Albert Cornelis Baantjer

De Cock en de ontluisterende dood

1

Rechercheur De Cock van het aloude politiebureau aan de Amsterdamse Warmoesstraat keek geamuseerd voor zich uit. 'Jij had in het onderwijs gewild?' In zijn stem trilde verbazing. Vledder, zijn jonge assistent, knikte bedaard. 'Een paar ooms en oudooms van vaders kant waren bij het onderwijs. Het was een jongensdroom van mij om later ook voorde klas te staan.'

De Cock lachte.

'Ik zie het voor me… aap, noot, Mies… met meester Vledder.' De jonge rechercheur schudde zijn hoofd.

'Aap, noot, Mies is uit de tijd. Net als de schoolplaten van Jetses. En er zijn geen meesters meer op school. Dat is ouderwets. Het zijn leraren geworden.' De Cock grijnsde.

'En ze komen niet meer van de kweekschool,' sprak hij cynisch, 'maar van de pedagogische academie.'

'Precies.'

De Cock glimlachte.

'En sindsdien is het misgegaan.'

'Hoe bedoel je?'

De Cock spreidde zijn beide armen.

'Met het onderwijs,' riep hij krachtig. 'De strenge schoolmeesters en schooljuffrouwen van de oude kweekschool werden slappe leraren van een deftig klinkende pedagogische academie… jonge mensen, die zich tegenwoordig schamen voor hun familienaam en zich door hun leerlingen goedmoedig Jan-Hein, Fokke of Marie laten noemen.'

Vledder reageerde verrast. 'Wat is daar op tegen?' De Cock zwaaide. 'Veel,' riep hij heftig, 'heel veel. Er ontstaat op die manier onduidelijkheid in de verhoudingen tussen leraar en leerlingen. Bovendien ondermijnt zo'n joviaal gedrag het respect.' Het gezicht van Vledder verstarde.

'Onzin,' reageerde hij strak. 'Ik ben het absoluut niet met je eens. Het hebben van respect voor iemand heeft niets te maken met het gebruik van zijn of haar voor- of achternaam. Totaal niets. Andere factoren spelen daarbij een rol.' De Cock schudde zijn hoofd.

'Ik zou het vroeger niet hebben gewaagd om de meester van mijn school met Klaas of Piet aan te spreken. En mijn schooljuffrouw, van wie ik als jochie zo zielsveel hield dat ik na schooltijd op het schoolplein bleef hangen om nog maar een glimp van haar op te vangen, was juffrouw Jansen… en dat is ze nu voor mij nog steeds… juffrouw Jansen… geen Dorothea.' Vledder grijnsde.

'En die lieve juffrouw Jansen sloeg jou met een liniaal op je vingers?'

De Cock knikte.

'Als het nodig was… ja.'

Vledder grinnikte.

'En daar ben jij een beter mens van geworden?'

Het klonk sarcastisch.

De Cock maakte een nonchalant gebaar.

'Ik heb in ieder geval geleerd om respect voor mijn medemensen te hebben.'

'En dat respect is er niet meer?' De Cock zuchtte.

'Ik wil niet beweren,' sprak hij zorgelijk, 'dat het geheel is verdwenen, maar…' De oude rechercheur maakte zijn zin niet af. Hem ontbrak plotseling de lust om de vruchteloze discussie voort te zetten. Hij wees omhoog naar de grote klok boven de deur van de recherchekamer. 'We gaan naar huis,' meldde hij wat vermoeid. 'Het is al bijna kwart over elf.' De grijze speurder kwam traag uit zijn stoel overeind en slenterde naar de kapstok. Vledder kwam hem na. 'Ga je morgen naar het Paleis van Justitie?' De Cock reageerde verrast. 'Het Paleis van Justitie?'

'Ja.'

'Waarom?'

'Morgenochtend dient de zaak tegen de dames Van Hellendoorn, Van Wateringen en Van Haastricht… voor de moord op hun echtgenoten. Ook mevrouw Van Ledeacker is gedagvaard.' De Cock wurmde zich in zijn oude regenjas. 'Ik ben niet uitgenodigd,' gromde hij. Vledder glimlachte.

'Ik ook niet. De officier van justitie heeft ons als zijn getuige a charge blijkbaar niet nodig. Ons uitgebreide proces-verbaal was kennelijk overtuigend genoeg.' De jonge rechercheur maakte een berustend gebaartje. 'Ik zoek mij wel een plekje op de publieke tribune.'

De Cock keek hem fronsend aan. 'Jij gaat wel?' Vledder knikte.

'Ik ben benieuwd wat voor straf de officier van justitie eist. Het is toch een unieke zaak.'

Ze liepen zij aan zij de grote recherchekamer af en Vledder sloot de deur. In de gang op de bank ontdekte De Cock een bejaarde grijze man in een doorweekte, veel te wijde regenjas. De oude rechercheur boog zich naar hem toe en bezag de regendruppels die tussen zijn schaarse haren kleefden. 'U hebt geklopt?' vroeg hij vriendelijk. De oude man schudde zijn hoofd.

'Daar ben ik nog niet aan toe gekomen,' sprak hij terughoudend.

'Zover was ik nog niet.'

De Cock toonde hem zijn beminnelijkste glimlach.

'Onze dienst loopt tot elf uur. Wij staan op het punt om naar huis te gaan.'

De oude man knikte traag. 'Dat begrijp ik.'

'Komt u morgen terug… of is het heel erg belangrijk?' Er gleed een matte glimlach over het gezicht van de oude man. 'Het is… eh, het is niet zo erg belangrijk,' sprak hij hakkelend. 'Niet meer.' Hij zuchtte diep, kwam moeizaam van de bank overeind en slofte voor de rechercheurs uit door de gang. De Cock hield zijn pas in en keek bezorgd toe hoe de oude man voorzichtig, voetje voor voetje de twee stenen trappen af liep en uiteindelijk via de ruime hal het politiebureau uit sjokte.

Toen de beide rechercheurs ook de hal hadden bereikt, wenkte Jan Kusters hen van achter de balie. De oude rechercheur liep op hem toe.

'Wat is er?' vroeg hij hoorbaar geprikkeld. 'We gaan naar huis.' De wachtcommandant maakte een sussend gebaar. 'Wacht nog een paar minuten,' sprak hij. 'Ik heb een melding binnengekregen, dat er op het terrein bij de Oosterdokskade tegenover het Scheepvaarthuis, liggend tussen een paar geparkeerde autobussen een man is gevonden.' 'Dood?'

Jan Kusters trok zijn schouders op.

'Dat weet ik niet. Dat werd niet gezegd. Misschien is het wel een dronken sloeber die daar zijn roes ligt uit te slapen.' 'In de gutsende regen?' De wachtcommandant grinnikte.

'Daar merk je niet veel van als je goed bezopen bent.' Hij zwaaide breed voor zich uit. 'Ik heb er een wagentje heen gestuurd om te kijken wat er aan de hand is. De jongens hebben zich al een poosje geleden ter plaatse gemeld. Ik verwacht, dat hun bericht van bevindingen elk moment kan binnenkomen.' De Cock gebaarde naar de mobilofoon. 'Kun je ze niet oproepen?' Jan Kusters trok een bedroefd gezicht.

'Dat heb ik al een paar maal geprobeerd, maar ze reageren niet.

Vermoedelijk zijn ze beiden op onderzoek de wagen uit.'

De Cock leunde verveeld tegen de balie.

'Thuis wordt mijn chocolademelk koud,' sprak hij knorrig.

De wachtcommandant plukte aan zijn neus.

'Heeft jouw vrouw geen magnetron?'

De Cock trok zijn wenkbrauwen samen.

'Wat is dat voor een ding?'

'Zo'n elektrisch kastje waarin je in een paar minuten alles kunt opwarmen.'

De Cock schudde zijn hoofd. 'Ken ik niet.'

Jan Kusters schudde zijn hoofd.

'Ik zal morgen een foldertje van zo'n magnetron voor je meenemen… ben je 's avonds zeker van je warme chocolademelk.' Er klonk medelijden door in zijn stem.

De telefoon op het bureau van de wachtcommandant rinkelde, hij nam de hoorn op en luisterde.

De Cock zag hoe het gezicht van Jan Kusters betrok. Toen de wachtcommandant de hoorn op het toestel teruglegde, keek hij de oude rechercheur bedroefd aan en spreidde zijn armen in een verontschuldigend gebaar. 'Ze verlangen de recherche.' 'Wat is er dan?' 'De man is vermoord.'

Vledder reed hun nieuwe Golf vanaf de Oudebrugsteeg de rijbaan van het Damrak op. Bij de brug voor het Stationsplein nam hij gierend een bocht naar rechts en raasde met hoge snelheid de oude Sint Nicolaaskerk voorbij.

De Cock had handen en voeten nodig om zich op zijn zitplaats vast te klemmen. Hij keek verwijtend opzij naar Vledder, die dooreen rood stoplicht reed en voor het Scheepvaarthuis met te veel risico het tegenliggend verkeer kruiste.

'Kan het niet wat kalmer,' riep de oude rechercheur boven het motorgeronk uit. 'Ik heb het je al zo vaak gezegd: dood is dood… onomkeerbaar… dood. Daar kunnen jij en ik niets meer aan doen.' Vledder reageerde niet. Knarsend bracht de jonge rechercheur de politiewagen op het parkeerterrein tot stilstand. De Cock stapte uit en blikte even met een vies gezicht omhoog. Uit een gitzwarte hemel kletterde een ware wolkbreuk op hem neer. Langgerekte regendruppels braken spattend uiteen op een bestrating van onregelmatige kinderhoofdjes, glimmend in het stuntelige gele licht van een eenzame lantaarnpaal.

De Cock schoof zijn oude hoedje wat naar voren en trok de kraag van zijn regenjas omhoog. Licht gebogen, zijn handen diep in de zakken gestoken, sjokte hij naar een surveillancewagen, die vooreen roodwit gestreepte slagboom stond.

Een jonge agent, gehuld in een lange zwarte regenjas, liep op hem toe. Zijn gezicht glom van de regen. Met een weids gebaar wees hij schuin achter zich. 'Hij ligt daar… daar verderop. Tussen twee Duitse autobussen. We hebben voor de regen een stuk zeildoek over hem heen gelegd.' Hij grinnikte vreugdeloos. 'We konden hem eerst niet vinden. De parkeerplaats staat hier vol.' De Cock keek hem verrast aan.

'Was er geen getuige om hem te wijzen?' De jonge diender schudde zijn hoofd. 'We hebben geen kop gezien.' 'Van wie was dan de melding?' De jonge diender trok zijn schouders op.

'Dat weet ik niet. Geen flauw idee. Toen we hier op de parkeerplaats aankwamen, was er niemand. Het terrein was uitgestorven. Wij dachten eerst ook dat het loos alarm was… een practical joke van een of andere stomme grapjas. Uiteindelijk zijn we toch maar gaan zoeken.'

De Cock glimlachte.

'Heel goed,' sprak hij bemoedigend. 'Heb je ook de meute gewaarschuwd?'

De jonge diender knikte nadrukkelijk.

'Zeker. Onmiddellijk nadat wij hadden ontdekt dat de man was vermoord. We hebben daarvoor contact gezocht met onze wachtcommandant. Van hem kwam ook de opdracht om hier op de parkeerplaats naar een man te gaan zoeken. Misschien heeft de wachtcommandant genoteerd van wie de melding kwam.' 'Vraag het hem straks en zet het even in het meldingsrapport.' De jonge diender knikte, draaide zich om en liep voor De Cock uit. Vledder volgde.

Na ongeveer dertig meter bereikten ze twee moderne autobussen met een Duits kenteken. Tussen die beide vehikels, nabij de hoge achterwielen, lag een gebold stuk bruin zeildoek. Een geklauwde hand, met de vingers omhoog, stak eronderuit.

De jonge diender trok het zeildoek voorzichtig weg en het ovale gelaat van een man werd zichtbaar. Vette regendruppels plensden in zijn onbeschermde dode ogen, die wijd opengesperd naar de donkere hemel staarden.

De Cock bezag de lijnen van het gezicht, de iets teruglopende kin, de smalle neus, het zwarte golvende haar, iets grijs aan de slapen, en schatte de man rond de veertig. Hij droeg een lichtbruin geruit kostuum met leren stukjes op de ellebogen van het sportieve colbert. De oude rechercheur blikte opzij. 'Weet je al wie hij is?'

De jonge diender schudde zijn hoofd.

'Ik heb niet naar legitimatiepapieren gezocht. Toen ik die dode ogen zag en bloed op zijn overhemd ontdekte, heb ik mijn collega het bruine dekzeil uit onze surveillancewagen laten halen en heb het lijk verder niet meer aangeraakt.' De Cock knikte begrijpend.

'We kijken straks wel of hij papieren bij zich heeft.' De oude rechercheur hurkte bij de man neer en drukte de rug van zijn rechterhand tegen de linkerwang van de dode. Het voelde koud en nat aan. Ineens bemerkte De Cock iets vreemds. De pantalon van de dode was van boven niet gesloten. De Cock stak zijn linkerhand omhoog naar Vledder. 'Geef mij even je zaklantaarn.' 'Heb je er zelf geen?' De Cock schudde zijn hoofd.

'Die moet tijdens jouw dolle rit in de wagen uit mijn zak zijn gerold.' De jonge rechercheur trok een grijns en deed wat De Cock verlangde.

De grijze speurder knipte het licht van de zaklantaarn aan en sloeg de doorweekte slippen van het colbert van de dode iets terug. De leren broeksriem bleek losgegespt en de ritssluiting van de gulp stond open.

Vol verbijstering en ontzetting staarde De Cock voor zich uit. Door de gehurkte houding trilden zijn gespannen kuiten. Tussen de benen van de dode, in de kleine cirkel van licht uit de zaklantaarn, lag in een plas geronnen bloed, een afgesneden penis.

2

De Cock kwam uit zijn gehurkte houding omhoog. Zijn stramme knieën kraakten en zijn gezicht zag bleek.

Vledder nam de zaklantaarn van hem over en liet het ovaal van licht nog eens over de afgesneden penis glijden. Met een blik van ontzetting keek de jonge rechercheur opzij.

'Heb… eh, heb je dit al eens eerder meegemaakt?' vroeg hij hees. De Cock schudde zijn hoofd.

'En ik dacht nog wel,' verzuchtte hij, 'dat ik in mijn lange rechercheloopbaan zo'n beetje alles had gezien en meegemaakt. Maar dit is nieuw… zelfs voor mij.' Vledder slikte. 'Dit, dit,' stamelde hij onthutst, 'doet iemand toch niet zomaar… omdat hij of zij daar plezier in heeft. Ik bedoel, zo'n lugubere handeling moet toch een betekenis hebben?' De Cock boog zijn hoofd even voorover en liet het regenwater uit de rand van zijn hoed lopen.

'Het is misschien vreemd,' sprak hij achteloos, 'maar het doet mij denken aan een bruidsschat.'

Vledder keek hem verrast aan. 'Een bruidsschat?' In zijn stem trilde ongeloof. De Cock knikte.

'Volgens een bijbels verhaal in het eerste boek van Samuel was Michal, een dochter van Koning Saul, verliefd op David. Koning Saul eiste van David de voorhuiden van honderd Filistijnen… als bruidsschat.'

Vledder trok zijn neus iets op. 'En kreeg koning Saul die honderd voorhuiden?' Over het gezicht van De Cock gleed een grijns. 'In zijn ijver leverde David zelfs tweehonderd voorhuiden van Filistijnen bij koning Saul in… waarna hij Michal tot vrouw kreeg.' 'Een absurd verhaal.' De Cock ging kalm verder:

'Ik was vroeger op zondagsschool. Deze geschiedenis is mij uit mijn jeugd bijgebleven. Ik begreep het destijds namelijk niet. Ik wist niet wat een voorhuid was… tot mijn moeder het uitlegde. Het is ongeveer te vergelijken met het scalperen bij de Indianen. Men bewees ermee, dat men een vijand had gedood.' Vledder wees voor zich uit.

'Dacht je,' vroeg hij verward, 'dat dit iets met dat verhaal te maken heeft?'

De Cock trok zijn schouders op.

'Ik weet niet welke krankzinnige gedachten erdoor het hoofd van de moordenaar spookten. Maar het afsnijden van de penis van het slachtoffer duidt volgens mij wel op een symbool.' 'Van wat?'

De Cock wreef met een vlakke hand over zijn gezicht. 'Precies… van wat?'

Bram van Wielingen kwam met zijn aluminium koffertje aan de hand met grote stappen tussen de autobussen naderbij. Hijgend en puffend bleef hij voor De Cock staan.

'Wat een verschrikkelijk pokkenweer,' sprak hij hartgrondig. 'Beestachtig. Daarin stuur je nog geen hond de straat op.' De Cock trok zijn mondhoeken iets op. 'Geen hond… wel een oude chagrijnige politie-fotograaf.' Bram van Wielingen keek even naar de grijze speurder op, maar reageerde verder niet. Hij zette zijn aluminium koffertje op de natte gladde keien en wierp onderwijl een blik op de dode. Zijn gezicht verstarde plotseling. Trillend bracht hij zijn rechterhand naar voren. 'Heb je dat gezien,' riep hij ontdaan, 'ze hebben zijn penis afgesneden.' De Cock knikte traag.

'We hebben het gezien,' reageerde hij simpel. 'Wij staan hier al een poosje.'

Bram van Wielingen slikte. 'Dat is toch niet normaal?' De Cock grijnsde.

'Maak jij maar gauw een paar plaatjes, dan kun je weer naar huis.' De grijze speurder zwaaide met een breed gebaar om zich heen. 'Ik wil een paar totaalbeelden van de ruimte tussen de autobussen. En enige close-ups van het gezicht. Ik weet nog niet wie hij is.' Bram van Wielingen bukte zich. Met nog trillende handen maakte hij zijn koffertje open, nam daaruit zijn trouwe Hasselblad en monteerde een flitslamp. De fotograaf keek schuin omhoog naar De Cock. 'Moeten zijn ogen zo open blijven?' De Cock wees naar het lijk.

'Voorlopig, ja. Zo hebben we hem gevonden. Morgen in het sectielokaal, voor de autopsie begint, kun je…' De oude rechercheur maakte zijn zin niet af.

Tussen de autobussen verscheen dokter Den Koninghe. Achter hem liepen de broeders van de Geneeskundige Dienst met hun brancard. Ze torenden hoog boven de kleine lijkschouwer uit, onaandoenlijk, als paladijnen van de dood.

Terwijl achter hem Bram van Wielingen in de dode ogen flitste, liep De Cock op Den Koninghe toe en schudde hem hartelijk de hand. Hij had een zwak voor de excentrieke dokter met zijn ouderwetse grijze slobkousen onder een deftige streepjesbroek, zijn stemmig jacquet en zijn verfomfaaide groenuitgeslagen garibaldihoed. Zelfs in de gutsende regen verscheen hij in hetzelfde tenue. Zonder regenjas. 'Hoe maakt u het?' vroeg De Cock belangstellend. Dokter Den Koninghe glimlachte. 'Met mij…' antwoordde hij met een schorre stem, 'mij gaat het goed… nog wel.' Hij blikte met een halfopen mond omhoog in de gutsende regen. 'Als ik vanavond geen acute longontsteking oploop, geef ik mijzelf nog wel enige jaren.' 'In gezondheid.'

De lijkschouwer keek De Cock dankbaar aan. Met de rug van zijn wijsvinger wiste hij een paar regendruppels van zijn brilleglazen. Daarna hurkte hij bij het lijk neer.

Even bezag dokter Den Koninghe de gelaatstrekken van de dode, pakte een kleine zaklantaarn achter uit een pand van zijn jacquet en scheen in de pupillen. Daarna drukte hij voorzichtig met duim en wijsvinger de beide oogleden toe. Het ovale gezicht van de dode man kreeg met gesloten ogen opeens een veel vrediger aanzien… niet zo afschrikwekkend meer.

Dokter Den Koninghe knoopte het colbert los en bekeek aandachtig de omvangrijke bloedplek op het overhemd.

Bij het openslaan van het colbert gleed er een gevouwen briefje tussen de rechter revers uit op de keien.

Vledder bukte zich snel, raapte het op en stak het bij zich.

Uiterlijk onbewogen bezag de kleine lijkschouwer de afgesneden penis in de plas geronnen bloed en kwam overeind. Hij nam zijn bril af, pakte zijn witte pochet uit het borstzakje van zijn jacquet en poetste gewoontegetrouw zijn glazen schoon.

'Hij is dood,' sprak hij laconiek. De Cock knikte met een ernstig gezicht. "Dat begreep ik.' De dokter wees omlaag. 'Nog niet lang… hooguit enkele uren.'

'Oorzaak?'

Dokter Den Koninghe kuchte.

'Enige messteken in borst- en maagstreek. Dokter Rusteloos zal bij de gerechtelijke sectie morgen wel het aantal en de diepte van de wonden bepalen. Dat kan ik zo niet bezien. En ik heb ook geen zin om zijn overhemd helemaal los te knopen. Hij is in ieder geval aan inwendige bloedingen overleden.'

Met precieze bewegingen zette hij zijn bril weer op en plooide zijn pochet terug in de borstzak van zijn jacquet. Voor hij wegliep strekte hij zijn wijsvinger naar de afgesneden penis. 'Heb je weleens van Sigmund Freud gehoord?' De Cock knikte traag.

'Een Oostenrijks psychiater… grondlegger van de psychoanalyse.' Dokter Den Koninghe zwaaide ten afscheid. 'Die sprak van penisnijd.'

De Cock fronste zijn wenkbrauwen. 'Penis-nijd?'

De lijkschouwer liep lachend bij hem weg. 'Er zijn vrouwen,' riep hij vrolijk, 'die er aan lijden.'

De Cock draaide zich om en Bram van Wielingen flitste opnieuw in het gelaat van de dode. Nu met gesloten ogen. De oude rechercheur keek hem onderzoekend aan. 'Ben je klaar?' De fotograaf knikte.

'Ik maak morgen in het sectielokaal nog een paar plaatjes van zijn verwondingen.'

De Cock knikte instemmend.

'Ik heb Ben Kreuger hier nog niet gezien,' sprak hij rondkijkend. 'Misschien is hij onderweg. Roep hem straks in je wagen op en zeg hem, dat er voor een dactyloscoop hier in de regen niets te kwasten valt.' Hij zweeg even en dacht na. 'Ik wil morgen wel de vingertjes van het slachtoffer.' Bram van Wielingen glimlachte.

Ik zal het hem zeggen.' Hij demonteerde de flitser van zijn Hasselblad en legde de beide apparaten omzichtig in zijn koffertje. Met een klap sloeg hij het dicht, wuifde joviaal ten afscheid en liep op een sukkeldrafje tussen de autobussen weg.

De Cock hurkte opnieuw bij het lijk neer en trok het linkerpand van het colbert van de dode omhoog. Zonder zijn vingers met bloed te besmeuren, tastte hij in de binnenzak en vond daarin een bruinlederen portefeuille. Beschermend voorde regen stak hij die snel in een zak van zijn regenjas.

De oude rechercheur liet nog even zijn blik langs de gelaatstrekken van de dode glijden, daarna kwam hij langzaam omhoog en wenkte de broeders van de Geneeskundige Dienst naderbij. Ze legden de brancard naast het lijk neer en tilden de dode voorzichtig op het canvas. Daarna drapeerden zij een laken over hem heen, sloegen de canvasflappen terug en sjorden de riemen vast. Zachtjes wiegend droegen ze hem weg.

De Cock, Vledder en de jonge diender volgden en zagen toe hoe de broeders de brancard in de ambulancewagen schoven en de deuren dichtklapten. Na een groet stapten ze haastig in en reden van het parkeerterrein weg.

Peinzend staarde De Cock de wagen na tot de rode achterlichten in grauwe regennevels oplosten.

'Bouke Anne Minnertsga.' 'Heet hij zo?'

De Cock hield de bruinlederen portefeuille op zijn knieën. 'Dat staat in zijn rijbewijs. Op de foto prijkt een knappe man.' 'Lijkt de foto?' De Cock knikte. 'De gelaatstrekken zijn duidelijk te herkennen. Hij is geboren in Bolsward… ruim achtendertig jaar geleden. Volgens zijn papieren woont hij in Amsterdam op de Prinsengracht nummer 1115.' 'Getrouwd?'

De Cock bescheen met zijn zaklantaarn de bescheiden uit de portefeuille. 'Daar kan ik niets van vinden. Als ik het mij goed herinner, had hij wel een trouwring om zijn rechterringvinger.' 'Moeten we nog iemand waarschuwen?' 'Familie?'

'Ja.'

De Cock schoofde mouw van zijn regenjas iets terug en keek op zijn horloge. 'Nu nog… op dit uur? Het is al over tweeën.'

Vledderstak het contactsleuteltje in het slot van de Golf, maar startte niet. De jonge rechercheur blikte opzij. 'Wat is penisnijd?' De Cock glimlachte.

'Dat noemt men in de psychoanalyse de bewuste of onbewuste afgunst van de vrouw voor het gemis van een penis.' Vledder keek hem ongelovig aan. 'Bestaat zoiets?'

De Cock trok zijn schouders iets op.

'Er wordt aangenomen dat iets dergelijks bestaat. Maar verder kan ik je er niets zinnigs over zeggen. Ik heb er mijn eigen vrouw nooit naar gevraagd en ik ben ook geen psychiater.' Vledder verzonk in gepeins.

'Het zou bij deze moord best eens een motief kunnen zijn.'

De Cock keek de jonge rechercheur van terzijde aan.

'Een vrouw die afgunstig is op de penis van de heer Bouke Anne Minnertsga en hem daarom dat geslachtsdeel afsnijdt?'

In zijn stem klonk twijfel. Vledder gebaarde voor zich uit.

'Die afgunst kan tal van oorzaken hebben,' sprak hij ernstig. 'Haat, nijd, jaloezie. En misschien is het afsnijden van de penis wel een symbool… een verwijzing naar ontrouw.' 'Ontrouw van Bouke Anne Minnertsga.' 'Precies.'

De Cock keek nog eens met aandacht naar de kleine pasfoto op het rijbewijs.

'Als ontrouw een motief voor zijn dood was,' sprak hij hoofdknikkend, 'voorzie ik een onderzoek met tal van moeilijkheden. Gezien zijn uiterlijk zou het mij niets verwonderen als Bouke Anne Minnertsga bij leven een bruisende man was, die in allerlei liefdesaffaires was verwikkeld.' Vledder lachte uitbundig.

'En speelde zijn penis daarbij een belangrijke rol.' Het gezicht van De Cock bleef strak. Moord amuseerde hem niet. De afgesneden penis baarde hem alleen maarzorgen. Hij deed de papieren terug in de portefeuille en wees naar de beslagen voorruit. 'Zou je eindelijk niet eens van die enge parkeerplaats wegrijden?' vroeg hij licht geprikkeld. 'Of wil je hier overnachten?' Vledder scheen de opmerking niet te horen. De jonge rechercheur staarde nadenkend voor zich uit. Na enkele seconden draaide hij zich half om en wees naar de bruine portefeuille op de knieën van De Cock. 'Zit daar ook een kentekenbewijs in?'

De Cock pakte de portefeuille en klapte hem weer open.

'Ik dacht wel dat ik tussen zijn paperassen een kentekenbewijs heb gezien.'

Hij keek even op. 'Wat wil je ermee?' Vledder gebaarde om zich heen.

'Die Bouke Anne Minnertsga moet toch op een of andere manier naar deze parkeerplaats zijn gekomen.'

De Cock keek hem verrast aan.

'Je bedoelt… mogelijk in zijn eigen auto.'

Vledder knikte.

'Als we het kenteken weten, kunnen we eens op de parkeerplaats gaan kijken.'

De Cock diepte uit de portefeuille een kentekenbewijs op. 'Het is een Mitsubishi Galant 1800 GLX hatchback,' las hij hardop, 'kenteken XZ-30-DY.' Vledder tuitte zijn lippen.

'Dat is vrij nieuw,' reageerde hij. 'Die Galant hatchback is nog niet zo lang in de handel.'

De beide rechercheurs stapten uit en begonnen op het uitgestrekte terrein langs de geparkeerde auto's te stappen. Het regende nog steeds. Niet zo fel meer als een paar uur tevoren, maar de regendruppels spatten nog steeds van de keien omhoog. De Cock klopte Vledder op zijn schouder.

'Ik vind het toch knap van jou,' sprak hij bewonderend, 'die gedachte aan het kentekenbewijs.' Vledder glimlachte gevleid.

Bij een fraaigelijnde grijsgroene wagen bleef de jonge rechercheur staan en wees naar de gele kentekenplaat. 'XZ-30-DY.' Ze liepen speurend om de wagen heen. Aan de buitenzijde viel niets bijzonders waar te nemen en door de beregende ruiten was het niet mogelijk om naar binnen te kijken.

De Cock voelde aan de deurkruk van het rechtervoorportier. Tot zijn verrassing bleek de wagen niet afgesloten. Toen hij het portier opentrok, flitste het licht in de wagen aan.

Een indringende geur van parfum drong zijn neusgaten binnen… een mengeling van jasmijn en lavendel. De grijze speurder snoof nog eens en fixeerde het parfum in zijn geheugen.

Op de bodem van de wagen, voor de zitplaats naast de bestuurder, lag één enkele glimmende lakschoen met een naaldhak.

Vledder keek over zijn schouder mee.

'Assepoester,' grinnikte hij, 'heeft haar muiltje verloren.'

3

De Cock stapte de volgende morgen op het Stationsplein uit de tram, keek even om zich heen of op het vroege uur de zakkenrollers al actief waren en slofte toen met de stroom reizigers mee in de richting van het Damrak. Voor de rijbaan van de Prins Hendrikkade, bij het statige Victoriahotel, wachtte hij met anderen geduldig tot het voetgangerslicht op groen sprong en vervolgde zijn weg over het brede trottoir.

De oude rechercheur hield van het Damrak met zijn vele winkels, de wapperende vlaggen aan de steigers van de rondvaartboten, de fraaie Beurs van Berlage en het deftige warenhuis van De Bijenkorf. Amsterdams chauvinistisch, schetste hij de weg van het imposante Centraal Station naar de Dam als de mooiste boulevard van heel West- Europa.

Hij keek schuin links over het water naar de achtergevel van het oude politiebureau aan de Warmoesstraat en bedacht met enige trots, dat hij daar al meer dan een kwart eeuw met redelijk succes op zijn eigengereide wijze de misdaad bestreed.

De Cock schoof zijn oude hoedje iets naar achteren en knoopte zijn regenjas van boven los. Ook deed hij de wollen sjaal, die zijn vrouw hem dwong te dragen zolang er een 'r' in de maand was, wat ruimer om zijn hals. De donkere wolken waren goeddeels weggedreven en een schuchter zonnetje in het hemelsblauw gaf al enige warmte. Het deed het bloed in zijn aderen tintelen. Er hing, zo voelde hij, voorjaar in de lucht.

Bij de Oudebrugsteeg stak hij vooreen aanstormende tram van lijn negen de rijbaan van het Damrak over en vroeg zich tijdens zijn korte sprintje bezorgd af of Vledder zijn goede raad wel had opgevolgd en het facet van de afgesneden penis uit de pers had gehouden. Hij wist uit ervaring, dat een dergelijke gruweldaad onweerstaanbaar verknipte lieden aantrok, die zich dan schaamteloos met valse bekentenissen aan hem presenteerden. En hij voelde er bitter weinig voor om urenlang die onzin aan te horen.

Toen hij de hal van het politiebureau binnenstapte, groette hij Jan Kusters achter de balie.

De wachtcommandant wenkte hem glimlachend naderbij. 'Heb je gisteravondje warme chocolademelk gemist?'

De Cock knikte bedaard. 'Het is veel te laat geworden. Mijn vrouw lag al een halve nacht in bed.'

'Hier heb je een foldertje van zo'n magnetron, waarvan ik gisteravond sprak. Ik ben er wijs mee. Met zo'n ding kun je je als man alleen redden.'

De Cock nam het foldertje van hem aan, frommelde het in een zak van zijn regenjas en besteeg opmerkelijk kwiek de trappen naar de tweede etage.

In de gang, op de bank bij de toegangsdeur naar de grote recherchekamer, zat een jonge vrouw. Ze was mooi, vond De Cock, uitzonderlijk mooi. Een tot volle wasdom gerijpte schoonheid. Hij schatte haar voor in de dertig. Ze had een roomkleurige huid en glanzend kastanjebruin haar, dat strak naar achteren was gekamd en eindigde in een lange paardestaart, die golvend op haar rug lag. De klassieke trekken van haar gelaat hadden een vreemde, wat verwarrende uitstraling van koele ingetogenheid, waardoor De Cock bij haar een onblusbaar sensueel temperament vermoedde. De ondeugende gedachte amuseerde de oude rechercheur en bracht een glimlach om zijn lippen.

Met haar lichtbruine ogen keek ze even naar hem op en liet toen haar blik weer zakken.

De grijze speurder slofte haar voorbij, deed de deur open en stapte de recherchekamer binnen.

Vledder liet zijn vingers, die rap over de toetsen van zijn elektronische schrijfmachine dansten, even rusten en keek op. 'Je bent laat.' Het klonk bestraffend. De Cock veinsde onbegrip. Hij blikte omhoog naar de grote klok boven de toegangsdeur. 'Het is net tien uur,' riep hij verongelijkt. 'Wat wil je? Mag een oude man wat nachtrust? Het was drie uur voor ik vannacht in mijn bed stapte.' Vledder snoof.

'Oude man… jij bent alleen maar oud wanneer jou dat zo uitkomt.' De jonge rechercheur zweeg even en wees naar de deur. ' Heb je haar gezien?' De Cock knikte.

'Die mooie vrouw… in de gang, op de bank.' Het gezicht van Vledder betrok. 'Dat is ze.'

Het klonk geheimzinnig. 'Wie?'

Vledder wenkte hem met een kromme vinger dichterbij.

'De vrouw,' fluisterde hij, 'de vrouw van die Bouke Anne Minnertsga.'

De Cock fronste zijn wenkbrauwen.

'Weet ze het al?'

Vledder schudde zijn hoofd.

'Een halfuurtje geleden kwam ze hier binnen en zei, dat ze zich zorgen maakte over haar man… een leraar aan het Bartholinus Gymnasium.'

De Cock kneep zijn ogen half dicht. 'Een leraar?' Vledder knikte.

'Ze zei, dat het weleens meer was voorgekomen dat haar man een nacht niet thuiskwam, maar dan was hij toch altijd de volgende morgen wel tijdig op het gymnasium present om zijn lessen te beginnen.' 'En?'

'Vanmorgen om even over negen kreeg ze een telefoontje van het Bartholinus Gymnasium aan het Linnaeushof, met de vraag of haar man al onderweg was… leraar Minnertsga was nog steeds niet verschenen en de leerlingen werden onrustig.' De Cock keek hem onderzoekend aan. 'Wat heb je haar gezegd?' Vledder maakte een verontschuldigend gebaar. 'Dat… dat,' stotterde hij, 'dat haar man een ongeluk was overkomen.. slachtoffer van een ernstig ongeval… maar dat jij haar straks daarover wel verdere bijzonderheden zou vertellen.' De Cock keek hem verwijtend aan. 'Moet dat de oude man weer doen.' Vledder zwaaide heftig.

'Schei uit met dat oude-man-gedoe,' riep hij fel. 'Jij bent helemaal niet oud, maar je hebt wel meer ervaring. Jij kunt die dingen veel beter dan ik. Ik ben altijd bang, dat ik..

De Cock wuifde zijn woorden weg, trok berustend zijn regenjas uit en hing die met zijn hoedje aan de kapstok. Daarna ging hij achter zijn bureau zitten en zette zijn gezicht in een ernstige plooi.

'Roep haar binnen.' 'Mevrouw Minnertsga?'

Ze knikte en trok haar roodlederen rokje wat dichter naar haar knieën. 'Ranske… Ranske Minnertsga. Mijn meisjesnaam is Rauward.' De Cock herkende het accent en combineerde dat met haar naam. 'Van Friese afkomst… neem ik aan?' Mevrouw Minnertsga knikte opnieuw.

'Net als mijn man. We komen oorspronkelijk uit het oude Sneek.' Ze keek naar De Cock op. 'Wat is er met hem gebeurd?' De grijze speurder kwam met een somber gezicht uit zijn stoel overeind en strekte zijn rechterhand naar haar uit. 'Ik condoleer u,' sprak hij plechtig, 'met het verlies van uw echtgenoot.' Mevrouw Minnertsga kwam even omhoog en drukte de haartoegestoken hand. Toen ging ze weer zitten. 'Wat is er met hem gebeurd?' vroeg ze dwingender. Ze wees achter zich naar Vledder. 'Hij wilde het niet zeggen. Is hij met zijn auto…?'

De Cock liet zich langzaam terugzakken in zijn stoel. 'Het was geen ongeval,' sprak hij hoofdschuddend. 'Geen ongeval met zijn auto. Iemand heeft hem een paar messteken toegebracht… aan de gevolgen waarvan hij is overleden.'

Mevrouw Minnertsga trok denkrimpels in haar voorhoofd. 'Messteken?'

De Cock kauwde even op zijn onderlip. 'In de borststreek.'

Mevrouw Minnertsga keek hem met grote ogen aan. 'Hij is dus vermoord.' 'Inderdaad… het was moord.' 'Waar?'

'Wat bedoelt u?'

'Waar is het gebeurd?'

De Cock negeerde haar vraag. 'Had uw man gisteravond een afspraak?' Mevrouw Minnertsga trok haar schouders op. 'Dat weet ik niet. Hij zei de laatste tijd nooit meer waar hij heenging.' De Cock beluisterde de toon.

'Was er…' vroeg hij voorzichtig, 'sprake van een verwijdering tussen u en uw man?'

Mevrouw Minnertsga liet haar hoofd iets zakken. 'Het ging niet goed,' sprak ze zacht, bijna fluisterend. 'We leefden het laatste halfjaar als vreemden langs elkaar heen.'

'Wat was de oorzaak van die verwijdering?'

Mevrouw Minnertsga spreidde haar beide handen. 'Dat weet ik niet. Er was geen aanwijsbare oorzaak. Het is gegroeid. Zelfs op het gymnasium zagen of spraken we elkaar nauwelijks.'

De Cock keek haar fronsend aan. 'U… eh, u werkt ook op het Bartholinus Gymnasium aan het Linnaeushof?'

Mevrouw Minnertsga knikte traag.

'Ik geef Duits. Mijn man is… was leraar klassieke talen.'

De Cock boog zich vertrouwelijk naar haar toe en vulde zijn neus met haar parfum. 'Was… eh, was uw man u ontrouw?' vroeg hij voorzichtig.

'U bedoelt: of hij een vriendin had?' 'Dat bedoel ik.'

Er gleed een matte glimlach over het gezicht van mevrouw Minnertsga. 'Ik neem aan, dat er andere vrouwen in zijn leven waren… hoewel ik daarvoor nooit directe bewijzen of aanwijzingen heb gevonden.' Ze glimlachte opnieuw. Vrolijker. 'Ik denk, dat hij zo voorzichtig manoeuvreerde, dat hij mij niet kwetste.' De Cock knikte begrijpend. 'Reed u weleens in de wagen van uw man?' Mevrouw Minnertsga schudde haar hoofd.

'Op het Bartholinus loopt ons lesrooster niet gelijk… liep niet gelijk, bedoel ik. We trokken nooit gezamenlijk naar het gymnasium. En gingen ook nooit vandaar gezamenlijk naar huis. We leidden ieder ons eigen leven. Ik heb mijn eigen autootje… een Mitsubishi Colt.' Ze zweeg even. 'Ik zat ook vroeger niet graag bij hem in de wagen. Zijn rijstijl beviel mij niet.' 'Te wild?'

Mevrouw Minnertsga knikte nadrukkelijk.

'Als een wegpiraat… alsof hij een tank bestuurde. Hij ging er eenvoudig van uit, dat alle andere weggebruikers zich maar aan hem dienden aan te passen.' De Cock plukte aan zijn onderlip. 'Mist u een schoen?'

Mevrouw Minnertsga keek hem verward aan. 'Een schoen?'

De Cock monsterde de uitdrukking op haar gezicht en wuifde de vraag glimlachend weg. Daarna gebaarde hij in haar richting. "Had uw man vijanden… mensen, die hem naar het leven stonden?' Mevrouw Minnertsga maakte een schouderbeweging. 'Er waren wel mannelijke collega's op het Bartholinus Gymnasium, die openlijk de houding van mijn man ten opzichte van mij afkeurden.' Er gleed een zoete glimlach om haar lippen. 'Maar ik heb daar nooit felle emoties bij kunnen bespeuren.' De Cock glimlachte.

'Niet oplaaiend tot het niveau van moord?' 'Zeker niet.'

De grijze speurder zweeg. Geruime tijd keek hij haar onderzoekend aan. Opnieuw onderging hij de bekoring van haar schoonheid. Vooral de fraaie vorm van haar mond… soms even geopend om kleine parelende tanden te onthullen… hield zijn blik gevangen. Toch sloop in het hart van de oude rechercheur langzaam enige achterdocht… achterdocht, gevoed door het ontbreken van een vleugje bewogenheid… smart… verdriet. 'Hoe lang was u gehuwd?' vroeg hij. 'Ruim tien jaar.' 'Kinderen?' Mevrouw Minnertsga schudde haar hoofd.

'Daar… eh… daar was in ons beider leven geen tijd en ruimte voor. Bovendien betwijfelde ik of mijn man een goede vader zou zijn.' De Cock toonde verbazing. 'Hij was toch leraar… pedagoog?'

Om de lippen van mevrouw Minnertsga gleed een trieste glimlach. 'Hij was niet erg geliefd bij zijn leerlingen,' sprak ze traag. 'Ik heb in de zakken van zijn colbert weleens dreigbrieven gevonden.' 'Van leerlingen?'

'Ja.'

De Cock boog zich iets naar haar toe. 'Namen?'

Mevrouw Minnertsga schudde haar hoofd.

'Ik heb die briefjes steeds vernietigd. Ze waren meest anoniem.'

'En u hebt er nooit met uw man over gesproken.'

Mevrouw Minnertsga zuchtte.

'Dat had geen enkele zin. Mijn man had diepe minachting voor zijn leerlingen. Vooral als ze een paar maal hadden gedoubleerd.'

De Cock reageerde emotioneel.

'Dat lijkt mij geen goede instelling voor een leraar,' sprak hij snel, opgewonden. 'Als ik als rechercheur minachting voor mijn medemensen had, dan kon ik mijn werk niet doen.' Mevrouw Minnertsga spreidde haar handen in een berustend gebaar. 'U bent vermoedelijk een goede rechercheur. Mijn man was geen goede leraar.'

De Cock leunde in zijn stoel achterover. Met de pink van zijn rechterhand gleed hij langzaam over de rug van zijn neus. Van tussen zijn gespreide vingers keek hij haar schattend aan. De oude rechercheur had moeite met haar gedrag, haar reacties op zijn vragen. 'Ik… eh, ik hoop niet, dat u het mij kwalijk neemt,' sprak hij weifelend, 'maar ik heb niet de indruk, dat u bent geschokt…… dat de plotselinge dood van uw man u bijzonder heeft getroffen.' Het gezicht van mevrouw Minnertsga verstarde. In haar bruine ogen sloop een koele blik. 'U hebt gelijk,' sprak ze strak. 'Uw indruk is juist. Ik betreur zijn heengaan niet. Integendeel… zijn dood komt voor mij als een bevrijding.'

4

Toen mevrouw Ranske Minnertsga uit de recherchekamer was vertrokken, keken de beide rechercheurs elkaar gespannen aan. Het was alsof zij benieuwd waren van elkaar te weten wat de ander van het gesprek met de jonge vrouw dacht. Vledder spreidde zijn beide handen.

'Ze heeft niet eens gevraagd of ze haar vermoorde echtgenoot nog een keer mocht zien,' riep hij met enige verontwaardiging. 'Ze was koel, kil, afstandelijk… alsof de dood van haar man haar in het geheel niet aanging.' De Cock maakte een schouderbeweging.

'Misschien is ze door verdriet verdoofd en komt de reactie later.' Vledder schudde zijn hoofd.

'Dat geloof ik niet,' reageerde hij resoluut. 'Ik had het stellige idee, dat die Bouke Anne Minnertsga voor haar al maanden… zo niet jaren… geleden was gestorven.' De Cock knikte met een ernstig gezicht.

'Dat is een goede opmerking,' sprak hij bewonderend. 'Volgens mij heb je gelijk… gevoelsmatig had ze geen enkele binding meer met die man. Wat nog restte was het simpele feit, dat Bouke Anne Minnertsga in werkelijkheid nog leefde.'

Vledder reageerde verward.

'Wat wil je daarmee zeggen?'

De Cock kauwde peinzend op zijn onderlip.

'Ik neem haar laatste opmerking 'zijn-dood-komt-voor-mij-als-een-bevrijding' heel ernstig.'

Vledder trok een denkrimpel in zijn voorhoofd.

'Jij verdenkt haar van de moord op haar man?'

De Cock maakte een afwerend gebaar.

'Zover wil ik nog niet gaan,' formuleerde hij voorzichtig. 'Maar ze heeft, naar mijn gevoel, wel een redelijk motief voor de moord op haar man. Het verwarrende is, dat zij dat motief nauwelijks verhult.. zelf aandraagt. Ze verafschuwde haar man… liet dat duidelijk blijken. Ik heb uit haar mond over die Bouke Anne Minnertsga geen enkel positief geluid gehoord. En ze is toch eens met hem getrouwd… aan zijn arm naar het stadhuis gestapt.' Vledder trok een grijns.

'Uit liefde?'

De Cock wreef met zijn hand over zijn grijze haren. 'Ranske Rauward is een bijzonder aantrekkelijke vrouw… en dat is ze nog steeds… in vele opzichten. Ik neem aan, dat ze ook tien jaar geleden… gezien haar schoonheid… voldoende mogelijkheden had om kalm om zich heen te zien en selectief te kiezen.' Vledder grinnikte.

'Als je het enorme aantal echtscheidingen in Nederland beziet,' sprak hij smalend, 'dan ontbreekt het bij ons nog weleens aan een goede keuze… aan een zorgvuldige overweging.' De Cock lachte.

'Huwelijken worden in de hemel gesloten, maar dat is per se geen garantie dat ze ook eeuwig duren.'

De jonge rechercheur zweeg even. 'Waarom vroeg je haar niet verder over die schoen?' De Cock spreidde zijn handen.

'Ik zag haar reactie. Bovendien realiseerde ik mij, dat zij niet de vrouw was die het laatst bij Bouke Anne Minnertsga in de wagen had gezeten.' 'Niet?'

De Cock schudde zijn hoofd.

'Ik heb een scherpe neus voor geurtjes. Die blijven lange tijd in mijn geheugen zweven. Het parfum dat gisteravond in die wagen hing, was niet van mevrouw Minnertsga. Het was anders… veel indringender… goedkoper… vulgairder.' Vledder gniffelde.

'Bestaat er zoiets als een vulgair parfum?' De Cock negeerde de opmerking.

'Heb je die Mitsubishi Galant nog naar het hoofdbureau laten slepen?'

Vledder knikte.

'Ben Kreuger heeft beloofd zelf een dactyloscopisch onderzoek in te stellen.' De jonge rechercheur keek even op. 'Verwacht je er wat van?'

De Cock grijnsde.

'Ik ben toch benieuwd naar de dame die haar muiltje verloor. Ze kan buiten haar schoen ook haar vingertjes in de wagen hebben achtergelaten.'

'Zou ze iets met de moord van doen hebben?'

De Cock trok zijn schouders op.

'Er moet toch iets zijn gebeurd waardoor ze er vandoor ging… op een enkele schoen. En later niet terugging om uit de niet afgesloten wagen haar verloren schoentje op te halen.' V ledder keek verrast op.

'Misschien was ze getuige van de moord en vluchtte in paniek.' 'Mogelijk.'

Vledder boog zich iets naar voren.

'Die damesschoen kan uiteraard ook al langer in de wagen van Minnertsga hebben gelegen.' De Cock knikte.

'Je bedoelt, dat die damesschoen in feite niets behoeft te betekenen.'

'Precies.'

'Toch heb ik belangstelling voor die dame met haar indringende geurtje. Ze zou ons best wat achtergrondinformatie kunnen verschaffen.' De oude rechercheur wuifde. 'Hoe laat is de sectie?' 'Twaalf uur.' 'Laat.'

Vledder knikte.

'Dokter Rusteloos heeft eerst nog een karwei in Rotterdam.' De Cock wreef over zijn brede kin.

'Heb je nog nagevraagd van wie gisteravond die melding kwam over het vinden van het lijk op de parkeerplaats aan de Prins Hendrikkade?'

Vledder zuchtte.

'In het rapport stond niets. Bij navraag bleek dat de melding bij de wachtcommandant is binnengekomen… anoniem. Jan Kusters heeft ook niet naar een naam gevraagd. Hij heeft onmiddellijk een wagentje naar de parkeerplaats gestuurd. En, zoals je weet, hebben die dienders daar niemand aangetroffen.'

De Cock trok denkrimpels in zijn voorhoofd en keek zijn jonge collega vragend aan.

'Wat stond er op dat briefje?'

'Welk briefje?'

De oude rechercheur gebaarde voor zich uit. 'Dat briefje, dat tussen een van de revers uitgleed toen dokter Den Koninghe het colbert van Bouke Anne Minnertsga opensloeg.' In een schrikbeweging klapte Vledder met zijn handen tegen de zijkanten van zijn hoofd. 'Vergeten,' riep hij geschrokken, 'totaal vergeten.' Nerveus tastend gleden zijn handen over zijn colbert en met friemelende vingers diepte hij uit een van de zijzakken een klein gevouwen briefje op.

De Cock kwam uit zijn stoel overeind, liep om zijn bureau heen en keek over de schouder van Vledder mee. De jonge rechercheur vouwde het briefje open. De tekst was met een vet lint op een oude afgerammelde schrijfmachine getypt.

Vledder las hardop. Zijn stem beefde.

'God-zal-je-leren

te-descrimineren,

vuile-vieze-meidegek.'

Vledder keek langs zijn schouder omhoog.

'Van een leerling?' vroeg hij geschrokken.

De Cock knikte traag.

'Daar lijkt het op,' sprak hij ernstig. 'Daar lijkt het waarachtig op.' Hij zuchtte diep. 'En het moet eerst na de dood van Bouke Anne Minnertsga achter de revers zijn gestopt… anders was het er al eerder tussenuit gegleden.'

'Je bedoelt… eerst nadat de man met zijn rug dood op de keien lag.' 'Zo is het.'

Vledder schoof het briefje vol ontzetting van zich af en slikte. 'Dan is dat stomme epistel van de moordenaar.'

De Cock keek naar zijn jonge collega op. 'Hoe was de sectie?'

Vledder liet zich in de stoel achter zijn bureau zakken.

'Dokter Rusteloos was niet erg in zijn humeur. Hij was knorrig en had haast.'

'Misschien slecht geslapen.' Vledder schudde zijn hoofd.

'Dokter Rusteloos klaagde over te veel autopsies… te veel op één dag.' De jonge rechercheur grinnikte. 'Ik heb in de loop der jaren toch tal van gerechtelijke secties van hem bijgewoond, maar zo snel als vandaag heb ik hem nooit aan het werk gezien. Zijn assistent kon hem nauwelijks volgen.' 'Bijzonderheden?' Vledder gebaarde achteloos.

'Het wapen was vermoedelijk een stiletto met een lemmet van ongeveer zeventien centimeter. Er waren drie steken in de maagstreek, kort onder de ribbenboog. Dokter Rusteloos heeft de verwondingen met een sonde afgetast. Een van de steken opwaarts was dodelijk… heeft het hart geraakt.'

'De moordenaar stond dus voor hem.'

Vledder knikte en stak zijn rechterarm omhoog.

'De heer Minnertsga heeft nog afwerende bewegingen gemaakt. Er waren schrammen en snijwonden aan zijn rechteronderarm.'

De Cock staarde even peinzend voor zich uit.

'Heeft dokter Rusteloos nog iets gezegd van dat afgesneden geval?'

Vledder glimlachte.

'Hij was er bepaald niet door geschokt. Volgens dokter Rusteloos was het niet de eerste keer dat hij iets dergelijks onder ogen kreeg. Hij sprak net als dokter Den Koninghe van penisnijd.' De Cock trok zijn wenkbrauwen samen.

'Volgens de psychoanalyse wordt penisnijd toegedicht aan lieden van het vrouwelijk geslacht.' De oude rechercheur zweeg even om vervolgens de vraag te stellen: 'Bij een leerlinge van het gymnasium?' In zijn stem klonk twijfel. Vledder keek hem verward aan. 'Kan dat niet?' De Cock tuitte zijn lippen.

'Zeker,' sprak hij onwillig. 'Het kan. Maar een brute moord door een schoolmeisje… een tiener… ouder zijn ze niet op het gymnasium.'

Vledder trok zijn gezicht strak.

'De tieners van nu,' sprak hij heftig, 'zijn niet dezelfde tienermeisjes als die uit jouw jeugd.' De jonge rechercheur zwaaide met zijn armen. 'Ga eens een keertje te biecht bij onze collega's van de jeugdpolitie… kun je horen waartoe tienermeisjes tegenwoordig in staat zijn.'

De Cock knikte bedaard. 'Dat heb ik gedaan.' 'Wat?'

'Ik ben te biecht gegaan bij onze collega's van de jeugdpolitie.'

Vledder keek hem achterdochtig aan. 'Wanneer?'

'Toen jij naar Westgaarde was om de sectie bij te wonen.' 'Waarom? Wil je in verband met dat briefje de zaak aan hen overdragen?' De Cock schudde zijn hoofd. 'Dat kan niet. Uit niets blijkt dat de dader strafrechtelijk minderjarig is. Ik heb alleen wat informatie ingewonnen.'

'Waarover?' De Cock gebaarde voor zich uit.

'Dreigbrieven op scholen… door scholieren, leerlingen… gericht aan onderwijzend personeel. De jeugdpolitie heeft daar beslist meer ervaring mee, dan wij.' 'En?'

'Het komt nogal eens voor.' Vledder fronste zijn wenkbrauwen. 'Dat leerlingen dreigbrieven schrijven?' De Cock knikte.

'Vooral tegen de tijd dat er cijfers worden gegeven… rapporten moeten worden uitgebracht. Dan is vaak het hek van de dam. De meeste leerkrachten reageren nauwelijks op de veelal stuntelige bedreigingen… nemen ze niet serieus. Maar soms gaat het gepaard met gewelddadigheden en dan komt de jeugdpolitie er aan te pas. 'Adjudant Siep Tjeppenboer van de jeugdpolitie vertelde mij een interessant verhaal van een basisschool, waar de afvoer van de fonteintjes in de toiletten regelmatig werden dichtgestopt en de kranen opengedraaid, waardoor de hele school onder water kwam te staan. 'De hoofdonderwijzer vond tot tweemaal toe een briefje op zijn bureau met de bedreiging dat opnieuw de fonteintjes in de toiletten zouden worden dichtgeplakt en de hele school onder water zou worden gezet, wanneer hij geen vijfentwintig gulden op een bepaalde plaats deponeerde.' Vledder gniffelde. 'Hoe liep dat af?' De Cock spreidde zijn handen.

'De rechercheur van de jeugdpolitie die de zaak in behandeling nam, kreeg de dreigbriefjes onder ogen en vond daarin beide malen dezelfde spelfouten. In plaats van fonteintjes stond er 'vontijntjes', en 'twaletten' in plaats van toiletten.

'Onze collega kreeg toen een geweldig idee. Hij liet in alle klassen van de school door de leerkrachten een dictee geven, waarin de woorden 'fontein' en 'toilet' een paar maal voorkwamen.' Vledder lachte hartelijk.

'Prachtig, prachtig,' riep hij enthousiast. 'En kwam hij eruit?'

De Cock knikte.

'Een pienter knaapje van elf jaar schreef in zijn dictee telkens 'vontijn' en 'twalet'. Toen hij aan de tand werd gevoeld, gaf hij aarzelend toe dat hij de kleine afperser was die de afvoer verstopte en de kranen opendraaide.'

De grijze speurder zweeg en leunde in zijn stoel achterover. Er viel een lange stilte. Boven hun hoofden zoemde een defecte TL-balk.

Na enige tijd boog Vledder zich voorover. Met een denkrimpel in zijn voorhoofd keek hij zijn oudere collega onderzoekend aan.

'Waarom vertelde jij mij dat verhaal?' De Cock plukte aan het puntje van zijn neus. 'Omdat wij hetzelfde gaan doen.' De mond van Vledder viel halfopen. 'Hetzelfde?'

'Ja.'

'Een dictee geven?'

De Cock knikte en wees voor zich uit.

'Pak dat briefje dat tussen de revers van de dode Minnertsga uit gleed, er maar bij. Er staan twee taal- of spelfouten in.' 'Bij een leerling van het gymnasium?' 'Zeker.'

Vledder nam het briefje uit een lade van zijn bureau en legde het voor zich neer.

'God zal je leren,' las hij hardop, 'te descrimineren… vuile vieze meidegek.'

De jonge rechercheur keek omhoog. 'Ik zie geen fouten.' De Cock grijnsde. 'Ik dacht dat jij zo goed was in taal?' Vledder wees op het briefje.

'Ik zie geen fouten,' riep hij kribbig. 'Ik ben toch niet blind.' De Cock zuchtte omstandig.

'Het is geen descrimineren… het is 'discrimineren' met driemaal een 'i' en het is geen meidegek, maar 'meidengek' met een 'n' bij meiden. Ik heb er de dikke Van Dale bijgehaald.' Vledder liet zijn hoofd iets zakken.

'Je hebt gelijk,' sprak hij timide. 'Ik zag die foutjes over het hoofd.' De Cock stond op en sjokte naar de kapstok. Vledder liep hem na.

'Waar ga je heen?' De Cock draaide zich half om. 'Naar de heer Boschgraed.' 'En wie is heer Boschgraed?' De Cock glimlachte.

'De jonge leraar Nederlands van het Bartholinus Gymnasium aan het Linnaeushof.'

5

Met Vledder aan het stuur reden ze in hun nieuwe Golf vanaf de steiger achter het politiebureau de Oudebrugsteeg in en vandaar rechtsaf het Damrak op.

In de verte, boven het fraaie front van het Centraal Station, was de lucht hemelsblauw en vrijwel onbewolkt. De Cock zat rechtop, zonder een autogordel om zijn brede borst en keek vergenoegd om zich heen. In een vrolijk vriendelijk zonnetje paradeerden charmante jonge vrouwen in voorjaarsfrisse toiletjes op het brede trottoir van het Damrak, en op de brug naar het Stationsplein speelde een motorisch aangedreven straatorgel met ronde roffels en vrolijke trillers een ouderwetse Jordaandreun. Het leek feest in Amsterdam.

Vledder had er in geen enkel opzicht deel aan. Het plezier, de vreugde van de aanblik van het vrolijke stadsbeeld, ontging hem volkomen. Het drukke verkeer met zijn nonchalante automobilisten en onberekenbare fietsers vergde zijn volledige aandacht. Op de Prins Hendrikkade, bij het statige en toch beeldschone Scheepvaarthuis, wenkte de jonge rechercheur met een grijns op zijn gezicht links naar het parkeerterrein aan de Oosterdokskade. 'Daar lag hij.'

In zijn stem trilde een lichte spot.

De Cock keek even opzij. Daarna schoof hij de mouw van zijn regenjas iets terug en keek op zijn horloge.

'Precies vijftien uur geleden,' reageerde hij mat. 'In de gutsende regen met zijn ogen open.' Aan de borst van de grijze speurder ontsnapte een zucht. 'En ik vrees, dat er nog heel veel vervuild water door onze vaderlandse Rijn zal vloeien voor we zijn moordenaar hebben gevat.' Vledder reageerde verrast.

'Waarom?' riep hij verwonderd. 'Zolang behoeft het dit keer echt niet te duren. We hebben toch een prachtige aanwijzing.' 'Je bedoelt dat briefje?' Vledder knikte heftig.

'Het is ons nog nooit overkomen dat wij zo snel op het goede spoor zaten. Dat is pure mazzel. Heb jij al met die heer Boschgraed gesproken?'

De Cock knikte.

'Door de telefoon. Zijn laatste les van vandaag eindigt om drie uur.'

Vledder fronste zijn wenkbrauwen.

'Redden we dat?' vroeg hij angstig. 'Het is al bijna half vier.' De Cock antwoordde geruststellend:

'Hij zou in de school op ons blijven wachten… ook al werd het wat later. Ik moest bij de afspraak wel enige speling bedingen. Ik kon niet bekijken hoe laat jij van de sectie terug zou zijn.' Vledder knikte begrijpend.

'Heb je die leraar Nederlands verteld wat de bedoeling is?' 'Zo ongeveer.' Vledder grijnsde.

'En? Worden er op een gymnasium nog fouten in de Nederlandse taal gemaakt?' De Cock knikte.

'Zelfs tot in de hoogste klassen. De heer Boschgraed vond dat uiterst bedroevend en legde de oorzaak bij de huidige basisscholen, waar veel te weinig aandacht aan onze Nederlandse taal zou worden geschonken. Dat, zo was zijn mening, wreekt zich later bij het voortgezet onderwijs.'

'Heb je hem verteld welke fouten er in dat briefje stonden?' De Cock schudde zijn hoofd.

'Dat leek mij in dit geval niet de juiste tactiek.' Om de mond van de oude rechercheur dartelde een zoete glimlach. 'Ik vond het gepaster om de leraar zelf die fouten te laten ontdekken.' 'Wat dacht hij van een dictee?' De Cock plukte aan het puntje van zijn neus. 'De heer Boschgraed vond dat idee van een dictee best aardig… heel origineel. Maar volgens hem is dat dictee vermoedelijk niet eens nodig. Hij kent de leerlingen van de hoogste klassen vrij goed en weet bij welke leerlingen bepaalde taal- of spelfouten regelmatig terugkeren.'

Vledder klapte met zijn vlakke rechterhand ritmisch op de rand van het stuur. 'Misschien,' riep hij enthousiast, 'zijn we er vanmiddag al uit… weten we wie dat gore briefje heeft geschreven.' De jonge rechercheur lachte uitbundig. 'Zo vlug hebben wij samen nog nooit een moord opgelost.' De Cock schudde afkeurend zijn hoofd.

'Dick Vledder… je bent een onverbeterlijke optimist.'

Het Bartholinus Gymnasium aan het Linnaeushof was een imposant gebouw van vier verdiepingen met herkenbare elementen van de Jugendstil.

De beide rechercheurs stapten de ruime hal binnen en liepen via dubbele deuren met gekleurd glas in lood verder dooi een brede gang. Het gebouw leek verlaten. Hun voetstappen klonken hol, resoneerden tegen de kale wanden.

Vledder stootte De Cock met zijn elleboog aan. 'Weet je waar je moet zijn?'

De oude rechercheur schudde zijn hoofd. 'We kunnen samen keihard 'boe' roepen,' grinnikte hij jongensachtig. 'Wie weet… misschien komt daar iemand op af.' Vledder lachte.

'Ik heb nog nooit gehoord dat de recherche zich met boe-geroep presenteerde.'

De Cock reageerde niet. Aan het einde van de gang ontdekte hij rechts een deur. Hij voelde aan de kruk en toen de deur niet afgesloten bleek te zijn, deed hij haar langzaam open. Tot zijn verbazing keek hij recht in het gezicht van een knappe jonge vrouw. Ze zat aan een klein bureau achter een oude schrijfmachine. De grijze speurder nam zijn hoedje af en maakte een stijve buiging. 'Mevrouw Minnertsga,' sprak hij zacht, verontschuldigend, 'ik verwachtte niet u hier aan te treffen.' Er gleed een moede glimlach over haar gezicht. 'Dit is mijn eigen kamer,' reageerde ze simpel. Ze wees achteloos naar de schrijfmachine voor zich. 'En ik bepeins in welke bewoordingen ik de ganse wereld kond zal doen van het feit, dat mijn man zo plotseling is overleden.'

De Cock beluisterde de koele, cynische toon waarop ze sprak en opnieuw overviel hem een gevoel van onbehagen. Hij kon haar reacties niet peilen… niet afdoende op waarde schatten.

'Wij zijn op zoek naar de heer Boschgraed,' sprak hij verlegen. Mevrouw Minnertsga toonde verbazing.

'Hans?' De Cock glimlachte. 'Ik ken zijn voornaam niet.'

Mevrouw Minnertsga knikte minzaam.

'Feitelijk Johannes, maar hij laat zich Hans noemen.' Ze wees omhoog. 'Hans heeft zijn kamer op de eerste verdieping. Hier precies boven.'

De Cock wilde zich omdraaien, maar mevrouw Minnertsga stak haar rechterhand omhoog. 'Waarvoor hebt u Hans nodig?' vroeg ze vriendelijk.

De oude rechercheur weifelde even; vroeg zich af hoe openhartig hij tegenover haar kon zijn.

'Wij hebben in de kleding van uw man een briefje gevonden.' 'Een briefje met bedreigingen?'

Op het gezicht van De Cock kwam een smartelijke trek. 'Zo zou ik het niet willen omschrijven,' antwoordde hij onzeker. 'Er worden geen directe bedreigingen geuit. De tekst van het briefje luidt: 'God zal je leren te discrimineren. Vuile vieze meidengek.' In die korte tekst staan volgens ons een paar kleine taal- of spelfouten en die wilden wij aan de heer Boschgraed voorleggen.'

Mevrouw Minnertsga schudde langzaam haar hoofd.

'Hij zal de meiden in zijn klas wel weer hebben voorgetrokken,' sprak ze vertwijfeld. 'Dat deed hij altijd. Ze kregen van hem meer aandacht en hogere cijfers voor eenzelfde prestatie dan de jongens. Dat zette kwaad bloed.'

De Cock trok zijn wenkbrauwen samen.

'U denkt, dat het woord 'discrimineren' in het briefje daarop duidt?'

Mevrouw Minnertsga knikte nadrukkelijk.

'Stellig,' sprak ze ernstig. 'Mijn man discrimineerde de jongens in zijn klas… behandelde hen als minderwaardige wezens… maakte hen in de ogen van de meiden belachelijk. Dat deed hij ook al toen wij beiden nog in Sneek les gaven.' De Cock keek haar niet-begrijpend aan. 'In Sneek?'

Mevrouw Minnertsga knikte opnieuw.

'Ik heb u toch verteld dat wij beiden uit Sneek komen. Daar heb ik mijn man leren kennen. We gaven beiden les op een scholengemeenschap. Al kort na ons huwelijk bemerkte ik, dat mijn man bijzonder gevoelig was voor de charmes van zijn jonge vrouwelijke leerlingen. Dat lekte uit… er ontstonden roddels… schandaaltjes… vragen in de gemeenteraad. De positie van mijn man als leraar werd op den duur onhoudbaar. Dat is de reden dat wij uit het goede Friesland wegtrokken en ons in Amsterdam vestigden. Gelukkig werd ons een plek hier op het Bartholinus aangeboden.' De Cock speelde met het hoedje in zijn hand. 'In Sneek,' sprak hij somber, 'is het niet tot moord gekomen.' Mevrouw Minnertsga schudde haar hoofd.

'Ik denk,' formuleerde zij voorzichtig, 'dat de Friese jongemannen van nature over meer controle… meer zelfbeheersing beschikken… hun onstuimig temperament beter kunnen reguleren dan de jongemannen uit het westen des lands.'

De Cock hield zijn hoofd iets schuin. Peilend keek hij haar aan. 'U hebt blijkbaar weinig twijfels,' stelde hij vast. 'Als ik u goed begrijp, dan werd volgens uw overtuiging uw echtgenoot het slachtoffer van een door hem gekwetste leerling… een jongeman uit het westen des lands… met een… eh, een onstuimig temperament, maar een geringe zelfbeheersing?'

De oude rechercheur kon in zijn stem een cynische toon nauwelijks onderdrukken.

Mevrouw Minnertsga leek niet in het minst geschokt. Ze strekte de wijsvinger van haar rechterhand naar hem uit.

'U kunt er gerust vanuit gaan, dat het betreffende briefje door een jongeman is geschreven.'

De Cock schudde zijn hoofd.

'Dat is niet hetzelfde.'

Mevrouw Minnertsga liet haar rechterhand zakken. Om haar lippen gleed een flauwe glimlach. 'Rechercheur… u hebt goed leren luisteren.'

De heer Boschgraed kwam lenig uit zijn stoel overeind en liep met uitgestoken hand op de grijze speurder toe. 'Rechercheur De Cock,' jubelde hij. De oude rechercheur knikte.

'De Cock… eh, met… eh, ceeooceekaa,' reageerde hij vrijwel automatisch. Hij drukte de toegestoken hand en wees opzij. 'Dat is mijn collega Vledder. Ik hoop dat wij u niet te lang hebben laten wachten.'

Het gelaat van de heer Boschgraed versomberde. 'Om mee te werken aan de oplossing van de moord op een gewaardeerde collega is niets mij te veel… speelt tijd geen enkele rol.'

De Cock keek de heer Boschgraed glimlachend aan. Hi j schatte hem voor in de dertig. Hij had dun donzig blond haar met diepe inhammen boven het voorhoofd en lichte, fletsblauwe ogen in een rond bleek gezicht met nerveuze trillingen bij de mondhoeken. Boven een verschoten spijkerbroek droeg hij een bont boezeroen met een vettig leren stropdasje.

De oude rechercheur bedacht, dat de leraren uit zijn tijd heel wat stemmiger gekleed gingen.

'U kent de bijzonderheden?' vroeg hij vriendelijk. De heer Boschgraed keek hem verrast aan. 'Van de moord op de heer Minnertsga?'

'Ja.'

De leraar Nederlands trok zijn linkerschouder iets op. 'Ik weet niet meer dan Ranske mij vertelde.' De Cock veinsde onbegrip. 'Ranske?' vroeg hij quasi verbaasd. De heer Boschgraed glimlachte.

'Mevrouw Minnertsga. Zij vertelde mij dat haar man door moord om het leven was gekomen.'

'Zijn de andere leerkrachten ook op de hoogte?'

'Zeker.'

'Hoe reageerden zij?'

De heer Boschgraed liet zich in zijn stoel zakken en wees naar twee wankele krukjes voor het front van zijn bureau. 'Neemt u plaats.' Hij maakte een verontschuldigend gebaar. 'Ik kan u geen betere zetels aanbieden. Er wordt nogal bezuinigd op het onderwijs.' De Cock drapeerde de panden van zijn regenjas om het krukje en ging voorzichtig zitten. Vledder volgde zijn voorbeeld. 'Hoe reageerden de anderen?' herhaalde De Cock. De heer Boschgraed spreidde zijn armen.

'Na het bekend worden van het drama werd het plan geopperd om bij wijze van rouw de gehele school enige dagen te sluiten.'

'En?'

Er gleed een trieste glimlach om de mond van de leraar. 'Achteraf vonden wij dat toch niet zo'n goed idee. Het gaf misschien te veel negatieve publiciteit. Wij willen voor alles voorkomen, dat onze school door het voorval in discrediet zou worden gebracht.' De Cock veinsde onbegrip. 'Hoezo?'

De heer Boschgraed plukte wat nerveus aan zijn leren stropdasje. 'Wij… leraren, leraressen van het Bartholinus… achten de mogelijkheid geenszins uitgesloten, dat een van onze eigen leerlingen bij de moord op Minnertsga is betrokken.' De Cock trok zijn wenkbrauwen op. 'Waar baseert u die mogelijkheid op?' vroeg hij streng. De heer Boschgraed vouwde zijn handen en klemde die vast tot de knokkels van zijn vingers wit werden.

'Minnertsga had niet zo'n beste reputatie,' sprak hij gejaagd. 'Zijn gedrag ten opzichte van zijn leerlingen stond nogal eens ter discussie. Ook Ranske had niet bepaald een goed leven bij hem.' 'Dat heeft ze u verteld?'

Er gleed een glimlach van vertedering om de lippen van Hans Boschgraed. 'Ranske en ik gaan nogal vertrouwelijk met elkaar om. Ik ken haar levensgeschiedenis en weet wat die man haar heeft aangedaan.' 'Zij haatte hem?' De heer Boschgraed slikte.

'Dat… eh, dat,' stotterde hij, 'durf ik niet te beamen. Haat zou impliceren dat Ranske een motief had… een motief om haar man om te brengen.'

De Cock boog zich iets naar voren. 'Is dat motief er?' drong hij aan. De heer Boschgraed schudde zijn hoofd.

'Zo is Ranske niet,' riep hij wanhopig. 'Ze is een lieve zachte vrouw… tot zo'n wreedheid niet in staat. Ook al zou…' De leraar Nederlands maakte zijn zin niet af; slikte opnieuw. 'U… eh, u had een briefje, zei u… een briefje met fouten in de taal… daar zouden we toch over praten?'

De Cock zweeg en wachtte geduldig tot iets van de wanhoop uit de ogen van de heer Boschgraed was verdwenen. Daarna tastte hij in de binnenzak van zijn colbert en overhandigde de leraar het briefje. Het duurde even. Toen keek de heer Boschgraed op. 'In 'discrimeren',' sprak hij hees, 'moet de eerste 'e' een derde 'i' zijn en in de verbinding meide-gek ontbreekt de 'n'.' De onderlip van de leraar trilde.

'Het… eh, het is van Roeland…., Roeland van Ieperen… hij maakt die fouten.'

6

Ze reden van het Bartholinus Gymnasium weg en kwamen na een reeks bochten terecht op de Linnaeusparkweg. Aan het einde van die weg reed Vledder rechts de Kruislaan op. De jonge rechercheur negeerde bij de drukke Middenweg het verkeerslicht dat op rood sprong en raasde met de nieuwe Golf verder de Kruislaan op langs de Nieuwe Oosterbegraafplaats.

De Cock pakte zijn autogordel en klikte die uit voorzorg vast. Daarna tastte hij met zijn blik de omgeving af. 'Hoe ga je terug naar de Kit?' riep hij boven het motorgeronk uit. 'Sightseeing… via Monnikendam en Tietjerksteradeel?'

Vledder schudde zijn hoofd. Zijn gezicht zag rood, opgewonden en om zijn mond lag een verbeten trek.

'We gaan niet terug naar de Kit,' antwoordde hij kort, nukkig. 'Nog niet.'

De Cock blikte opzij.

'Waar gaan we dan heen?' In zijn stem trilde verwondering. Vledder klemde zijn lippen op elkaar.

'Van hier naar Duivendrecht,' verklaarde hij op een snauwerige toon. 'Naar de Burgemeester Van Damstraat… tweehonderdzesendertig.. over de nieuwe Ringweg zijn we er in een paar minuten.' De Cock gebaarde nonchalant voor zich uit 'En wat is daar te doen?' vroeg hij zalvend. 'In Duivendrecht?' Vledder reageerde geagiteerd.

'Daar woont die Roeland van Ieperen,' riep hij geprikkeld. 'Dat heb je toch gehoord op dat Bartholinus Gymnasium? De jongeman die het bewuste briefje heeft geschreven.' De Cock veinsde onbegrip.

'Wat wil je met die jongeman?' vroeg hij kalm. Vledder snoof. Zijn neusvleugels trilden.

'Hem arresteren… arresteren voor de moord op Bouke Anne Minnertsga. Hij is achttien jaar… strafrechtelijk meerderjarig. We behoeven de zaak niet aan de jeugdpolitie over te dragen.' De Cock draaide zich half naar hem toe.

'Zou je daar nog niet even mee wachten,' sprak hij adviserend. 'Eerst rustig overleggen of zo'n snelle arrestatie wel zin heeft?' Vledder schudde zijn hoofd.

'Waarom wachten?' riep hij schel. 'Dat briefje is door hem geschreven en het was jouw eigen conclusie, dat het briefje van de moordenaar afkomstig moest zijn en dat het eerst na de dood van Minnertsga achter de revers van zijn colbert werd geschoven.' De Cock zuchtte.

'Aan die conclusie wil ik niet tornen,' reageerde hij bedaard. 'Daar houd ik mij aan vast. Maar ik heb er gevoelsmatig enige moeite mee om een jongeman alleen op basis van twee taaifoutjes te arresteren… en dat terzake een beschuldiging van moord.' Vledder ademde diep.

'Het zijn niet alleen die twee taaifoutjes,' sprak hij iets rustiger. 'Roeland van Ieperen had een gloeiende hekel aan die Bouke Anne Minnertsga. Het was tussen die twee al eens tot een handgemeen gekomen… nog geen maand geleden. Alleen omdat ook de reputatie van Bouke Anne Minnertsga niet bepaald vlekkeloos was en de leraar zelf geen aangifte van mishandeling wilde doen, werd de zaak destijds door het schoolbestuur gesust… is de politie er niet in gekend.'

De Cock grijnsde.

'Echt een oplossing in de geest van… waar twee kijven, hebben twee schuld.'

Vledder reageerde ineens fel. Hij stak zijn kin strijdvaardig vooruit. 'Dit is geen onschuldig handgemeen,' riep hij heftig, 'geen simpele zaak van 'waar twee kijven, hebben twee schuld'… op te lossen tijdens een gezapig onderling babbeltje van het schoolbestuur. Dit is moord… een koele kille moord… uit wraak… gekrenkte trots… of hoe je het ook noemen wilt.' De jonge rechercheur snoof verachtelijk. 'Heb je nog in je gedachten hoe afschuwelijk verminkt we Minnertsga hebben gevonden?'

De Cock zweeg. De oude rechercheur voelde weinig lust om de discussie met een ontketende Vledder voort te zetten. De felle toon van zijn jonge collega had hem verward.

Maar Vledder had gelijk, het was een gruwelijke moord en de aanwijzingen getuigden tegen die Roeland van Ieperen, een jongeman die door de leraar Boschgraed als wild, agressief en vaak onhandelbaar werd omschreven… een karakterschets die later door mevrouw Minnertsga nog eens werd bevestigd.

De grijze speurder trok zijn autogordel iets los, liet zich ver onderuitzakken en schoof de rand van zijn oude hoedje tot op de rug van zijn neus. Om hem heen op de snelle Ringweg rond Amsterdam raasde het verkeer. Het geluid verdoofde zijn denken, maar in zijn aderen kroop het stellige gevoel, dat ze op weg waren een misstap te begaan. Om zich te concentreren kneep hij zijn beide ogen even stijf dicht. Het hielp niet. Zijn hersenen gaven hem geen verweer, geen argumenten om het te voorkomen.

Bij de afslag Duivendrecht nam Vledder in de lange bocht naar de Van der Madeweg wat gas terug, sloeg bij de verkeerslichten linksaf en pakte vervolgens rechts de Omgang. Vandaar reed hij via de Populierstraat de verstilde Burgemeester Van Damstraat in. Zijn scherpe ogen volgden de nummering. Voor tweehonderdzesendertig bracht hij de Golf knerpend tot stilstand.

De beide rechercheurs stapten wat verkreukeld uit en liepen van het trottoir over een klinkerpaadje door een fraaie tuin met velden vol gele narcissen naar een bruingelakte voordeur. De Cock hield zijn pas in en liet het initiatief geheel aan Vledder. De jonge rechercheur belde aan. Ne enkele minuten werd de deur geopend door een knappe, rijpere vrouw in een strakke donkerblauwe japon met om de hals een klein wit opstaand kraagje. Lang zwart golvend haar omlijstte haar ovaal gezicht. Ze had gehuild. Het was zichtbaar. Haar donkere ogen waren rood omrand. Vledder kuchte.

'Wij zijn rechercheurs van politie… van het bureau Warmoesstraat in Amsterdam. Wij komen voor Roeland… Roeland van Ieperen.'

De vrouw liet haar hoofd iets zakken. 'Roeland is niet thuis,' sprak ze zacht. 'Hij is weggegaan.'

Vledder fronste zijn wenkbrauwen. 'Weggegaan?' Ze knikte.

'Vrijwel direct nadat hij uit school kwam.' Vledder hield zijn hoofd iets schuin. 'Wie bent u?' 'Zijn… eh, zijn moeder.'

'Waar is Roeland… wanneer komt hij terug…., heeft hij gezegd waar hij heenging?'

De vrouw keek op. Haar donkere ogen vulden zich met tranen. 'Roeland… Roeland is gevlucht.'

Ze reden in een matig gangetje uit de Burgemeester Van Damstraat weg. De Cock zuchtte opgelucht. In zijn hart was de oude rechercheur blij dat de vlucht de arrestatie van de jonge Roeland van leperen had verhinderd. Al begreep hij volkomen, dat bij onveranderde omstandigheden die vlucht slechts enige dagen uitstel betekende. Meer niet. Veel mogelijkheden om zich lang verborgen te houden, dichtte hij de jongeman niet toe.

De grijze speurder keek steels opzij naar Vledder. Uit het gezicht van de jonge rechercheur was het opgewonden rood iets weggetrokken.

'Een teken van schuld,' mompelde hij. De Cock staarde voor zich uit. 'Die vlucht?' Vledder knikte.

'Dat is toch duidelijk. Hij zal zich hebben gerealiseerd wat hij heeft gedaan en vlucht nu voor de consequenties van zijn daad.' De jonge rechercheur zweeg even. Het voegen in het drukke verkeer op de Ringweg eiste even zijn volle aandacht. 'Je hebt gehoord,' ging hij verder, 'wat die jongen vanmiddag tegen zijn moeder heeft gezegd.' De Cock schoof zijn onderlip naar voren.

'Geef me wat geld… moeder, ik moet weg… voor ze mij arresteren.' 'Nou?'

De Cock antwoordde niet onmiddellijk. Zijn hersenen werkten op volle toeren om zijn gevoel en zijn verstand op één lijn te brengen. 'Hij zal op school hebben vernomen wat er gisteravond met Minnertsga is gebeurd,' sprak hij analyserend.

Vledder reageerde als door een wesp gestoken. Hij rukte zo ongecontroleerd aan het stuur van de Golf, dat de wagen gedeeltelijk op de vluchtstrook terechtkwam.

'Roeland van Ieperen behoefde niets meer te ver-ne-men.' De stem van de jonge rechercheur sloeg over van woede. 'Roeland van Ieperen wist wat er met de leraar Minnertsga was gebeurd… hij wist dat uit eigen ervaring.'

Ze reden zwijgend verder. De Cock kon zich geen zaak herinneren, waarin zijn jonge collega zich zo strak aan zijn eigen denkbeelden had vastgehouden.

Vledder parkeerde de Golf op de steiger. De beide rechercheurs stapten uit en sjokten via de Oudebrugsteeg naar de Warmoesstraat. Toen ze de hal van het politiebureau binnenstapten, wenkte Jan Kusters De Cock vanachter de balie. De oude rechercheur liep op hem toe. 'Wat is er?'

'Je krijgt straks van mij een proces-verbaal van aanhouding.' De Cock keek hem achterdochtig aan. 'Wie heb jij aangehouden?' Jan Kusters zuchtte.

'Een jonge vrouw… ze kwam zich hier aan de balie melden… een minuut of tien geleden. Je kunt gerust zijn… de moord op leraar Minnertsga is opgelost.' De Cock keek hem verward aan. 'Opgelost?' Zijn stem beefde van ongeloof. De wachtcommandant knikte.

'Ik heb haar laten insluiten,' antwoordde hij zacht. 'Ze is achttien jaar… strafrechtelijk meerderjarig en ze heeft bekend.'

De Cock liet haar rechtop naast zijn bureau staan en nam haar beeld nauwkeurig in zich op. Ze was niet groot, feitelijk een kind nog. Met weerbarstig blond krullend haar en een lief rond gezichtje, waarin een paar lichtgroene ogen boven iets opbollende wangen hem met enige argwaan bezagen.

Ze was gekleed als een tiener. Op een witte katoenen broek droeg ze een wijd blauw met rood geblokt jack. Haar voeten staken in een paar platte lichtgrijze leren Ecco-schoenen. De grijze speurder beduidde haar na enige tijd dat ze kon gaan zitten. Ze deed wat plomp een stap dichterbij en plofte zonder enig raffinement op de stoel naast zijn bureau neer. De Cock plukte aan zijn neus. 'Hoe heet je?'

'Caroline… Caroline Hoogwoud. Maar iedereen noemt mij Carrie.' De Cock schonk haar een glimlach.

'Carrie,' herhaalde hij vriendelijk. 'En je bent leerlinge aan het Bartholinus Gymnasium aan het Linnaeushof?'

Caroline Hoogwoud knikte. 'Het laatste jaar… hoop ik.'

'De heer Minnertsga was jouw leraar?' Caroline Hoogwoud knikte opnieuw. 'Klassieke talen.' De Cock boog zich iets naar haar toe.

'Je hebt je beneden aan de balie bij de wachtcommandant gemeld en je hebt gezegd dat jij de heer Minnertsga gisteravond op de parkeerplaats aan de Oosterdokskade hebt doodgestoken. Blijf je daarbij… in onze ambtelijke taal… blijf je bij die afgelegde verklaring volharden?'

Caroline Hoogwoud keek met toegeknepen lippen naar hem op. Haar lichtgroene ogen vonkten. 'Daar blijf ik bij,' sprak ze strak. De Cock keek haar onderzoekend aan. 'Besef je de consequenties van dat besluit?' vroeg hij ernstig. 'Ja, de gevangenis.' De Cock maakte een kalmerend gebaar.

'Carrie,' sprak hij vriendelijk, 'je zult mij iets moeten vertellen over de toedracht… over het hoe en waarom van jouw daad. Bijvoorbeeld.. hoe kwam jij op die parkeerplaats terecht?' Caroline Hoogwoud aarzelde even.

'Met de wagen van de heer Minnertsga. Hij was met mij door de stad naar die parkeerplaats gereden. Daar werd hij handtastelijk… wilde iets van me.' De Cock wreef over zijn kin.

'Bestond er iets tussen jouen de heer Minnertsga… een relatie?' Caroline Hoogwoud schudde haar hoofd. 'Hij kon op school nooit met zijn handen van mij afblijven.' 'Dat vond je niet prettig?'

'Nee.' De Cock veinsde verwondering.

'Waarom stapte je gisteren dan bij hem in de wagen?'

Caroline Hoogwoud verschoof iets op haar stoel.

'Ik… eh, ik wilde het ook weleens meemaken,' sprak ze schuchter. 'Ik hoorde altijd spannende verhalen van de andere meiden uit de klas.' De Cock gebaarde in haar richting. 'Die… eh,' vroeg hij voorzichtig, 'die bij de heer Minnertsga in zijn wagen hadden gezeten?'

Caroline Hoogwoud knikte. 'Maar ik wilde het niet zover laten komen.'

De Cock trok zijn wenkbrauwen op. 'Hoever?'

Caroline Hoogwoud liet haar hoofd iets zakken.

'Dat hij mij iets aandeed. Daarom had ik dat mes meegenomen… om mij te verdedigen als het zover zou komen.'

De Cock keek haar peilend aan. 'En het kwam zover?'

Caroline Hoogwoud sloot even haar ogen.

'Op die donkere parkeerplaats. Hij zette zijn wagen stil, draaide het contact om en greep mij vast. Ik wist mij los te rukken, het portier te openen en uit zijn wagen te stappen. Maar hij kwam mij na… haalde mij in. Ik… eh, ik kon geen kant meer uit. Toen hij mij opnieuw vastgreep, heb ik mijn mes gepakt.'

De Cock knikte traag voor zich uit. 'En toegestoken,' stelde hij kalm.

Caroline Hoogwoud zwaaide met haar beide armen. 'Ik was in paniek.'

'Hoe vaak?'

'Wat bedoelt u?'

'Hoe vaak heb je hem gestoken?' Caroline Hoogwoud schudde haar hoofd. 'Dat weet ik niet meer… een paar maal.' 'En toen?'

Caroline Hoogwoud keek naar hem op. De Cock las verwarring in haar ogen.

'En toen?' herhaalde hij dwingender. De mond van Caroline Hoogwoud gleed halfopen. 'Hij was dood.' De Cock knikte begrijpend. 'Wat heb je daarna gedaan?' Caroline Hoogwoud trok haar schouders op. 'Niets. Ik heb het mes in het water gegooid en ben naar huis gegaan. '

De Cock nam een lange pauze. Onderwijl bleef hij haar aankijken… koel, strak, observerend. Hij zag dat ze steeds onrustiger werd… zijn scherpe blik niet lang kon verdragen. Na een paar minuten boog hij zich dicht naar haar toe. 'Carrie,' vroeg hij vriendelijk fluisterend, 'waarom… waarom lieg je?'

Ineens brak haar weerstand. Ze sloeg haar beide handen voor haar gezicht en begon te huilen, zacht, bijna onhoorbaar, met kleine snikgeluidjes.

De Cock liet haar een tijdje begaan. Toen trok hij voorzichtig haar handen van haar betraand gezicht en hield die vast. 'Waarom, Carrie… waarom beken je een moord die je niet hebt gepleegd?'

Caroline Hoogwoud slikte en duwde haar kin iets omhoog.

'Ik wil niet,' snikte ze, 'ik wil niet dat Roeland wordt opgepakt. Hij is onschuldig.'

7

De Cock keek van Caroline Hoogwoud naar Vledder. 'Roeland is onschuldig.' Het klonk als een verrassende constatering. Caroline Hoogwoud knikte heftig.

'De hele school denkt dat hij Minnertsga heeft doodgestoken. Iedereen weet dat Roeland het bloed van die leraar wel kon drinken.'

De Cock keek haar verrast aan. 'Zo erg?'

'Zeker. Het was oorlog tussen die twee. Een maand geleden hebben ze samen nog in de klas gevochten en Roeland heeft toen waar iedereen bij was geroepen; rotvent, ik steek je nog eens overhoop.' Ze zweeg even. Haar tong gleed langs haar volle lippen. 'Iedereen weet ook dat Roeland een mes heeft.' 'Wat voor een mes?'

'Zo'n knipmes… datje uit kan klappen.' 'En dat droeg hij altijd bij zich?' Caroline Hoogwoud schudde afkeurend haar hoofd. 'Roeland doet altijd zo flink, zo stoer… slooft zich uit voor mij en de andere meiden in de klas. Maar dat zegt niets. Roeland is gewoon een aardige jongen… een lieve knul.' De Cock trok zijn wenkbrauwen samen.

'En Roeland weet, dat iedereen denkt, dat hij Minnertsga heeft doodgestoken?'

Caroline Hoogwoud slikte.

'Natuurlijk weet hij dat. Toen vanmorgen het bericht uitlekte, dat Minnertsga was vermoord, hebben ze het tegen hem gezegd… de anderen uit de klas… Roeland, dat heb jij geflikt.' 'Is Roeland daarom gevlucht?'

'Hij was bang dat hij door de politie zou worden opgepakt.'

De Cock schudde zijn hoofd. 'De politie pakt geen onschuldige mensen op.'

Op het gezicht van Caroline Hoogwoud kwam een grijns. 'Roeland en ik vinden, dat je daar toch erg voorzichtig mee moet zijn,' sprak ze aarzelend. 'Je weet het nooit helemaal zeker.'

De Cock glimlachte om het antwoord. In het hart van de oude CA rechercheur begon enige sympathie voor de jonge pittige vrouw te gloeien.

'Waarom had Roeland van Ieperen zo'n hekel aan die Minnertsga?' Caroline Hoogwoud zwaaide met een arm. 'Minnertsga pestte Roeland altijd.' 'Waarom?'

Caroline Hoogwoud trok haar linkerschouder iets op. 'Ik denk om mij.'

De Cock keek haar vragend aan. 'Dat begrijp ik niet.'

Caroline Hoogwoud zuchtte. 'Roeland en ik gaan met elkaar. Dat weet ook iedereen… zelfs de leraren. Roeland is mijn vriend… al meer dan twee jaar. We hebben op het Bartholinus ook samen een klas gedoubleerd. Maar Roeland is echt niet stom, zoals Minnertsga altijd zei. Roeland en ik vinden soms andere dingen leuker om te doen dan dat vervelende leren… dan krijg je vanzelf slechte cijfers.'

De Cock gebaarde in haar richting. 'Wat dacht je met jouw valse bekentenis te bereiken?'

Caroline Hoogwoud keek verwonderd naar hem op. 'Begrijpt u dat niet?'

'Niet helemaal.'

'Als ik het heb gedaan… dan kan Roeland het toch niet hebben gedaan? Simpel… vindt u niet?' De Cock glimlachte.

'Je wilde door jouw bekentenis Roeland vrij pleiten?'

'Precies.'

'En daarvoor was je zelfs bereid om de gevangenis in te gaan?' Caroline Hoogwoud keek verrast naar hem op. Haar jong gezicht stond ernstig. 'Hebt u weleens van iemand gehouden?' De Cock verborg een lach achter de rug van zijn hand, maar antwoordde niet.

Vledder kwam tussenbeide. De jonge rechercheur vond de aanpak van De Cock te vriendelijk, te gezapig. 'Was het Roeland?' vroeg hij streng.

Caroline Hoogwoud draaide zich half om en keek Vledder vernietigend aan. 'Hoe bedoelt u?' vroeg ze bits. 'Stak Roeland Minnertsga dood?'

Caroline Hoogwoud kneep haar lippen op elkaar. 'Hij was het niet,' siste ze. 'Hoe weet je dat?'

'Ik heb het Roeland gevraagd en hij heeft tegen mij gezegd, dat hij het niet heeft gedaan.'

Vledder trok zijn gezicht strak. 'En dat is voor jou voldoende?'

'Ja.'

De jonge rechercheur schudde zijn hoofd. 'Voor ons niet.' 'Moeten jullie weten.' Vledder negeerde het botte antwoord.

'Wist Roeland van Ieperen, dat jij die valse bekentenis zou doen?' Caroline Hoogwoud schudde haar hoofd.

'Dat wist Roeland niet. Ik ben vanmiddag pas op het idee gekomen, nadat zijn moeder mij had gebeld om te zeggen dat Roeland was gevlucht.'

Vledder keek haar ongelovig aan. 'En daar hebben jullie voordien niet samen over gesproken?' 'Nee.'

Vledder kwam uit zijn stoel omhoog en strekte zijn rechterhand beschuldigend naar haar uit.

'Ik zal jou eens precies zeggen waarom jij vanavond naar de Warmoesstraat kwam om te vertellen dat jij Minnertsga had vermoord… omdat jij… net als al die anderen in de klas… voor jezelf verdraaid goed wist, dat Roeland het wel had gedaan.' Caroline Hoogwoud kwam met een ruk overeind. Haar hele lichaam trilde en haar lichtgroene ogen schoten vuur. 'Het was Roeland niet.' Ze schreeuwde; haar armen opgestoken en haar vuisten gebald. 'Het was Roeland niet. Dat heb ik toch gezegd. Roeland heeft er niets mee te maken. Het was… eh, het was Marijke.' Vledder kwam achter zijn bureau vandaan en liep op haar toe. Dreigend. Zijn rug iets gekromd. 'Wie is Marijke?'

Caroline Hoogwoud plofte uitgeblust terug op haar stoel.

'Een meid… een meid uit de klas. Ze was verliefd op Minnertsga.'

Toen De Cock in de recherchekamer terugkwam, keek Vledder hem schuins achterdochtig aan.

'Je hebt haar toch uit laten schrijven?' De Cock knikte. 'Dat kind hoort vannacht niet in een cel. Ik heb haar door een oude diender met een wagentje naar huis laten brengen.' Vledder snoof.

'Ze heeft je van het begin af aan helemaal ingepalmd,' sprak hij met enige verachting. 'Als ik er niet op tijd tussen was gekomen, dan hadden we nooit geweten dat Marijke het had gedaan.' De Cock liet zich in zijn stoel achter zijn bureau zakken en schudde zijn hoofd. 'Het was Marijke niet,' stelde hij kalm. Vledder keek zijn oudere collega niet-begrijpend aan. 'Je hebt haar verhaal toch gehoord?' riep hij verwonderd. 'Marijke was verliefd op Minnertsga… was zelfs een paar maal heimelijk met hem weg geweest… maar de laatste maanden toonde Minnertsga geen enkele interesse meer in haar. Dat was voor Marijke onverdraaglijk.'

Over het brede gezicht van de grijze speurder gleed een trieste glimlach. 'Hoeveel meisjes op middelbare scholen worden verliefd op hun leraar? Als al die verliefdheid tot een moord op zo'n aanbeden leraar leidde, dan…' Hij maakte zijn zin niet af. 'Die beschuldiging van Caroline Hoogwoud aan het adres van Marijke was vals… net zo vals als haar bekentenis, dat zij Minnertsga had vermoord.' De oude rechercheur ademde diep. 'Je moet met de uitlatingen van zo'n meisje heel voorzichtig omgaan. Als je die Carrie nog verder onder druk had gezet, dan was ze met nog een reeks andere beschuldigingen gekomen… uit angst en vertwijfeling. Haar enige zorg is Roeland.. hem mag niets overkomen.' Vledder snoof minachtend. 'Kalverliefde.'

De Cock reageerde niet. Hij stond op en slofte naar de kapstok.

De jonge rechercheur kwam hem na. 'Waar ga je heen?'

De Cock draaide zich half om. 'Naar Smalle Lowietje… mijn droge keel dorst naar het fluweel van een cognackie.'

Lowietje, ter aanduiding van zijn geringe borstomvang meestal Smalle Lowietje genoemd, trok zijn levendig muizensmoeltje in een vriendelijke plooi, staakte het glazenspoelen, veegde zijn vingers langs zijn morsige vest en stak de oude rechercheur spontaan een hand toe. 'Welkom in mijn etablissement.'

De Cock hees zijn zware bovenlijf op een barkruk naast Vledder. 'Ook goedenavond,' reageerde hij laconiek. 'Hetzelfde recept?' Zonder op antwoord te wachten dook de tengere caféhouder onder de tapkast en kwam weer boven met een fles pure Franse cognac Napoleon, die hij met een haast devoot gebaar voor de grijze speurder neerzette. 'Nog van mijn oude voorraad,' lispelde hij vergenoegd. Hij pakte drie bolle glazen en schonk in, plechtig, als gold het een ceremonieel gebeuren.

Rechercheur De Cock keek vrolijk glunderend toe. Hij hield van die momenten. En hoewel hij wist, dat de smalle caféhouder een dief was, een heler, een man die in zijn leven vrijwel alles had gedaan wat God in zijn wijsheid had verboden… hield hij van Lowietje. 'Proost.' Hij nam het glas op, schommelde het in zijn hand en snoof de prikkelende geur van de cognac op. Voorzichtig nam hij een slokje. Zacht gleed het fluwelen vocht langs zijn dorstige keel. Hij keek met een peinzende blik naar het glas en zette het met een teder gebaar op de tapkast terug.

Daarna draaide hij zich op zijn kruk naar Vledder.

'Gelet op onze… eh, in het harnas gesneuvelde leraar,' sprak hij licht spottend, 'zouden nu een paar klassieke Latijnse kreten niet misplaatst zijn. Wat dacht je van: 'bene-audire-alterum-patrimo-nium-est."

De jonge rechercheur bekeek zijn oudere collega met enige achterdocht.

'En dat betekent?' De Cock glimlachte.

'Een ernstige vingerwijzing voor ons beroep: goed luisteren is een tweede erfgoed.' 'Heb je er nog meer?' De Cock knikte.

'En voor de ontmaskering van onze moordenaar geldt: 'experto credite'… gelooft hem, die het uit ondervinding weet.' Vledder beluisterde de toon. 'Wat wil je daarmee zeggen?'

De grijze speurder stak waarschuwend zijn rechterwijsvinger omhoog.

'Elke bekentenis… zeker een bekentenis van een moord… moet volledig zijn… volledig in alle details… geen verhaal van horen zeggen of een weergave van een krantenbericht.' Vledder knikte begrijpend.

'Je bedoelt: als wij de pers gisteren volledig hadden ingelicht… ook over die penis… dan hadden wij de valse bekentenis van Caroline Hoogwoud heel moeilijk als zodanig kunnen onderkennen.'

'Precies.'

Smalle Lowietje trok zijn wenkbrauwen op. 'Wat zijn jullie ernstig.' De Cock zwaaide afwerend. 'Even niet op letten, Lowie,' sprak hij vriendelijk. 'We zijn bezig met een moord op een leraar klassieke talen. Een lastige zaak, die ons nogal wat hoofdbrekens kost.' 'Vandaar jouw potjeslatijn.' De Cock grinnikte.

'Een van mijn oude vader geërfde hobby.' Hij hief lachend zijn glas op. 'Gaudeamus igitur… laat ons vrolijk zijn.'

Smalle Lowietje trok een dwarse denkrimpel in zijn voorhoofd.

'Leraar klassieke talen… is dat het geval dat vandaag in de krant stond… een leraar van het Bartholinus Gymnasium?'

'Inderdaad.'

'Heet hij Minnertsga?'

De Cock keek hem verrast aan.

'Stond die naam vanmorgen in de krant?' vroeg hij ongelovig. De tengere caféhouder schudde zijn hoofd.

'Dat niet. Maar ik ken een leraar Minnertsga, die hier in Amsterdam aan het Bartholinus Gymnasium aan het Linnaeushof is verbonden.'

'Hoe?'

'Wat bedoel je?' 'Hoe ken je hem?'

Smalle Lowietje gebaarde om zich heen.

'Hij komt hier vrij geregeld. Ik bedoel hier, in mijn etablissement.' 'Alleen?'

Op het vriendelijk muizensmoeltje van Smalle Lowietje verscheen een grijns. 'Hij houdt het al jaren met Agneet, oudste dochter van Rooie Betsy.'

'Rooie Betsy… hier van de Wallen?' De tengere caféhouder knikte.

'Rooie Betsy, die zover ik weet, haar hele leven al voor hoer heeft gespeeld, wilde haar oudste dochter een behoorlijke opleiding geven.'

De Cock knikte instemmend. 'Terecht.'

'Het lukte Rooie Betsy met veel moeite om Agneet na de basisschool op het Bartholinus Gymnasium geplaatst te krijgen.'

De Cock keek hem onderzoekend aan.

'En… kreeg Agneet haar opleiding?'

Het gezicht van Smalle Lowietje versomberde.

'Een paar jaar ging het goed. Toen kreeg ze les van die Minnertsga… maar niet in klassieke talen.'

De Cock knikte met een grijns op zijn gezicht.

'Ze kreeg van hem privé-onderricht op seksueel gebied.'

De tengere caféhouder knikte.

'Toen dat uitlekte werd Agneet van school gestuurd. Rooie Betsy was woedend… des duivels. Ze vertelde aan een ieder die het maar horen wilde, dat Minnertsga haar Agneet had verkracht.' 'Kwam het tot een aanklacht?' Smalle Lowietje schudde zijn hoofd.

'Agneet wilde daar niet aan meewerken. Ze bleef ook nadat ze van school was gestuurd met die Minnertsga omgaan.'

De Cock plukte aan zijn onderlip. 'En Rooie Betsy?'

Smalle Lowietje keek naar hem op. 'U kent haar?'

'Min of meer.'

De tengere caféhouder zuchtte.

'Geen gemakkelijke tante. Zelfs Rinus, haar eigen pooier, is bang voor haar. Vorige week kwam ze toevallig mijn etablissement binnen op een moment, dat Agneet hier met die Minnertsga aan de bar zat. Ze liep op hem toe en zei: viezerik, vuile verkrachter… ze moesten jou je pik afsnijden.' 'En dat hoorde iedereen?' Smalle Lowietje knikte. 'De tent zat vol.'

8

Vanuit het schemerig intieme lokaaltje op de hoek van de Barndesteeg, dat Smalle Lowietje altijd vol trots zijn etablissement noemde, schuifelden de beide rechercheurs te midden van een leger van behoeftigen over de oude Achterburgwal. Het was donker en druk op de Wallen. Het seksbedrijf draaide op volle toeren. Vrijwel elk hoertje was bezet. Het scheen dat het naderend voorjaar de heren der schepping prikkelde tot extra daadkracht. Voorde deur van het werkkamertje van een exotische schone uit Ghana stonden zelfs mannen in de rij.

Vanaf de Achterburgwal liepen ze door de smalle Oude Kennissteeg en staken daar de brug over naar het Oudekerksplein. Het motterde een beetje en De Cock trok de kraag van zijn regenjas omhoog.

Vledder keek hem van terzijde aan.

'Heb jij weleens iets met die Rooie Betsy gehad?'

'Ambtelijk, bedoel je?' Vledder lachte uitbundig. 'Ja, hoe anders?' De Cock knikte vaag.

'Niet voor enig misdrijf. Maar ze had eens moeilijkheden met een klant. Een deftige heer van middelbare leeftijd, die zich er over beklaagde dat Rooie Betsy tot minder dienstbaarheid bereid was dan hij van haar verlangde.' De oude rechercheur schudde verwijtend zijn hoofd. 'Er zijn nog steeds mannen die menen dat de politie de prostitutie exploiteert.' Vledder wuifde om zich heen. 'Dat was toch vroeger zo?' De Cock glimlachte.

'Dan moet je toch wel een paar eeuwen in onze vaderlandse geschiedenis terug… ver voor er sprake was van een reguliere gemeentepolitie, zoals wij die nu kennen. Onze voorgangers… de schout en zijn rakkers, werden in feite geacht toezicht te houden op de 'lichte wivekens'. Maar in plaats van een streng toezicht op de naleving van onder andere de bepaling, dat in het openbaar tepels en schaamdelen bedekt moesten zijn en dat geen op coïtus gelijkende bewegingen mochten worden gemaakt, sloten ze met hen vaak een soort monsterlijk verbond.'

'Hoe?'

'Het was een eenvoudige constructie. Wanneer een rijk of aanzienlijk man zich in een bordeel had gemeld, dan werden de schout en zijn rakkers gewaarschuwd. De schout werd dan in de gelegenheid gesteld om op het juiste moment 'overspel' te constateren. En overspel was vroeger een misdrijf, dat slechts met veel geld kon worden afgekocht. Bovendien bood zo'n constatering van buitenechtelijke escapades vele mogelijkheden tot chantage.' Vledder keek hem ongelovig aan. 'Door de schout?' De Cock knikte. 'Je moet bedenken, dat zo'n ambt van schout gekocht moest worden. Het was dus zaak om het geïnvesteerde geld zo snel mogelijk terug te verdienen.' 'Lucratief.' De Cock grinnikte. 'Ik denk, dat ook in onze verlichte tijd nog veel geld met 'overspel' is te verdienen. Denk maar eens aan echtscheidingsprocedures en de daaraan gekoppelde strijd om alimentatie.'

Vledder knikte begrijpend.

'Hoe liep het af?'

'Wat bedoel je?'

'De moeilijkheden van Rooie Betsy met die deftige heer van middelbare leeftijd?'

De Cock maakte een schouderbeweging. 'Gesust… of, zoals wij dat zeggen… in der minne geschikt.' Via de Enge Kerksteeg slenterden de beide rechercheurs naar de Warmoesstraat. Toen ze de hal van het politiebureau binnenstapten, wees Jan Kusters omhoog.

'Er zit boven een man op jullie te wachten,' schreeuwde hij luid. De Cock liep op hem toe. 'Wat voor een man?' De wachtcommandant grijnsde.

'Dat weet ik niet. Het was hier aan de balie te druk om zijn naam te noteren. Hij zei alleen, dat hij kwam om enige opheldering te geven.'

'Waarover?'

'Dat heb ik hem niet gevraagd.'

De beide rechercheurs liepen langs de wachtcommandant de trap op. Boven, op de tweede etage, op de bank bij de deur naar de recherchekamer, zat een man. De Cock schatte hem achter in de dertig. Hij droeg een ruime groene trenchcoat met brede schouderflappen. Toen hij de rechercheurs in het oog kreeg, kwam hij van de bank overeind en liep op hen toe. Zijn tred was licht, soepel en sierlijk als van een balletdanser. Zijn blik gleed snel van De Cock naar Vledder en terug.

'U beiden behandelt de moord op de leraar Minnertsga?' De oude rechercheur knikte en nam zijn hoedje af. 'Mijn naam is De Cock… met ceeooceekaa.' Hij duimde schuin achter zich. 'En dat is mijn onvolprezen hulp… rechercheur Vledder.' De grijze speurder maakte een lichte buiging. 'Waarmee zouden wij u van dienst kunnen zijn?'

De man aarzelde. Het bood De Cock de gelegenheid om hem even goed in zich op te nemen. Hij had een hoekig gezicht met hoge brede jukbeenderen en een sterk vooruitstekende kin. Zijn zwarte haren, glimmend van de pommade, waren zonder scheiding strak naar achteren gekamd. In zijn donkerbruine ogen lag een onrustige blik. 'Ik wilde even met u praten.'

Zijn zachte stem had een zangerige toon met een licht Limburgs accent.

De Cock ging hem voor naar de grote recherchekamer en liet hem in de stoel naast zijn bureau plaatsnemen. Daarna deed hij rustig zijn regenjas uit en hing die bij zijn hoedje op de kapstok. Langzaam slenterde hij terug naar zijn bureau en ging zitten. 'Wie bent u?' opende hij vriendelijk.

De man kwam onmiddellijk, stram als een militair, weer overeind. 'Guillaume,' reageerde hij geschrokken. 'Mijn oprechte verontschuldiging. Mijn naam is Guillaume du Bartas.' De Cock schoof zijn onderlip vooruit. 'Mooie naam.' De man ging weer zitten.

'Van Franse origine. Een van mijn voorvaderen was een beroemd dichter, hugenoot en diplomaat in dienst van Hendrik de Vierde van Navarre.' Hij glimlachte en toonde daarbij een rij blinkende tanden.

'Ik ben gewoon leraar… leraar Frans.'

De Cock plukte aan het puntje van zijn neus.

'Aan het Bartholinus Gymnasium?'

Guillaume du Bartas knikte.

'U zult begrijpen, dat de moord op leraar Minnertsga de school danig in beroering heeft gebracht.' 'Dat begrijp ik.'

Guillaume du Bartas gebaarde voor zich uit.

'Er gaan de wildste geruchten. Een van de hardnekkigste geruchten is, dat de moord zou zijn begaan door een onstuimige jongeman, leerling van het Bartholinus Gymnasium, die voortdurend overhoop lag met zijn leraar klassieke talen.'

'Roeland van Ieperen.'

Guillaume du Bartas keek hem verrast aan.

'Dat weet u al?'

De Cock knikte.

'Roeland van Ieperen is voordat hardnekkige gerucht op het gymnasium gevlucht. Ik heb met zijn moeder gesproken en met zijn… eh, zijn jonge vriendin Caroline Hoogwoud.' 'U denkt, dat hij de dader is?' 'Roeland van Ieperen?'

'Ja.'

De Cock glimlachte.

'Ik moet u het antwoord op die vraag helaas schuldig blijven.' Guillaume du Bartas knikte begrijpend. 'U gaat door met uw onderzoek?' 'Uiteraard.'

'U hebt aanwijzingen in een bepaalde richting?'

De Cock antwoordde niet direct. Over zijn breed gezicht gleed een zoete grijns.

'Ik heb het idee,' sprak hij samenvattend, 'dat u van mij, als rechercheur, ophelderingen verwacht, terwijl ik van de wachtcommandant beneden heb begrepen, dat u ons opheldering zou verschaffen.' Over het hoekige gezicht van Guillaume du Bartas gleed een schaduw. 'Ik… eh, ik heb daar enige moeite mee. Het is nogal een delicate kwestie.' De leraar zweeg even en slikte. 'Voor u er bij uw onderzoek op stuit… en daar mogelijk consequenties aan verbindt.. openbaar ik u, dat Ranske… mevrouw Minnertsga… en ik een relatie met elkaar onderhouden.' De Cock plukte opnieuw aan zijn onderlip. 'Een relatie… een verhouding… een zeer intieme verhouding?' 'Inderdaad.'

'U was… bent haar minnaar?'

'Zo… eh, zo mag u het noemen.' 'Hoe lang?' 'Ruim twee jaar.' 'Wist Minnertsga dat?'

Guillaume du Bartas trok een pijnlijk gezicht. 'Ik vermoed het. Maar op het gedrag van Minnertsga zelf viel heel veel aan te merken. Hij was voortdurend bij allerlei affaires betrokken. In ieder geval heeft hij Ranske nooit verwijten gemaakt.' De Cock hield zijn hoofd iets schuin.

'Ook geen zin- of toespelingen op haar genegenheid voor u?' 'Nee.'

'Weten de leerlingen van het Bartholinus Gymnasium van uw relatie met mevrouw Minnertsga… mogelijk de andere leerkrachten van de school?'

Guillaume du Bartas schudde zijn hoofd.

'Ranske en ik hebben altijd zeer voorzichtig gemanoeuvreerd… hebben onze verhouding steeds goed verborgen weten te houden. Volgens mij is er nooit iets van uitgelekt.' De leraar Frans maakte een verontschuldigend gebaartje. 'We hebben echter besloten om nu, na de dood van Minnertsga, meer openbaarheid aan onze liefde voor elkaar te geven.'

'Als ik het goed begrijp,' formuleerde De Cock voorzichtig, 'dan komt de plotselinge gewelddadige dood van de heer Minnertsga u beiden zeer gelegen… het neemt voor de liefde tussen u beiden een belangrijk beletsel… obstakel weg.'

Guillaume du Bartas keek de grijze speurder met zijn donkerbruine ogen trouwhartig aan. 'Dat is juist de reden van mijn komst,' sprak hij ernstig. 'Voor de moord op Minnertsga hadden wij beiden… Ranske en ik… een goede reden… een steekhoudend motief.' Hij zweeg even. 'Door politieogen bezien.' De Cock grijnsde.

'Daar heeft men geen achterdochtige politieogen voor nodig. Het zou niet de eerste moord zijn voortvloeiende uit een buitenechtelijke relatie.' De oude rechercheur keek de man voor hem strak aan. 'Hebben u en mevrouw Minnertsga… direct of indirect… iets met de moord op Minnertsga van doen?' Guillaume du Bartas schudde zijn hoofd.

Absoluut niet. De moord op Minnertsga was ook voor ons een complete verrassing.'

'U zult het mij hopelijk niet kwalijk nemen,' sprak De Cock beminnelijk, 'dat ik het 'steekhoudende' motief van u beiden toch in mijn verdere onderzoek naar de moord op Minnertsga betrek?' Guillaume du Bartas keek hem strak aan. 'Ik acht dat zelfs uw plicht.'

De Cock stak zijn handen naar voren en drukte zijn vingertoppen tegen elkaar. 'Leed mevrouw Minnertsga onder de… eh, de sexuele buitelingen van haar ontrouwe echtgenoot?' 'Zeker.'

'Heeft ze nooit een echtscheiding overwogen?' Over het gezicht van Guillaume du Bartas gleed een trieste glimlach. 'Ranske is een gelovige, godsdienstige vrouw. Ze is met Minnertsga getrouwd in de Gereformeerde Kerk in Bolsward.' De leraar zuchtte diep. 'Haar overtuiging is… wat God verenigt, mag de mens niet scheiden.'

De Cock keek naar hem op. 'Is dat ook uw overtuiging?' Guillaume du Bartas schudde heftig zijn hoofd. 'Zeker niet,' riep hij geëmotioneerd. 'De houding van Ranske heeft mij weleens tot wanhoop gebracht. Ik heb daar vaak met haar over gesproken. Onze relatie leek zo uitzichtloos… zonder enig perspectief voor de toekomst.' De Cock boog zich naar hem toe.

'Hoe vaak, heer Du Bartas… hoe vaak hebt u met de gedachte aan moord gespeeld?'

De leraar sprong van zijn stoel omhoog. Zijn gezicht zag ineens purperrood en zijn vooruitgestoken handen met gespreide vingers trilden. 'Tienmaal,' riep hij met overslaande stem, 'honderdmaal, duizendmaal. God weet hoe vaak ik hem naar het leven heb willen staan. Het was een obsessie, een voortdurende kwelling. Er zijn tijden geweest, dat ik aan niets anders kon denken.' De man liet zich weer terugvallen op zijn stoel. Snikkend verborg hij zijn gezicht in zijn handen. 'Ik heb… eh, ik heb nooit de moed gehad.'

Toen de leraar Frans uit de recherchekamer was vertrokken, keken Vledderen De Cock elkaar aan, maar spraken niet. Het was alsof ze geen van beiden in staat waren om hun gevoelens in woorden te vangen.

Aan het gaatjesplafond boven hun hoofden zoemde nog steeds een defecte TL-buis en buiten op straat zong een dronken sloeber een droevig lied.

De Cock voelde zich afgemat. Het verhoor van Guillaume du Bartas had hem emotioneel aangegrepen. Hij keek omhoog naar de grote klok boven de toegangsdeur van de recherchekamer. Het was bijna kwart over elf. Hij kwam kreunend overeind en sjokte naar de kapstok. 'Ik ga naar huis,' sprak hij over zijn schouder kijkend. 'Morgen is een nieuwe dag.' Vledder kwam hem na.

'Zal ik je naar huis rijden?' vroeg hij bezorgd. De oude rechercheur schudde zijn hoofd.

'Ik ga naar het station wandelen. Misschien dat een frisse avondwind een paar donkere mistslierten uit mijn hersenen waait.' Vledder lachte. 'Is dat nodig?'

De Cock ademde diep. 'Dat gevoel heb ik.'

Ze liepen zij aan zij de grote recherchekamer af en Vledder sloot de deur. In de gang op de bank ontdekte De Cock een bejaarde grijze man in een doorweekte, veel te wijde regenjas. De oude rechercheur boog zich naar hem toe en bezag de regendruppels, die tussen zijn schaarse haren kleefden.

'Bent u er alweer?' vroeg hij vriendelijk.

De oude man knikte. 'Ik ben er weer.'

'Hebt u geklopt?' De oude man schudde zijn hoofd. 'Daar ben ik nog niet aan toe gekomen,' sprak hij beverig. 'Zover was ik nog niet.'

De Cock toonde hem zijn beminnelijkste glimlach. 'Het is al laat. Kwart over elf. We staan op het punt om naar huis te gaan.'

De oude man knikte traag. 'Dat begrijp ik. Een mens heeft zijn nachtrust nodig.'

'Komt u morgen terug… of is het heel erg belangrijk wat u ons te zeggen hebt?'

Er gleed een matte glimlach over het gezicht van de oude man. 'Het is… eh, het is niet zo erg belangrijk,' sprak hij hakkelend. 'Het kan wachten… denk ik.' Hij zuchtte diep, kwam moeizaam van de bank overeind en slofte voor de rechercheurs uit door de gang.

De Cock hield zijn pas in en keek bezorgd toe hoe de oude man voorzichtig, voetje voor voetje de twee stenen trappen afliep en via de ruime hal het politiebureau uit sjokte.

De grijze speurder bleef onbeweeglijk staan. Het silhouet van de sjokkende oude man bleef een moment op zijn netvlies hangen. Plots, in een impuls, draafde hij hem na.

Buiten was de anders zo drukke Warmoesstraat verlaten. Flarden muziek waaiden vanuit cafés in de Lange Niezel op hem toe. Maar de oude man was er niet meer. Grillige avondnevels hadden hem opgelost.

9

Toen De Cock de volgende morgen te laat, maar fris en monter de grote recherchekamer binnenstapte, vond hij Vledder achter zijn elektronische schrijfmachine. De rappe vingers van de jonge rechercheur dansten over de toetsen.

De Cock wierp zijn hoedje naar de kapstok, miste, raapte zijn trouwe hoofddeksel van de vloer, deed zijn regenjas uit en slenterde naar zijn bureau.

'Waar ben je mee bezig?'

Vledder liet zijn vingers rusten en keek naar hem op. 'Een proces-verbaal van onze bevindingen in de zaak van een ontluisterende dood.'

De Cock fronste zijn wenkbrauwen. 'Noem je het zo?'

Vledder knikte nadrukkelijk.

'Wanneer men een man na zijn dood zijn penis afsnijdt, dan wordt men als man ontluisterd… gedegradeerd tot een geslachtloos wezen. Een ontluisterende dood leek mij de juiste benaming.' De Cock keek zijn jonge collega een tijdlang bewonderend aan. 'Dat is knap… heel knap… een goede gedachte,' sprak hij hoofdknikkend. 'Misschien wel de basis… de werkelijke grondgedachte bij de moord op de zo viriele leraar Bouke Anne Minnertsga.' Vledder kleurde om de hem toegezwaaide lof. 'Het lijkt waarachtig of bij jou gisteravond inderdaad de mistslierten uitje hoofd zijn gewaaid.' De Cock grinnikte.

'Er was geen wind,' sprak hij verongelijkt. 'Alleen regen… een loodrecht uit de hemel vallende regen.' 'Goed geslapen?'

De Cock liet zich in zijn stoel zakken en knikte.

'Na een beker gloeiend hete chocolademelk… uit de magnetron.'

Vledder lachte. 'Heb je toch zo'n ding gekocht?'

De Cock gebaarde verontschuldigend. 'Mijn vrouw. Toen ik haar het foldertje van Jan Kusters liet zien, wuifde ze het weg. Ze wilde er niet aan, maar toen de buurvrouw vertelde, dat ze al meer dan een jaar zo'n apparaat in huis had en er erg tevreden over was, heeft ze meteen een magnetron besteld.'

'Kon je ermee overweg?' De Cock plukte aan zijn neus. 'Ik vond gisteravond toen ik ver na middernacht thuiskwam, in de keuken op het aanrecht een briefje van mijn vrouw met daarop een duidelijk schema welke knoppen ik moest indrukken.'

'En?' '

De Cock trok een grijns.

'Ik volgde haar instructies en wachtte met mijn vingers in mijn oren op een explosie. Die kwam niet.' De oude rechercheur grinnikte. 'De chocolademelk werd heet.' Het gezicht van Vledder versomberde.

'Overeen explosie gesproken… commissaris Buitendam stond vanmorgen al duidelijk op springen. Hij was, nog met zijn hoed op en zijn jas aan, ruim voor negenen hier in de recherchekamer. Vreemd, nerveus, opgewonden. Ik moest jou onmiddellijk naar zijn kamer sturen zo gauw je kwam. Hij wilde je spreken.' 'Waarover?'

Vledder trok zijn schouders op.

'Dat weet ik niet. Dat heeft hij niet gezegd. Maar Buitendam was zichtbaar ontstemd.'

De Cock krabde zich achter in zijn nek.

'Ik begrijp niet goed,' sprak hij nadenkend, 'wat hem dwars kan zitten.'

Vledder snoof. 'Maak je borst maar nat. Zijn lange gezicht stond op zeven dagen storm.'

De Cock kwam met een ruk overeind en in de toppen van zijn vingers begonnen de uiteinden van zijn zenuwen van louter ergernis te prikkelen. Hij hield er niet van dat anderen zich met zijn werk bemoeiden… al was dat de commissaris zelf.

'Het wordt tijd,' bromde hij gemelijk, 'dat die man een andere barometer koopt.'

Nog voor de grijze speurder een stap in de richting van de deur had kunnen doen, kwam Vledder uit zijn stoel omhoog, liep op hem toe en legde kalmerend zijn rechterhand op diens schouder. 'Voor één keer… De Cock,' sprak hij bezwerend, 'maak hem niet kwaad. Je moet lief zijn voor je commissaris. Het staat in je ambtsinstructie.' De oude speurder keek zijn jonge collega even aan, nam na enkele seconden zijn hand weg en liep zonder iets te zeggen door.

De Vledder draaide zich om, oogde hem na en vreesde het ergste.

De Cock klopte bescheiden en wachtte tot naast de deur een groen lichtje ging branden. Daarna stapte hij naar binnen, deed de deur behoedzaam achter zich dicht en bleef met zijn hoofd 1 icht gebogen… in een houding van pure onderdanigheid staan. Commissaris Buitendam, de lange statige politiechef van het politiebureau aan de Warmoesstraat, wenkte hem met een slanke hand naderbij en wees uitnodigend naar de stoel voor zijn bureau. Op zijn lang smal gezicht lag een sombere trek.

'Ga zitten, De Cock,' sprak hij geaffecteerd, 'ik vrees, dat ik jou over een aantal zaken toch eens ernstig moet onderhouden.' De oude rechercheur stapte wat loom naderbij en ging zitten. Om zijn mond dartelde een grijns. 'Dat mag,' sprak hij gelaten. 'U… eh, u mag vrezen.'

In zijn stem trilde een lichte spot. Buitendam negeerde de opmerking.

'Wij leven in Nederland ineen rechtsstaat,' declameerde hij, begeleid door een brede armzwaai, 'en jij en ik zijn er voor aangesteld om dat recht… vastgelegd in wetten, verordeningen en maatregelen van bestuur… te handhaven en te eerbiedigen.' De commissaris zweeg even voor het effect. 'Ben je het daarmee eens?' De Cock antwoordde niet direct. Hij overwoog een pittige discussie over de penibele vraag 'is Nederland wel een rechtsstaat?', maar indachtig de waarschuwing van Vledder hield hij zich in en knikte. 'Daar ben ik het mee eens.'

Over het bleke gezicht van commissaris Buitendam gleed een glimlach. 'Wat gebeurt er,' vroeg hij vriendelijk, 'met iemand, die als verdacht van een ernstig misdrijf wordt aangehouden?' De Cock trok een denkrimpel in zijn voorhoofd. De grijze speurder begreep in een flits, waartoe de flemende vraagstelling van de commissaris moest leiden en speelde het spel mee. 'Die gaat in de cel.' Buitendam schudde zijn hoofd. 'Ik bedoel… wettelijk.'

'Die wordt ter beschikking van een hulp-officier van justitie gesteld.' De commissaris knikte blij.

'En wie is in dit bureau… buiten commissaris van politie, tevens hulp-officier van justitie?'

De Cock wees voor zich uit. 'U.'

Commissaris Buitendam trok zijn gezicht in een ernstige plooi. 'Gisteravond,' sprak hij gedragen, 'heeft brigadier Kusters… op dat moment wachtcommandant aan dit politiebureau… na een uiterst gedetailleerde bekentenis, een jonge vrouw… genaamd Caroline Hoogwoud… aangehouden als verdacht van moord op de leraar Minnertsga. Na die aanhouding heeft brigadier Kusters telefonisch zijn ambtsdaad aan mij medegedeeld en ik heb mij daarna onmiddellijk in verbinding gesteld met de heer Medhuizen, onze officier van justitie, en heb hem deelgenoot gemaakt van het blijde nieuws, dat de moord op de leraar klassieke talen was opgelost.' De Cock leunde ver in zijn stoel achterover en kon een uitbundige bulderlach niet onderdrukken.

'En vanmorgen,' gierde hij, 'was er plotseling geen verdachte meer… geen bekentenis, en bleek de moord op de leraar klassieke talen nog even onopgelost als tevoren.' Commissaris Buitendam keek hem strak aan. 'Ik kan je vreugde niet delen, De Cock,' sprak hij ernstig. 'Het eigenmachtig optreden van jou heeft mij ontstemd. Ik ben daar echt kwaad over. Jij had met haar vrijlating kunnen wachten tot vanmorgen… tot ik er in was gekend en na rijp beraad mijn toestemming tot vrijlating van de verdachte had kunnen geven.' De oude rechercheur boog zich naar voren. De uiteinden van zijn zenuwen begonnen weer te prikkelen. Om de trillende pijn te bedwingen, balde hij zijn vuisten en drukte zijn nagels in de palmen van zijn handen.

'Waarom?' vroeg hij kwaad snuivend. 'Wat had dat in godsnaam voor zin? Wie kon op dat moment beter dan ik beoordelen, dat de bekentenis van die jonge vrouw niet deugde, dat Caroline Hoogwoud onschuldig was en niet in een stinkende cel behoorde te worden opgesloten… en dat ze vooral niet de dupe mocht worden van ambtelijke of wettelijke onzin?' De Cock kwam geagiteerd uit zijn stoel overeind. 'Wees blij,' riep hij opgewonden, 'dat er bekwame ondergeschikten zijn, die een starre, puur formele commissaris van politie voor het maken van blunders en het daaraan gekoppelde onmenselijk handelen kunnen behoeden.' De oude rechercheur zweeg en zuchtte. De emotionele woordenstroom had hem opgelucht.

Buitendam stond op. Op zijn lang bleek gezicht lagen felrode blosjes van opwinding. Bevend van woede strekte hij zijn arm in de richting van de deur. 'Eruit,' brieste hij. De Cock ging.

Vledder keek hem schattend aan.

'Was het toch weer zover?' vroeg hij argwanend. 'Kon je het niet laten… voor één keer?'

De Cock liet zijn hoofd iets zakken.

'Ik ben grijs geworden in dit vak,' sprak hij dof. 'Het beroep van rechercheur van politie houdt in, dat men de wet handhaaft. Dat wordt van ons verwacht. Terecht, naar ik meen. Maar de wet is voor mij geen absoluut gegeven… geen 'Wet van Meden en Perzen', die geen enkele afwijking toelaat.' Vledder hield zijn hoofd iets schuin. 'Wat was er dan?' De Cock spreidde zijn handen.

'Na de aanhouding van Caroline Hoogwoud was zij als verdachte officieel ter beschikking gesteld van de commissaris van politie, tevens hulp-officier van justitie… formeel had ik niet het recht om haar na die valse bekentenis vrij te laten.' 'Sprak hij jou daarover aan?' De Cock knikte.

'Hij had na de bekentenis en de aanhouding van Caroline Hoogwoud de officier van justitie al opgebeld en hem opgewonden verteld, dat de moord op de leraar klassieke talen was opgelost.' Vledder gniffelde.

'Nu moet hij de officier terugbellen en zeggen, dat hij te voorbarig was geweest… dat het niet zo is… dat de bekentenis niet deugde. Dat was het. Daar zal hij ontstemd over zijn geweest.' De Cock snoof.

'Toen ik dat begreep, heb ik ook even hartelijk gelachen.' De oude rechercheur blikte omhoog naar de grote klok boven de deur van de recherchekamer. Daarna stond hij van zijn stoel op en slenterde naar de kapstok.

Vledder liep hem na. 'Waar ga je heen?' De Cock draaide zich half om. 'Ze zal nu wel uit bed zijn.' 'Wie?'

'Rooie Betsy.'

Toen ze op zijn kloppen de deur van haar woning op de derde etage in de Bloedstraat had opengedaan, keek ze met een blik vol verbazing naar De Cock op. 'Wat kom jij doen?' De grijze speurder keek haar glimlachend aan. 'Ik kom op de koffie.' Ze schudde haar hoofd. 'Die heb ik nog niet.'

De Cock nam zijn hoedje af en liep langs haar heen.

'Dan wordt het tijd, dat je vast water opzet,' sprak hij laconiek en liep verder haar woonkamer binnen.

De oude rechercheur trok een stoel onder de tafel vandaan, knoopte zijn regenjas los en ging zitten. 'Ik dacht… we gaan even naar Rooie Betsy. Die zet betere koffie. De koffie bij ons op het politiebureau is uilezeik… niet om te drinken.' Vledder nam naast hem plaats.

Rooie Betsy aarzelde even. Toen schuifelde ze in haar zwartglanzende kamerjas met vlammende drakekoppen in fel glimmend borduursel naar haar keukentje… moeizaam, gebogen, een trek van pijn op haar verlept gezicht vol scherpe rimpels. Al na een paar minuten was ze terug.

'Ik hoef geen water op te zetten,' sprak ze verklarend. 'Niet meer. Ik heb zo'n apparaat. Het duurt maar even. Moet je suiker en melk… of liever een scheutje room?' De Cock glimlachte.

'Alleen een beetje suiker.' De rechercheur duimde opzij naar Vledder. 'Hij ook.'

Rooie Betsy liep terug naar haar keukentje en kwam even later binnen met een klein dienblad waarop drie koppen dampende koffie stonden. Ze zette het blaadje licht trillend op het pluchen tafelkleed en ging tegenover De Cock zitten.

'Wachtje op je tweede kopje?' vroeg ze scherp. 'Of vertel je direct waarvoor je komt?'

De oude rechercheur pakte een kopje van het dienblaadje, zette het voor zich neer, roerde lang en aandachtig en nam een slok. 'Agneet.'

Rooie Betsy trok een grijns.

'Dacht ik al.' Met de grijns nog op haar gezicht keek ze op. 'Hij is dood.' Ze schudde meewarig haar hoofd. 'Het kind is er kapot van.' 'Agneet?'

Rooie Betsy knikte.

'Toen ik het gistermorgen in de krant las, ben ik naar haar toe gegaan. Agneet zag er ontredderd uit… het kind had de hele nacht liggen janken.'

De Cock verwerkte de mededeling bliksemsnel. 'Om de dood van leraar Minnertsga?' Rooie Betsy knikte opnieuw. Heftig.

'Die vuile viezerik. Die gore verkrachter. Doe je je best… beweeg je hemel en aarde om er voor te zorgen dat je kind op een goede school terechtkomt… betere kansen krijgt…' Ze maakte haar zin niet af. 'Je wilt toch voor alles voorkomen, dat je enigst kind in de goot belandt… zoals ik… een oude afgeleefde hoer met reumatiek in haar botten.'

De Cock schoof zijn kopje iets van zich af. 'Wie zonder zonde is… werpe de eerste steen,' sprak hij achteloos. Rooie Betsy schonk hem een meelijwekkend lachje. 'Dat weet ik. Gehoord bij het Leger. Jezus zou dat hebben gezegd, toen ze een hoer wilden stenigen.' Ze zweeg even; trok nonchalant haar schouders op. 'En… wat koop ik daarvoor?' Zonder op een antwoord te wachten, zwaaide ze met haar rechterarm breed voor zich uit. 'Ze hadden die viezerik moeten stenigen,' riep ze fel, 'stenigen nadat hij mijn kind had aangerand.' De Cock reageerde niet direct. Hij voelde weinig vooreen vruchteloze godsdienstige discussie. Hij omklemde zijn kopje met beide handen en dronk zijn koffie. Toen hij het kopje leeg op het schoteltje terugzette, rinkelde het lepeltje. De grijze speurder keek haar strak aan. 'Stenigen,' herhaalde hij langzaam. 'Stenigen… of zijn pik moeten afsnijden.'

Rooie Betsy trok haar hoofd in haar nek. In haar fletse ogen lag een waakzame blik.

'Is dat jouw idee, De Cock?' De grijze speurder schudde zijn hoofd.

'Het jouwe, Betsy… luid verkondigd in het café van Smalle Lowietje.'

10

De Cock liet zich vanaf het donkere, onverlichte portaaltje van de derde etage voorzichtig langs de steile smalle trap zakken. De leuning was vies, klam en vettig en de uitgesleten houten treden kraakten onder zijn gewicht.

Op het kleine portaal van de tweede etage bleef de oude rechercheur staan en wachtte tot Vledder, die achter hem aan kwam, naast hem stond.

'De gammele houten trappen in die oude huizen,' sprak hij grommend, 'zijn voor een man van mijn postuur en gewicht een verschrikking. Ga jij maar voor. Als ik val kan je mij opvangen.' Vledder schoof hem in het pikkedonker grinnikend voorbij. 'Dan maken we samen een doodssmak.' De jonge rechercheur bleef even staan en draaide zich half om.

'Hoe gaat Rooie Betsy,' vroeg hij bezorgd, 'met die reuma in haar oude botten over deze trap op en neer?' De Cock trok zijn schouders op.

'De gemeente had deze oude pandjes al vijftig jaar geleden onbewoonbaar moeten verklaren.' Hij snoof verachtelijk. 'In plaats daarvan zijn ze nu nog onverklaarbaar bewoond.' Treetje voor treetje zakten de beide rechercheurs naar beneden en De Cock slaakte een zucht van verlichting toen hij het trottoir van de Bloedstraat had bereikt. Hij blikte langs het slanke geveltje omhoog. In het spionnetje aan een raam op de derde etage zag hij een glimp van het gerimpelde gelaat van Rooie Betsy. Vledder keek met hem mee.

'Snap jij, dat zo'n mens hier in zo'n gribus blijft wonen? Volgens Smalle Lowietje heeft Rooie Betsy wel een paar duiten. Ze kan toch best wel ergens iets behoorlijks kopen of huren?' De Cock liep in de richting van de Nieuwmarkt. 'Die oude prostituées,' antwoordde hij verklarend, 'zijn vaak verknocht aan deze buurt rond de Wallen en willen er niet weg. Ze proberen het weleens, maar komen na een paar jaar vol heimwee toch weer terug.' Vledder sjokte naast hem voort. 'Hoeveel geld zou Rooie Betsy bezitten?' De Cock schoof zijn onderlip naar voren.

'Geen flauw idee.' 'Genoeg?'

De Cock blikte opzij. 'Waarvoor?'

'Een mannetje te betalen.' 'Wat voor een man-ne-tje?' Vledder gebaarde voor zich uit.

'Volgens mij riep zij in de volle tent van Smalle Lowietje niet voor niets: viezerik, vuile verkrachter… ze moesten jou je pik afsnijden.'

De Cock bleef geschrokken staan.

'Je bedoelt, dat Rooie Betsy dat riep in de hoop, dat iemand in het café bereid zou zijn om dat karweitje voor haar op te knappen… voor geld? Een… eh, een ordinaire killer… een huurmoordenaar?' Vledder keek hem verward aan. 'Is dat zo gek?'

De Cock antwoordde niet. Na een paar peinzende seconden liep hij verder. Zijn hoofd iets gebogen. De oude rechercheur was zich er terdege van bewust, dat de misdaad in de laatste jaren sterk was verhard, dat in de gehele samenleving… ook in de kringen van de penoze… de normen vervaagden… maar het fenomeen van een kille emotieloze huurmoordenaar… iemand, die voor een paar zilverlingen een medemens doodde… was hem toch wezensvreemd. Het idee drong slechts moeizaam tot zijn bewustzijn door. Vledder stootte hem met zijn elleboog aan. 'Is dat zo gek?' herhaalde hij iets dwingender. De Cock keek opzij en knikte.

'Het is gek,' antwoordde hij ernstig. 'Erger… dat iemand zo onmenselijk diep zinkt, dat hij voor geld een medemens ombrengt… is niet alleen gek… het grenst aan waanzin.' Vledder gebaarde heftig.

'Maar die waanzin bestaat,' riep hij fel. 'Daar kan en mag je je ogen niet voor sluiten. Als Rooie Betsy diep in haar buidel heeft willen tasten, dan heeft ze zo'n mannetje gevonden.' 'In ons Amsterdam?'

Vledder knikte nadrukkelijk. Op de wangen van de jonge rechercheur lagen blosjes van opwinding. 'Ja,' siste hij tussen zijn tanden, 'zelfs in ons eigen 'Heldhaftig, Vastberaden en Barmhartig Amsterdam.'

Van de Nieuwmarkt liepen de twee rechercheurs naar de Zeedijk en vandaar via de Stormsteeg, de Korte en Lange Niezel naar de Warmoesstraat.

In de hal van het oude politiebureau was het bijzonder rumoerig. Gehuld in een wolk van milde knoflook en ondersteund door wilde gebaren, discussieerde een tiental donker getinte mannen met elkaar.. fel en luidruchtig. Hun rauwe keelklanken overstemden het geratel van het telexapparaat.

Jan Kusters, de wachtcommandant, had het druk. Gesticulerend met armen en benen probeerde hij zich verstaanbaar te maken. Zijn werk aan de balie vergde van hem zoveel aandacht, dat hij het voorbijgaan van De Cock en Vledder niet opmerkte.

Ze liepen vanuit de ruime hal de stenen trappen op.

Boven, op de tweede etage, op de bank bij de deur naar de grote recherchekamer zaten enige mensen te wachten voor het doen van een aangifte.

Een jongeman in een ruim linnen jack en een strakke spijkerbroek kwam van de bank overeind en liep op hen toe. Voor de grijze speurder bleef hij staan. 'U bent De Cock… rechercheur De Cock?'

De grijze speurder antwoordde niet direct. Hij blikte in het open gezicht van de jongeman en ontmoette een paar staalblauwe ogen, die vrolijk oplichtten.

'Inderdaad,' bevestigde hij na een korte pauze. 'De Cock met… eh, ceeooceekaa.' De oude rechercheur duimde nonchalant opzij. 'En dat is mijn dierbare collega Vledder.' De jongeman glimlachte.

'Het klopt. Men had mij voorspeld dat u zo zou reageren.' De Cock keek hem vragend aan. 'Wie is 'men'?'

De jongeman stak zijn kin iets omhoog.

'Hans… Hans Boschgraed… u hebt al met hem gesproken op het Bartholinus… over het briefje, dat op het lijk van Minnertsga werd gevonden.'

De Cock fronste zijn wenkbrauwen.

'Boschgraed heeft u van dat briefje verteld… in vertrouwen?' De jongeman schudde zijn hoofd.

'Niet in vertrouwen. Ik bedoel, van dat briefje weten we allen… alle leerkrachten van het Bartholinus Gymnasium. Dat korte briefje met die twee taal- of spelfouten is bij ons bijna voortdurend onderwerp van gesprek.'

De Cock strekte zijn hand naar hem uit.

'U… eh, u bent ook leraar aan het Bartholinus?' vroeg hij met een zweem van ongeloof. De jongeman knikte opnieuw.

'Leraar Engels. Mijn naam is Koster… Gerard Koster.' Er gleed een glimlach om zijn lippen. 'Ze noemen mij ook weleens Gerard Sexton, een grapje… Sexton is het Engelse woord voor koster.'

De Cock negeerde de opmerking. 'U wilt met mij spreken?'

Het gezicht van Gerard Koster kreeg een ernstige uitdrukking. 'Inderdaad… vertrouwelijk.'

De Cock liep voor hem uit naar de grote recherchekamer en liet hem op de stoel naast zijn bureau plaatsnemen. Daarna zeilde hij zijn oude hoedje zwierig in de richting van de kapstok, bekommerde zich niet om de misser en ging met zijn regenjas aan tegenover de jongeman zitten.

Enkele ogenblikken keek hij hem schattend aan, bezag het kleine kuiltje in zijn kin, monsterde zijn atletische gestalte en concludeerde tot slot, dat de jonge leraar Engels een vriendelijke uitstraling had. De grijze speurder spreidde zijn beide handen. 'Ver-trou-we-lijk,' herhaalde hij traag. 'Vertrouwelijk is een veel misplaatst begrip. Ik moet u er in dit verband op wijzen, dat ik als rechercheur van politie ben gebonden aan mijn ambtseed. Wanneer u mij mededelingen doet… van vertrouwelijke aard… maar ze zijn voor uzelf in strafrechtelijke zin belastend, dan kan ik u geen garanties geven, dat ik ze niet tegen u gebruik.' Gerard Koster schudde zijn hoofd. 'Het gaat niet om mij.' 'Om wie dan wel?' Gerard Koster aarzelde even. 'Roeland… Roeland van Ieperen.' De Cock kneep zijn ogen half dicht.

'Wat is er met Roeland van Ieperen?' Gerard Koster antwoordde niet direct.

'Roeland,' sprak hij nadenkend, 'Roeland is een moeilijke jongen… wild, brutaal, agressief… doet en zegt in zijn onbevangenheid weleens dingen, waarvan hij later spijt heeft.' De leraar zweeg even. 'Maar naar mijn stellige overtuiging is hij geen slechte jongen… geen jongen met een verminkte geest… met ee.i gebarsten karakterstructuur. Wanneer men even de moeite neemt om aandacht aan hem te schenken, ontdekt men een hele andere Roeland van Ieperen.'

De Cock plukte aan zijn onderlip. Daarna strekte hij zijn rechterwijsvinger naar de jonge leraar uit.

'En… eh, en die andere… betere Roeland van Ieperen heeft u ontdekt?'

Gerard Koster knikte.

'Begrijpt u mij goed. Ik ben een normale leraar. Niets bijzonders. Ik bedoel, ik behoor niet tot het koor van geite-wollen-sokken-filosofen. Het is niet mijn taak om zieltjes te vervormen. Ik probeer tijdens mijn lessen mijn leerlingen oprecht te geven wat ze nodig hebben… aandacht en begrip.' De Cock leunde achterover in zijn stoel.

'Die aandacht en dat begrip kreeg Roeland van Ieperen van u?'

'Zoals iedere leerling.'

'En?'

Gerard Koster keek hem verward aan. 'Wat bedoelt u?'

De Cock stak zijn handen vooruit. 'Wat probeert u mij duidelijk te maken?' In zijn stem vibreerde enige wrevel. Gerard Koster likte aan zijn droge lippen.

'Roeland van Ieperen heeft wel meer getoond vertrouwen in mij te hebben. Gisteravond laat kwam hij bij mij thuis op bezoek… vroeg om raad. De jongen was totaal in de war… wist niet wat hij doen moest.'

De Cock fronste zijn wenkbrauwen. 'Roeland wist waar u woonde?' Gerard Koster knikte.

'Hij was weleens meer bij mij thuis geweest… met een werkstuk, dat ik hem had laten overmaken.'

De Cock wreef over zijn brede kin. 'Heeft hij aan u zijn schuiladres verteld?' Gerard Koster antwoordde niet direct.

'Dat… eh, dat heeft Roeland.' De jonge leraar slikte. 'Ik hoop alleen niet, dat u mij dwingt om dat adres te noemen.' De Cock schudde zijn hoofd.

'Ik dwing u tot niets. Het ligt aan uzelf of u dat geheim wilt prijsgeven. U zou ook Roeland kunnen adviseren om zich bij ons te melden.'

Gerard Koster keek hem schuins aan. 'Dan arresteert u hem?' De Cock trok zijn schouders op. 'Dat hangt van zijn verklaring af.' 'Roeland heeft het niet gedaan.' 'Dat zegt hij?'

Gerard Koster knikte nadrukkelijk. 'En ik ben bereid om hem te geloven.' De Cock glimlachte.

'Dat klinkt vriendelijk, maar die bereidheid zegt mij niet veel. Hebt u met Roeland ook over dat briefje gesproken?'

'Zeker.'

'En?'

Gerard Koster maakte een verontschuldigend gebaar.

'Roeland zegt, dat hij zo'n briefje nooit heeft geschreven.'

De Cock keek de jonge leraar gespannen aan.

'Hebt u hem de tekst voorgelegd?'

'Ja.'

'Hoe?'

Gerard Koster weifelde.

'Ik… eh, ik wilde uw… eh, uw onderzoek inzake de moord op de heer Minnertsga niet schaden… niet negatief beïnvloeden. Dat moet u beslist van mij geloven. Maar ik was nieuwsgierig. Ik wilde weten of Roeland van Ieperen de waarheid sprak.'

De Cock keek hem onderzoekend aan.

'Wat hebt u gedaan?'

Gerard Koster liet zijn hoofd iets zakken.

'Ik heb hem een stuk papier gegeven en een pen en heb hem de tekst gedicteerd.'

De Cock keek naar hem op.

'God zal je leren te discrimineren… vuile vieze meidengek.'

'Exact.'

'En?'

Gerard Koster legde in een gebaar van wanhoop zijn beide handen op zijn hoofd.

'Roeland,' verzuchtte hij, 'Roeland maakte dezelfde fouten.'

Een tijdlang zwegen beiden. De laatste woorden van de leraar Engels dreunden na… echoden tegen de kale wanden van de recherchekamer. Roeland-maakte-dezelfde-fouten. Roeland-maakte-dezelfde-fouten.

De Cock liet zijn blik op de jonge leraar rusten. Gerard Koster maakte een ontredderde indruk. Zijn gezicht zag bleek en zijn handen trilden. De oude rechercheur liet hem begaan… wachtte tot de leraar Engels zich weer enigszins had hervonden.

' Hebt u Roeland verteld welke taalfouten hij in de tekst had gemaakt?' Gerard Koster schudde zijn hoofd.

'Dat vond ik niet fair ten opzichte van u. Ik was naar mijn mening toch al te ver gegaan.' De Cock knikte.

'Dat is juist,' reageerde hij instemmend. 'U bent niet bevoegd om een deel van mijn taak over te nemen.' De oude rechercheur ademde diep.

'Maargedane zaken nemen geen keer,' sprak hij berustend. 'Ik ben al blij, dat u mij van het gebeurde verslag hebt gedaan.'

Hij zweeg enige tijd en dacht na. Daarna keek hij naar de leraar op.

'Ondanks het feit,' ging hij verder, 'dat Roeland van Ieperen in de door u gedicteerde tekst dezelfde taal- of spelfouten maakte, meent u nog steeds, dat u in zijn onschuld moet geloven?'

'Dat meen ik nog steeds.'

De Cock glimlachte.

'Hoe valt dat te rijmen?'

Om de mond van Gerard Koster gleed een trieste glimlach. Ik ben bang,' sprak hij spijtig, 'dat het in het geheel niet te rijmen valt. Het briefje lijkt inderdaad van hem afkomstig. Ik heb voor mijn geloof in de onschuld van Roeland van Ieperen dan ook geen tastbare bewijzen. Het is gevoelsmatig… puur gevoelsmatig. Meer niet. Ik heb voor mijzelf alleen de gedachte, dat achter de dood van Minnertsga meer steekt dan een onbezonnen daad van een jonge heethoofd.'

De Cock keek de leraar uitdagend aan.

'Suggesties?'

Gerard Koster zuchtte.

'Ranske… de echtgenote van wijlen heer Minnertsga, is niet alleen een vrouw van een imponerende schoonheid. Ze is ook nog bijzonder intelligent en uiterst lieftallig. Het is mijn absolute overtuiging, dat alle leraren op het Bartholinus haar heimelijk begeren… onder de indruk zijn van haar bekoorlijkheden.' De Cock schoof hoofdknikkend zijn onderlip vooruit. 'Heel poëtisch geformuleerd,' sprak hij met bewondering, waarbij hij met zijn hoofd iets schuin naar de atletisch gebouwde leraar opkeek. 'Woorden,' vroeg hij beminnelijk, 'gevloeid uit het warme hart van een verliefde jongeman?' Gerard Koster kleurde.

'Ik was als… eh, als collega begaan met het lot van Ranske. Ze heeft zich meerdere malen bij mij beklaagd over het gedrag van haar man… in mijn bijzijn gehuild van vernedering en verdriet.'

'Een vrouw in nood?'

Gerard Koster knikte nadrukkelijk.

'Dat was ze.'

De Cock keek de jonge leraar strak aan. 'En u werd haar redder?'

De ogen van Gerard Koster vernauwden zich. Het blauw was vrijwel niet meer zichtbaar. 'U bedoelt te vragen of ik Minnertsga vermoordde?' 'Dat bedoel ik.'

De jonge leraar stak zijn beide handen met gespreide vingers omhoog. 'Aan deze handen,' sprak hij theatraal, 'kleeft geen bloed.’

11

Toen Gerard Koster met soepele tred uit de grote recherchekamer was vertrokken, kwam de jonge Vledder achter zijn eigen bureau vandaan, pakte de stoel naast het bureau van De Cock en ging daar achterstevoren op zitten.

'Waarom heb je er niet op aangedrongen,' vroeg hij niet-begrijpend, 'dat die Engelse leraar ons het schuiladres van Roeland van Ieperen gaf? Hadden we hem zo kunnen ophalen.' De Cock keek naar hem op.

'Ik wilde Gerard Koster niet in een gewetensconflict manoeuvreren. Ik zag er weinig heil in om hem tegen ons in het harnas te jagen. Misschien hebben we hem in de toekomst nog eens nodig.' Hij zweeg even; wreef nadenkend over zijn kin. 'Geloof jij nog in de schuld van die jongen?' 'Roeland van Ieperen?'

'Ja.'

Vledder knikte nadrukkelijk.

'Zeker,' riep hij heftig. 'Je hebt nu opnieuw een bevestiging, dat Roeland van Ieperen dezelfde fouten maakte.' 'En dat is voor jou voldoende?' Vledder reageerde verongelijkt.

'We hebben hier al eindeloos over gediscussieerd,' riep hij geprikkeld. 'Ook zijn vlucht is een bewijs van zijn schuld.' De Cock glimlachte fijntjes.

'Waarom heb ik dan van hem nog geen o.a.v. op de telex gezien… heb je nog steeds geen verzoek tot opsporing, aanhouding en voorgeleiding van Roeland van Ieperen doen uitgaan?' Vledder klapte zijn vlakke rechterhand tegen zijn mond. 'Vergeten.' De jonge rechercheur kwam met een ruk overeind. 'Ik zal onmiddellijk…' De Cock hield hem tegen.

Laat maar. Het heeft weinig zin om een telex te verzenden die je kort daarna alweer moet laten vervallen.' Vledder keek hem verward aan. 'Vervallen?'

De Cock knikte. Hij kwam van zijn stoel omhoog en slenterde met zijn regenjas nog aan naar de kapstok.

Vledder kwam hem na.

'Waar ga jij heen?'

De Cock draaide zich half om.

'We gaan naar de Korte Marnixkade bij het Haarlemmerplein.' 'Wat is daar?'

'Daar woont Agneet van den Heuvel.' 'De dochter van Rooie Betsy?'

'Precies. En die meid zal toch met een zeer aannemelijke verklaring moeten komen, anders arresteer ik haar voor de moord op Minnertsga.' Vledder slikte. 'Agneet?'

De Cock knikte traag.

'Rooie Betsy gaf ons vanmorgen onbewust een belangrijke aanwijzing tegen haar.' 'Wat voor een aanwijzing?'

De Cock zette zijn oude hoedje op zijn stugge grijze haren, knoopte zijn regenjas dicht en sjokte naar de deur. 'Is je dat ontgaan?' vroeg hij gemelijk.

Vledder keek hem met een beteuterd gezicht aan.

'Blijkbaar,' antwoordde hij onzeker. 'Ik heb uit haar mond niets bijzonders gehoord.'

Met de deurknop in zijn linkerhand stak De Cock zijn rechterwijsvinger omhoog.

'Bene-audire-alterum-patrimonium-est,' declameerde hij in zijn stuntelig Latijn. 'Goed luisteren is een tweede erfgoed.' Het gezicht van Vledder betrok.

'Ik heb goed geluisterd,' reageerde hij nukkig. 'Ik heb het gesprek woordelijk gevolgd.'

De Cock gebaarde in zijn richting.

'Sprekende over de moord,' legde hij geduldig uit, 'zei Rooie Betsy letterlijk: toen ik het gistermorgen in de krant las, ben ik onmiddellijk naar haar toe gegaan. Agneet zag er ontredderd uit… het-kind- had-de-hele-nacht-liggen-janken… let wel… janken om de dood van Minnertsga.' De mond van Vledder viel open.

'Ik begrijp het,' riep hij zichtbaar geschrokken. 'Ze wist het… Agneet wist het al… ze wist het al de hele nacht… ze jankte omdat Minnertsga, die ze lief had, was vermoord.' De jonge rechercheur keek naar De Cock op. 'Experto-credite' hijgde hij, 'gelooft hem, die het uit ondervinding weet.' De grijze speurder lachte vrolijk. 'Dick Vledder… je leert snel.'

Vanuit de Planciusstraat reed Vledder de Golf onder het viaduct door naar het Haarlemmerplein en sloeg daar rechtsaf en bracht de wagen achter de fraai gerestaureerde Haarlemmerpoort tot stilstand. De beide rechercheurs stapten uit. De Cock keek uit over het water en wees.

'Al voorde oorlog, in 1939, vertrok van hier een veerbootje, dat de 'IJ-tunnel' heette. Het voer door het Wester Kanaal naar de overkant van het IJ.' De oude rechercheur grinnikte. 'De naam 'IJ-tunnel' getuigde van een ongebreideld optimisme. De echte IJ-tunnel werd eerst dertig jaar later, in 1969, geopend.' Vledder lachte. Typisch Amsterdams.'

De Cock lachte niet. Hij hield van de oude Amstelstad. Achter de Haarlemmerpoort staken ze de rijbaan van het Haarlemmerplein over en sjokten naar de Korte Marnixkade. Voor nummer 127 bleef De Cock staan en keek omhoog. Op de eerste etage brandde geen licht.

Vledder keek hem aan.

'Ze is niet thuis,' constateerde hij spijtig.

De Cock reageerde niet. Hij pakte uit de rechtersteekzak van zijn slonzige regenjas een koperen houdertje, waarin uitschuifbaar een reeks van blauwstalen sleutelbaarden. Het was een apparaatje dat hij eens van zijn vriend en ex-inbreker Handige Henkie had gekregen, toen die ernstig besloot om voortaan het smalle pad der deugd te bewandelen. Sindsdien had De Cock veelvuldig een 'gepast' gebruik van het apparaatje gemaakt.

Met kennersblik zocht de grijze speurder een passende sleutelbaard, opende daarmee de straatdeuren stapte in een klein portaal. Vandaar duwde hij zijn negentig kilo voorzichtig langs de houten trap omhoog. Vledder volgde.

Op het portaal van de eerste etage monsterde De Cock het slot van de woningdeur. Het was, zo zag hij, van een eenvoudige constructie. In slechts luttele seconden had hij het slot geopend en stapte de woning binnen.

Toen ook Vledder in de kleine hal stond, deed hij de woningdeur zorgvuldig achter hen dicht.

Vanuit het halletje kwamen ze in een kleine woonkamer. De Cock liet het ovaal van zijn zaklantaarn langs de meubels glijden. De inrichting was steriel en modern. Aan de witte wanden hingen enige surrealistische litho's in fel rood en korenblauw. Om een ronde tafel met een gewolkte glazen plaat op stalen poten, stonden vier diepe witlederen fauteuils op een witte vloer van glanzend balatum. De oude rechercheur stapte langs de fauteuils. In de deuropening naar de slaapkamer bleef hij staan en snoof enige malen… liet de lucht langs de trilharen van zijn neusgaten glijden. Daarna draaide hij zich om naar Vledder, die achter hem stond.

'Jasmijn,' fluisterde hij. 'Jasmijn en lavendel. De parfum ….. de parfumgeur in de wagen van de vermoorde Minnertsga.' Vledder grijnsde.

'Als we ook nog haar muiltje vinden… kunnen we Assepoester inrekenen.'

De beide rechercheurs hingen in het schemerdonker lui en verveeld achterover in de witlederen fauteuils. De tijd verstreek slechts langzaam. De geluiden die van buiten binnendrongen, werden steeds schaarser.

Vledder keek op zijn horloge en liet de wijzerplaat even oplichten. 'Het is al bijna middernacht,' bromde hij. 'Rooie Betsy had haar dochter moeten leren om op tijd thuis te komen.' De jonge rechercheur blikte opzij. 'Nemen we haar direct mee naar de Kit?' De Cock antwoordde niet direct. Hij hield er niet van om iemand te arresteren en pas later te bezien of hij of zij ook werkelijk schuldig was.

'Ik wil eerst even met haar babbelen.'

'Waarom? Zij was die avond bij Minnertsga in de wagen. Dat is duidelijk.'

De Cock knikte.

'Maar dat houdt niet onvoorwaardelijk in, dat zij hem ook heeft vermoord.'

Er klonken voetstappen op de trap. Op het portaal van de eerste etage stopte het geluid. Er was wat nerveus gemorrel aan het slot van de woningdeur, gevolgd door stappen in de hal. Even later floepte het licht aan. In de deuropening naar de woonkamer stond een knappe vrouw… een sterk verjongde replica van Rooie Betsy met lang rood kroezend haar, eindigend in een paardestaart. Ze keek met een blik vol verbijstering en verbazing van De Cock naar Vledder en terug. 'Wat… eh, wat moeten jullie hier?' vroeg ze stamelend. 'Wie… eh, wie zijn jullie? Hoe… eh, hoe komen jullie hier binnen?' De Cock kwam uit zijn fauteuil overeind, nam zijn hoedje af en maakte een hoffelijke buiging in haar richting. 'Mijn naam is De Cock,' sprak hij vriendelijk. 'De Cock met ceeooceekaa.' Hij wees naar zijn jonge collega, die nog lui in zijn fauteuil hing. 'En dat is Vledder, mijn onvolprezen hulp. Wij zijn rechercheurs van politie, verbonden aan het bureau Warmoesstraat.' 'Rechercheurs?' De Cock knikte.

'Wij bemerkten tot onze schrik,' loog hij charmant, 'dat de toegangsdeur tot uw woning niet slotvast was afgesloten. Om uw kostbare bezittingen tegen diefstal te beschermen zijn wij naar binnen gegaan en hebben gewacht op uw komst.'

Agneet van den Heuvel deed een stap dichterbij en keek de oude rechercheur argwanend aan. 'Dat geloof ik niet,' reageerde ze strak. De Cock schonk haar zijn beminnelijkste glimlach. 'U hebt gelijk,' sprak hij berustend. 'Het was een leugen. Wij kwamen niet om uw inboedel te beschermen… wij kwamen om u te arresteren.'

Agneet van den Heuvel plofte geschokt in de witlederen fauteuil tegenover hem.

'Arresteren?' herhaalde ze toonloos. De Cock knikte.

'Als verdacht van moord op de heer Minnertsga.'

Agneet van den Heuvel strekte haar rug. Uiterlijk onbewogen keek ze De Cock secondenlang aan.

'Ik was het niet.'

De grijze speurder glimlachte.

'Ik heb in mijn lange loopbaan als rechercheur zelden iemand direct spontaan horen bekennen.'

Agneet van den Heuvel trok haar lippen tot een strakke lijn. 'Ik was het niet,' herhaalde ze.

De Cock liet zich weer in zijn fauteuil zakken. U hebt de heer Minnertsga gekend?' opende hij voorzichtig.

Agneet van den Heuvel knikte.

'Ik had een verhouding met hem… al drie jaar… sinds ik als achttienjarig meisje op het Bartholinus bij hem in de klas kwam.' 'U was verliefd op hem?' 'Onmiddellijk.'

De Cock verborg een glimlach achter zijn hand. Hij ontdekte in de jonge vrouw iets van de spankracht en spontaniteit van Rooie Betsy. De oude rechercheur zuchtte diep. 'Het begin van een uitzichtloze liefde.' Agneet schudde haar hoofd.

'Niet uitzichtloos. Bouke heeft steeds beloofd met mij te trouwen.

Volgens hem was zijn eigen vrouw niet bereid en in staat om aan de eisen van zijn Fries temperament te voldoen.'

De Cock fronste zijn wenkbrauwen.

'Fries temperament?'

Agneet van den Heuvel knikte.

'Bouke beweerde altijd met klem, dat de Friese mannen temperamentvoller zijn dan de mannen uit de rest van het land.' De Cock hield zijn hoofd iets schuin.

'Jij was wel bereid en in staat om aan de eisen van zijn Fries temperament te voldoen?'

Agneet van den Heuvel knikte nadrukkelijk. 'Ik was erg gelukkig met hem.' De jonge vrouw liet haar hoofd iets zakken. 'Ik wilde dat geluk vasthouden,' ging ze zacht, bijna fluisterend verder. 'Vasthouden… met beide handen. Daarom drong ik er steeds bij hem op aan om te scheiden… en eindelijk met mij te trouwen. Ik wilde gelukkig zijn… gelukkig in de beslotenheid van een huwelijk… geen losvaste verbintenissen, waaraan mijn lieve moeder uiteindelijk ten gronde is gegaan.' Ze keek meteen betraand gezicht naar hem op. 'Is… eh, is dat zo mal?' De Cock schudde zijn hoofd.

'Dat is niet mal,' antwoordde hij vriendelijk. 'Echt niet. Ieder mens vecht voor zijn geluk. En ieder mens heeft ook recht op die strijd voor zijn geluk… maar niet met alle middelen.' Agneet van den Heuvel wreef met de rug van haar hand de tranen uit haar ogen.

'U denkt, dat ik Bouke heb vermoord?' De Cock negeerde haar vraag. 'Je zat bij hem in de wagen…?'

Agneet van den Heuvel knikte.

'Ik was wat geprikkeld. Bouke was weer eens naar de parkeerplaats

gereden, maar ik had geen zin in dat geknoei in een auto.'

De Cock keek haar verrast aan.

'Waarom nam je hem niet mee hier naar je woning.'

Agneet van den Heuvel zuchtte.

'Dat heb ik een paar maal gedaan, maar de buren briefden dat over aan mijn moeder. En die kon zijn bloed wel drinken. Ze vond het verschrikkelijk dat ik met Bouke omging, en ze eiste voortdurend van mij dat ik de verhouding met hem verbrak. Wil jij ook in de goot? krijste ze dan.' De jonge vrouw spreidde haar beide handen in een hulpeloos gebaar. 'Ik wilde mijn moeder geen pijn doen.' De Cock schonk haar een trieste glimlach. 'Dus in de auto.' Agneet van den Heuvel knikte.

'We kregen ruzie… we kregen de laatste tijd toch steeds vaker ruzie. Ik wilde niet wat hij wilde en eiste opnieuw van hem, dat hij op korte termijn zou scheiden. Toen begon hij te lachen en zei: schat eens, hoeveel meisjes in mijn klas zouden er verliefd op mij zijn?' Agneet van den Heuvel sloot haar ogen. 'Dat was het… dat was het moment dat ik besefte, dat Bouke niet echt van mij hield… nooit werkelijk van mij had gehouden. Dat hij mij al die jaren had belogen en misbruikt. Bouke probeerde mij nog tegen te houden, maar ik vluchtte de wagen uiten rende weg… zo snel ik kon… bang, dat hij achter mij aan zou komen. Toen ik al buiten de parkeerplaats stond, bemerkte ik, dat ik slechts één schoen aan had, dat de andere in de wagen was achtergebleven. Ik was buiten adem. Hoelang ik daar op de Prins Hendrikkade heb gestaan… jankend, grienend in de plenzende regen… weet ik niet meer. Toen ik wat rustiger werd, ben ik teruggegaan… op mijn kousen… die ene schoen in mijn hand. Bouke was er niet… niet meer. Het linkerportier van zijn wagen stond helemaal open. Dat heb ik dichtgeklapt en ben op zoek gegaan. Hij moest toch ergens zijn?'

Agneet van den Heuvel zweeg… bleek en vermoeid. Haar kroezend rode haar vlamde niet meer. Angstig en ineengedoken zat ze in haar fauteuil… een grote, diepe witlederen fauteuil van plotseling immense afmetingen. Al haar weerbaarheid… haar vechtlust… was weggeëbd. Wat bleef was een lief schichtig vogeltje… klein, fragiel… een kind nog.

De Cock liet haar even begaan. Het liefst was hij opgestapt, de trap af, de straat op… zonder verder vragen… weg uit de benauwende sfeer rond dat kind van Rooie Betsy.

De oude rechercheur keek haar peinzend aan… wreef over zijn brede kin… schatte haar weerstand. "Vond je hem?'

Agneet van den Heuvel knikte traag.

'Tussen een paar autobussen… dood… met grote wijdopen ogen… in de regen. En een of andere gek… een of andere gek had zijn pik afgesneden.'

12

Stil, somber, nog diep onder de indruk van het verhaal van de jonge Agneet van den Heuvel, trokken de beide rechercheurs met hun nieuwe Golf weg van de oude Haarlemmerpoort. Vandaar rijdend in de Haarlemmer Houttuinen begon het plotseling te regenen. Dikke druppels kletterden als hagel op het dak en spatten op de voorruit uiteen.

Vledder zette de ruitewissers aan en keek daarna opzij naar De Cock, die zonder autogordel om diep onderuit was gezakt. 'Commentaar?' vroeg hij uitdagend. De Cock bromde vanonder zijn vooruitgeschoven hoedje. 'Waarop?'

'De stand van ons onderzoek.' De grijze speurder reageerde niet direct.

'Over de doden niets dan goeds,' verzuchtte hij na een poosje, 'maar hoe meer wij over hem te weten komen… hoe meer ik besef, dat die Bouke Anne Minnertsga toch wel een fielt van een vent was. Er zijn heel wat mensen die naar zijn dood hebben verlangd… die dood intens hebben gewenst.' Vledder grijnsde.

'Hun wensen zijn vervuld.' Het klonk cynisch. De Cock drukte zich iets omhoog.

'Het is alles bijeen bepaald opmerkelijk te noemen, dat die aantrekkelijke leraar klassieke talen nog zo lang heeft geleefd… dat hij niet eerder iemand op zijn dartele levenspad vond om een absoluut einde aan zijn amoureuze avonturen te maken.' Vledder trok een denkrimpel in zijn voorhoofd. 'In die sfeer zoek je het motief?' De Cock knikte traag.

'Spelen met liefde, hartstochten… tedere menselijke gevoelens… is een gevaarlijke bezigheid. Vernederend en krenkend voor de mensen die het treft.' Hij zweeg even. 'En dat niet alleen… het weekt ook onbeheerste emoties los.' 'Zoals bij Agneet?'

De Cock plukte aan het puntje van zijn neus. Er was vanavond een moment, dat ik dacht dat zij tot een bekentenis kwam.'

Vledder glimlachte.

'Je bedoelt, dat moment dat het Agneet van den Heuvel duidelijk werd, dat Bouke Anne Minnertsga haar al die jaren had bedrogen… dat hij haar hartstocht… haar grote liefde… in wezen gelijkschakelde met de dweperige aandacht van de jonge vrouwelijke leerlingen uit zijn klas?'

De Cock trok zijn gezicht in een ernstige plooi.

'Precies. Op dat moment was ze naar mijn gevoel rijp voor moord.'

Vledder blikte even opzij.

'Je hebt haar niet gearresteerd.'

De oude rechercheur maakte een verontschuldigend gebaar. 'Ik… eh, ik vond haar verhaal geloofwaardig,' sprak hij met enige weifeling in zijn stem. 'Ik heb er geen wanklanken… geen duidelijke dissonanten in gehoord. Het klopt ook met onze bevindingen op die parkeerplaats.' Hij tikte met zijn wijsvinger de rand van zijn oude hoedje omhoog. 'Als men haar verklaring overdenkt, dan is het in feite een wonder, dat ze ter plekke de moordenaar of moordenares niet heeft gezien.' Vledder staarde door de voorruit.

'Misschien,' sprak hij somber, 'heeft ze die moordenares wel degelijk gezien.'

De Cock reageerde verrast. 'Wie bedoel je?' Vledder knikte en vervolgde:

'Wilde… of kon ze jou onmogelijk zeggen wie ze daar had aangetroffen.'

De Cock draaide zich met een ruk naar hem toe. 'Wie bedoel je?' Vledder slikte.

'Rooie Betsy… haar moeder.'

Toen de rechercheurs de hal van het politiebureau aan de Warmoesstraat binnenstapten, keek Jan Kusters achter de balie verrast naar hen op.

'Wat zijn jullie laat!' stelde hij vast. Hij blikte omhoog naar de klok. 'Het is al over half twee. Ik had jullie niet meer terug verwacht.' De Cock liep op hem toe.

'We gaan ook naar huis… bij mij staat de chocolademelk in de magnetron te wachten.'

Jan Kusters glunderde. 'Je hebt zo'n ding gekocht?' De Cock knikte lachend.

'We komen even horen of er nog iets bijzonders is geweest.'

De wachtcommandant maakte een schouderbeweging.

'Dat mannetje was er weer.'

De Cock fronste zijn wenkbrauwen.

'Welk mannetje?'

Jan Kusters zwaaide voor zich uit.

'Hij is al een paar keer 's avonds hier geweest… een bejaarde grijze man… in een veel te wijde regenjas… slecht ter been.' 'En die was er weer?' De wachtcommandant glimlachte.

'Hij kwam hier zo tegen elf uur de hal binnen en vroeg naar jou.' De Cock reageerde verrast. 'Hij noemde mijn naam?' Jan Kusters knikte.

'Ik zei: De Cock is er niet… ga boven maar op hem zitten wachten… misschien komt hij nog even langs. Pas een halfuurtje geleden is hij vertrokken. Hij kwam van boven de trap af sukkelen en liep op mij toe. 'Het is te laat,'zei hij. 'Het heeft geen zin meer om langer te wachten'.' 'En toen?'

Jan Kusters gebaarde naar de deur.

'Toen sjokte hij het bureau uit.'

'Je hebt geen naam of adres van hem genoteerd?'

De wachtcommandant schudde zijn hoofd.

'Als ik van een ieder die hier aan mijn balie komt de naam en het adres moet noteren, dan…' Hij maakte zijn zin niet af. De telefoon op zijn bureau rinkelde. Jan Kusters nam de hoorn op en luisterde.

Al na een paar seconden legde hij de hoorn op het toestel terug. Hij keek op. Met een bleek gezicht gebaarde hij naar de telefoon. Dat was een van die twee jonge dienders, die een paar dagen geleden het lijk van die leraar klassieke talen op de parkeerplaats aan de Oosterdokskade aantroffen. Uit nieuwsgierigheid is hij daar tijdens zijn surveillance weer eens gaan kijken.' De Cock hield zijn hoofd iets schuin. 'En?'

'Er ligt weer een man.' 'Dood?'

Jan Kusters knikte. 'Vermoord.'

Vledder reed de Golf de Oudebrugsteeg uit, de rijbaan van het Damrak op. Bij de brug voor het Stationsplein nam hij gierend de bocht naar rechts en raasde met hoge snelheid de oude Sint Nicolaaskerk voorbij.

De Cock had handen en voeten nodig om zich op zijn zitplaats vast te klemmen. Hij keek verwijtend opzij naar Vledder, die dooreen rood stoplicht reed en voor het Scheepvaarthuis met te veel risico het tegenliggend verkeer kruiste.

'Leer je het dan nooit,' riep de oude reche. ' eur kwaad boven het motorgeronk uit. 'Hoe vaak moet ik je hei 5 zeggen… dood is dood… afgelopen. Daar waag ik mijn pensic niet aan.' Vledder reageerde niet. Knarsend bracht de ji <ige rechercheur de politiewagen op het parkeerterrein tot stilstand. De Cock stapte uit en blikte even met een vies gezicht naar boven. Uit een gitzwarte hemel kletterde een ware wolkbreuk op hem neer. Hij schoof zijn oude hoedje naar voren en trok de kraag van zijn regenjas omhoog. Daarna keek hij opzij naar Vledder, die naast hem was komen staan. 'Hondeweer,' gromde hij ontstemd. 'Moet het in dit drassige land dan eeuwig regenen?' De jonge rechercheur snoof.

'Dat moet jij toch weten… dat is een zaak van Onze Lieve Heer.' De Cock negeerde de opmerking.

Gehuld in een lange zwarte regenjas kwam een diender uit een surveillancewagen op hem toelopen. De Cock herkende het jonge gezicht, dat glom van de regen.

De oude rechercheur drukte zijn ontstemming over het slechte weer weg en glimlachte. 'Wat dacht je,' vroeg hij vriendelijk, 'de moordenaar komt altijd terug naar de plek van zijn misdrijf?' De jonge diender knikte.

'Dat heb ik laatst ergens gelezen,' sprak hij instemmend. 'Het schijnt echt waar te zijn. Daarom… toen ik vannacht surveillerend over de Prins Hendrikkade reed, dacht ik: laat ik eens even op de parkeerplaats kijken. Je weet het nooit.' De Cock grijnsde.

'Je vond geen moordenaar… maar een lijk.'

De jonge diender gebaarde schuin achter zich.

'Weer tussen twee van die grote autobussen. Het lijkt uiterlijk ook precies op het geval van een paar dagen geleden. Ik heb maar weer een zeiltje uit de auto over hem heen gelegd.' Hij draaide zich om en liep voor De Cock uit.

Vledder volgde.

Na een dertig meter bereikten ze twee moderne hoge autobussen met Duits kenteken. Tussen die beide vehikels, nabij de hoge achterwielen, lag een gebold stuk bruin zeildoek. Een geklauwde hand, met de vingers omhoog, stak eronderuit.

De jonge diender trok het bruine zeildoek heel voorzichtig weg en De Cock scheen met ziin zaklantaarn in het hoekige gelaat van een jonge man. Hij had H >Te brede jukbeenderen, een sterk vooruitstekende kin en zwart aten, glimmend van pommade. Vette regendruppels plensden > i jn onbeschermde ogen, die wijd opengesperd naar de donkere he.iel staarden.

De Cock boog zich iets voorover en de warme adem van Vledder streek langs zijn nekharen. 'Guillaume du Bartas.' De oude rechercheur knikte.

'Leraar Frans.' De grijze speurder hurkte met krakende knieën bij de dode neer en sloeg ter hoogte van zijn bovenbenen de panden van zijn groene trenchcoat terug. 'Met afgesneden penis.'

De Cock kwam uit zijn gehurkte houding omhoog en zuchtte. De dood van de leraar Frans had hem pijnlijk verrast. De grijze speurder had geen identieke moord verwacht. Het klopte niet… paste niet in zijn verwachtingspatroon. In de duistere schema's van zijn denken was daarvoor geen plaats.

Bouke Anne Minnertsga was een man die problemen opriep… die roekeloos speelde met hartstochten en emoties… gevoelens van wraak opwekte.

Zo'n man was Guillaume du Bartas naar zijn mening niet. Zeker, ze waren beiden leraar aan hetzelfde gymnasium, maar verder bestond er oppervlakkig gezien tussen beide mannen geen enkele overeenkomst.

Vledder nam de zaklantaarn van hem over en hurkte bij de dode neer. Zijn rechterhand gleed tastend onder de brede schouderflappen van de groene trenchcoat. Na enige tijd kwam hij teleurgesteld overeind.

'Het is er niet.' 'Wat niet?'

De jonge rechercheur wees naar het lijk.

'Een briefje… een briefje zoals bij de dode Minnertsga.'

'Had je dat verwacht?'

Vledder knikte nadrukkelijk.

'Het is eenzelfde moord,' hijgde hij. 'Eenzelfde modus operandi.'

De Cock grijnsde.

'En eenzelfde dader?'

Het gezicht van Vledder verstarde.

'Zeker,' reageerde hij fel, 'eenzelfde dader. Het is een omissie… een grove nalatigheid van ons. We hadden die jongen nooit de kans moeten geven om een tweede moord te begaan.'

De Cock streek met de rug van zijn hand de regen uit zijn gezicht.

'Roeland van Ieperen?'

Vledder snoof.

'Ja,' snauwde hij, 'wie anders?'

De Cock draaide zich om. Bram van Wielingen kwam met zijn aluminium koffertje aan de hand met grote stappen tussen de autobussen naderbij. Puffend bleef hij voor de oude rechercheur staan. 'De Cock,' hijgde hij, 'geloof me, je bent beslist een nagel aan mijn doodkist.' Hij zwaaide omhoog. 'Dit is toch geen weerom iemand uit zijn bed te halen en op pad te sturen?' De grijze speurder keek hem onbewogen aan. 'Heb jij bij de politie bijzondere privileges… of verdien je minder dan ik?'

Het gezicht van Bram van Wielingen betrok. 'Wat heeft dat er mee te maken?' De Cock spreidde zijn beide handen.

'Ik,' verzuchtte hij, 'ik ben vannacht nog niet naar mijn bed geweest. En… hoor je mij klagen?'

De politiefotograaf liep de oude rechercheur knorrend voorbij en zette zijn aluminium koffer naast zich op de gladde natte keien. Onderwijl wierp hij een steelse blik op de dode. Met grote ogen van verbijstering, strekte hij zijn rechterhand trillend vooruit. 'Alweer… alweer een vent zonder penis.'

De Cock reageerde niet.

Tussen de autobussen verscheen dokter Den Koninghe. Achter hem liepen de twee onaandoenlijke broeders van de geneeskundige dienst met hun brancard.

De Cock liep traag op hem toe. Hij voelde zich te moe, te mat om de oude lijkschouwer uitbundig te begroeten. Hij maakte een lichte buiging en wees schuin achter zich naar de dode. 'Het is een identieke moord… identiek aan dat geval van een paar dagen geleden… met afgesneden penis. Ik heb nog niet verder gekeken, maar ik vermoed, dat u in de borsten maagstreek dezelfde messteken zult aantreffen.'

Dokter Den Koninghe knikte. 'We zullen zien,' sprak hij gelaten.

De kleine lijkschouwer liep hem voorbij, trok zijn broekspijpen iets omhoog en hurkte bij de dode neer.

De Cock keek toe hoe dokter Den Koninghe met een kleine zaklantaarn even in de pupillen scheen en daarna met een teder gebaar voorzichtig met duim en wijsvinger de beide oogleden sloot. De oude rechercheur wendde zich tot Vledder. 'Maak jij het hier verder af. Rij straks achter de broeders aan naar Westgaarde en vraag of zij het lijk in jouw bijzijn willen ontkleden. Neem de papieren van het slachtoffer mee en misschien…' Hij pauzeerde even en keek glimlachend op. 'Misschien vind je toch nog ergens een briefje.' 'Je bedoelt van Roeland?' De Cock knikte. 'Dat hoopje toch?'

Vledder schonk hem een trieste grijns. 'Wat doe jij?'

De Cock duimde over zijn schouder.

'Ik ga te voet terug naar de Kit en vraag aan Jan Kusters of hij een wagentje en een mannetje heeft om mij naar huis te brengen. Ik ben het zat.'

Vledder knikte begrijpend. Zie ik je morgen,' zei hij vriendelijk.

De Cock slofte tussen de autobussen weg. Toen hij de parkeerplaats had verlaten, ademde hij diep, keek omhoog en liet de regen verkoelend in zijn gezicht plenzen.

Op zijn gemak, zijn handen diep in de zakken van zijn regenjas gestoken, slenterde hij over de Prins Hendrikkade, liep de Binnenkant en Kromme Waal voorbij en stapte links de smalle Oudezijds Kolk op.

Halverwege bleef hij staan, keek naar het water en bedacht, dat daar eens een Chinees verdronk.

Mijmerend over de vele moordzaken die hij in zijn lange carrière als rechercheur in de binnenstad van Amsterdam had behandeld, liep hij verder via de Zeedijk en de Sint Olofssteeg naar de Warmoesstraat. Toen hij de hal van het politiebureau binnenkwam, stond hij plotseling oog in oog met de weduwe Minnertsga. Ze had een glimmend rood hoedje in het model van een zuidwester op haar hoofd en haar vormen werden geheel verhuld door een lange witte regenjas, die bijna tot haar voeten reikte. De Cock bleef voor haar staan. 'Wat komt u hier doen?' vroeg hij streng.

Mevrouw Minnertsga negeerde zijn vraag. Met een bleek gezicht keek ze naar hem op.

'Wat is er gebeurd?'

De Cock kneep zijn ogen iets dicht.

'Wat bedoelt u?' vroeg hij ontwijkend.

Mevrouw Minnertsga slikte.

'Waar is Guillaume?'

De Cock streek met de rug van zijn hand langs zijn lippen. Het was een gebaar om uitstel. 'Waar is Guillaume?'

Haar gil weerkaatste tegen de wanden van de hal.

De Cock zuchtte diep.

'Guillaume is dood.'

Haastig schoot de oude rechercheur toe.

Mevrouw Minnertsga gleed langzaam uit zijn armen bewusteloos naar de vloer.

13

De Cock had moeie voeten. Ze waren er ineens, onaangekondigd. Het was als een donderslag bij heldere hemel. Hij leunde achterover en legde zijn voeten op de hoek van zijn bureau. Met een van pijn vertrokken gezicht bevoelde hij zijn kuiten. Het was alsof geniepige kleine duiveltjes uit pure boosaardigheid met duizend spelden in zijn kuiten prikten. Hij kende de pijn, die uit de holten van zijn voeten kwam, langs zijn hielen omhoog trok en zich vastzette in zijn kuiten. Hij wist ook wat die pijn betekende. Telkens als de zaken slecht liepen, als zijn onderzoeken dreigden te verzanden en als hij het machteloze gevoel had volkomen in het duister te tasten, gaven die helse duiveltjes acte de présence. Vledder keek hem bezorgd aan. 'Zijn ze er weer… de duiveltjes?'

De Cock knikte en sloot zijn ogen. Enkele minuten bleef hij zo zitten, bewegingloos en geconcentreerd. Zijn markant gezicht leek een stalen masker. Om de pijn te verdrijven zette hij zijn tanden in zijn onderlip.

'Het gaat wel weer over,' sprak hij mat. 'De pijn is nog wel te verdragen, maar de wetenschap dat wij na twee moorden en enige dagen van intensief speuren in feite nog geen stap verder zijn gekomen met ons onderzoek, bezorgt mij een angstig voorgevoel.' Vledder keek hem met een blik vol ongeloof aan. 'Ben je bang, dat we er niet uitkomen… dat de moordenaar ons ontglipt?'

De Cock maakte een hulpeloos gebaar.

'Dat kan toch gebeuren? Hoeveel moorden blijven niet onopgelost?' Vledder schudde zijn hoofd. 'Niet bij ons,' reageerde hij fel. De Cock negeerde de opmerking.

Hebben de broeders op Westgaarde vannacht het lijk voor je ontkleed?'

Vledder knikte.

Guillaume du Bartas had dezelfde verwondingen in de borst- en maagstreek als Minnertsga. Hij is op dezelfde manier afgeslacht. Beestachtig. Het lijkt wel het werk van een waanzinnige.' 'Een briefje?'

De jonge rechercheur liet zijn hoofd zakken. 'Ik heb de kleding van Guillaume du Bartas grondig nagekeken,' sprak hij somber. 'Er was geen briefje… geen briefje van Roeland van Ieperen.'

De Cock tilde zijn benen van het bureau. De pijn in zijn kuiten trok langzaam weg. Alleen in zijn voeten bleef nog een gevoel van intense moeheid hangen.

'Dat verwachtte ik ook niet,' sprak hij hoofdschuddend. 'Roeland van Ieperen zal tijdens zijn bezoek aan Gerard Koster, zijn jonge leraar Engels, hebben begrepen, dat zo'n briefje een directe aanwijzing tegen hem kan zijn.' De oude rechercheur gniffelde. 'Als hij ook zijn leraar Frans heeft omgebracht, dan zou het stom zijn geweest om opnieuw zo'n stuntelig briefje bij het lijk achter te laten.' Vledder keek hem onderzoekend aan.

'Je houdt er toch rekening mee,' vroeg hij met enige verwondering, 'dat Roeland van leperen nog steeds op wraakoefening uit is?' De Cock antwoordde niet.

'Had de vermoorde Guillaume du Bartas nog andere bescheiden bij zich?'

Vledder knikte.

'Ik vond in zijn portefeuille het kentekenbewijs van een vrij nieuwe Fiat Tempra en van die auto had hij de sleuteltjes in zijn broekzak. Ik ben daarmee van Westgaarde naar de parkeerplaats gereden.' 'En?'

'Zijn wagen stond er… niet ver van die twee Duitse autobussen. Puntgaaf en keurig afgesloten. Ik heb ook in de wagen geen bijzonderheden kunnen ontdekken… geen bloed, geen sporen van een worsteling.' 'Parfum?'

Vledder trok zijn schouders iets op.

'Er hing wel een luchtje in de wagen… een beetje zoetig. Ik vermoed een eigen geurtje. Ik meen, dat hetzelfde luchtje ook in Westgaarde aan zijn kleding hing.' De Cock knikte begrijpend. 'Wanneer is de sectie?'

'Vanmiddag om drie uur. Dokter Rusteloos had het druk. Hij had nog secties in Breda, Tilburg en Den Haag. Het wordt tijd, dat het Laboratorium voor Gerechtelijke Pathologie in Rijswijk personele uitbreiding krijgt. Ze kunnen het werk bijna niet meer aan.'

De Cock strekte zijn armen geeuwend naar het plafond. 'Dokter

Rusteloos,' sprak hij met een half open mond, 'moet nodig met pensioen.' Hij geeuwde opnieuw. 'Misschien bemerkt men dan eens hoeveel werk die oude man verzet.'

Vledder keek hem schattend aan.

'Hoe laat was je thuis?'

'Vier uur.'

De jonge rechercheur reageerde verrast.

'Had Jan Kusters geen mannetje om je even naar huis te brengen?' De Cock knikte.

'Dat wel,' antwoordde hij bedaard. 'Maar toen ik de hal van het politiebureau binnenstapte, stond daar mevrouw Minnertsga.' Vledder boog zich met een ruk naar voren. 'Wie?'

'Mevrouw Minnertsga.' De jonge rechercheur slikte. 'Wat kwam die doen?' De Cock zuchtte.

'Vragen wat er met Guillaume du Bartas was gebeurd. En toen ik haar vertelde dat die dood was, zakte ze ineen. Ik kon haar nog net opvangen. Bewusteloos gleed ze uit mijn armen.'

'Was het echt?'

'Wat bedoel je?'

'Geen loentje?'

De Cock schudde zijn hoofd.

'Het heeft geruime tijd geduurd voor ze weer bij haar positieven kwam. Jan Kusters en ik hebben er nog een dokter bij gehaald.'

De jonge rechercheur grinnikte vreugdeloos.

'Wist ze dan wat… had iemand haar iets gezegd? Ik bedoel, waarom kwam ze naar het bureau?'

De Cock leunde in zijn stoel achterover.

Toen ze weer aanspreekbaar was, heb ik haar meegenomen naar de grote recherchekamer.' De oude rechercheur glimlachte. 'En uiteraard brandde op mijn lippen dezelfde vraag… om welke reden kwam ze naar de Warmoesstraat om te vragen wat er met Guillaume was gebeurd.' 'En?'

De Cock boog zich weer naar voren.

Mevrouw Minnertsga vertelde mij, dat Guillaume du Bartas na schooltijd met haar was meegereden naar haar woning. Ze hadden samen gegeten en de avond doorgebracht met het kijken naar de televisie. Hoewel mevrouw Minnertsga, zo zei zij, enige min of meer bedekte toespelingen had gemaakt, wilde Guillaume toch de nacht niet bij haar doorbrengen. Hij vond dat, gezien het feit dat Minnertsga nog niet was begraven, ongepast en verliet zo rond elf uur haar woning.'

'Een nette man.' Het klonk wat cynisch. De Cock knikte zonder commentaar.

'Mevrouw Minnertsga kleedde zich uit,' ging hij verder, 'stapte in bed en viel spoedig in slaap. Een paar uur later werd ze badend in het zweet wakker. Ze had een verschrikkelijke droom gehad… een pure nachtmerrie. In die droom zag ze hoe een jongeman tussen daken van auto's door met een groot mes in zijn rechterhand op Guillaume du Bartas toestormde en hem enige steken toebracht.' 'Verschrikkelijk.' De Cock sloot even zijn ogen.

'Haar droom was zo angstig, zo benauwend en werkelijk, dat ze uit bed stapte, de telefoon pakte en Guillaume du Bartas opbelde. Ze wist dat de telefoon bij hem naast zijn bed stond.' Vledder slikte.

'Guillaume antwoordde niet.'

De Cock drukte de muizen van zijn handen tegen zijn slapen en schudde zijn hoofd. 'Guillaume antwoordde niet,' herhaalde hij somber. 'Mevrouw Minnertsga bleef bellen en raakte met de seconde meer in paniek. In haar gevoel groeide de overtuiging, dat haar droom niet zomaar een willekeurige droom was geweest, maar een boodschap… een exacte weergave van de realiteit… iemand had Guillaume neergestoken.' 'Net als haar man.' De Cock knikte.

'Ze kleedde zich aan en reed met haar wagentje als een razende door de stad naar de Warmoesstraat. Jan Kusters kon haar niet helpen. De wachtcommandant had de melding over een lijk op de parkeerplaats binnen, maar wist op dat moment nog niet wie het slachtoffer was.' De oude rechercheur zweeg even en ademde diep. 'Toen ze na enige tijd mij druipend van de regen de hal van het politiebureau zag binnenstappen, moet ze in haar hart al hebben beseft, dat haar droom was uitgekomen… Guillaume was dood.'

De grijze speurder zweeg opnieuw. Hij kwam traag uit zijn stoel overeind. Vanuit de hoogte keek hij op Vledder neer.

'jij gaat straks naar de sectie?'

Vledder keek omhoog naar de klok.

'Over een halfuurtje.'

De Cock slenterde naar de kapstok.

Vledder stond op en kwam hem na.

'Waar ga jij heen?'

'Naar het Bartholinus… praten met Gerard Koster.' 'Waarover?'

De Cock zette zijn hoedje op.

'Een schuiladres,' antwoordde hij. 'Mevrouw Minnertsga heeft in haar droom de moordenaar van Guillaume du Bartas herkend.' Vledder keek hem met grote ogen aan. 'Ze zag wie het deed?' De Cock knikte.

'Roeland… Roeland van Ieperen.'

Omdat Vledder hun Golf nodig had om naar de sectie op Westgaarde te rijden, was De Cock op het Stationsplein in lijn negen gestapt. Het was druk in de tram. Naast hem op de smalle bank zat een omvangrijke vrouw met een indrukwekkende tas boodschappen op haar brede schoot. Ze liet hem zo weinig ruimte, dat de oude rechercheur al in de Linnaeusstraat, bij de halte Pretoriusstraat benauwd en verkreukeld uitstapte en te voet verder ging.

Vanuit de Linnaeusstraat slenterde hij naar de Middenweg. De omgeving was hem vertrouwd. Het was in deze buurt, dat hij, naar zijn gevoel een eeuwigheid geleden, als jonge diender bij de Amsterdamse politie was begonnen. Tegenover Frankendael sjokte hij van de Middenweg links het Linnaeushof in.

De Cock stapte de hal van het Bartholinus Gymnasium binnen en bereikte via dubbele deuren met gekleurd glas in lood een brede gang. Aan het einde van die gang wist hij rechts een deur naar de kamer van mevrouw Minnertsga. Gezien haar ervaringen van de afgelopen nacht achtte hij haar niet in staat om nu al les te geven. Daarom liep hij de trap op naar de eerste etage, klopte op de deur van de kamer van de heer Boschgraed en stapte binnen. De leraar Nederlands kwam lenig uit zijn stoel overeind en liep met uitgestoken hand op de grijze speurder toe. 'Welkom,' jubelde hij, maar zijn gezicht versomberde. 'Ik heb het vanmorgen gelezen in de krant… van Guillaume du Bartas… hebt u weer een briefje gevonden?'

De Cock schudde zijn hoofd.

'Ik ben feitelijk op zoek naar Gerard Koster.'

'Leraar Engels.'

De Cock knikte.

'Ik wil even met hem praten.'

Hans Boschgraed blikte op zijn horloge.

'Zijn lesuur is zo afgelopen.' Hij liep langs De Cock. 'Ik zal u naar zijn kamer brengen en hem waarschuwen dat u er bent.' De Cock knikte dankbaar en liep achter hem aan. Hans Boschgraed ging hem voor de trap op naar de tweede verdieping van het schoolgebouw en liet hem daar in een kamertje op een stoel plaatsnemen. 'Even geduld,' sprak hij vriendelijk. 'Het duurt niet lang meer.' Met de deurknop in zijn hand bleef hij staan. 'Als ik u nog ergens mee van dienst kan zijn?' De Cock wuifde hem vriendelijk weg.

Na een paar minuten kwam Gerard Koster het kamertje binnen en schudde hem de hand. Daarna nam hij tegenover hem plaats. De jonge leraar Engels leek wat bedrukt.

'Ik had uw komst verwacht,' zei hij.

De Cock veinsde verbazing.

'Hoezo?'

Gerard Koster gebaarde voor zich uit.

'Die gruwelijke moord op onze Guillaume du Bartas. Dat is de tweede leraar van het Bartholinus. Ik vind het bedreigend.' 'Voor u?'

Gerard Koster zwaaide met zijn armen.

'Voor alle leerkrachten van de school,' antwoordde hij heftig. 'Als iemand bezig is ons stelselmatig uit te roeien…' De jonge leraar Engels maakte zijn zin niet af. 'Wraak?'

Gerard Koster zuchtte.

'Daar begint het op te lijken.' Hij liet zijn hoofd iets zakken. 'Voor Minnertsga was dat naar mijn gevoel een aanvaardbaar motief. Hij had dikwijls problemen met zijn leerlingen. Maar Guillaume du Bartas… een vriendelijke man… attent… met de hoffelijkheid van de taal waarin hij les gaf.'

De Cock wreef over zijn brede kin.

'Wist u, dat ook mevrouw Minnertsga die attente hoffelijkheid van Guillaume du Bartas zeer op prijs stelde?' Gerard Koster glimlachte.

'Ik wist dat niet. Maar van de week, tijdens de koffiepauze, hebben ze ons dat verteld. Het schijnt, dat ze al geruime tijd een verhouding met elkaar hebben… dat heb ik tenminste begrepen… ook toen Minnertsga nog leefde.'

De Cock stond op. De milde uitdrukking op zijn gezicht veranderde. Hij strekte zijn hand naar Gerard Koster uit. De handpalm naar boven.

'Ik wil het schuiladres van Roeland van leperen.'

De leraar Engels keek naar hem op.

'Dat heb ik niet.'

De Cock keek hem schuins aan.

'U wilt het mij niet geven.'

Gerard Koster schudde zijn hoofd.

'Ik heb het niet… niet meer. Roeland belde mij vanmorgen op. Hij was nogal geëmotioneerd. Hij had in de krant gelezen dat er weer een leraar op die bewuste parkeerplaats was vermoord. Dat had hem duidelijk geschokt. Roeland vertelde mij dat hij onmiddellijk van adres was veranderd… om mij niet in de problemen te brengen wanneer de recherche pressie op mij zou uitoefenen.' De Cock grijnsde.

'Een knappe gedachte van een jongen van achttien jaar.' De oude rechercheur kon een cynische toon niet onderdrukken. De toon ontging Gerard Koster.

'Roeland zei ook,' ging hij verder, 'dat hij weinig vertrouwen had in de Amsterdamse recherche en dat hij zich eerst bij de politie zou melden wanneer hij had gelezen dat de ware moordenaar was gevat.'

De Cock glimlachte. 'Dat vorige schuiladres?' Gerard Koster knikte.

Dat kunt u van mij krijgen,' sprak hij gelaten. Hij keek naar de grijze speurder op. 'Bij Guillaume… was daar een briefje?' De Cock schudde zijn hoofd.

'We hebben er wel naar gezocht, maar het was er niet.' Gerard Koster kwam uit zijn stoel omhoog.

'Dat… eh, dat vorige briefje… dat briefje dat bij Minnertsga lag… mag ik dat eens zien?'

De Cock knikte bedaard. Hij tastte in de binnenzak van zijn colbert naar het briefje, dat hij om beschadigingen te voorkomen, in plastic had laten vatten en reikte het aan de leraar Engels over. Het gezicht van Gerard Koster verstarde.

'Dat… dat,' stamelde hij ontzet, 'is van Ranske… Ranske Minnertsga.. het is op haar schrijfmachine geschreven.'

14

De Cock keek verrast op toen Smalle Lowietje de grote recherchekamer binnenstapte, haastig op hem toeliep en hijgend op de stoel naast zijn bureau plofte.

'Wat… wat kom je doen?' riep hij verbaasd.

De tengere caféhouder trok een pijnlijk gezicht.

'Ik heb niet veel tijd,' hijgde hij na. 'Er staat even een vervanger achter de tap in mijn etablissement, en vervangers… weet je… jatten altijd.'

De Cock glimlachte.

'Het moet verrekt belangrijk zijn watje te vertellen hebt,' sprak hij vrolijk. 'Ik heb je in geen jaren aan de Kit gezien.' Smalle Lowietje bromde.

'Dat is goed zo,' knikte hij instemmend. 'Ik sta in de buurt niet graag als versliegeraar te boek.'

De Cock frommelde aan het puntje van zijn neus.

'Dat weet ik,' lachte hij. 'En laat ook niemand dat van je zeggen of hij krijgt met mij te doen.'

De caféhouder boog zich vertrouwelijk iets naar voren.

'Ik kom je waarschuwen.'

De Cock fronste zijn wenkbrauwen.

'Waarvoor?'

'Een rel.'

'Wat voor een rel?' De tengere caféhouder zuchtte.

'Die vermoorde leraar van het Bartholinus Gymnasium… niet die van vannacht… maar van een paar dagen geleden.' 'Minnertsga?'

'Juist… Minnertsga. Die wordt toch morgenochtend begraven?' De Cock knikte.

'Op Vredenhof aan de Haarlemmerweg.'

'Om elf uur?'

De Cock knikte opnieuw.

'Je bent goed op de hoogte.'

Smalle Lowietje plooide zijn vriendelijk muizensmoeltje tot een grijns.

'Rooie Betsy,' fluisterde hij als een samenzweerder, 'heeft al haar vrienden en vriendinnen opgetrommeld om morgenochtend naar die begrafenis op Vredenhof te gaan. Ze heeft ook een paar jongens van de pers ingeschakeld.'

De Cock keek hem niet-begrijpend aan.

'Wat heeft dat voor zin?'

De tengere caféhouder trok zijn schouders op.

'Rooie Betsy is zo verbitterd over hetgeen er met haar dochter Agneet is gebeurd… koestert nog steeds zo'n intense haat jegens die dode Minnertsga… dat ze uit is op een rel… een rel tegen het schoolbestuur van het Bartholinus Gymnasium.'

De Cock plukte aan zijn onderlip.

'Het schoolbestuur?'

'Ja.'

De Cock keek hem ongelovig aan.

'Wat heeft dat schoolbestuur er mee te maken?'

'Volgens Rooie Betsy hield het schoolbestuur van het Bartholinus bewust leerkrachten in dienst, van wie men wist dat ze niet met hun handen van vrouwelijke leerlingen konden afblijven.'

'Hoe komt ze daarbij?'

De tengere caféhouder snoof.

'Dat moet je mij niet vragen,' antwoordde hij afwijzend. 'Ik heb geen kinderen op die school. Maar Rooie Betsy schreeuwt tegen een ieder die het maar horen wil, dat de stinkende beerput van het Bartholinus eindelijk maar eens open moet.' De Cock keek de caféhouder onderzoekend aan. 'Heeft Rooie Betsy dat ook bij jou in het etablissement geroepen?' Smalle Lowietje knikte nadrukkelijk.

'Die Rooie beweert met klem, dat ze afdoende bewijzen heeft, dat de leraar Minnertsga ook al in Friesland, in Sneek, bij roddels en schandalen was betrokken en dat het schoolbestuur van het Bartholinus Gymnasium daarvan bij zijn aanstelling op de hoogte was.' De Cock spreidde zijn armen in onschuld.

'Er bestaat niet zoiets als de-stinkende-beerput-van het-Bartholinus. Sensatie. De zaak Minnertsga is een incidenteel geval. Het is onbillijk om daarvoor de gehele school te besmeuren.' Smalle Lowietje krabde op zijn hoofd.

'Maak dat Rooie Betsy maar eens duidelijk,' sprak hij grijnzend. 'Je kent haar… een keihard wijf. Ze zegt dat haar actie is bedoeld als waarschuwing voor ouders met opgroeiende kinderen.'

Om de mond van De Cock zweefde een wrange grijns. 'Zeer nobel en bewogen,' reageerde hij cynisch. 'Bescherming van kinderzieltjes. Zo'n kreet doet het emotioneel bij de mensen altijd bijzonder goed.' Hij boog zijn hoofd voorover en wreef zich achter in zijn nek. 'Het is zo kort dag,' ging hij klaaglijk verder. 'Ik weet niet zo snel wat ik er aan kan doen… hoe ik het tegen kan houden. Sturen we er morgen de me heen, dan zijn we zeker van een rel.' De caféhouder stond op.

'Dat is jouw sores,' reageerde hij gelaten. 'Ik heb je gewaarschuwd. '

De Cock keek met een triest gezicht naar hem op. 'Bedankt, Lowie,' sprak hij mat. Ontredderd keek de oude rechercheur toe hoe de tengere caféhouder gehaast de recherchekamer af liep.

Vledder kwam binnen en gebaarde achter zich. 'Smalle Lowietje,' riep hij verwonderd. De Cock knikte.

'Hij kwam vertellen dat Rooie Betsy morgenochtend de begrafenis van Minnertsga wil aangrijpen voor een rel tegen het bestuur van het Bartholinus.'

'Ze is gek.'

De Cock grinnikte.

'Een snelle conclusie. Maar daar heb ik niet veel aan. Het Bartholinus Gymnasium heeft, zover ik weet, een goede naam in onderwijskringen. Ik wil niet dat de school in opspraak komt.' Vledder keek hem vragend aan.

'Hoe wil je dat tegengaan? Men is tegenwoordig belust op rellen. Men stapt voor alles en nog wat met spandoeken de straat op.' De jonge rechercheur zweeg even en grijnsde breed. 'Bovendien… laten we eerlijk zijn… twee gruwelijk vermoorde leraren in een enkele week… doen aan de naam van het Bartholinus Gymnasium geen goed.'

De Cock negeerde de opmerking. 'Hoe was de sectie?'

'Niets bijzonders… of je moet het leuk vinden om te weten dat Guillaume du Bartas een uitgerekt, sterk vergroot sporthart had.' De Cock schudde zijn hoofd.

'Niet geïnteresseerd,' reageerde hij nors. De oude rechercheur kwam uit zijn stoel overeind en slenterde naar de kapstok.

Vledder kwam hem na.

'Waar ga je heen?'

De Cock draaide zich half om.

'Ik ga wat regelen… in verband met die te verwachten rel van morgen. Dan ga ik door naar huis. Ik voel het aan mijn botten; het wordt tijd dat ik weer eens vroeg naar mijn bed ga.' Voor hij zijn hoed pakte, bleef de grijze speurder nadenkend staan. 'Roeland van Ieperen is… nadat hij vanmorgen in de krant van de moord op Guillaume du Bartas had gelezen… van schuiladres veranderd. Hij heeft tegen Gerard Koster gezegd, dat hij zich eerst bij ons komt melden, als de ware moordenaar is gevat.' Vledder gromde. 'Een leuke uitvlucht.' De Cock keek hem gespannen aan. 'Van wie?'

Vledder maakte een brede armzwaai.

'Van beiden,' riep hij fel. 'Bij die vriendelijke combinatie Roeland van leperen en zijn vertrouwde leraar Engels zet ik toch een paar vraagtekens. Gerard Koster houdt Roeland van leperen al een paar dagen heel handig buiten ons bereik.' De Cock ging niet op het onderwerp in.

'Dat briefje… dat wij op het lijk van Bouke Anne Minnertsga vonden.. is getypt op de schrijfmachine van de lerares Duits.' Vledder keek hem verrast aan. 'De machine van Ranske Minnertsga?' 'Exact.'

De jonge rechercheur gebaarde weifelend.

'De schrijfmachine die zij op het Bartholinus in gebruik had?'

De Cock knikte.

'Die oude schrijfmachine, waarop ze werkte toen wij een paar dagen geleden op het Bartholinus haar kamer binnenstapten. Er zijn afwijkingen bij de letters 'd' en 'e'. Die afwijkingen zijn op het briefje duidelijk terug te vinden. Om te vergelijken heb ik diezelfde tekst nog eens uitgetypt. Je behoeft geen deskundige te zijn. Zelfs een leek kan zien dat het briefje op die machine is geschreven.' Vledder kneep zijn lippen opeen. Zijn gezicht zag rood. 'Dat is de reden… daarom liet Roeland van Ieperen bij het lijk van Guillaume du Bartas geen briefje achter,' riep hij geëmotioneerd. 'Het Bartholinus was na zijn vlucht voor hem taboe. Hij kon de schrijfmachine van Ranske Minnertsga niet meer gebruiken.'

De Cock stapte de volgende morgen opmerkelijk kwiek en opgewekt op het drukke Stationsplein uit de tram. Een lange diepe nachtrust, gevuld met louter prettige droombeelden, had zijn geest verkwikten de vermoeidheid uit zijn oude botten gedreven. Met scherp toegespitste lippen floot hij uiterst vals een oude sinterklaasdeun en keek onderwijl spiedend om zich heen of tijdens het vroege uur op het Stationsplein de zakkenrollers al actief waren. De oude rechercheur onderkende die vreemde belangstelling als een beroepsdeformatie en slofte met de stroom reizigers mee in de richting van het Damrak. Voor de rijbaan van de Prins Hendrikkade wachtte hij met vele anderen geduldig tot het voetgangerslicht op groen sprong en vervolgde zijn weg over het brede trottoir. De Cock had er zin in. De grijze speurder schoof zijn oude hoedje naar achteren, keek omhoog, lachte tegen een waterig zonnetje en knoopte zijn wollen sjaal los, die zijn vrouw hem dwong te dragen zolang er nog een 'r' in de maand was.

Bij de Oudebrugsteeg stak hij voor een aanstormende tram van lijn negen in een strakke draf de rijbaan van het Damrak over en slenterde zacht nahijgend verder langs de achterkant van de Beurs van Berlage. Voor een bedaagd nachthoertje op weg naar huis lichtte hij beleefd zijn hoedje, floot nog eens vals O kom er eens kijken en sjokte de Warmoesstraat in.

Even bekroop hem de ondeugende en tevens zo blijde gedachte om gewoon de open deur van het oude politiebureau voorbij te stappen en al de daar opgetaste problemen te laten voor wat ze waren, maar een kleine innerlijke vermaning was voldoende om die gedachte te verdrijven.

In de ruime hal wuifde hij joviaal naar Jan Kusters achter de balie en dartelde de stenen trappen op naar de tweede etage.

Toen hij de grote recherchekamer binnenstapte, vond hij Vledder gewoontegetrouw achter zijn elektronische schrijfmachine. De jonge rechercheur liet zijn vingers rusten, griste van zijn bureau een bedrukt stuk papier, liep met een wit gezicht op hem toe en duwde het in zijn handen.

De Cock keek ernaar.

'Wat is dit?'

'Een telexbericht.'

De oude speurder grinnikte.

'Dat zie ik. Wat moet ik ermee?'

'Lezen.'

De Cock gaf het terug. 'Heb jij het gelezen?'

'Ja.'

'En?'

Vledder slikte.

'Het is van de Korpschef van de gemeentepolitie van Sneek. Hij vraagt ons om inlichtingen. In een smalle steeg in de oude binnenstad van Sneek is een man aangetroffen… vermoord… afgemaakt met messteken.' De jonge rechercheur keek met open mond naar hem op. Het telexbericht trilde in zijn handen. 'En zijn penis is afgesneden.'

Ze reden met hun Golf van de houten steiger achter het politiebureau weg. Een miezerig regentje kleefde aan de voorruit en Vledder zette de ruitewissers aan. Vanaf de Oudebrugsteeg reed hij links het Damrak op in de richting van de Dam. De Cock blikte opzij. 'Heb je benzine genoeg?' Vledder bromde. 'Ik heb vanmorgen pas getankt.' 'Genoeg voor Sneek?'

Vledder stopte op de Dam voor het rode licht en keek opzij. 'Daar wil je per se heen?'

'Absoluut.'

'Ze hebben in Sneek ook telefoon.'

De Cock schudde zijn hoofd.

'Zulke zaken doe je niet per telefoon af.'

Het verkeerslicht sprong op groen en Vledder trok op.

' Ben je vergeten dat Rooie Betsy op oorlogspad is en dat straks om elf uur op de begraafplaats Vredenhof een rel dreigt?'

'Je bedoelt bij de begrafenis van Minnertsga?'

Vledder knikte.

'Dat is ze toch van plan!'

De Cock trok zijn autogordel iets losser en liet zich onderuitzakken.

'Er komt geen rel.'

'Wat?'

De Cock schudde zijn hoofd.

'Er komt geen rel,' herhaalde hij kalm. De oude rechercheur schoof de mouw van zijn regenjas iets terug en keek op zijn horloge. 'Bouke Anne Minnertsga is al ruim een kwartier geleden begraven… op Zorgvlied aan de Amstel.'

Vledder keek hem van opzij met grote ogen aan.

'Er is dus helemaal geen begrafenis op Vredenhof?'

'Niet van Bouke Anne Minnertsga.'

'Dat heb jij bekokstoofd?'

De Cock grinnikte.

'Ik vind bekokstoven een lelijk woord. Ik heb het geregeld… gearrangeerd. Het kostte mij wel wat moeite, maar ik had goede motieven. Niemand was gebaat bij een rel. Ik kon ook op de geheimhouding van de betrokken familieleden rekenen. Toen ik alles voor elkaar had, ben ik naar Rooie Betsy gestapt. Ik heb haar gezegd dat zij en haar trawanten voor joker op Vredenhof zouden staan… omdat de begrafenis niet doorging.' Vledder lachte. 'Hoe reageerde ze?'

De Cock drukte zich weer iets omhoog.

'Ze was aanvankelijk woedend. Hoe weet jij van die demonstratie, riep ze. Wie heeft jou ingeseind?' De grijze speurder gniffelde. 'Dat heb ik haar maar niet verteld. Ik wil dat Smalle Lowietje zijn klandizie behoudt.'

Vledder keek hem bewonderend aan. 'Je bent soms een onmogelijke man.' De Cock trok zijn schouders op.

'Ik vond een hetze tegen het Bartholinus Gymnasium onrechtvaardig,' sprak hij ernstig. 'Wanneer een enkele politieman in de fout gaat, dan beschouwt men dat al snel en volkomen ten onrechte als een bewijs, dat in feite de gehele politie niet deugt. Zo is het ook met leraren.'

'Gaf Rooie Betsy haar verzet op?' De Cock schudde zijn hoofd.

'Om haar grieven te uiten, heb ik haar een onderhoud met het voltallige schoolbestuur van het Bartholinus Gymnasium beloofd.' 'Was ze daar tevreden mee?' De Cock knikte traag.

Voorlopig,' verzuchtte hij. 'Ze heeft mij toegezegd de actie op de begraafplaats Vredenhof af te blazen.' De oude rechercheur zweeg even. 'Wat mij nog rest is het schoolbestuur van het Bartholinus Gymnasium aan te raden om tijdens dat onderhoud met Rooie Betsy oprecht medeleven en spijt te betuigen.' Vledder glimlachte.

'In de politiek noemen ze zoiets een brandje blussen.'

De jonge rechercheur koos op de Al bij het knooppunt Muiderberg de richting Almere.

De Cock keek om zich heen.

'Je gaat door de polder?'

Vledder knikte.

'Dat is de kortste weg.' Hij keek opzij. 'Wat dacht je in Sneek te vinden?'

De Cock trok zijn gezicht strak. 'De oplossing.'

De mond van Vledder viel open.

'Van… van… van…' stotterde hij.

De Cock schoof zijn hoedje naar voren en knikte.

'… het mysterie,' vulde hij aan, 'het mysterie van de ontluisterende dood.'

15

Na een eindeloze rit door de vlakke polder, langs Almere-stad, — haven en — buiten, Lelystad en Emmeloord, bereikten ze bij Lemmer weer het oude land, genoten van het fraaie uitzicht over het wijde Tjeukemeer en reden via een krankzinnige rotonde bij Joure in de richting van Sneek.

Toen ze de oude stad naderden zat De Cock rechtop en keek belangstellend om zich heen.

'Snits,' riep hij blij. 'Snits… zo noemen de echte Friezen hun eigen Sneek. Ik heb hier als jongen dikwijls gelogeerd in 'Oan it wetter', een jeugdherberg met een bijzonder gastvrije vader en moeder. Het is alweer lang geleden, maar ik bewaar aan die bezoeken nog dierbare herinneringen.'

De oude rechercheur zwaaide met zijn handen voor zich uit. 'Als de leraar Frans, Guillaume du Bartas, nog zou hebben geleefd en hij was een dezer dagen met zijn geliefde Ranske Rauward naar haar geboortegrond gereden, dan had men hem stellig toegeroepen: 'Bienvenue a Sneek, centre de la Frise Sud-Ouest, qui nous 1'esperons bien, vous enchantera.' Vledder keek hem van terzijde aan.

'Wat betekent dat? Ik ben nooit zo goed geweest in Frans.' De Cock lachte.

'Welkom in Sneek,' riep hij uitbundig, 'het centrum van de Friese Zuidwesthoek. Sneek zal u zeker uitstekend bevallen, waarde gast.'

Vledder trok zijn neus iets op. 'Wat doe je opgewonden.' De Cock glimlachte.

'Herinneringen… nostalgie. Ik heb hier de fraaie oude Waterpoort nog gefotografeerd met een boxje.'

'Wat is dat, een boxje?'

'Een kist met een gaatje.'

Vledder reageerde verbaasd.

'En kon je daarmee fotograferen?'

De Cock knikte nadrukkelijk. Hij wees voor zich uit. 'Rij maar door langs het water naar de Prins Hendrikkade, daar vind je wel ergens een plekje om de wagen kwijt te raken.'

Op een ruime parkeerplaats stapten de beide rechercheurs wat verkreukeld uit. Om zijn gestoorde bloedsomloop weer een beetje op gang te brengen, maakte De Cock naast de auto een paar stuntelige kniebuigingen. Vledder bezag het; een medelijdende glimlach om zijn lippen. 'Jij mag wel wat meer aan gymnastiek doen,' raadde hij aan. 'Aerobics.'

De Cock grinnikte met een rood hoofd van inspanning.

'Waarom dat zo uiterst vermoeiende gedoe?' Hij wreef met zijn beide handen over zijn brede borst. 'Met mijn pycnische en weinig decoratieve habitus haalt dat toch niets uit.'

Vledder gniffelde.

'Met je wat…?'

'Pycnische habitus.. zoek dat thuis maar eens op in de dikke Van Dale.'

Lachend liepen ze verder de Prins Hendrikkade op en sloegen bij de Gedempte Pol linksaf.

Het was gezellig druk in de oude binnenstad van Sneek. In een stroom van kijkende en winkelende mensen sjokten ze via de Wijde Burgstraat naar de Kruizebroederstraat. Daar bleef De Cock staan en keek wat verloren om zich heen. 'Hier was vroeger het politiebureau,' riep hij teleurgesteld. 'Dat weet ik zeker.' De oude rechercheur weifelde even. Toen klampte hij een bejaarde voorbijgangster aan. 'Wij… eh, wij willen naar het politiebureau.' 'Het politiebureau?'

'Ja.'

De vrouw schudde haar hoofd.

'Dat is niet meer hier. Er is een nieuw politiebureau aan de Van Giffenstraat.' Ze wees achter zich. 'Het beste is, dat u straks linksaf slaat en doorloopt tot aan de Stationsstraat.'

'Is dat ver hiervandaan?'

De vrouw monsterde de gestalte van De Cock.

'Voor u… voor u een kwartier… ruim.' De bejaarde vrouw liep door. De grijze speurder keek haar verrast na. Daarna wendde hij zich tot Vledder. 'Dat is nu typisch Fries. Je krijgt persoonlijke aandacht. Jou had ze op nog geen tien minuten geschat.'

Een lange, magere jongeman van voor in de dertig met een vriendelijk, scherp gesneden gezicht, keek van De Cock naar Vledder en terug.

'Direct uit Amsterdam gekomen?' In zijn stem trilde verbazing. De Cock glimlachte.

'Dat telexbericht van jullie bracht ons op drift.' De jongeman schudde zijn hoofd.

'Ik had niet gedacht dat jullie zo snel zouden reageren.' Hij boog zich iets naar voren en stak De Cock en Vledder zijn hand toe. 'Mag ik mij even voorstellen,' sprak hij ernstig, 'Sietse… Sietse van der Meer van de recherche van de gemeentepolitie in Sneek.' Hij gebaarde schuin achter zich naar een knappe jonge politievrouw. De Cock schatte haar achter in de twintig. Ze had een rond gezicht met vrolijk twinkelende ogen en een kort kapsel in coupe soleil. 'Dat is Barry,' ging de jongeman verder. 'Barry van Bockel. Zij is mijn assistent in deze zaak.' De Cock keek haar glunderend aan.

'Ik heb in mijn jonge jaren bij de politie nooit met vrouwen mogen samenwerken,' sprak hij spijtig. 'Dat vertrouwde men ons in mijn tijd niet toe.' Hij wendde zich weer tot Sietse van der Meer. 'Waarom stuurden jullie ons dat telexbericht?' De jonge rechercheur zuchtte.

'De moord op Sjoerd Sierkema heeft de mensen hier in Sneek diep geschokt. Moord is al heel ongewoon… en dan nog iemand zijn penis afsnijden… dat is gruwelijk. Daar komt nog bij, dat die Sjoerd Sierkema hier in Sneek erg geliefd was. Een hulpvaardige en uiterst beminnelijke jongeman. Hij werkte hierop een bank. Velen kenden hem persoonlijk.'

De Cock knikte begrijpend.

'Hoe oud is die Sjoerd Sierkema geworden?'

'Vijfentwintig jaar. Hij is een paar jaar geleden getrouwd en heeft een dochtertje van anderhalfjaar. Ik zei al: een keurige jongeman.

Ook zijn ouders zijn aardige, vriendelijke mensen. Daar valt niets op aan te merken.'

De Cock trok denkrimpels in zijn voorhoofd. 'Er moet toch een motief zijn? Vijanden… heimelijke liefdesaffaires?'

Sietse van der Meer schudde zijn hoofd.

Niets van dat alles,' riep hij geprikkeld. 'Het is volkomen onbegrijpelijk. Ik kan voor de moord op die jongeman geen enkel motief bedenken. Het lijkt wel de daad van een waanzinnige.' De Cock keek naar hem op.

'Ik heb nog geen antwoord op mijn vraag: waarom dat telexbericht?' Op het smalle gezicht van Sietse van der Meer kwam een glimlach. 'Ik heb tot mijn spijt nooit met u samengewerkt, maar ik heb toch een aantal jaren in Amsterdam dienst gedaan… recherche aan het bureau IJtunnel. Daar heb ik ook mijn opleiding genoten. De gemeente Amsterdam kon mij echter geen passende woonruimte bieden.' Hij maakte een hulpeloos gebaartje. 'Toen heb ik naar de gemeentepolitie hier in Sneek gesolliciteerd. Vermoedelijk op basis van mijn Amsterdamse ervaring werd ik zonder bedenken aangenomen en kreeg onmiddellijk een huis. Het bevalt mij hier nu uitstekend. Je moet de Friezen even de tijd geven om aan je te wennen, maar dan…' De jonge rechercheur maakte zijn zin niet af. 'Volgens mij bestaat er geen beter volk.' De Cock zwaaide afwerend.

'Dat moet je tegen een Amsterdamse rechercheur niet zeggen.' Sietse van der Meer lachte.

'Ik ken de Amsterdammers en ik heb uiteraard nog veel relaties met de recherche van Amsterdam. Ik heb dat telexbericht onmiddellijk verzonden toen ik hoorde, dat u ook een moord in behandeling had van een man met een afgesneden penis.'

De Cock stak de middel- en de wijsvinger van zijn rechterhand omhoog. 'Twee… twee leraren van een middelbare school.' Sietse van der Meer liet zijn hoofd iets zakken. 'Ik zie weinig verband,' sprak hij somber, 'leraren en een bankbediende. '

De Cock negeerde de opmerking. 'Waar is het gebeurd?'

Barry van Bockel draaide zich om en liep naar een wand met een plattegrond van de binnenstad van Sneek. De Cock volgde haar. 'Om op de bank waar hij werkte vooruit te komen.' begon ze haar uitleg, 'volgde Sjoerd Sierkema een paar avondcursussen. In zijn vrije tijd was hij een verwoed verzamelaar van modelsporen. Uit pure liefhebberij verzorgde hij een avond in de week de treinen in ons modeltreinenmuseum aan het Kleinzand. Zo ook die bewuste avond.' De jonge politievrouw wees met een ballpoint in haar hand. 'Kijk, daar is het Kleinzand, met dat smalle watertje in het midden.

Vanaf het Kleinzand moet hij, zo rond de klok van elf, via de Stokvissteeg en een stukje Oosterdijk rechtuit naar de smalle steeg zijn gelopen, die naar de parkeerplaats aan de Prins Hendrikkade leidt. Daar had hij die avond zijn wagen geparkeerd. In die smalle naamloze steeg, waarin men elkaar nauwelijks kan passeren, is een scherpe haakse bocht. Daar moet iemand Sjoerd Sierkema hebben opgewacht en doodgestoken. In die haakse bocht hebben we hem gevonden.'

'Hebben jullie zijn auto onderzocht?' Barry van Bockel knikte.

'Het leverde niets op. De wagen was afgesloten en bij de dode Sjoerd Sierkema vonden we de autosleuteltjes in zijn broekzak.' De Cock plukte nadenkend aan zijn onderlip. 'Avondcursussen… wat voor opleiding had Sjoerd Sierkema genoten?'

Sietse van der Meer haalde zijn schouders op.

'Ik dacht, dat hij hier een middelbare school had gevolgd.'

De Cock slikte.

'Een middelbare school?'

Sietse van der Meer maakte een verontschuldigend gebaar. 'Ik heb de levensloop van het slachtoffer nog niet helemaal nageplozen. Daar ben ik nog niet aan toe gekomen.' De Cock stak zijn handen trillend omhoog.

'Kan het zijn,' vroeg hij gejaagd, 'dat Sjoerd Sierkema hier in Sneek op de middelbare school zat ten tijde… in de tijd, dat hier een leraar… een zekere Bouke Anne Minnertsga opereerde?'

Sietse van der Meer keek hem verrast aan.

'Dat… dat weet ik niet.'

De Cock kneep zijn ogen half dicht.

'Is dat na te gaan?'

Sietse van der Meer plooide zijn lippen in een tuitje.

'Dat dacht ik wel,' antwoordde hij kalm. 'Een kwestie van een paar telefoontjes.'

De Cock gebaarde in zijn richting.

En probeer ook de naam en het adres van een leerkracht te vinden, die op diezelfde school nog met die Minnertsga heeft samengewerkt.'

Sietse van der Meer keek hem onderzoekend aan. 'Is het erg belangrijk?'

De Cock strekte de wijsvinger van zijn rechterhand naar hem uit.

'Als het je lukt,' riep hij enthousiast, 'als het je lukt de juiste man te vinden, dan lever ik je binnenkort de moordenaar van Sjoerd Sierkema… op een zilveren presenteerblaadje.'

Sietse van der Meer keek hem lachend aan.

'Dat hoeft niet,' reageerde hij Fries nuchter. 'Het mag ook met een ambtelijk proces-verbaal.'

Barry van Bockel en Sietse van der Meer liepen vanaf het politiebureau aan de Van Giffenstraat met de Amsterdamse rechercheurs mee naar de oude binnenstad van Sneek en lieten hen de haakse bocht zien in de nauwe steeg naar de Oosterdijk, waar de dode Sjoerd Sierkema met afgesneden penis was aangetroffen. Daarna geleidden zij de beide rechercheurs naar de ruime parkeerplaats aan de Prins Hendrikkade en wuifden hen na toen ze wegreden. Vledder gebaarde achter zich. 'Aardige mensen.' De Cock gromde. 'Politiemensen zijn altijd aardig.' Vledder grinnikte.

'Ik denk niet, dat iedereen het met je eens is.' De Cock trok zijn schouders op. 'Weet je de weg naar Bolsward?' Vledder knikte.

'Dat is niet zo moeilijk. Dat wijst zich vanzelf. Het is van hier maar zeven kilometer.' De jonge rechercheur plukte een notitieblaadje uit het borstzakje van zijn colbert en reikte het De Cock aan. 'Ik heb opgeschreven waar we moeten zijn.'

De Cock streek het verkreukelde papiertje op zijn knie glad. 'Veertien uur,' las hij hardop, 'afspraak met oud-leraar Foppe van Harinxma in het eetcafé van Rudi en Annie Postma aan de Dijkstraat nummer eenenveertig. Parkeergelegenheid aan de Nieuwmarkt.' De oude rechercheur blikte opzij. 'Dat heeft Sietse van der Meer toch mooi voor ons geregeld.' Vledder knikte.

'Hij zei ook, dat als we toch in Bolsward waren, wij beslist even het stadhuis moesten gaan bekijken. Volgens Sietse van der Meer het mooiste van heel Friesland.' De Cock trok zijn gezicht strak.

'Wij zijn hier,' gromde hij, 'om een reeks moorden op te lossen en niet om ons te vergapen aan een toeristische attractie.' Vledder snoof. 'Uitslover.'

Met boven hun hoofden fel krijsende meeuwen in de vrolijke trillingen van het carillon in de toren van het imposante raadhuis, sjokten de rechercheurs in het oude stille Bolsward langs pittoreske geveltjes aan de Appelmarkt verder naar de Dijkstraat en gingen op eenenveertig naar binnen.

Het eetcafé van Rudi en Annie Postma bleek een stemmig lokaal met een houten lambrizering, een uitstekend billard, twee flipperkasten en fraaie wollen kleden op de tafeltjes. Van achter uit het lokaal klonken, niet storend, country- en westernklanken.

De Cock keek rond, maar kon in geen van de bezoekers een man ontdekken in wie hij een oud-leraar vermoedde.

Ze namen plaats aan een tafeltje met uitzicht op de toegangsdeur en Vledder bestelde koffie bij een struise blonde Friezin.

De Cock keek op zijn horloge.

'Hij behoeft er nog niet te zijn. Het is vijf voor tweeën.'

'Heeft Sietse van der Meer die oud-leraar verteld waarover wij hem wilden spreken?'

De Cock schudde zijn hoofd.

'Dat leek mij niet juist. De heer Van Harinxma stemde na enige aarzeling toe om met een paar Amsterdamse rechercheurs te praten. Maar om een of andere reden wilde hij ons niet thuis ontvangen… vandaar de afspraak in dit café.' 'Weet hij dat Minnertsga dood is?' De Cock trok zijn schouders op.

'Ik weet niet of hij een landelijk dagblad leest. Ik denk, dat de plaatselijke pers weinig belangstelling heeft voor Amsterdamse moorden.'

De deur van het eetcafé ging open en een bejaarde man trad binnen. Hij was lang en statig, droeg een antracietgrijze mantel en onder zijn zwarte muts golfde lang zilverwit haar.

De Cock kwam onmiddellijk overeind, liep op hem toe en maakte een lichte buiging. 'Heer Van Harinxma?' De man knikte.

'En u komt uit Amsterdam… rechercheur De Cock?' De grijze speurder knikte.

'De Cock met… eh, met ceeooceekaa.' Hij leidde de heer Van Harinxma naar het tafeltje. 'Dat is mijn jonge collega Vledder.' Hij zweeg even. 'Wij hebben koffie besteld… wilt u ook?' De heer Van Harinxma knikte, nam zijn muts af, knoopte zijn deftige mantel los en ging bij hen aan het tafeltje zitten. 'Uw komst houdt verband met de moord op Bouke Anne Minnertsga?' vroeg hij vriendelijk.

De Cock keek de man verrast aan. 'U weet van die moord?' De heer Van Harinxma glimlachte.

'Ik heb het gelezen in de krant en het verbaast mij niets, dat het spoor naar Friesland leidt.' De Cock veinsde onbegrip. 'Hoezo?'

Foppe van Harinxma schudde afkeurend zijn hoofd. 'Die Minnertsga heeft in Sneek de dolste dingen uitgehaald. Het verwondert mij, dat ze hem in Amsterdam zo lang ongemoeid hebben gelaten. Sommige ouders in Sneek waren destijds zo woedend om hetgeen hij met hun dochters had uitgespookt, dat ik weleens voor zijn leven heb gevreesd.' De Cock kuchte.

'Het spoor leidde aanvankelijk niet naar Friesland. Dat wij u hier in Bolsward komen lastig vallen is het gevolg van het feit, dat in Sneek een jongeman is vermoord. Die jongeman werd op exact dezelfde wijze om het leven gebracht als Bouke Anne Minnertsga… vandaar onze belangstelling.'

De heer Van Harinxma keek De Cock onderzoekend aan.

'U… eh, u bedoelt de moord in Sneek… op Sjoerd… Sjoerd Sierkema?'

'Inderdaad.'

De heer Van Harinxma knikte traag voor zich uit.

'Ik heb er van gehoord,' sprak hij somber. 'Ik was er erg door geschrokken… geschokt. Je hoopt toch altijd, dat het die kinderen goed gaat. Sjoerd… Sjoerd Sierkema was een leerling van mij.'

De Cock kneep zijn wenkbrauwen samen.

'En van Bouke Anne Minnertsga?'

Van Harinxma zuchtte.

'Ook… ook van Bouke Anne Minnertsga.' De oud-leraar streek met zijn vlakke hand nadenkend over zijn grijze haren. 'Ik ben destijds nog voor die jonge Sjoerd Sierkema in de bres gesprongen. Als ik niet tussenbeide was gekomen, hadden ze hem onverwijld van school gestuurd.' 'Waarom?'

Van Harinxma zuchtte opnieuw.

'Sjoerd was een knappe jongen… groot en sterk… erg in trek bij het jonge vrouwvolk.' De Cock glimlachte.

'Dat is toch geen reden om een jongeman van school te sturen?' Van Harinxma schudde zijn hoofd.

'Daarvoor niet,' antwoordde hij mijmerend. 'Maar hij had een verhouding met Ranske.'

De Cock keek de oud-leraar verbijsterd aan. 'Ranske… Ranske Rauward?' Foppe van Harinxma knikte. 'De jonge vrouw van Minnertsga.'

16

Na een hartelijk afscheid van de oud-leraar Foppe van Harinxma, reden ze in een sombere stemming uit het oude Bolsward weg. Boven het vlakke Friese land dreven fascinerende oudhollandse luchten in steeds wisselende taferelen.

De Cock bleef een tijdlang geboeid naar het wolkenspel kijken. Daarna blikte hij om zich heen. 'Je neemt een andere route?' Vledder knikte.

'Ik ga terug via de Afsluitdijk. Dat is van hier uit een stuk sneller dan door de polder.' De jonge rechercheur keek opzij. Op zijn gezicht lag een peinzende uitdrukking. 'Ik kan het mij haast niet voorstellen,' sprak hij op een wrevelige toon, 'dat Ranske Minnertsga ooit een relatie aanging met een van haar eigen leerlingen.' De Cock keek verwonderd naar hem op. 'Waarom niet?' Vledder ademde diep.

'Naar mijn gevoel past dat niet bij haar. Ze is een mooie vrouw, een gerijpte schoonheid, van wie men zoiets banaals niet zou verwachten.'

De Cock schudde zijn hoofd. 'Je mag dat niet banaal noemen.' 'Hoe dan?'

De Cock maakte een hulpeloos gebaar.

'Je moet bedenken… het gebeurde ruim zeven jaar geleden. Ranske Rauward was toen nog niet zo lang met Minnertsga getrouwd.' 'En?'

De Cock zuchtte.

'Ik geloof, dat je haar verhouding met die jonge Sjoerd Sierkema moet zien als een wraakoefening… een soort protest tegen het gedrag van haar man, die er al tijdens hun prille huwelijk een gewoonte van maakte om met zijn vrouwelijke leerlingen tal van liefdesrelaties aan te knopen.' Vledder grinnikte.

'In de geest van… wat jij kan, kan ik ook.' De Cock keek verwijtend naar hem op. 'Dat klinkt banaal.'

Ze reden zwijgend verder. Toen ze het oude land hadden verlaten en de weg over de Afsluitdijk hadden bereikt, trok De Cock zijn autogordel iets losser en liet zich ver onderuitzakken. Zacht kreunend schoof hij zijn hoedje tot op de rug van zijn neus. Het zoemende motorgeluid en de eentonigheid van de weg maakten hem zo suffig, dat hij langzaam in slaap sukkelde. Hij ontwaakte eerst uit een zoete dommel toen Vledder hem ruw aanstootte. 'We zijn er!'

De oude rechercheur kwam grommend omhoog.

'Waar?' 'Aan de Kit.' 'Nu al?'

Vledder reageerde niet. Ze stapten op de houten steiger uit de Golf, slenterden naar de Warmoesstraat en liepen de hal van het politiebureau binnen. De Cock stapte op Jan Kusters achter de balie toe. 'Zijn er nog moeilijkheden geweest?' De wachtcommandant keek naar hem op. 'Wat voor moeilijkheden?' 'Op de begraafplaats Vredenhof?' Jan Kusters schudde zijn hoofd.

'Voor zover ik heb vernomen,' sprak hij gedragen, 'was het vredig op Vredenhof. Uiterst vredig. De gehele dag. En dat behoort ook zo te zijn op een plek waar doden rusten.'

De Cock keek de wachtcommandant schuins onderzoekend aan; vroeg zich af of hij schertste. Maar op het gezicht van Jan Kusters bleef de ernst hangen.

'Geen rellen?' vroeg de oude rechercheur overbodig. De wachtcommandant antwoordde niet. Hij wees omhoog. 'Boven, op de bank bij de recherchekamer, zit Caroline Hoogwoud op je te wachten. Je weet wel, dat meisje dat een paar dagen geleden de moord op haar leraar Minnertsga bekende.' De Cock grinnikte.

'Waarna jij haar arresteerde… en ik haar dezelfde avond nog heenzond. '

Zonder op een reactie te wachten, draaide De Cock zich om en nam opmerkelijk kwiek de stenen trappen naar de tweede etage. Vledder volgde.

Toen Caroline Hoogwoud de oude rechercheur in het oog kreeg, sprong ze van de bank overeind en rende op hem toe.

'Ik moet eens ernstig met u praten,' sprak ze met diepe denkrimpels in haar voorhoofd. 'Heel ernstig.'

De Cock knikte begrijpend, leidde haar de grote recherchekamer binnen en liet haar op de stoel naast zijn bureau plaatsnemen. De grijze speurder smeet nonchalant zijn hoedje naar de kapstok en ging met zijn regenjas nog aan bij haar zitten.

'Wat heb je op je hart?' opende hij vriendelijk.

Carrie zwaaide voor zich uit.

'Hoelang duurt het nog?' vroeg ze strak.

'Wat?'

Carrie zwaaide driftig.

'Uw onderzoek?'

De Cock spreidde zijn handen.

'Dat weet ik niet,' antwoordde hij onzeker. 'Je kunt als rechercheur nu eenmaal niet alle factoren naar je hand zetten.' Caroline Hoogwoud verschoof onrustig op haar stoel. 'Roeland kan zich niet eeuwig verborgen houden,' sprak ze gejaagd. 'Hij moet terug naar school… naar het Bartholinus. Over een paar maanden is er examen.' Ze maakte een wanhopig gebaartje. 'Ik… eh, ik kan hem in mijn eentje niet bijwerken. Zo'n ster ben ik zelf ook niet.'

De Cock keek haar schattend aan. 'Jij geeft hem les?' In zijn stem trilde ongeloof. Carrie knikte traag.

'Zo'n beetje. Ik vertel hem wat er zo op school werd behandeld.' 'Je weet waar hij is… waar hij zich verstopt?' Caroline Hoogwoud knikte opnieuw. 'Maar dat zeg ik u niet.' De Cock schudde zijn hoofd.

'Dat verlang ik ook niet van je,' sprak hij geruststellend. 'En als je bang bent dat Roeland te veel achterop raakt, vraag dan of Gerard Koster hem een beetje bijwerkt. Roeland schijnt die Engelse leraar te vertrouwen.'

Carrie schudde resoluut haar hoofd. 'Ik vertrouw niemand.' De Cock plukte aan zijn neus. 'Mij ook niet?'

Om de lippen van Caroline Hoogwoud zweefde een glimlach. 194 'U… eh, u bent van de politie.' De Cock lachte.

'En die lui,' stelde hij vrolijk, 'zijn bij voorbaat niet te vertrouwen.'

Carrie schudde haar hoofd.

'Dat hoort u mij niet zeggen. Maar Roeland is verdacht. Iedereen op school denkt, dat hij Minnertsga heeft doodgestoken en ook, dat hij de hand heeft gehad in de dood van Du Bartas.' De Cock kneep zijn wenkbrauwen samen.

'Hoezo,' vroeg hij niet-begrijpend, 'de hand heeft gehad in de dood van Du Bartas?'

Caroline Hoogwoud trok een smartelijk gezicht. 'Roeland is nooit een makkelijke leerling geweest,' antwoordde ze wrevelig. 'Voor niemand. Altijd vol branie. Vaak negatief en opstandig. En Frans was niet zijn sterkste taal.' De Cock gebaarde in haar richting.

'Je bedoelt, dat Roeland van Ieperen weleens met Du Bartas overhoop lag?' 'Precies.'

De Cock boog zich vertrouwelijk naar haar toe. 'Krijgen jullie op het Bartholinus voor de Duitse taal les van mevrouw Minnertsga?'

'Ja.'

'Wat vind je van haar?'

Carrie plooide haar lippen in een tuitje.

'Ik mag haar wel. Ze is niet zo chagrijnig als de andere leraressen op school. Dat zijn van die… eh, die zuurpruimen met… eh, met van die zuinige mondjes.' Ze keek naar hem op. 'Kent u dat?'

De Cock lachte.

'En de jongens?'

'Hoe bedoelt u?'

'Mogen die haar ook wel?'

'U bedoelt Minnertsga?'

'Ja.'

Caroline Hoogwoud grijnsde.

'De meeste jongens zijn gek op haar… schrijven haar stiekem liefdesbriefjes.'

De Cock keek haar schuins aan. 'Roeland?'

Caroline Hoogwoud zat met een ruk rechtop. Haar jong gezicht verstard in verontwaardiging. 'Roeland… Roeland heeft mij toch.'

Toen Caroline Hoogwoud uit de recherchekamer was vertrokken, stond De Cock van zijn stoel op, liep naar Vledderen legde vertrouwelijk zijn hand op de schouder van zijn jonge collega. 'Jij bent altijd een enorme steun voor mij geweest, Dick,' sprak hij gedragen. 'Ook in deze zaak. Ik ben je daar uiterst dankbaar voor.' Vledder maakte een grimas. 'Doe niet zo dramatisch.' De Cock schudde zijn hoofd.

'Ik meen het serieus. Ik hoop ook nu weer op je te kunnen rekenen.' De toon van De Cock prikkelde Vledder.

'Natuurlijk kun je op mij rekenen,' reageerde hij fel. 'Dat is toch helemaal geen punt.'

De Cock wreef nadenkend over zijn kin.

'Ik verdwijn een dag. Hooguit twee dagen. En in de tussentijd ben ik voor niemand te bereiken. Als iemand naar mij vraagt, bijvoorbeeld de commissaris of de officier van justitie, dan verzin je maar wat. Ik houd intussen wel contact met je… mogelijk moetje dingen voor mij regelen. Maar dat hoor je nog wel.' De oude rechercheur slenterde in de richting van de kapstok en raapte zijn oude hoedje van de vloer. Vledder liep hem niet-begrijpend na. 'Wat ga je doen?'

De Cock liep naar de deur en draaide zich om. 'Een moord uitlokken.'

Precies achtenveertig uur later was De Cock terug in de recherchekamer aan de Warmoesstraat. Hij leek gespannen. Haastig liep hij op Vledder toe.

'Zijn er nog moeilijkheden geweest?' De jonge rechercheur schudde zijn hoofd. 'Nauwelijks.'

'Heb je gedaan wat ik heb gezegd?'

'Ja… ik heb alles… Buiten onze Golf heb ik nog beslag kunnen leggen op twee andere wagens… een Audi 80 met Appie Keizer en Fred Prins en een Mitsubishi Lancer met Frans Raap en Hans Rijpkema… alle wagens hebben mobilofoon.' 'Staan ze al opgesteld?' Vledder gebaarde voor zich uit.

'Op de voor ons zo beruchte parkeerplaats aan de Oosterdokskade… tegenover elkaar… de koplampen gericht op de smalle ruimte tussen twee grote autobussen.' 'Borsten buikbescherming?' Vledder knikte.

'Daar heb ik voor gezorgd. Het ligt al bij ons achter in de Golf.' De Cock kauwde nerveus op zijn onderlip.

'Ik reken op het gedrag van de moordenaar,' legde hij uit. 'Hij heeft blijkbaar angst voor de open ruimte. Beide keren op de parkeerplaats koos hij een nauwe passage tussen twee autobussen… in Sneek een uiterst smalle steeg.' Vledder keek op zijn horloge. 'Wanneer gaan wij?'

De Cock wees naar het toestel op zijn bureau. 'Ik wacht op een telefoontje.'

'Van wie?'

De Cock sloot even zijn ogen.

'Van een man, die wordt uitgenodigd om te worden vermoord.' Het was zeven minuten voor half twaalf.

Vledder zetelde, zoals gebruikelijk, achter het stuur van de Golf. Naast hem zat Gerard Koster. De leraar in de Engelse taal was zichtbaar gespannen. Zenuwtrekken zwiepten over zijn beide wangen.

De Cock boog zich van de achterbank naar hem toe.

'U… eh, u loopt risico's.'

Gerard Koster knikte.

'Dat besef ik.'

De Cock zuchtte.

'Begrijpt u mij goed,' sprak hij gedempt, 'ik verplicht u tot niets. Dat kan ik niet. Daarvoor mis ik de ambtelijke bevoegdheden.' Gerard Koster slikte. 'Dat heeft u mij al eens uitgelegd.'

De Cock zuchtte opnieuw; voelde hoe de verantwoording zwaar op hem drukte. 'Ik heb alle denkbare maatregelen genomen om u te beschermen. Maar er is een moment, dat u oog in oog met de moordenaar staat. Dat moment… hoe kort ook… bent u op uzelf aangewezen.'

Gerard Koster draaide zich half om. Hij leek uiterlijk kalm. De jonge leraar had zich kennelijk weer wat beter in bedwang. 'Ik weet het,' reageerde hij rustig, 'ik weet welke risico's ik met dit optreden loop. U behoeft zich daarover geen zorgen te maken. Ik besef volkomen, dat mijn medewerking geschiedt op basis van vrijwilligheid en… op grond van mijn eigen verantwoordelijkheid.' 'Hoe laat is de afspraak?' 'Half twaalf.'

De Cock keek op zijn horloge.

'U hebt nog twee minuten. U weet tussen welke autobussen u door moet lopen?'

'Ja.'

De Cock legde zijn hand op de schouder van Gerard Koster. 'De moordenaar,' sprak hij fluisterend, 'zal vermoedelijk uiterlijk heel kalm, vriendelijk en opgewekt op u toelopen. Laat u zich door die houding niet van de wijs brengen. Bedenk… hij heeft het op uw leven voorzien.'

De oude rechercheur hield zijn blik op zijn horloge gericht. Toen de wijzers half twaalf wezen, drukte hij Gerard Koster in zijn rug. 'Nu.'

Het klonk als een bevel.

De leraar Engels deed het portier van de Golf open, stapte uit en liep van hen weg.

De Cock onderdrukte de opkomende neiging om achter hem aan te gaan, maar besefte, dat hij daarmee zijn eigen plan zou vernietigen.

De seconden vergleden als eeuwen. Plotseling zetten de koplampen van twee auto's de nauwe passage tussen twee enorme autobussen in het volle licht.

De Cock stapte uit en draafde toe. Voor hem uit klonken vele driftige voetstappen. Toen de grijze speurder hijgend de verlichte passage tussen de autobussen had bereikt, zag hij een man met een groot mes in zijn rechterhand wild om zich heen steken. Fred Prins stond dicht bij hem. De jonge sterke rechercheur ontweek de rechterarm met het zwaaiende mes en plaatste zijn rechtervuist vol op de kin van de man. Het mes viel uit zijn hand en kletterde op de gladde keien. Geluidloos zakte de man ineen en bleef naast het mes op de keien liggen.

De ogen van De Cock zochten Gerard Koster. De jonge leraar leunde met zijn rug tegen het grote achterwiel van een van de autobussen. Zijn gezicht zag bleek en zijn lippen trilden. De oude rechercheur liep geschrokken op hem toe. 'Mankeert u wat?' vroeg hij gespannen. 'Heeft hij u geraakt?' Gerard Koster schudde zijn hoofd en sloot zijn ogen. Tot antwoorden was hij nog niet in staat.

De Cock stapte van hem weg en bukte zich bij de man die met gespreide armen bewusteloos op de keien lag.

Vledder hijgde in zijn nek.

'Hans,' stamelde hij, 'Hans Boschgraed.'

De Cock knikte.

'Leraar Nederlands.'

17

De Cock leunde behaaglijk achterover in zijn leren fauteuil. De oude rechercheur voelde zich voldaan en ontspannen. Het feit, dat hij weer eens een ingewikkelde moordzaak tot een goed einde had gebracht, was reden tot volle tevredenheid. Hij keek naar Dick Vledder en Frans Raap op de brede bank tegenover hem en verder naar Hans Rijpkema en zijn altijd trouwe bondgenoot in moeilijke tijden… Fred Prins… met zijn rechterarm in een mitella.

De vriendelijke accolades rond de mond van de grijze speurder dartelden vrolijk. Op het uitdrukkelijk verlangen van zijn jonge collega's had hij hen uitgenodigd voor een soort slotakkoord bij hem thuis.

De Cock had zich niet lang laten smeken, maar zich onmiddellijk bereid verklaard om opening van zaken te geven… om het mysterie van de ontluisterende dood volledig uit de doeken te doen. De oude rechercheur kwam iets voorover, pakte een fles verrukkelijke cognac uit het wijnrek en schonk de edele drank in fraaie, diepbolle glazen. Met zichtbare vreugde hief hij zijn eigen glas, omklemde het met volle hand en liet de nectar zachtjes schommelen. 'Op de eeuwige misdaad,' proostte hij.

Mevrouw De Cock, feestelijk gekleed in een glinsterende blouse boven een zwartfluwelen pantalon, bracht schalen vol lekkernijen en zette die op de ronde tafel. Daarna ging ze in de fauteuil naast die van haar man zitten.

'Je proostte op de 'eeuwige' misdaad?' vroeg ze niet-begrijpend. De Cock knikte.

'Zolang er mensen op deze aardkloot vertoeven,' sprak hij ernstig, 'zal er misdaad zijn. Kaïn sloeg Abel… het is van het begin af zo geweest.'

'Vind je dat een gedachte om op te proosten?' De Cock liet de vraag van zijn vrouw onbeantwoord. Hij wendde zich tot Fred Prins. 'Ik had niet gemerkt dat je gewond was geraakt.' De jonge rechercheur schudde zijn hoofd.

'Ik aanvankelijk ook niet. Plotseling bemerkte ik, dat mijn rechteronderarm nat en warm was van het bloed. Het bleek dat die wildeman mij toch nog met zijn mes had geraakt.'

'Ernstig?'

Fred Prins schudde zijn hoofd.

'Een vleeswond. Meer niet. Bij de eerste hulp in het Onze Lieve Vrouwe Gasthuis hebben ze de wond bekeken en behandeld. Er zijn geen pezen of zenuwdraden geraakt. Ze raadden mij wel aan de arm een poosje in een mitella te dragen.' De Cock grinnikte.

'Ik weet wat Ann, jouw Ierse vrouw, over mij zei, toen je met je arm in een mitella thuiskwam.' Fred Prins lachte.

'Don't tell me, riep ze. I know… that dangerous old man again.' De Cock maakte een verontschuldigend gebaar. 'Ik weet al jaren,' sprak hij somber, 'dat ik bij haar een slechte reputatie geniet.'

Fred Prins negeerde de opmerking. 'Hoe is het nu met hem?'

'Je bedoelt, met die man die je met dat mes stak?'

'Ja.'

De Cock trok een grijns.

'Je hebt hem een flinke dreun verkocht. Zijn kaak is ontwricht. Toen ik hem vanmorgen sprak, kon hij nauwelijks praten.' De oude rechercheur trok zijn gezicht in een ernstige plooi. 'Maar hij is je oprecht dankbaar voor die klap.' Fred Prins keek hem verbaasd aan. 'Dankbaar?' De Cock knikte.

'Dat zei hij mij vanmorgen. Doordat jij hem bewusteloos sloeg, kreeg hij geen kans om de hand aan zichzelf te slaan.' 'Dat was hij van plan?'

De Cock knikte opnieuw, traag en nadenkend.

'Harakiri. Ik heb bij hem thuis tal van boeken gevonden over sepukku, dat is een ceremoniële zelfmoord in Japan. Harakiri is een populaire term voor zo'n sepukku, waarbij men om zijn eer te redden zichzelf koelbloedig het onderlijf met een dolk openrijt.'

Vledder schudde afkeurend zijn hoofd.

'Een vreemde man, die Hans Boschgraed.'

De Cock reageerde niet direct. Hij nam peinzend een slok van zijn cognac. 'Ik ben er van teruggekomen om het gedrag van mensen vreemd te vinden, voordat ik de motivering van dat gedrag ken.'

Vledder keek hem verwonderd aan. 'Jij kent de motivering van zijn gedrag?' De Cock knikte. 'Die ken ik.'

Vledder klemde zijn lippen opeen.

'En is het nu plotseling normaal,' sprak hij fel, 'dat men iemand doodsteekt en hem daarna zijn penis afsnijdt… tot driemaal toe?' Het klonk cynisch. De Cock schudde zijn hoofd.

'Het is niet normaal… uiteraard niet. Het zou catastrofaal zijn als alle mensen handelden vanuit het denkpatroon van Hans Boschgraed… het leed was niet te overzien. Maar een mens… die verder maatschappelijk normaal functioneert… en dat deed Hans Boschgraed toch als leraar… kan in omstandigheden geraken, waarin zo'n verward, krankzinnig denkpatroon ontstaat.' De grijze speurder zuchtte diep. 'Het is voor ons, rechercheurs, zo oneindig moeilijk… zo niet onmogelijk om zo'n denkpatroon te ontdekken… te onderkennen. Dat gebeurt alleen als er iets van de waanzin van de dader bij je overvonkt.'

Mevrouw De Cock boog zich naar haar man. 'Jurrian,' sprak ze kalm, 'je maakt ons nieuwsgierig… we weten, dat rechercheur zijn een moeilijk vak is, maar vertel… hoe kwam Hans Boschgraed tot zijn daden?'

De Cock begreep de terechtwijzing van zijn vrouw. Hij strekte zijn rug en schraapte zijn keel.

'Ranske Rauward,' begon hij, 'trouwde in het pittoreske Bolsward met de verkeerde man. Dat is niets bijzonders. In meer dan vijfentwintig procent van de huwelijken, wordt in Nederland een verkeerde partnerkeuze gedaan.

Bouke Anne Minnertsga, een bekwaam leraar klassieke talen, was in Sneek voortdurend gewikkeld in schandaaltjes… liefdesrelaties met jonge vrouwelijke leerlingen. Zijn verblijf in Sneek werd op den duur onhoudbaar en het echtpaar Minnertsga verdween uit Friesland en kwam terecht op het Bartholinus Gymnasium in Amsterdam. Tussen het echtpaar Minnertsga was toen al een onherstelbare breuk ontstaan. Hoewel het haar van vele zijden werd aangeraden, wilde Rankse Rauward echter, opgegroeid in een streng christelijk milieu, van geen echtscheiding weten.

Voor de mensen die haar nog nooit hebben ontmoet, moet ik zeggen, dat Ranske Rauward een opvallende schoonheid is, met een bijna magische uitstraling, die haar voor iedere man, van welke leeftijd ook, aantrekkelijk en begeerlijk maakt. Bovendien bezit ze het vermogen om bij iedere man een gevoel van intimiteit op te wekken… zo ook bij Hans Boschgraed.

In vertrouwelijke gesprekken vertelde de knappe Ranske Rauward aan de gevoelige leraar Nederlands hoe haar man haar reeds vanaf het begin van hun huwelijk had gekleineerd en vernederd… hoe ze diep gebukt ging onder de schandalen, waarin haar man voortdurend was gewikkeld.

Mede uit een gevoel van medelijden, groeide bij Hans Boschgraed voor de knappe Ranske Rauward een diepe genegenheid. Uit die lange vertrouwelijke gesprekken met haar trok Hans Boschgraed bovendien een verkeerde conclusie… hij meende, dat Ranske Rauward oprecht verliefd op hem was en alleen geen verbintenis met hem wilde aangaan… omdat ze eens met Minnertsga een huwelijk was aangegaan.' Vledder zwaaide voor zich uit.

'Bouke Anne Minnertsga,' riep hij begrijpend, 'was het struikelblok voor zijn geluk… een belemmering voor zijn liefde.' De Cock knikte.

'In de gedachten van Hans Boschgraed groeide het plan om de gekwelde Ranske Rauward… en daarmee ook zichzelf… van die belemmering te bevrijden.' Vledder zuchtte.

'De aanloop tot de eerste moord.' De Cock streek met zijn hand over zijn grijze haren. 'Hans Boschgraed bestudeerde het gedrag van zijn collega Minnertsga en ontdekte, dat de leraar klassieke talen als plek voor zijn amoureuze escapades steeds gebruik maakte van de parkeerplaats aan de Oosterdokskade.

Op een avond, een paar dagen geleden, was… als je het zo noemen mag… het lot hem gunstig gezind. Agneet van den Heuvel, de dochter van Rooie Betsy, kreeg een hooglopende ruzie met Minnertsga en vluchtte zijn wagen uit. Toen Minnertsga haar achterna kwam, trof hij Hans Boschgraed op zijn pad. De jonge leraar Nederlands stak hem een paar maal in zijn borst en buik en… sneed hem zijn penis af.'

Vledder boog zich met een ruk naar voren.

'Waarom?'

De Cock liet zijn hoofd iets zakken.

'Als symbool,' antwoordde hij zacht. 'Hans Boschgraed was van mening, dat al het leed… al de vernederingen die Ranske Rauward van haar echtgenoot had ondergaan, te wijten waren aan de ongebreidelde geslachtsdrift van Bouke Anne Minnertsga.' Vledder knikte begrijpend.

'En zijn penis gold voor hem als een symbool… exponent van die tomeloze geslachtsdrift.' De Cock ademde diep.

'Hans Boschgraed beschouwde, zo vertelde hij mij, het afsnijden van de penis ook als een daad van vernedering. Daarom vind ik het zo treffend, dat jij in een van je rapporten deze zaak betitelde als de ontluisterende dood. Het idee van ontluistering was inderdaad aan zijn daad gekoppeld.'

'En dat briefje onder de revers van het slachtoffer?' De Cock leunde iets achterover.

'Van Ranske Rauward had Hans Boschgraed gehoord, dat haar man Minnertsga van zijn mannelijke leerlingen dikwijls dreigbrieven ontving. Dat bracht hem op het idee om een briefje bij het lijk achter te laten met een tekst, die een valse aanwijzing gaf in de richting van een mannelijke leerling als dader van de moord.' Om de mond van de oude rechercheur gleed een glimlach. 'Dat hetzelfde briefje mij er uiteindelijk toe bracht om Hans Boschgraed zelf als moordenaar te verdenken, heeft hij vermoedelijk niet beseft… en ik heb hem dat ook niet verteld.' Vledder stak zijn beide handen naar voren. 'Dat begrijp ik niet.' De Cock glimlachte opnieuw.

'Ik heb er aanvankelijk ernstig rekening mee gehouden, dat Roeland van leperen zijn leraar klassieke talen had vermoord. Roeland had naar mijn gevoel een motief… een steekhoudend motief voor een jongeman van zijn karakter. De aanhoudende… steeds weerkerende vernederingen van de leraar Minnertsga… altijd voor het front van de klas en in het bijzijn van zijn vriendinnetje Caroline Hoogwoud… zouden gemakkelijk hebben kunnen leiden tot diepe wraakgevoelens met moord als uiteindelijk gevolg.' De grijze speurder zwaaide.

'Iedereen op het Bartholinus Gymnasium… zowel de leerlingen als de leerkrachten… was de mening toegedaan, dat Roeland van leperen zijn leraar Minnertsga had vermoord. Bovendien wees dat briefje in zijn richting. Hij immers maakte dezelfde spel- en taalfouten.. hetgeen later nog eens door een verklaring van Gerard Koster werd bevestigd.'

De Cock zweeg even; veranderde daarna van toon. 'Na de identieke moord op Guillaume du Bartas,' ging hij verder, 'heb ik Roeland van leperen als mogelijke dader geschrapt.' Vledder grinnikte vreugdeloos. 'Geschrapt… maar dat briefje?' De Cock strekte zijn hand naar hem uit.

'Dat briefje kon inderdaad door Roeland van Ieperen zijn geschreven… hij maakte dezelfde fouten. Maar als hij dat briefje, zo overwoog ik, nu eens niet had geschreven… hoe konden dan dezelfde fouten ontstaan? Wel, heel simpel, wanneer het briefje was geschreven door iemand, die exact wist welke taal- en spelfouten Roeland gewoonlijk maakte.'

Vledder klapte zijn handen tegen zijn gezicht.

'Zijn leraar Nederlands.'

De Cock knikte gelaten.

'Zijn leraar Nederlands,' herhaalde hij dof.

Er viel een stilte. De Cock schonk nog eens in. De lange uiteenzetting had hem vermoeid. Hij nam een slok van zijn cognac en liet het vocht langs zijn dorstige keel glijden. Mevrouw De Cock legde haar hand op zijn arm. 'Waarom die moord op de leraar Frans… Guillaume du Bartas?' De Cock keek haar aan.

'Je hebt gelijk,' sprak hij hoofdknikkend. 'De moord op Bouke Anne Minnertsga kan men in de visie van Hans Boschgraed nog enigszins als zinvol aanmerken. Hij wilde voor zijn geliefde Ranske en hemzelf de weg vrij maken voor een gelukkig leven.' De oude rechercheur stak zijn beide handen naar voren en drukte de vingertoppen tegen elkaar.

'Je moetje even proberen in te leven,' sprak hij gedragen, 'in wat er in de gedachtenwereld van Hans Boschgraed gebeurde toen zijn geliefde Ranske Rauward, tijdens een samenkomst van de leerkrachten van het Bartholinus Gymnasium, luchtigjes openbaarde, dat ze al ruim twee jaar een verhouding had met Guillaume du Bartas, de leraar Frans… en dat ze die verhouding nu… na de dood van haar man… niet meer voor anderen behoefte te verbergen.'

Mevrouw De Cock knikte voor zich uit. 'Zijn wereld stortte ineen.' De grijze speurder reageerde heftig.

'Precies. Zijn daad… de moord op Minnertsga… was voor niets geweest. Het had hem niet nader tot zijn geliefde gebracht. Integendeel, ze was in zijn gedachten nog verder van hem verwijderd dan ooit.'

De Cock tastte met zijn handen naar zijn voorhoofd. 'De moord op Sjoerd Sierkema in Sneek,' verzuchtte hij, 'verraste mij volkomen. Ik was het spoor even volkomen bijster. De moord op Sjoerd Sierkema… identiek aan de moorden op Bouke Anne Minnertsga en Guillaume du Bartas… paste niet in het gedachtenpatroon dat ik bij Hans Boschgraed vermoedde.

Totdat… totdat de oud-leraar Foppe van Harinxma ons in Bolsward vertelde, dat diezelfde Sjoerd Sierkema, op een middelbare school in Sneek, leerling en… een jonge minnaar van Ranske Rauward was geweest.'

Het gezicht van mevrouw De Cock versomberde. 'Hans Boschgraed vernietigde en ontluisterde in zijn passie alle mannen die toegang tot zijn geliefde Ranske Rauward hadden verkregen.. een toegang, die hijzelf zo begeerde.' De Cock keek zijn vrouw vertederd aan. 'Dat heb je mooi geformuleerd.' In zijn stem trilde bewondering. Fred Prins stak zijn hand omhoog om aandacht. 'Waarom probeerde hij dan die Engelse leraar te vermoorden?' De Cock glimlachte.

'Ik denk, dat de gehele Nederlandse advocatuur wel over mij heen zal vallen… het was uitlokking… pure uitlokking. Toen ik van Ranske Rauward vernam, dat Hans Boschgraed haar vroegere verhouding met de leerling Sjoerd Sierkema kende… een voorwaarde die ik niet over het hoofd mocht zien… vroeg ik haar om medewerking… medewerking om een verder bloedvergieten te voorkomen. Ik vertelde haar van mijn angst, dat elke volgende man in haar leven mogelijk eenzelfde lot zou ondergaan als Minnertsga, Du Bartas en de jonge Sierkema.

Ranske stemde toe. Net zoals Gerard Koster in zijn medewerking toestemde.

Ik liet de Engelse leraar tijdens een bijeenkomst van de leerkrachten van het Bartholinus vertellen, dat hij een avond bij Ranske Rauward op bezoek was geweest om haar na de dood van Guillaume du Bartas te troosten.

Ranske, zo liet ik hem vertellen, was die avond erg lief geweest en had hem gevraagd ook de nacht bij haar door te brengen. Ranske Rauward, zo luidde op mijn gezag de openbaring van Gerard Koster, was niet alleen een lieve, mooie en aantrekkelijke vrouw, maar ze bleek die nacht tevens in staat om hem… Gerard Koster… tot grote erotische vervoering te brengen.'

Frans Raap schudde afkeurend zijn hoofd.

'Gemeen.'

De Cock knikte.

'Dat was het,' gaf hij beschaamd toe. 'Maar de enige mogelijkheid om tot een bewijsvoering te komen. Ik was er van overtuigd, dat Hans Boschgraed snel zou toeslaan en voor zijn daad opnieuw dezelfde plek zou kiezen.' Vledder grijnsde.

'De stille parkeerplaats aan de Oosterdokskade.' De Cock nam nog een slok van zijn cognac. 'De parkeerplaats aan de Oosterdokskade,' herhaalde hij somber. 'Ik maakte met Gerard Koster de afspraak, dat hij mij zou bellen wanneer Hans Boschgraed… onder welk motief ook… een afspraak met hem zou maken.'

De oude rechercheur zakte in zijn fauteuil achterover.

'De afloop kennen jullie… op de parkeerplaats stond een val voor hem klaar.'

Er viel een lange diepe stilte. Het was alsof ze allen de verschrikkelijke gebeurtenissen in hun gedachten nog eens de revue lieten passeren… probeerden het gedrag van Hans Boschgraed te vatten. Mevrouw De Cock begon de onaangeroerde lekkernijen rond te delen en de gesprekken kwamen op gang. De zaak van de ontluisterende dood geraakte langzaam op de achtergrond en de gesprekken werden algemener.

Toen tegen twaalf uur allen waren vertrokken, schoof mevrouw De Cock een leren poef bij en ging voor haar echtgenoot zitten. 'Je vertelde mij van een oude, bejaarde man, die een paar maal zo tegen de klok van elf uur op de bank voor de recherchekamer zat.'

'Ja.'

'Heeft die nog iets met de zaak te maken?'

De Cock knikte.

'Ik heb na de arrestatie van zijn zoon nog heel lang met hem gesproken.'

Mevrouw De Cock keek haar man verbijsterd aan. 'Zijn zoon?'

De Cock knikte opnieuw.

'De moeder van Hans Boschgraed is al jaren geleden gestorven. De jonge leraar Nederlands woonde nog steeds in huis bij zijn vader. De oude man wist wat er in zijn zoon omging. Hij kende zijn liefde, zijn passie voor de mooie Ranske Rauward, lerares Duits. Op de avond van de moord op Minnertsga kwam Hans Boschgraed met bebloede handen thuis en bekende zijn vader wat hij had gedaan. '

'Verschrikkelijk.'

De Cock streek met zijn tong langs zijn droge lippen. 'Wij… eh, wij zijn soms niet alert genoeg… letten onvoldoende op het gedrag van de mensen om ons heen… zijn vaak ongevoelig voor de signalen die ze naar ons uitzenden.

Ik had moeten beseffen dat de oude man een geheim met zich meedroeg, maar niet de moed bezat om dat geheim aan mij te openbaren. Ik heb mij de tijd niet gegund… ik ben niet rustig naast hem gaan zitten om tussen hem en mij een sfeer te scheppen, waarin de oude man zijn hart had kunnen luchten.'

Mevrouw De Cock legde haar hand op de knie van haar echtgenoot. 'En dat doet je pijn.'

De grijze speurder boog zijn hoofd en huilde.

Content

Albert Cornelis Baantjer
De Cock en de ontluisterende dood

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17