Алесь Аркуш

Прывід вясны

Алесь Аркуш

ПРЫВІД ВЯСНЫ

Вершы

КАТРЫНКА

Пяць мэлёдый катрынка сьпявае,

Толькі ведай — круці рукавятку.

Люд у скрыню да старца кідае

Неўміручага жыта зярняткі.

Грай катрынка,

Сьпявай безупынку.

Лес прачнуўся, дзе зараз палі —

Гонкіх дрэў загулі вершаліны.

Перасьпелі на сонцы маліны,

А ў цямрэчы яшчэ не цьвілі.

Грай катрынка,

Сьпявай безупынку.

Як дакладна чаргуюцца гукі —

Мэталёвая нудзіцца скрынка,

Спрацаваныя, ссохлыя рукі

Круцяць жыцьці ў тужлівай катрынцы.

Грай катрынка,

Сьпявай безупынку.

Гук мэлёдый, як позірк забыты,

Як вада зь ледзяшамі ў палонцы.

Люд кідае апошняе жыта,

А у скрыне ўсё роўна на донцы...

Грай катрынка...

АДБІТКІ

Люстэрка трымае да ночы адбіткі:

Рахманыя, ветлыя, хіжыя твары.

І маюць яны, нават самы някідкі,

Імёны свае, як расьліны ў гербарыі.

А ноччу адбіткі пакінуць люстэрка,

Пасыплюцца долу — заб’юцца ўтрапёна,

Як соліды важкія з бомкай манеркі, —

І профілі згубяць дазваньня імёны.

ЗІМОВЫЯ ЛІХТАРЫ

Навошта песьні ліхтарам?

Маўчаць усё жыцьцё гатовы.

Шпурляюць сьнегам фраярам

На голыя галовы.

Цікава ім глядзець на сьвет

Сьвятлом свайго накалу:

На рух машын, хаду кабет,

На цішыню квартала.

ЧОВЕН

Паміж хваляў човен чорны.

Ў рэчцы — чорная вада.

Не відаць на дне нічога —

Барада вадзяніка

Захінае дно старанна

І матляецца, як віж,

Таямніца дна схавана

Ад вачэй і рук паміж

Вечак ракавін замшэлых,

Хваляў чорнае ракі.

Ад вясла вакол цішэе

Сьпеў пудлівай асакі.

Рэчка сунецца няспынна,

Як у дрэве жыўны сок.

Човен лісьцікам з галіны

Ціха ляжа на пясок.

ЯШЧАРКА

Антону

У яшчаркі свае шляхі,

Свае таемныя сьцяжынкі,

Жыцьцё, схаванае ў імхі,

Пясок, каменьчыкі, сьцяблінкі.

Лісты, жыцьцё ў якіх усё, —

Штораньня на пяску ля ганка,

Як гіерогліфы Басё,

Як вершык хоку або танка.

* * *

Над пожняй плачуць правады,

Амаль галосяць.

Бэтонны слуп, як правадыр,

Выводзіць восень.

Іржышча захавае сьлед,

Сьняжок нібыта.

Сусьвет глядзіць вачмі камэт

На квадры жыта.

* * *

Данілу

пачнем спачатку

каб унікнуць канца

самы надзейны спосаб

гэта нават не вяртаньне

хутчэй адмысловы працяг

пазьней я пакажу табе

свае любімые мясьціны:

рачулку што блукае між пагоркаў

і заімшэлых вялікіх камянёў –

нібыта зачараваныя валадары

яны ахоўваюць велічнае навакольле

дрэвы тут шапочуць

без дапамогі ветру

усё гэта будзе тваё

бо нельга забраць у чалавека тое

што ён любіць

як нельга адабраць у неба

аблокі

кожны нараджае сваю любоў

але ёсьць тая любоў

якая нарадзіла цябе

не ў нас усё

але праз нас

* * *

А птушкі некуды далей ляцяць,

Як быццам не існуе крэўнае радзімы,

Як быццам не існуе нашае мясьціны,

А птушкі некуды далей ляцяць.

Нібы сваё адбалявалі дзьміны...

Ды цяжка вочы да нябёс узьняць, —

Там птушкі некуды далей ляцяць,

Як быццам не існуе крэўнае радзімы.

* * *

Сярод чаратоў

схавалася маленькае

гнязьдзечка

з адным яечкам

з іголкай зачараванай

усярэдзіне

так так

з той самай славутай іголкай

у якой жыцьцё цмока

захоўваецца

Дый што тут паробіш:

і балота шкада асушаць

і гняздо дратаваць

і яечка біць

РЫБАК

Шпурляў Ён блешню за аблокі

Наўмысна, — ды яму не шанцавала:

Вярталася зіхоткая прынада

Нішчымнаю. Але рыбак не наракаў

На нешчасьлівы лёс і не казаў,

Што зноў надвор’е не спрыяе:

Маўляў, бясконца дзьме вятрыска,

Халодна нават для душы.

Чатыры жнівеньскія тыдні

Ён адмысловую шпурляе блешню,

і кожная няўдача пакрысе

Надзеяй грэе стылую душу, —

І ўсё выразьней паўтараюць стомленыя

вочы:

Там, за аблокамі, драпежнікаў няма...

ПАГАНЯТЫ

Паганяты страху ня ведае —

Быдла гоніць празь гібельны лес,

Папярэджаны строга кабетамі —

Каб у навалач гэту ня ўлез.

Там зьвяры крыважэрных намераў —

Бескарысна прасіць літасьцівасьці.

Там зьвяры велічэзных памераў

І кіпцюрыстай д’яблавай хцівасьці.

Паганяты той чхаў са званіцы

На дзіцячыя байкі кабетаў,

Бо за лесам лугі й крыніцы,

Трэ пасьпець — покуль сонца й лета...

Кажуць людзі, і сёлета чулі

Паганятага пугу.

ЯБЛЫКІ

У неба яблыкі ўзьляталі,

А зь неба падалі каменьні.

І людзі з боскім утрапеньнем

Глыжы ў садох сваіх зьбіралі.

Яны дзівіліся, як дзеці,

Яны былі на сёмым небе:

— Гніляк няхай бы трапіў дзесьці...

— Відаць, падзейнічаў малебен.

Зімой дзівіліся нанова:

— Вось гэта, браткі, захаваньне,

А што цьвярдыя для ўжываньня —

То яблык сьпее адмыслова.

Чакаюць людзі — як умеюць, —

Калі ўжо яблыкі пасьпеюць.

НЕМАЎЛЯ

На сьнезе знайшлі немаўля —

У неба глядзіць і ня плача.

Далонька сьціскае імя —

Адзіную спадчыну.

Марозу яго не працяць,

І сьнег не пячэ халадэчай.

Гілі ўсьлед за сонцам ляцяць,

І бачыць іх толькі малеча.

Ніякіх ня ведае слоў,

Свабода — дзіцяці калыска.

Існуе ў сьвеце яно,

Як сьнег, як мароз, як вятрыска.

ДЭЛЕГАТ

Сто тысяч людзей дэлегата

Сем дзён выбіраюць на Сойм.

Сто тысяч пытаньняў узьнята.

(Багата прыкрыюць крысом.)

Дзьве тысячы кандыдатаў

Люд вынес на суд грамады.

Зь іх кожны прамоўца выдатны

І вораг нішчымнай вады.

Зь іх кожны грамадзкі руплівец...

А гэты глядзіць немаўлём.

Хто ў позірк паверыў шчымлівы?

Хто праўду заблытаў жыцьцём?

АБЛОКІ

Я за аблокамі сачыў

І кожнаму даваў найменьне.

Цьвяліў вятрыска далячынь —

Імёнаў паскараў зьнікненьне.

Аблокаў большасьць найхутчэй

Зьнікала ў мройве далягляду.

Як несла іх далоў з вачэй!

Як гнаў вятрыска іх зацята!

Імёны нішчыў ён, але

У небе ўбачыў я аблокі.

І як вятрыска ні шалеў,

Яны трымалі дух высокі.

ПІЛЬНЯ

Бярвеньне дарэшты на дошкі зьвялі, —

Як шчыльна пілоўку у штабелі сьцелюць!

Ля пільні ад хвояў кара да зямлі

Прыстала жыўцом, як да новага цела.

Па звычцы чакаюць бярвеньне дзядзькі:

Працоўныя рукі — нястомныя служкі.

І ляды вядуць, як заўжды, напрасткі —

Да пільні, да гвалту, да дошак, да стружкі.

СТАЛЁВАЯ РЫБА

Рыба губляе луску —

Сталь дамагаецца цела.

Па мэталёвым пяску

Рыба зьнямогла ляцела.

Чуеш — як скрыгат расьце,

Воды стаўбурацца ў гудзе?

Безьліч сьмяротных асьцей

Рэчцы патрапілі ў грудзі.

Бачыш — хвалюецца сталь,

Срэбныя воды ўскіпаюць?

Чайка і хлопчык-вудаль

Марна ратунку гукаюць.

На мэталёвым пяску

Сьлед пісягом застаецца.

Рыба, згубіўшы луску,

Блешняй сама абярнецца.

ТРАСКА

У кансэроўцы зварухнулася траска.

І плаўнікі запрацавалі, што вінты.

У плаўнях морквы і лаўровага ліста

Яна ўсплывала са статычнае вады.

Марудзіць час... лятуць вякі...

Траска ўсплывае — новы мацярык.

Ня ведаюць спакою маракі.

Лунае акіянам рыбін крык.

МЯНТУЗ

У сонных водах рэчкі Гайна

Жыцьцё віруе разнастайна.

Міфалягічныя істоты

Мянтуз пакінуў без работы.

Як вадзянік, людзей пужае,

Лятае ноччу на кажане.

Сарвецца — плёх — буйныя хвалі

На строме рэчку абганялі.

А рыбакам замест улову

Заблытаў лёскі адмыслова.

Гучней за музыку «Дып папал»

Раўлі гурбою — ну і д’ябал!

* * *

Па палянцы na далінцы

скачуць конікі-наддзьвінцы

ускрай балоцца i вады ля

як жаўнеры маладыя

Скачуць конікі бяз стомы

абмінаюць гай знаёмы

дзьве дарогі стаў для быдла

плот стары сьлед матацыкла

Усё нясецца міма міма

краскі роднага кіліма

пчолы птушкі котка Кася

што ўслед ім пагналася

Залатыя сонца промні

як прадукт каменяломні

За палянкай за далінкай

шлях закрэсьлены галінкай

НАД ПОЛАЦКАМ

Незаўважна ляціць над Полацкам

Невядомы аб’ект паветраны,

Не санлівай у калюгах ваколіцай,

А над самым цэнтрам – ў бок Ветрына.

І ня бачаць яго густабровыя

Вэтэраны – народ без гадзіньнікаў.

Нат’ радары ня ловяць вайсковыя,

Што пад Полацкам сочаць пільненька.

Над Сафійкі крыжамі саборнымі,

Над часоваю дзьвінскаю прыстаньню

Незаўважаная, непакорлівая

Павуцінка ляціць серабрыстая.

АДПАЧЫНАК ЗА ГАДЗІНУ ДА ЗЬМЯРКАНЬНЯ

На валунах адпачываюць кірлі:

Яны ляталі ў сьвет далёкі,

Стаміліся па францыях галёкаць,

Стаяць на валунах, як стодкі.

Крыху далей заўважны сьвірны.

Увечары дымок салодкі

(У вёсцы свой заменнік «водкі»)

Уздымаецца ад сьвірнаў мірны.

Сялянаў не цікавяць кірлі —

Ну ёсць, дык ёсьць — карысці зь іх ніякай,

Іх не чапаюць — і за тое дзякуй.

Здаецца навакол ніколі не было салдата.

Ужо сабрана сена ў сьцірты.

Жыцьцё й праца — тут нібы блізьняты,

Прыемна, ціхамірна пахне мята...

Відарыс гэты бельлю напаўсьцёрты,

Ён вокам невыразна ўзяты.

ЧОРНЫЯ ПТУШКІ

Чорныя птушкі фарбуюць нябёсы

Ў жудасны колер.

Голае поле. Дарога. Калёсы.

Вецер у коле.

Чорныя птушкі фарбуюць нябёсы...

Птушак няволяць —

Гоняць, як хмару, птушыныя лёсы.

Вецер у коле.

Чорныя птушкі фарбуюць нябёсы...

Цьмяна у полі.

Пругкія крылы, як вострыя лёзы.

Вецер у коле.

Чорныя птушкі ўсадзілі ў нябёсы

Крылы.

Даволі!

Ўпалі на глебу чырвоныя сьлёзы...

Вусьцішна ў полі.

* * *

Над лесам птушкі праляцелі.

Яны пасьпець кудысь хацелі.

У кожнай ёсьць душа і цела.

І цела за душой ляцела.

* * *

Ляцець ад відна да відна.

Крылом дакрануцца крыла.

Прамкнуць праз магічнае шкло.

Крылом падтрымаці крыло.

Ніякіх хвальшывых дылем.

Заўсёды на пругкім крыле.

ДЗІЦЯЧЫ ВЕРШЫК

Чыж

аблюбаваў Парыж.

Шпак

марыць пра Ірак.

Журавель

паляцеў ў Брусэль.

Варона

сьцягнула карону

з ангельскага трону.

Бугай –

сэпаратыст,

ён аб’явіў непадлеглым

свой балацяны край.

Верабей,

каб падалей ад радыяцыі,

эміграваў у Бамбей.

Гіль –

у Ізраіль.

Сарока –

у Марока.

Дзяцел –

наадварот,

ён патрыёт,

любіць Нарач і Мядзел.

А гусь --

ведама, тутэйшы,

гаворыць уголас: Расея,

а ў думках гучыць -- Беларусь.

ВЕЧАРОВЫ ШПАЦЫР ПА ВІЛЬНІ

шпацыраваць па дахах Вільні!

дзівак!

ты напэўна ўявіў

што ўсе таямніцы горада

чакаюць твайго прышэсьця

* * *

ісьці па вечаровай вуліцы

пасьміхацца

і насьвістваць мэлёдыю

ігнаруючы аўтарскія правы

Джона Пола Джорджа і Рынга

* * *

дзень старанна

зьбірае

дробныя манеткі

а ноч

імі шчодра

разьлічваецца

* * *

Разьбіць вакно і разглядзець сусьвет,

Які ад грошай не залежыць,

Які ня мае пэўных межаў,

Які адразу немаўля і дзед.

Хаос здаецца ў сьвеце тым:

Статут ў мінюсьце не глядзелі,

І не зацьверджвалі ў аддзеле,

І вокладкі няма зь цісьненьнем залатым.

Сусьвет, як вецер, як аблокаў рух,

Я не стамляюся за ім імкнуцца,

І часу не хапае азірнуцца,

І я ня ведаю: ці ёсьць пастух.

ВЕТАХ

Зноўку нашыя спадяваньні –

Як жарынкі, што рушылі ў космас.

Ветах будзе трымацца да раньня,

Распаўсюдзіць таемныя позвы.

Вершалінамі дрэвы ня з намі,

Вершаліны — паверх таямніц.

Адлятае лістота клінамі

Без гайворанаў і сініц.

Сочыць рухі бяскрылыя ветах,

Распачатыя ўверх кагадзе.

На дагледжаны зорны палетак,

Як насеньне, лістота ўпадзе.

* * *

Над балотам захад сонца.

Пасярод, нібыта рана,

Багны дрогкае вакенца

Чырванее. За парканам

З трысьнягу, аеру, хлуду

Цішыня — як погляд Бога,

Быццам там чакаюць цудаў,

Ці даўно няма нікога.

ЯГО СУСЬВЕТ

Яго сусьвет нагадваў лёхі,

Дзе ў два бакі шугаў скразьняк,

Дзе выпраменьваў да зьнямогі

Сьляпую чырвань нашчы гляк.

Жарынка кволая трымцела

У гляку — бытта ў каміне,

І ў лёхах, як дзяньніца сьпела

Гадзіна, што нябыт скране.

У гляку скразьнякі сьвісталі

І спорна чырвань разьдзімалі.

* * *

Гаспадар мясьціны цнотнай,

я ахоўнік, служка, брат,

я раўнівец — твар каменны,

думкі — зброя і стырно.

Я вяртаю ліст палёту,

як жыцьцё, як белы сьвет.

Асалода адзіноты.

Бараніць мне ёсьць каго.

Пачынаю дзень з агляду,

што чабор, што дзівасіл.

Як атожылкі — расьліны,

думкі — існаму рука.

За сьцяной чарота — краскі,

твар каменны — змрочны стод,

цень самнабульская побач,

ейны гаспадар ня я.

ДРУГОЕ ВЯРТАНЬНЕ

Мейсца хвоі — для сустрэчаў,

што накліканы лацінкай,

дробных літарак нязвыкласьць,

нам сустрэча — адкрыцьцё.

Дачакацца дзён адлігі,

дзён вясновага вяртаньня —

сум, як стужкі спаміж яблык,

да калядак — доўгі час.

Там, дзе хвоя нас чакае, —

хвоя месяцу ня дружка,

квадры-ліхтара мігценьне,

там бурштыну дрогкі знак.

Мейсца вызначана лёсам.

На якім вяртаньні стрэча?

Лекаваць жывіцай — быццам,

толькі гэтак лекаваць.

Прамінулі гурбаў скокі —

прасьпяваныя калядкі,

стужкі — напамін пра сьвята,

квадру нашага быцьця.

Мейсца хвоі — падарунак:

не дыван з пажоўклай хвоі,

не жывая прахалода —

мружыць вочы: сонца — цень.

Нагадаюць успаміны —

сьцежка на пукаты ўзгорак,

дакрануцца да люстэрка,

паміж сонцаў: яблык — твой.

ГОСЬЦЯ

Ты ўвайшла нечакана, ікліва.

Я пісаў і нічога ня чуў:

Ад гранёнага слова шчасьлівы,

І ад роспачы слёзы ўваччу.

Ты ўвайшла і як сябру сказала:

— Добры дзень, кандыдыт на Парнас!

Ты прабач, на хвілінку з вакзала...

Ну як справы? Відаць, ужо ас?!

Прыгадала было здарэньне,

Толькі ў ім я сябе не пазнаў.

— Вось прывезла літроўку варэньня,

Гэта вішні, як ты заказаў.

І пайшла, і як воблака зьнікла,

Нават дзьверы ня рыпнулі ўсьлед.

Толькі білі гадзіньнікі звыкла

Ды літроўку разглядваў буфэт.

Хто яна, таямнічая госьця?

Я ня ўспомню, ня ўспомню ніяк!

Гэта сон, гэта мне падалося...

Слоік вішняў — пакутлівы знак.

КАЛЯДЫ

Уладзімеру Арлову

Для калядак пазычу труса,

Роля зайца яму ў нашай казцы.

Будзе сьледам накульгваць ліса

У сяброўскай падманлівай масцы.

Наш маршрут праз сумёты й лес,

Дзе даўно не кугае зязюля,

Дзе пануе сучасны прагрэс

І блукае шалёная куля.

Мужыкі там гуляюць у віст,

А жанчыны — у хованкі зь лёсам.

Нашы песьні, як ветрыка сьвіст,

Толькі чуюцца ў комінах вёсак.

Ды на ганку хаціны старой

Мы дзяўчынку-паненку сустрэнем:

Будзем песьні сьпяваць для адной.

Заяц-трус адпачне на каленях.

РУЖА-КВЕТКА

Т. К.

Ружа-кветка ўзышла паміж бруду —

Прыгажэйшай ня бачыў ніколі.

Паміж думак збуцьвелага хлуду,

Паміж трантаў хвілінных патоляў.

Асьляпляльнаю квеценьню белай

Зацьвіла яна раптам увесну,

І яе нечуваная сьмеласьць

Дакранулася сэрца балесна.

Дзякуй, дзякуй табе, ружа-кветка,

Маёй немачы лекар і сьведка.

НА ДАХАХ

На дахах жыцьцё для пустэльнікаў

І — традыцыйна — катоў.

Як мала самоты ўдзельнікаў,

А сьведамых — пагатоў!

На дахах спачыну ня ведаюць

Вятрыска залева і сьнег.

Затое ня трызьняць камбедамі,

Затое маўчыць нампацех.

На даху спакоем нязмушаным

Самота душу ахіне...

Узьнімешся — неба парушана,

І вусьцішна, як на вайне.

СПРОБА ІДЭНТЫФІКАЦЫІ

Хто ты, дзіўнае стварэньне?

Зноў ідзеш за мной па сьледзе.

У даведніку нямашака

тлумачэньня тваёй сутнасьці.

Ты жывеш сваёй адсутнасьцю,

пьеш адсутную гарбату,

ясі ўмоўныя варэнікі,

сьпіш умоўныя гадзіны,

як скаціна,

што ня значыцца ў калгасе,

і нічыйная уласнасьць, —

проста ходзіць па папасе,

і яшчэ не адбылася.

Зразумець цябе імнуся,

вывучаю, як француза,

як нянаскае здарэньне

(бо у нас ты не сустрэнеш

без гаспадара скаціны).

Кпінай

з’імітую правакацыю,

спробу ідэнтыфікацыі.

СУСЬВЕТНЫ ПАДЗЕЛ

Ёсьць прастора паха кветак,

Ёсьць — сьвятла настольнай лямпы.

А суседа ад суседа

Аддзяляе сьвет уласны.

Паміж коршакам і качкай

Неба дзеліцца на часткі.

Ёсьць надзея для сабачкі,

Ёсьць надзея больш сучасная.

А мастацкія дыктатары,

Што паэзіі адданыя,

Быццам чуйныя лякатары,

Быццам ў моры капітаны

Заваёўнічна-калюмбава

Ў пошуку заўжды нястомныя,

Расьсьмяшаць дасьціпна сумнага,

Знойдуць хату для бяздомнага.

Хтосьці кліча іх масонамі,

Хтосьці горда — карабеламі

З каралеўскімі каронамі

І сусьветнымі падзеламі.

МОЙ ПАКОЙ

У пакоі, як на складзе,

Ёсьць адметнае бязладзьдзе.

Паспрабуй на гэткай плошчы

Ўладкаваць развагаў мошчы.

У вадным куце — пра грошы,

Там скразьняк заўжды харошы.

У другім — пра лёс свабоды,

Там абрынутыя стоды.

Трэці кут займае посуд,

Там развагі пра п’янтосаў.

А ў чацьвертым — цыгарэты,

Не палю, бо шкодна гэта.

У ГАСЬЦЁХ

На адным узроўні — слава,

На другім узроўні — кава.

Мы спрачаемся з Мудровым,

Дзе о’кей, а дзе халява.

Вечар слухае размовы,

Пустата - сынонім сьвету,

Робяць кубачкі выснову:

Лепш пра цукар, а ня «гэта».

На лапаткі ўсіх расклалі,

Абмалолі косткі файна,

Прусакі аж паўцякалі,

Гул стаіць, як ад камбайна.

Адпачнулі тры хвіліны,

Абадзінскага згадалі,

Памаўчалі, пасьпявалі,

Пасядзелі, пастаялі,

Гаспадыні далі «бусю»,

Гагатнулі, быццам гусі,

І праз кволую хвіліну

Мы пакінулі хаціну.

ЗАЛАТАЯ РУНЬ

Вакол твайго імя, Пярун,

Зьбіраюцца, як восы, хмары.

Пякучых бліскавак нэктары

Чакае залатая рунь.

І нават кволай насьцярогі

Няма у зьмены маладой.

Яна за новае гарой,

Яна шукае іншае дарогі.

Рунь не баіцца гострага кап’я,

Моц Перуна яе містычна экзальтуе.

Няхай даглядчык лямантуе,

Што небясьпечная з вагнём гульня.

Рунь падсьвядома адчувае, —

Патрэбны, як паветра, рызыкоўны чын,

Інакш ня будзе ўраджаю,

Інакш навошта далячынь.

НАПЯРЭДАДНІ САМАСТОЙНАЙ ВАНДРОЎКІ

Навошта срэбрам спакушаеш,

Падманным месячным сяйвом?

Пагрызена мараль мышамі,

Закон адолены рабом.

Рабом, які супроць культуры,

Які адмовіў кампраміс.

Дзе каліва знайсьці мікстуры

Ад немачы тваёй, Уліс?

А імітатараў хапае,

Што генэралаў, што салдат,

Вакол віна і караваю,

Вакол улады і пасад.

ТАБЕ

Я - ахвяра твайго гіпнатычнага сну,

Твае жахі цікуюць за мной.

Дыягенам пабачыў прыблуду-вайну,

Крылы мёртва вісяць за сьпіной.

Я раблю толькі тое, што мушу рабіць,

Раўнавага — як прывід вясны.

Гіпнатычна казаць, гіпнатычна любіць,

Адчуваць чарназём баразны.

Два жаданьні — адно мне прымусам дано,

Не пазбыцца яго аніяк.

У кілішках статычна чакае віно —

Ці адбудзецца змоўніцкі знак.

Я ахвяра — і споведзь мая, як пчала,

Абавязак і праца — штодзень.

Гіпнатычная хваля мяне ўзьняла,

Як бярно, як мэталь, як камень.

* * *

Твой сум, як чайка на Дзьвіне,

Гайдаецца між пляшак ад “чарніла”.

Прыгрэе сонца, дождж затым ліне,

Праявіцца колазвароту сіла.

Нічога не залежыць ад цябе,

Адно – твае уласныя памкненьні.

Ты – прысак у чужынскай варажбе,

Ты – на нішчымным ворыве каменьні.

Адмовіцца ад крылаў, скласьці ў стос,

Тлумачыць слабасьць словам красамоўным,

Згадаўшы пра нязьменны кропляў лёс,

Якім вяртацца на зямлю ўсё роўна.

РАЗЬВІТАНЬНЕ З ТАНТАЛАМ

Дзе вуліцы, дзе сьнег даюць па картках,

Ніводнай страказы, ні мятліка, ні пчолкі,

Адзіны слуп, зь яго

у бездань скокне месяц, —

Ўладаньне змрочнага Аіду.

Прыступак не відно — ідзеш

гарызантальна,

Ў паветры жахі сноў дзіцячых

Лятуць усьлед —

паветраныя шарыкі на нітцы.

Хачу сказаць: — Бывай, Тантал!

Аід не гаспадар — ён Пан і Бог,

Ён сустракае кожнага абдымкам,

Ягоная гасьціннасьць — хітрыкі пракуды,

Дзіця — якому безьліч год.

І ты, ахвяра ўласнага нахабства,

Вар’ятам аглядаеш сьвет фантомаў,

Зьняверлівы ва ўсім, ва ўсіх, —

Бывай, Тантал!

Зярнятка кволае — адзіны апанэнт Аіда,

Для навуковых спрэчак вільгаці хапае.

Дарэмна шкадаваць цябе, Тантал,

Ты сам сабе – узнагарода і вырок,

Твой лёс, як лябірынты Мінатаўра,

Ты заблукаў, ты схлусіў сам сабе.

Вада зьнікае — рэха вадаспадаў цьвеліць:

Бывай, Тантал!

Бывай, ні шкадаваньня, ні трымценьня,

Учынкі засталіся за плячыма,

Цяпер маё жыцьцё крынічкаю струменіць,

Кудысь бяжыць, сьпяшаецца ўпарта,

Ніхто ня ведае куды.

Ты назіраеш з хіжасьцю вар’ята,

Ня верыш іншаму зыходу

(Падман Аіда?), бо вакол фантомы,

І толькі голас мой сапраўдны:

Бывай, Тантал!

ПАТРЭБА ВЯРТАНЬНЯ

чарада слоў

драбніцы стракатых падзей

мэтамарфозы быцьця

навонкі

і толькі ў сярэдзіне

разважлівасьць валуна

і акамянелыя адбіткі

хваляў

таму ў сярэдзіне

тваё жытло

сьпічастыя вежы

каляровыя аканіцы

заможныя дзябёлыя

брамы

выпадкова не патрапіш

на вулкі гэтага места

яго няма — пакуль ты

ня ўявіш яго сам

будзеш кружляць

на зорным небе

будзеш клыгаць

як прывід-вандроўнік

пакуль не адчуеш

патрэбы вяртаньня

як алоўкі

што пакідаюць сьлед

зьнікаюць людзі

паломніцтва ў нікуды

крэсьленьне па крэсьленьні

* * *

На душы супакой, восень зьвіла кубло,

Дождж патрэбны для стомленых воч.

І адразу ўсплывае, як месяц у ноч,

Варажнеча дурманлівых слоў.

Кроплі-гукі дажджу працінаюць мяне,

Як паверхню лагоднай ракі.

На ўзьбярэжжы алешыну вецер ня гне —

Разыйшоўся ў чатыры бакі.

На душы супакой. Адчуваю сябе,

Нібы ў чоўне на днішчы ляжу.

Твой, Ясон, карабель,

карабель... карабель...

Мне прымроіўся ў рысах дажджу.

* * *

З майго сэрца вырасьце аер.

Ён ад ветру будзе ціха шамацець...

Сэрца — птах, што выбіўся ляцець,

Бо да неба страчаны давер.

Толькі птах ня стане на калені —

Крылы ператворацца ў карэньні.

НОНКАНФАРМІЗМ

Аб чым спрачацца мне з табой?

Мы - дзеці рознае сыстэмы.

Цябе хвалююць, дружа, цэны,

А я лічу іх рост лухтой.

Што мусіць быць у сьвеце гэтым —

Адбудзецца, як ні суроч,

Дзень сыдзе, запануе ноч, —

Наклеюць новыя партрэты.

І толькі твой уласны сьвет

Залежыць ад твайго жаданьня,

Ніхто, ні ў якім Татарстане,

Ня зьменіць рух яго плянэт.

І лепшай зброі для людзей,

Чым моц свайго нонканфармізму,

Ня ведае сусьвет вялізны --

Ні ліхадзей, ні дабрадзей.

Бо Д’ябал можа спакушаць

На ўзроўні цэнаў і пасадаў,

Улады, страўніка, акладаў —

І толькі гэтак кіраваць.

Парадак усталюе тут,

Бадай што, толькі мужнасьць духу.

Змагайся з Д’яблам, космас слухай,

Вазьмі СВАБОДУ за статут.

* * *

Ня думаць пра сон і паразы,

Свабоду карміць з далоні,

Раздаць безмаетным запасы

І выкінуць плэер “Sony”.

І слухаць, як гойсае вецер,

Што робіць падушны вопіс…

Сьмерць – непісьменная лэдзі –

Паставіць свой крыжык-росьпіс.

Закуты ў цяжар цела,

Шукаеш таемныя дзьверы…

Здаецца, патрэбная сьмеласьць,

А досыць адной веры.

На беразе вечнага часу,

Дзе робіцца друзам выгоды,

З апошняга хлеба запасу

Ты корміш птушку Свабоды.

СКОЛ

Таямніца за паверхняй.

Бачу неба, бачу дол.

Нахіляюся і сьмела

Я раблю вялікі скол.

Я ня буду слухаць шэпты.

Дождж цярусіць, лье ў падзол.

Не адмоўлюся ад мэты –

Расчытаць сьвяжуткі скол.

Як пра вецер сьведчаць птушкі,

Пра гульню – фінальны гол,

Мне адкрые таямніцу

Грубы нечаканы скол.

Падрыхтаванае на падставе: Аркуш Алесь, Прывід вясны: Вершы — Мінск: Логвінаў, 2003. — 64 с.

ISBN 985-6701-28-7

Гэта першая кніга Алеся Аркуша, якая выходзіць у Менскім выдавецтве. Доўгі час лідэр Таварыства Вольных Літаратараў выдаваў свае зборнікі альбо ў Полацку, альбо за мяжою. У "Прывідзе вясны" аўтар паставіў за мэту стварыць канцэптуальны зборнік – з агульным тэмбрам паэтычнага маўленьня, скразной тэмай, сюррэалістычным зьместам. Некаторыя з гэтых вершаў ужо сталі хрэстаматыйнымі, увайшлі ў розныя анталёгіі, калектыўныя зборнікі: "Катрынка", "Над пожняй плачуць правады...", "Сталёвая рыба", "З майго сэрца вырасьце аер...", "Нонканфармізм".

Content

Алесь Аркуш Прывід вясны