Ze schudde haar hoofd.

‘Zo’n type ben ik niet. Integendeel, ik ben nogal eenzelvig.’

‘Toch pikte je hem op?’

Antoinette van der Graaf knikte rustig. De snelle reeks vragen die de oude rechercheur haar stelde, bracht iets van haar zelfvertrouwen terug.

‘Hij zat daar zo zielig.’

‘Waar?’

‘Op de Nassaukade, op de blauwe stoep van een portiek. Ik kwam er langs. Ik werk voor een uitzendbureau. Interieurverzorgster… zo heet dat tegenwoordig. Op weg naar huis kom ik over de Nassaukade… vanaf het Frederik Hendrikplantsoen… dat stukje tegenover de Rotterdammerbrug. Ik dacht dat hij ziek was… of dronken. Ik bleef voor hem staan. Even maar. Meer uit nieuwsgierigheid. Maar toen hij naar mij opkeek, zag ik dat hij had gehuild.’

‘En dat maakte je week?’

Antoinette van der Graaf reageerde ineens fel.

‘Is dat zo gek?’

De Cock schudde zijn hoofd.

‘Nee, nee,’ reageerde hij haastig. ‘Zeker niet. Dat is gewoon menselijk.’

Ze gebaarde voor zich uit.

‘Ik vroeg hem of hij dacht daar op die stoep te blijven overnachten. Zie je, het was al over half elf. Bitter koud. En hij zat daar maar gewoon in zijn colbertje.’

Ze staarde voor zich uit alsof het beeld opnieuw bij haar opkwam.

‘Hij kwam overeind en zei dat hij niet wist waar hij de nacht zou moeten doorbrengen.’ Ze zwaaide plotseling geïrriteerd. ‘Ik weet dat het bezopen klinkt… maar ik nam hem mee… naar huis. Ik heb hem verzorgd, vertroeteld… en hij heeft bij mij geslapen.’ Ze blikte in het gezicht van De Cock en monsterde zijn expressie.

‘Vreemd hè… idioot, slecht, zondig?’ In haar houding groeide weer het verzet.

De grijze speurder trok zijn schouders op.

‘Ik weet niet,’ sprak hij bedachtzaam, ‘met welke normen jouw ouders je hebben grootgebracht.’ Hij spreidde zijn beide armen. ‘Maar als jij die avond deed wat jouw hartje ingaf… dan is het toch goed?’

Antoinette van der Graaf liet haar hoofd iets zakken.

‘Hij was zo onhandig,’ sprak ze zacht, bijna fluisterend, ‘zo angstig ook en hulpeloos, dat ik van binnen voelde dat ik voor hem moest zorgen… als voor een kind.’

Met een paar gave sterke tanden beet ze op haar onderlip. ‘Ik heb zelf een harde jeugd gehad… veel narigheid, moeilijkheden, strubbelingen… ging al vroeg uit huis. Ik herkende iets van zijn hulpeloosheid… zijn afkeer… wantrouwen… angst voor alles en iedereen om hem heen.’ Ze slikte een paar maal en drong opkomende tranen weg. ‘Maar ondanks dat… was Robbert zacht, gevoelig en had niet die begerige blik die je bij mannen zo vaak ziet. Hij was gewoon lief.’

De Cock knikte begrijpend.

‘Je wilde hem houden?’

‘Ja.’

‘Daarom sloot je hem in de boeien.’

Het klonk uitzonderlijk hard.

Antoinette van der Graaf deed haar beide ogen dicht en schudde zuchtend haar hoofd.

‘Beste rechercheur,’ sprak ze vermoeid, ‘ik zie er misschien wat dom uit… in uw ogen naïef… maar ik ben niet op mijn achterhoofd gevallen. Beslist niet. Ik besef verdomd goed dat je een man niet bij je kunt houden als hij niet bij je wil zijn.’ Ze klapte ritmisch met haar vlakke hand op het tafelblad. ‘Zelfs-al-keten-je-hem-met-handboeien-aan-de-verwarming.’

‘Waarom deed je het dan?’

‘Om hem te beschermen.’

De Cock keek grijnzend naar haar op.

‘Mag ik zeggen,’ reageerde hij cynisch, ‘dat mij de logica ontgaat?’

Een matte glimlach gleed langs haar lippen.

‘Dat mag je zeggen,’ sprak ze berustend. ‘Na alles wat er is gebeurd, lijkt het inderdaad weinig zinvol. Toch is het waar. Ik wilde hem alleen maar beschermen.’

‘Tegen wie?’

Ze zwaaide heftig.

‘Tegen mensen… mensen die het op zijn leven hadden voorzien.’

‘Wat voor mensen… wie hadden het op zijn leven voorzien?’

Antoinette van der Graaf spreidde haar beide armen in een hulpeloos gebaar.

‘Dat weet ik niet,’ riep ze klaaglijk. ‘Ik weet wel dat Robbert echt bang was dat hem iets zou overkomen. Ik zei: “Hier in deze woning ben je veilig. Niemand weet dat je hier bent. Zolang jij deze woning niet verlaat, kan er niets met je gebeuren.”’

‘En dat geloofde hij?’

Ze schudde haar hoofd.

‘Nee, dat geloofde hij niet. Hij zei: “Ze vinden mij overal. Ook hier.”’ Haar onderlip begon te trillen. Er kwamen opnieuw tranen in haar ogen. ‘Hij heeft gelijk. Hij…’

De grijze speurder onderbrak haar snel. Hij wilde voor alles het tempo in zijn verhoor gaande houden.

‘Om Robbert aan jouw woning te kluisteren, maakte je hem aan de verwarming vast.’

Antoinette knikte met een betraand gezicht.

‘Als ik thuis was, hoefde dat niet. Dan hield ik gewoon de deur op slot en zorgde ervoor dat hij niet bij de sleutel kon komen.’

‘Heeft hij dat wel eens geprobeerd?’

‘Nee, niet echt.’

‘Wanneer gebruikte je die handboeien?’

Ze keek De Cock treurig aan.

‘Ik moest ook wel eens weg… om te werken en voor het doen van boodschappen.’

‘En dan liet hij zich gewillig ketenen?’

Om haar mond zweefde een glimlach van vertedering.

‘Hebt u hem goed bekeken… zijn mond, de lijn van zijn kin… zijn handen?’

‘Ja.’

Antoinette van der Graaf glimlachte opnieuw.

‘Hij was een groot kind… een lief groot kind. Als ik tegen hem zei: “Tonie” — zo word ik genoemd — “Tonie weet toch wat goed voor Robbert is,” dan liet hij alles met zich doen en verzette zich niet.’

De Cock zweeg. Hij plukte nadenkend met duim en wijsvinger aan zijn onderlip. Met al zijn kennis van emoties en hartstochten probeerde hij de relatie tussen deze vrouw en de vermoorde jongeman te doorgronden. Het lukte niet, althans niet helemaal. Het lag iets te ver buiten zijn begrip.

‘Hoe oud was Robbert?’ vroeg hij plotseling.

‘Vijfentwintig jaar.’

‘Een volwassen man.’

Antoinette van der Graaf grijnsde.

‘Er zijn maar weinig mannen die ooit volwassen worden.’

De Cock ademde diep en veranderde van onderwerp.

‘Robbert… hoe heette hij verder?’

‘Je bedoelt zijn achternaam?’

‘Ja.’

‘Dat weet ik niet.’

De Cock keek haar ongelovig aan.

‘Heeft hij die niet genoemd?’

Ze streek met een paar vingers verveeld een pluk gelig haar achter haar linkeroor en schudde haar hoofd.

‘Ik heb er ook niet naar gevraagd. Robbert… Robbert was voor mij genoeg.’

Bij De Cock groeide een gevoel van irritatie. Trillend strekte hij zijn wijsvinger naar haar uit.

‘Jullie hebben toch met elkaar gesproken,’ riep hij met een zweem van wanhoop. ‘Dagen en nachten waren jullie samen. Hij zal toch iets hebben verteld van vroeger… van zijn school, zijn werk, zijn huis, zijn vader, moeder, broers of zusters… vrienden?’ Zijn stem sloeg bijna over.

Antoinette van der Graaf trok haar schouders op.

‘Robbert kwam uit een goed nest… dacht ik.’ Het klonk ongeinteresseerd. ‘Gezien de kwaliteit van de kleren die hij droeg… zijn goede manieren… zijn spraak… zijn…’

De Cock boog zich iets naar haar toe.

‘Antoinette,’ sprak hij geduldig, ‘er is in jouw woning in de Van Beuningenstraat een man vermoord… een man die jij aan een verwarmingsbuis had geketend. Op mij rust de onaangename taak om zijn moordenaar te vinden. Maar die pluk ik niet uit de lucht… begrijp je. Daar heb ik aanwijzingen voor nodig… motieven. En als jij mij geen medewerking wilt verlenen, dan moet ik de onzalige gedachte koesteren dat jij persoonlijk iets met die moord te maken hebt.’

Antoinette van der Graaf keek hem woedend aan, zoals bij het begin van het verhoor.

‘Ik heb met die moord niets te maken,’ schreeuwde ze luid. ‘Hoor je me… niets, maar dan ook totaal niets. Ik heb je proberen duidelijk te maken waarom ik hem mee naar huis nam en waarom ik hem met die handboeien vastzette. En verder… verder zoek je het maar uit.’

De grijze speurder liet zich in zijn stoel terugvallen. Hij had in zijn lange loopbaan als rechercheur aan de Warmoesstraat duizenden verhoren geleid, maar hij had zelden een vrouw ontmoet, die zoveel weerstand bood.

‘Dacht je hem werkelijk te kunnen houden?’ vroeg hij zacht en indringend.

Ze schudde traag haar hoofd.

‘Ik wist dat het niet lang zou duren.’ Ze beet weer op haar onderlip. ‘Maar aan zo’n afschuwelijk einde had ik natuurlijk niet gedacht.’

‘Geloofde je echt dat zijn leven gevaar liep?’

‘Ja.’

‘Omdat hij het zei?’

Ze wreef in haar nek.

‘Nee, niet omdat hij het zei. Maar ik voelde de angst… zijn angst.’

‘Heb je met hem over die angst gesproken?’

‘Ja.’

‘Wat was de reden?’

Antoinette van der Graaf keek naar hem op. Het was alsof ineens alle weerstand uit haar was weggegleden. Haar gezicht was ontspannen, zelfs de harde trekken bij haar mond waren verdwenen.

‘Zijn liefde.’

De Cock trok zijn wenkbrauwen samen.

‘Zijn liefde?’ herhaalde hij.

Haar hoofd bewoog bijna ritmisch op en neer.

‘Zijn liefde voor Thérèse.’

4

De Cock zat diep onderuitgezakt in de stoel achter zijn bureau. Peinzend woelde hij met zijn dikke vingers door zijn stugge grijze haren. Het verhoor van de jonge vrouw had niet het verloop gehad dat hij zich had gewenst. Het bezorgde hem het onbevredigende, korzelig makende gevoel, dat Antoinette van der Graaf niet geheel openhartig was geweest… dat er zaken waren die ze voor hem had verzwegen. De vraag die hem sterk bezighield, was… waarom? Als ze inderdaad onschuldig was… wat had dat dan voor zin?

Vledder liep een paar maal onrustig de grote recherchekamer op en neer, pakte toen met een driftig gebaar een stoel, schoof die bij en ging daarop achterstevoren bij de grijze speurder zitten. Op zijn jong gezicht lag een spottende grijns.

‘En dat geloof jij?’ Hij sprak hard en zijn stem trilde van sarcasme. ‘Jij gelooft dat die meid van die dode jongen niet meer weet, dan dat hij Robbert heet?’

De Cock gebaarde afwerend.

‘Ik kan het tegendeel niet bewijzen,’ reageerde hij gelaten. ‘En zolang ik dat niet kan…’ Hij maakte zijn zin niet af en keek naar Vledder op. ‘Ligt hij op Westgaarde in het sectielokaal?’

De jonge rechercheur knikte.

‘De broeders hebben hem in mijn bijzijn netjes uitgekleed en daarna in een koelvak gelegd.’

‘Had hij papieren bij zich?’

Vledder schudde zijn hoofd.

‘Niets, maar dan ook totaal niets. Zelfs geen vloeitje voor een shaggie.’

‘Geld?’

‘Geen stuiver.’

De Cock plooide een denkrimpel in zijn voorhoofd.

‘Dat is vreemd,’ sprak hij na enige tijd hoofdschuddend. ‘Die entourage in dat woninkje aan de Van Beuningenstraat had toch geen enkel aspect van een roofmoord.’ Het klonk als een analyse. Hij vroeg aan Vledder of hij zijn signalement had opgenomen.

De jonge rechercheur maakte een vaag gebaartje.

‘Niet zo uiterst exact,’ antwoordde hij. ‘Ik bedoel, niet tot in alle details.’

‘Dat zou ik morgen dan maar doen.’

Vledder reageerde geprikkeld.

‘Ik had niet het minste idee dat zijn identiteit nog moeilijkheden zou opleveren. Toen jij mij middels de mobilofoon liet weten dat die Antoinette van der Graaf was komen opdraven en dat je haar meenam naar de Warmoesstraat voor een verhoor, dacht ik dat alles was geregeld. In mijn hart was ik er absoluut van overtuigd, dat die Antoinette precies wist wie die jongeman was.’

Hij zweeg. Een diepe denkrimpel ontsierde zijn voorhoofd.

‘Heb je goed naar hem gekeken?’ vroeg hij na een poosje. ‘Heb je gezien dat het lichtblonde haar van die dode jongeman was geverfd?’

‘Nee.’

‘Het was voor mij ook een verrassing. Een van de broeders maakte mij erop attent. Bij de haarwortels, kort bij de hoofdhuid, was het goed te zien. De natuurlijke kleur van zijn haar is donkerblond.’

‘Misschien had hij daarom wel geen legitimatiepapieren bij zich,’ opperde De Cock.

Vledder keek hem fronsend aan.

‘Je bedoelt,’ formuleerde hij voorzichtig, ‘dat het een teken kan zijn dat hij zijn ware identiteit verborgen wilde houden… dat het lichtblond geverfde haar diende als camouflage?’

De Cock antwoordde niet direct. Zijn hersenen zochten al geruime tijd koortsachtig naar een redelijke verklaring voor de ongerijmdheden in de uitspraken van Antoinette van der Graaf. Robbert, had ze gezegd, was voor haar voldoende. Maar dat betekende tevens dat de jongeman zich niet behoorlijk aan haar had voorgesteld. En dat, zo concludeerde de oude rechercheur, was een daad van onbeleefdheid, gebrek aan fatsoen… zeker voor een jongeman met goede manieren en die… zoals de jonge vrouw het uitdrukte… uit een goed nest kwam. Hij schoof zijn dikke onderlip vooruit. Of was het angst… angst omdat zijn ware identiteit hem in gevaar kon brengen?

Nog nadenkend wreef hij over zijn kin.

‘Het geverfde haar zou veel kunnen verklaren,’ antwoordde hij vaag.

Het nietszeggende antwoord ontging Vledder. Over zijn rug duimde hij in de richting van het verhoorkamertje.

‘Wat doen we met haar?’

‘Dat weet ik nog niet.’

De jonge rechercheur keek hem scherp observerend aan.

‘Je wilt haar toch niet loslaten?’

In zijn stem weerklonk achterdocht.

‘Waarom niet?’

Vledder grinnikte ongelovig.

‘Nog afgezien van de vraag of ze iets met die moord uitstaande heeft… men kan toch niet ongestraft iemand van zijn vrijheid beroven?’

De Cock keek naar hem op.

‘Deed ze dat?’

‘Wat?’

‘Iemand van zijn vrijheid beroven?’

De jonge rechercheur lachte luid, als was de vraag van de Cock een kostelijke grap. ‘Hoe wil je het dan noemen… iemand met handboeien aan de verwarming ketenen… een spelletje?’

De cynische toon ontging De Cock niet.

‘Om strafbaar te zijn,’ reageerde hij geduldig, ‘vraagt het Wetboek van Strafrecht een wederrechtelijke vrijheidsbeneming. Antoinette van der Graaf zegt dat Robbert zich nooit tegen het aanbrengen van de handboeien heeft verzet.’

Vledder keek hem verward aan.

‘Hij liet zich gewillig boeien?’

‘Ja.’

De jonge rechercheur stond wild van zijn stoel op. Zijn gezicht kleurde en om zijn mond verscheen weer die spottende grijns.

‘En dat geloof jij?’ Hij sprak hard en zijn stem trilde van sarcasme. ‘Jij gelooft dat die jongeman zich door die meid vrijwillig aan…’

De grijze speurder onderbrak hem streng.

‘Eenzelfde vraag,’ sprak hij bestraffend, ‘heb jij mij vanavond… op dezelfde onbehoorlijke wijze… al eerder gesteld. En ook dit keer luidt mijn antwoord: ik kan het tegendeel niet bewijzen. En zolang ik dat niet kan, heb ik rekening te…’

Er werd op de deur van de recherchekamer geklopt. Luid, brutaal, indringend.

Vledder riep: ‘Binnen!’

Het duurde even. Toen werd de deur langzaam geopend en in de deuropening verscheen een zwaargebouwde jongeman in een indrukwekkend zwart lederen motorpak. Het strakke, getailleerde jack was rijk versierd met stiksels. Met een helm onder zijn rechterarm dreunde hij op zware laarzen naderbij.

‘Is ze hier?’ vroeg hij zonder enige inleiding.

Achterover leunend in de stoel achter zijn bureau, keek de grijze speurder omhoog. Om zijn brede mond dartelde een zoete grijns.

‘Als u mij eerst even vertelt wie u bent,’ opende hij vriendelijk, ‘en u legt mij daarna uit wie de ze is, die u bedoelt, misschien dat dat het begin zou kunnen zijn van een verhelderend gesprek.’

De jongeman keek hem schaapachtig aan.

‘Ze zeggen dat Tonie hier is.’

De Cock reageerde niet direct. De gelaatstrekken van de jongeman kwamen hem bekend voor. Hij vroeg zich af waar en wanneer hij hem in het verleden had ontmoet.

‘Wie zegt dat Tonie hier is?’

‘Haar buurman. Hij zei dat ze bij haar een doodgeschoten kerel hadden gevonden en dat de politie haar daarna naar het bureau had gesleept.’

De Cock glimlachte.

‘Ik heb haar zelf vervoerd en ik kan u verzekeren dat ik haar niet heb gesleept.’

‘Ze is dus hier?’

De Cock knikte. Hij draaide de stoel naast zijn bureau een halve slag en gebaarde uitnodigend.

‘Gaat u zitten, meneer… eh?’

De jongeman nam plaats en wuifde afwerend.

‘Ik ben geen meneer. Ik ben Marius… Marius van der Graaf. De broer van Tonie.’

‘Wat kwam u bij haar doen?’

Marius van der Graaf legde zijn helm op de vloer.

‘Gewoon een beetje socio…. visite.’

‘Wanneer was uw laatste visite?’

‘Een week geleden… dacht ik.’

‘Toen was die jongeman er nog niet?’

Marius van der Graaf keek naar hem op.

‘Welke jongeman? Ik weet niets van een jongeman af.’

‘De jongeman die wij dood in haar woning hebben aangetroffen.’

Marius van der Graaf spreidde zijn beide handen.

‘Ik wist helemaal niet dat ze een gozertje aan de hand had. Dat is eigenlijk niets voor Tonie. Ze is nogal op d’r eigen… als u begrijpt wat ik bedoel. Ze heeft vroeger eens verkering gehad. Langgeleden. Dat is toen stukgelopen. Ik weet niet waarom. Maar sindsdien heeft ze naar geen man meer omgekeken.’

De Cock knikte begrijpend. ‘Hoe kwam ze aan die handboeien?’

Marius van der Graaf trok de ritssluiting van zijn leren jack los. In zijn reactie zat een duidelijke hapering.

‘Welke handboeien?’ vroeg hij onzeker.

‘Waarmee Tonie dat gozertje aan de verwarming had geklonken.’

Marius van der Graaf aarzelde even.

‘Die… eh, die had ze van mij.’

De Cock keek hem secondenlang aan.

‘En hoe kwam je eraan?’

Marius van der Graaf draaide zich half om en wees naar een stalen bureau verderop in de recherchekamer.

‘Een paar maanden geleden zat ik daar onder verhoor. Een akkefietje waar ik totaal niets mee te maken had. De lade van dat bureau stond open en daar lagen die handboeien in… met een sleuteltje. Toen de rechercheur even werd weggeroepen, heb ik ze in mijn zak gestopt.’

‘Diefstal.’

Marius van der Graaf trok achteloos zijn schouders op.

‘Jullie hebben ze nu toch weer terug.’

De Cock liet het onderwerp ‘diefstal’ rusten.

‘Waar had Tonie die handboeien voor nodig?’

‘Ze had ze niet nodig.’

‘Waarom gaf je ze dan?’

‘Om ze voor me te bewaren.’

‘Kon je dat zelf niet?’

Marius van der Graaf grinnikte.

‘Jullie hebben nog wel eens de gewoonte om bij mij thuis huiszoeking te doen. En dan is het nooit leuk als ze dingetjes bij je vinden.’

De Cock keek de jongeman nog eens aan en besefte waarom zijn gezicht hem zo bekend voorkwam. Marius van der Graaf mocht zich blijkbaar frequent in de belangstelling van zijn collega-rechercheurs verheugen. Persoonlijk had hij nog nooit contact met hem gehad.

Hij wreef met zijn pink over de rug van zijn neus.

‘Vind je het niet gek dat Tonie dat gozertje aan de verwarming had vastgezet?’

‘Wat heet gek? Van vrouwen kun je alles verwachten.’

‘Ook van Tonie?’

Marius van der Graaf gebaarde heftig.

‘Weet ik wat ze met dat gozertje had?’ riep hij emotioneel. ‘Misschien was ze wel verliefd op hem… wilde ze niet dat hij bij haar wegliep.’ Hij keek de oude rechercheur schuins aan. ‘Dat zou toch kunnen?’

De Cock knikte.

‘Dat zou kunnen,’ beaamde hij vlak.

Marius van der Graaf bukte zich, raapte zijn helm van de vloer en stond van zijn stoel op.

‘Ik wil alleen weten of u haar vasthoudt. Misschien moet ik dan iets voor haar versieren… begrijpt u… een advocaat of zo.’

De Cock schudde zijn hoofd.

‘We houden haar niet vast.’

‘Ze heeft dus niets met die moord te maken.’

De Cock keek naar hem op.

‘Wie sprak er van moord?’

Marius van der Graaf glimlachte wat verlegen.

‘Als je iemand een kogel door zijn hoofd jaagt.’

‘Wie zegt dat?’

Marius van der Graaf duimde wat onzeker.

‘Die… eh, die buurman.’ Hij slikte. ‘Ken ik… eh, kan ik Tonie direct meekrijgen?’

De Cock wreef met zijn duim en wijsvinger in de hoeken van zijn ogen. Het was een vermoeid gebaar.

‘We moeten morgenochtend eerst overleg plegen met de officier van justitie.’

Terwijl Marius van der Graaf de recherchekamer uit dreunde, keek De Cock hem met gemengde gevoelens na. Het was die avond zijn tweede verhoor dat hem niet had bevredigd. Hij draaide zich om en keek naar Vledder.

‘Breng haar naar haar cel en zorg ervoor dat ze een goed bed krijgt.’

Op het bureau van De Cock rinkelde de telefoon. Vledder nam de hoorn op en luisterde. Vrijwel zonder iets te zeggen legde hij na enige tijd de hoorn op het toestel terug. Zijn gezicht stond ernstig. De Cock keek hem onderzoekend aan.

‘Wie was dat?’

‘De recherche van bureau Lijnbaansgracht. Ene heer Van Nettelhorst heeft zojuist aangifte gedaan.’

‘Waarvan?’

‘Beroving. Vanavond is in Arti et Amicitiae door een gemaskerde man een zilveren sierkan geroofd.’

De Cock deed zijn ogen even dicht.

‘Paulus van Vianen?’

Vledder knikte.

‘Geschatte waarde… anderhalf miljoen.’

5

Het was al ver over negenen toen De Cock de volgende morgen bij het fraaie houten gebouw van het Noord-Zuidhollands Koffiehuis uit de tram stapte. Te midden van een stroom haastige reizigers uit het Centraal Station, slenterde hij op zijn gemak langs het Victoriahotel naar het brede trottoir van het Damrak. Ook al botste men een paar maal tegen zijn brede rug, de grijze speurder voelde er niets voor om zijn tred te versnellen. Hij had nog een hele dag met misdaad voor de boeg en waarom zou hij zich haasten.

Rechts, in een zonnige etalage, blikte een lange, vriendelijk ogende man met een krulstaf, een fraaie baard en een mijter, welwillend naar uitgestalde begeerlijkheden. Het bracht een glimlach op het gezicht van de oude rechercheur. Sint Nicolaas en de Kerstman. Hij bedacht dat het juist twee grijsaards waren, die in het donkere jaargetijde wat licht en warmte brachten in de harten van mensen en kinderen.

Hij stak het Damrak over en sjokte via de Oudebrugsteeg naar de Warmoesstraat. O, kom er eens kijken, floot hij uitermate vals en vroeg zich tegelijk af welke kinderen er nu nog blij zouden zijn met twee kaatsenballen in een net.

Mijmerend over zijn eigen jeugd liep hij de hal van het politiebureau binnen, groette in het voorbijgaan de wachtcommandant en danste vrolijk de twee trappen op naar de recherchekamer.

Vledder zat al aan zijn bureau achter zijn grommende elektrische schrijfmachine. Rap gleden zijn vingers over de toetsen.

De Cock hing zijn jas en hoed aan de kapstok en liep op de jonge rechercheur toe.

‘Nu al ijverig?’ vroeg hij vriendelijk.

Vledder liet zijn vingers even rusten en keek naar hem op.

‘Ik zal wel moeten,’ antwoordde hij somber. ‘Commissaris Buitendam stond vanmorgen al op mij te wachten. Het leek alsof hij de hele nacht geen oog had dichtgedaan… zo’n gezicht had hij. En een humeur… om op te schieten. Hij vond ons rapport over de moord in de Van Beuningenstraat veel en veel te summier… en bromde dat wij nooit zo vroeg uit Arti et Amicitiae hadden mogen weggaan… en zei er niets voor te voelen om bij de officier van justitie de vrijlating van Antoinette van der Graaf te bepleiten.’

De Cock keek hem verwonderd aan.

‘Waarom niet?’

Vledder schoof de schrijfmachine van zich af.

‘Hij acht haar medeplichtig.’

‘Waaraan?’

‘Moord.’

De Cock grinnikte vreugdeloos.

‘Hoe komt hij daarbij?’

Vledder maakte een schouderbeweging.

‘Dat vastzetten van het slachtoffer met handboeien aan de buizen van de verwarming legde hij uit als een uitvoeringshandeling.’

‘Een wat?’

De jonge rechercheur maakte een verontschuldigend gebaar. ‘Een uit-voe-rings-han-de-ling, zo noemde de commissaris dat. Naar zijn mening had Antoinette van der Graaf door haar daad het slachtoffer bij voorbaat weerloos gemaakt ten opzichte van de moordenaar, van wie zij tevoren wist dat hij zou komen.’

Verbijsterd schudde de oude rechercheur zijn hoofd.

‘Wat een baarlijke onzin. Waar baseert die man dat op? Die vent is gek.’

Vledder krabde zich achter zijn linkeroor.

‘Zeg hem dat zelf maar. Ik kom hem liever niet onder ogen. Hij had vanmorgen een bui om ons tweeën onmiddellijk op non-actief te sturen.’

De Cock liet zich in zijn stoel achter zijn bureau zakken. Hij voelde hoe de woede wild door zijn aderen bruiste.

Als hij in deze gemoedstoestand, zo overdacht hij, naar de commissaris stapte, maakte hij brokken. Geduldig wachtte hij tot zijn oude hart weer in een prettig ritme kwam en de woede uit hem wegzakte. De grijze speurder begreep best wat Buitendam dwars zat. De commissaris had, zo besefte hij, de beroving in Arti et Amicitiae als een blamage ervaren. Ondanks zijn toezeggingen aan Manfred van Nettelhorst voor een goede bewaking, was er toch een kunstschat uit diens collectie ontvreemd.

De Cock kwam van zijn stoel overeind. Hij voelde zich weer evenwichtig en voldoende weerbaar om een directe confrontatie met zijn boze politiechef aan te gaan.

Met een twinkeling in zijn ogen blikte hij naar Vledder en strekte zijn rug.

‘Indachtig jouw vele vriendelijke vermaningen in het verleden,’ sprak hij zoet spottend, ‘zal ik onze Buitendam dit keer bezield met de mildste gevoelens tegemoet treden. Ik ben voor mijzelf tot de conclusie gekomen dat voor de commissaris geldt de Latijnse kreet… Abundat dulcibus vitiis.’

De jonge rechercheur keek argwanend naar hem op.

‘Dat betekent?’

De Cock gniffelde.

‘Hij is rijk aan vriendelijke tekortkomingen.’

Met een glimlach op zijn lippen draaide hij zich om en waggelde in zijn zo typische slentergang de grote recherchekamer uit.

Commissaris Buitendam keek De Cock aan. Narrige trekken ontsierden zijn gezicht. Met een slanke hand wuifde hij in de richting van een kleine corpulente man, die naast zijn bureau op een stoel zat.

‘Rechercheur De Cock,’ sprak hij streng, ‘mag ik je voorstellen aan mijn vriend, de heer Manfred van Nettelhorst.’

De grijze speurder maakte een stijve buiging. De aanwezigheid van de kunstverzamelaar in de kamer van de commissaris zinde hem niet. Het ontnam hem de mogelijkheid om zonder enige terughouding over de vrijlating van Antoinette van der Graaf te praten.

‘Ik… eh, ik heb de heer Van Nettelhorst,’ reageerde hij voorzichtig, ‘gisterenavond al mogen gadeslaan in Arti et Amicitiae tijdens een korte… en ik mag wel zeggen… vrij explosieve toespraak, die hij hield tegen een onthutste oude dame.’

Commissaris Buitendam blikte van Van Nettelhorst naar De Cock en terug.

‘De… eh, de heren hebben elkaar reeds ontmoet?’ vroeg hij onzeker.

Van Nettelhorst knikte traag.

‘Ik heb rechercheur De Cock gisterenavond gezien,’ sprak hij wat neerbuigend. ‘Hij was in gezelschap van een jongeman. Ik schat een collega-rechercheur. Tot mijn verbazing toonde rechercheur De Cock een bijzondere belangstelling voor mijn Monet.’

Commissaris Buitendam kuchte om aandacht en richtte het woord tot De Cock. ‘Ik heb aan de heer Manfred van Nettelhorst proberen uit te leggen waarom Vledder en jij de bewaking van de kunstschatten in Arti et Amicitiae niet hebben voortgezet. Ik bedoel hier de melding van de moord in de Van Beuningenstraat op die nog steeds onbekende jongeman.’ De grijze speurder trok zijn kin iets omhoog.

‘Misschien hadden Vledder en ik ook zonder die melding van een moord de expositieruimte in Arti et Amicitiae wel verlaten.’

Commissaris Buitendam keek de oude rechercheur wat verward aan. ‘Dat… eh, dat begrijp ik niet.’

De Cock gebaarde in de richting van Van Nettelhorst.

‘Deze heer sprak zo onbeleefd, zo onheus en zo vernederend tegen een broze oude dame, die de schoonheid van een kunstvoorwerp wat nader wilde bekijken, dat ons beiden de lust om nog langer met hem in dezelfde ruimte te vertoeven, was vergaan.’

Het gezicht van Van Nettelhorst kleurde dieprood.

‘Dat heb je toch gezien,’ schreeuwde hij onbeheerst. ‘Je stond er pal bij. Dat stomme ouwe wijf had mijn sierkan van de sokkel getild.’

De Cock keek hem schouderophalend aan.

‘En.’

De heer Van Nettelhorst trilde van woede.

‘En?’ herhaalde hij geëmotioneerd. ‘Ze zat ’r met d’r handen aan. Een expositie van kunst is geen supermarkt… geen huishoudbeurs.’

De Cock glimlachte.

‘Ik herinner mij dat u gisteren dezelfde opmerking maakte.’

Van Nettelhorst gesticuleerde wild.

‘Ze moet er afblijven. Zo is het. Wat een ander in zijn handen heeft gehad, moet ik niet meer hebben.’

Hij slikte.

‘Dat is… eh, dat is…’

‘…onrein?’ vulde De Cock vragend aan.

De heer Van Nettelhorst balde zijn kleine vuisten tot zijn knokkels wit werden.

‘U… u…,’ stamelde hij. ‘U begrijpt er niets van.’

De Cock knikte gelaten.

‘Ik moet u ook eerlijk zeggen,’ reageerde hij vriendelijk, ‘dat het mij bijzonder moeilijk valt mij in uw gemoedstoestand te verplaatsen. Ik begrijp weinig van de ziel van een… nijver collectioneur van onbezoedelde schoonheid.’ Hij glimlachte beminnelijk. ‘Daarom zal ik uw gedrag van gisterenavond niet gebruiken als een verontschuldiging voor mij en mijn collega om de bewaking van uw kunstschatten op te heffen. Nu ik erover nadenk, vind ik moord toch een aanvaardbaarder excuus.’

Van Nettelhorst stak zijn beide armen omhoog.

‘Ik niet. U had moeten blijven. Dat was uw taak… de opdracht die u van uw superieuren had gekregen. We kunnen zeker aannemen dat in de aanwezigheid van u en uw collega die beroving nooit had plaatsgevonden.’

De Cock snoof. De weerzin tegen de man groeide.

‘Ik acht een mensenleven van onnoemelijk meer waarde, dan uw gehele kunstverzameling… hoe mooi… hoe indrukwekkend ook.’

Van Nettelhorst wond zich steeds meer op. Hij kwam half uit zijn stoel overeind en schreeuwde.

‘Een mensenleven?’ Verachting trilde in zijn overslaande stem. ‘In vergelijking met een kunstvoorwerp… wat betekent dan nog een mensenleven? Niets… helemaal niets.’

Hij veranderde van toon.

‘In een groots moment van creativiteit en goddelijke inspiratie schept een kunstenaar… misschien slechts éénmaal in zijn gehele bestaan… een waar kunstwerk. Zo’n magnifiek hoogtepunt, gestold in metaal of steen… of vastgelegd op paneel of doek, blijft… trotseert de eeuwen.’ Zijn mond trok scheef. ‘Maar een mensenleven? Hoeveel miljarden mensen hebben sinds onheuglijke tijden deze aarde bevolkt. En wat is er van hen overgebleven? Soms vindt men ergens een stuk schedel, een paar botten, overblijfselen die nauwelijks van die van een aap zijn te onderscheiden.’

De grijze speurder keek de kleine corpulente man met enige verbijstering aan. Het vlezige gelaat van Van Nettelhorst kreeg in zijn geestesoog duivelse trekken.

‘Ik acht het niet zinvol om met u een discussie over dit onderwerp voort te zetten. Bovendien ben ik bang dat ik tot onaangenaamheden zal vervallen.’

Hij keerde zich van de man af en blikte naar Buitendam.

‘Mag ik met u nog even praten over Antoinette van der Graaf?’

‘Zeker.’

‘Ik heb van Vledder begrepen dat u haar verdenkt van medeplichtigheid aan moord.’

‘Dat doe ik, ja.’

De Cock glimlachte.

‘Zover wil ik zeker niet gaan. Ik vind medeplichtigheid wat geforceerd. Er zijn geen omstandigheden die duiden op een relatie tussen haar en de dader.’

‘Je kunt ook niet waarmaken dat die relatie er niet is. Zeker zolang de identiteit van het slachtoffer nog niet vaststaat. Ik zal daarom de officier van justitie voorstellen haar nog enige tijd vast te houden.’

De Cock kneep zijn lippen op elkaar. Hij begreep dat het weinig zin had om te protesteren. Buitendam zou in het bijzijn van zijn vriend nooit capituleren.

Van Nettelhorst lachte.

‘In plaats van aan zo’n ordinaire moord, kunt u uw tijd en energie beter gebruiken voor de opsporing van mijn zilveren sierkan.’

De opmerking trof De Cock in zijn ziel. Hij keek Van Nettelhorst minachtend aan en wendde zich daarna tot de commissaris.

‘Ik hoop,’ sprak hij hees, ‘dat u in de toekomst bij de keuze van uw vrienden wat meer zorgvuldigheid in acht neemt.’

Het duurde even. Enkele seconden. Toen werd het gezicht van Buitendam lijkbleek. Traag kwam hij vanachter zijn bureau omhoog. Met een gebaar van ingehouden woede strekte hij zijn rechterarm trillend naar de deur.

‘Eruit.’

De Cock ging.

6

Toen De Cock door de grote recherchekamer naar zijn bureau stapte, keek Vledder hem scherp onderzoekend aan.

‘Was het weer zover?’ vroeg hij bezorgd.

De oude rechercheur knikte.

‘Die kunstverzamelaar… die vette Van Nettelhorst was bij hem. Hij zat breeduit en maakte ons verwijten, dat wij gisterenavond de expositieruimte in Arti et Amicitiae vroegtijdig hadden verlaten en stelde ons min of meer aansprakelijk voor de diefstal van de zilveren sierkan van Paulus van Vianen.’

Vledder reageerde verwonderd.

‘Er was toch een moord?’

De Cock grijnsde.

‘Bij Manfred van Nettelhorst stelt een mensenleven niet veel voor. Hij vindt kunst oneindig veel belangrijker. Toen ik naar aanleiding daarvan tegen Buitendam zei dat hij zijn vrienden in de toekomst wat zorgvuldiger moest kiezen, stuurde de commissaris mij zijn kamer af.’

Vledder lachte.

‘Vind je het gek?’

De Cock ging in de stoel achter zijn bureau zitten en leunde achterover.

‘Toch raak ik nu wel in de problemen,’ sprak hij somber. ‘Ik heb uitdrukkelijk tegen Marius van der Graaf gezegd, dat wij zijn zuster niet zouden vasthouden, maar zonder toestemming van de commissaris kan ik haar niet in vrijheid stellen.’

‘Wat zei hij ervan?’

De Cock maakte een schouderbeweging.

‘Buitendam bleef bij zijn standpunt dat hij haar medeplichtig achtte. Hij zou de officier van justitie adviseren haar nog enige tijd vast te houden.’ De oude rechercheur ademde diep. ‘Zolang we de identiteit van het slachtoffer niet hebben vastgesteld, krijg ik haar zeker niet vrij.’

Vledder reageerde verschrikt.

‘Hoelang kan dat duren?’

De Cock plukte aan zijn onderlip.

‘Heel lang. Ik ben bang dat Ben Kreuger de vingerafdrukken van de jongeman ook niet in zijn collectie heeft, anders hadden we allang iets van hem gehoord.’ Hij keek naar Vledder op. ‘Hoe laat is de sectie?’

De jonge rechercheur raadpleegde zijn horloge.

‘Over een uur.’

‘Denk je om het signalement?’

‘Zeker.’

De oude rechercheur staarde voor zich uit.

‘Kijk eens of er wasmerken in zijn kleding zijn aangebracht. Ik heb daar in het verleden wel eens succes mee gehad.’ Hij kwam uit zijn leunende houding terug. ‘En informeer eens bij de recherche van het bureau Lijnbaansgracht hoe de beroving van die zilveren sierkan gisterenavond precies in zijn werk is gegaan… of ze al vorderingen hebben gemaakt bij de opsporing.’

Vledder knikte begrijpend.

‘En wat doe jij?’

De Cock steunde zijn beide ellebogen op zijn bureau en liet zijn hoofd in het kommetje van zijn handen rusten.

‘Ik denk,’ sprak hij bedachtzaam, ‘dat ik nog eens een praatje met Antoinette van der Graaf ga maken. Misschien schrikt ze.’

‘Waarvan?’

‘Medeplichtigheid aan moord.’

‘Medeplichtigheid?’ Antoinette van der Graaf keek De Cock niet-begrijpend aan. ‘Wat is dat?’

De grijze speurder plooide zijn gezicht in sombere trekken. ‘Onze commissaris denkt dat jij Robbert met handboeien aan de verwarming hebt geketend om hem weerloos te maken voor zijn moordenaar… van wie jij wist dat hij zou komen.’

Antoinette van der Graaf slikte.

‘Dat is niet waar,’ riep ze hoofdschuddend. ‘Dat is niet waar. Het is onzin. Ik laat toch niet iemand zomaar vermoorden. Hoe… hoe.’ Ze stamelde. ‘Hoe komt iemand er toe om zo te denken?’

De Cock wreef zich achter in zijn nek.

‘Ik heb aan de commissaris gezegd dat ik niet aan jouw medeplichtigheid geloof.’ Hij beet op zijn onderlip en schudde zijn hoofd. ‘Maar dat zegt niets. Daarmee krijg ik je niet vrij. Ik moet hem overtuigen. Ik moet kunnen bewijzen dat jij onschuldig bent.’ Vragend keek hij naar haar op. ‘En dat ben je toch?’

Haar ogen vulden zich met tranen. De Cock pakte een schone zakdoek uit zijn broekzak en gaf haar die. Terwijl ze haar tranen bette, boog de oude rechercheur zich iets dichter naar haar toe.

‘Dat ben je toch?’ herhaalde hij dwingender. ‘Onschuldig?’

Antoinette van der Graaf zuchtte diep.

‘Ik wilde Robbert niet dood. Begrijp dat toch. Ik deed juist alles om hem te beschermen.’

‘Je hield van hem?’

‘Ja.’

‘Veel?’

Ze snoof. Verachtelijk.

‘Houden-van… is geen kwestie van veel of weinig. Het is alles of niets.’

‘Het was alles?’

‘Precies.’

‘Wie was Robbert?’

Op het gezicht van Antoinette kwam weer een onverzettelijke trek.

‘Robbert was Robbert… meer weet ik niet.’

De Cock ademde diep.

‘En Thérèse?’ vroeg hij vermoeid. ‘Wat weet je van Thérèse?’

Ze gaf de zakdoek aan De Cock terug. Haar ogen stonden weer helder. ‘Niet meer dan wat Robbert over haar vertelde.’

‘En dat was?’

‘Dat hij voor haar was gevlucht.’

De Cock fronste zijn wenkbrauwen.

‘Gevlucht?’ vroeg hij ongelovig.

Antoinette van der Graaf knikte.

‘Hij was bang geworden.’

‘Voor haar?’

Antoinette van der Graaf reageerde wat nerveus.

‘Voor haar… of door haar,’ riep ze geprikkeld, ‘dat wist Robbert niet. Maar sinds hij haar had leren kennen, gebeurden er de vreemdste dingen. Hij werd op het Centraal Station een keer bijna onder een aanstormende trein geduwd en er is op straat zelfs een paar maal op hem geschoten.’

‘Heeft hij daarvan aangifte gedaan?’

Antoinette van der Graaf liet haar hoofd iets zakken.

‘Robbert had weinig vertrouwen in de politie.’

De Cock kneep zijn beide ogen even dicht.

‘Ik soms ook,’ verzuchtte hij. Hij keek Antoinette van der Graaf onderzoekend aan. ‘Toen jij Robbert die avond van de straat pikte, was hij op de vlucht?’

‘Ja.’

‘Voor Thérèse?’

‘Voor zijn liefde voor haar. Volgens Robbert schuilde in die liefde een gevaar… een gevaar dat hij wilde ontlopen.’

De Cock knikte begrijpend.

‘En waar kan ik Thérèse vinden?’

‘In haar huis aan de Keizersgracht.’

‘Ben je daar wel eens geweest?’ vroeg De Cock verrast.

‘Ja.’

‘Om wat te doen?’

‘Om haar te zeggen dat Robbert bij mij was.’

‘Wist Robbert dat?’

‘Nee.’

‘Waarom deed je het dan?’

‘Ik wilde haar wel eens zien.’

‘En wat zei Thérèse?’

Antoinette van der Graaf schudde haar hoofd.

‘Ze zei niets… ze huilde.’

Toen Vledder na het bijwonen van de sectie het politiebureau aan de Warmoesstraat binnenstapte, stond De Cock in de hal op hem te wachten.

‘Ga je mee?’

‘Waarheen?’

De grijze speurder plukte een notitie uit een steekzak van zijn oude regenjas.

‘Keizersgracht 1217. Daar woont ene Thérèse de la Fontaine.’

Vledder lachte vrijuit.

‘Hoe?’

‘Thérèse de la Fontaine… een prachtige naam. Volgens Antoinette van der Graaf is zij de vrouw, door wie Robbert in de problemen kwam. Direct of indirect zou zij de oorzaak zijn van zijn dood.’

‘Thérèse de la Fontaine,’ sprak Vledder nadenkend. ‘Die naam komt mij bekend voor. Dat is toch een… eh, een fotomodel?’

De Cock trok zijn schouders op.

‘Ik ben in dat wereldje niet zo goed thuis.’

Vledder knikte.

‘Ja, ik herinner het me. Enige jaren geleden deed ze mee aan een Miss-weet-ik-veel-verkiezing. Er ontstond een rel. De jury zou zijn omgekocht. Uiteindelijk heeft ze zich teruggetrokken.’

De Cock keek naar hem op.

‘Stond dat ook in zo’n… eh, zo’n roddelblaadje?’

De jonge rechercheur antwoordde niet. Met een lach op zijn gezicht liep hij de hal uit naar de Volkswagen, die voor het politiebureau stond geparkeerd.

De Cock volgde.

Vledder hield het portier voor de grijze speurder open.

‘Is Antoinette gaan praten?’ vroeg hij toen De Cock zat. Voor hij antwoord kreeg, sloeg hij het portier dicht, liep om de wagen heen en stapte in. ‘Wist ze wie Robbert was?’

De Cock schudde zijn hoofd.

‘Dat wist ze niet. En ik ben geneigd haar te geloven.’

Vledder startte de motor en reed van het trottoir weg.

‘Maar blijkbaar kende ze Thérèse wel.’

In zijn stem trilde wantrouwen.

De Cock schoof zijn oude hoedje wat naar voren.

‘Robbert had haar uitgebreid verteld… van zijn liefde voor Thérèse… van zijn angsten… de moordaanslagen die op hem waren gepleegd sinds hij haar had leren kennen. Zonder Robbert daarover in te lichten is ze op een dag uit pure nieuwsgierigheid naar de Keizersgracht gestapt.’

‘Een adres dat ze van Robbert had gekregen?’

‘Uiteraard.’

‘Heeft ze Thérèse gesproken?’

‘Het was geen gesprek.’

Vledder zwaaide geagiteerd.

‘Ze zal toch om opheldering hebben gevraagd.’

De Cock knikte traag.

‘Wel gevraagd, maar niet gekregen. Volgens de lezing van Antoinette van der Graaf huilde Thérèse onafgebroken en was er geen woord met haar te wisselen.’

Vledder schudde zijn hoofd.

‘Volgens mij klopt het niet,’ riep hij geërgerd. Het is alles zo vaag… zo onbevredigend. Ik geloof dat jij te lief bent voor die Antoinette… te zacht. Mag ik haar eens verhoren?’

‘Wil je haar op de pijnbank leggen?’

De jonge rechercheur keek zijn oude collega van terzijde aan, maar reageerde verder niet.

Via de Oudebrugsteeg reden ze het Damrak op in de richting van de Dam.

Het was gezellig druk in de binnenstad. Mannen en vrouwen sleepten met zakken en pakjes. De Cock zag het met welgevallen. Het ging duidelijk beter met de economie. De mensen durfden weer wat te kopen. Mijmerend vroeg hij zich af met welk sinterklaasgeschenk hij zijn vrouw dit jaar zou verrassen.

Vledder stoorde zijn overpeinzingen.

‘Wat doen we met Thérèse?’ vroeg hij.

‘Hoe bedoel je?’

‘Als ze blijft huilen?’

De Cock grijnsde.

‘Wachten tot ze is uitgehuild.’

Keizersgracht 1217 bleek een fraai, oud en deftig grachtenhuis, gekroond met een slanke, gekrulde halsgevel. Langs een laag souterrain met halve ramen liep een blauwstenen stoep omhoog naar een zware toegangsdeur in karakteristiek groen. Midden op die deur, met strakke zwarte letters verzonken in een geel koperen plaat, stond: Thérèse de la Fontaine.

De Cock keek ernaar en rukte naast de deur aan een met rozetjes versierde gietijzeren bel. Ergens ver weg in het inwendige van het pand klonk het zilveren geluid van belletjes.

Het duurde lang, te lang naar de zin van De Cock voordat iemand reageerde. Zijn rechterhand tastte in zijn broekzak naar het apparaatje dat hij eens van zijn vriend en ex-inbreker Handige Henkie had gekregen.

Vledder zag het en schudde heftig zijn hoofd.

‘Niet doen,’ riep hij wat angstig. ‘Niet doen. Je weet hoeveel narigheid we daarmee hebben gekregen toen we vorig jaar in Bergen de villa van de heer Vreedenbergh binnen slopen.’[1]

De Cock grinnikte.

‘Ik sluip niet binnen… ik maak gewoon een deur vakkundig open.

Dat is heel wat anders.’

‘Je had inbreker moeten worden.’

Op het markante gezicht van de grijze speurder kwam een olijke trek.

‘Misschien wel.’ Het idee prikkelde hem tot vrolijkheid. Hij bukte zich naar het deurslot en koos met kennersblik uit het koperen houdertje een stalen sleutelbaard. ‘Van één ding ben ik overtuigd.’

‘Nou?’

‘Ik had dan meer geld op de bank dan nu.’

Tot grote opluchting van Vledder klonken er voetstappen in de hal. De Cock borg haastig zijn apparaatje weg.

De deur werd open gedaan door een slanke, niet onknappe man. De Cock schatte hem op achter in de veertig. Zijn gezicht was lichtgeel, tanig en had scherpe trekken. Diepzwart golvend haar grijsde aan de slapen. Met een rustige, bijna koele blik keek hij de mannen monsterend aan. Vragend gleden zijn wenkbrauwen omhoog.

De grijze speurder nam beleefd zijn hoedje af.

‘Mijn naam is De Cock,’ opende hij uiterst vriendelijk, ‘met ceeooceekaa.’ Hij bewoog zijdelings zijn hoofd. ‘En dat is mijn collega Vledder. Wij zijn beiden rechercheur van politie… verbonden aan het politiebureau aan de Warmoesstraat.’

‘Politie?’

De Cock knikte nadrukkelijk. Hij strekte de wijsvinger van zijn rechterhand naar de koperen naamplaat op de deur.

‘Wij hadden ons een onderhoud voorgesteld met Thérèse de la Fontaine.’

De man schudde zijn hoofd.

‘Dan moet ik u teleurstellen. Dat zal niet gaan. Thérèse is er niet.’

‘Wanneer komt ze terug?’

De man trok zijn schouders op.

‘Dat weet ik niet.’

De Cock glimlachte.

‘Ze woont toch hier?’

‘Zeker. Thérèse woont hier. Dit is haar huis. Maar vannacht heeft ze haar koffer gepakt en is weggegaan.’

‘Waarheen?’

De man spreidde zijn armen.

‘God zal het weten.’

7

Aan de brede borst van De Cock ontsnapte een diepe zucht. Met trage hoofdbewegingen sprak hij loom: ‘U hebt gelijk… God zal het weten.’ Met zijn hoedje nog in zijn hand gebaarde hij voor zich uit. ‘Zullen we het onderhoud binnen voortzetten?’

De man aarzelde.

‘Is dat zinvol… nu Thérèse er niet is?’

De Cock knikte nadrukkelijk.

‘Zeker… misschien kunt u ons helpen.’

De man stapte opzij en liet de rechercheurs binnen. Toen hij de deur achter hen had gesloten, ging hij de beide mannen voor door een brede, met roze marmer betegelde gang. Hun voetstappen klonken hol. Het geluid galmde in de ruimte.

Bijna aan het einde van de gang leidde de man hen naar een ruim, hoog vertrek met een grijs-wit hoogpolig tapijt en kolossale zitelementen in een carré. Aan het plafond hingen wulpse engeltjes.

De man wuifde uitnodigend naar de elementen.

‘Neemt u plaats.’

De beide rechercheurs stapten het carré binnen en lieten zich zakken. De sensatie van bijna tot de vloer verende kussens bezorgde De Cock een vreemd gevoel in zijn maag. Toen hij zich weer voldoende had hersteld, legde hij zijn hoedje op het tapijt en keek naar de man die tegenover hem had plaatsgenomen.

‘U weet inmiddels wie wij zijn,’ begon hij vriendelijk. ‘Wie bent u?’

De man strekte zijn rug.

‘Van Heusden… Matthias van Heusden.’

‘U woont hier?’

‘Ja.’

‘In welke relatie staat u tot Thérèse?’

‘Ik ben haar stiefvader.’

De Cock trok zijn neus iets op.

‘Stiefvader?’

Matthias van Heusden lachte vrijuit.

‘Dat klinkt schrikwekkender dan het is.’ Hij schudde zijn hoofd. ‘Echt, stiefvaders hebben niet zo’n slechte reputatie. Ik bedoel, lang niet zo slecht als stiefmoeders.’

De Cock keek de man voor hem onderzoekend aan. Hij had, zo vond hij, innemende manieren en zijn stem had een aangename klank.

‘Ik neem aan dat u de moeder van Thérèse trouwde?’

Matthias van Heusden knikte.

‘Thérèse was toen een jaar of vijf. Als kind al een beeldschoon meisje.’

‘U bedoelt dat ze nog heel mooi is?’

‘Thérèse is tot een prachtige jonge vrouw uitgegroeid… een feeerieke, goddelijke verschijning… van een bijna onaardse schoonheid.’

De Cock beluisterde de toon.

‘Ze is fotomodel?’

Matthias van Heusden klakte met zijn tong.

‘En wat voor een fotomodel… een met een gouden toekomst.’

De Cock blikte om zich heen.

‘Woont uw echtgenote ook hier?’

Matthias van Heusden schudde zijn hoofd. Zijn gezicht versomberde. ‘Maria en ik,’ sprak hij triest, ‘zijn al een paar jaar uit elkaar. Er waren strubbelingen… te veel strubbelingen op den duur. Toen hebben we maar besloten uit elkaar te gaan.’

‘Thérèse koos voor u?’

‘Inderdaad… voor mij. Ik kon haar ook meer bieden dan haar moeder, die… eh, die na korte tijd weer terugviel op haar oude beroep.’

De Cock hield zijn hoofd iets schuin.

‘Oude beroep?’ herhaalde hij vragend.

Matthias van Heusden knikte traag.

‘Het… eh, het oudste beroep… als u begrijpt wat ik bedoel. Ze voorziet in haar onderhoud door prostitutie.’

‘In Amsterdam?’

‘Ja.’

De Cock zweeg even.

‘Herinnert u zich,’ sprak hij daarna voorzichtig, ‘dat hier enkele dagen geleden een jonge vrouw op bezoek is geweest?’

Matthias van Heusden kneep zijn ogen half dicht.

‘Een plomp, wat ordinair volkskind.’

De Cock tuitte zijn lippen.

‘Zo… eh, zo zou ik haar niet willen omschrijven,’ sprak hij hoofdschuddend. ‘Maar wij bedoelen beiden vermoedelijk wel dezelfde jonge vrouw.’

Matthias van Heusden knikte bedachtzaam.

‘Ja, die was hier. Heel kort. Ze heeft maar heel even met Thérèse gesproken.’

‘Waarover?’

Matthias van Heusden spreidde zijn beide handen.

‘Dat weet ik niet. Ik heb het onderhoud niet bijgewoond. De jonge vrouw gaf te kennen dat ze alleen met Thérèse wilde spreken… onder vier ogen.’

‘U liet haar binnen?’

‘Ja.’

‘En u begeleidde haar na het onderhoud ook weer tot aan de deur?’

‘Inderdaad.’

‘Hoe reageerde Thérèse na het gesprek?’

Matthias van Heusden trok zijn schouders op.

‘Gewoon… er is mij niets opgevallen. Thérèse is nogal gelijkmatig van humeur.’

‘Hebt u niet aan Thérèse gevraagd wat zo’n plomp ordinair volkskind kwam doen?’ vroeg De Cock met verbazing en ongeloof in zijn stem.

Voor het eerst tijdens het verhoor toonde Matthias van Heusden een lichte irritatie.

‘Thérèse,’ antwoordde hij scherp, ‘leidt haar eigen leven. Ik bevoogd haar niet.’

De Cock grijnsde.

‘Toch is ze gevlucht.’

‘Noemt u het een vlucht?’

De oude rechercheur reageerde verwonderd.

‘Wanneer een jonge vrouw… in het holst van de nacht… met een gepakt koffertje uit het huis sluipt… is dat geen vlucht?’

Matthias van Heusden sloot even zijn beide ogen.

‘Ik weet niet,’ verzuchtte hij, ‘wat haar bezielt.’

‘Heeft ze geen bericht achtergelaten?’

‘Nee, niets.’

‘Hebt u enig idee waar ze kan zijn?’

Matthias van Heusden schudde zijn hoofd.

‘Ik zei het u al… God zal het weten. Ik heb geen enkel vermoeden waar ze uithangt. Misschien is ze wel achter die Robbert aan.’

De Cock spitste zijn oren.

‘Welke Robbert?’ vroeg hij achteloos.

‘Robbert Achterberg… een nette jongeman, die ze enige tijd geleden tijdens haar werk leerde kennen en met wie ze wel eens uitging.’

‘Een verhouding?’

Matthias van Heusden maakte een afwerend gebaar.

‘O nee… zeker niet,’ riep hij verschrikt. ‘Een ongedwongen vriendschap tussen jonge mensen.’

‘U kent hem?’

‘Wie?’

‘Die Robbert?’

‘Uiteraard ken ik hem. Hij heeft hier zelfs een poosje gewoond. Ongeveer een week geleden is hij vrij plotseling vertrokken.’

De Cock boog zich iets naar voren. Zijn scherpe blik tastte de gelaatstrekken van de man af… lette op elke reactie… elke spiertrilling van de huid.

‘Robbert,’ sprak hij ijzig, ‘is dood.’

De mond van Matthias van Heusden gleed half open.

‘Dood?’ herhaalde hij.

‘Ja… vermoord.’

Een moment leek het alsof de man in onmacht zou vallen, maar hij herstelde zich snel.

‘Met een kogel?’

De Cock knikte traag.

‘Inderdaad… met een kogel.’

Matthias van Heusden sloeg zijn beide handen voor zijn gezicht en steunde.

‘Maria… heeft ze het toch gedaan.’

Ze reden van de Keizersgracht weg. Met grote routine manoeuvreerde Vledder de oude politiewagen door het drukke stadsverkeer.

De Cock zat onderuitgezakt naast hem. De grijze speurder had de rand van zijn hoedje tot op de rug van zijn neus geschoven. Het onderhoud met Matthias van Heusden, bedacht hij, had verhelderend gewerkt, maar had toch ook een reeks nieuwe vragen opgeworpen.

Vledder keek hem van terzijde aan.

‘Gaan we haar arresteren?’

‘Wie?’

‘De moeder van Thérèse.’

De Cock drukte zich wat omhoog en schoof zijn hoedje terug. ‘Het feit,’ sprak hij lerend, ‘dat moeder Maria heeft gedreigd Robbert neer te schieten, betekent niet automatisch dat ze het ook heeft gedaan.’

‘Ze had een motief.’

De Cock trok wrevelig zijn schouders op.

‘Ze vond Robbert Achterberg geen geschikte partner voor haar mooie dochter. Maar wat zegt dat? Hoeveel moeders zullen er zijn, die de partnerkeuze van hun dochter onmiddellijk met gejuich begroeten?’ Hij grinnikte. ‘Ik herinner mij nog levendig, dat mijn eigen schoonmoeder ook niet bepaald enthousiast was toen ze mij voor het eerst onder ogen kreeg.’

Vledder reageerde fel.

‘Maar jij leeft nog. Dat is het verschil. Al die teleurgestelde moeders dreigen niet met moord.’

De Cock knikte.

‘Je hebt gelijk,’ sprak hij berustend. ‘Nu Robbert werkelijk is vermoord, is het zaak haar bedreigingen ernstig te nemen. We zullen uitgebreid met haar moeten praten. Maar voor een arrestatie voel ik voorlopig niets. Alleen de verklaring van Matthias van Heusden vind ik daarvoor een te smalle basis. Bovendien hebben we al een vrouw in de cel, van wie ik het gevoel heb dat ze daar niet thuis hoort.’

Vledder kauwde nadenkend op zijn onderlip.

‘Kun je het verhaal van Matthias van Heusden niet gebruiken om haar vrij te krijgen?’

De Cock grijnsde.

Ik kan het allicht proberen. En misschien lukt het. Maar ik loop dan wel de kans dat de commissaris mij direct de opdracht geeft om Maria de la Fontaine op te sporen en in te sluiten voor moord.’ Hij schoof de mouw van zijn regenjas iets terug en keek op zijn horloge. ‘Weet je waar het tijd voor is?’

Vledder keek hem glunderend aan.

‘Lowietje,’ raadde hij.

De Cock knikte instemmend.

‘Mijn keel dorst naar een cognackie.’

Lowietje, wegens zijn geringe borstomvang in de rosse buurt van Amsterdam beter bekend als Smalle Lowietje, was al sinds jaar en dag een goede bekende van De Cock. Op basis van wederzijds respect was er zelfs sprake van genegenheid en oprechte vriendschap.

Op de hoek van de Achterburgwal en de Barndesteeg had Smalle Lowietje zijn café… zijn etablissement. Een schemerig, intiem lokaaltje met gedempt licht, roze, want het was het trefpunt voor de meisjes uit de buurt.

Hier kwamen ze, hier rustten ze uit, de Zwarte Truzen, de Rooie Sienen, de Blonde Greetjes, hier dronken ze zacht nippend aan hun zoete likeurtjes en babbelden ongedwongen over de business.

De Cock schoof naar het einde van de bar en hees zich naast Vledder op een kruk. Het was zijn vaste plaats. Vanhier kon hij het gehele lokaaltje overzien en had hij een gedegen rugdekking voor alle eventualiteiten, zoals het spontaan uitbarsten van opgewekte vechtpartijen tussen concurrerende zusters in het oudste beroep van de wereld.

Smalle Lowietje dribbelde opgewekt naar hem toe.

‘Ik ben blij dat ik jullie weer eens zie,’ kirde hij. ‘Ik was al bang dat ze de Kit[2] hadden verhuisd en dat jullie een ander stekkie hadden gevonden.’

De Cock gniffelde en vouwde zijn handen in een devoot gebaar. ‘Lowie,’ sprak hij ernstig, ‘geloof me… al plaatsten ze ons over naar de Zuidpool… dan nog kwamen wij met arrenslee en rendieren hier ons cognackie halen.’

Met zijn hoofd iets schuin keek de tengere caféhouder de grijze speurder enige tijd aan.

‘De Cock,’ sprak hij zacht en teder, ‘je ontroert me. Voor een simpele stille…[3] weet je… kun je mooie dingen zeggen.’ Hij zweeg even voor het effect. Toen veegde hij met zijn kleine handjes langs zijn morsige vest en dook aalglad onder de tapkast. Na enkele seconden kwam hij omhoog met een fijne fles Franse cognac Napoleon, die hij speciaal voor De Cock gereserveerd hield.

In een reeks snelle routinegebaren zette hij drie diepbolle glazen op de tapkast en schonk klokkend in.

De Cock keek ernaar. Het was een ceremonie die zijn hart verwarmde.

Smalle Lowietje nam een glas op, schommelde het even in zijn hand en hield het toen omhoog.

‘Op alle kinderen van dorstige vaders.’

De Cock volgde zijn voorbeeld.

‘En op alle crimineeltjes van de wereld,’ riep hij vrolijk, ‘want zonder hen liep ik nu in de VUT.’ Hij nam een slokje van zijn cognac en liet het gouden vocht genietend door zijn keel glijden. Zijn gezicht stond weer ernstig toen hij het glas voorzichtig voor zich neerzette.

‘Ik zoek een vrouw.’

Lowietje lachte.

‘Ik dacht dat je een gelukkig huwelijk had.’

De Cock wuifde de grap weg.

‘Ze moet in de business zitten.’

‘Waar?’

‘Hier in Amsterdam.’

‘Hoe heet ze?’

‘Maria… Maria de la Fontaine.’

Smalle Lowietje trok zijn wenkbrauwen samen. ‘Hoe?’

‘Maria de la Fontaine,’ herhaalde De Cock.

Het gezicht van de tengere caféhouder veranderde plotseling van uitdrukking. Ineens barstte hij uit in een gulle lach. ‘Maria de Gans,’ brulde hij.

De Cock keek hem verbaasd aan.

‘Wie is Maria de Gans?’

‘Jouw Maria de la Fontaine.’

‘Is de Gans haar bijnaam?’

Smalle Lowietje wuifde afwerend.

‘Dat is haar werkelijke naam.’ Hij leunde vertrouwelijk over de bar naar voren. ‘Maria de Gans zat hier vroeger op de Wallen… in het pandje van Schele Riek. Op een of andere manier raakte ze zwanger. Ik herinner me dat ze nog peesde toen ze al zeven maanden heen was. Enfin, het werd een meisje… een beeldje… echt, een plaatje van een kind. Maria, die niet was getrouwd, noemde haar dochtertje Trees, naar haar eigen moeder. Toen het kind opgroeide, kende iedereen in de buurt haar als… Treesie van Moeder de Gans.’ Hij blikte vragend naar De Cock op. ‘Begint er al iets te gloren?’

De grijze speurder knikte nadenkend.

‘Treesie werd Thérèse.’

Lowietje grinnikte.

‘Heel goed. Maar toen ze later wat werk kreeg als fotomodel, vond Thérèse ook de Gans niet zo chic meer en onze Treesie… het beeldschone sprookje van Moeder de Gans… werd Thérèse de la Fontaine… naar die grote Franse sprookjesverteller.’ Hij stak zijn wijsvinger op. ‘Kun je het vatten?’

De Cock knikte bevestigend. Met zijn vlakke hand wreef hij over zijn breed gezicht en lachte. Daarna nam hij nog een slok van zijn cognac.

‘Die Maria… Maria de Gans, heeft die ooit de naam De la Fontaine gebruikt?’

Smalle Lowietje schudde zijn hoofd.

‘Die kerel met wie ze later trouwde, wilde dat wel, maar Maria hield niet van die fratsen.’ Hij keek naar De Cock op. ‘Waar heb je haar voor nodig?’

‘Moord.’

De caféhouder trok een vies gezicht.

‘Moord?’ herhaalde hij.

De Cock knikte.

‘Er is in de Van Beuningenstraat een knapie vermoord… een gozertje van een jaar of vijfentwintig… Robbert Achterberg. En nu gaan er geruchten…’

Smalle Lowietje onderbrak hem.

‘Robbert Achterberg?’

‘Ja.’

‘Een fotograaf… zo’n zacht ei?’

De Cock gebaarde wat weifelend.

‘Hij had wel een wat week gezicht, ja.’

De caféhouder trok zijn kin omhoog.

‘Dan heb ik wel de goede voor.’

‘Ken je hem?’

Smalle Lowietje knikte traag.

‘Hij zat in de porno.’

8

Vrolijk nagewuifd verlieten de rechercheurs het etablissement van Smalle Lowietje. Het regende een beetje, het was miezerig. De oude iepen aan de wallenkant dropen en het schaarse licht van de lantaarns deed de gladde straatsteentjes glimmen. Over het drabbige water van de gracht hing een grauwe sluier.

Ondanks het wat trieste weer was het druk op de Wallen. Alle hoertjes waren in vol bedrijf. Bij het pandje op de Achterburgwal waar sinds kort enige exotische schoonheden uit het Verre Oosten waren neergestreken, stonden zelfs mannen in de rij.

De Cock bekeek ze met enige bevreemding, maar liet hen onmiddellijk weer uit zijn gedachten glijden. Hij zette de kraag van zijn regenjas omhoog en schoof zijn oude hoedje wat naar voren. De onthullingen van de tengere caféhouder gaven zijn onderzoek, zo vond hij, nieuwe impulsen. Toch vroeg hij zich bezorgd af op welke wijze hij commissaris Buitendam kon bewegen om Antoinette van der Graaf vrij te laten. Bij elk uur dat de jonge vrouw naar zijn mening onschuldig vast zat, groeide zijn schuldgevoel.

Vledder keek hem van terzijde aan.

‘Is porno een motief voor moord?’

De Cock lachte om de formulering.

‘Je vraagt je af,’ verbeterde hij, ‘of het feit dat Robbert Achterberg pornografie produceerde of verhandelde, de aanleiding vormde tot zijn snelle dood?’

‘Is dat zo gek?’

De Cock schudde zijn hoofd.

‘Zeker niet. Ook daar heersen tegenstrijdige belangen. Maar Robbert Achterberg had zelf de overtuiging, dat de aanslagen op zijn leven verband hielden met zijn liefde voor Thérèse.’

Vledder knikte.

‘Dat weet ik. Maar dat zou toch best samen kunnen gaan. Misschien was die Thérèse de la Fontaine niet alleen zijn geliefde… maar ook zijn compagnon… zijn model… poseerde zij voor hem. Misschien was dat compagnonschap ook wel de reden waarom Thérèse na de dood van Robbert uit haar huis vluchtte.’

De Cock tuitte zijn lippen.

‘Bang om hetzelfde lot te ondergaan.’

De jonge rechercheur zwaaide met zijn beide armen.

‘Precies,’ riep hij enthousiast, ‘angst, dezelfde angst, die Robbert voelde. Uiteraard was ze op de hoogte van de aanslagen op de fotograaf. Robbert zal daarover met haar hebben gesproken. Ik acht het zelfs niet uitgesloten, dat zij beiden geweten hebben van welke zijde het gevaar dreigde.’

De Cock krabde zich nadenkend achter in zijn nek. Hij moest het enthousiaste betoog van zijn jonge collega even verwerken.

‘Mogelijk,’ sprak hij weifelend. ‘Maar als onze schone Thérèse gisterennacht… let wel… slechts enkele uren na de ontdekking van de moord… uit haar huis vluchtte uit angst… angst om wat er met Robbert was gebeurd… dan heb ik aan jou toch één dwingende vraag: Hoe wist ze dat?’

‘Je bedoelt, hoe wist ze dat de aanslag op Robbert nu wel was gelukt?’

‘Precies.’

Vledder bleef staan.

‘Misschien van de moordenaar zelf.’

De grijze speurder reageerde niet. Hij sjokte in zijn eigen tempo verder. Met een paar passen haalde Vledder hem in. Zij aan zij slenterden zij vanaf de Achterburgwal door de Oudekennissteeg naar het Oudekerksplein.

De jonge rechercheur keek vragend naar De Cock op.

‘Kan dat niet?’

De Cock haalde zijn schouders op.

‘Het is allemaal zo speculatief,’ reageerde hij ontwijkend. ‘Een vermeend compagnonschap en een vage moordenaar uit het wereldje van de pornografie.’ Hij zweeg even en wreef toen grinnikend de regen uit zijn gezicht.

‘Het is verbazingwekkend,’ declameerde hij, ‘tot welke hoogten een mens kan stijgen… door met beide benen op de grond te blijven.’

Vledder keek hem schuins aan.

‘Een spreuk van je oude moeder?’

De Cock glimlachte.

‘Je schijnt haar te kennen.’

Om de Oudekerk heen liepen de beide rechercheurs via de Enge Kerksteeg naar de Warmoesstraat. Toen ze de hal van het politiebureau binnenstapten, wenkte brigadier Kusters hen vanachter de balie. De lange, uit Brabant afkomstige wachtcommandant, raadpleegde een notitie op zijn bureau en keek naar De Cock op.

‘Boven, op de gang voor de recherchekamer, zit een vrouw op je te wachten… voor in de veertig, schat ik… ene Maria de Gans. Ze zei dat ze was gekomen in verband met de moord op Robbert Achterberg en dat jij beslist belangstelling zou tonen.’

De Cock knikte.

‘Hoe lang zit ze daar al?’

Jan Kusters keek op de grote klok boven de balie.

‘Ruim een halfuur… drie kwartier.’ De wachtcommandant maakte een verontschuldigend gebaar. ‘Ik zei dat jij er niet was… dat ze beter een ander keertje kon terugkomen, omdat het nooit te voorspellen was hoe lang jij wegbleef.’

‘En?’

‘Ze zei: “Ik blijf wachten… ik heb toch alle tijd van de wereld.” ’

De Cock schudde zijn hoofd.

‘Ik niet,’ reageerde hij scherp. Hij keek de wachtcommandant vriendelijk aan en veranderde van toon. ‘Als… eh,’ vroeg hij voorzichtig, ‘als Antoinette van der Graaf in haar cel nog niet slaapt… mag ze dan in de wachtkamer even een sigaretje roken?’

Jan Kusters strekte zijn rechterwijsvinger naar De Cock uit en glimlachte.

‘Alleen omdat jij het vraagt.’

De grijze speurder schonk hem een knipoog. ‘God zal je belonen,’ sprak hij simpel.

‘Dat hoop je.’

De Cock schudde zijn hoofd.

‘Ik weet het zeker.’

Lachend liepen de beide rechercheurs van de balie weg en beklommen de twee stenen trappen naar de recherchekamer.

Op de bank bij de toegangsdeur zat een wat opzichtig uitgedoste vrouw. Ze had haar wijde mantel tot over haar schouders teruggeslagen. Een laag decolleté en een te hoog opgebonden buste boden een vrije aanblik.

De Cock tastte haar gelaatstrekken af. Ze kwam hem bekend voor. Hij had haar beslist wel eens ergens gezien, maar was, zover zijn herinnering reikte, nog nooit met haar in contact gekomen.

Toen de vrouw de grijze speurder in het oog kreeg, stond ze op en liep op hem toe. ‘Ik ben de moeder van Thérèse de la Fontaine,’ sprak ze met opgetrokken kin.

De Cock glimlachte. ‘Maria de Gans?’

‘Ja.’

De grijze speurder nam beleefd zijn hoedje af en maakte een wat stijve buiging. ‘Prettig om met u kennis te maken,’ sprak hij vormelijk en hield de deur van de recherchekamer voor haar open. Nadat hij zich uit zijn regenjas had gewurmd en zijn hoedje missend naar de kapstok had geslingerd, begeleidde hij haar naar de stoel naast zijn bureau.

‘Gaat u zitten.’

Maria de Gans nam plaats en sloeg haar slanke benen over elkaar. Ze droeg netnylons. Haar korte leren rokje liet meer dan haar knie vrij. ‘Ik kom u even zeggen,’ sprak ze met een wat hese stem, ‘dat ik het niet heb gedaan.’

De Cock keek haar quasi verwonderd aan.

‘Wat niet?’

‘Die jongen een kogel door zijn knar gejaagd.’

‘Welke jongen?’

‘Robbert Achterberg.’

De Cock ging in de stoel achter zijn bureau zitten.

‘Wie zegt dat u dat hebt gedaan?’

Ze duimde nonchalant over haar schouder.

‘Die vroegere vent van mij.’

‘Matthias van Heusden?’

Maria de Gans knikte nadrukkelijk.

‘Zo ongeveer een uurtje geleden belde hij mij op en raadde mij aan om te maken dat ik wegkwam… naar het buitenland of zo.’

‘Waarom?’

‘Omdat ik die jongen zou hebben vermoord.’

‘En dat heb je niet gedaan?’ vroeg De Cock.

Maria de Gans schudde heftig haar hoofd.

‘Dat zei ik u toch al… ik heb het niet gedaan.’ Ze verschoof iets op haar stoel en frunnikte aan haar bloesje. ‘Ik heb het wel gezegd… ik heb gezegd… als hij nog langer achter die meid aanzit, dan schiet ik hem een kogel door zijn knar.’

De Cock keek haar vragend aan. ‘Je mocht hem niet?’

In een emotioneel gebaar stak Maria de Gans haar beide handen naar voren. ‘Dat heeft er niets mee te maken… of ik hem mocht… of dat ik hem niet mocht. Dat is haar sores. Ik hoef niet met hem samen te leven. Dat zoekt ze zelf maar uit. Maar dat gozertje deugde niet… nog voor geen stuiver.’ Ze boog zich vertrouwelijk naar hem toe. ‘Weet je waar dat knapie zich mee bezighield… kinderporno. Kinderen die nauwelijks weten dat er twee soorten mensen bestaan, liet hij met elkaar knoeien en dat fotografeerde hij dan. Ook waren er wel volwassenen bij.’

Met een trek vol walging op haar gezicht keek ze De Cock aan. ‘Zeg nou… met zo’n viespeuk laat je je dochter toch niet omgaan?’

‘Hoe weet u van die porno?’ vroeg De Cock zakelijk.

‘Dat heeft Thérèse mij zelf verteld.’

‘U hebt nog regelmatig contact met uw dochter?’

‘Zeker.’

‘Hield Thérèse van die Robbert?’

Maria de Gans leunde achterover.

‘Ach,’ sprak ze meewarig, ‘Thérèse is net als ik vroeger. Als een vent maar even naar haar kijkt, is ze al verguld.’

De Cock glimlachte.

‘Er zullen heel veel mannen naar haar kijken… vrees ik… Thérèse is bijzonder aantrekkelijk… heb ik mij laten vertellen.’

Maria de Gans knikte.

‘Dat is zo. Thérèse is een plaatje van een meid, met een tikkeltje eerzucht. Daarom… Robbert Achterberg was een groot gevaar. Hij had een mooie babbel over een gouden toekomst… over relaties in Amerika, die haar wel naar de top konden brengen.’

‘De gebruikelijke lokkertjes.’ Hij zweeg even en dacht na.

‘Heeft Thérèse wel eens voor porno geposeerd?’ vroeg hij toen.

Maria de Gans trok haar schouders iets op.

‘Je moet je handen niet in het vuur steken… zeg ik altijd… zelfs niet voor je eigen kind. Ze heeft mij bezworen dat ze het nooit zou doen. Ze heeft mij wel eens een serie… hoe zal ik het zeggen… kunstfoto’s laten zien, die Robbert had gemaakt om haar in Amerika als fotomodel te introduceren.’

‘Geen echte harde porno?’

‘Nee.’

De Cock wreef over zijn kin. ‘Heeft Thérèse een vaste vriend?’

Het gezicht van Maria de Gans betrok.

‘Daar laat ik mij niet over uit.’

De Cock keek haar verbaasd aan. ‘Waarom niet?’

‘Ik heb Thérèse beloofd er nooit over te praten… met niemand.’

‘En aan die belofte houdt u zich?’

Maria de Gans knikte met gesloten ogen.

‘Thérèse,’ sprak ze zacht, ‘had een vriend. Een lieve jongen, van wie ze heel veel hield. Begin vorig jaar is hij bij een auto-ongeval om het leven gekomen. Thérèse heeft daar veel verdriet van gehad.’

‘Hoe heette die jongeman?’

‘Evert-Jan… Evert-Jan de Groeve, zoon van een makelaar aan de Keizersgracht.’

De Cock wreef met zijn pink over de rug van zijn neus.

‘Wat heeft Evert-Jan de Groeve met die belofte te maken?’

‘Thérèse wil dat verdriet niet meer.’

‘Heeft ze nu verdriet?’

‘Hoe bedoelt u?’

‘Nu Robbert dood is?’

Maria de Gans schudde langzaam haar hoofd. ‘Ik denk het niet. Voor Robbert Achterberg heeft ze nooit iets gevoeld.’

De Cock fronste zijn wenkbrauwen.

‘En ze nam hem bij zich in huis?’

In een vermoeid gebaar wreef Maria de Gans met de toppen van haar vingers over haar voorhoofd.

‘Dat was Thérèse niet,’ sprak ze loom. ‘Dat was Matthias.’

De Cock reageerde verbaasd.

‘Wat voor belang had Matthias van Heusden?’

Maria de Gans zuchtte.

‘Dat moet je hém vragen.’ In haar stem trilde wanhoop. ‘Ik snap het niet… ik snap niet waarom hij die Robbert in huis haalde. In de regel waakt hij over Thérèse als een harembewaarder.’

‘Waarom? Ze is een jonge vrouw. Volwassen.’

Het gezicht van Maria de Gans werd rood. Ze spreidde haar beide armen.

‘Hij heeft haar verkocht.’

De Cock keek haar niet-begrijpend aan.

‘Thérèse?’ vroeg hij verbijsterd.

‘Ja.’

‘Aan wie?’

‘Een rijke stinkerd.’

‘Ken je hem?’

Maria de Gans knikte.

‘Manfred van Nettelhorst.’

9

Toen Maria de Gans heupwiegend was vertrokken, leunde De Cock met zijn beide ellebogen op zijn bureau en knabbelde aan het uiteinde van zijn duim. In gedachten ging hij de gebeurtenissen nog eens na vanaf het moment, dat hij en Vledder aan het Spui het gebouw van Arti et Amicitiae binnenstapten. De eerste man die toen zijn aandacht trok, was Manfred van Nettelhorst, die in woede uitbarstte omdat iemand zijn sierkan had beroerd. Nu, nog geen vierentwintig uur later, was hij er weer als een rijke man, die een vreemde koop sloot. De keten leek rond en in die keten zat een moord… een gruwelijke moord op een louche fotograaf.

Had dat alles iets met elkaar te maken? Zo ja, waar liep dan de lijn, de rode draad die het geheel zichtbaar verbond? Het raderwerk van zijn denken draaide op volle toeren. Maar hoe hij ook peinsde, het antwoord wilde niet komen. Het leek alsof hij bezig was met een legpuzzel waarvan geen enkel stukje leek te passen. Het beklemmende was dat hij het gevoel had dat die rode draad bestond, dat er wel degelijk een verband lag tussen de gebeurtenissen.

Hij blikte naar Vledder, die tegenover hem aan zijn bureau aantekeningen zat te maken.

‘Je moet morgenochtend vroeg eens informeren op het hoofdbureau bij de zedenpolitie of Robbert Achterberg daar een dossier heeft.’

De jonge rechercheur knikte.

‘Dat… eh, dat zal ik doen,’ reageerde hij wat onwillig. Hij krabde zich verlegen achter in zijn nek. Zijn jong gezicht stond somber. ‘Om heel eerlijk te zijn… in feite voel ik er weinig voor om verder nog iets aan deze zaak te doen.’

De Cock keek hem verwonderd aan.

‘Hoezo?’

Vledder tilde zijn rechterschouder iets omhoog.

‘Daar is toch niets aan verloren.’

De Cock boog zich naar hem toe.

‘Je bedoelt dat je het niet zo erg meer vindt dat Robbert Achterberg is vermoord?’

Vledder schudde zijn hoofd.

‘Ik wist eerst niet wie hij was. Maar zo’n vieze pornovent… heeft mijn sympathie niet.’

De Cock keek hem strak aan.

‘Je wilt alleen maar je best doen wanneer er een sympathiek mens is vermoord?’

Het klonk sarcastisch. Vledder ontweek zijn blik.

‘Je weet best wat ik bedoel.’

De Cock schudde resoluut zijn hoofd.

‘Dat weet ik niet,’ reageerde hij fel. ‘Het mag voor ons geen enkel verschil maken. Een mens is een mens. Ik heb eens de moordenaar van een kleuter, een meisje van vier jaar, werkelijk met mijn lijf verdedigd, omdat hij anders door een woedende menigte zou zijn gelyncht. En geloof me, dat deed ik niet omdat ik sympathie voor die vent had.’

De jonge rechercheur stak zijn beide handen naar voren. ‘Robbert Achterberg,’ sprak hij emotioneel, ‘hield zich met vieze zaken bezig. Wel, dan kom je met vieze mensen in aanraking. En dan loop je het risico dat iemand je voor je knar schiet.’

De Cock zuchtte.

‘Als onze samenleving alleen maar uit respectabele, eerbiedwaardige lieden bestond, dan konden wij politiemensen wel naar huis gaan.’

Vledder zwaaide heftig.

‘En? Is het zo’n pretje om altijd in misdaad en vuiligheid van anderen te wroeten.’

De Cock kneep zijn lippen op elkaar.

‘Dit is een vak… een rotvak… dat geef ik toe. Maar er zullen toch mensen moeten zijn, zoals jij en ik, die de bekwaamheid en de bereidheid bezitten om het te doen… al is het soms met tegenzin.’

Op het gezicht van de jonge rechercheur brak een glimlach door. ‘Je hebt gelijk,’ sprak hij gelaten. ‘Weet je, ik kreeg even de pest in toen ik over die koop nadacht.’

‘Je bedoelt de aankoop van Thérèse door onze verzamelaar Van Nettelhorst?’

Vledder knikte.

‘Waar heeft die man zo’n bloedmooie meid voor nodig?’

De Cock grinnikte.

‘Ik kan wel iets bedenken.’

Vledder schudde zijn hoofd.

‘Ik niet. Zie je… Van Nettelhorst is homofiel.’

De Cock blikte omhoog naar de grote klok in de recherchekamer. Het was bijna kwart over elf. Hij klapte de lade van zijn bureau dicht.

‘Ik ga naar huis,’ zei hij loom. ‘Ik vind het weer mooi voor vandaag.’

Vledder schoof zijn aantekeningen opzij.

‘Zou je er niet nog een telefoontje aan wagen?’

De Cock fronste zijn wenkbrauwen.

‘Waaraan?’

De jonge rechercheur wees naar het telefoontoestel op zijn bureau. ‘Bel de commissaris… voor hij in bed stapt. Misschien is hij toch bereid om Antoinette vanavond nog te laten gaan.’ Hij keek grinnikend op. ‘Slaap jij vannacht wat rustiger.’

De Cock keek zijn jonge collega zichtbaar geroerd aan. In zijn oude hart voelde hij genegenheid.

Hij trok het toestel naar zich toe, nam de hoorn op en draaide het nummer van Buitendam. Nog voor hij verbinding kreeg, werd er op de deur van de grote recherchekamer geklopt… kort en dringend.

De grijze speurder legde de hoorn op het toestel terug en keek. In de deuropening verscheen een lange statige man. De Cock schatte hem op voor in de vijftig. Hij was keurig gekleed in een antracietgrijze mantel van perfecte snit. Een diepzwarte Anthony Eden-hat stond iets schuin op zijn hoofd. Met lange veerkrachtige passen liep hij op de grijze speurder toe.

‘Ik hoorde van de wachtcommandant beneden,’ sprak hij met een wat krakende stem, ‘dat u nog aanwezig was en omdat ik de zaak van grote importantie acht, besloot ik om, ondanks het al gevorderde uur, toch even met u te komen praten.’ Hij nam zijn hoed af en keek van De Cock naar Vledder en terug. ‘Ik kom toch gelegen, hoop ik?’

De oude rechercheur knikte en wees naar de stoel naast zijn bureau.

‘Neemt u plaats,’ sprak hij gelaten.

De man knoopte zijn mantel los en ging zitten.

‘Mijn naam is De Groeve… Henri de Groeve. Ik ben makelaar in onroerende goederen en resideer aan de Keizersgracht, nummer 316. In dat pand heb ik ook mijn kantoor.’

Vledder kwam uit zijn stoel overeind en stak onderbrekend zijn hand op. ‘Ik bel Buitendam wel even,’ sprak hij zacht.

De Cock knikte begrijpend en wachtte tot de jonge rechercheur de kamer had verlaten. Toen wendde hij zich weer tot de makelaar.

‘Ik heb uw naam vanavond nog horen noemen,’ sprak hij beminnelijk.

Henri de Groeve keek verrast op.

‘Zo… door wie?’

‘Maria de Gans.’

De blik van de makelaar versluierde.

‘Die… eh, die ken ik niet.’

De Cock glimlachte.

‘Ik neem aan dat u haar beter kent onder de naam De la Fontaine… Maria de la Fontaine, de moeder van de mooie Thérèse.’

Henri de Groeve knikte traag.

‘Een merkwaardige vrouw.’

‘In welk opzicht?’

‘Iemand, die het onzekere bestaan van een… eh, een lichtekooi verkiest boven het leven van een geliefd en gewaardeerd echtgenote in een comfortabel pand aan de Keizersgracht.’

De Cock keek hem schuins aan.

‘Aan de zijde van Matthias van Heusden?’

‘Zeker. Een elegante man met een verfijnde smaak.’

‘U onderhoudt nog relaties met hem?’

Henri de Groeve schudde zijn hoofd.

‘Niet meer. Maar toen Evert-Jan nog leefde…’ Hij zweeg plotseling. Zijn gezicht kreeg een vreemde, bijna mystieke uitstraling. Lange tijd staarde hij dromerig voor zich uit. Op veranderde toon ging hij verder.

‘Evert-Jan is mijn zoon… mijn enige zoon. Sinds de dood van mijn vrouw mijn enige bezit. Door het walgelijk rijgedrag van een dronken sloeber op de weg, verloor hij het leven… een jong en bruisend leven met een grote toekomst en… eh, en met de reine Thérèse de la Fontaine aan zijn zijde.’ Hij keek De Cock doordringend aan. ‘Gelooft u aan predestinatie… aan voorbeschikking… aan een totale onderworpenheid aan de goddelijke wil?’ Zonder het antwoord af te wachten, ging hij voort. ‘Evert-Jan en Thérèse… ze zijn voor elkaar geschapen… een hechte band in een onverbreekbaar huwelijk… een huwelijk dat al eeuwen geleden in de hemel door God zelf werd gesloten en met zijn zegen werd bekrachtigd.’

De Cock trok rimpels in zijn voorhoofd. Met inzet van al zijn geestelijke vermogens probeerde hij de gedachtelijn van de makelaar te volgen.

‘U bedoelt,’ vroeg hij weifelend, ‘dat Thérèse en Evert-Jan in feite reeds getrouwd waren?’

Henri de Groeve knikte.

‘Zij waren voor elkaar bestemd… voorbestemd. Die beslissing was allang geleden voor hen in de hemel genomen. Een goddelijk besluit. Wat nog restte was een aardse vervulling.’

‘Die niet kwam.’

De makelaar reageerde heftig. Hij bracht zijn beide handen in een bezwerend gebaar omhoog.

‘Die komen zal,’ sprak hij nadrukkelijk. ‘De dood van Evert-Jan verandert daar niets aan.’

De Cock likte aan zijn drooggeworden lippen.

‘Ik begrijp u niet helemaal,’ reageerde hij voorzichtig. ‘Na de dood van Evert-Jan is er toch geen vervulling meer mogelijk? Van een aards huwelijk kan geen sprake meer zijn.’

Henri de Groeve trok zijn gezicht strak.

‘Kan men Gods wil doorbreken?’

De Cock antwoordde niet. Een lichte kriebeling tintelde in de toppen van zijn vingers. Hij wilde van het onderwerp af. Hij had een hekel aan godsdienstige discussies. Godsdienst was een terrein waarop hij zich niet graag bewoog. Hij bezat daarvoor noch de kennis, noch de gave van het woord.

Henri de Groeve boog zich iets naar hem toe.

‘Kan men Gods wil doorbreken?’ herhaalde hij met een wilde glans in zijn ogen.

De grijze speurder zweeg demonstratief. Hij liet zijn blik over het gelaat van de makelaar dwalen, monsterde de scherpe trekken rond zijn mond, de wat spitse neus tussen hoog oplopende jukbeenderen. Er was iets vreemds aan de man… iets tegenstrijdigs… een expressie van een soort mild fanatisme. En dat was een combinatie die de oude rechercheur in zijn lange politieloopbaan nog nooit bij iemand had opgemerkt.

De Cock strekte zijn rechterhand ver naar de man uit en beroerde met de toppen van zijn vingers een parelgrijs vest met knopen van glanzend parelmoer.

‘U kwam hier,’ sprak hij geduldig, ‘voor een zaak die u van grote importantie acht?’

‘Zeker.’

De Cock glimlachte beminnelijk.

‘Die… eh, die zaak hebt u al aangeroerd?’

Henri de Groeve schudde zijn hoofd. De uitdrukking op zijn gezicht veranderde. Het leek alsof hij langzaam tot de werkelijkheid terugkeerde. Hij keek De Cock schuins aan.

‘Hebt u vandaag al een verzoek tot opsporing gehad?’ vroeg hij.

‘De opsporing… van wie?’

‘Thérèse de la Fontaine.’

‘Nee.’

De makelaar leunde iets achterover.

‘Ik denk dat een dergelijk verzoek nog wel zal komen. Iemand zal haar vermissing bemerken. Om u de moeite van een uitgebreide speurtocht te besparen, vertel ik u, dat ik haar ergens heb ondergebracht.’

‘Waar?’

Voor het eerst tijdens het onderhoud kwam er een spoor van een glimlach op het scherpe gezicht van de makelaar.

‘Dat zal ik u niet openbaren.’

De Cock veinsde verwondering.

‘Waarom niet.’

Henri de Groeve maakte een verontschuldigend gebaar.

‘Omdat ik haar dat uitdrukkelijk heb beloofd. Ze is voor niemand bereikbaar.’

De Cock trok zijn gezicht strak.

‘Toch had ik graag een onderhoud met haar.’

Henri de Groeve trok zijn schouders iets op.

‘U kunt uw vragen,’ reageerde hij zakelijk, ‘aan mij stellen. Ik leg ze dan voor aan Thérèse en via mij hoort u haar antwoorden.’

De Cock schudde zijn hoofd.

‘Dat is een werkwijze die ik niet graag volg. Het heeft voor mij ook weinig effect. Ik zie graag de reacties op de gezichten van de mensen met wie ik spreek. Dat is belangrijk voor mijn werk. Ik beleef en bewaar dan vele onuitgesproken antwoorden.’

Henri de Groeve glimlachte opnieuw. Vriendelijk, innemend. Het vreemde, wat duistere fanatisme was van zijn gelaat verdwenen. De mildheid bleef.

‘Ik begrijp uw standpunt,’ reageerde hij uiterst beminnelijk. ‘Bij het zakendoen vergaat het mij net zo.’ Hij zweeg even. ‘Maar voor de gemoedsrust van Thérèse is het beter dat ze voorlopig niet met de akelige facetten van het leven wordt geconfronteerd.’

De Cock knikte begrijpend.

‘Zo’n akelig facet ben ik.’

Henri de Groeve schudde zijn hoofd.

‘Niet u, maar hetgeen u vertegenwoordigt.’

‘Gerechtigheid.’

‘Vindt u echt,’ vroeg De Groeve met een zweem van sarcasme, ‘dat u gerechtigheid vertegenwoordigt?’

De Cock antwoordde niet. Peinzend wreef hij met zijn vlakke hand over zijn gezicht. Het had weinig zin, zo voelde hij, om verder op een onderhoud met Thérèse aan te dringen.

‘Waarom hebt u haar ergens ondergebracht?’

Henri de Groeve gebaarde voor zich uit.

‘Omdat ze daarom vroeg.’

‘Wanneer?’

‘Gisternacht. Het was ongeveer twee uur toen er werd gebeld. Ik werd wakker. Ter beveiliging heb ik in mijn huis een televisieketen. Ik keek op het scherm en zag haar staan… een koffertje in haar hand. Ik heb mijn kamerjas aangeschoten en ben naar beneden gegaan. Thérèse was totaal overstuur… ontredderd. Ze huilde. Mag ik bij jou blijven, vroeg ze. Ik liet haar binnen, in de salon. Daar heb ik met haar zitten praten. Ik zei tegen haar dat het beter was dat ze niet bij mij op de Keizersgracht bleef. Dat is niet goed voor jouw en mijn reputatie, zei ik. Dat begreep ze ook wel. Ik heb mij toen aangekleed, heb de wagen gepakt en haar weggebracht. Als makelaar heb je altijd wel zo hier en daar een paar onderkomens in beheer.’

De Cock knikte begrijpend.

‘Waarom was Thérèse zo overstuur?’

‘Ze was bang.’

‘Waarvoor?’

Over het gezicht van Henri de Groeve gleed een sluier.

‘Moord.’

10

Een paar minuten nadat de makelaar was vertrokken, stapte Vledder de grote recherchekamer binnen. Zijn jonge gezicht straalde van voldaanheid.

‘Ze is weg,’ riep hij blij.

De Cock keek hem even niet-begrijpend aan.

‘Wie?’

‘Antoinette van der Graaf.’

De grijze speurder veerde overeind.

‘Gaf Buitendam toestemming?’

Vledder knikte.

‘De commissaris was heel erg vriendelijk. Bijna overdreven. Het leek alsof hij iets had goed te maken, of hij spijt had. “Ik praat morgen wel met De Cock over Van Nettelhorst,” zei hij.’

De Cock wuifde het weg.

‘Antoinette uit de cel,’ sprak hij met een diepe zucht. ‘Wat een opluchting.’ Hij keek naar zijn jonge collega op. ‘Zei ze nog wat?’

Vledder schudde zijn hoofd.

‘Niets over de moord, althans niet iets wat wij nog niet wisten. Ze zei wel dat ze gedurende de uren die zij in de cel had doorgebracht, alle tijd had gehad om over het een en ander na te denken en dat ze uiteindelijk tot de slotsom was gekomen, dat haar Robbert toch een hele lieve jongen was.’

De Cock keek hem onderzoekend aan.

‘Heb je haar verteld van de porno?’

‘Nee, dat leek mij niet verstandig… vooral omdat ik bemerkte dat Antoinette aan haar Robbert louter zoete herinneringen bewaart.’

De Cock glimlachte.

‘Je kon mijn zoon zijn,’ sprak hij prijzend.

Vledder glunderde onder de lof.

‘Ik dacht ook in jouw geest te handelen door haar persoonlijk met een wagentje naar huis te brengen. Het leek mij niet zo verstandig om haar op dit uur onbewaakt in de Warmoesstraat los te laten.’

‘Jij bracht haar dus naar de Van Beuningenstraat.’

Vledder knikte.

‘Tot onze stomme verbazing zat er een nieuw slot op de deur.’

‘Krakers?’

De jonge rechercheur lachte.

‘Nee, geen krakers. Bij informatie bleek dat de buurman van boven uit eigen middelen een nieuw slot op de deur had laten aanbrengen.’

‘Dezelfde buurman die de moord ontdekte?’

‘Ja.’

‘Waarom?’

‘De woningdeur van Antoinette kon niet meer deugdelijk worden afgesloten en buurman had gemerkt dat er af en toe vreemde mensen in de woning rondliepen. Toen de buurman eens poolshoogte ging nemen, stuitte hij op de broer van Antoinette. Hij zei dat hij kwam kijken of Antoinette al vrij was. Buurman vond dat broer Marius niet zo’n prettig gezicht had.’

De Cock grinnikte.

‘Toen heeft hij maar een nieuw slot op de deur laten zetten?’

Vledder knikte.

‘Antoinette heeft nu de sleutel. Het eerste wat ze deed toen ze thuiskwam, was met een natte doek de bloedvlekken van de radiator vegen.’ De jonge rechercheur zweeg. Hij keek geeuwend omhoog naar de grote klok in de recherchekamer. Het was bijna half twee. ‘Wat dacht je, De Cock,’ vroeg hij, ‘zullen we nu eens naar huis gaan.’

Tot zijn verbazing scheen de grijze speurder hem niet te horen. De oude rechercheur staarde ver voor zich uit in het niets.

‘Gaan we naar huis?’ herhaalde hij.

De Cock keek hem wat glazig aan.

‘Heb je nog eens bij de recherche van het bureau Lijnbaansgracht geïnformeerd hoe de diefstal van de sierkan in Arti et Amicitiae in zijn werk ging?’

De jonge rechercheur knikte.

‘Tegen het einde van de tentoonstelling, kort voor sluitingstijd, kwam er een gemaskerde man de expositieruimte binnen. Hij liep rechtstreeks op de sierkan af, nam hem van de sokkel en verdween.’

‘En niemand hield hem tegen?’

Vledder schudde zijn hoofd.

‘Je moet bedenken dat er bijna geen mensen meer waren. Vrijwel iedereen was al naar huis.’

De Cock fronste zijn wenkbrauwen.

‘Er was toch een bewaker… zo’n lange geüniformeerde man met een walkietalkie?’

Vledder knikte.

‘Die werd neergeslagen… met een stomp voorwerp… vermoedelijk een stuk loden pijp. Toen de bewaker ondanks de mep in luttele seconden weer overeind krabbelde en naar buiten strompelde, zag hij nog net hoe de gemaskerde man met de sierkan onder zijn arm bij een motorrijder achter op de motor sprong en via het Rokin uit het gezicht verdween.’

‘En van de daders geen spoor?’

Vledder schudde zijn hoofd.

‘Er lopen telexberichten en de verzekeringsmaatschappij heeft een hoge beloning uitgeloofd voor het onbeschadigd terugbezorgen van de sierkan.’

De Cock knikte nadenkend voor zich uit.

‘Een motorrijder.’

‘Ja.’

Ineens kwam de grijze speurder in beweging. Hij stond op, duwde zijn stoel met rollers weg en draafde naar de kapstok. Vledder keek hem lachend na. De Cock in draf was een koddig gezicht.

‘Waar ga je heen?’

De oude rechercheur wurmde zich in zijn regenjas.

‘Naar de Marnixkade.’

‘Wat is daar?’

‘Daar woont Marius van der Graaf.’

‘En?’

De Cock antwoordde niet. Hij zette zijn oude hoedje op en liep in dezelfde draf de recherchekamer af.

Vledder rende hem na.

Amsterdam was gewikkeld in sluiers. In plaats van de miezerige regen in de vooravond, was een dichte mist de stad binnengeslopen en had alles ingepakt. Voorzichtig, turend in een grijze muur, zocht Vledder een weg voor de politiewagen in deze begrensde wereld.

De Cock zat onderuitgezakt naast hem. Lui, nadenkend. De grijze speurder had na hun vertrek uit de Warmoesstraat niet meer gesproken. Hij had een theorie, het resultaat van een wild gedachtespel, waarvan hij de juistheid hoopte te bevestigen.

Vledder parkeerde de oude Volkswagen bij het Marnixplantsoen. De beide rechercheurs stapten uit en slenterden van de wagen weg. Het was stil op de Marnixkade en de mist leek nog intenser.

Van over het brede water van de Buitensingelgracht dreven ondoorzichtige nevelslierten tussen de bomen en klommen botsend tegen de gevels omhoog.

Langzaam, lettend op de nummering, slenterde De Cock verder. Vledder volgde hem mokkend. Hoe verder ze de kade op liepen, hoe stiller het werd. De grauwe mistdeken dempte zelfs het geluid van hun voetstappen.

Bij nummer 859 bleef De Cock staan. Op de geelgelakte deurstijl zaten drukbellen in vele variaties wanordelijk bijeen. Naambordjes ontbraken. Er waren wel symbolen en viltstiftkrabbels.

De Cock deed een paar passen van de gevel en keek omhoog. De dichte mist beperkte zijn uitzicht tot de eerste etage.

‘Het lijkt Londen wel,’ mompelde hij.

Vledder kwam naast hem staan.

‘Is het hier?’

De oude rechercheur knikte.

‘Volgens mijn gegevens ligt zijn woning op de tweede verdieping. Maar ik kan niet zien of er licht brandt.’

‘Dan bel je.’

De Cock grijnsde.

‘Welke bel? Ik kan het hele pand wel wakker schudden. Bovendien houd ik van verrassingen. Ik denk niet dat Marius zo blij zal zijn met ons bezoek.’

Hij nam het apparaatje van Handige Henkie uit zijn broekzak en stapte op de deur toe. In enkele seconden had hij het simpele slot van de buitendeur open. Met een zaklantaarn in zijn rechterhand begon hij de steile trap te beklimmen. De houten treden kraakten en kreunden onder de negentig kilo eigen gewicht, die De Cock moeizaam omhoog drukte.

Vledder volgde gedwee. De onwillige trek was van zijn gezicht verdwenen. Ook het narrige gevoel dat de geheimzinnigheid van De Cock had opgewekt, was weggeëbd. Het had plaatsgemaakt voor nieuwsgierigheid. Ervaringen uit een lange reeks van jaren hadden hem geleerd dat de oude speurder altijd een reeks extra pijlen op zijn boog had, die hij op de meest onmogelijke momenten trefzeker afschoot.

Toen hij het portaal van de eerste etage had bereikt, bleef De Cock staan en bracht zijn verstoorde ademhaling weer enigszins op peil. Daarna begon hij aan de tweede trap. Hij keek wat angstig omhoog. Het was alsof hij in een duister gat klom. Langgerekte ovalen uit zijn zaklantaarn dansten voor hem uit.

Toen hij het portaal van de tweede etage had bereikt, legde de oude rechercheur zijn oor luisterend tegen de toegangsdeur van de woning. Er was geen waarneembaar geluid. Ook ontbraken kieren van licht. Opnieuw nam hij het apparaatje van zijn vriend en ex-inbreker Handige Henkie ter hand. In het licht van zijn zaklantaarn zocht hij met kennersblik in het koperen houdertje naar de juiste sleutelbaard. Het oude deurslot bood weinig weerstand tegen het pure vakmanschap, dat de grijze speurder zich bij het openen van sloten had eigen gemaakt.

Toen hij het karwei had geklaard, keek hij even om. Tot zijn verwondering had Vledder niet geprotesteerd tegen het gebruik van het apparaatje.

De Cock drukte de kruk omlaag, duwde de deur voorzichtig open en stapte naar binnen. In de keuken drupte een kraan in een teiltje met vuil wasgoed.

Via de keuken bereikten ze een schaars gemeubileerde kamer. Er stond een oud versleten bankstel om een ronde tafel, waarvan het fineer had losgelaten.

In een klein vertrek achter de woonkamer lagen twee smerige matrassen op de kale vloer. In een hoek ontwaarde De Cock een berg dekens en vervuilde lakens.

Er was niemand.

De oude rechercheur liep naar de woonkamer terug. Achter de versleten bank stond een vrij hoge wandkast met lege boekenplanken en glas-in-lood in de deurtjes.

Ineens zag De Cock wat hij had gehoopt te vinden. Het stond tussen een paar bierglazen, kop en schotels en lompe pullen van grijs aardewerk. Hij liet het licht van zijn zaklantaarn erop rusten.

Vledder hijgde in zijn nek.

‘De zilveren sierkan.’

Vledder keek zijn oude collega bewonderend aan.

‘Wist je het?’

Met een gevoel van grote voldaanheid leunde De Cock achterover in zijn stoel en tuurde naar de fraaie zilveren kan op zijn bureau voor zich.

‘Wist je het?’ herhaalde Vledder ongeduldig.

De Cock schudde zijn hoofd.

‘Ik had een vermoeden,’ legde hij uit. ‘En daarbij speelden een paar dingen een rol. Het was mij al eerder opgevallen dat het tijdstip van de roof in Arti et Amicitiae ongeveer gelijk lag met de visite, die Marius van der Graaf, op de avond van de moord op Robbert Achterberg, aan zijn zuster bracht.

Toen later hier aan het bureau de kwestie van de handboeien ter sprake kwam, bleek niet alleen dat hij die had gestolen, maar ook, dat Marius gestolen goederen tijdelijk bij zijn zuster deponeerde.

Marius droeg op die bewuste avond motorkleding. Toen ik hem de volgende morgen wilde bereiken om hem te zeggen dat in tegenstelling tot hetgeen ik hem had beloofd, zijn zuster niet vrij kwam, bleek mij, dat Marius geen telefoon had. Ik ben toen boven bij de administratie gaan snuffelen in oude processenverbaal, die tegen hem waren opgemaakt. Daarin stond dat hij aan de Marnixkade woonde en ook, dat hij bij enkele roofovervallen, die hij in het verleden had gepleegd, steeds gebruik had gemaakt van een snelle motor.’

Vledder reageerde met glinsterende ogen.

‘En toen ik jou vanavond vertelde dat bij de roofoverval in Arti et Amicitiae ook gebruik was gemaakt van een motor, was voor jou de zaak rond.’

De Cock maakte een afwerend gebaartje.

‘Zo zeker was ik niet van mijn zaak. Ik ging ervan uit dat Marius aanvankelijk de bedoeling heeft gehad om de sierkan bij zijn zuster onder te brengen. Toen Antoinette gearresteerd bleek voor moord, moest hij naar een andere bergplaats omzien. Dat kon overal zijn. Bovendien was de mogelijkheid niet uitgesloten dat het kunstvoorwerp in bezit was van zijn medeplichtige.’

‘De gemaskerde man.’

‘Precies.’

Vledder liet zijn blik strelend langs de zilveren sierkan glijden. Ineens versomberde zijn gezicht.

‘Hoe verklaren wij ambtelijk onze rechtmatige aanwezigheid in de woning van Marius?’

De Cock plukte aan zijn onderlip.

‘Je wilt zeggen dat wij die fraaie sierkan nooit hadden kunnen vinden, als wij niet op onrechtmatige wijze, middels het gezegende apparaatje van mijn vriend Henkie, waren binnengedrongen?’

Vledder knikte bezorgd.

‘Dat bedoel ik.’

Op het gezicht van De Cock kwam een grijns.

‘Ik denk dat wij van nu af aan iedereen ervan moeten overtuigen dat die Marius van der Graaf een slordige jongen is.’ Hij grinnikte jongensachtig. ‘Zo verrekte slordig, dat hij voortdurend vergeet om zijn eigen woningdeur af te sluiten.’

De jonge rechercheur lachte. Hij boog zich voorover en bewonderde de fraaie afbeeldingen op de sierkan. Na een poosje keek hij op.

‘Komen wij nu in aanmerking voor die hoge beloning die de verzekeringsmaatschappij heeft uitgeloofd?’

De Cock schudde zijn hoofd.

‘Dergelijke beloningen,’ antwoordde hij somber, ‘gelden niet voor politiemensen.’

‘Zonde.’

‘Misschien.’

Vledder gebaarde voor zich uit.

‘Wat doen we met die kan? Het lijkt mij niet raadzaam om hem open en bloot in de recherchekamer te laten staan. Wie weet wie hier vannacht binnenwandelt?’

De Cock staarde nadenkend voor zich uit.

‘Ik voel er ook weinig voor om hem aan het hoofdbureau in de kluis te stoppen. Daaruit zijn in het verleden ook wel op raadselachtige wijze zaken verdwenen.’ Hij zweeg even. ‘Ik denk dat ik hem voor vannacht gewoon mee naar huis neem… naast mij op het nachtkastje.’

Vledder vroeg enthousiast: ‘Zullen we de commissaris uit zijn bed bellen om hem te vertellen dat wij de sierkan hebben? Dit… dit is toch een groot succes.’

De Cock keek zijn jonge collega afkeurend aan.

‘Ik wil wel dat jij morgenochtend, zonder verder iets te zeggen, aan Buitendam vraagt of hij zo vriendelijk wil zijn om Manfred van Nettelhorst zo rond de klok van tien uur aan het bureau te ontbieden.’

Vledder grinnikte.

‘Om hem te verrassen.’

De grijze speurder knikte traag. Zijn gezicht veranderde in een koel, strak masker. Hij strekte zijn rechterhand naar Vledder uit.

‘Een verrassing… groter dan jij denkt.’

11

Toen De Cock thuiskwam, trof hij zijn vrouw in de woonkamer. Ze zat in haar nachtpon met opgetrokken knieën op de bank en las. ‘Je bent laat,’ sprak ze opkijkend en klapte haar boek dicht. ‘Ik zal een kop goede-nachtrust-thee voor je klaarmaken. Ik heb het bij de drogist zien staan. Het helpt, zeggen ze.’

De grijze speurder knikte lauw, ongeinteresseerd en zette de zilveren sierkan voor haar op tafel. Mevrouw De Cock nam haar benen van de bank en bekeek het fraaie kunstwerk met bewondering.

‘Is dat mijn surprise?’

De oude rechercheur keek haar wat lodderig aan.

‘Surprise?’ vroeg hij niet-begrijpend.

Ze knikte enthousiast.

‘Voor sinterklaas.’

Het duurde even. Toen sloeg De Cock zijn beide handen voor zijn gezicht. Ineens viel alle moeheid van hem af. Hij liet zich achterover in een fauteuil vallen en lachte uitbundig.

‘Een surprise’, brulde hij. ‘Een sinterklaascadeautje van anderhalf miljoen… achteloos geschenk van een onderbetaalde ambtenaar zonder vooruitzichten.’

Ze keek hem beteuterd aan. Haar rechterhand gleed traag wijzend naar de sierkan.

‘Dat ding… anderhalf miljoen?’

De Cock knikte. Zijn gezicht straalde nog van pret.

‘Anderhalf miljoen… guldens… je weet wel… van die zilverkleurige ronde schijfjes met ruiten en strepen en het gehalveerde hoofd van Beatrix.’

Ze legde zwijgend haar boek op tafel en liep naar de keuken. Na een korte tijd kwam ze terug en zette een kom dampende thee voor hem neer. Met enig misprijzen keek ze naar de zilveren kan.

‘Hij is mij geen anderhalf miljoen waard.’

Met de kom tussen zijn handen keek De Cock vertederd naar haar op.

‘Jij mij wel… en nog veel meer.’

Na enkele uren nachtrust en een stevig ontbijt sjokte De Cock vanaf de tramhalte op het Stationsplein naar het Damrak. Aan zijn rechterhand bungelde een plastic zak van een supermarkt. Daarin, verpakt in een laag oude kranten, zat de sierkan… een verrukkelijk staaltje van edelsmeedkunst, in de roemrijke zeventiende eeuw gepleegd door ene Paulus van Vianen.

De grijze speurder keek om zich heen en monsterde de gezichten die langs hem heen gleden. Met enige ironie vroeg hij zich af hoe de mensen zouden reageren als ze wisten, dat hij in een onooglijk plastic zakje een vermogen van anderhalf miljoen torste.

Hij slenterde over het brede trottoir van het Damrak tot aan de smalle Oudebrugsteeg. Daar stak hij over. Bij de houten steiger schoof hij de mouw van zijn regenjas iets terug. Het was bijna half tien.

Als Manfred van Nettelhorst op tijd was, dan had hij nog een halfuur. Even overwoog hij nog een ommetje door de buurt te maken, maar met anderhalf miljoen aan zijn hand, koos hij toch maar voor de kortste weg naar het bureau.

Toen de grijze speurder de grote recherchekamer binnenstapte, zag hij Vledder met een rood hoofd achter zijn nieuwe elektronische schrijfmachine zitten. De Cock slenterde naar hem toe en legde de plastic zak op zijn bureau.

‘Druk?’ vroeg hij vriendelijk.

De jonge rechercheur liet zijn vingers rusten.

‘Wat moet ik?’ riep hij verontschuldigend. ‘Ik heb geen keus.’ Hij klopte op de kap van zijn schrijfmachine. ‘Jouw onvermogen met zo’n brok geavanceerde techniek om te gaan, dwingt mij om al het schrijfwerk te doen.’

De Cock glimlachte.

‘Ik zal vragen of ze mijn oude Remington weer van stal willen halen.’

Vledder keek naar hem op.

‘Je moet direct bij de commissaris komen.’

De Cock reageerde verbaasd.

‘Het is nog geen tien uur.’

De jonge rechercheur trok zijn schouders op.

‘Hij zegt dat hij eerst met jou wil praten voordat Van Nettelhorst komt.’

De Cock knikte begrijpend. Hij bracht zijn regenjas en oude hoedje naar de kapstok. Daarna kwam hij bij Vledder terug en wees naar de plastic zak.

‘Let je even op?’

‘Wat zit daar in?’

‘Die kan.’

De jonge rechercheur grinnikte.

‘Kon je geen passender verpakking vinden?’

De Cock reageerde niet. In zijn typische slentergang waggelde hij de recherchekamer af en liep de gang op.

Voor de kamer van de commissaris bleef hij staan, ademde diep en klopte. Zonder op een reactie te wachten stapte hij naar binnen.

Buitendam kwam van zijn stoel omhoog. Zijn lange, smalle gezicht had een milde expressie. Hij wuifde met een slanke hand naar de stoel voor zijn bureau.

‘Ga zitten, De Cock,’ sprak hij niet onvriendelijk. ‘Ik heb aan jouw verzoek voldaan. Ik ben er maar van uitgegaan, dat je een dwingende reden hebt om Manfred van Nettelhorst te ontbieden.’

De grijze speurder nam plaats.

‘Die heb ik,’ sprak hij simpel.

De commissaris spreidde zijn beide handen.

‘En je vindt het niet noodzakelijk mij die reden te onthullen? Ik heb het Vledder gevraagd. Hij zei mij de reden van jouw verzoek niet te kennen.’

‘Die kent hij ook niet,’ loog De Cock.

Commissaris Buitendam kuchte.

‘Ik wil niet,’ veranderde hij van onderwerp, ‘dat het onderhoud met Manfred van Nettelhorst net zo… eh, zo onstuimig verloopt als de vorige keer. Daarom wil ik vooraf een paar misverstanden uit de weg ruimen. Ik ken Manfred van Nettelhorst al geruime tijd en ik verzeker je dat hij niet zo’n onhebbelijke kerel is als zijn gedrag wel eens doet vermoeden. Manfred is een verwoede, bijna bezeten kunstverzamelaar, die niets onbeproefd laat om iets wat zijn begeerte heeft opgewekt, te bemachtigen. Hij heeft met zijn… eh, zijn verworvenheden… zijn kunstschatten… een bijzondere binding. Zijn betrokkenheid reikt verder dan het blote bezit, het eigendom… het is dieper, intenser. Persoonlijk heb ik wel eens het gevoel, dat de kunstvoorwerpen die hij heeft verzameld, een deel zijn geworden van zijn eigen wezen… zijn eigen ziel. In onze ogen… in de ogen van nuchtere politiemensen, zoals wij… is dit moeilijk te aanvaarden… moeilijk te doorgronden. Het is voor ons ondenkbaar. Wij kunnen ons eenvoudig niet voorstellen dat een dood voorwerp zoveel affiniteit oproept.’

De Cock glimlachte.

‘En levende voorwerpen… worden die ook een deel van zijn eigen wezen… zijn eigen ziel?’

Buitendam keek De Cock wat verward aan.

‘Ik begrijp je niet.’

De oude rechercheur grijnsde.

‘Manfred van Nettelhorst heeft een beeldschone jonge vrouw aangekocht… ene Thérèse de la Fontaine… een echte… van vlees en bloed.’

Buitendam fronste zijn stoppelige wenkbrauwen.

‘Aangekocht?’ vroeg hij ongelovig.

De Cock knikte.

‘En omdat mij ter ore is gekomen dat Manfred van Nettelhorst als een kuise homofiel zijn dagen slijt, vraag ik mij in den gemoede af hoe ik die aankoop moet zien… als een kunstvoorwerp, met voor vriend Van Nettelhorst een betrokkenheid die verder reikt dan het blote bezit?’ Zijn stem droop van sarcasme.

Het gezicht van commissaris Buitendam begon te kleuren.

‘Wie is die… Thérèse de la Fontaine?’

De Cock gebaarde in de ruimte.

‘Een jong fotomodel. Naar men zegt, bijzonder aantrekkelijk.’ Hij keek op en zweeg even voor het effect. ‘En mogelijk de directe aanleiding tot de dood van Robbert Achterberg.’

Buitendam kneep zijn ogen half dicht.

‘Jij insinueert,’ sprak hij met een lichte dreiging, ‘dat Manfred van Nettelhorst betrokken is bij moord?’

De Cock schudde zijn hoofd.

‘Het is geen insinuatie,’ sprak hij kalm. ‘Het is een ambtelijke mededeling. Ik zeg u dat ik met die mogelijkheid terdege rekening houd… juist omdat ik in Arti et Amicitiae getuige was van het onhebbelijke gedrag dat u memoreerde.’

Het gezicht van de commissaris werd dieprood. Zijn neusvleugels trilden. Met een gebaar van ingehouden woede strekte hij zijn arm naar de deur.

De Cock stond gelaten op. Maar nog voor Buitendam iets had gezegd, werd er geklopt.

De grijze speurder draaide zich om. In de deuropening stond Manfred van Nettelhorst.

De corpulente kunstverzamelaar liep met korte driftige pasjes op de commissaris toe en schudde hem de hand. Voor de oude rechercheur had hij ter begroeting slechts een genadig knikje.

‘Je hebt nieuws?’ vroeg hij aan Buitendam.

Op het smalle gezicht van de commissaris vibreerde de woede nog na. Hij gebaarde wat wild naar De Cock.

‘Mijn rechercheur heeft nieuws,’ sprak hij kort. ‘Dat beweert hij tenminste. Het is op zijn verzoek dat ik je liet komen.’

Manfred van Nettelhorst keek De Cock aan. Koel. Neerbuigend. ‘U hebt nieuws?’ vroeg hij met een zweem van ongeloof in zijn stem.

De grijze speurder knikte.

‘Robbert Achterberg is dood.’

Het was een pure impuls.

Manfred van Nettelhorst keek van De Cock naar Buitendam en terug.

‘En?’

De grijze speurder onderkende geen enkele reactie. Hij glimlachte wat verlegen.

‘Ik wilde het u maar even zeggen.’ Hij maakte een wat stuntelige buiging. ‘Als de heren mij even willen excuseren?’

Hij liep de kamer af en sjokte naar het bureau van Vledder. Rustig ontdeed hij de sierkan van de plastic zak en de kranten. Daarna wandelde hij terug. Met een blik van triomf in zijn ogen, de fraaie zilveren kan voor zich uitstekend, stapte hij de kamer van de commissaris binnen.

Buitendam zakte verbaasd terug in zijn stoel.

De mond van Manfred van Nettelhorst viel open. Verbijsterd staarde hij naar de sierkan. Zijn ogen stonden hol, schenen te verzinken achter zijn bleke bolle wangen. Met zijn kleine vette handjes zwaaide hij afwerend.

‘Nee… nee,’ stotterde hij. ‘Dat… dat kan niet. Dat mag niet… dat mag niet… dat…’

Hij herhaalde het als een echo.

Vledder schoof zijn schrijfmachine van zich af.

‘Was Van Nettelhorst blij?’

De Cock antwoordde niet direct. Hij pakte de plastic zak met oude kranten en wierp die in de prullenbak.

‘Met die kan, bedoel je?’

‘Ja.’

De oude rechercheur trok een grimas.

‘Ik dacht dat Van Nettelhorst ter plekke een hartverlamming kreeg. Ik heb de sierkan maar op het bureau van Buitendam gezet. Ik durfde hem Van Nettelhorst niet in handen te geven, bang, dat hij hem zou laten vallen.’

Vledder keek hem verwonderd aan.

‘Geen compliment… geen bedankje?’

De Cock schudde zijn hoofd.

‘Niets… noch van Buitendam, noch van Van Nettelhorst. Ze hebben ook niet gevraagd… waar heb je hem vandaan… hoe kom je aan die kan? Niets. Ze waren beiden te verbouwereerd om iets te zeggen.’ Hij maakte een schouderbeweging. ‘Ik heb nog even naar die twee staan kijken. Toen ben ik maar weggegaan.’

‘Vreemd.’

De Cock knikte.

‘Inderdaad. Vooral de reactie van Van Nettelhorst was heel vreemd. Toen ik de kamer binnenstapte, keek hij alsof ik iets monsterachtigs in mijn handen had… iets waarvoor hij angst had.’

‘Kan dat?’

De Cock maakte een onzeker gebaartje.

‘We kennen de achtergronden niet. Misschien heeft die kan wel iets magisch.’ Hij grinnikte. ‘Een soort olielamp van Aladdin.’ De grijns gleed van zijn gezicht. ‘Maar van één ding ben ik overtuigd… Van Nettelhorst heeft nooit verwacht die kan terug te krijgen.’

Vledder keek hem verwonderd aan.

‘Waarom niet?’

De oude rechercheur reageerde wat kriegelig.

‘Het zit volgens mij niet goed met die diefstal in Arti et Amicitiae. Het stinkt. En geloof me, als ik er een vinger achter kan krijgen…’

Hij maakte zijn zin niet af en keek naar Vledder. ‘Heb je vanmorgen nog even met de zedenpolitie gebeld?’

‘Zeker.’

‘En.’

De jonge rechercheur trok een lade van zijn bureau open en nam daaruit een vel met notities.

‘Robbert Achterberg,’ las hij hardop, ‘oud vijfentwintig jaar, ongehuwd, van beroep fotograaf, zijn laatst bekende adres is De Lairessestraat 1418, ten huize van zijn moeder. Vader is overleden. Robbert Achterberg is nog nooit met de politie en/of justitie in aanraking geweest. Maar sinds twee jaar zijn er geruchten en tips dat hij pornografie vervaardigde… niet voor de binnenlandse markt, maar voor export naar Amerika. Men heeft bij de zedenpolitie wel geprobeerd bewijzen tegen hem te verzamelen, maar dat is nooit gelukt. Hij schermde het wereldje om zich heen goed af en veranderde voortdurend van atelier.’

‘Een sluwe vogel.’

Vledder stak zijn hand op.

‘Maar twee weken geleden zijn er uit Amerika twee rechercheurs van de FBI gekomen met een karrenvracht vol bewijzen. Ze hadden de pornolijn vanaf de andere kant opgerold. Kortom… Robbert Achterberg stond op het punt gearresteerd te worden.’

12

De Cock sprong opmerkelijk lenig van de stoel achter zijn bureau overeind en beende met verende passen naar de kapstok.

Vledder kwam hem na.

‘Wat ga je doen?’ riep hij verwonderd. ‘Het is nog veel te vroeg voor Lowietje.’

De grijze speurder had duidelijk moeite met een onwillige mouw van zijn regenjas. ‘Niks Lowietje,’ bromde hij nukkig. ‘Ik ga een moeder condoleren met het smartelijk verlies van haar zoon.’

‘De moeder van Robbert Achterberg?’

De Cock knikte.

‘Ik bedenk plotseling,’ sprak hij somber, ‘dat wij zijn identiteit al sinds gisteravond kennen en dat wij die vrouw nog steeds niet op de hoogte hebben gebracht. Dat is schandelijk.’

Vledder bromde.

‘We hebben ook nauwelijks tijd gehad.’

De Cock wuifde het excuus weg.

‘Daar is altijd tijd voor.’ Hij zette zijn oude hoedje op en gebaarde voor zich uit. ‘Neem de foto’s die Bram van Wielingen van het slachtoffer heeft gemaakt, en zoek er een knap exemplaar uit… een die niet zo afschrikwekkend is.’

‘Voor de identificatie?’

‘Inderdaad. Voor we per ongeluk een verkeerde onder de grond stoppen.’

Vledder liep naar zijn bureau terug.

‘Er is weinig knaps bij. De foto’s zijn allemaal nogal schokkend… met die kogelwond in zijn voorhoofd.’

De Cock sjokte achter hem aan.

‘Geef ze maar hier. Ik zoek er zelf wel een uit. Heb je nog veel schrijfwerk?’

De jonge rechercheur knikte: ‘Waaronder een leugenachtig proces-verbaal over het vinden van een kostbare zilveren sierkan in een niet afgesloten woning.’

‘Sommige mensen,’ schertste De Cock, ‘zijn zo verrekte slordig, dat ze…’ Hij maakte zijn zin niet af en legde vertrouwelijk zijn hand op de schouder van zijn jonge collega. ‘Blijf jij vanmiddag maar braaf achter je schrijfmachine. Ik ga wel alleen. Neem wel even contact op met de rechercheurs van het bureau Lijnbaansgracht en vraag of zij de signalering van Marius van der Graaf willlen regelen. Die hele sierkanaffaire is uiteindelijk hun zaak.’

‘Waarmee jij je zo nodig moest bemoeien.’

De Cock schonk hem een knipoog.

‘En denk intussen ook nog even na over de vraag waarom Manfred van Nettelhorst niet zo blij is en waarom ik denk dat het stinkt.’

Met een strak, doodsbleek gezicht keek mevrouw Achterberg de grijze speurder aan. Haar benen stonden iets uit elkaar en haar kleine smalle handen lagen gevouwen in haar schoot.

‘Misschien,’ sprak ze zacht, bijna fluisterend, ‘denkt u dat ik een harde, ongevoelige vrouw ben. Een vrouw zonder verdriet. Maar ik kan niet huilen. Ik heb geen tranen. Het is net alsof ik van binnen helemaal leeg ben, of ik geen hart meer bezit.’

De Cock knikte haar toe.

‘Ik begrijp het.’

Ze zuchtte diep.

‘Ik besef dat het vreemd klinkt, maar weet u, dat ik al dagen op uw komst zit te wachten. Ik bedoel, op iemand die het mij komt vertellen?’

De Cock reageerde niet direct. Hij leunde wat achterover en monsterde de vrouw, die recht tegenover hem in een brede fauteuil zat.

Ondanks haar bleke huid was ze niet onaantrekkelijk. Hij schatte haar op achter in de veertig. Ze was volslank, had dik, blond golvend haar en helblauwe ogen in een rond, bol gezicht. Rond haar mond en kin ontdekte hij dezelfde weke trekken als bij haar zoon.

‘U verwachtte het?’

Ze knikte traag.

‘Ook Robbert. Hij was de laatste tijd erg terneergeslagen. “Het kan niet zo erg lang meer duren,” zei hij, “dan hebben ze mij te pakken.”’

‘Wie zijn ze?’

Mevrouw Achterberg trok haar schouders op.

‘Dat weet ik niet,’ zei ze wat geërgerd. ‘Het is allemaal zo vreemd en zo vaag.’

De Cock trok zijn wenkbrauwen samen.

‘Hij vreesde voor zijn leven?’

Mevrouw Achterberg knikte.

‘En gelooft u mij… niet ten onrechte. Er zijn een paar aanslagen op hem gepleegd. Hij is op het Centraal Station een keer bijna onder een aanstormende trein geduwd en er is op hem geschoten.’

‘Waarom ging hij niet naar de politie?’

Mevrouw Achterberg schudde haar hoofd.

‘Robbert heeft er wel ernstig over gedacht om voor enige tijd naar het buitenland te gaan. Maar van de politie wilde hij niets weten.’

‘Wist Robbert dat hij op het punt stond gearresteerd te worden?’

Om haar mond gleed een droeve grijns.

‘Voor het vervaardigen van pornografie. Die twee rechercheurs van de zedenpolitie, die hier waren, schilderden Robbert af als een verachtelijke vieze vent, die kinderen seksueel misbruikte.’ Ze schudde haar hoofd. ‘Ze gaven een totaal vertekend beeld. Zo was Robbert niet. Zeker, hij fotografeerde kinderen… naakt en in bepaalde standen… maar met toestemming en in het bijzijn van hun ouders. Ze liepen zijn deur plat.’

‘Wie?’

Mevrouw Achterberg gebaarde heftig.

‘Die ouders natuurlijk. Ze kwamen hier wel met hun hele kroost. Peuters van vijf jaar en nog jonger. Robbert betaalde voor het poseren van de kinderen een goed uurloon. Los uit het handje. Dat was algemeen bekend. Van de zijde van de ouders zijn ook nooit klachten gekomen.’ Ze keek vragend naar De Cock op. ‘Anders had Robbert het toch nooit zo lang uitgehouden? Ze hebben hem nooit verraden. Omdat de foto’s naar Amerika gingen, had er ook niemand last van. De kinderen werden op straat niet herkend of nagewezen.’

De Cock wreef over zijn gezicht.

‘In Amerika is men er niet zo gelukkig mee. Ze nemen daar de bestrijding van pornografie hoog op. Vooral wanneer kinderen daarbij een rol spelen.’

‘Dat weet ik. Ze zijn voor Robbert zelfs helemaal uit Amerika gekomen.’

De Cock maakte een verontschuldigend gebaartje.

‘Ik heb de foto’s die uw zoon van kinderen maakte nooit gezien,’ sprak hij afwijzend. ‘Ik kan er geen oordeel over vellen.’ Hij zweeg even en keek haar observerend aan. ‘Die dreiging waarvan Robbert sprak, kwam die uit de wereld van de pornografie?’

Mevrouw Achterberg schudde haar hoofd.

‘Volgens mijn Robbert hadden zijn activiteiten als fotograaf daar niets mee te maken. Ook die bijzondere kinderfoto’s niet. Het gevaar school, volgens Robbert, in een jonge vrouw.’

De Cock veinsde onbegrip.

‘Welke jonge vrouw?’

‘Thérèse de la Fontaine, een beeldschoon jong fotomodel, dat Robbert tijdens zijn… eh, zijn normale werk als fotograaf had ontmoet.’

De Cock keek haar schuins aan.

‘Kent u haar?’

Mevrouw Achterberg knikte vaag.

‘Ze is hier wel eens geweest… met Robbert. Hij stelde haar aan mij voor.’

‘Als?’

‘Een kennisje… een vriendinnetje.’

‘Meer niet?’

Ze reageerde wat verward.

‘U bedoelt?’

De Cock keek haar scherp aan.

‘Was ze niet meer… meer dan een kennisje… een vriendinnetje?’

Mevrouw Achterberg nam haar beide handen uit haar schoot en hield ze naast haar hoofd omhoog.

‘Ik had wel het idee,’ sprak ze weifelend, ‘dat Robbert erg op haar was gesteld. Ze was ook uitzonderlijk mooi. Misschien was hij wel verliefd op haar.’ Ze zweeg even en keek een tijdje nadenkend voor zich uit. ‘Dat was hij ook, besef ik nu… heel erg verliefd.’

‘En Thérèse?’

Mevrouw Achterberg schudde haar hoofd.

‘Ze was beslist lief. Maar ze moedigde Robbert niet aan. Integendeel. Ze hield hem van zich af. Ik had ook het gevoel dat ze al een vaste vriend had.’

‘Wist Robbert dat?’

Ze schudde opnieuw haar hoofd.

‘Nee, dat denk ik niet. Ik zei het u al… het was een gevoel van mij, persoonlijk. Over die vriend is nooit gesproken.’

‘U was niet nieuwsgierig?’

‘Zeker, maar ik durfde het onderwerp niet aan te roeren. Ik vond dat pijnlijk, zowel voor haar als voor Robbert.’

De Cock knikte begrijpend.

‘Die mogelijke vriend blijft dus een wat schemerig figuur?’

De vrouw ademde diep.

‘Het is niet anders,’ sprak ze berustend.

De Cock boog zich iets naar haar toe.

‘Waarom trok Robbert bij Thérèse in?’

Mevrouw Achterberg antwoordde niet direct. Ze staarde wat wazig voor zich uit. Het leek alsof ze de vraag niet had gehoord.

‘U bedoelt,’ sprak ze na een poosje afwezig, ‘dat mooie oude huis van Thérèse aan de Keizersgracht?’

De Cock knikte.

‘Dat huis, ja.’

Ze vermande zich: ‘Robbert was bang om voor die porno gearresteerd te worden. Daarom vroeg hij aan Thérèse of hij een poosje bij haar mocht wonen. Begrijpt u, tot de aandacht van de politie wat was verslapt.’

De Cock reageerde kriegel.

‘Maar als uw zoon Robbert volledig heeft beseft,’ riep hij uit, ‘dat die mooie Thérèse de la Fontaine voor hem een bedreiging inhield… een dodelijke bedreiging nog wel… waarom deed hij dat dan?’

Mevrouw Achterberg liet haar hoofd iets zakken.

‘Wat doet een verliefd mens?’ verzuchtte ze. ‘Misschien dat het idee met haar onder één dak te wonen hem bijzonder aantrok.’

‘Met zijn leven als inzet?’

Ze keek de oude rechercheur wanhopig aan.

‘Wat moest ik. Hij wilde niet luisteren. Bovendien geloofde hij Thérèse niet. Ondanks die ernstige moordpogingen die op hem waren gepleegd, weigerde hij haar waarschuwingen serieus te nemen.’

De Cock reageerde verward.

‘Wat voor waarschuwingen?’

Mevrouw Achterberg hield haar ogen even dicht.

‘Thérèse zei steeds: “Robbert, blijf in godsnaam uit mijn buurt. Het wordt jouw dood.”’

De Cock fronste zijn wenkbrauwen.

‘Zei Thérèse dat?’ vroeg hij ongelovig.

Mevrouw Achterberg knikte. Haar gezicht stond ernstig. ‘Dat zei ze. Thérèse was bang… bang voor het leven van Robbert.’

De Cock keek haar verwonderd aan.

‘Waarom?’

Mevrouw Achterberg likte aan haar droge lippen.

‘Thérèse was ervan overtuigd dat de moordaanslagen op Robbert, verband hielden met zijn relatie tot haar. Telkens wanneer een jongeman toenadering tot haar zocht, liep diens leven gevaar… werden er aanslagen op zo’n jongen gepleegd. Er was al eens een jongeman die haar zeer dierbaar was, vertelde ze, op mysterieuze wijze bij een auto-ongeval om het leven gekomen.’

De Cock greep met zijn beide handen in zijn grijze haren. Hij kon het niet vatten. Het was hem allemaal te absurd, te ongrijpbaar.

‘Rust op haar een vloek?’ riep hij in verwarring.

Mevrouw Achterberg keek de grijze speurder verbijsterd aan. In een devoot gebaar vouwde ze haar handen opnieuw in haar schoot. Ze knikte met open mond en haar helblauwe ogen schitterden van angst.

‘Dat zei Thérèse… een vloek.’

13

Vledder nam zijn rappe vingers van de schrijfmachine en leunde behaaglijk in zijn stoel achterover. ‘Op Thérèse rust een vloek?’ herhaalde hij half lachend.

De Cock knikte met een ernstig gezicht.

‘Dat heeft ze zelf gezegd. Volgens haar lopen alle jongemannen die haar benaderen, gevaar daarbij hun leven te verliezen.’

De jonge rechercheur grinnikte.

‘Dat is dwaas.’

De Cock gebaarde afwerend.

‘Zo dwaas is het niet,’ sprak hij kalm. ‘Bekijken we de feiten: Evert-Jan de Groeve was een jeugdvriend… hij stierf bij een mysterieus auto-ongeval. De fotograaf Robbert Achterberg werd verliefd op haar… wel, we weten hoe hij aan zijn eind kwam.’

Vledder schudde geërgerd zijn hoofd.

‘Wat is Thérèse… een heks? Zweeft ze op een bezemsteel naar de heksensabbat om met de duivel naar bed te gaan? De Cock, we leven niet meer in de duistere Middeleeuwen. Dit is de tijd van het elektrisch licht… weet je… van de computer, de satellieten en de chips.’

‘En?’

‘Daarin past geen ver-vloe-king.’

‘Is dat zo?’

Vledder reageerde emotioneel.

‘Die Thérèse de la Fontaine heeft gewoon pech. Zo is het. Hoeveel jongemannen, denk je dat er jaarlijks in het verkeer sterven?’ Hij strekte zijn arm naar De Cock uit. ‘Voor jouw gemoedsrust zal ik eens napluizen hoe die Evert-Jan precies om het leven is gekomen. Daar zijn beslist nog wel rapporten van.’ Hij zweeg even. ‘En wat Robbert Achterberg betreft… wie zegt dat zijn dood iets met Thérèse te maken heeft?’

‘Dat zei hij zelf.’

Vledder zwaaide ongedurig.

‘Dat betekent niets,’ riep hij fel. ‘Absoluut niets. Het is, volgens mij, onzinnig aan die kreten enige waarde te hechten.’ Hij ging op een wat rustiger toon verder. ‘Waarom nam Antoinette van der Graaf hem die avond mee naar huis?’

‘Omdat ze medelijden met hem had.’

Vledder knikte met een grijns.

‘Hij zat daar zo zielig.’

‘En hij had gehuild.’

De jonge rechercheur knikte opnieuw.

‘Precies… Robbert Achterberg toonde het beeld van een volkomen overspannen man… een radeloze vent die het niet meer zag zitten. Een man in die situatie krijgt vreemde denkbeelden… waanvoorstellingen… ziet alles niet meer in het juiste perspectief.’ Dick Vledder spreidde zijn handen. ‘Is het dan gek dat hij zijn rampspoed afwentelt op een vrouw… een vrouw waarop hij verliefd is, maar die weigert zijn liefde te beantwoorden?’

De Cock keek zijn jonge collega bewonderend aan.

‘En Antoinette had een gewillig oor.’

Vledder reageerde enthousiast.

‘Allicht… Robbert vertelde Antoinette precies wat een vrouw graag wil horen.’

De Cock schoof plotseling zijn stoel achteruit en tilde zijn beide benen op zijn bureau. Op zijn breed gezicht kwam een smartelijke trek. Ineens waren ze er weer, de duizenden kleine duiveltjes, die met even zovele spelden geniepig in de bollen van zijn kuiten prikten. Langzaam zakte de pijn omlaag.

Vledder keek hem bezorgd aan.

‘Moeie voeten?’

De Cock knikte traag.

‘Het komt zo opzetten.’

‘Je moet er eens mee naar een dokter.’

De grijze speurder schudde zijn hoofd.

‘Dat heeft geen zin. Ik heb het er al eens met hem over gehad. Volgens mijn dokter, Jan van Keulen, is het psychisch. Telkens als ik bij een onderzoek het verlammende gevoel heb dat ik steeds verder van de oplossing wegdrijf, komen de duiveltjes.’

Vledder glimlachte.

‘Het lijkt wel een barometer.’

De Cock schoof de pijpen van zijn pantalon terug en wreef over zijn geplaagde kuiten.

‘Maar wel een, die feilloos werkt.’

De jonge rechercheur hield zijn hoofd iets scheef. Hij wees naar de voeten van de oude rechercheur.

‘Betekent die pijn dat we inderdaad weinig met die moord zijn opgeschoten?’

De grijze speurder staakte het wrijven en nam zijn benen weer van zijn bureau. Met een vriendelijk gezicht keek hij naar Vledder op.

‘Ik ben nog onder de indruk van jouw betoog van daarnet. Het was heel knap, moet ik zeggen. Ik heb er verstandelijk ook weinig tegen in te brengen. Robbert Achterberg toonde die bewuste avond inderdaad het beeld van een overspannen man.’ Hij pauzeerde even. ‘Toch,’ ging hij verder, ‘kan ik mij niet aan de indruk onttrekken dat Thérèse op een of andere manier een rol speelt.’

‘Hoe?’

De Cock reageerde wat kribbig.

‘Dat weet ik niet.’

Vledder keek hem achterdochtig aan.

‘Jij… eh, jij gelooft in die vervloeking?’

‘Thérèse gelooft erin.’

Op het gezicht van de jonge rechercheur kwam een rode blos. ‘Wat heb ik aan zo’n geloof,’ antwoordde hij. ‘Waar moet ik daarmee heen?’

De Cock keek hem aan. Zijn gezicht stond strak.

‘Naar de man of de vrouw,’ sprak hij ernstig, ‘die de vervloeking waarmaakt.’

Er viel een stilte. Beide rechercheurs tastten hun gevoelens af en toetsten die met de feiten, voor zover die bekend waren. Een plotseling geklop deed de beide mannen naar de deur van de recherchekamer kijken, die langzaam openzwaaide.

In de deuropening stond Matthias van Heusden.

De Cock stond op. Met lange, slepende passen liep Van Heusden op hem toe. Hun blikken kruisten elkaar. Het leek het begin van een duel. Toen Matthias van Heusden het bureau van de grijze speurder had bereikt, bleef hij staan en knoopte zijn fraaie, getailleerde suède jas los. Het gebeurde traag, met precieze bewegingen.

De Cock wachtte geduldig tot de ceremonie was voltooid en wuifde toen uitnodigend naar de stoel naast zijn bureau.

‘Gaat u zitten,’ sprak hij vriendelijk. Hij glimlachte innemend. ‘Meneer Van Heusden… een ongedacht bezoek.’ Zijn glimlach vergleed. ‘Er is niets ernstigs gebeurd, hoop ik?’

Matthias van Heusden trok de pijpen van zijn nauwsluitende pantalon iets op en ging zitten.

‘Ik vind het pijnlijk, maar ik achtte het niet verantwoord om langer te wachten.’

‘Waarmee?’

‘Met een verzoek tot opsporing.’

‘Van Thérèse?’

Matthias van Heusden knikte.

‘Ze is nu al twee nachten van huis en dat stemt mij tot grote ongerustheid.’

De Cock knikte begrijpend.

‘Ze heeft niets van zich laten horen?’

Van Heusden trok een droevig gezicht.

‘Taal noch teken.’

‘Vreemd.’

‘Dat vind ik ook. Het is helemaal tegen de gewoonte van Thérèse. Ze is doorgaans een serieuze jonge vrouw, die haar afspraken nakomt.’

‘Had ze afspraken?’

‘Zeker… Thérèse is een gewild model.’

De Cock keek hem observerend aan.

‘Hebt u al geïnformeerd bij haar moeder? Misschien weet zij waar ze is?’

Matthias van Heusden reageerde nukkig.

‘Ik wil met haar geen contact meer.’

De Cock veinsde verbazing.

‘Nadat wij bij u op bezoek waren geweest, hebt u haar gebeld en haar geadviseerd om te verdwijnen.’

Van Heusden verschoof iets op zijn stoel.

‘Ik… eh, ik hield er ernstig rekening mee,’ sprak hij onzeker, ‘dat zij haar bedreiging had uitgevoerd, dat zij die jongen… die Robbert had vermoord. Het minste wat ik kon doen, was haar waarschuwen.’

Hij gebaarde verontschuldigend. ‘Ik… eh, ik ben tenslotte enige jaren met haar getrouwd geweest.’

De Cock plukte aan zijn onderlip.

‘Kent u de heer Van Nettelhorst?’

Matthias van Heusden keek naar hem op. In zijn ogen lag een wantrouwende blik.

‘Ja,’ sprak hij aarzelend, ‘die ken ik.’

‘Moeder Maria de Gans beweert dat u Thérèse aan hem hebt verkocht.’

‘En?’

De Cock keek hem verbaasd aan.

‘Dat vindt u normaal?’ vroeg hij.

Matthias van Heusden knikte.

‘U zit hier toch ook achter uw bureau omdat u zichzelf hebt verkocht… aan de politie, de justitie, de staat.’

De Cock schudde zijn hoofd en glimlachte.

‘Ik geef toe… voor een te schamel bedrag, verhuur ik mijn kennis, mijn inzet, mijn vaardigheden… maar niet mijn ziel.’

Matthias van Heusden reageerde fel.

‘Ook Thérèse heeft haar ziel niet verkocht.’

‘Wat dan wel?’

Matthias van Heusden liet zijn hoofd iets zakken en wreef met duim en wijsvinger in zijn ooghoeken. ‘Ik zal het u proberen uit te leggen,’ sprak hij wat vermoeid. ‘Enige jaren geleden raadde ik Thérèse aan om mee te doen aan een schoonheidswedstrijd… een soort Miss-verkiezing. Thérèse was een aankomend fotomodel en een beetje publiciteit kon geen kwaad. Ik kende destijds enige heren van de jury en het bleek mij algauw dat Thérèse een hele goede kans op de titel maakte. Tijdens een van de voorselecties zat Manfred van Nettelhorst in de zaal. Ik had hem nog nooit ontmoet. Ik wist alleen dat hij een steenrijke kunstverzamelaar was. Na afloop kwam hij naar mij en Thérèse toe. Hij legde zijn hand op haar schouder en zei met een strak gezicht: “Ik koop haar… wat moet ze kosten?”’

De Cock keek hem ongelovig aan.

‘Dat was zijn tekst: “Ik koop haar… wat moet ze kosten?”’

‘Exact.’

‘Hoe reageerde u?’

Matthias van Heusden trok zijn linkerschouder iets op.

‘Ik keek de man wat stom aan. Ik was te verbouwereerd om iets te zeggen. Die Van Nettelhorst zag mijn aarzeling en zei: “Kom… noem haar prijs.”’

‘Die hebt u toen genoemd?’

Matthias van Heusden schudde zijn hoofd.

‘Natuurlijk niet,’ reageerde hij kriegelig. ‘Toen ik mijzelf wat had hervonden, vroeg ik aan Van Nettelhorst hoe hij zich zo’n koop had gedacht. Ziet u, ik wilde voor geen goud dat Thérèse dezelfde weg op zou gaan als haar moeder… eindigend in de goot.’

‘En?’

‘Van Nettelhorst verzekerde mij dat hij geen oneerbare bedoelingen had. “Maakt u zich geen zorgen,” sprak hij letterlijk, “ik ben homofiel. Mijn interesses in Thérèse liggen niet in het erotische vlak.”’

‘Welk vlak dan wel?’

Matthias van Heusden knikte. ‘Dat vroeg ik hem ook. Hij zei dat hij een verzamelaar was van onbezoedelde schoonheid. En in Thérèse zag hij een levend symbool.’

‘Van onbezoedelde schoonheid?’

‘Precies.’

‘En als zodanig wilde hij haar kopen?’

‘Inderdaad… als een fraai… weliswaar levend… kunstvoorwerp.’

‘Gold de aankoop voor het leven?’

Matthias van Heusden schudde zijn hoofd.

‘Niet voor het leven. Als naar de mening van de heer Van Nettelhorst Thérèse niet meer als een symbool van schoonheid kon worden gezien, verviel de koop.’

De Cock knikte begrijpend.

‘Als een dikke vette moeke met hangborsten was ze hem geen cent waard.’

Matthias van Heusden ademde diep.

‘U zegt het wat plastisch,’ verzuchtte hij, ‘maar daar komt het wel op neer.’

‘Wat bood hij?’

Matthias van Heusden tuitte zijn lippen en spreidde zijn goed gemanicuurde handen.

‘Een fraai huis aan de Keizersgracht.’

‘Waar u nu woont?’

‘Inderdaad. Dat huis is en blijft Thérèses eigendom. Verder heeft ze, zo lang de overeenkomst duurt, maandelijks een vorstelijke toelage.’

De Cock keek hem scherp aan.

‘En wat verlangde hij daarvoor?’

Matthias van Heusden weifelde.

‘Niets.’

De Cock glimlachte.

‘Niets?’ herhaalde hij ongelovig.

‘Nee.’

De grijze speurder wreef met zijn vlakke hand over zijn breed gezicht. Daarna, steunend op zijn bureau, leunde hij ver naar voren.

‘Beste heer Van Heusden,’ sprak hij toen nadrukkelijk, ‘ik loop al een tijdje op deze verdorven aardkloot rond. En al jaren bestaat mijn job uit het napluizen van menselijk gedrag. Daarom, ik wil best naar een verhaal van u luisteren, maar het moet wel geloofwaardig klinken.’ Hij nam een korte pauze. De grijns op zijn gezicht verdween. ‘Wat,’ herhaalde hij strak, ‘verlangde Manfred van Nettelhorst van Thérèse?’

Matthias van Heusden liet zijn hoofd iets zakken.

‘Ze moest onbezoedeld blijven.’

14

‘On-be-zoe-deld.’

De Cock sprak het woord langzaam uit en legde een klemtoon op elke lettergreep. Het was voor de tweede maal tijdens dit onderzoek, dat het woord in zijn gedachten bleef hangen. Onbezoedeld, zo wist hij, betekende: vlekkeloos, zuiver, rein, onberoerd.

De grijze speurder keek Van Heusden peinzend aan.

‘Kwam het erop neer,’ redigeerde hij voorzichtig, ‘dat Manfred van Nettelhorst geen enkele minnaar meer in de omgeving van Thérèse duldde?’

‘Daar kwam het op neer, ja.’

‘Hoe controleerde hij dat?’

Matthias van Heusden produceerde een pijnlijke glimlach.

‘We hadden aanvankelijk op de Keizersgracht dag en nacht twee bodyguards in huis.’

De Cock trok zijn wenkbrauwen op.

‘Bodyguards?’

In zijn stem trilde verbazing.

Matthias van Heusden knikte.

‘Twee mannen, die Manfred van Nettelhorst ons stuurde. Zij waren beiden min of meer bij hem in dienst… knapten karweitjes voor hem op.’

‘Zoals het bewaken van Thérèse.’

‘Inderdaad. En ze fungeerden ook als haar begeleider en chauffeur wanneer Thérèse bij Van Nettelhorst op audiëntie moest.’

De Cock kon opnieuw zijn verbazing niet onderdrukken.

‘Audiëntie?’ vroeg hij.

Matthias van Heusden knikte.

‘Zo noemde Van Nettelhorst dat. Het gebeurde periodiek, precies om de twee maanden, in zijn grote villa in het Gooi. Ik ben wel eens meegeweest. Thérèse moest dan in een nauwsluitende maillot voor hem poseren… danspasjes maken.’

De grijze speurder snoof.

‘Dan… eh, dan controleerde hij haar onbezoedelde schoonheid… en genoot daarvan.’

Het klonk sarcastisch.

Matthias van Heusden zuchtte.

‘Het was een onderdeel van de koopovereenkomst,’ sprak hij berustend. Hij stak gebarend zijn rechterwijsvinger omhoog. ‘De eerlijkheid gebiedt mij te zeggen dat hij Thérèse nog nooit met een vinger heeft aangeraakt en dat hij ook geen van zijn vrienden bij zo’n periodieke audiëntie toeliet.’

De Cock grinnikte vreugdeloos.

‘Thérèse was zijn exclusief kunstbezit.’

Matthias van Heusden tuitte zijn lippen.

‘Dat lijkt mij juist geformuleerd.’

De Cock trok een denkrimpel in zijn voorhoofd.

‘Hoe kon Thérèse zich twee dagen geleden aan de bewaking van de bodyguards onttrekken, toen ze ’s nachts met haar koffertje uit huis trok?’

Over het knappe gezicht van Matthias van Heusden gleed een schaduw. Hij ademde diep. ‘Die bodyguards was ik gauw spuugzat. Voortdurend die twee kerels op je lip. Toen een van hen, een grote vent met een fraaie snor, avances maakte en Thérèse daar niet ongevoelig voor bleek, heb ik Van Nettelhorst aangeraden die twee mannen bij mij weg te halen.’

‘En dat deed hij?’

‘Ja.’

‘Wie nam de bewaking over?’

‘Ik.’

De Cock grijnsde.

‘U moest er dus voor zorgen dat Thérèse een onbezoedelde schoonheid bleef?’

‘Inderdaad.’

De Cock spreidde zijn handen.

‘Waarom nam u dan Robbert Achterberg in huis?’

Matthias van Heusden antwoordde niet direct. Hij streek met twee vingers tussen zijn boord. ‘Robbert werd door de politie gezocht,’ reageerde hij vermoeid. ‘Hij zou pornografie hebben vervaardigd en kon elk moment worden gearresteerd. Thérèse verzekerde mij dat er tussen haar en Robbert niets was en dat het niet te verwachten was dat er ooit tussen hen iets zou groeien. Daar kwam nog bij dat het slechts van korte duur zou zijn.’

De Cock knikte begrijpend.

‘Tot de aandacht van de politie was verflauwd en Robbert naar zijn moeder kon terugkeren.’

‘Precies.’

‘Had u Robbert Achterberg voordien al eens ontmoet?’

Matthias van Heusden knikte.

‘Thérèse nam hem wel eens mee, tijdens de lunchpauze, wanneer ze samen werkten.’

‘U weet, dat Robbert het doelwit is geweest van een aantal moordaanslagen?’

‘Thérèse heeft het mij verteld.’

‘Wat was uw mening daarover?’

Matthias van Heusden aarzelde.

‘Ik heb die aanslagen nooit zo serieus genomen. Ik dacht dat Robbert slechts verhalen opdiste om indruk op Thérèse te maken.’

De Cock knikte voor zich uit.

‘Wist Manfred van Nettelhorst dat u een kennis van Thérèse… zo mag ik Robbert toch wel noemen… in huis had genomen?’

Matthias van Heusden schudde heftig zijn hoofd.

‘Nee, nee, zeker niet,’ riep hij angstig. ‘Hij zou dat nooit hebben toegestaan.’

De Cock boog zich iets naar hem toe.

‘Op een avond… enkele dagen voor zijn dood… verliet Robbert Achterberg zijn… eh, zijn schuilplaats aan de Keizersgracht… vermoedelijk in grote haast… onvoldoende gekleed… en duidelijk in overspannen toestand. Wat was er gebeurd?’

Matthias van Heusden stak zijn beide armen omhoog.

‘Dat weet ik niet,’ riep hij jammerend. ‘Echt, dat weet ik niet.’ Hij zweeg even en slikte. ‘Het zal ongeveer een uur of tien zijn geweest, toen ik ontdekte dat het licht in de hal brandde en dat de buitendeur wijdopen stond. Dat gebeurt nooit. Ik dacht eerst dat Thérèse was thuisgekomen en de deur niet goed achter zich had gesloten. Maar Thérèse kwam pas later thuis. Ik ben toen naar de kamer van Robbert gegaan.’

‘En?’

‘Hij was weg.’

‘Hoe reageerde Thérèse?’

Matthias van Heusden frunnikte aan het knoopje van zijn boord, probeerde het los te maken.

‘Ze zei: “Heb je hem bang gemaakt?”’

De Cock keek hem strak aan.

‘Wat bedoelde ze daarmee?’

Matthias van Heusden reageerde verward. Zijn gezicht zag bleek. Trillend strekte hij zijn handen vooruit.

‘Dat heb ik haar gevraagd.’ In zijn stem vibreerde wanhoop. ‘Ik zei tegen haar: “Waarom zou ik die jongen bang maken? Waarmee?”’

‘Wat zei Thérèse?’

‘Ze wilde er niet verder op ingaan.’

‘En u drong niet aan?’

‘Zeker. Ik heb haar vastgepakt. Ik wilde haar dwingen mij te zeggen wat ze bedoelde. Ze deed de laatste dagen toch wat vreemd tegen mij. Het was net alsof ze mij uit de weg ging… ontliep.’

‘En daar was geen reden voor?’

‘Volgens mij niet.’

‘Heeft Thérèse opheldering gegeven?’

Matthias van Heusden schudde zijn hoofd.

‘Ik heb haar losgelaten. Ik wilde de situatie niet verder aanscherpen. Het was de eerste keer dat er tussen mij en Thérèse iets onaangenaams voorviel.’

De Cock gleed met zijn pink over de rug van zijn neus.

‘Een paar dagen later,’ sprak hij nadenkend, ‘midden in de nacht… vluchtte Thérèse totaal overstuur… ontredderd… uit datzelfde fraaie huis aan de Keizersgracht.’ De oude rechercheur zweeg even, hield zijn blik scherp op Van Heusden gericht. ‘Had u ook haar bang gemaakt?’

Vledder grinnikte.

‘Toen jij hem vroeg of hij Thérèse bang had gemaakt, dacht ik dat hij jou zou aanvliegen. Man, man, wat was die vent kwaad.’

De Cock glimlachte.

‘Toch blijft het vreemd dat beiden, zowel Robbert als Thérèse, in een overspannen toestand dat huis aan de Keizersgracht verlieten. Robbert om een paar dagen later te worden vermoord en Thérèse omdat ze bang was voor moord. En weet je wat mij opviel? Van Heusden vroeg mij niet hoe ik wist dat Thérèse die nacht overstuur was en ontredderd.’

‘Je hebt hem ook niet verteld dat Thérèse zich bij Henri de Groeve heeft gemeld.’

De Cock schudde zijn hoofd.

‘Dat leek mij niet raadzaam.’

Vledder trok zijn neus iets op.

‘Zou Van Heusden er toch meer van weten?’

De Cock trok zijn schouders op.

‘We hebben geen zweem van bewijs,’ riep hij wat geprikkeld. ‘We hebben voor de moord op Robbert Achterberg niet eens een duidelijk motief.’

‘Matthias van Heusden had de opdracht om minnaars uit de buurt van Thérèse te houden.’

De Cock schoof zijn onderlip naar voren.

‘Was Robbert een minnaar?’

‘Manfred van Nettelhorst zou hem als zodanig hebben kunnen kwalificeren.’

‘Maar Van Nettelhorst wist niet dat men Robbert in dat huis aan de Keizersgracht had opgenomen.’

Vledder stak zijn wijsvinger omhoog.

‘Dat zegt Van Heusden. Maar als Manfred van Nettelhorst dat wel wist… als iemand hem dat had verteld… dan zat Matthias van Heusden als bewaker van Thérèses onbezoedelde schoonheid toch in een lastig parket.’

De Cock keek zijn jonge collega bemoedigend aan.

‘Dat is een juiste conclusie. Het zou voor Van Heusden een motief kunnen zijn om Robbert uit huis te jagen. Maar is dat ook een motief voor moord?’

Vledder kwam achter zijn bureau vandaan. Hij pakte een stoel en ging daarop achterstevoren naast De Cock zitten. Zijn jonge gezicht glom van enthousiasme.

‘Waar leeft Matthias van Heusden van?’

‘Vermoedelijk van de vorstelijke toelage die Van Nettelhorst verschaft.’

‘En denk nu eens aan wat moeder Maria de Gans zei: Robbert Achterberg was een groot gevaar… hij had een mooie babbel over een gouden toekomst… over relaties in Amerika, die Thérèse wel naar de top konden brengen. Begrijp je, als Matthias van Heusden Thérèse kwijt is… is hij alles kwijt.’

De Cock keek de jonge rechercheur verrast aan.

‘Dick Vledder,’ riep hij blij, ‘ik geloof waarachtig dat je hersens hebt.’

De beide rechercheurs liepen het politiebureau uit en slenterden op hun gemak via de Warmoesstraat en de Lange Niezel naar de Achterburgwal.

De Cock blikte opzij.

‘Hoe bewijzen we jouw stelling?’

‘Je bedoelt dat stiefvader Van Heusden Robbert Achterberg vermoordde?’

‘Ja.’

De jonge rechercheur trok zijn schouders op.

‘Het wordt tijd dat we Thérèse de la Fontaine eens aan de tand gaan voelen. Misschien dat zij iets weet dat tot de bewijsvoering kan bijdragen. Je moet bedenken dat tussen het tijdstip van de moord op Robbert, en het moment dat Thérèse vluchtte, slechts enkele uren liggen. Ik acht de mogelijkheid niet uitgesloten dat ze Van Heusden heeft zien terugkomen… dat ze iets aan hem heeft gemerkt… en misschien heeft hij, in zijn overmoed, haar de moord op Robbert wel bekend.’

De Cock knikte begrijpend.

‘Je gaat ervan uit dat het vermoeden… of wellicht de wetenschap… dat stiefvader Van Heusden Robbert Achterberg vermoordde, de oorzaak is van Thérèses nachtelijke vlucht?’

Vledder trok zijn gezicht in een ernstige plooi.

‘Thérèse zei toch ’s nachts tegen Henri de Groeve: “Ik ben bang voor moord.”’

De Cock glimlachte.

‘Je bent vanavond bijzonder scherp.

De jonge rechercheur glunderde om de lof.

‘Mag het eindelijk?’ gniffelde hij. ‘Het wordt langzaam tijd dat ik iets van je ga leren.’

Op de hoek van de Achterburgwal en de Barndesteeg liepen ze het etablissement van Smalle Lowietje binnen. Het was er schemerig en intiem in het zachtroze licht.

De grijze speurder begroette in het voorbijgaan een paar belegen hoertjes, die bedaard aan hun zoete likeurtjes nipten, en hees zich aan het einde van de bar op een kruk.

Vledder nam naast hem plaats.

Smalle Lowietje dribbelde opgewekt naar hen toe.

‘Hoe is het met factor moord?’ grapte hij.

De Cock trok een bedrukt gezicht.

‘Slecht.’

‘Weten jullie nog steeds niet wie dat weke pornojochie om zeep heeft geholpen?’

De Cock schudde zijn hoofd.

‘Wij hopen,’ lachte hij, ‘uit jouw cognac de nodige inspiratie te putten.’

De tengere caféhouder begreep de wenk. Hij dook aalglad onder de tapkast en diepte vandaar de gereserveerde fles fijne cognac Napoleon op.

‘Moeder Maria de Gans al ontmoet?’ vroeg hij.

De grijze speurder knikte en keek behaaglijk toe hoe Lowietje drie diepbolle glazen op de tapkast zette en klokkend inschonk.

‘Ze zat al aan bureau Warmoesstraat op ons te wachten, toen wij van ons laatste bezoek aan jouw etablissement terugkwamen.’

‘Ik heb haar niet gestuurd.’

De Cock lachte.

‘Dat weet ik.’

Smalle Lowietje nam een slok van zijn cognac en boog zich daarna vertrouwelijk naar hem toe. Op zijn vriendelijke muizensmoeltje kwam een trek van geheimzinnigheid. ‘Jullie zoeken Marius van der Graaf,’ sprak hij fluisterend.

De Cock keek hem verrast aan.

‘Hoe weet je dat?’

De Smalle gebaarde vaag.

‘Het wordt zo hier en daar gefluisterd. Het schijnt, dat vanmiddag een rechercheur van het bureau Lijnbaansgracht naar hem heeft geïnformeerd.’

De grijze speurder keek vragend naar Vledder. Zijn jonge collega knikte instemmend. ‘Ik heb de recherche van bureau Lijnbaansgracht gebeld en verzocht de signalering van Marius van der Graaf over te nemen.’

De tengere caféhouder grinnikte.

‘Je zult hem hier voorlopig niet vinden.’

De Cock keek hem over zijn glas heen aan.

‘Hoezo?’

‘Ze zijn de stad uit.’

‘Wie zijn ze?’

‘Marius en De Beau.’

De Cock trok een vies gezicht.

‘Wie is De Beau?’

Smalle Lowietje zwaaide met zijn kleine handjes.

‘Een maatje van Marius.’

‘Een maatje in het kwaad?’

De caféhouder grinnikte.

‘Zo noem jij dat. Die De Beau is een paar jaar geleden uit het zuiden van Frankrijk naar hier komen overwaaien. Hij is het type van een mooie jongen… atletisch, gebruind, een kop zwart golvend haar en een martiale snor. Ik weet niet hoe hij in werkelijkheid heet, maar ze noemen hem De Beau.’ De tengere caféhouder grijnsde. ‘Als je het mij vraagt om zijn knappe smoel.’

De Cock knikte nadenkend.

‘Wanneer zijn die twee vertrokken?’

‘Gisteren of eergisteren.’

‘Dus vóór er een politiesignalering uitging.’

Smalle Lowietje trok een ernstig gezicht.

‘Ze zijn bang voor hun hachie.’

‘Beiden.’

‘Ja.’

‘Waarom?’

De caféhouder zuchtte.

‘Er wordt gefluisterd dat ze met z’n tweeën een rijke vent hebben belazerd en nu zijn ze bang dat op een of andere manier de rekening wordt gepresenteerd.’

‘Vergelding.’

‘Precies.’

De Cock keek hem schuins aan.

‘Weet jij wie die rijke vent is?’

Smalle Lowietje knikte.

‘Manfred van Nettelhorst.’

15

Wat bedrukt en in gedachten verzonken, sjokten de beide rechercheurs over de Walletjes naar de Warmoesstraat terug.

De Cock had geen oog voor het dolende leger van behoeftigen, dat hunkerend langs de vele roze etalages trok. Hij besefte ineens pijnlijk dat het opnieuw Smalle Lowietje was, die nieuwe impulsen aan zijn onderzoek gaf. Hij had in de loop der jaren veel aan de tengere caféhouder te danken. Die erkenning viel hem niet zwaar. Het was een constatering, die op feiten steunde.

Smalle Lowietje, zo wist hij, was een dief, een heler en had in zijn leven ook verder alles gedaan wat God in zijn onmetelijke wijsheid, en het sombere Wetboek van Strafrecht in al zijn starheid, hadden verboden. Toch hield de grijze speurder van dat iele, magere mannetje met zijn vriendelijk muizensmoeltje. ‘Met dieven vangt men dieven.’ Dat gold zeker voor zijn betrekkingen met Lowietje. Maar hoe moest men zo’n kreet als politieman zelf opvatten?

De Cock grinnikte.

‘Als een hond als puppy al een worst steelt,’ declameerde hij met pathos, ‘wordt het later vast een puike politiehond.’

Vledder keek hem verrast aan.

‘Wat zei je?’

De Cock lachte.

‘Als een hond als puppy al een worst steelt,’ herhaalde hij, ‘wordt het later vast een puike politiehond. Dat las ik laatst in een boek.’

‘En daar dacht jij aan?’

‘Inderdaad.’

De jonge rechercheur schudde afkeurend zijn hoofd.

‘Wij zijn al dagen bezig met een moord,’ sprak hij duidelijk bezorgd. ‘En als we niet oppassen, dan vallen er straks nog meer slachtoffers.’

De Cock keek hem van terzijde aan.

‘Je bedoelt Marius en die De Beau?’

Vledder knikte met een ernstig gezicht.

‘Dergelijke jongens nemen niet voor niets de benen. Er moet van die Manfred van Nettelhorst toch een wezenlijke dreiging uitgaan.’

De Cock ademde diep.

‘We hebben in Arti et Amicitiae zelf zijn temperament kunnen bewonderen,’ verzuchtte hij. ‘Bovendien heeft Manfred van Nettelhorst de mogelijkheid en de middelen voor geld en weinig woorden mannetjes te huren die een karweitje voor hem opknappen.’

‘Zoals het elimineren van Marius en De Beau.’

‘Precies.’

‘Waarmee zouden ze hem belazerd hebben?’

De Cock gebaarde met beide handen.

‘Die zilveren sierkan.’

‘Hoe?’

De Cock grijnsde.

‘Of ze hebben dat kunstwerk gestolen zonder zijn medewerking… dan zou er sprake zijn van een echte diefstal, waarvan Van Nettelhorst ontdekte wie de daders waren… of ze hebben de sierkan gestolen met zijn medeweten… en in dat geval moest het op een echte diefstal lijken.’ Hij zweeg even en trok een grimas. ‘Persoonlijk houd ik het op het laatste.’

‘Dat het op een diefstal moest lijken.’

De Cock knikte.

‘Ik heb van het begin af aan die hele diefstalaffaire niet vertrouwd.’

‘Je zei dat het stonk.’

‘Dat doet het ook. Ik vond het direct al vreemd dat alleen die bewuste zilveren sierkan werd gestolen. Er waren op die expositie vele kunstwerken van een ontzaglijke waarde. Denk eens aan dat landschap van Monet. Toch beperkte de diefstal zich tot de zilveren sierkan. Ik vroeg mij af: Waarom? En ik denk dat ik het antwoord ken. Manfred van Nettelhorst wilde de sierkan niet langer hebben.

Die oude vrouw had hem aangeraakt…’

Vledder keek de oude rechercheur bewonderend aan.

‘… en daardoor was het kunstwerk in zijn ogen niet langer onbezoedeld.’

De Cock knikte nadrukkelijk.

‘Heel goed.’ Hij spreidde zijn handen. ‘Natuurlijk had hij de zilveren sierkan gewoon kunnen verkopen of iemand schenken. Maar dat past niet in het denken van de verwoede verzamelaar Van Nettelhorst. Volgens mij gunt hij niemand anders het bezit van het kunstwerk.’

Vledder fronste zijn wenkbrauwen.

‘Maar waarom liet hij die zilveren sierkan stelen? Ik bedoel, op die manier kwam hij toch ook in het bezit van anderen?’

De Cock schudde zijn hoofd.

‘Dat hoeft niet.’

‘Dat begrijp ik niet.’

De grijze speurder glimlachte.

‘Manfred van Nettelhorst is niet alleen een wat excentrieke en bezeten kunstverzamelaar, hij is ook een geslepen man. Hij wil die zilveren sierkan kwijt… omdat het bezit hem op een of andere manier stoort… maar hij wil ook geld voor nieuwe kunstschatten. In dat licht was een gefingeerde diefstal een prachtige oplossing… de verzekering restitueert de anderhalf miljoen en de overvallers krijgen van Van Nettelhorst de opdracht om de sierkan te vernietigen.’

Vledder reageerde geschrokken.

‘Vernietigen… zo’n mooi ding?’

De Cock knikte overtuigend.

‘Zie je, op die manier komt het kunstwerk nooit meer in handen van anderen en Van Nettelhorst lijdt geen schade.’ Hij grinnikte. ‘En wie zegt mij dat die sierkan niet veel te hoog was verzekerd.’

De blik van Vledder verhelderde.

‘Nu begrijp ik waarom Van Nettelhorst helemaal niet blij was toen jij hem terugbracht.’

De Cock gniffelde.

‘Dat gezicht had je moeten zien. Geloof me, het was voor mij een triomfantelijk moment. Ik heb nog nooit iemand zo onnozel zien kijken.’ De oude rechercheur stak gebarend zijn wijsvinger omhoog. ‘En dan nog een heel belangrijk punt… Het feit dat ik hem die zilveren sierkan kon terugbezorgen, betekende voor Van Nettelhorst tevens, dat de beide overvallers zich niet aan de gemaakte afspraken hadden gehouden… het fraaie kunstwerk was door hen niet vernietigd.’

Vledder kneep zijn ogen half dicht.

‘Nu begrijp ik ook waarom Marius van der Graaf en De Beau zo bang zijn voor hun hachie. Manfred van Nettelhorst is des duivels en zint op wraak.’

De Cock plukte aan het puntje van zijn neus.

‘Het viel mij in de kamer van de commissaris direct al op dat Manfred van Nettelhorst mij niet vroeg hoe ik in het bezit van die zilveren sierkan was gekomen… waar ik dat kunstwerk in ’s hemelsnaam vandaan had gehaald. Hij vroeg niets… hoefde dat ook niet. Toen hij mij met die zilveren sierkan in mijn hand zag binnenkomen, begreep hij direct de toedracht: Marius van der Graaf en De Beau hadden hem belazerd.’

Vledder lachte.

‘En hij had dubbel pech… nu hij het kunstwerk weer in zijn bezit had, kon hij ook naar het geld van de verzekering fluiten.’

De Cock snoof.

‘Je mag die gevoelens als rechercheur uiteraard nooit laten meespelen, maar eerlijk… Manfred van Nettelhorst was mij al vanaf de eerste confrontatie niet bijster sympathiek.’

Vledder keek hem ernstig aan.

‘Kunnen we het bewijzen?’

‘Wat?’

‘Die fraude.’

De grijze speurder trok een bedenkelijk gezicht.

‘Zonder de verklaringen van Marius van der Graaf en De Beau… uitgaande van het feit dat hij inderdaad bij de overval was betrokken… bereiken we niets. Willen we deze fraudezaak… die door onze tussenkomst niet verder is gekomen dan een poging… strafrechtelijk aanpakken, dan vormen die twee de belangrijkste getuigen.’ Hij zweeg even. ‘En dat is voor Manfred van Nettelhorst een reden te meer om…’

Vledder onderbrak hem hijgend.

‘…die twee te elimineren.’

De Cock knikte. Zijn gezicht stond strak.

‘De zaak is inderdaad hoogst ernstig,’ sprak hij nadenkend, ‘en het lijkt mij zinvol nu reeds na te gaan of onze vriend Van Nettelhorst in het verleden op eenzelfde wijze met… eh, met bezoedelde kunstschatten is omgesprongen.’

‘Is dat mogelijk?’

‘Zeker. We kunnen zijn schadeclaims bij de diverse verzekeringsmaatschappijen nagaan en zien om welke kunstschatten ze handelen.’

Midden in de Lange Niezel bleef Vledder plotseling staan. Op het gezicht van de jonge rechercheur lag een trek van verbijstering… van angst.

‘Wat… wat gebeurt er met Thérèse de la Fontaine,’ vroeg hij trillend, ‘wanneer Van Nettelhorst meent dat ook zij is… bezoedeld?’

De Cock keek naar hem op.

‘Je bedoelt… wordt ook zij vernietigd?’

Ze stapten in de Warmoesstraat de hal van het politiebureau binnen. De Cock beduidde Vledder om even te wachten. Hij liep via de elektrisch bediende tussendeur, die Jan Kusters voor hem open knopte, naar achter de balie.

‘Welke rechercheurs hebben vanavond de dienst?’ Brigadier Kusters raadpleegde zijn lijst.

‘Fred Prins en Appie Keizer.’

De Cock knikte en liep naar de plottafel. Daar nam hij de telefoon en belde. Het duurde niet lang. Na enkele minuten kwam hij bij Vledder terug.

‘Staat onze wagen op de steiger?’

‘Ja.’

‘We gaan op pad.’

‘Waarheen?’

‘Naar de Keizersgracht.’

Door de Warmoesstraat en de Oudebrugsteeg liepen ze naar de steiger achter het bureau en stapten in. Vledder startte de motor.

‘Gaan we naar Van Heusden?’

De Cock knikte vaag en liet zich wat onderuitzakken. De vriendelijke accolades rond zijn mond plooiden zich in lijnen van geheimzinnigheid.

De jonge rechercheur keek hem van terzijde aan.

‘Wat wil je hem vragen?’

De Cock schoof zijn onderlip vooruit.

‘Of hij werkelijk Robbert Achterberg heeft vermoord.’

Vledder reageerde onzeker.

‘Echt?’ vroeg hij ongelovig.

De Cock keek schuin omhoog.

‘Jij bent er toch van overtuigd dat hij het deed?’

Vledder antwoordde niet. Zwijgend reden ze door de Amsterdamse binnenstad. Het regende opnieuw, zacht en miezerig. De felle kleuren van de neonreclames spiegelden zich grillig in het natte asfalt. Op de Keizersgracht, in de nabijheid van nummer 1217, vond Vledder nog een parkeerplaatsje aan de wallenkant tussen de bomen. Op het moment dat De Cock wilde uitstappen, hield de jonge rechercheur hem tegen.

‘Van Heusden,’ fluisterde hij, ‘in de spiegel. Hij loopt achter ons over het trottoir.’ Hij zweeg even. ‘Zullen we hem volgen?’

De Cock schudde zijn hoofd.

‘Ik weet waar hij heengaat.’

Vledder keek hem verbaasd aan.

‘Jij weet…’ Hij maakte zijn zin niet af.

De grijze speurder keek op zijn horloge en knikte bedaard. ‘Matthias van Heusden… toch wel iets verlaat… is op weg naar het politiebureau aan de Warmoesstraat om een gesprek te hebben met Fred Prins, die het onderzoek inzake de opsporing van Thérèse de la Fontaine zojuist van mij heeft overgenomen.’

Vledder vernauwde zijn blik.

‘Bluf?’

De Cock schudde zijn hoofd.

‘Een kleine truc om Matthias van Heusden een poosje uit de buurt te houden.’

‘Van wie?’

‘Van ons. Zie je, ik wil even naar binnen en dan vind ik het niet leuk als Van Heusden ons daarbij voor de voeten loopt.’

‘Wat wil je binnen doen?’

‘Kijken… kijken of er telefoon is.’

De mond van Vledder viel open.

‘Wat?’ riep hij onthutst.

De Cock grijnsde.

‘Spreek ik Russisch?’

16

Langs het lage souterrain met de halve ramen liepen de beide rechercheurs de wat uitgesleten blauwstenen stoep op. Boven, op het bordes met de zware groene toegangsdeur met Thérèse de la Fontaine verzonken in geel koper, bleven ze staan.

De Cock pakte het apparaatje van zijn oude vriend en ex-inbreker Handige Henkie, en zocht naar de juiste sleutelbaard. Voorzichtig, het soepele staal tussen duim, middel- en wijsvinger, drukte hij de baard in het sleutelgat en tastte het inwendige van het slot af. Het duurde nog geen minuut, toen klikte het slot en gleed de deur onder de druk van De Cocks schouder langzaam open.

De grijze speurder liet het licht van zijn zaklantaarn door de hal dwalen. Toen ook Vledder binnen was, duwde hij de deur achter hen dicht.

Behoedzaam liepen ze vanuit de hal door de brede roze marmeren gang. Aan de kamer met de wulpse engeltjes, waar Van Heusden hen een paar dagen geleden had ontvangen, ging De Cock voorbij. In de vele jaren die hij in het district van het bureau Warmoesstraat dienst deed, had hij de indeling van de oude grachtenhuizen leren kennen en wist dat de trappen naar hoger gelegen verdiepingen meestal in het achterste gedeelte van het pand draaiend omhoog voerden.

Vledder porde hem in de rug.

‘Waar wil je heen?’

De grijze speurder liep onverstoord door. Midden op een houten trap met fraai bewerkte spijlen bleef hij staan en draaide zich half om.

‘Ik wil naar de kamer waar Robbert Achterberg enige dagen verbleef.’

‘Waarom?’

De Cock antwoordde niet. Hij drukte zich langzaam verder omhoog. De oude traptreden kraakten onder zijn gewicht.

Op de eerste verdieping sjokte hij door een lange gang met een eikenhouten lambrisering naar de voorzijde van het pand. De laatste deur aan die gang had zijn bijzondere belangstelling. Hij liet zijn hand even op de klink rusten. Toen de deur niet afgesloten bleek, duwde hij hem open en stapte een kamer binnen.

Links ontwaarde hij een imposant lits-jumeaux. Aan één zijde was het laken met de dekens teruggeslagen. In het witte kussen zat een kuil.

De grijze speurder maakte Vledder op die deuk attent, maar zei verder niets.

Naast het bed, op een sierlijk kabinetje in Queen Anne-stijl, stond een telefoon. De Cock boog zich over het kleine rechthoekje onder aan het toestel, bescheen het en nam het nummer in zich op.

Daarna hurkte hij diep en ontdekte onder het lits-jumeaux een koffer. Hij trok hem kreunend naar zich toe. Het was een kostbare geellederen koffer met koper beslag op de hoeken en deugdelijk sluitwerk met een cijferslot. Even overwoog hij om zijn inbrekerskwaliteiten op het slot bot te vieren, maar bedacht zich. Zijn oude knieën kraakten toen hij weer omhoog kwam.

Vledder wees naar de koffer.

‘Nemen we die mee?’

De Cock schudde zijn hoofd.

‘Wil je opnieuw een leugenachtig proces-verbaal opmaken?’ vroeg hij met een grijns. Zonder op antwoord te wachten, slenterde de oude rechercheur naar de hoge ramen. Door de lichtgele vitrage drong het licht van buiten zachtjes door en hulde de kamer in een bijna fluisterende schemering met lange schaduwen aan de wanden en het plafond.

Met zijn handen op zijn rug, wiegend op de ballen van zijn voeten, bleef de grijze speurder staan. Minutenlang genoot hij van het uitzicht over de gracht.

Plotseling verhelderde zijn blik. Het was als bij Saulus… opeens vielen hem de schellen van zijn ogen en werd hij ziende. Het waas van geheimzinnigheid trok op, verdween in slierten uit zijn gedachten. Ineens begreep hij de toedracht, besefte hij het hoe en waarom… en kende hij de dader.

Vledder kwam naast hem staan.

‘Wat zeurde je over telefoon?’

De Cock gebaarde om zich heen.

‘Toen ze nog met Van Heusden samenleefde, was dit de kamer van Maria de Gans.’ Hij wees naar het toestel op het kabinetje in Queen Anne-stijl. ‘En dat was haar telefoon. Ze had een eigen nummer. Ook Thérèse de la Fontaine heeft een eigen nummer. Vroeger waren hier kantoorruimten van diverse ondernemingen. Uit die tijd dateren de aansluitingen. In totaal is dit pand onder drie verschillende nummers te bereiken. Het derde staat op naam van Van Heusden zelf. Ik ontdekte het toen ik Maria de Gans telefonisch trachtte te bereiken en de telefoongids opsloeg.’

Vledder trok achteloos zijn schouders op.

‘En,’ vroeg hij niet-begrijpend, ‘moesten we daarvoor zonodig hier naar binnen?’

De Cock knikte.

‘Ik wilde weten of Robbert Achterberg tijdens zijn verblijf hier telefonisch te bereiken was… zonder tussenkomst van huisgenoten.’

De Cock kneep zijn ogen half dicht. Zijn scherp gehoor had een geluid waargenomen… het geluid van voetstappen over marmer.

Hij keek naar Vledder en hield zijn wijsvinger voor zijn gesloten lippen. Daarna sloop hij naar de deur en luisterde. De treden van de houten trap kraakten. Schuifelend kwamen de voetstappen door de gang naderbij.

De beide rechercheurs stelden zich schuin naast de deur op. Het geluid van de voetstappen verstomde en de klink bewoog. Tergend langzaam gleed de deur open en een gestalte schoof naar het midden van de kamer. Het silhouet van een vormloos jack en een bollende pantalon tekende zich af tegen het zwakke licht van de ramen.

In een snelle beweging klapte De Cock de deur dicht en scheen de gestalte vol in het gezicht.

Vledder slaakte een kreet en de mond van de grijze speurder viel open.

Voor hen stond… Antoinette van der Graaf.

Ze reden van de gracht weg. Op verzoek van De Cock parkeerde Vledder de Volkswagen op een stille plek achter de Westerkerk.

De grijze speurder zat op de achterbank naast Antoinette van der Graaf. Om de mond van de jonge vrouw zweefde een spottend lachje.

‘Gaat u mij weer arresteren?’

De Cock negeerde de vraag.

‘Hoe kwam je binnen?’ vroeg hij streng.

‘Door het raam van de bel-etage. Ik kon het van buitenaf gewoon openschuiven.’

‘Ik heb het toen we weggingen niet open zien staan.’

‘Ik heb het ook weer achter mij dicht gedaan.’

‘Wat kwam je doen?’

‘Praten met Thérèse.’

‘Praten met Thérèse?’ De Cock snoof. ‘En dan kom je door het raam?’

Antoinette liet haar hoofd iets zakken.

‘Ik kwam voor de koffer,’ sprak ze strak.

‘Welke koffer?’

‘Van Robbert. Toen Robbert uit dat huis vluchtte, vergat hij zijn koffer mee te nemen.’

‘Wat zit er in?’

‘Geld… volgens Robbert… veel geld.’

De Cock fronste zijn wenkbrauwen.

‘Hoe kwam Robbert aan dat vele geld?’

Om haar lippen gleed een matte glimlach.

‘Dat heeft hij niet gezegd.’

De Cock keek haar schuins aan.

‘Waarom heb je mij destijds niet van die koffer met geld verteld?’

Antoinette van der Graaf trok haar schouders iets op.

‘Ik vond het toen niet zo belangrijk en u hebt er niet naar gevraagd.’

De Cock grijnsde.

‘Maar nu vond je de koffer toch wel zo belangrijk dat je ervoor inbrak.’

Antoinette van der Graaf keek de oude rechercheur onbevangen aan. ‘Ik moet als werkster hard sappelen voor een paar centen. Robbert is dood. Hij heeft die koffer met geld niet meer nodig.’

‘En toen dacht je… dat geld kan ik best gebruiken?’

Ze knikte traag voor zich uit.

‘Robbert kwam zo in mijn leven,’ sprak ze somber. ‘Plotseling. Ik heb er maar een paar uur plezier van gehad. Daarna alleen maar verdriet en narigheid. Naar mijn gevoel komt die koffer mij toe.’

De Cock keek haar aan. En opnieuw, zoals een paar dagen geleden, voelde hij iets van medelijden.

‘Waar is Marius?’ vroeg hij zacht.

‘Dat weet ik niet. Ik heb hem na mijn vrijlating niet meer gezien.’

‘Ken je De Beau?’

Antoinette van der Graaf knikte.

‘Een vriendje van Marius. Ze waren samen in dienst van een of andere rijke vent… om hem te beschermen en zo.’

‘Wat betekent en zo?’

‘Ze knapten wel karweitjes voor hem op.’

‘Zoals?’

Antoinette zwaaide wild om zich heen.

‘Weet ik veel,’ riep ze met veel emotie. ‘Die rijke stinkerds hebben altijd wel een of ander vies klusje op te knappen.’ Ze snoof verachtelijk. ‘Hoe dacht je anders dat ze rijk werden… en bleven?’

‘Hoe heet die rijke stinkerd?’

‘Dat weet ik niet.’

De Cock glimlachte met een scheve mond.

‘Je bent niet goed in namen.’

Antoinette van der Graaf schudde haar hoofd.

‘Namen zeggen mij niets. Ik onthou ze ook nooit. Het gaat om mensen… hoe ze zijn, hoe ze leven, hoe ze denken… welk gevoel ze in hun lijf hebben.’

De Cock boog zich iets naar haar toe.

‘Nog één vraag, dan brengen we je naar huis.’

Hij zuchtte diep.

‘Toen jij die bewuste avond op de Nassaukade Robbert zo zielig op die blauwe stoep van een portiek zag zitten… was er toen iemand in de buurt?’

‘Direct bij ons?’

‘Ja.’

Antoinette schudde haar hoofd.

‘Er was wel een man. Hij stond aan de overkant bij het water en keek in onze richting. Later is hij nog een stukje achter ons aan gelopen.’

‘Kun je hem beschrijven?’

Antoinette staarde wat dromerig voor zich uit. Het was alsof ze het beeld in haar herinnering terugriep.

‘Nee,’ sprak ze nadenkend. ‘Ik heb ook niet zo goed op die man gelet. Bovendien was het donker en de afstand was vrij groot. Ik weet alleen dat de jas die hij droeg, iets getailleerd was.’

Vledder klapte opgetogen een paar maal met zijn vlakke hand op het blad van zijn bureau.

‘Ik zei het je toch?’ riep hij enthousiast. ‘Het was Matthias van Heusden. Hij is een man die getailleerde jassen draagt.’

De Cock wreef met zijn hand in zijn nek.

‘Je hebt gelijk,’ sprak hij wat loom. ‘Matthias van Heusden droeg op die avond dat hij hier aan het bureau was, inderdaad een getailleerde jas.’

De ogen van de jonge rechercheur glinsterden.

‘Het klopt allemaal,’ riep hij opgewonden. ‘Matthias van Heusden joeg Robbert Achterberg het huis uit en ging hem na. Als Antoinette zich niet over hem had ontfermd, dan had hij hem die avond al vermoord.’

De Cock tuitte zijn lippen.

‘Mogelijk.’

Vledder lachte.

‘Het is de ware toedracht,’ juichte hij. ‘Het wordt hoog tijd dat wij die Henri de Groeve dwingen om ons de verblijfplaats van Thérèse de la Fontaine te openbaren. Zij is de sleutel tot de oplossing.’

De Cock keek naar hem op.

‘En als Henri de Groeve zich niet laat dwingen?’

Vledder reageerde verrast.

‘Hij mag ons onderzoek toch niet dwarsbomen?’

De Cock negeerde de vraag. Hij strekte gebarend zijn rechterhand naar Vledder uit.

‘Voor mijn gemoedsrust,’ sprak hij met enige ironie, ‘zou jij nog eens napluizen hoe Evert-Jan de Groeve om het leven is gekomen.’

Vledder grijnsde breed.

‘Omwille van de ver-vloe-king, die op Thérèse de la Fontaine zou rusten?’

De Cock knikte.

‘En?’ vroeg hij bedaard.

Vledder schudde zijn hoofd.

‘Er is niets aan de hand. Het auto-ongeval waarvan Evert-Jan het slachtoffer werd, was helemaal niet vreemd of ongewoon. Er is ook geen sprake van misdrijf. Ik bedoel… misdrijf in de zin van het knoeien met vitale auto-onderdelen, zoals remmen en dergelijke. Evert-Jan werd op een voorrangskruising door een andere auto geschept en was op slag dood. Ook de bestuurder van de andere auto kwam om het leven. Toen men zijn bloed onderzocht, bleek daarin een alcoholpercentage van maar liefst 3,7 promille.’

De Cock floot tussen zijn tanden.

‘Dat zijn vijftien à zestien borrels.’

Vledder knikte.

‘Die vent was straal bezopen. Op verzoek van vader De Groeve is nog een nader onderzoek ingesteld. Het bleek dat er tussen de beide gedode mannen geen enkele relatie bestond.’

De jonge rechercheur keek naar De Cock. ‘Hoe is het nu met je gemoedsrust?’

De spottende toon ontging de grijze speurder niet.

‘Dus geen mysterie,’ stelde hij simpel.

Vledder schudde zijn hoofd.

‘Zoals ik al eerder zei… een auto-ongeval zoals er jaarlijks vele plaatsvinden.’

De telefoon op het bureau van De Cock rinkelde.

Vledder nam de hoorn op en luisterde. Zijn gezicht werd bleek. Haastig maakte hij een paar aantekeningen. Daarna legde hij de hoorn op het toestel terug.

De Cock keek hem gespannen aan.

‘Wie was dat?’

‘Maria de Gans.’

‘Wat wil ze?’

Vledder slikte.

‘De Beau is dood.’

17

Vledder manoeuvreerde de oude politiewagen met grote vaardigheid door het verkeer. Ondanks het late uur was het druk. De Amsterdamse binnenstad slaapt nooit.

Tot ongenoegen van De Cock negeerde de jonge rechercheur in de Wibautstraat tot tweemaal toe het rode licht. Toen Vledder op de Gooiseweg de snelheid van de wagen tot ruim boven de 120 kilometer bracht, legde de oude speurder kalmerend een hand op zijn schouder.

‘Denk aan mijn pensioen,’ sprak hij vriendelijk. ‘Ik heb er lang genoeg voor betaald.’

Vledder blikte opzij.

‘De stem van Maria de Gans klonk nogal paniekerig,’ reageerde hij verontschuldigend. ‘Ze leek helemaal in de war en wilde dat we zo snel mogelijk kwamen.’ De jonge rechercheur nam toch wat snelheid terug en De Cock zakte onderuit.

‘Dood is dood,’ bromde hij. ‘Daar kunnen jij en ik niets meer aan veranderen.’ Hij schoof zijn vilten hoedje wat naar voren. ‘Zelfs niet met onze onvolprezen EHBO-opleiding.’ Het klonk cynisch.

De reeks opeenvolgende stoplichten in Diemen werkte bijzonder vertragend. Vledder hamerde nerveus met zijn vuist op het stuur en vloekte. ‘Hebben die verdomde stoplichten ’s avonds nog wel zin?’ mopperde hij.

De Cock plukte aan het puntje van zijn neus.

‘Zolang… eh, zolang er ’s avonds nog mensen op de weg zitten zoals jij…’

Vledder blikte boos opzij, maar reageerde verder niet.

De Cock drukte zich weer wat omhoog.

‘Waar moeten we zijn?’

‘In Baarn.’

De grijze speurder trok zijn neus iets op.

‘Baarn… weet je dat wel zeker?’

Vledder knikte.

‘Afslag Baarn-Eembrugge.’

De Cock grinnikte.

‘Wat doet Maria de Gans in Baarn?’

‘Bij haar dochter.’

‘Thérèse?’

‘Ja.’

‘En wat doet een dode De Beau bij Thérèse?’

‘Weet ik veel!’ riep Vledder geërgerd. ‘Ik heb snel een paar aantekeningen gemaakt. Voor ik haar wat had kunnen vragen, verbrak ze de verbinding.’

De Cock knikte begrijpend.

‘Is de plaatselijke politie gebeld?’

Vledder schudde zijn hoofd.

‘Dat denk ik niet. Ik vermoed dat Maria de Gans bij het begrip politie in haar paniek alleen maar aan jou heeft gedacht.’

De Cock zweeg. Er kwamen honderd vragen in zijn gedachten, maar hij begreep dat het geen zin had om Vledder daarmee lastig te vallen. Hij liet zich onderuitzakken en dommelde zachtjes in.

Vledder schudde De Cock naast zich wakker.

‘We zijn er,’ riep hij in zijn oor.

De grijze speurder drukte zich kreunend omhoog.

‘Waar?’ vroeg hij slaperig.

De jonge rechercheur wees door de voorruit schuin voor zich uit naar een grote witgepleisterde villa. Ze lag een tiental meters van de weg. Gelig maanlicht wierp grillige schaduwen van traag bewegende takken langs de gevel. ‘Dat moet het zijn. Het kan niet anders. Prinses Marielaan 8.’

De Cock schoof zijn oude hoedje naar achteren en keek. Hij scheen ineens klaarwakker.

‘Wat een foeilelijke kast,’ riep hij misprijzend. ‘Kil, koud, luguber. Het lijkt wel een spookhuis. Voor geen goud zou ik hier willen wonen.’

Vledder grijnsde.

‘Ik denk ook niet dat ze jou in Baarn willen hebben. Hier wonen louter nette mensen.’

De Cock knikte instemmend en stapte uit. Langzaam, met Vledder in zijn kielzog, sjokte hij over het grind naar de voordeur en belde aan. Vrijwel onmiddellijk floepte in de hal het licht aan en werd de deur geopend.

Vol overgave stortte Maria de Gans zich op de oude rechercheur. Ze sloeg haar mollige armen om zijn hals en zoende hem op zijn stoppelige wangen.

‘O God, o God,’ hijgde ze, ‘wat ben ik blij dat je er bent.’ Ze schudde haar hoofd. ‘Ik had het geen kwartier langer uitgehouden. Die dooie vent… hij zit gewoon naar mij te kijken.’

De Cock maakte zich uit haar omstrengeling los.

‘Waar is Thérèse?’

Maria de Gans duimde over haar rug.

‘Die heb ik met een paar slaappillen in bed gestopt. Het kind was op van de zenuwen.’

De Cock knikte begrijpend. Daarna keek hij haar onderzoekend aan.

‘Hoe kom jij hier?’

‘Thérèse belde. Moeder, kom direct, zei ze. Ze hebben De Beau doodgeschoten.’

‘Hoe laat was dat?’

‘Goed anderhalf uur geleden. Ik ben direct in mijn wagentje gestapt en ben naar Baarn gereden.’

‘Je wist al dat ze hier was?’

Maria de Gans knikte.

‘Toen Henri de Groeve haar hier had ondergebracht, heeft Thérèse mij onmiddellijk gebeld.’

‘Wat trof je hier aan?’

‘Een wanhopige Thérèse en een dooie De Beau.’

‘En toen?’

‘Toen heb ik jou gebeld.’

‘Niemand anders?’

‘Nee.’

De Cock liep verder de hal in.

‘Waar is De Beau?’

Maria de Gans draaide zich om en ging de beide rechercheurs voor naar een ruime kamer met een dominerende, hoge betegelde schouw. Links daarvan, scheef weggezakt in een diepe lederen fauteuil, zat een jonge man. De Cock herkende hem direct aan de hand van de beschrijving die Smalle Lowietje van hem had gegeven. Zijn grote bruine ogen staarden wezenloos in het niets.

De grijze speurder liep op hem toe. Een enkele blik overtuigde hem dat de man dood was. Uitgelopen bloedvlekken op zijn overhemd getuigden dat hij driemaal in de borststreek was geraakt.

De Cock keek naar Maria de Gans.

‘Is er een dokter bij geweest?’

Ze schudde haar hoofd.

‘De Beau wilde niet dat Thérèse iemand waarschuwde.’

De Cock trok zijn wenkbrauwen op.

‘Leefde hij nog?’

Maria de Gans knikte.

‘De Beau kwam overdag de deur niet uit. Maar voor hij naar bed ging, wilde hij vanavond nog een kleine wandeling maken. Toen hij hier het huis uitstapte, kwam vanachter een van de bomen aan de overkant een man. Hij liep op hem toe en schoot. De Beau is toen het huis ingevlucht en plofte in deze fauteuil. Hij moet hebben begrepen dat dit voor hem het einde was. Hij smeekte Thérèse bij hem te blijven. Dat heeft ze ook gedaan. Na een paar minuten stierf hij in haar armen.

De Cock beet op zijn onderlip. ‘Inwendige bloedingen. Daar was toch niets meer aan te redden geweest.’ Hij gebaarde wat weifelend naar de dode man in de fauteuil. ‘Was… eh, was De Beau de vaste vriend van Thérèse?’

Maria de Gans knikte.

‘Wij hebben dat altijd geheim gehouden… voor eenieder.’

Over het gelaat van De Cock gleed een droevige grijns.

‘Zelfs voor mij.’

‘Het was een afspraak tussen Thérèse en mij dat niemand er iets van zou weten.’

‘Waarom?’

Maria de Gans gebaarde heftig.

‘Thérèse was bang… wilde hem niet verliezen… bang, dat er iets met hem zou gebeuren.’

‘Zoals met Robbert en Evert-Jan.’

Maria de Gans slikte.

‘Er kon geen jongen in de buurt van Thérèse komen of er gebeurde iets mee.’

‘Hoe heeft ze De Beau leren kennen?’

Ze glimlachte wat triest.

‘Toen Matthias, mijn ex-man, Thérèse aan Manfred van Nettelhorst had verkocht, stuurde die rijke vent een paar bodyguards naar de Keizersgracht om Thérèse te bewaken.’

De Cock ademde diep.

‘Marius en De Beau.’

‘Thérèse was direct al mesjogge… verliefd tot over haar oren… maar durfde daarvan niets te laten blijken. Toen nam ze mij in vertrouwen.’ Ze keek met een bedroefd gezicht naar de grijze speurder op. ‘En wat doe je dan… voor je kind… als moeder? Ik bracht die twee bij elkaar.’

‘Met alle risico’s.’

Maria de Gans schudde vertwijfeld haar hoofd.

‘Daar heb ik toch helemaal niet bij nagedacht,’ schreeuwde ze wanhopig. ‘Die twee waren gelukkig met elkaar. Toen De Beau mij vertelde dat hij van plan was om naar Frankrijk terug te gaan omdat hij bang was voor de wraak van die Manfred van Nettelhorst, heb ik hem persoonlijk naar Thérèse gebracht.’

‘Hier in Baarn?’

‘Ja.’

‘Het leek mij ook voor hem een goede schuilplaats.’

‘Dat was het niet.’

Het klonk als een beschuldiging.

De ogen van Maria de Gans vulden zich met tranen. Ze strekte haar rechterhand beverig naar de dode man in de fauteuil.

‘Je moet toch gek zijn… stapelgek om zo’n mooie lieve jongen zomaar neer te knallen? Dat is… dat is toch een daad van een zwakzinnige?’ Trillend greep ze de oude rechercheur bij de revers van zijn regenjas vast. ‘Je moet die idioot zo gauw mogelijk vinden, De Cock… ze zeggen dat je daar goed in bent… niet voor mij, maar voor mijn kind… Thérèse… ze kan zo toch niet verder leven?’

De grijze speurder maakte haar handen los.

‘Ga naar de keuken,’ sprak hij streng, ‘en zet voor ons een kop koffie.’

Toen moeder De Gans uit de kamer was verdwenen, boog De Cock zich over het slachtoffer. Voorzichtig duwde hij het lichaam iets naar voren en bekeek aandachtig de rug. Daarna bracht hij het lichaam terug in de oorspronkelijke stand.

Vledder keek toe.

‘Uitschot?’ vroeg hij belangstellend.

De Cock schudde zijn hoofd. ‘Niets van te zien. De rug is puntgaaf. De kogels zitten vermoedelijk nog in het lichaam.’

Vledder trok een ernstig gezicht.

‘Dan is de schietafstand toch groter geweest dan bij Robbert Achterberg.’

De Cock knikte instemmend. Hij boog zich opnieuw over het slachtoffer, plukte uit de binnenzak van diens colbert een vrij omvangrijke zwarte portefeuille en reikte die aan Vledder over.

‘Kijk eens of je een naam kunt vinden.’

De jonge rechercheur schudde de gehele inhoud van de portefeuille in de zitting van een fauteuil en nam de bescheiden zorgvuldig door. ‘Ik heb hier een Carte d’Identité ten name van ene Charles Montagne, oud 28 jaar, van beroep boulanger, woonachtig in Lyon.’

‘Niet vervalst?’

Vledder tuitte zijn lippen.

‘Het document lijkt mij betrouwbaar. Ik zie geen knoeierijen. Ook de foto is goedgelijkend.’

‘De naam De Beau komt niet voor?’

‘Ik kan er niets van vinden.’

De Cock grinnikte.

‘Smalle Lowietje zal wel gelijk hebben… is De Beau toch een bijnaam.’ Hij gebaarde naar de portefeuille. ‘Geld?’

Vledder schudde zijn hoofd.

‘Een paar honderd gulden en een bundeltje eurocheques.’ De jonge rechercheur wees naar de dode. ‘Zal ik de portefeuille weer bij hem steken? De Baarnse politie zal straks ook wel willen weten wie hij is.’

De Cock knikte.

‘Neem wel de gegevens van het legitimatiebewijs over.’

De jonge rechercheur maakte een paar aantekeningen, stak de bescheiden weer in de portefeuille en stopte die in de binnenzak van het slachtoffer terug. Hij keek even in het gezicht en draaide zich toen naar De Cock.

‘Weet je op wie hij precies lijkt… op Harold Buis.’

De oude rechercheur keek verwonderd op.

‘Wie is Harold Buis?’

‘Een collega. Je kent hem vast wel. Hij zat samen met mij op de recherchecursus. Vroeger was hij schietinstructeur. Nu is hij rechercheur bij de Vreemdelingendienst.’

Het gezicht van De Cock klaarde op.

‘Die met die snor. Hij zei altijd dat ik nooit van mijn leven zou leren schieten. Nu je het zegt… het kon een broer van hem zijn.’

Vledder wees naar de telefoon op een tafeltje bij de schouw.

‘Zullen we de politie in Baarn bellen? Ik dacht dat wij wel zijn uitgekeken.’

De Cock gebaarde afwerend.

‘Laten we daarmee nog even wachten… nemen we eerst een kop koffie.’ Hij liep op het slachtoffer toe en drukte de starende ogen dicht. Daarna sjokte hij achter Vledder aan, de kamer uit.

Het was donker in de gang. Verderop straalde vanonder een deur een streep licht. De rechercheurs liepen op het licht af en deden de deur open.

Maria de Gans leunde met beide armen op een keukentafel. Naast haar, met opgetrokken knieën, zat een jonge vrouw.

De mond van De Cock viel open. Met verbijstering onderging hij de uitstraling van haar schoonheid.

‘Thérèse de la Fontaine,’ stamelde hij, ‘er waren momenten dat ik twijfelde aan je bestaan.’

18

Maria de Gans stond op en schonk koffie. Vledder hielp haar met de suiker en de room.

De Cock pakte een stoel en ging naast Thérèse de la Fontaine aan de keukentafel zitten.

Van dichtbij zag hij dat sporen van verdriet haar mooie gezichtje hadden geteisterd.

‘Kon je niet slapen?’ vroeg hij vriendelijk. Ze schudde haar hoofd.

‘Het ging niet… ondanks de pillen. Ik heb een tijdje liggen woelen. Toen ben ik er maar uitgekomen.’

De Cock knikte begrijpend.

‘Verdriet kost tijd.’

Ze sloot even beide ogen.

‘Veel tijd… denk ik.’

De grijze speurder trok een droevig gezicht.

‘Heeft De Beau… je noemde hem De Beau?’

‘Ja.’

‘Heeft De Beau nog iets gezegd… voor hij stierf?’

Thérèse reikte naar haar koffie, maar trok haar trillende hand weer terug.

‘Ik hoorde buiten knallen. Kort daarna kwam De Beau met grote verschrikte ogen de kamer binnen. “Hij heeft op mij geschoten,” zei hij. Toen liet hij zich in de fauteuil zakken en zag ik bloed op zijn hemd.’

‘Heeft hij een naam genoemd?’

‘Nee.’

De Cock hield zijn hoofd iets schuin.

‘De Beau heeft hem wel gezien?’

Thérèse knikte.

‘Hij zei dat er plotseling vanachter een boom een man te voorschijn kwam en op hem schoot.’

De Cock zette even zijn tanden in zijn onderlip.

‘Heeft De Beau jou nog een beschrijving gegeven… een signalement?’

Ze zuchtte diep.

‘Zoveel tijd had hij niet. “Blijf bij mij, Thérèse,” zei hij steeds. “Blijf bij mij.”’ Er kwamen tranen in haar ogen. ‘Hij was altijd zo lief, zo zacht, zo begrijpend.’

De Cock liet haar even begaan. De grijze speurder begreep ten volle, dat hij haar omzichtig moest benaderen. Bij het oproepen van te sterke emoties kon hij het verdere verhoor wel vergeten.

‘Wist Matthias van Heusden dat jij verliefd was geworden op De Beau?’

‘Ik heb het hem nooit verteld.’

‘Waarom niet?’

Thérèse keek even in de richting van haar moeder.

‘Ik vertrouwde Matthias niet. Hij deed alles om in de gunst van Van Nettelhorst te blijven en Manfred duldde geen andere mannen in mijn nabijheid.’

‘Dat was contractueel vastgelegd?’

‘Ja.’

‘En daar was jij mee akkoord gegaan?’

Thérèse de la Fontaine trok haar schouders iets op.

‘Ik heb er niet veel in te vertellen gehad. Matthias heeft alles geregeld. Hij vond het grandioos, maar het was feitelijk een zotte overeenkomst, die hij had gesloten. Ik mocht niet meer meedoen aan schoonheidswedstrijden. Ik mocht niet meer naar feestjes. Manfred van Nettelhorst verwachtte van mij dat ik terstond een soort kloosterleven ging leiden. Zo af en toe moest ik mij aan hem laten zien en dan dronken wij samen een sherry. Dat was alles.’ Ze gebaarde wat nerveus. ‘En daarvoor kreeg ik dat huis aan de Keizersgracht en heel veel geld.’ Ze zweeg even en streek met de toppen van haar vingers langs haar voorhoofd. ‘Ik heb die clausule geen mannen in mijn nabijheid aanvankelijk niet zo serieus genomen… totdat… totdat ik bemerkte dat er vreemde dingen om mij heen gebeurden.’ Met grote glimmendbruine ogen keek ze naar De Cock op. ‘Het leek wel of ik was vervloekt. Mannen die toenadering tot mij zochten, kregen merkwaardige ongevallen. Er werden zelfs moordaanslagen op hen gepleegd.’

‘Zoals op Robbert Achterberg.’

‘Precies.’

De grijze speurder keek haar vragend aan.

‘Wie acht je daarvoor verantwoordelijk?’

Thérèse trok haar mond strak.

‘Van Nettelhorst.’

‘Heb je daarvoor bewijzen?’

Thérèse de la Fontaine ademde diep.

‘Bewijzen heb ik niet,’ sprak ze triest. ‘Maar het lijkt mij een logisch uitvloeisel van onze overeenkomst.’

De Cock gebaarde in haar richting.

‘Hij kon jou toch straffen… beboeten, omdat jij je niet aan de clausule hield?’

Thérèse grinnikte vreugdeloos.

‘Je hebt er geen idee van hoe Manfred van Nettelhorst denkt. In zijn ogen ben ik een soort heiligenbeeld, dat men niet mag aanraken… niet mag ontheiligen.’

‘En daar hield hij toezicht op?’

Thérèse de la Fontaine knikte heftig.

‘Zeker, dat deed hij. En dat was voor hem niet moeilijk. Manfred van Nettelhorst is schatrijk. Hij doet wel eens wat vreemd, excentriek, maar hij heeft veel invloed en kan bijna iedereen naar zijn pijpen laten dansen. Er wordt zelfs gefluisterd dat hij hooggeplaatste politiemensen in zijn greep heeft.’

De Cock zweeg en liet het onderwerp rusten.

‘Waarom vluchtte je die bewuste nacht met je koffertje uit huis?’

‘Ik was bang.’

De Cock spreidde zijn handen.

‘Plotseling?’

Thérèse sloot even beide ogen.

‘Niet plotseling,’ sprak ze zacht. ‘Ik voelde al maanden een zekere dreiging om mij heen. Ik had al eerder het plan om weg te lopen, maar die nacht was opeens de maat vol. Ik hield het niet langer. Ik moest weg. Het kwam door dat telefoontje.’

‘Wat voor een telefoontje?’

‘Van De Beau.’

‘Was dat zo schokkend?’

Thérèse de la Fontaine liet haar hoofd iets zakken.

‘Een paar dagen daarvoor had ik op de Keizersgracht bezoek gehad van een jonge vrouw. Ze wilde mij haar naam niet noemen, maar ze vertelde mij dat Robbert nu bij haar in huis was en dat ze van plan was om hem te houden… al zou ze hem daarvoor met handboeien aan de verwarming moeten ketenen.’

Thérèse zuchtte met gesloten ogen.

‘De Beau liet de bel van de telefoon die nacht net zo lang overgaan tot ik wakker werd en vertelde mij toen dat de zuster van Marius door de rechercheur van het bureau Warmoesstraat was gearresteerd voor de moord op een jongen… die ze met handboeien aan de buizen van de verwarming had vastgezet.’

De Cock knikte begrijpend.

‘Toen was voor jou de maat vol.’

Thérèse sloeg haar beide handen voor haar gezicht.

‘Ik werd plotseling bevangen door een panische angst. Ik moest weg. Ik wilde geen moment langer in dat ellendige huis blijven… dat huis dat mij alleen maar verdriet had gebracht. Ik heb toen mijn koffertje gepakt en ben hals over kop de deur uitgerend.’

‘Naar Henri de Groeve?’

‘Hem vertrouwde ik. Diezelfde nacht nog bracht hij mij naar dit huis in Baarn.’

De Cock keek haar strak aan.

‘Je wist,’ sprak hij traag, ‘dat Robbert omwille van jou om het leven was gebracht?’

‘Ja.’

‘En je wist ook dat ik de verkeerde had gearresteerd?’

‘Ja.’

‘Het was niet de zuster van Marius?’

Thérèse de la Fontaine schudde langzaam haar hoofd.

‘De dader was Matthias van Heusden.’

Vledder ranselde de Volkswagen door de nacht. Zijn gezicht zag bleek en zijn ogen waren roodomrand. Gebrek aan slaap deed zich gelden.

Met zijn oude hoedje tot op de rug van zijn neus geschoven, zat De Cock naast hem. Hij had de Baarnse politie gewaarschuwd, opgevangen en begeleid. Ook had hij met veel omhaal van woorden het hoe en waarom van zijn aanwezigheid in de villa verklaard. Met enig overwicht en tact had hij weten te bewerkstelligen dat Maria de Gans met haar bedroefde dochter naar Amsterdam kon vertrekken en was uit piëteit blijven wachten tot de broeders van een ambulancewagen het lijk van De Beau van de kamer droegen. Daarna had hij afscheid genomen en was met Vledder uit Baarn vertrokken.

Hij vroeg zich af of hij zich schuldig zou moeten voelen aan de dood van De Beau, maar drong die gedachte onmiddellijk terug. Hij wist nog maar sinds kort van het bestaan van de jongeman en van zijn verhouding met Thérèse de la Fontaine was hij totaal onkundig.

De vraag die hem sterk bezighield, was: Hoe ontmaskerde hij de moordenaar? Hoe maakte hij een einde aan de verschrikkingen waaraan alle minnaars van Thérèse bloot stonden? Hij zuchtte diep. Toch was er iets vreemds aan de affaire. In feite kon men Robbert Achterberg geen minnaar van Thérèse noemen… zoals De Beau. Toch had de moordenaar zich veel moeite getroost om ook de jonge fotograaf om het leven te brengen.

Vledder verbrak zijn overpeinzingen.

‘Wanneer arresteren we Matthias van Heusden?’

De Cock blikte opzij.

‘Waarom zouden we hem arresteren?’

De jonge rechercheur reageerde verrast.

‘Je hebt gehoord wat Thérèse de la Fontaine zei. Ze was ervan overtuigd dat hij Robbert Achterberg om zeep hielp. Op de avond van de moord was hij niet thuis. Bovendien was hij in het bezit van een zware revolver.’

De Cock schoof zijn hoedje iets terug.

‘Was hij ook de man die op De Beau schoot?’

Vledder trok zijn schouders op.

‘Wie weet?’

De grijze speurder schudde zijn hoofd.

‘Het was Matthias niet,’ sprak hij stug.

Vledder vroeg wat onzeker, ‘Hoe weet je dat?’

De Cock draaide zich half naar hem toe.

‘De Beau is enige tijd met Marius, als bodyguard van Thérèse, bij Matthias van Heusden te gast geweest. Hij kende hem heel goed. Als Matthias van Heusden de aanslag had gepleegd, dan had De Beau bij zijn binnenkomst in de kamer geroepen: “Matthias heeft op mij geschoten.” Maar De Beau noemde geen naam… hij kende zijn moordenaar niet.’

Vledder keek hem met grote ogen aan.

‘En jij gaat ervan uit dat De Beau en Robbert Achterberg door één en dezelfde man zijn vermoord?’

‘Absoluut.’

De jonge rechercheur reageerde verschrikt.

‘Maar De Cock,’ riep hij ontdaan, ‘dan zijn we nu nog net zo ver als toen we begonnen.’

De grijze speurder blikte even naar hem op. Toen liet hij zich onderuit glijden.

‘Bel straks Harold Buis.’

De Cock slenterde over het Damrak. Na het Baarnse avontuur was hij moe in bed gekropen en had ook zonder goede-nachtrust-thee uitstekend geslapen.

Het was koopavond. Hij keek op zijn horloge. Hij moest voortmaken. Hij had nog drie kwartier. Om acht uur kwam Harold Buis en hij wist nog steeds niet wat hij als sinterklaasgeschenk voor zijn vrouw zou kopen. Zijn gedachten gingen uit naar een kan, een soort sierkan, ter vervanging van de zilveren sierkan van anderhalf miljoen, die zo triest aan haar neus voorbijging.

Hij grinnikte voor zich uit. Een surprise van anderhalf miljoen. Vreemd genoeg voelde hij zich tevreden, dat hij niet in staat was om zo’n kostbaar cadeau voor haar te kopen. Rijke mensen, zo was zijn ervaring, waren vaak niet gelukkig. Neem nou zo’n man als Manfred van Nettelhorst. Nijver collectioneur van onbezoedelde schoonheid. Bereid tot moord? Wat had het voor zin om een jonge beeldschone vrouw zodanig aan banden te leggen, dat het haar vrijwel onmogelijk werd om normaal te leven? Alleen om haar zo nu en dan even te zien… een sherry met haar te drinken? Was dat een moord waard? Twee moorden?

Het sinterklaasgeschenk gleed uit zijn gedachten. Toen hij weer op zijn horloge keek, was het bijna acht uur. In draf sjokte hij naar de Warmoesstraat.

Harold Buis drukte hem de hand. De Cock keek met verwondering naar hem op. De gelijkenis was inderdaad frappant: dezelfde lengte, hetzelfde postuur, dezelfde snor, dezelfde haardracht.

De grijze speurder grinnikte.

‘Ik zou bijna geloven dat De Beau is opgestaan.’

Harold Buis glimlachte.

‘Je bedoelt Charles Montagne?’

De Cock reageerde verrast.

‘Ken je hem?’

Harold Buis knikte nadrukkelijk.

‘Een Fransman… is al een paar jaar hier. Hij komt om de zoveel tijd bij de Vreemdelingendienst om verlenging van zijn verblijfsvergunning. Dan roepen ze bij ons altijd: “Harold, daar heb je je broer weer.”’

‘De Beau is dood.’

‘Dood?’

De Cock gebaarde wat vaag.

‘Iemand vuurde gisterenavond drie kogels op hem af. Daar kon hij niet tegen. Hij stierf een paar minuten later in de armen van zijn geliefde.’

Harold Buis keek hem wat bedrukt aan.

‘En wat moet ik?’

‘Hem vervangen.’

Harold Buis grijnsde onder zijn snor.

‘Ik blijf liever nog wat leven.’

De Cock knikte instemmend.

‘Dat is ook de bedoeling… dat je leeft.’

19

Het was stil op de gracht, kil en winderig. Huiverend in zijn dunne regenjas stond De Cock op de hoek van de Hartenstraat en wachtte tot de klok van de Westertoren tien uur sloeg. Dat was het sein.

Een dertig meter van hem vandaan, aan de wallenkant tussen de bomen, stonden twee wagens van de recherche. De Cock had ze die middag daar al neer laten zetten toen er even een parkeerplaatsje vrij kwam.

In een van de wagens zaten Dick Vledder en Fred Prins.

De grijze speurder hoopte die twee jonge rechercheurs niet nodig te hebben, maar wilde, zoveel als doenlijk, risico’s vermijden.

In de andere wagen, precies tegenover de ingang van perceel 1316, zat de knappe Harold Buis. Om de suggestie zo beeldend mogelijk te maken, had De Cock uit Baarn de mantel laten komen, die De Beau droeg op het moment dat hij in de Prinses Marielaan door kogels werd getroffen. De gevoelsbezwaren, die Harold aanvankelijk tegen het dragen van de mantel opperde, had De Cock weggewuifd, maar hij had hem wel aangeraden om onder die mantel een kogelvrij vest te dragen.

Voor zichzelf had hij zo’n bescherming niet nodig geoordeeld. Van die beslissing had hij nu oprecht spijt. Niet dat hij bang was dat er op hem zou worden geschoten, maar in de kille avondlucht had zo’n vest hem beslist wat warmte gegeven.

Toen de klok van de Westertoren begon te slaan, bespeurde hij bij zichzelf toch een zekere nervositeit, een tintelend gevoel van intense spanning. Hij had in zijn lange rechercheleven vele acties voorbereid en uitgevoerd. Steunend op een rijke ervaring waren ze meestal succesvol verlopen, maar soms speelden ongedachte factoren een storende rol.

Hij hoopte dat nu de emotie van de verrassing van doorslaggevende betekenis zou zijn. Veel meer mogelijkheden dan een overrompeling, bedacht hij bitter, had hij dit keer niet.

Toen de tiende slag van de torenklok was verklonken, strekte De Cock zijn rug en slenterde uiterlijk onbewogen vanuit de Hartenstraat de Keizersgracht op.

Voor de toegangsdeur van nummer 1316 bleef hij staan en belde. Hij wist dat zijn gelaatstrekken door een televisiecamera werden afgetast. Met enige moeite dwong hij de grillige accolades langs zijn mond in lijnen van een ontspannen glimlach.

Het duurde minuten… vele lange minuten. Toen werd de deur opengedaan. Voor hem, gehuld in een beige kamerjas met koorden, stond in het licht van de hal de makelaar.

Hun blikken kruisten elkaar.

De Cock bleef glimlachend in de deuropening staan. Achter hem klonken voetstappen. Ze kwamen dichterbij, rustig, kalm, zoals hij had bevolen. Toen hij de adem van Harold Buis bijna in zijn nek voelde, deed de grijze speurder een stap opzij.

Hij zag hoe het gezicht van de makelaar verstarde, hoe een totale verbijstering zich van hem meester maakte. Zijn ogen werden groot en angstig… puilden uit hun kassen. Trillend, met gespreide vingers, strekte hij zijn handen afwerend voor zich uit.

‘Nee!’ Zijn kreet galmde over de gracht. ‘Nee… dat kan niet… dat mag niet… dat kan…’

De Cock duwde Harold Buis weg en liep op de makelaar toe. Zijn gezicht stond ernstig.

‘Henri de Groeve… ik arresteer u voor moord.’

20

De Cock deed de deur van zijn woning open. Voor hem, op de stoep, stond Vledder. Hij lachte wat verlegen. In zijn linkerhand bungelde een bos fraaie rode rozen. Hij tilde de bos omhoog.

‘Voor je vrouw. Hoe langer ik met jou optrek, hoe meer ik haar bewonder.’

De Cock lachte.

‘Is dat een compliment?’

‘Voor haar… ja.’

Vledder schoof het portaal in.

‘Is Harold Buis er al?’

De oude speurder knikte.

‘Hij zit naast mijn vrouw en babbelt honderduit. Fred Prins komt nauwelijks aan het woord.’

Vledder streek langs zijn neus en snoof.

‘Opschepper. Hij vertelt aan iedereen dat de moorden alleen door zijn toedoen zijn opgelost.’

De Cock grinnikte.

‘Dat is toch zo.’

Ze stapten gezamenlijk de kamer binnen. Mevrouw De Cock kwam onmiddellijk overeind en schudde Vledder ter begroeting de hand. Met een gebaartje van verrukking nam ze de rozen in ontvangst. Ze wuifde naar een diepe leren fauteuil. ‘Ga zitten,’ riep ze hartelijk. ‘Mijn man vroeg zich al af waar je bleef.’

Vledder gebaarde verontschuldigend.

‘Sinds wij aan de Warmoesstraat moderne elektrische machines hebben, laat hij mij al het schrijfwerk doen. En daar gaat veel tijd in zitten.’ Hij wendde zich tot De Cock. ‘Ik ben toch op een heel stel vragen gestuit.’

De grijze speurder gaf Vledder een duidelijk stopteken. Daarna tilde hij van naast zijn zetel een fles omhoog en tikte met zijn wijsvinger op het etiket.

De jonge rechercheur lachte.

‘Cognac Napoleon.’

De Cock knikte.

‘Een geschenk van Thérèse de la Fontaine en moeder Maria de Gans… door Smalle Lowietje persoonlijk bij mij aan de voordeur afgeleverd.’ Hij kwam langzaam uit zijn fauteuil overeind, zette bolle, voorverwarmde glazen op een rij en schonk in. De manier waarop hij de fles hanteerde, getuigde van liefde en aandacht. Drinken van cognac was voor hem een bijna ceremonieel gebeuren. Hij deelde de fraaie glazen rond. Daarna, met een haast devoot gebaar, nam hij zijn glas op en sprak een heilwens. ‘Op de emoties,’ sprak hij plechtig. ‘Op de emoties die ons leven beheersen.’

Fred Prins grijnsde.

‘En die jij misbruikt om mensen te bewegen hun diepste geheimen te openbaren.’ Het klonk wat beschuldigend.

De Cock keek hem aan. Zijn gezicht betrok.

‘Mensen zitten vaak opgesloten in een cirkel… een vicieuze cirkel van gedachten, handelingen en redeneringen, waardoor men steeds terugkeert tot dezelfde uitgangspunten… tot dezelfde overtuigingen… ook al zijn die fout en in strijd met algemeen aanvaarde normen. Men komt daar uit eigen beweging… uit eigen kracht… niet uit. Na het afleggen van zijn bekentenis voelde Henri de Groeve zich opgelucht. Het was alsof een loden last van zijn schouders was genomen. Ik heb hem verteld dat De Beau dood was en dat ik de gelijkenis van Harold had gebruikt om hem geestelijk uit zijn evenwicht te tillen. Je mag mij geloven of niet… maar hij was mij dankbaar.’ Mevrouw De Cock keek naar haar man.

‘Gaat hij de gevangenis in?’

De grijze speurder trok zijn schouders op.

‘Dat is een zaak van justitie. Maar hij zal eerst wel een psychiatrische behandeling ondergaan.’

Vledder boog zich naar hem toe.

‘Wanneer wist je dat hij het was?’

De Cock glimlachte.

‘Op het moment dat ik op de Keizersgracht 1217 uit het raam keek en zag dat perceel 1316 daar vrijwel recht tegenover lag. Henri de Groeve kon precies volgen wat er op 1217 gebeurde. En deed dat ook. Ik heb bij hem thuis een telescoop en ingenieuze apparatuur voor het afluisteren op afstand gevonden.’

Mevrouw De Cock schudde verbijsterd haar hoofd.

‘Wat beheerste die man?’

De grijze speurder spreidde zijn beide handen.

‘Hij was bezield van het idee dat Thérèse de la Fontaine voor zijn zoon was geschapen en dat in een voorbeschikking God het huwelijk tussen die twee al had gesloten. Dat Godsbesluit achtte hij onaantastbaar. Toen zijn zoon bij een auto-ongeval om leven kwam, kon hij de gedachte niet verdragen dat Thérèse eens aan een ander zou toebehoren.’

Vledder perste zijn lippen op elkaar.

‘Daarom ruimde hij de minnaars uit de weg?’

De Cock knikte.

‘Mannen, in wie hij een gevaar zag voor zijn idee… zijn overtuiging.’ De oude rechercheur slaakte een zucht. ‘Geloof me, deze zaak heeft mij heel wat hoofdbrekens gekost. Toen ik van de overeenkomst hoorde, die Manfred van Nettelhorst met de stiefvader van Thérèse de la Fontaine had gesloten en ik mij het tafereel met het oude vrouwtje in Arti et Amicitiae in herinnering bracht… hoe hij haar afblafte… zijn zelfbeheersing nauwelijks kon bedwingen… heb ik hem lang als potentiële dader gezien.’

‘Wanneer heb je dat idee laten varen?’

De Cock schudde zijn hoofd.

‘Ik heb dat idee nooit losgelaten. Maar de dader moest aan één voorwaarde voldoen.’

Vledder keek hem niet-begrijpend aan.

‘Wat voor een voorwaarde?’

‘Hij moest de verblijfplaats van Robbert Achterberg kennen… dat was heel bijzonder.’

‘Hoezo?’

De Cock stak gebarend zijn wijsvinger omhoog.

‘De ontmoeting tussen Robbert Achterberg en Antoinette van der Graaf was puur toeval. Dat treffen tussen die twee had niemand kunnen voorzien. Net zo min, als iemand kon weten dat Antoinette hem naar haar woninkje in de Van Beuningenstraat zou brengen. Toch werd Robbert in dat woninkje vermoord.

‘De vraag die mij van het begin af aan sterk bezighield, was… hoe wist de moordenaar waar Robbert was… hoe kende hij zijn verblijfplaats? Je moet daarbij bedenken dat Antoinette van der Graaf haar Robbert zo eng bewaakte, dat hij zelf geen gelegenheid had zijn verblijfplaats aan iemand te openbaren. Het is zelfs de vraag of Robbert Achterberg zelf ooit heeft geweten waar hij zich precies bevond.’

De Cock pakte zijn glas en nam een slok van zijn cognac.

‘De enige die Robberts verblijfplaats kende, was Antoinette, maar van haar onschuld was ik al spoedig overtuigd. Ze was lief, zorgzaam en hield op een moederlijke manier van die bedreigde jongen, die ze van de straat had opgepikt. Er bestond een mogelijkheid dat óf Thérèse óf Matthias Antoinette was gevolgd, toen ze uit nieuwsgierigheid een bezoek aan de Keizersgracht had gebracht. Met deze mogelijkheid heb ik terdege rekening gehouden en daarom bleef ook Matthias van Heusden als mogelijke dader mijn gedachten beheersen.

‘Er bestond ook nog de mogelijkheid dat de moordenaar Robbert was gevolgd, toen de jongeman in paniek uit zijn kamer vluchtte. Dat kon Matthias zijn geweest. Maar dat leek mij niet aannemelijk. Matthias had erin toegestemd om Robbert in huis te nemen. Als hij hem in paniek had gebracht, dan had Robbert geweten wie er achter hem aanzat. Maar in de gesprekken die Robbert met Antoinette voerde, was de naam Matthias nooit gevallen. Bovendien klonk het verhaal dat Matthias mij over de avond van de vlucht gaf, vrij geloofwaardig.

‘De vraag die centraal stond, was: Waardoor raakte Robbert in paniek en hoe kende de moordenaar het tijdstip waarop het gebeurde? Met andere woorden: Hoe wist de moordenaar wanneer Robbert de straat op zou vluchten? Het antwoord dat ik vond, luidde: als hij die paniek zelf bij Robbert had opgewekt. Maar kon dat… had de moordenaar daartoe de middelen?’

Vledder reageerde blij.

‘Daarom wilde jij weten of Robbert Achterberg in zijn kamer telefoon had?’

De Cock knikte.

‘En dat niet alleen. Ik wilde de kamer zien. Ik wilde kijken of er sporen waren van een worsteling of iets dergelijks. De kamer was heel ordelijk. Het laken en de dekens van het bed waren op de gebruikelijke wijze teruggeslagen. Niets bijzonders. Dat sterkte mij in het idee dat de paniek van buitenaf was veroorzaakt. En dat kon middels de telefoon. Daarom wilde ik weten of Robbert rechtstreeks, dus zonder tussenkomst van anderen, van buitenaf telefonisch was te bereiken… uitgaande van de gedachte dat de moordenaar niet het risico wilde nemen dat zijn gesprek door anderen zou kunnen worden afgeluisterd.’

Vledder zuchtte.

‘Robberts kamer had een eigen nummer.’

De Cock staarde even voor zich uit.

‘Henri de Groeve heeft mij de toedracht verteld. Hij had al eerder gepoogd om Robbert om te brengen. Die avond, terwijl hij de kamer van Robbert met zijn telescoop in het oog hield, belde hij hem op. Hij zei dat hij een goede vriend van Thérèse was en raadde Robbert aan om binnen een minuut het huis te verlaten, omdat hij anders zou worden vermoord.

‘Toen hij zag dat Robbert inderdaad reageerde zoals hij had verwacht, pakte hij zijn revolver en ging de jongeman achterna. Al op de gracht schoot hij op hem, maar miste. Daarna bleef hij hem volgen en dreef hem, zo nu en dan schietend, in paniek voor zich uit.

‘Henri de Groeve zou hem zeker die avond al hebben omgebracht, als op de Nassaukade Antoinette niet tussenbeide was gekomen. In haar nabijheid durfde De Groeve niets te ondernemen, maar hij bleef het tweetal volgen en zag uiteindelijk waar Antoinette Robbert bracht. Dagen heeft hij in de buurt van de Van Beuningenstraat rondgezworven, tot hij precies wist op welke tijdstippen Antoinette haar woning verliet en Robbert alleen achterbleef.’

Fred Prins schudde zijn hoofd.

‘Een maniak.’ Hij keek De Cock met bewondering aan. ‘Toch vind ik dat je alles knap hebt uitgedacht en mijn opmerking over die emoties moet je maar vergeten. Ik begrijp nu dat die man ontmaskerd moest worden… wie weet hoeveel moorden hij anders nog had gepleegd.’

De Cock pakte zijn glas en hief het omhoog.

‘Op de dode minnaars,’ toostte hij.

Het klonk macaber.

Mevrouw De Cock keek haar man afkeurend aan.

‘Men toost op het leven,’ sprak ze bestraffend, ‘niet op de dood.’ Daarna stond ze op en liep naar de keuken. Na enkele minuten kwam ze terug met schalen vol lekkernijen. Toen ze die voor haar gasten had neergezet, keek ze De Cock vragend aan. ‘Die Thérèse de la Fontaine… blijft die in het vervolg bij haar moeder?’

De oude speurder schonk haar een matte glimlach.

‘Het lijkt mij voor haar niet zo verstandig,’ sprak hij triest. ‘Maar het heeft er alle schijn van. Thérèse wil onder geen voorwaarde terug naar de Keizersgracht en als Manfred van Nettelhorst haar affaire met De Beau verneemt, dan zal hij haar, als bezoedelde schoonheid, niet meer willen bezitten. Ik heb overigens de Fraudedienst op zijn praktijken attent gemaakt.’

Vledder trok zijn neus op.

‘Ik mag hem niet. Ik vind hem een louche vent. De commissaris moet zich betere vrienden zoeken.’

De Cock lachte hartelijk.

‘Het lijkt mij een goed idee dat jij hem dat eens persoonlijk vertelt. Ik word het beu om steeds weer van zijn kamer te worden gestuurd.’

Harold Buis wendde zich tot De Cock.

‘Ik heb even zitten denken… toen jij na de moord op mijn evenbeeld in Baarn hoorde dat De Beau een verhouding had met die Thérèse de la Fontaine, wist jij natuurlijk direct wie de dader was.’

De grijze speurder knikte.

‘Het was eens te meer een aanwijzing in welke richting ik de moordenaar moest zoeken. Noch Matthias van Heusden, noch Manfred van Nettelhorst wist waar Thérèse de la Fontaine was ondergebracht. ‘Toen Henri de Groeve in Baarn een bezoek aan de villa zou brengen, zag hij door het raam tot zijn schrik een man in de omgeving van Thérèse. Hij trok zich onmiddellijk terug, maar zijn besluit stond vast. Die man moest dood.’

‘Een vreemde vogel.’

De Cock staarde even voor zich uit.

‘Als ik eerder van die verhouding tussen Thérèse en De Beau had geweten, dan had ik die moord mogelijk kunnen voorkomen. Ik had dan De Beau in vertrouwen genomen, hem verteld aan welke gevaren hij bloot stond en hem daarna als lokaas en schietschijf voor Henri de Groeve gebruikt.’

Harold Buis keek hem wat beteuterd aan.

‘Dan had ik niet in dit boek gestaan.’

De Cock knipoogde.

‘En zo is het.’

Het gesprek werd algemener. De affaire van de dode minnaars schoof wat naar de achtergrond. De Cock kwam uit zijn fauteuil omhoog en schonk nog eens in. Zo nu en dan klonk weer een vrolijke lach.

Vledder kwam naast hem staan.

‘We moeten op de Keizersgracht die koffer van Robbert nog onder zijn bed vandaan halen.’

De grijze speurder keek naar hem op. ‘Die… eh, die koffer is er niet meer.’

‘Wat?’

De Cock schudde zijn hoofd.

‘Bij de begrafenis van Robbert Achterberg sprak ik nog even met zijn moeder. Een lieve vrouw. Het bleek mij algauw dat ze van het bestaan van de koffer niets wist. Bovendien maakte ik uit ons gesprek op dat moeder Achterberg in goede doen verkeert. Ze beschikt over ruime financiële middelen.’

‘En?’

De oude rechercheur maakte een wat verlegen gebaartje.

‘Toen heb ik die koffer met geld maar heel stilletjes naar de Van Beuningenstraat gebracht.’

‘Naar Antoinette?’

‘Ja.’

Vledder keek hem met secondenlange verbazing aan. Toen gleed een glimlach over zijn jong gezicht. Aanhoudend schudde hij zijn hoofd. ‘Het is onder mannen niet zo gebruikelijk om zoiets te zeggen… maar soms, De Cock, in schaarse momenten… hou ik van je.’

Примечания

1

Zie De Cock en een variant op moord

2

Het politiebureau aan de Warmoesstraat.

3

Een rechercheur van politie.

Content

Albert Cornelis Baantjer
De Cock en de dode minnaars

1

7

8

Примечания