Albert Cornelis Baantjer

De Cock en kogels voor een bruid

1

Rechercheur De Cock van het aloude politiebureau aan de Amsterdamse Warmoesstraat blikte verbaasd opzij naar de lange, statige man, die op de stoel naast zijn bureau was neergestreken. ‘Versteegh!’ riep hij blij verrast. ‘Albert Versteegh.’

De man sloeg zijn lange benen over elkaar en knikte traag. ‘Je hebt nog steeds een goed geheugen voor gezichten,’ stelde hij kalm vast.

De Cock glimlachte.

‘En voor namen,’ reageerde hij gevleid. ‘Een prettige beroepsdeformatie.’ De oude rechercheur bezag de man naast zich enige ogenblikken met volle aandacht. Zijn scherpe blik gleed langs de wilskrachtige kin omhoog naar de staalblauwe ogen. ‘Je ziet er nog goed uit,’ sprak hij bewonderend. De grijze speurder schudde verward zijn hoofd. ‘Albert Versteegh,’ herhaalde hij met een zucht. ‘Ik wist niet dat je nog leefde.’

De man grijnsde. Met gespreide vingers streek hij door zijn zilvergrijze haren die bijna tot zijn schouders reikten. ‘Als ik ’s morgens in de krant mijn naam niet bij de overlijdensberichten zie staan,’ sprak hij opgewekt, ‘begin ik een nieuwe dag weer met kinderlijk plezier.’

De Cock schoof zijn onderlip vooruit.

‘Je stond er vanmorgen dus weer niet bij,’ stelde hij vrolijk vast.

Om de dunne lippen van Albert Versteegh speelde een matte glimlach. Maar in zijn staalblauwe ogen ontbrak elke twinkeling. ‘Misschien kon mijn bericht niet meer mee in de ochtendeditie,’ reageerde hij gelaten. ‘Plaatsgebrek. Te groot aanbod. Sterven is voor elk mens nog steeds onvermijdelijk.’ Hij zweeg even, en zei toen mat: ‘Gelukkig. Een reden om dankbaar te zijn.’

De Cock keek hem even aan, beluisterde de toon, maar reageerde verder niet. Hij wees voor zich uit.

‘Ken je Dick Vledder… hope des vaderlands… sinds jaar en dag mijn onvolprezen hulp?’

Albert Versteegh fronste zijn wenkbrauwen.

‘Was hij al bij ons toen ik wegging?’

De Cock schudde zijn hoofd.

‘Hij is voor de jonge Geert Dijke in de plaats gekomen.’

‘Mijn huidige schoonzoon.’

De Cock glimlachte.

‘Ja!’ riep hij enthousiast. ‘Ik heb gehoord dat Geert Dijke later met jouw dochter is getrouwd. Heb jij die twee aan elkaar gekoppeld?’

Albert Versteegh trok zijn schouders iets op.

‘Min of meer. De jongelui laten zich tegenwoordig weinig meer zeggen. Maar Geert is een beste jongen. Misschien wel te goed, te lief, te zacht, te innemend.’

De Cock kneep zijn ogen half dicht.

‘Voor… eh, voor een politieman?’

Albert Versteegh keek De Cock secondenlang aan, maar antwoordde niet.

De oude rechercheur trok zijn gezicht in een ernstige plooi. ‘Het was voor ons aan de Warmoesstraat destijds een volslagen verrassing,’ sprak hij gedragen. ‘Er waren gissingen, roddels, maar feitelijk hebben wij nooit goed begrepen waarom jij en de jonge Geert Dijke plotseling tegelijk ontslag namen bij de recherche.’

‘We kregen er genoeg van.’

‘Waarom?’

‘Persoonlijke motieven.’

‘Zoals?’

Albert Versteegh wuifde afwerend.

‘Wat geweest is, is geweest,’ antwoordde hij ontwijkend. ‘Het heeft geen enkele zin om nogmaals in het verleden te blikken. Ik wil die oude affaire ook niet weer oprakelen.’[1]

De Cock keek hem bezorgd aan.

‘Je had er bij ons toch al heel wat dienstjaartjes op zitten.’

Albert Versteegh zwaaide nonchalant voor zich uit.

‘Ruim twintig jaar.’

De Cock plukte aan het puntje van zijn neus.

‘Te lang, meen ik, om ze met een simpel handgebaar uit je leven te wuiven.’

Albert Versteegh zuchtte.

‘Je hebt gelijk,’ stemde hij in. ‘Dat lukt ook niet… eens politieman, altijd politieman. Het is een oude waarheid. Het geldt voor eenieder die eens met dat verrekte politievirus is besmet. In feite heb ik mijn werk als rechercheur ook gewoon voortgezet.’ Om zijn lippen gleed een trieste glimlach. ‘Alleen bij een andere werkgever.’

De Cock keek hem onderzoekend aan.

‘Je dient nog steeds het recht?’

‘Wat betekent dat?’

‘Zoals wij dat opvatten.’

Albert Versteegh schudde zijn hoofd.

‘Ik dien mijn werkgever.’

De Cock blikte naar hem op.

‘En dat is niet hetzelfde?’

Albert Versteegh liet zijn hoofd iets zakken.

‘De politie is geen belangenvereniging,’ formuleerde hij voorzichtig. ‘Ik bedoel: het is geen onderneming die wordt gedreven met het oogmerk om winst te maken. De maatschappij waarvoor ik nu al vele jaren de security… de interne en externe veiligheid verzorg… is dat wel. Uiteraard. Mijn directie is beslist niet beter of slechter dan welke directie dan ook. Maar het denkgedrag van leiders van grote ondernemingen… topmanagers, captains of industry… is anders… minder op de wet gericht.’

De Cock grinnikte.

‘Je drukt je voorzichtig uit.’

Albert Versteegh ademde diep.

‘Je moet hieruit niet concluderen, dat de maatschappij waarvoor ik werk zich van onwettige of onrechtmatige praktijken bedient. Daar zou ik ook nooit mijn medewerking aan verlenen.’

De Cock keek hem schuins aan.

‘Maar…?’

‘Wat bedoel je?’

De Cock gebaarde in zijn richting.

‘Jouw pleidooi is niet rond.’

Albert Versteegh verschoof iets op zijn stoel.

‘Alle Old Boys,’ ging hij ontwijkend verder, ‘kampen met hetzelfde probleem. Vraag het ze maar. Je moet er als oud-politieman aan leren wennen, dat de belangen van de maatschappij prevaleren.’

‘Boven wat?’

Albert Versteegh spreidde zijn beide armen in een gebaar van wanhoop. ‘Je weet best wat ik bedoel,’ reageerde hij geërgerd. ‘Grote bedrijven besluiten niet zo snel om met hun zorgen naar buiten te treden… om bij onregelmatigheden officieel de recherche in te schakelen. Openbaarheid is niet altijd in hun belang.’

De Cock knikte begrijpend.

‘Men lost de problemen liever zelf op… intern.’

‘Precies.’

De Cock strekte zijn arm beschuldigend naar hem uit.

‘Daarom heeft men jou destijds ook aangetrokken,’ riep hij met een licht verwijt. ‘Zoals al de Old Boys die de laatste jaren door het bedrijfsleven zijn opgeslokt. Als oud-rechercheur weet je hoe je met problemen moet omgaan… ken je het klappen van de zweep… de mazen van de wet.’

Albert Versteegh kneep zijn lippen op elkaar.

‘Ik heb van mijn kennis van de wet nooit misbruik gemaakt.’

‘Ge-bruik?’

De staalblauwe ogen van Albert Versteegh flikkerden kwaadaardig. ‘Ja,’ schreeuwde hij, ‘ik heb mijn kennis en vakmanschap ge-bruikt… met volle inzet!’

‘Ten behoeve van je werkgever?’

‘Uiteraard… voor wie anders?’

De Cock grijnsde.

‘Onze voorvaderen wisten het al: Wiens brood men eet,’ sprak hij met een zweem van sarcasme, ‘diens woord men spreekt.’

Albert Versteegh kwam met een ruk overeind.

‘Je behoeft jouw befaamde verhoortechniek niet op mij toe te passen!’ Zijn stem sloeg over. ‘Ik ben je verdachte niet.’

De Cock keek naar hem op en veranderde van toon. ‘Ga zitten, Versteegh,’ sprak hij vriendelijk. ‘En wind je niet op. Ik heb er nooit een geheim van gemaakt hoe ik erover denk. Ik kan de uittocht van al die ervaren politiemensen uit ons Amsterdamse korps maar moeilijk verdragen. Ze hebben bij ons hun opleiding gehad… ervaring opgedaan… de kneepjes van het vak geleerd…’ De oude rechercheur maakte zijn zin niet af.

Albert Versteegh snoof verachtelijk.

‘Het is heel simpel een kwestie van vraag en aanbod. Moet de overheid haar mensen maar beter betalen, dan lopen ze niet weg.’

De Cock negeerde de opmerking. De vriendelijke welwillendheid verdween uit zijn houding. Zijn markante gezicht verstarde tot een stalen masker. Met gestrekte vinger wees hij langs Albert Versteegh naar de grote klok boven de toegangsdeur tot de recherchekamer. ‘Het is kwart over elf,’ sprak hij luid. ‘Om elf uur was de dienst van Vledder en mij afgelopen.’ Hij keek zijn oud-collega strak aan. ‘Wat kwam je vanavond doen… mij vertellen dat je je niet meer prettig voelt in je huidige baan?’ Hij zweeg even. ‘Of is er nog iets anders?’

Albert Versteegh ging weer zitten. Zijn gezicht zag asgrauw en zijn rug was gebogen.

‘Er is nog iets anders.’

‘Wat?’

Albert Versteegh sloot even zijn beide ogen. Zijn adamsappel wipte op en neer.

‘Ik wil niet,’ antwoordde hij hees, ‘dat ik een dezer dagen als een stuk wild wordt afgeschoten… zonder dat de dader wordt gestraft.’

De Cock keek hem onderzoekend aan.

‘En daar heb je mij voor nodig?’

In zijn stem trilde achterdocht.

Albert Versteegh keek naar hem op. Zijn onderlip trilde.

‘Inderdaad, De Cock,’ sprak hij traag en instemmend, ‘daar heb ik jou voor nodig.’

Toen Albert Versteegh was vertrokken, viel er een diepe stilte. Van buiten drong het straatrumoer tot de recherchekamer door: flarden muziek, fel gekrijs van scheldende hoeren, het gelal van dronken sloebers, zwalkend op weg om in een of andere stinkende steeg te worden beroofd.

De Cock staarde peinzend voor zich uit. Het verzoek van Albert Versteegh had hem verbijsterd. Het was Vledder, die de stilte verbrak.

‘Was die man hier rechercheur?’

De Cock knikte.

‘Ik heb in het verleden dikwijls met hem samengewerkt.’

‘Was hij goed?’

De Cock tuitte zijn lippen.

‘Een uitstekend vakman, maar naar mijn gevoel te rechtlijnig, te weinig flexibel.’

Vledder grinnikte.

‘Kan dat… in ons beroep?’

De Cock glimlachte.

‘Recht en gerechtigheid zijn naar mijn gevoel geen absolute begrippen. Geen wet van Meden en Perzen. Onwrikbaar. Er moet ruimte zijn voor een persoonlijke interpretatie. Elke rechercheur loopt in zijn loopbaan onvermijdelijk tegen een aantal geheimen op… affaires waarover hij met niemand kan spreken zonder zelf in moeilijkheden te geraken.’

Vledder gebaarde voor zich uit.

‘Had… eh, had Albert Versteegh geheimen?’

De Cock antwoordde niet direct.

‘Ik vermoed het,’ sprak hij na enige tijd bedachtzaam.

‘Ik ging niet zo intiem met hem om. Ik heb het hem nooit rechtstreeks gevraagd. Maar ik denk dat een reeks van persoonlijke geheimen destijds de reden van zijn ontslag was.’

‘Was die Geert Dijke daarbij betrokken?’

De Cock trok een bedenkelijk gezicht.

‘Dat weet ik niet. Ik heb het alleen altijd opmerkelijk gevonden, dat diezelfde Geert Dijke enige tijd na het ontslag met Marjan, de dochter van Albert Versteegh, trouwde.’

‘Toeval?’

De Cock plukte aan zijn onderlip.

‘Mogelijk,’ antwoordde hij peinzend. ‘Maar ik heb steeds het gevoel gehad, dat dochter Marjan iets met hun ontslag te maken had.’

Vledder boog zich naar voren.

‘Als die Albert Versteegh wil dat jij zijn toekomstige moordenaar ontmaskert!’ riep hij verontwaardigd uit, ‘waarom is hij dan niet openhartiger. Hij had jou toch op z’n minst kunnen vertellen waarom iemand het op zijn leven heeft voorzien?’

De Cock zuchtte diep.

‘Ik ben bang,’ sprak hij vermoeid, ‘dat Albert Versteegh opnieuw tegen een reeks geheimen is opgelopen en dat het nemen van ontslag ditmaal geen mogelijkheid tot ontsnapping biedt.’

Vledder snoof.

‘En als iemand hem neerknalt en Albert Versteegh zijn geheimen meeneemt in zijn graf… hoe komen wij dan aan zijn moordenaar?’

De Cock trok zijn schouders op, maar antwoordde niet.

Langzaam kwam hij uit zijn stoel overeind en slenterde naar de kapstok.

Vledder kwam hem na.

‘Wie zijn de Old Boys?’ vroeg hij plotseling.

De oude rechercheur draaide zich om en glimlachte.

‘Ik dacht dat je dat wel had begrepen,’ antwoordde hij geduldig. ‘Er zijn de laatste jaren heel veel… meestal uitstekende… politiemensen naar het bedrijfsleven overgestapt. Men vindt ze door het gehele land… vaak op belangrijke posten. En ze kennen elkaar heel goed… ze vormen binnen het bedrijfsleven als het ware een gesloten keten van oud-politiemensen.’

‘De Old Boys?’

‘Precies… zo noemen ze zich… spottend.’

Vledder trok een denkrimpel in zijn voorhoofd.

‘Als de Old Boys in vele bedrijven een functie hebben… daarin geïnfiltreerd zijn, dan kunnen zij gezamenlijk over heel veel kennis… wetenschap… informatie beschikken.’

De Cock keek zijn jonge collega glimlachend aan.

‘Heel knap,’ sprak hij bewonderend. ‘Een volkomen juiste conclusie.’ De grijze speurder knikte traag voor zich uit. De Old Boys… ze vormen wellicht onbewust… een ongekende macht.’

Vledder reageerde verward.

‘Kunnen wij bij onze onderzoeken geen gebruik maken van die macht?’

De Cock schudde zijn hoofd.

‘Ik ben bang dat zij zich daarvoor niet zullen lenen. Het is niet goed voor hun image als ze als handlangers van politie en justitie worden beschouwd.’ De oude rechercheur grinnikte. ‘Omgekeerd komt het wellicht vaker voor.’

Vledder fronste zijn wenkbrauwen.

‘Dat de Old Boys gebruikmaken van ons?’

De Cock pakte zijn oude hoedje.

‘Dat ze gebruikmaken van oude relaties… collega’s met wie ze vroeger hebben samengewerkt.’

Vledder trok een bedenkelijk gezicht.

‘Is Albert Versteegh daarop uit?’

‘Hoe bedoel je?’

‘Dat hij ons voor zijn problemen wil gebruiken?’

‘Misschien.’

‘En jij laat je gebruiken?’

Voordat De Cock kon antwoorden, draaide Vledder zich om en liep van hem weg. Op het bureau van de grijze speurder rinkelde de telefoon.

Vledder nam de hoorn op en luisterde.

Met zijn oude vilten hoedje achter op zijn hoofd geschoven keek De Cock toe.

Na een paar seconden legde Vledder de hoorn op het toestel terug. Langzaam slofte hij naderbij. Zijn gezicht zag bleek.

‘Wie was het?’

‘De wachtcommandant.’

‘En?’

Vledder slikte.

‘Er ligt,’ lispelde hij, ‘een dode vrouw op de Nieuwezijds Kolk bij het Korenmetershuisje.’

‘Vermoord?’

De jonge rechercheur knikte.

‘Haar lichaam is doorzeefd met kogels.’

2

Even voorbij de blauwstenen stoep van het politiebureau bleef De Cock midden op het trottoir staan en blikte langs de geveltjes omhoog. Een miezerige, ragfijne motregen zakte uit een loodgrijze hemel. De oude rechercheur mompelde iets van mist en mest, trok de kraag van zijn regenjas omhoog en schoof zijn oude hoedje iets naar voren. Traag sjokte hij vanuit de Warmoesstraat naar de Oudebrugsteeg.

Vledder liep voor hem uit. Zo nu en dan draaide de jonge rechercheur zich om en probeerde met ongeduldige gebaren de grijze speurder tot enige spoed te bewegen.

Tevergeefs. Het bericht van een moord activeerde De Cock niet. Dood was onomkeerbaar en voor het slachtoffer het begin van de eeuwigheid. Geen reden, vond hij, om zich bijzonder te haasten. Onverstoorbaar volhardde hij in zijn typische slenterpas.

Toen het verkeer het even toeliet, staken de beide rechercheurs de rijbaan van het Damrak over. De vernieuwde boulevard zag er feestelijk uit. Open etalages met rijke symbolen van het naderend kerstfeest bepaalden de sfeer. Felle, kleurrijke lichtreclames spiegelden speels in het natte asfalt.

Ondanks het miezerige weer en het late uur was het druk op het brede trottoir. Botsend tegen de stroom in, begeleid door een kakofonie van vreemde keelklanken liepen ze verder naar de Nieuwendijk en bereikten via de smalle Kolksteeg de Nieuwezijds Kolk.

Enige potige agenten hielden de omgeving van het Korenmetershuisje vrij van een nieuwsgierig en vooral opdringerig publiek. De Cock wrong zich met opgeheven ellebogen tussen de omstanders door. Vledder volgde.

Een jonge diender liep met een fragiel damesschoentje in zijn linkerhand op De Cock toe.

Zonder te groeten duimde hij over zijn schouder.

‘Ze moet ongeveer,’ legde hij uit, ‘vanaf het midden van de rijbaan van de Nieuwezijds Voorburgwal voor haar moordenaar zijn gevlucht. Daar lagen een paar patroonhulzen en tussen de tramrails heb ik dit schoentje gevonden.’

‘Heb je de plek waar dat schoentje lag en waar je de hulzen vond gemarkeerd?’

De jonge diender knikte.

‘Ik heb met krijt een kruis op het asfalt gezet.’

‘En dat regent nu niet weg?’

‘Nee.’

‘Waar is haar andere schoen?’

‘Die heeft ze nog aan.’

De Cock liep aan de diender voorbij.

Gekleed in een wijde donkerbruine mantel van een moeilijk te definiëren bontsoort, lag schuin weggezakt, met haar schouders tegen de zijgevel van het Korenmetershuisje, het lichaam van een jonge vrouw. Haar hoofd hing voorover en lang sluik blond haar sloot als een gordijn voor haar gezicht.

De Cock nam het beeld in zich op. Geen detail ontging hem. Daarna hurkte hij bij haar neer. Zijn blik gleed langs haar lange fraai gevormde benen. Haar zwarte kousen waren geladderd. Ze miste haar rechterschoen. Haar beide knieën, die door haar kapotte kousen staken, vertoonden verse schaafwonden. Ook had ze kneuzingen en schaafwonden aan haar beide handen.

De oude rechercheur pakte zijn zaklantaarn, schoof met zijn uitgestoken wijsvinger haar blonde haren iets opzij en scheen in haar gezicht. Ze was mooi, vond hij. Mooi, ondanks het masker van de dood.

De Cock keek schuin omhoog naar de jonge diender, die hem was gevolgd.

‘Doorzeefd met kogels?’

In zijn stem trilde onbegrip.

De jonge diender knikte nadrukkelijk.

‘Slaat u haar bontmantel maar eens open.’

‘Heb jij dat gedaan?’

De jonge diender knikte opnieuw.

‘Ik was hier het eerst ter plaatse,’ sprak hij zacht. ‘En toen ik haar zo zag liggen, dacht ik dat er nog wat te redden viel, maar toen ik al die… eh, die wonden…’ Hij maakte zijn zin niet af.

De Cock liet het licht van zijn zaklantaarn over de donkere bontmantel glijden. Ter hoogte van haar rechterbuste pakte hij de bontmantel bij de revers vast en voelde hoe bloed aan zijn hand kleefde. Voorzichtig deed hij de mantel open en zag een reeks grillig gevormde bloedplekken op haar witte blouse. Met een teder gebaar sloeg hij de mantel terug.

Langzaam kwam hij overeind en wenkte Vledder naderbij.

‘Kijk eens of ergens in een politiewagen een zeiltje ligt. Ze wordt nat.’ Hij zweeg even en dacht na. ‘En meet de afstand tussen haar en de plek waar haar schoentje tussen de tramrails lag.’

De Cock draaide zich naar de jonge diender om.

‘Hoe heet je?’

‘Van Wageningen… Hans van Wageningen, groep zes.’

‘Hebben zich getuigen gemeld?’

De jonge diender zwaaide om zich heen.

‘Er zijn hier nu mensen genoeg, maar toen het gebeurde was deze plek vermoedelijk geheel verlaten.’

De Cock keek hem verwonderd aan.

‘Geen getuigen?’

De jonge diender zuchtte.

‘Ze schijnt vanuit een auto te zijn beschoten.’

‘Wie zegt dat?’

‘Een man, die hier bij het lijk stond.’

‘Had hij het kenteken opgenomen?’

De jonge diender maakte een hulpeloos gebaar.

‘Een glimmende zwarte sedan met gedoofde lichten. Vermoedelijk een Ford Scorpio. Maar daarover bestaat geen zekerheid. De man stond er te ver vanaf… ongeveer ter hoogte van het gebouw waar vroeger het dagblad De Tijd was gevestigd. Hij zag een vrouw over de rijbaan van de Nieuwezijds Voorburgwal vluchten en hoorde het geratel van een machinegeweer.’

De Cock fronste zijn wenkbrauwen.

‘Een machinegeweer?’ vroeg hij met een zweem van ongeloof.

‘Dat neem ik aan. De man sprak van een ratelend geluid… tut, tut, tut, tut… zoiets.’

De Cock kauwde peinzend op zijn onderlip.

‘Stond de wagen stil toen er werd geschoten?’

De jonge diender schudde zijn hoofd.

‘Volgens die ene getuige reed de wagen plotseling links van de rand van het trottoir weg en al rijdend werd er op de vrouw geschoten.’

De Cock keek vanaf het slachtoffer naar de Nieuwezijds Voorburgwal en terug.

‘Hoe vaak,’ vroeg hij nadenkend, ‘heeft jouw getuige dat ratelende geluid gehoord?’

De jonge diender trok zijn schouders op.

‘Dat heb ik hem niet gevraagd,’ antwoordde hij timide.

De Cock trok zijn gezicht in een ernstige plooi.

‘Kun je hem nog achterhalen?’

De jonge diender knikte.

‘Ik had hem willen vasthouden totdat u kwam, maar hij wilde niet wachten. Hij was op weg naar huis. De man woont hier vlakbij… op de Martelaarsgracht.’

De Cock gebaarde voor zich uit.

‘Ga nog even naar hem toe. Vraag hoeveel salvo’s hij heeft gehoord. Laat je uitvoerig vertellen welke bewegingen de wagen heeft gemaakt… of hij is gekeerd… van weghelft is veranderd… in welke richting hij is weggereden.’ De oude rechercheur keek om zich heen. ‘Heb je ook in de omgeving van het slachtoffer patroonhulzen gevonden?’

De jonge diender knikte en wees naar een paar gele krijtkruisjes op het asfalt.

‘Daar.’

De Cock legde vertrouwelijk zijn hand op de schouder van de jonge diender. ‘En leg dat alles vast in een mooi proces-verbaaltje.’

De jonge diender tikte aan zijn pet en verdween.

Bram van Wielingen liep op De Cock toe en zette zijn aluminium koffertje op de straat.

‘Heb je nog bijzondere wensen?’

De oude rechercheur gebaarde naar de dode vrouw.

‘Een foto, zoals ze daar nu ligt… tegen de muur. Verder een paar close-ups van haar gewonde handen… haar benen met geladderde kousen… haar geschaafde knieën en morgenochtend voordat dokter Rusteloos haar openpeutert… een paar duidelijke platen van haar gezicht.’

De fotograaf grinnikte. ‘Meer niet?’ vroeg hij spottend. Hij hurkte bij zijn koffertje en pakte zijn Hasselblad.

‘Weet je al wie zij is?’

De Cock schudde traag zijn hoofd. Geen flauw idee. Ze heeft vermoedelijk niets bij zich waaruit haar identiteit blijkt. Ik heb geen handtasje bij haar gezien.’

Bram van Wielingen monteerde een flitslicht op zijn Hasselblad en liet zijn blik over de dode glijden.

‘Haar kleding ziet er onhollands uit,’ sprak hij schattend. ‘Bontjassen van een dergelijk model draagt men bij ons niet. Het zou mij niets verbazen als ze hier illegaal was. Amsterdam zit tegenwoordig vol met vreemdelingen zonder papieren.’ Geholpen door een agent wrong dokter Den Koninghe zich door de haag van nieuwsgierigen. Achter hem liepen de broeders van de Geneeskundige Dienst met hun brancard. Ze torenden hoog boven de kleine lijkschouwer uit.

Terwijl achter hem Bram van Wielingen in een snel tempo flitste, liep De Cock op Den Koninghe toe en schudde hem hartelijk de hand. Hij had een zwak voor de excentrieke dokter met zijn ouderwetse grijze slobkousen onder een deftige streepjesbroek, zijn stemmige jacquet en zijn verfomfaaide groenuitgeslagen garibaldihoed. Zelfs in de regen verscheen hij in dit tenue. Zonder regenjas.

‘Hoe maakt u het?’ vroeg De Cock belangstellend.

Dokter Den Koninghe keek even naar hem op.

‘Mijn oude stramme botten,’ sprak hij met een krakende stem, ‘vertellen mij al jaren dat ik aan de VUT toe ben, maar mijn werkgever, de gemeente Amsterdam, wil niet naar het geluid van mijn botten luisteren.’

De Cock lachte.

‘De Amsterdamse stedenmaagd is een hardvochtige vrouw.’

Dokter Den Koninghe reageerde niet. Hij hurkte bij het lijk neer. Het kraken van zijn stramme knieën was duidelijk hoorbaar. Met beide handen schoof hij het blonde haar opzij en keek in het dode gezicht. Daarna deed hij de donkere bontmantel open. Na een korte inspectie van de verwondingen aan haar borst sloeg hij de mantel dicht.

Vrijwel onmiddellijk daarna kwam hij uit zijn gehurkte houding overeind. ‘Verschrikkelijk,’ stamelde hij hoofdschuddend. ‘Ik denk dat ze wel zes kogels in haar lichaam heeft. Het lijkt of ze voor een vuurpeloton heeft gestaan.’

De Cock kneep zijn lippen op elkaar. ‘Een kille liquidatie.’

De oude lijkschouwer knikte. Hij nam met precieze gebaren zijn bril af, pakte zijn pochet uit het borstzakje van zijn jacquet en poetste zijn glazen. Het was een gewoontegebaar. In de regen had de handeling geen enkele zin.

‘Ze is dood,’ sprak hij laconiek.

De Cock grinnikte.

‘Dat verbaast mij niets.’

Den Koninghe stak zijn beide handen vooruit en keek naar het bloed dat aan zijn vingertoppen kleefde. Brommend draaide hij zich om, wuifde ten afscheid en liep weg.

Bram van Wielingen borg zijn fraaie Hasselblad terug in zijn aluminium koffertje. ‘Morgen heb je de prenten op je bureau.’

De Cock knikte instemmend.

‘Geef even aan Ben Kreuger door dat hij niet hoeft te komen. Hier in de regen valt er voor hem toch niets te kwasten.’ Hij stak gebarend zijn wijsvinger omhoog. ‘Ik wil morgen wel een uitgebreid dactyloscopisch signalement van het slachtoffer.’

De fotograaf nam zijn koffertje op. ‘Het komt in orde.’

Vledder stapte naderbij.

‘Ik heb geen zeiltje kunnen vinden,’ sprak hij spijtig.

De Cock trok gelaten zijn schouders op.

‘Ik ben klaar. De broeders van de Geneeskundige Dienst kunnen haar meenemen.’ Hij trok een denkrimpel in zijn voorhoofd. ‘Hoeveel meter?’

Vledder gebaarde achter zich.

‘Vanaf de plek waar die diender haar schoentje heeft gevonden tot hier is ruim tachtig meter.’

De Cock wreef over zijn kin.

‘Het eerste salvo uit de wagen moet haar hebben gemist.’

Vledder keek hem verwonderd aan.

‘Denk je dat er meerdere keren op haar is geschoten?’

De Cock knikte.

‘Dat moet wel.’ De oude rechercheur wees naar het slachtoffer bij de muur. ‘Ze had gezien haar verwondingen anders nooit zo ver kunnen komen.’

Hij wenkte de broeders naderbij en keek toe hoe ze het lichaam van de vrouw voorzichtig op de brancard legden en met een laken toedekten. Wiegend droegen ze de dode naar de ambulancewagen. Het publiek week uiteen.

De Cock boog zich voorover en keek naar de plekken waar de kogels op de muur van het Korenmetershuisje waren afgeketst… een reeks horizontale putten in de rode baksteen.

Toen de beide rechercheurs de hal van het politiebureau binnenstapten, wenkte Jan Kusters hen met een kromme vinger. De Cock liep naar de balie.

‘Heb je nog meer?’ vroeg hij knorrig. ‘Eén lijk op een avond is meer dan genoeg.’

De wachtcommandant gebaarde omhoog.

‘Er zit boven een man op jullie te wachten. Een getuige. Hij zegt alles te hebben gezien.’

De Cock fronste zijn wenkbrauwen.

‘Hoelang zit hij daar al?’

‘Ruim een kwartier.’

De grijze speurder liep van de balie weg en besteeg opmerkelijk kwiek de trappen naar de tweede etage. Vledder volgde.

Op de brede bank naast de toegangsdeur tot de grote recherchekamer zat een kleine gedrongen man. De Cock schatte hem op achter in de vijftig… begin zestig. Hij droeg een kort duffels bonkertje met steekzakken, waaronder een pantalon van glimmend zwart fluweel.

Toen hij de rechercheurs in het oog kreeg, stond hij op en nam zijn pet af.

‘Ik ben maar vast naar het politiebureau gegaan,’ sprak hij verklarend. ‘Ik had u ook daar op straat kunnen aanspreken, maar u had het al zo druk.’

‘U was bij het Korenmetershuisje?’

De man knikte. ‘Daar waar ze lag. Ik stond tussen de mensen.’

De Cock ging de man voor naar de grote recherchekamer en liet hem op de stoel naast zijn bureau plaatsnemen. De oude rechercheur trok zijn natte regenjas uit en wierp die op een lege tafel. Daarna nam hij achter zijn bureau plaats.

‘U bent?’

De man kwam van zijn stoel overeind en stak de grijze speurder zijn eeltige hand toe. ‘Ik ben Klaas… Klaas van het Hogereinde. Ik kom uit Schermerhorn.’

De Cock stond beleefdheidshalve op en drukte de hem toegestoken hand. ‘Mijn naam is De Cock,’ sprak hij vriendelijk. ‘De Cock… met… eh, met ceeooceekaa.’ Hij wees voor zich uit. ‘Dat is mijn collega Vledder.’ De oude rechercheur wachtte even tot de man weer had plaatsgenomen. ‘U hebt alles gezien?’

Klaas van het Hogereinde knikte.

‘Ik liep achter haar aan… al vanaf de Korsjespoortsteeg. Ik zag haar de Spuistraat oversteken en door een andere steeg kwam ze op die brede weg waar het gebeurde.’

‘De Nieuwezijds Voorburgwal.’

Klaas van het Hogereinde grinnikte vreugdeloos.

‘Ik ken al de namen van die Amsterdamse straten niet. Ik kom hier maar eenmaal in de week.’

De Cock negeerde de opmerking. ‘Ze stak de rijbaan over?’

Klaas van het Hogereinde knikte. ‘Ze was ongeveer op het midden van de rijbaan toen er plotseling een grote zwarte wagen van de kant van de weg op haar toe reed. Ik zag een reeks vuurflitsen en ik hoorde schieten.’

‘Werd ze geraakt?’

Klaas van het Hogereinde schudde zijn hoofd.

‘Ze liet zich onmiddellijk vallen en kroop op handen en voeten verder. De wagen reed eerst een stuk door, maar keerde midden op de weg en reed opnieuw op haar toe.’

Klaas van het Hogereinde kneep zijn beide ogen dicht.

Zijn onderlip trilde. Het duurde lange seconden voor hij zijn ogen weer opendeed.

‘Het was erg,’ ging hij met bevende stem verder. ‘Ze stond met haar rug tegen de muur… in het felle licht van de koplampen. En toen schoten ze opnieuw. Ik… eh, ik zag haar langs de muur wegglijden.’

‘En de auto?’

‘Die reed gierend weg in de richting van het station.’

‘Hebt u nog iets van het kenteken gezien?’

Klaas van het Hogereinde maakte een hulpeloos gebaartje.

‘Wel… eh, wel gezien… denk ik,’ sprak hij stamelend. ‘Maar daar heb ik niet op gelet. Ik was zo in de war. Verdoofd. Ik kon niet meer denken en mijn benen wilden niet meer bewegen. Ik weet niet eens meer hoelang ik als versteend aan de rand van het trottoir heb gestaan. Ik zag een man van rechts komen. Die keek even naar haar. Verder was er niemand. Kort daarna kwam er politie en vanaf de Nieuwendijk stroomden de mensen toe.’

De Cock knikte begrijpend.

‘Toen bent u tussen het publiek gaan staan?’

Klaas van het Hogereinde slikte. ‘Toen mijn benen weer wilden bewegen, ben ik de straat overgestoken. Verder niet. Ik durfde niet echt dichterbij te komen.’ Met zijn verweerde gezicht keek hij naar De Cock op. ‘Is ze… is ze…?’

De oude rechercheur knikte traag. ‘Ze is dood.’

Klaas van het Hogereinde sloeg plotseling zijn beide handen voor zijn gezicht. Zijn korte gedrongen lijf schokte en zijn pet viel van zijn knieën op de vloer.

‘Katja,’ snikte hij, ‘arme, arme Katja.’

De Cock reageerde geschokt. In een snelle beweging pakte hij de man bij zijn polsen vast en trok zijn handen ruw voor zijn gezicht weg.

‘U kent haar?’ vroeg hij scherp.

Klaas van het Hogereinde knikte. Zijn lichaam schokte nog steeds. Tranen gleden over zijn schonkige wangen… drupten op de kraag van zijn duffelse bonker.

‘Ik… eh,’ antwoordde hij hees. ‘Ik… eh, ik was met haar getrouwd.’

3

De Cock keek de man voor zich verwonderd aan.

‘Getrouwd… u was met die vrouw getrouwd?’

Zijn stem trilde van ongeloof.

Klaas van het Hogereinde knikte nadrukkelijk.

‘Ja, getrouwd.’

‘Waar?’

‘In Amsterdam.’

‘Wanneer?’

‘Een paar maanden geleden.’

De Cock monsterde de korte gedrongen gestalte van de man, bezag zijn verweerde gezicht, zijn stugge grijze haardos en schudde zijn hoofd.

‘Hoe komt u op uw… eh, uw leeftijd aan zo’n jonge vrouw… en zo mooi… zo bloedmooi?’

Klaas van het Hogereinde spreidde zijn eeltige handen.

‘Zij… eh, zij wilde het zo graag,’ sprak hij bijna verontschuldigend. ‘Zij wilde zo graag met mij trouwen.’

Om de lippen van De Cock speelde een wrange grijns.

‘Zij wilde het zo graag?’ herhaalde hij verrast.

Klaas van het Hogereinde knikte.

‘Ik ben altijd vrijgezel geweest. Onze moeder stierf al jong. Mijn broers en zusters hebben na het schooltje bij ons op het dorp verder geleerd… zijn er uitgetrokken. Ik ben als oudste zoon bij mijn vader gebleven. We hebben in de buurt van Schermerhorn een klein boerenbedrijf. Dat betekent lang en hard werken. Van vrijen en trouwen is nooit veel gekomen.’

‘Waar hebt u… eh, Katja leren kennen?’

‘In Amsterdam.’

‘U kwam veel in Amsterdam?’

Klaas van het Hogereinde schudde zijn hoofd.

‘Niet meer dan eenmaal in de week. Meestal op zaterdag. Op de Wallen zat een vrouwtje… ze zit er nog… bij wie ik jaren achtereen op bezoek kwam. Een lief vrouwtje, niet zo piepjong meer, maar een die precies wist wat ik wilde. Rustig, geen gejaag en nooit problemen… deed ook niet moeilijk over geld.’ Hij glimlachte bij de herinnering. ‘Soms nam ik wel eens een kaasje voor haar mee… een echt boerenkaasje, die maken vader en ik zelf… daar was ze gek op.’

De Cock gebaarde voor zich uit.

‘En bij haar… bij dat vrouwtje hebt u Katja leren kennen?’

Klaas van het Hogereinde schudde opnieuw zijn hoofd.

‘Voor ik met de trein naar Alkmaar reed… Pieter, mijn jongste broer, heeft in Alkmaar, pal bij het station, een slagerij, en die bracht mij dan naar huis… wipte ik altijd eerst even binnen in het cafeetje op de hoek van de Achterburgwal en de Barndesteeg. Dat was gewoonte. Als afzakkertje nam ik dan een paar kruidenbittertjes… of iets anders. Vaak kwamen dan van die vrouwtjes uit de buurt bij mij aan het tafeltje zitten en dronken wat van me mee. Vond ik nooit erg… eenmaal in de week kon het er wel van af.’

De Cock knikte begrijpend. De lange uitweidingen van de man irriteerden hem een beetje. ‘En daar was Katja?’ drong hij aan.

Op het verweerde gezicht van Klaas van het Hogereinde verscheen een zachte glans van tederheid. ‘Op een avond was daar Katja,’ beaamde hij met zijn hoofd knikkend. ‘Katja… het was voor het eerst dat ik haar zag. Ze ging tegenover mij zitten en dronk een paar likeurtjes van me. Ik vond haar direct al heel mooi… en lief. Ze sprak tegen mij in gebroken Duits. Tegen het einde van de oorlog is een stel Duitse soldaten bij ons op de boerderij gelegerd geweest. Daar heb ik nog wat van opgestoken. Ik kon met haar praten. Gebrekkig, maar we begrepen elkaar.’

Klaas van het Hogereinde zweeg even. In zijn grijze ogen kwam een dromerige blik. ‘Ze zei,’ ging hij zachtjes verder, ‘dat ze Katja heette… Katja Anna Solarsky. Ze vertelde dat ze uit Tsjechoslowakije kwam… niet ver van de Duitse grens. Haar vader was volgens haar een echte tiran, die haar sloeg en haar verbood om met mannen om te gaan. Daarom was ze naar Nederland gevlucht… wilde hier graag blijven, maar de Vreemdelingendienst weigerde haar een verblijfsvergunning te geven.’

De Cock grijnsde breed.

‘En of u nu even met haar aan uw arm naar het stadhuis wilde stappen om te trouwen, zodat ze de Nederlandse nationaliteit verwierf?’

Zijn stem droop van sarcasme.

Klaas van het Hogereinde bukte zich om zijn pet op te rapen. ‘Zo was het niet,’ sprak hij hoofdschuddend. ‘Katja heeft niet over trouwen gesproken. Toen niet. Dat kwam pas later. Ze zei dat ze de huur van haar kamer in de stad niet langer kon betalen en geen onderdak had. We hebben toen samen haar bagage opgehaald. Ik heb haar achterstallige huur betaald en haar meegenomen naar Schermerhorn.’

De Cock fronste zijn wenkbrauwen.

‘U nam een wildvreemde vrouw,’ reageerde hij scherp, ‘die u in een of ander obscuur cafeetje op de Wallen had ontmoet, direct mee naar huis?’

Klaas van het Hogereinde keek hem verwonderd aan.

‘Op de boerderij was plaats genoeg.’

De Cock zuchtte.

‘Hoelang is ze gebleven? Ik bedoel, voordat ze met u over trouwen sprak?’

‘Zeker wel drie maanden. Ze was vrolijk, opgewekt en deed erg haar best. Ze zag erop toe dat wij op tijd schone kleren aandeden en ze kookte voor ons. Het was puur gezellig. Ook vader vond het plezierig om weer een vrouw in huis te hebben.’

‘Ze ging nooit uit?’

Klaas van het Hogereinde schudde zijn hoofd.

‘Katja zei dat ze de rest van haar leven wel bij ons op de boerderij wilde blijven. Ze had in Tsjechoslowakije familie met een boerenhoeve en…’

De Cock onderbrak hem.

‘Toen begon ze over een huwelijk te praten?’

Klaas van het Hogereinde knikte.

‘Op een avond,’ sprak hij schuchter, ‘zei Katja, dat ze in de korte tijd die ze mij van nabij had meegemaakt, oprecht van me was gaan houden.’ Hij likte met zijn tong aan zijn droge lippen. ‘En ik had geen reden om haar niet te geloven.’

De Cock boog zich iets naar hem toe.

‘Hebt u nooit aan de mogelijkheid van een schijnhuwelijk gedacht?’

Klaas van het Hogereinde schudde zijn hoofd.

‘Het was geen schijnhuwelijk.’ Hij keek naar De Cock op. ‘Misschien begrijpt u dat niet… kunt u dat niet geloven… maar Katja hield van mij. Ze was mijn jonge vrouw… mijn bruid.’

Vledder kwam de grote recherchekamer binnen. De Cock keek vragend naar hem op.

‘Gaat hij terug naar Schermerhorn?’

De jonge rechercheur schudde zijn hoofd.

‘Vannacht niet. De wachtcommandant heeft hem door een diender naar een betrouwbaar hotelletje laten brengen.

Morgen gaat hij hier een paar zaken regelen. Van het Hogereinde wil per se dat Katja in Schermerhorn wordt begraven.’

De Cock blikte voor zich uit. ‘Als je het mij vraagt,’ sprak hij somber, ‘heeft hij oprecht van haar gehouden.’

Vledder grijnsde. ‘Zij ook van hem?’ De jonge rechercheur schudde zijn hoofd. ‘Ik kan mij toch niet aan het idee onttrekken, dat Katja Solarsky de genegenheid van Klaas van het Hogereinde heeft misbruikt om de Nederlandse nationaliteit te verwerven.’

‘Misschien.’

‘Wat denk je van zijn verhaal?’

De Cock tuitte zijn lippen.

‘Betrouwbaar. Het is uiteraard naïef om met een wildvreemde vrouw, van wie je totaal geen achtergronden kent, in het huwelijk te treden.’

Vledder liet zich in zijn stoel achter zijn bureau zakken. ‘Waarom,’ vroeg hij heftig, ‘zou ze hem zo plotseling hebben verlaten om als hoer in de Oude Nieuwstraat te gaan zitten? Klaas van het Hogereinde zit er warmpjes bij. Ze had van hem kunnen krijgen wat ze wilde.’

De Cock haalde zijn schouders op.

‘Waarom werd ze vermoord?’ De oude rechercheur dacht even na. ‘Laten we het verhaal van Klaas van het Hogereinde nog eens samenvatten. Hij leert haar kennen in een cafeetje op de Wallen… vermoedelijk in het etablissement van Smalle Lowietje en…’

Vledder onderbrak hem.

‘Zat ze toen al in het leven? Ik bedoel, speelde ze toen al de hoer?’

De Cock trok zijn schouders op.

‘Mogelijk,’ antwoordde hij voorzichtig. ‘Misschien animeerde ze alleen maar. Daarover kan Lowietje ons morgen wel informeren. In ieder geval gaat ze met Van het Hogereinde mee naar Schermerhorn… acteert daar een paar maanden als een perfecte huisvrouw, treedt in het huwelijk en verdwijnt dan plotseling.’

Vledder knikte.

‘Klaas van het Hogereinde,’ vulde hij aan, ‘is daar erg verdrietig over. Hij vermoedt dat Katja in Amsterdam verblijft, gaat naar haar op zoek en ziet haar vanavond zo rond een uur of tien in de Oude Nieuwstraat als hoer achter het raam zitten.’

De Cock zuchtte.

‘Zijn lichaam siddert als hij ziet hoe ze daar haar klanten ontvangt, maar hij kan de beheersing opbrengen om niet direct in te grijpen, maar te wachten tot ze haar werkkamertje verlaat.’

Vledder knikte instemmend.

‘Dan volgt hij haar op enige afstand… hij wil weten waar ze haar intrek heeft genomen… en ziet dan tot zijn verbijstering hoe zij praktisch voor zijn ogen wordt vermoord.’ Vledder zweeg even, staarde nadenkend voor zich uit. ‘Klaas van het Hogereinde is door de aanblik zo geschokt,’ ging hij verder, ‘dat hij tot geen enkele actie meer in staat is… zelfs geen poging meer doet om haar bij het sterven bij te staan.’

Er viel een lange stilte. Na enige tijd spreidde De Cock zijn beide handen.

‘Dat was het,’ sprak hij triest. ‘Het droevige relaas van Klaas van het Hogereinde over de dood van zijn jonge bruid. Het komt mij wel geloofwaardig voor. Ik kan er geen verdachte lacunes in ontdekken.’ De oude rechercheur gebaarde voor zich uit. ‘Of had jij onder de gegeven omstandigheden anders gereageerd?’

Vledder antwoordde niet direct.

‘Ik ben geen bejaarde boerenzoon.’

De Cock negeerde de opmerking.

‘Motief voor moord?’

Vledder fronste zijn wenkbrauwen.

‘In de relatie Katja-Klaas?’

‘Ja.’

De jonge rechercheur trok zijn schouders op.

‘Het lijkt mij niet.’

De Cock kneep zijn ogen half dicht.

‘Er is,’ sprak hij peinzend, ‘een opmerking van Katja Solarsky die mij sterk bezighoudt.’

‘Welke?’

De oude rechercheur stak zijn wijsvinger omhoog.

‘Volgens Klaas van het Hogereinde zou zij een paar dagen voor haar verdwijning tegen hem hebben gezegd: “Als ik je verlaat, dan is dat niet vrijwillig.”’

Vledder grinnikte vreugdeloos.

‘En met die kreet lossen wij een moord op?’

De Cock blikte omhoog naar de grote klok boven de toegangsdeur van de grote recherchekamer. Het was bijna twee uur. Geeuwend stond hij van zijn stoel op en slenterde naar de kapstok.

Vledder kwam hem na.

‘Ik vroeg je wat,’ sprak hij snibbig.

De oude rechercheur draaide zich half om.

‘Volgens mij,’ sprak hij ernstig, ‘wist Katja Anna Solarsky exact wat haar te wachten stond.’

De volgende morgen stapte De Cock opgewekt en gladgeschoren de grote recherchekamer in de Warmoesstraat binnen. Een korte, maar gezonde nachtrust had zijn geest verkwikt en een opdoemende loomheid uit zijn botten verdreven. Aanvankelijk had hij woelend de slaap niet kunnen vatten. Een oud-collega, die bij voorbaat vraagt om zijn moordenaar op te sporen, een beeldschone jonge vrouw uit Tsjechoslowakije doorzeefd met kogels, een verweerde en verliefde agrariër van tegen de zestig, die zegt met haar te zijn getrouwd, en een zwarte sedan met een meedogenloze schutter, het tolde alles wild en ongrijpbaar door zijn hersenen als in een dolgedraaide computer.

Even had hij geprobeerd om er duidelijke verbanden, of een rationele lijn in te ontdekken, maar na een hopeloos halfuurtje had hij het opgegeven. Hij had de op hol geslagen carrousel van feiten uit zijn gedachten gedrukt en was stilaan weggedommeld op het ritme van het melodisch gesnurk van zijn vrouw naast hem.

Hij wierp zijn oude hoedje naar de kapstok en miste de haak op een halve meter. Lachend om deze mislukking raapte hij zijn hoofddeksel van de vloer, hing het ordentelijk op en liep naar Vledder.

De jonge rechercheur zat gespannen achter zijn elektronische schrijfmachine en typte als een razende aan een rapport. Toen hij De Cock in het oog kreeg, liet hij zijn rappe vingers rusten, griste een notitie van zijn bureau en stond met een rood hoofd op.

‘Paniek.’

De Cock keek hem verwonderd aan.

‘Paniek?’

‘Ja.’

‘Waar?’

‘Hier.’

De Cock blikte quasi om zich heen.

‘Er heerst hier in de recherchekamer een haast serene rust. Alleen jij doet paniekerig.’

Vledder gebaarde wild voor zich uit.

‘Commissaris Buitendam is totaal in de war. Hij heeft vanmorgen al een paar maal tevergeefs contact gezocht met de BVD.’

De Cock fronste zijn wenkbrauwen en herhaalde voluit: ‘De Binnenlandse Veiligheidsdienst.’

Het leek alsof hij een reeks vieze woorden uitsprak.

Vledder knikte heftig.

‘Hij belt zich suf. Het schijnt dat hij ook het ministerie van Buitenlandse Zaken heeft proberen te bereiken.’

De Cock keek hem niet-begrijpend aan.

‘Wat is er dan?’

Vledder zuchtte.

‘Die jonge diender,’ hijgde hij, ‘van gisteravond… die agent, die als eerste bij het Korenmetershuisje ter plaatse was.’

De Cock kneep zijn wenkbrauwen bijeen.

‘Van Wageningen… Hans van Wageningen van groep zes.’

Vledder slikte.

‘Precies, zo heet hij… Hans van Wageningen. Die jongen heeft de halve nacht aan zijn proces-verbaal gewerkt. Hij heeft van een getuige aan de Martelaarsgracht een uitgebreide verklaring opgenomen en omdat hij voor jou de zaak zo volledig mogelijk wilde afronden, heeft hij in alle vroegte onze wapendeskundige uit zijn bed gehaald en hem de patroonhulzen gegeven die hij op de plaats van het misdrijf had gevonden.’

De Cock grijnsde.

‘Een voortvarende jongen,’ sprak hij bewonderend.

Vledder trok een grijns.

‘Ton Verhoeven kreeg door het gedrag van die jonge diender de overtuiging dat het een spoedeisende zaak was. Hij is met de patroonhulzen onmiddellijk op het hoofdbureau in zijn laboratorium gekropen en heeft zijn bevindingen vanmorgen per telex doorgeseind.’

‘En?’

Vledder raadpleegde zijn notitie.

‘De 7.65 patroonhulzen,’ las hij hardop, ‘zijn van een moderne pistoolmitrailleur, afkomstig uit het voormalige Oostblok, vermoedelijk van de Kalashnikov, een wapen van Russische makelij, of van de Tsjechische Scorpio, of van de Joegoslavische Scorpion. Die drie wapens zijn vrijwel identiek.’

De Cock trok gelaten zijn schouders op.

‘Sinds de hereniging van de beide Duitslanden en het uiteenvallen van het Oostblok rijden er Mercedessen en BMW’s in de voormalige Sovjet-Unie en tuffen er Trabantjes bij ons. Is het verwonderlijk dat er hier een Russische pistoolmitrailleur opduikt?’

Vledder schudde vertwijfeld zijn hoofd.

‘Snap je het dan niet? Commissaris Buitendam ziet de dood van Katja Anna Solarsky niet als een gewone alledaagse moord… maar als een kille liquidatie van een Tsjechische spionne.’

4

De Cock liet zich in zijn stoel achter zijn bureau zakken. ‘De commissaris,’ bromde hij, ‘zou zich meer in het Wetboek van Strafrecht moeten verdiepen in plaats van in John le Carré.’

Vledder keek hem niet-begrijpend aan.

‘Wie is John le Carré?’

De Cock grinnikte.

‘Een Engelse schrijver van uiterst spannende spionageverhalen.’

Vledder keek hem onderzoekend aan.

‘Jij hecht er geen bijzondere waarde aan,’ vroeg hij aftastend, ‘dat de pistoolmitrailleur waarmee uit die zwarte auto werd geschoten, vermoedelijk een Russische Kalashnikov is?’

De Cock trok gelaten zijn schouders op.

‘Voorlopig niet meer of minder,’ antwoordde hij rustig, ‘dan dat het een vuurwapen is waarmee een moord is begaan. Misschien dat die Russische makelij enig houvast biedt bij de opsporing. Er zullen in ons land niet zo bar veel Kalashnikovs in omloop zijn.’

Vledder schoof zijn schrijfmachine iets van zich af.

‘Commissaris Buitendam heeft uiteraard wel gelijk als hij meent, dat bij de dood van Katja Anna Solarsky sprake is van een kille liquidatie.’

De Cock knikte.

‘Ik denk,’ sprak hij ernstig, ‘dat wij daarvan moeten uitgaan.’ De grijze speurder kauwde hoofdschuddend op zijn onderlip. ‘Ik ben in mijn lange loopbaan bij de recherche niet eerder een moord met zo’n snelvuurwapen tegengekomen. Amsterdam begint op het Chicago uit de jaren dertig te lijken.’

‘De tijd van de drooglegging?’

‘Precies. Zwaarbewapende gangs bestreden elkaar toen op leven en dood voor hun aandeel in een levendige illegale handel in verboden alcoholische dranken.’

Vledder grinnikte.

‘Zoals er nu bij ons sprake is van een levendige illegale handel in heroïne, cocaïne en andere drugs… met vergelijkbare nevenverschijnselen.’

De Cock tikte met zijn middelvinger op een proces-verbaal voor zich op zijn bureau.

‘Is dat van die Hans van Wageningen?’

‘Ja.’

‘Heb je het gelezen?’

Vledder knikte.

‘Het is een goed proces-verbaal. De opgenomen verklaring bevestigt het relaas, zoals wij dat van Klaas van het Hogereinde kennen. De eerste maal ontkwam Katja Solarsky aan het salvo. Nadat de wagen was gekeerd, volgde de definitieve executie.’

Op het gezicht van De Cock verscheen een droevige grijns.

‘We zijn tegen de doodstraf,’ reageerde hij cynisch. ‘We gruwen van executies, zoals die in sommige landen nog steeds plaatsvinden.’

Vledder keek hem aan.

‘En?’

De grijze speurder spreidde zijn beide handen.

‘We spreken gezwollen over de Rechten van de Mens, maar de onderwereld kent andere wetten. Daar worden zonder enige vorm van proces bijna dagelijks doodvonnissen uitgesproken en uitgevoerd.’

Vledder knikte met een ernstig gezicht.

‘Wie zou het doodvonnis over Katja Anna Solarsky hebben uitgesproken?’

De Cock ademde diep.

‘En waarom?’

Er werd op de deur van de grote recherchekamer geklopt en Vledder riep: ‘Binnen!’

Het klonk geprikkeld.

De deur ging langzaam open en in de deuropening verscheen een jonge vrouw. De Cock schatte haar op voor in de dertig. Ze droeg een met bont gevoerde suède mantel, die tot even boven haar knieën reikte.

Trippelend op smalle schoentjes met te hoge hakken kwam ze naderbij en trok haar hoofddoekje los. Kastanjebruin haar wapperde langs haar ronde gezicht. Zonder uitnodiging liet ze zich op de stoel naast het bureau van De Cock zakken en duimde over haar schouder. ‘Het is koud buiten,’ opende ze rillend. ‘Als het zo doorgaat krijgen we nog een witte kerst.’

De oude rechercheur keek haar glimlachend aan.

‘Komt u als weerbericht?’ grapte hij.

De jonge vrouw knoopte onverstoord haar mantel los en sloeg haar slanke benen over elkaar. ‘Is ze dood?’ vroeg ze bijna achteloos.

‘Wie?’

Ze zwaaide met haar rechterarm.

‘Katja. Ik heb haar gisteravond zien liggen… tegen de muur van het Korenmetershuisje… de schoften… hebben ze haar toch te pakken gekregen.’

De Cock boog zich iets naar haar toe.

‘U… eh, u kent… kende Katja?’

De jonge vrouw knikte.

‘Ze zat bij mij in de Oude Nieuwstraat.’

‘Als… eh, als prostituee?’

‘Ja.’

‘En dat beroep oefent u ook uit?’

De jonge vrouw glimlachte.

‘Dat zegt u mooi.’

De Cock negeerde de opmerking.

‘U bent prostituee?’

‘Ja.’

‘Hoe is uw naam?’

‘Annelies… Annelies de Groot.’

‘Getrouwd?’

De jonge vrouw schudde grinnikend haar hoofd.

‘Nog niet. Ik wacht tot een rijke stinkerd mij uit het leven haalt.’

‘Hoelang zat Katja al bij u in de Oude Nieuwstraat?’

‘Twee dagen.’

‘Heeft zij zichzelf gemeld? Ik bedoel, heeft zij zelf om een plaatsje achter het raam gevraagd?’

Annelies de Groot schudde haar hoofd.

‘Richard heeft haar gebracht.’

‘Wie is Richard?’

‘Een mooie jongen.’

‘Meer niet?’

Annelies de Groot verschoof iets op haar stoel.

‘Richard brengt wel meer meiden aan.’

‘Heeft hij u ook aangebracht?’

Annelies de Groot snoof verachtelijk.

‘Ik moet geen pooier. Ik weet zelf wel hoe ik mijn geld moet opmaken.’

De Cock fronste zijn wenkbrauwen.

‘Was Richard de pooier van Katja?’

Annelies de Groot trok haar schouders op.

‘Geen idee. Twee dagen geleden kwam hij met haar bij mij aan de deur in de Oude Nieuwstraat. Dat pandje is sinds vorig jaar mijn eigendom. Richard vroeg of ik een plaatsje voor haar had. Ze was een mooie meid… gave huid, mooie buste. Dus waarom niet? Eenieder heeft zijn eigen sores.’

‘Heeft Katja van haar sores verteld?’

Annelies de Groot schudde haar hoofd.

‘Ze was erg gesloten… sprak een beetje Duits. Veel contact heb ik niet met haar gehad.’

De Cock gebaarde in haar richting.

‘Had u het idee dat ze het al vaker had gedaan?’

‘Wat?’

‘Zich prostitueren.’

Om de mond van Annelies de Groot gleed een grijns.

‘Het arme kind wist er niets van… was nog zo groen als gras. Bij haar eerste klantje stond ze te trillen op haar benen. Ik heb haar moeten voordoen hoe je mannen aanpakt en uitpeest.’[2]

De Cock wreef over zijn brede kin.

‘Had ze in die twee dagen die ze bij jou zat nog contact met Richard… met andere mannen?’

Annelies de Groot keek naar hem op.

‘U bedoelt… buiten de gewone klantjes?’

‘Precies.’

Annelies de Groot schudde haar hoofd.

‘Ik heb Richard nadien niet meer gezien.’

‘Weet je waar Katja woonde?’

‘Ik neem aan in zo’n hotelletje… ergens in de oude binnenstad. Katja zei dat ze nog een woning voor haar zochten.’

De Cock keek haar strak aan.

‘Wie zijn “ze?’

Annelies de Groot maakte een hulpeloos gebaartje.

‘Ik zei al, ik heb niet veel contact met haar gehad. Ik weet niet met welke mensen ze omging.’

De Cock boog zich ver naar haar toe.

‘U zei: “De schoften… hebben ze haar toch te pakken gekregen.” Wie… wie kreeg haar te pakken?’

Annelies de Groot friemelde aan de zoom van haar suède mantel. ‘Ik voel mij een beetje schuldig… daarom ben ik ook gekomen. Ik heb haar als het ware de dood ingejaagd.’

De Cock keek haar verward aan.

‘U… eh, u hebt haar de dood ingejaagd?’

Annelies de Groot liet haar hoofd iets zakken.

‘Ik pees nooit langer dan tot elf uur. Zo ook gisteravond. Ik zei tegen Katja: “We gooien de tent dicht… zu machen… schluss.” Maar ze bleef zitten, wilde niet weg. Toen ik aandrong, zei ze dat ze bang was… doodsbang voor mannen in een zwarte wagen. Ze vroeg mij of ik buiten wilde kijken of er zo’n wagen stond.’

‘En?’

‘Heb ik gedaan. Ik ken alle auto’s in de Oude Nieuwstraat. Daar was geen vreemde auto bij.’

‘Heb je niets verdachts gezien?’

Annelies de Groot schudde haar hoofd.

‘Er stond alleen een klein gedrongen mannetje met een jekker en een glimmend zwarte broek.’

‘Dat heb je haar verteld?’

Annelies de Groot schudde opnieuw haar hoofd.

‘Ik heb haar gezegd dat ze rustig kon gaan… dat er geen vreemde wagen in de straat stond.’ Ze sloeg haar beide handen voor haar gezicht. ‘Tien minuten later zag ik haar dood tegen de muur van het Korenmetershuisje liggen.’

Toen Annelies de Groot was vertrokken, kwam Vledder achter zijn bureau vandaan en ging achterstevoren op de stoel naast het bureau van De Cock zitten.

‘Ze deed wel stoer, maar was er toch kapot van.’

De Cock glimlachte.

‘De meeste prostituees,’ reageerde hij vertederd, ‘hebben een groot, week hoerenhart. En daar bedoel ik niets rots mee.’

‘Wie is Richard?’

De oude rechercheur grijnsde.

‘Een mooie jongen.’

‘Ken jij hem?’

De Cock schudde zijn hoofd.

‘In het bonte wereldje van de penoze,’ sprak hij somber, ‘doemen steeds nieuwe gezichten op. Ik heb nooit van ene Richard gehoord. En dat hoertje Annelies de Groot had ik ook nooit eerder ontmoet. Maar blijkbaar is ze erg succesvol, anders houdt men er als zelfstandig opererend hoertje geen eigen pandje aan over.’

Vledder trok een bedenkelijk gezicht.

‘Wij komen weinig in die buurt.’

De Cock glimlachte.

‘Ik ben altijd beter op de Wallen thuis geweest. De Oude Nieuwstraat ligt een beetje buiten mijn route.’

Vledder wuifde voor zich uit.

‘Katja liet zich door die Richard blijkbaar heel gedwee in de prostitutie duwen.’

De Cock knikte.

‘Hij moet,’ formuleerde hij voorzichtig, ‘enige macht over haar hebben kunnen uitoefenen.’

‘Op grond waarvan?’

De Cock plukte aan zijn onderlip.

‘Een goede vraag. Maar ik moet je voorlopig het antwoord schuldig blijven. In ieder geval kende Katja Anna Solarsky de zwarte wagen en de beide mannen die haar dood zochten.’

‘Béíde mannen?’

De Cock knikte.

‘Een chauffeur en een schutter.’

Vledder klapte met zijn vuist op het bureau van De Cock.

‘Stom,’ siste hij verbolgen, ‘dat je aan een dode niets meer kunt vragen.’

De Cock lachte.

‘Vragen kan altijd.’ Hij keek naar zijn jonge collega op.

‘Hoe laat is de sectie?’

Vledder blikte op zijn horloge en stond van zijn stoel op. ‘Ik moet voortmaken. Binnen een halfuurtje is dokter Rusteloos op Westgaarde.’

De Cock staarde enige tijd peinzend voor zich uit. Hij overwoog of hij naar de commissaris zou stappen om de consequenties van de dood van de Tsjechische Katja Anna Solarsky te bespreken, maar bij nader inzien achtte hij het beter het initiatief daartoe aan Buitendam zelf over te laten. De oude rechercheur stak zijn kin iets omhoog.

Eén ding nam hij zich voor: nimmer zou hij toestaan dat ambtenaren van de Binnenlandse Veiligheidsdienst op zijn vingers kwamen kijken.

De grijze speurder keek op. De deur van de grote recherchekamer gleed langzaam open en in de deuropening verscheen de gedrongen gestalte van Klaas van het Hogereinde. Even bleef de man aarzelend staan. Toen sjokte hij met zijn pet in zijn rechterhand op De Cock af en liet zich met een diepe zucht op de stoel naast zijn bureau zakken.

‘Ik heb slecht geslapen.’

De oude rechercheur bracht een moede glimlach op zijn gezicht. ‘Dat kan ik mij voorstellen,’ reageerde hij somber. ‘Na gisteravond.’

Het gezicht van Klaas van het Hogereinde zag grauw. Hij had diepe wallen onder zijn ogen en grijze baardstoppels staken uit zijn kin. ‘Ik ben vanmorgen,’ sprak hij zacht, ‘naar een begrafenisondernemer geweest om Katja bij ons in Schermerhorn begraven te krijgen. Ze is… ze was toch mijn vrouw.’

De Cock beluisterde de toon en in zijn hart groeide medelijden.

‘Lukt het?’ vroeg hij vriendelijk.

Klaas van het Hogereinde legde zijn pet op zijn knieën.

‘Die lui van de begrafenisonderneming zouden nog contact met u opnemen. Het schijnt dat een officier van justitie toestemming moet geven.’

De Cock knikte.

‘Een verlof tot begraven… zo heet dat… op basis van een proces-verbaal van ons… van de recherche. In de regel geeft dat geen moeilijkheden.’

‘Wanneer denkt u dat ze wordt vrijgegeven?’

De Cock glimlachte.

‘Ik houd u wel op de hoogte. Zo gauw ik hier in Amsterdam van de officier van justitie het verlof tot begraven heb, licht ik u en de begrafenisondernemer in. Verder zal ik…’ De oude rechercheur maakte zijn zin niet af. Er kwamen denkrimpels in zijn voorhoofd. ‘Wanneer verdween Katja exact uit Schermerhorn?’

‘Precies een week geleden.’

‘Heeft ze voordien iets gezegd… liet ze geen berichtje achter?’

Klaas van het Hogereinde schudde zijn hoofd.

‘Geen krabbel.’

De Cock plukte aan het puntje van zijn neus.

‘Zij… eh, zij sliep bij u?’ vroeg hij voorzichtig.

Klaas van het Hogereinde knikte.

‘Vanaf onze trouwdag. Ze was nogal preuts. Voor die tijd wilde ze het bed niet met mij delen.’

De Cock wuifde de opmerking weg.

‘Toen Katja was verdwenen,’ ging hij ernstig verder, ‘hebt u in de boerderij geen sporen van geweld… van een worsteling aangetroffen?’

Klaas van het Hogereinde keek hem verwonderd aan.

‘Hoezo?’

‘Ze werd niet met geweld ontvoerd… tegen haar wil meegenomen?’

Klaas van het Hogereinde keek hulpeloos om zich heen.

‘Daar heb ik niets van gemerkt. Ze had ’s morgens het ontbijt voor vader en mij klaargemaakt… zoals elke morgen. Toen wij een paar uur later uit de stal kwamen was ze weg.’

De Cock knikte begrijpend.

‘U hebt de verdwijning van Katja niet bij de politie gemeld?’

‘Nee.’

‘Waarom niet?’

‘Ik dacht… eh, ik dacht ik vind haar wel weer… in Amsterdam… en dan breng ik haar terug.’

De Cock schudde vertwijfeld zijn hoofd.

‘Er moet toch iets zijn geweest… een aanleiding voor haar plotselinge vertrek?’

Klaas van het Hogereinde trok zijn hoofd tussen zijn schouders. ‘Ik kan niets bedenken,’ sprak hij timide.

De Cock wuifde in zijn richting.

‘U hebt telefoon op de boerderij?’

‘Ja.’

‘Belde ze wel eens met iemand?’

‘Ja.’

‘Met wie?’

Klaas van het Hogereinde haalde zijn schouders op.

‘Dat weet ik niet. Ik heb haar wel eens horen telefoneren. Dan sprak ze in een taal die ik niet verstond… Tsjechisch, denk ik.’

De Cock knikte begrijpend.

‘Werd ze wel eens gebeld?’

Het gezicht van Klaas van het Hogereinde verhelderde. Hij tastte in de rechtersteekzak van zijn bonkertje en diepte daaruit een grauw stuk verkreukeld papier op. Met bevende hand reikte hij het aan De Cock over.

‘Deze hoek heb ik van het kaft van ons telefoonboek gescheurd,’ sprak hij verklarend. ‘Het is haar handschrift. Ik had het u gisteren al willen geven, maar toen heb ik daar niet aan gedacht.’

De Cock streek met de muis van zijn hand voorzichtig de kreukels glad en boog zich voorover. De adem van de oude rechercheur stokte. In felle hoekige hanenpoten stond…

‘Albert Versteegh.’

5

Vledder stapte traag, met afhangende schouders, de grote recherchekamer binnen. Zijn anders zo heldere en vrolijk twinkelende ogen stonden dof en zijn gezicht zag asgrauw. Met een zucht liet de jonge rechercheur zich op zijn stoel achter zijn bureau zakken.

De Cock keek hem bezorgd aan.

‘Wat is er? Ben je ziek?’

‘Nee.’

‘Grieperig?’

Vledder schudde zijn hoofd.

‘Ik voel me alleen een beetje rot,’ reageerde hij nukkig.

De Cock knikte begrijpend.

‘Hoe was de sectie?’ vroeg hij belangstellend.

Vledder leunde vermoeid achterover.

‘Bij een volgende gelegenheid woon jij de gerechtelijke sectie maar weer eens bij,’ sprak hij mat. ‘Ik zal er nooit aan wennen. Ik heb er nog steeds moeite mee. Zo’n mooie jonge vrouw bij dokter Rusteloos onder het mes… het is of het hart in je lijf omkeert.’

De Cock maakte een sussend gebaar.

‘Het is een onderdeel van je vak.’

Vledder bromde.

‘Ik had heilssoldaat moeten worden.’

‘Ik zie je al leuren met de Strijdkreet.’

Vledder snoof.

‘Dat is altijd nog beter,’ sprak hij bitter, ‘dan dat men onder je neus een lijk openpeutert.’

De Cock glimlachte.

‘Mijn eerste sectie was een mooi kereltje van tweeënhalf jaar. Het jochie was door zijn eigen moeder vergiftigd. Het is al een eeuwigheid geleden, maar soms droom ik nog van het moment dat de patholoog-anatoom zijn lancet in het ventje stak.’

Vledder gebaarde voor zich uit.

‘Dokter Rusteloos heeft met een sonde de kogelbanen in het lichaam van Katja Solarsky afgetast. Er moet met grote vuurkracht en van betrekkelijk dichtbij zijn geschoten. Alle kogels hebben haar lichaam aan de rugzijde weer verlaten… de meeste door haar bontjas heen.’

De Cock kauwde op zijn onderlip.

‘Daar was ik al bang voor,’ sprak hij somber. ‘Ik heb de inslagen in de bakstenen gezien.’

Vledder zuchtte.

‘Kort voordat Rusteloos met zijn sectie begon… bij het ontkleden… hebben de broeders van de Geneeskundige Dienst op haar rug tussen haar blouse en de bontjas slechts een enkele kogel gevonden.’

‘Kaliber?’

‘Een gave 7.65. Die heb ik inmiddels voor nader onderzoek op het hoofdbureau aan Ton Verhoeven overhandigd. De andere kogels moeten tegen de muur van het Korenmetershuisje zijn afgeketst.’

De Cock trok zijn neus iets op.

‘Had dokter Rusteloos tijdens de sectie verder nog op- of aanmerkingen?’

Vledder maakte een schouderbeweging.

‘Hij zei alleen dat hij nog nooit zo’n serie horizontale kogelwonden was tegengekomen.’

De Cock trok een lade van zijn bureau open en nam daaruit het stuk kaft van een telefoonboek, dat Klaas van het Hogereinde hem had gebracht.

‘Jij was vanmorgen net op weg naar Westgaarde,’ legde hij uit, ‘toen Klaas van het Hogereinde hier binnenstapte. Hij vertelde dat hij in Amsterdam naar een begrafenisondernemer was geweest, om te arrangeren dat zijn Katja in Schermerhorn wordt begraven.’ De oude rechercheur schoof het stuk kaft naar zijn jonge collega. ‘En hij gaf mij dit.’

Vledder bekeek het aandachtig.

‘Albert Versteegh,’ lispelde hij.

De Cock knikte.

‘Dat is een hoek van het omslag van zijn telefoonboek.’

‘Uit zijn boerderij in Schermerhorn?’

De Cock knikte opnieuw.

‘En het handschrift is van Katja. Ze heeft kennelijk met Albert Versteegh getelefoneerd en toen zijn naam op het omslag geschreven.’

De mond van Vledder viel half open.

‘Die twee hadden contact met elkaar?’

In zijn stem trilde ongeloof.

‘Duidelijk. We weten alleen nog niet van wie het initiatief uitging.’

‘Je bedoelt… of zij hem belde of hij haar?’

‘Precies.’

Vledder liet zijn blik nog eens over het stuk kaftpapier dwalen. De jonge rechercheur schudde zijn hoofd. ‘Albert Versteegh,’ herhaalde hij peinzend. ‘Versteegh… keurig met gh op het eind.’ Hij keek naar De Cock op. ‘Zou een Tsjechische, die verder alleen wat gebrekkig Duits spreekt… Versteegh met gh schrijven?’

‘Hoe bedoel je?’

Vledder gebaarde heftig.

‘Ik bedoel… als ze die naam alleen door de telefoon had gehoord?’

De Cock keek hem bewonderend aan.

‘Je hebt gelijk. Dat is een heel goede opmerking. Die gh bij Versteegh is inderdaad ongewoon.’ De grijze speurder zweeg. Hij stak zijn wijsvinger omhoog.

‘Het is mogelijk,’ ging hij traag verder, ‘dat Albert Versteegh door de telefoon aan haar zijn naam heeft gespeld, maar dat neem ik niet aan. Het handschrift van Katja Solarsky is daarvoor te vloeiend… ononderbroken… het kent geen enkele hapering.’

‘Conclusie?’

‘Naar alle waarschijnlijkheid heeft de Tsjechische Katja Anna Solarsky de naam Albert Versteegh wel eens gedrukt of geschreven onder ogen gezien… compleet met gh op het eind.’

‘En dat heeft ze om een of andere reden onthouden.’

‘Inderdaad.’

Vledder strekte zijn arm naar de grijze speurder uit.

‘Wat gebeurde er met Katja Anna Solarsky?’

De Cock keek hem niet-begrijpend aan.

‘Ze… eh, ze werd vermoord,’ antwoordde hij weifelend.

Vledder knikte nadrukkelijk.

‘Afgeschoten als een stuk wild.’ De jonge rechercheur trok zijn kin iets op. ‘En waar was Albert Versteegh zo bang voor?’

‘Om als een stuk wild te worden afgeschoten.’

Vledder gebaarde met opgestoken wijsvinger.

‘Begrijp je… beiden werden belaagd door dezelfde vijanden.’

De Cock keek zijn jonge collega glunderend aan.

‘Dick,’ riep hij opgetogen, ‘die sectie vanmorgen heeft je toch goed gedaan.’

In zijn oude regenjas, de ceintuur als een touw om zijn middel geknoopt, slenterde De Cock met Vledder aan zijn rechterzijde door de Lange Niezel. Het schemerde en een zachte motregen kleefde aan zijn gezicht. Hij schoof zijn hoedje iets verder naar voren en keek naar de mensen om hem heen. Hij observeerde hen graag. Mensen interesseerden hem… hun houding, hun expressie, hun gedrag.

De Cock had geen oog voor de uitbundig blote platen aan de muren van de sekstheaters. En het woud van kunstpenissen in de etalages van de vele sekswinkels… de wanstaltige opblaas- en wegwerpvrouwen met hun uitnodigende openingen… en al die andere rijkelijk uitgestalde attributen keurde hij geen blik waardig.

Seks, zo vond hij, was niet om naar te kijken, om te showen, om te etaleren, maar om te doen, te beleven… intiem.

Zelfs een doorgewinterde prostituee, zo bedacht zijn puriteinse ziel, deed nog haar gordijntjes dicht als ze een klant ontving.

De Cock blikte opzij.

‘Heb je een foto van haar bij je?’

Vledder knikte.

‘Een paar. In de tijd dat ik op het hoofdbureau met die kogel bij Ton Verhoeven was, heeft Bram van Wielingen ze voor mij ontwikkeld en afgedrukt.’

‘Netjes.’

‘Ik heb hem namens jou bedankt.’

‘Afzichtelijk?’

‘Wat bedoel je?’

‘Die foto’s.’

Vledder schudde zijn hoofd.

‘Het lijkt of ze slaapt.’

Tussen een leger van behoeftigen slenterden De Cock en Vledder naar de Voorburgwal, sjokten via de Oude Kennissteeg naar de Achterburgwal en schoven op de hoek van de Barndesteeg het stille cafeetje van Lowietje binnen.

Lowietje, wegens zijn geringe borstomvang in het wereldje van de penoze meestal Smalle Lowietje genoemd, begroette vooral De Cock uitbundig. Hij beschouwde de oude rechercheur al jaren als zijn persoonlijke vriend.

En hoewel de tengere caféhouder in zijn leven vrijwel alles had gedaan waarvoor in de Bijbelse Tien Geboden met een duidelijk Gij zult niet wordt gewaarschuwd, hield De Cock van Lowietje.

‘Goedenavond,’ kirde de caféhouder vrolijk, ‘goedenavond. Welkom, welkom. Zo in de donkere dagen voor kerst jou nog een keer in mijn etablissement te zien is een prettige verrassing.’ Zijn spichtige muizensmoeltje straalde van genegenheid. ‘Ik was al bang dat ze jou voortijdig met pensioen hadden gestuurd.’

De Cock schudde zijn hoofd.

‘Ze willen mij nog niet kwijt.’

Hij liep aan de caféhouder voorbij. Aan het einde van de bar hees hij zich op een kruk. Het was zijn vaste plek. Vandaar had hij een goed overzicht over het schemerige intieme lokaaltje, dat door Smalle Lowietje steeds vol trots als ‘mijn etablissement’ werd betiteld.

De tengere caféhouder streek met zijn handjes langs zijn morsige vest en volgde hem achter de bar. ‘De commissaris moest je meer vrije tijd gunnen.’

De Cock lachte.

‘Om hier bij jou op de kruk te hangen.’

Smalle Lowietje knikte nadrukkelijk.

‘Dat bedoel ik.’

Aalglad dook hij onder de tapkast, pakte de fles fijne cognac Napoleon, die hij speciaal voor De Cock hield gereserveerd, en stak hem triomfantelijk omhoog.

‘Hetzelfde recept?’

Zonder op antwoord te wachten, bedekte hij de bodem van drie diepbolle glazen, want Lowietje dronk er altijd eentje mee.

Ze namen voorzichtig de glazen op, warmden de cognac in de holte van hun handen, snoven en proefden met kleine teugjes. Het was een ernstige, ingetogen ceremonie, die de kleine caféhouder en de beide rechercheurs bij elk samenzijn opvoerden; devoot, als gold het een religieuze gebeurtenis.

De Cock omklemde zijn glas met beide handen.

‘Ken jij ene Richard?’

‘Wat voor een Richard?’

‘Richard… een mooie jongen, die meiden achter het raam zet?’

Smalle Lowietje trok zijn schouders op.

‘Er zijn in de buurt,’ sprak hij achteloos, ‘zoveel mooie jongens met een meid achter het raam.’

De Cock grinnikte.

‘Traditie van de buurt.’

De tengere caféhouder veranderde plotseling van houding.

‘Traditie,’ herhaalde hij bitter. Om zijn dunne lippen gleed een grijns. Hij zette zijn glas neer en gebaarde wild. ‘Vroeger werden ze gewoon pooiers genoemd… soeters…[3] hielden ze nog een beetje toezicht op hun vrouwen in de business. Nu houden ze alleen hun hand op of liggen versuft of verslaafd voor Pampus.’

De Cock wachtte geduldig tot de woede bij Smalle Lowietje was weggeëbd.

‘Het is belangrijk, Lowie,’ ging hij onverstoord verder. ‘Ik wil eens met die Richard praten.’

‘Waarom?’

‘Hij heeft een Tsjechisch vrouwtje in de Oude Nieuwstraat achter een raam gezet.’

‘Een Tsjechische?’

‘Ja.’

Smalle Lowietje gniffelde.

‘Het lijkt wel of ze daar een kooi hebben opengezet,’ reageerde hij opgewonden. ‘Sinds het Oostblok is opengebarsten tref je hier steeds meer vrouwen aan, die vroeger veilig achter het ijzeren gordijn zaten te koekeloeren.’

De Cock keek Smalle Lowietje onderzoekend aan. Hij had de tengere caféhouder nog nooit zo opstandig gezien. De oude rechercheur plukte nadenkend aan zijn onderlip.

‘Heb jij wel eens animeermeisjes in dienst?’

Smalle Lowietje schudde zijn hoofd.

‘Niet in dienst.’

De Cock glimlachte.

‘Laat jij ze toe… in… eh, in jouw etablissement?’

De tengere caféhouder knikte.

‘Er zijn van die vrouwen, die niet echt in de prostitutie willen… die zich ervoor schamen om achter een raam te zitten.’

‘Maar wel bereid zijn om te animeren?’

Smalle Lowietje trok zijn rechterschouder iets op.

‘Och,’ sprak hij vergoelijkend, ‘als ze met kleine lieve knuffeltjes en vage beloften in staat zijn om de klanten in mijn etablissement veel te laten verteren, dan is mij dat wel wat waard. Vaak zorgen die meiden voor een prettig sfeertje onder je klanten.’

De Cock gaf Vledder een wenk. De jonge rechercheur tastte in de binnenzak van zijn colbert en reikte Smalle Lowietje een van de foto’s aan, die Bram van Wielingen kort voor de sectie had gemaakt.

De tengere caféhouder keek verschrikt op.

‘Katja.’

De Cock trok zijn gezicht in een ernstige plooi.

‘Katja Anna Solarsky… een jonge Tsjechische vrouw, die hier haar geluk kwam beproeven.’

Smalle Lowietje wierp opnieuw een blik op de foto.

‘Wat is er met haar gebeurd?’

De Cock liet zijn hoofd iets zakken.

‘Iemand joeg met een pistoolmitrailleur een serie kogels in haar borst.’

‘Waarom?’

De Cock zuchtte diep.

‘Daar probeer ik achter te komen.’

Smalle Lowietje gaf de foto aan Vledder terug.

‘Is… eh, is zij die vrouw,’ vroeg hij aarzelend, ‘die gisteravond laat bij het Korenmetershuisje werd neegeknald?’

De Cock knikte.

‘Dat was zij.’

‘En heeft die Richard daar iets mee te maken?’

De Cock trok zijn wenkbrauwen op.

‘Mogelijk. Ik wil graag weten waarom zij zich door hem zo gedwee in de prostitutie liet duwen.’

Smalle Lowietje keek hem verrast aan.

‘Zat Katja achter het raam?’

‘In de Oude Nieuwstraat.’

Smalle Lowietje schudde ongelovig zijn hoofd.

‘Zo was ze niet.’

‘Hoe bedoel je?’

Smalle Lowietje zwaaide afwerend.

‘Ze was niet het type van een prostituee… geen meid voor achter het raam. Ze was schuchter, bedeesd. Ik koos de mannetjes voor haar uit met wie ze moest aanpappen. Begrijp je: rustige, bedaarde, liefst wat oudere mannen, van wie geen gevaar was te duchten.’

De Cock trok rimpels in zijn voorhoofd.

‘Sinds wanneer,’ vroeg hij met een trilling van verbazing in zijn stem, ‘ben jij zo vaderlijk?’

Smalle Lowietje vouwde zijn handjes voor zijn borst.

‘Hoeveel meiden heb ik in de buurt zien komen en gaan? Katja was anders… zachter. Ik had het gevoel dat ze bescherming nodig had.’

‘Heeft die Richard haar bij jou gebracht?’

Smalle Lowietje schudde zijn hoofd.

‘Ik ken geen Richard… geen mooie Richard. Maar ik zal mijn licht eens voor je opsteken. Daar kom ik nog wel achter.’

De Cock knikte hem goedkeurend toe.

‘Hoe kwam die Katja bij jou terecht?’

Smalle Lowietje glimlachte.

‘Op een avond stapte ze hier binnen en vroeg of ze in mijn etablissement mocht bedienen.’ De tengere caféhouder gromde. ‘Ik moet geen vrouwenbediening. Dat geeft alleen maar ellende. En dat zei ik haar ook.’

De Cock zwaaide in zijn richting.

‘Je liet haar wel animeren.’

Smalle Lowietje knikte.

‘Uit medelijden… echt. Ze was erg teleurgesteld dat ik haar niet in dienst nam. In gebrekkig Duits vertelde ze mij dat ze uit Tsjechoslowakije kwam, geen verblijfsvergunning had en illegaal in Nederland verbleef.’

De Cock snoof.

‘Zoals zovelen.’

Smalle Lowietje negeerde de opmerking.

‘Ik probeerde haar duidelijk te maken, dat ze beter hier uit de buurt kon wegblijven en raadde haar aan om naar Tsjechoslowakije terug te gaan.’

‘En toen?’

Smalle Lowietje schudde zijn hoofd.

‘Ik ga niet terug, zei ze… niet voordat mijn zuster is geopereerd.’

De Cock keek hem verrast aan.’

‘Haar zuster?’

Smalle Lowietje knikte.

‘Anuschka… ze had iets aan haar nieren.’

6

Met de behaaglijke tinteling van twee bodempjes cognac in hun maag verlieten de beide rechercheurs het kleine café van Smalle Lowietje aan de Barndesteeg en slenterden vanaf de Oudezijds Achterburgwal door de Oude Kennissteeg naar het Oudekerksplein.

Er viel nog steeds een fijne motregen. Het water drupte van de kale bomen, kletterde aan de wallenkant op de daken van geparkeerde auto’s. De nattigheid deed aan de business geen afbreuk. Drommen behoeftigen schoven langs de etalages met meisjes in zachtroze belichting.

De Cock wuifde om zich heen.

‘Zie jij iets van een naderend kerstfeest?’

Vledder keek hem verwonderd aan.

‘Moet dat?’

De Cock glimlachte.

‘Ik heb in geen enkel hoerenpandje op de Wallen een kerstboom met lichtjes en ballen, kerstklokken of een kerstkrans gezien. Dat verbaast mij. Prostituees zijn in de regel sentimenteel van aard. Maar kerst en seks is blijkbaar geen gewilde combinatie.’

Vledder bromde.

‘Heb je niets anders aan je hoofd.’

De Cock keek hem niet-begrijpend aan.

‘Bijvoorbeeld?’

Vledder gebaarde heftig.

‘Waar Anuschka, de zieke zuster van Katja Solarsky, is gebleven?’

De Cock wreef met de rug van zijn hand de regen uit zijn gezicht. ‘Ik vermoed,’ antwoordde hij kalm, ‘dat ze ergens in Amsterdam is ondergedoken… illegaal… zonder verblijfsvergunning. Ik ben ervan overtuigd dat Katja regelmatig contact met haar onderhield. Ook tijdens haar verblijf in Schermerhorn.’

‘Hoezo?’

‘Klaas van het Hogereinde vertelde mij, dat hij Katja heeft horen telefoneren in een taal die hij niet verstond.’

‘Tsjechisch?’

‘Dat denk ik.’

Vledder fronste zijn wenkbrauwen.

‘Zou Katja, na haar verdwijnen uit Schermerhorn, hier in Amsterdam bij haar zuster zijn ingetrokken?’

De Cock tuitte zijn lippen.

‘Dat lijkt mij waarschijnlijk.’

‘Weet Klaas van het Hogereinde iets van het bestaan van een zuster Anuschka?’

De Cock trok zijn schouders op.

‘Ik denk het niet. Hij heeft er met geen woord van gerept. In ieder geval kende hij het adres van Anuschka niet, anders had hij niet zo lang in Amsterdam naar Katja hoeven te zoeken.’

Vledder bleef plotseling staan. Met verschrikte ogen staarde hij De Cock aan. ‘Zou de zieke Anuschka inmiddels weten wat er met Katja is gebeurd? Misschien zit ze nog ergens in een hotelkamertje op haar te wachten?’

‘Mogelijk.’

‘Zou ze zich alleen kunnen redden? Ik bedoel, zonder haar hulp?’

De Cock hield zijn hoofd iets schuin.

‘Je maakt je zorgen?’

Het klonk wat spottend.

Vledder snoof.

‘Ja,’ snauwde hij geprikkeld, ‘ik maak mij zorgen. Ik wel. Ik heb tenminste nog iets anders aan mijn hoofd dan kerstbomen met ballen en lichtjes, kerstklokken en kerstkransen.’

De Cock plukte aan zijn neus. Het verwijt van Vledder trof hem niet. Even keek hij naar zijn jonge collega op, toen slenterde hij verder naar de Warmoesstraat. Om zijn lippen gleed een vage glimlach.

Toen de beide rechercheurs de hal van het politiebureau binnenstapten, wenkte Jan Kusters hen vanachter de balie met een kromme vinger.

De Cock liep op hem toe.

‘Niet nog meer narigheid, hoop ik?’

De wachtcommandant schudde zijn hoofd.

‘Er zit boven op de bank een man op je te wachten. Nou ja, een man… een heer.’

‘Een heer?’

‘Ja.’

De Cock gniffelde.

‘En dat zie jij onmiddellijk?’

‘Wat?’

‘Dat de man een heer is.’

Jan Kusters grijnsde.

‘De man is als een heer gekleed,’ stelde hij nadrukkelijk. ‘Hij zag er keurig, netjes en verzorgd uit. Een halfuurtje geleden meldde hij zich hier bij mij aan de balie en vroeg correct, uiterst vriendelijk en beleefd naar rechercheur De Cock.’

De grijze speurder grinnikte.

‘Voilà,’ riep hij spottend, ‘een heer!’

De wachtcommandant reageerde niet direct. Demonstratief deed hij een stap achteruit. Schattend liet Jan Kusters zijn blik dwalen… van het versleten hoedje van de oude speurder… naar beneden langs zijn natte, verkreukelde regenjas… naar zijn iets scheefgetrapte schoenen.

‘De Cock,’ sprak hij somber, ‘hoe dan ook… op de kwalificatie “heer” maak jij geen aanspraak.’

De Cock lachte uitbundig. Het feit dat Jan Kusters op zijn uitlokking was ingegaan, stemde hem vrolijk.

De grijze speurder had van de wachtcommandant al vaker aanmerkingen op zijn kleding gekregen. Maar de oude rechercheur was verknocht aan zijn vilten hoedje, dat na vele jaren van dragen perfect de vorm van zijn hoofd had aangenomen. En zijn oude onverwoestbare regenjas beschouwde hij als zijn tweede huid, waarin hij zich gedurende elk jaargetijde heel comfortabel voelde.

Zonder enig commentaar draaide hij zich om, liep van de balie weg en besteeg opmerkelijk kwiek de stenen trappen naar de tweede etage.

Vledder volgde in een trager tempo.

Op de bank bij de deur naar de grote recherchekamer zat een deftig geklede man. Hij droeg een zwarte Edenhoed en een antracietgrijze, iets getailleerde mantel, waaronder bollend een witzijden sjaal.

De Cock glimlachte. Hij kon zich de kwalificatie van Jan Kusters voorstellen. De man was uiterlijk inderdaad het toonbeeld van een heer.

Toen hij De Cock in het oog kreeg, stond hij op, nam zijn hoed af en liep op de grijze speurder toe.

‘Rechercheur De Cock?’ vroeg hij vriendelijk.

De oude rechercheur knikte.

‘Met… eh, met ceeooceekaa,’ antwoordde hij vrijwel automatisch.

De heer glimlachte.

‘Men had mij gezegd dat u zo zou reageren.’

De Cock keek hem schuins aan.

‘Wie is “men”?’

De heer wuifde met een slanke hand. ‘De mensen die ons hebben geadviseerd om mij tot u te wenden.’ Hij zweeg even, maakte een lichte buiging. ‘Maar laat ik een verzuim goedmaken en mij eerst even aan u voorstellen: mijn naam is Van Kinsbergen, Charles van Kinsbergen.’

De Cock schudde de hem toegestoken hand en keek de man onderwijl onderzoekend aan. Hij schatte hem op voor in de veertig. Hij had iets oplopende jukbeenderen en een scherpe neus. Zijn zwarte, glad naar achteren gekamde haren grijsden aan de slapen.

De oude rechercheur liep aan de man voorbij. Een zoete parfumgeur prikkelde zijn reukorgaan. Hij ging hem voor naar de grote recherchekamer. Uitnodigend wuifde hij naar de stoel naast zijn bureau.

Charles van Kinsbergen nam plaats, knoopte zijn mantel los en trok de pijpen van zijn pantalon aan de vouwen iets omhoog.

De Cock wierp onderwijl zijn oude hoedje missend naar de kapstok, raapte zijn trouwe hoofddeksel van de vloer en ging daarna met zijn natte regenjas nog aan achter zijn bureau zitten. ‘Waarmee kan ik u van dienst zijn?’ opende hij vormelijk.

Charles van Kinsbergen draaide zich iets naar hem toe.

‘Ik ben hier in opdracht van onze directeur, de heer Scheltema. Hij was graag zelf naar u toe gekomen, maar de heer Scheltema is al enige tijd uit de roulatie. Tijdens zijn vakantiereis van deze zomer naar Tsjechoslowakije is hij bij een auto-ongeval betrokken geweest en de gevolgen daarvan beletten hem nog steeds om zijn taak volledig te vervullen.’

De Cock beluisterde de gezwollen toon waarop de man sprak en glimlachte innemend.

‘U bent hier namens hem.’

Charles van Kinsbergen knikte.

‘De heer Scheltema is van mening dat het onze plicht is om de politie in te schakelen.’

‘Inzake?’

Charles van Kinsbergen vouwde zijn handen.

‘Wij vermissen onze securityman… hoofd van onze afdeling beveiliging. Hij is al meer dan veertien dagen niet meer op zijn bureau geweest. En dat is voor hem heel ongebruikelijk.’

‘Ziek?’

Charles van Kinsbergen schudde zijn hoofd.

‘Ik ben in ons bedrijf hoofd van personeelszaken. We hebben geen ziekmelding van hem ontvangen. Ik heb een van mijn mensen naar zijn woning gestuurd. Hij is niet thuis en zijn buren zeggen dat ze hem al enige tijd niet meer hebben gezien.’

De Cock wreef over zijn brede kin.

‘Reden tot ongerustheid?’

Charles van Kinsbergen verschoof iets op zijn stoel.

‘De heer Scheltema heeft enige tijd geleden van hem een vertrouwelijk rapport toegestuurd gekregen, waarin melding wordt gemaakt van een omvangrijk geval van fraude in ons bedrijf.’

‘Werden er in dat rapport namen genoemd.’

‘U bedoelt… van de betrokkenen?’

‘Ja.’

Charles van Kinsbergen trok zijn schouders op.

‘Ik heb dat rapport nooit onder ogen gehad. Ik vermoed dat het iets te maken heeft met onze boekhouding. Maar dat weet ik niet zeker. Het lijkt mij het beste, dat u persoonlijk een gesprek hebt met de heer Scheltema. Hij woont in Huizen. Ik zal u zijn adres en telefoonnummer geven.’ Van Kinsbergen glimlachte. ‘De heer Scheltema deed overigens het verzoek of u hem na mijn bezoek aan u even wilde bellen.’

De Cock keek verwonderd op.

‘Waarom?’

Charles van Kinsbergen glimlachte.

‘Een soort controle, denk ik… dat ik u vanavond werkelijk heb bezocht en van de vermissing melding heb gemaakt.’

De Cock fronste zijn wenkbrauwen.

‘Hij vertrouwt u niet?’

Charles van Kinsbergen wuifde afwerend.

‘Ik ben al bijna twintig jaar bij hem in dienst,’ sprak hij verontwaardigd. ‘Ik heb de heer Scheltema nooit reden tot enig wantrouwen gegeven.’

‘Vreemd… dat verzoek.’

Charles van Kinsbergen maakte een hulpeloos gebaar.

‘De heer Scheltema is nogal wantrouwig van aard,’ sprak hij vergoelijkend. ‘Wat achterdochtig. Hij kan ook moeilijk taken delegeren. Het liefst zou hij alles zelf doen.’

De Cock knikte begrijpend.

‘Wat is de naam van uw bedrijf?’

‘Scheltema & Haantjes. Wij verzorgen internationale transporten.’

De Cock trok denkrimpels in zijn voorhoofd.

‘Scheltema & Haantjes,’ herhaalde hij nadenkend. ‘Ik ken hier in Amsterdam geen Scheltema & Haantjes in transporten.’

Charles van Kinsbergen glimlachte.

‘Dat klopt,’ reageerde hij kalm. ‘Het is ook geen Amsterdams bedrijf. Ons hoofdkantoor is in Rotterdam gevestigd.’

De Cock reageerde verrast.

‘Rotterdam?’

‘Inderdaad.’

De Cock spreidde zijn beide handen.

‘Waarom komt u dan naar de Warmoesstraat?’ vroeg hij verbaasd.

Charles van Kinsbergen maakte een schouderbeweging.

‘Het was mij ook veel liever geweest,’ sprak hij diep zuchtend, ‘wanneer ik mij bij de politie in Rotterdam had kunnen vervoegen. Men kent daar ons bedrijf. Maar de heer Scheltema zei dat hij het advies had ontvangen om u in te schakelen.’

De Cock keek hem niet-begrijpend aan.

‘Van wie was dat advies?’

Charles van Kinsbergen tastte in de binnenzak van zijn colbert, haalde zijn bruinlederen agenda tevoorschijn en begon te bladeren.

‘Ik heb de naam hier ergens genoteerd… van… eh, van ene Geert Dijke.’

De mond van De Cock viel half open.

‘Geert Dijke?’ herhaalde hij geschrokken.

Charles van Kinsbergen knikte.

‘De heer Geert Dijke heeft in Rotterdam een soort detectivebureau. Volgens mij doet hij privé wel meer zaken voor de heer Scheltema.’

Het gezicht van De Cock verstarde. Ineens draaide het mechanisme van zijn denken op volle toeren. Met een ruk boog hij zich naar de man.

‘Wie is uw verdwenen veiligheidsman?’

In zijn stem vibreerde angst.

Charles van Kinsbergen keek hem strak aan.

‘Een oud-collega van u: Albert Versteegh.’

De Cock stond van zijn stoel op. In zijn zo typische slenterpas begon hij door de recherchekamer te stappen. Hij deed dat graag. In de cadans van zijn tred lieten zijn gedachten zich gemakkelijker ordenen.

Mooie Katja Anna Solarsky, bedacht hij, een jonge Tsjechische vrouw… lafhartig vermoord. Klaas van het Hogereinde, een goedaardige agrariër… met voor haar een graf in Schermerhorn. Anuschka, Katja’s zieke zuster… met een onbekende verblijfplaats. Scheltema, een achterdochtige directeur… met een auto-ongeval in Tsjechoslowakije. Geert Dijke, een Rotterdamse privédetective… met vreemde adviezen. Charles van Kinsbergen, een deftig geklede personeelschef… met de melding van een verdwenen veiligheidsman. En Albert Versteegh, oud-politieman… bang om als een stuk wild te worden afgeschoten.

De Cock stapte door. Traag, met een licht wiegend bovenlijf. Koortsachtig zocht zijn inventieve geest naar lijnen, verbanden en motieven. Hij vond ze niet. Het geheel bleef ondoorzichtig… vaag… in nevelen gehuld.

Bij het bureau van Vledder bleef de oude speurder staan.

‘Weet je wat ik vreemd vind?’

‘Nou?’

‘Dat Scheltema zijn personeelschef uit Rotterdam naar de Warmoesstraat stuurt.’

Vledder gebaarde voor zich uit.

‘Op advies van Geert Dijke.’

De Cock knikte.

‘Juist,’ sprak hij nadenkend, ‘op advies van Geert Dijke. Maar dat bevreemdt mij. Ik volg het niet. Geert Dijke was destijds een intelligente jonge rechercheur. Hij moet met dat advies een bedoeling hebben gehad.’

Vledder leunde in zijn stoel achterover.

‘Misschien wist Geert Dijke dat Albert Versteegh zich bij jou had gemeld, en nu zijn schoonvader wordt vermist, acht hij jou de aangewezen man om een onderzoek in te stellen.’

De Cock trok een bedenkelijk gezicht.

‘Het klinkt aannemelijk, maar ik heb er geen vrede mee. Geert Dijke had zelf naar mij toe kunnen komen. Hij en zijn vrouw moeten de vermissing van Albert Versteegh toch eerder hebben opgemerkt dan het bedrijf Scheltema & Haantjes.’

Vledder knikte voor zich uit.

‘Je hebt gelijk. Dat is inderdaad vreemd.’ De jonge rechercheur keek op. ‘Zijn vrouw… zijn vrouw moet toch als eerste…’

De Cock onderbrak hem.

‘De vrouw van wie?’

‘Van Albert Versteegh?’

De Cock schudde zijn hoofd.

‘Die is al vele jaren geleden aan kanker gestorven. Sindsdien trekt hij alleen door het leven… een stugge, onverstoorbare weduwnaar. Na de dood van zijn echtgenote, van wie hij zielsveel hield, is Albert Versteegh nooit meer een relatie met een vrouw aangegaan.’

Vledder wees naar de telefoon.

‘Je moet Scheltema in Huizen nog bellen, dat Charles van Kinsbergen hier vanavond was om de vermissing van zijn veiligheidsman te melden.’

De Cock staarde voor zich uit.

‘Ik bel niet.’

Het klonk bot.

Vledder keek hem verbaasd aan.

‘Dat heb je aan Van Kinsbergen beloofd.’

De Cock liep van hem weg naar de kapstok en schoof zijn oude hoedje op zijn grijze haardos.

Vledder kwam hem na.

‘Ga je naar huis?’

De Cock schudde zijn hoofd.

‘We bellen directeur Scheltema niet, maar we zoeken hem persoonlijk op.’

‘In Huizen?’

De Cock knikte.

‘Ik wil dat frauderapport van Albert Versteegh wel eens zien.’

7

De beide rechercheurs stapten het politiebureau uit. De fijne motregen uit het begin van de avond had plaatsgemaakt voor dikke vlokken natte sneeuw. Het toverde een blijde glimlach op het gezicht van De Cock. De oude rechercheur stak zijn rechterarm naar voren en keek glunderend naar de smeltende vlokken in de palm van zijn hand. ‘Een voorbode,’ riep hij opgewekt, ‘van een witte kerst!’

Vledder keek hem van terzijde misprijzend aan.

‘Jij met je kerst,’ sprak hij somber. ‘Dat duurt nog een volle week. En als we deze ellendige moordzaak niet snel tot een goed einde brengen, dan zijn we de kerstdagen niet eens vrij.’

De Cock zuchtte.

‘En het zou niet de eerste keer zijn,’ sprak hij cynisch, ‘dat het kerstmenu aan mijn neus voorbijging. Het Stille nacht, heilige nacht heeft op sommige wezens een vreemde invloed.’

Vanuit de Warmoesstraat slenterden ze naar de Oudebrugsteeg en schoven vandaar voorzichtig over de glibberige houten steiger achter het bureau naar hun Golf.

Vledder opende het portier en keek op zijn polshorloge.

‘Het is alweer bijna halftwaalf,’ stelde hij geschrokken vast.

De Cock keek naar hem op.

‘En?’ vroeg hij uitdagend.

Vledder trok een bedenkelijk gezicht.

‘Vind je het niet wat laat om nog naar Huizen te gaan? Die Scheltema ligt vast al in bed.’

De Cock bromde.

‘Als hij thuis op ons telefoontje zit te wachten, dan kan hij ook op onze komst wachten. Ik zie daar weinig verschil tussen.’

Vledder schudde afkeurend zijn hoofd.

‘Je had hem toch gewoon kunnen bellen en dan tevens onze komst kunnen aankondigen?’

De Cock liep om de auto heen en stapte in.

‘Ik hou van verrassingen.’

Vledder loodste de politiewagen snel en handig door het stadsverkeer naar de Wibautstraat. Via het Prins Bernhardplein reden ze naar de Gooiseweg en vandaar naar de snelweg. Er was weinig verkeer op de A1. De jonge rechercheur nam het gas iets terug. Het was nodig. De ruitenwissers hadden moeite om de voorruit sneeuwvrij te houden.

De Cock keek nog even naar de zwiepende ruitenwissers en de steeds witter wordende wereld om hem heen. Toen schoof hij zijn hoedje naar voren, trok zijn autogordel iets losser en liet zich onderuitzakken. Het groene controlelichtje van de mobilofoon gaf zijn brede gezicht een vreemde, bijna duivelse expressie.

Een tijdlang reden ze zwijgend voort. Na een tiental kilometers drukte De Cock zich weer omhoog en schoof zijn hoedje terug.

‘Weet je waar we moeten zijn?’

Vledder knikte.

‘De Naarderstraat 1017 in Huizen. Volgens Charles van Kinsbergen ligt de villa van directeur Scheltema op een steenworp afstand van de Nieuwe Bussumerheide.’

De Cock plukte aan het puntje van zijn neus.

‘Het zal wel weer een mooi optrekje zijn. Sommige mensen verdienen schatten aan de misdaad.’

Het klonk wat bitter.

‘Scheltema?’

De Cock trok zijn schouders op.

‘Geen flauw idee,’ sprak hij achteloos. ‘Ik heb nooit eerder van de man gehoord. Maar ik besefte ineens dat ik mij al meer dan dertig jaar bij nacht en ontij met misdaad bezighoud.’

Vledder gniffelde.

‘Kun je er al stil van gaan leven?’

De Cock grinnikte vreugdeloos.

‘Misschien over een jaar of wat… met een mager pensioen. Ik ben nu al blij dat mijn salaris het toelaat om op tijd de huur van mijn benedenhuisje te betalen. Anderen houden aan diezelfde misdaad kapitale villa’s over… met veel minder inspanning.’

Vledder trok een grijns.

‘Wij staan aan de verkeerde kant.’

De Cock schoof zijn dikke onderlip naar voren en schurkte zijn zware bovenlijf. ‘Eerlijk gezegd,’ sprak hij met een zweem van welbehagen, ‘aan die kant voel ik mij toch wel prettig.’

Ze reden het pittoreske Huizen binnen. Vledder volgde meer zijn intuïtie dan zijn kennis van de weg. Via een aantal lanen bereikten ze de Naarderstraat.

De jonge rechercheur wees plotseling voor zich uit. Aan de kant van de weg draaide het zwaailicht van een ambulancewagen.

Toen ze dichterbij kwamen, zagen ze schuin op de heide een verlaten politiewagen staan. Sporen op de weg toonden dat de wagen met grote snelheid had geremd.

Vledder reed stapvoets verder en parkeerde de Golf pal voor de eveneens verlaten ambulancewagen. De beide rechercheurs schoven uit de auto en stapten naar twee grauwe dekens. Het was vreemd stil op de heide. De Cock bukte zich en lichtte een punt van de dichtstbijzijnde deken op.

Met zijn tong half uit zijn bek lag een dode golden retriever uitgestrekt op de grond. De fraaie goudkleurige hond was door een reeks kogels getroffen. Bloed sijpelde uit zijn vele wonden. De oude rechercheur dekte de hond weer toe en liep naar de tweede deken.

Met zijn uniformpet in zijn hand snelde een jonge politieman naderbij. ‘Wat doet u daar?’ riep hij van ver. ‘Wie bent u?’

De Cock reageerde niet op het geroep.

Voorzichtig trok hij de grauwe wollen deken weg. Het was een dode man die op zijn rug lag. De Cock schatte hem op achter in de vijftig, begin zestig. Hij had een rond, bol gezicht en een donkere, ver terugwijkende haardos. Zijn benen waren iets gespreid. Zijn geschoeide voeten staken bijna loodrecht omhoog. Zijn donkerblauwe mantel en zijn geruite colbert lagen open. Op zijn witte overhemd was horizontaal een reeks bloedplekken zichtbaar waar een serie kogels hem had geraakt. Sneeuwvlokken smolten op zijn dode gezicht.

De politieman kwam hijgend naast hem staan.

‘Ik vroeg u wat,’ sprak hij streng.

De Cock negeerde de opmerking en wees naar de dode man aan zijn voeten.

‘Kent u hem?’

De agent knikte traag.

‘De heer Scheltema… directeur Scheltema van de firma Scheltema & Haantjes. Hij woont hier dichtbij.’

De Cock gebaarde opzij.

‘En die hond?’

‘Is van hem.’

De agent keek verbaasd van De Cock naar Vledder en terug.

‘Amsterdam?’

De Cock knikte.

‘Bureau Warmoesstraat.’

De agent schudde zijn hoofd.

‘Dat… eh, dat snap ik niet,’ stamelde hij verrast. ‘Ik… eh, ik sta nog op onze eigen recherche in Huizen te wachten.’

‘Die is gewaarschuwd?’

De agent knikte. Hij was duidelijk nog niet van zijn verrassing bekomen. ‘Hoe komt de recherche uit Amsterdam zo snel ter plaatse?’ vroeg hij ongelovig. ‘U kunt toch niet al weten…’ Hij maakte zijn zin niet af.

De Cock gebaarde naar de grauwe deken.

‘We hadden een afspraak met de heer Scheltema.’

‘Voor vanavond?’

‘Ja.’

‘In verband met?’

De Cock glimlachte.

‘Het zou mij echt te ver voeren om dat nu uit te leggen, maar we sturen u wel een proces-verbaal, waarin wij dat heel begrijpelijk uiteen zullen zetten.’ De oude rechercheur gebaarde om zich heen. ‘Ik heb overigens zelden een peedee[4] op deze wijze… zo intens verlaten, aangetroffen.’

De agent maakte een hoofdbeweging.

‘Ik was even bij mevrouw Scheltema,’ reageerde hij verontschuldigend. ‘De broeders van de Geneeskundige Dienst zijn nog bij haar. Terecht. Ze is totaal van de kaart.’

De Cock fronste zijn wenkbrauwen.

‘Heeft zij dit ontdekt?’

De agent knikte.

‘De heer Scheltema had nog maar net de deur achter zich gesloten om zijn hond uit te laten, toen zij het ratelen van een mitrailleur hoorde.’

‘Een mitrailleur?’

De agent knikte opnieuw.

‘Twee salvo’s… kort achter elkaar. Ze besefte vrijwel onmiddellijk dat er iets met haar man was gebeurd en rende naar buiten.’

De Cock kneep zijn lippen op elkaar.

‘Haar vermoeden werd gruwelijk bewaarheid.’

De agent liet zijn hoofd iets zakken.

‘Een automobilist zag haar in het licht van zijn koplampen in de sneeuw naast het lichaam van haar man zitten. Hij begreep dat er direct hulp nodig was, reed door… ons bureau aan Graaf Wichman is hier niet ver vandaan… en heeft ons gewaarschuwd.’

De Cock knikte begrijpend.

‘U hebt de naam van die automobilist?’

‘Van Breukelen… Willem van Breukelen… een bekend man hier uit Huizen.’

‘Betrouwbaar?’

‘Volkomen.’

‘Heeft hij verder nog iets waargenomen… een wagen zien wegrijden?’

De agent maakte een hulpeloos gebaar.

‘We zullen hem uiteraard nog nader moeten verhoren. Ik heb maar een paar woorden met hem gewisseld. Over een wagen heeft hij niet gesproken.’

‘U trof haar nog naast het lijk van haar man aan?’

De agent sloot even zijn beide ogen.

‘Het was verschrikkelijk. Ze gilde het uit en wilde niet bij hem vandaan. Gelukkig waren de broeders van de Geneeskundige Dienst er snel bij. Ik had het alleen niet gered. Met enige dwang hebben de broeders en ik haar naar binnen gebracht.’

Hij gebaarde zuchtend om zich heen.

‘Ik kon die twee toch niet zo open en bloot in de sneeuw laten liggen? Ik heb ergens in de villa twee dekens van een bed getrokken en daarmee heb ik de man en de hond toegedekt.’

De Cock wreef nadenkend over zijn kin.

‘Is ze aanspreekbaar?’

De agent gebaarde achter zich.

‘U bedoelt mevrouw Scheltema?’

‘Ja.’

De agent trok zijn brede schouders op. Hij wees naar de verlaten ambulancewagen met het zwaailicht. ‘De broeders zijn blijkbaar nog steeds met haar bezig.’ Hij zweeg even. ‘Och,’ ging hij berustend verder, ‘laat ze voorlopig maar.’ Met de punt van zijn schoen tikte hij tegen de grauwe deken. ‘Hij heeft hen niet meer nodig.’

De Cock keek de vrouw voor hem schattend aan. In een pompeuze fauteuil van donkerrood velours met veel franje toonde ze klein en fragiel. Hij schatte mevrouw Scheltema op achter in de veertig. Ze zag er ontdaan uit. Haar make-up was verveegd en haar te zwart geverfde haren hingen wanordelijk langs haar gezicht.

De Cock boog zich iets naar voren.

‘Gecondoleerd met het verlies van uw man,’ sprak hij vormelijk. ‘Het moet een verschrikkelijke schok voor u zijn geweest om dit te ervaren.’ De oude rechercheur knikte haar vriendelijk toe. ‘Gaat het alweer? Ik bedoel… voelt u zich sterk genoeg om een paar vragen te beantwoorden?’

Mevrouw Scheltema bracht een mislukte glimlach op haar gezicht.

‘Ik wist dat dit eens zou gebeuren,’ sprak ze zacht en mysterieus. Ze richtte haar hoofd iets op en schoof met een vermoeid gebaar een pluk haar uit haar gezicht. ‘Mag ik vragen wie u bent?’

De grijze speurder weifelde even.

‘De Cock,’ antwoordde hij na enige seconden. ‘De Cock met… eh, met ceeooceekaa.’ Hij gebaarde opzij. ‘En dat is mijn collega Vledder. Wij zijn beiden rechercheur van politie… verbonden aan het bureau Warmoesstraat in Amsterdam.’

Mevrouw Scheltema fronste haar wenkbrauwen.

‘Bent u die rechercheur uit Amsterdam die vanavond zou bellen?’

De Cock knikte.

‘Dat is juist… in verband met het bezoek aan ons bureau van de personeelschef van uw man, de heer Charles van Kinsbergen.’

Mevrouw Scheltema keek hem strak aan.

‘U hebt niet gebeld.’

Het klonk als een verwijt.

De Cock schudde zijn hoofd.

‘Het leek ons raadzamer om persoonlijk even langs te komen om met uw man te praten.’

Mevrouw Scheltema kneep haar lippen opeen.

‘Dan bent u te laat,’ reageerde ze scherp. ‘Met hem kunt u niet meer praten.’

De Cock beluisterde de toon, maar reageerde verder niet.

‘Uw man,’ ging hij zakelijk verder, ‘laat elke avond om dezelfde tijd zijn hond uit?’

Mevrouw Scheltema knikte.

‘Amber,’ antwoordde ze verdrietig, ‘had een soort uurwerk in haar kop. Elke avond om exact dezelfde tijd gaf ze te kennen dat ze eruit wilde.’

‘Zo ook vanavond?’

‘Precies.’

‘Hoe laat was dat?’

‘Halftwaalf… altijd halftwaalf.’

‘Zijn er mensen die de gewoonten van uw man en uw hond kennen?’

Mevrouw Scheltema knikte nadrukkelijk.

‘Genoeg. Een van onze buren zei laatst: “Je kunt er de klok op gelijk zetten.”’

De Cock wreef over zijn brede kin.

‘Kent u Albert Versteegh?’

Mevrouw Scheltema glimlachte.

‘Een aardige man. Vriendelijk. Voorkomend. Ik heb hem een paar maal ontmoet. Een enkele keer kwam hij hier wel eens thuis om iets met mijn man te bespreken.’

‘U weet waar hij is?’

Mevrouw Scheltema schudde haar hoofd.

‘Volgens mijn man was hij van de aardbodem verdwenen. Hendrik maakte zich daar zorgen over.’

‘Hendrik… uw man?’

Mevrouw Scheltema knikte.

‘Hendrik wilde dat die Versteegh zo snel mogelijk werd opgespoord.’ Ze gebaarde voor zich uit. ‘Volgens zijn inlichtingen was u daarvoor de aangewezen man. Vandaar dat hij die Van Kinsbergen naar de Warmoesstraat in Amsterdam stuurde.’

De Cock wreef met zijn pink over de rug van zijn neus. Het was een gebaar om tijdwinst te boeken.

‘Weet u iets,’ vroeg hij voorzichtig, ‘over fraude in het bedrijf van uw man?’

Mevrouw Scheltema vouwde haar handen in haar schoot.

‘Er is iets mis in ons bedrijf,’ sprak ze zorgelijk. ‘Iets grondig mis. Maar ik weet niet of men dat fráúde kan noemen.’

De Cock spreidde zijn beide handen.

‘Wat dan? Ik bedoel, hoe wilt u het omschrijven?’

Mevrouw Scheltema schudde haar hoofd.

‘Dat weet ik niet,’ antwoordde ze klagend. ‘Het was al aan de gang voor mijn man in Tsjechoslowakije dat ongeluk met zijn auto kreeg.’

De Cock trok zijn wenkbrauwen samen.

‘Hield het verband met Tsjechoslowakije?’

Mevrouw Scheltema maakte een nonchalant gebaar.

‘Dat was een gewone vakantietrip,’ sprak ze achteloos. ‘Mijn man en ik waren nog nooit in Tsjechoslowakije geweest.’

‘U was ook bij dat ongeval betrokken?’

Mevrouw Scheltema schudde haar hoofd.

‘Mijn man wilde Praag bezoeken… de Gouden Stad. Ik zou die dag meegaan, maar bleef met migraine in ons hotel achter.’ Ze schonk de oude rechercheur een matte glimlach. ‘Die migraine heeft mij gered.’

De Cock liet het onderwerp rusten.

‘Hebt u wel eens rapporten, die Albert Versteegh voor uw man opmaakte, onder ogen gezien?’

Mevrouw Scheltema zuchtte.

‘Hendrik hield veel voor mij verborgen,’ sprak ze zacht, begeleid door een gebaar vol tederheid. ‘Hij wilde mij niet met al zijn zorgen lastigvallen. Dat bezwaarde hem. Vooral de laatste tijd had Hendrik het erg moeilijk. Door de gevolgen van zijn ongeval kon hij zich niet zo intens met het bedrijf bemoeien als hij wenselijk achtte.’

De Cock knikte begrijpend.

‘Zegt de naam Geert Dijke u iets?’

Mevrouw Scheltema keek de oude rechercheur enige tijd nadenkend aan. Toen schudde ze haar hoofd.

‘Had mijn man iets met hem te maken?’

De Cock knikte traag.

‘Dat vermoed ik.’ De grijze speurder nam een kleine pauze. Hij liet zijn hoofd iets zakken en wreef zich achter in zijn nek. ‘Tijdens het begin van ons onderhoud,’ sprak hij langzaam opkijkend, ‘zei u: “Ik wist dat dit eens zou gebeuren.” Had u redenen om aan te nemen, dat uw man eens slachtoffer van een misdrijf zou worden?’

Mevrouw Scheltema sloot haar ogen en zuchtte diep.

‘Ik wist het.’

‘Intuïtie?’

Mevrouw Scheltema schudde haar hoofd.

‘Ik laat je nog eens als een stuk wild afschieten.’

De Cock keek verbijsterd op.

‘Wie zei dat?’

‘Gerard… Gerard Haantjes, zijn compagnon.’

8

Het was al bijna halftien toen De Cock de volgende morgen bij het fraaie houten gebouw van het Noord-Zuidhollands Koffiehuis uit de tram stapte. Van de nachtelijke sneeuwbui was niets meer te merken. De straten waren droog en een schriel winters zonnetje streelde de oude gevels.

De Cock bleef even staan en keek rustig om zich heen. De oude rechercheur nam ’s morgens gemoedelijk de tijd. Terecht, meende hij. ’s Avonds en ’s nachts keek hij ook niet op een uurtje.

Te midden van een stroom haastige reizigers uit het Centraal Station slenterde hij op zijn gemak verder langs het Victoria Hotel naar het brede trottoir van het Damrak. Ook al botste men een paar maal tegen zijn brede rug, de grijze speurder voelde er niets voor om zijn tred te versnellen. Hij had nog een hele dag met misdaad voor de boeg en waarom zou hij zich haasten.

Rechts, in een etalage vol geschenken, blikte vanuit een arrenslee een olijk ogende Kerstman op hem neer. Het bracht een rimpel in het voorhoofd van de oude rechercheur. Hij had dit jaar van Sint-Nicolaas niet veel gemerkt. De goedheiligman op zijn schimmel, compleet met krulstaf, mijter en witte baard, leek zijn greep op de commercie te verliezen. Het kwam, zo vermoedde De Cock, doordat zijn zwarte pietermanknecht in een groeiende multiculturele samenleving de verkoop niet bevorderde. De belangstelling voor de blozende Kerstman met zijn arrenslee en een onhollands rendier was duidelijk toegenomen.

Hij stak het Damrak over en sjokte via de Oudebrugsteeg naar de Warmoesstraat. Mijmerend over zijn eigen jeugd, toen men tegen vijf december nog “zijn schoentje klaar zette”, liep hij de hal van het politiebureau binnen, groette in het voorbijgaan de wachtcommandant en danste in een opmerkelijk hoog tempo de twee trappen op naar de recherchekamer.

Vledder zat al aan zijn bureau achter zijn zoevende elektronische schrijfmachine. Rap gleden zijn vingers over de toetsen.

De Cock hing zijn jas en hoed aan de kapstok, liep op de jonge rechercheur toe en boog zich iets over hem heen.

‘Waar ben je mee bezig?’ vroeg hij vriendelijk.

Vledder liet zijn vingers even rusten en keek naar hem op. ‘Een proces-verbaal,’ antwoordde hij somber, ‘voor de politie in Huizen.’

De Cock keek hem verwonderd aan.

‘Kon dat niet wachten?’

Vledder schudde zijn hoofd.

‘De commissaris stond vanmorgen al vroeg met een rood hoofd naast mijn bureau. Een gezicht als een donderwolk. Hij vroeg zich af wat wij in godsnaam gisteravond laat nog in Huizen hadden te zoeken.’

De Cock trok zijn gezicht in een ernstige plooi. Het stoorde zijn puriteinse ziel wanneer men Gods naam onnodig gebruikte.

‘Heb je hem verteld,’ reageerde hij geprikkeld, ‘dat wij daar niet van Godswege waren, maar simpel omdat ons onderzoek bij toeval naar Huizen voerde?’

Vledder grinnikte.

‘Niet in dezelfde woorden.’

‘En?’

Vledder keek even op van zijn papieren.

‘Men heeft zich blijkbaar over ons optreden daar beklaagd,’ verzuchtte hij. ‘Buitendam vond het onbehoorlijk, dat wij mevrouw Scheltema in haar villa hebben verhoord voordat de recherche uit Huizen ter plekke was.’

De Cock liet zich in zijn stoel achter zijn bureau zakken. ‘Pure onzin,’ gromde hij. ‘Het is toch te gek om een halve nacht in de sneeuw op de heide te blijven wachten tot ergens een rechercheur uit zijn bed is gehaald?’

Zijn stem droop van sarcasme.

Vledder trok zijn schouders op.

‘Dat had men blijkbaar toch verwacht,’ antwoordde hij gelaten.

De Cock gebaarde theatraal.

‘Het staat die luitjes van de politie in Huizen toch vrij,’ riep hij geëmotioneerd, ‘om mevrouw Scheltema opnieuw te verhoren?’

Vledder wees naar zijn schrijfmachine.

‘Dit proces-verbaal moet vanmorgen nog de deur uit.’ De jonge rechercheur zweeg even, zijn hoofd gebogen. ‘En we moeten het zelf naar Huizen brengen.’

De Cock wond zich zichtbaar op.

‘Wie zegt dat?’

‘Buitendam. We konden dan tevens bij de korpschef van Huizen op het matje komen.’

De grijze speurder slikte. Zijn ogen schoten vuur.

‘Op het matje?’

Vledder knikte.

‘Dat heb ik begrepen.’

Met een ruk kwam De Cock uit zijn stoel overeind en dreunde ziedend van woede de recherchekamer door.

Vledder kwam hem geschrokken na.

De jonge rechercheur kwam te laat. De deur sloeg voor zijn neus dicht.

Wild, zonder te kloppen, stormde De Cock de kamer van de commissaris binnen. Wijdbeens bleef hij voor zijn bureau staan en haalde diep adem. Om zijn woede enigszins te bedwingen, balde de oude rechercheur zijn vuisten en drukte zijn nagels diep in de palm van zijn handen.

Commissaris Buitendam, de lange, statige politiechef van het bureau Warmoesstraat, keek de grijze speurder schattend aan… peilde zijn stemming. Na een pauze van enkele seconden wuifde hij met een slanke hand.

‘Ga zitten, De Cock,’ sprak hij geaffecteerd.

De oude rechercheur schudde zijn hoofd.

‘Ik blijf staan,’ reageerde hij nukkig.

Buitendam maakte een berustend gebaar.

‘Zoals je wilt.’ Hij zweeg even om indruk te maken en strekte zijn rug. ‘Ik neem aan,’ opende hij zalvend vriendelijk, ‘dat je bent gekomen om je excuses aan te bieden.’

De Cock grinnikte.

‘Excuses… waarvoor?’

Buitendam gebaarde voor zich uit.

‘Jouw gedrag, gisteravond, in Huizen. Je kunt je niet ongevraagd mengen in een onderzoek van de politie in een andere gemeente.’

De Cock schudde zijn hoofd.

‘Dat heb ik niet gedaan,’ reageerde hij fel, met stemverheffing. ‘In verband met de verdwijning van oud-collega Albert Versteegh had de heer Scheltema mij gevraagd om hem te bellen. Ik achtte het beter om een persoonlijk onderhoud met hem te hebben en trok met Vledder naar Huizen.’ Hij spreidde zijn handen in onschuld. ‘Hoe noemt u dat… zich ongevraagd mengen in het onderzoek van een ander? Ik wist op dat moment toch niet dat de heer Scheltema diezelfde avond nog zou worden vermoord?’

Commissaris Buitendam trok zijn kin iets omhoog.

‘De korpschef van Huizen,’ sprak hij gezwollen, ‘heeft mij vanmorgen gebeld en zijn misnoegen over jouw optreden uitgesproken. Je had nooit zover mogen gaan om mevrouw Scheltema, de vrouw van de vermoorde, te verhoren. Dat was onbehoorlijk.’

De Cock snoof.

‘Het verhoren van mevrouw Scheltema geschiedde in het belang van mijn onderzoek… een onderzoek naar de verdwijning van Albert Versteegh. En als de heer korpschef van de gemeentepolitie in Huizen daar anders over denkt, dan spijt mij dat.’ De oude rechercheur zweeg even. Hij strekte zijn rechterwijsvinger naar de commissaris uit. ‘Net zoals het mij oprecht spijt, dat mijn eigen chef het zotte idee koestert mij en Vledder als twee kwajongens met een proces-verbaal in onze hand naar Huizen te sturen.’ Hij zuchtte diep. ‘Dat kunt u dan ook vergeten.’

Commissaris Buitendam stond op. Hij zag rood tot diep in zijn nek en zijn neusvleugels trilden. Bevend strekte hij zijn hand uit naar de deur.

‘Eruit!’

De Cock ging.

Toen de grijze speurder in de recherchekamer terugkwam, leunde Vledder in zijn stoel achterover en blikte omhoog.

‘Ademt hij nog?’

‘Wie?’

‘De commissaris. Ik was bang dat je hem levend zou villen.’

Op het gezicht van De Cock brak een glimlach door. Hij nam tegenover zijn jonge collega plaats.

‘Ik kon mij nog op tijd bedwingen.’

‘Je hebt hem onbeschadigd achtergelaten?’

De Cock grijnsde.

‘Buitendam was kwaad, maar verder zag hij er nog gezond uit.’ De oude rechercheur zuchtte diep. ‘Ik had toch wel even zwaar de pest in… “op-het-matje”. Het wordt langzamerhand tijd dat het Nederlandse volk de politie krijgt dat het verdient.’

‘En dat is?’

De Cock gebaarde heftig.

‘Een onversplinterde nationale politie met een eigen ministerie.’

‘Daar geloof jij in?’

‘Absoluut. Zoals het nu is… een voortdurende, bijna kinderlijke machtsstrijd tussen de ministeries van Justitie en Binnenlandse Zaken… ronduit belachelijk.[5]

De politie moet, naar mijn mening, zonder enige beperking in het gehele land kunnen opereren.’ Hij gniffelde. ‘Zijn we ook eindelijk verlost van de lange tenen van pietluttige korpschefs.’

‘Gaan we nog naar Huizen?’

De Cock schudde zijn hoofd.

‘Geen denken aan.’ Hij wees voor zich uit naar de elektronische schrijfmachine. ‘Hoe ver ben je met je proces-verbaal?’

‘Bijna klaar.’

De Cock knikte goedkeurend.

‘Sluit het af. Dan geef ik het voor we weggaan aan Jan Kusters. De wachtcommandant heeft wel iemand die het naar Huizen kan brengen.’

Vledder keek hem schuins aan.

‘Voor we weggaan? Waar gaan wij heen?’

De Cock kwam overeind. ‘Naar Rotterdam. Ik wil met compagnon Haantjes praten voordat men er in Huizen achter komt dat mevrouw Scheltema hem verdenkt.’

Op het knooppunt Prins Clausplein keek De Cock met een wat angstige blik naar het spinnenweb van wegen. ‘Weet je welke kant je uit moet?’ vroeg hij.

Vledder glimlachte.

‘We volgen dezelfde weg als toen wij naar aanleiding van een bekentenis op een menukaart in Rotterdam op zoek gingen naar ene mevrouw Donkersloot.’[6]

De Cock wreef zich achter in zijn nek.

‘Ik was die zaak al bijna weer vergeten,’ bekende hij.

Vledder schudde zijn hoofd.

‘Ik niet. Ik herinner mij nog dat jij zo blij was dat je in Rotterdam iets miste.’

‘Wat?’

‘Amsterdammertjes.’

Het hoofdkantoor van Scheltema & Haantjes Internationale Transporten bleek een langgerekt modern gebouw met veel glas, ruime parkeermogelijkheden en een reeks immens grote garages. Het had allure.

Vledder reed een keer over het parkeerterrein rond en plaatste hun Golf niet ver van de ingang van het gebouw naast een machtige vrachtwagen met aanhanger.

Ze stapten uit en klapten de portieren dicht. Terwijl Vledder de wagen afsloot, maakte De Cock een paar gymnastische bewegingen om zijn verkreukelde spieren weer op gang te krijgen. Zij aan zij slenterden ze naar een sluis van glazen schuifdeuren.

Een jonge blonde receptioniste in een onberispelijk korenblauw uniform bleek onmiddellijk bereid om de heer Haantjes van hun komst te verwittigen. Na een kort telefoongesprek kwam ze uit haar loge en ging de beide rechercheurs via een brede gang heupwiegend voor naar een sober ingerichte directiekamer.

Een breedgeschouderde man in een slobberig grijs kostuum liep met een joviaal uitgestoken hand op De Cock toe. ‘Haantjes… Gerard Haantjes!’ jubelde hij opgetogen. Om zijn mond gleed een vette lach. ‘Het is mij een waar genoegen om zo’n vermaard speurder in mijn kantoor te mogen begroeten.’

De Cock drukte de hem toegestoken hand. Zijn scherpe blik gleed langs een rond, vlezig gezicht, waarin een paar helblauwe ogen schitterden.

‘U… eh, u kent de reden van onze komst?’ opende hij voorzichtig.

De heer Haantjes gebaarde naar een zitje van stalen meubelen nabij het raam.

‘Ik heb vanmorgen,’ sprak hij gedragen, ‘het tragische bericht van de moord op mijn compagnon Scheltema in het ochtendblad gelezen.’ Hij nam tegenover De Cock plaats en liet zijn hoofd iets zakken. ‘Ik had toch wel even moeite om de schok te verwerken. Zoiets verwacht je niet. Het is onbegrijpelijk.’

Hij zuchtte diep.

‘Inmiddels heb ik ettelijke malen gepoogd om Mies… mevrouw Scheltema, aan de telefoon te krijgen… uiteraard… voor meer bijzonderheden, maar ze weigert mij te woord te staan. Zo gauw ze mijn stem hoort, verbreekt ze de verbinding.’

De Cock glimlachte.

‘Ze zal nog in de war zijn.’ Hij legde zijn hoedje naast zich op de vloer. ‘Hoelang was de heer Scheltema uw compagnon?’

De heer Haantjes staarde even naar het plafond.

‘Eén maart aanstaande zou dat tien jaar zijn geworden. De heer Scheltema heeft mij destijds als zijn compagnon aangenomen om aan het bedrijf wat meer… eh, schwung… elan… expansiedrift te geven.’

‘Dat had het niet?’

De heer Haantjes schonk hem een matte glimlach.

‘Hendrik… de heer Scheltema, is een behoudend man. Een tikkeltje ouderwets.’

De Cock keek hem schuins aan.

‘Er bestonden tegenstellingen?’

De heer Haantjes tuitte zijn lippen.

‘Er waren verschillen van inzicht.’

‘Zoals?’

De heer Haantjes spreidde zijn beide armen.

‘Hendrik wilde een perfect bedrijf met louter perfecte medewerkers.’ Hij bracht een medelijdend lachje op zijn gezicht. ‘Dat kan niet. Dat bestaat niet meer. Perfecte mensen zijn met een lantaarntje te zoeken.’

De Cock knikte begrijpend.

‘U nam genoegen,’ stelde hij, ‘met minder perfecte medewerkers?’

De heer Haantjes streek met zijn beide handen over zijn gladde blonde haren. ‘Ik geloof niet in rechtschapen mensen. Die bestaan niet. Ik ben geen zedenmeester.’

Hij schudde zijn hoofd. ‘Ik verwacht van mijn personeel geen honderd procent betrouwbaarheid. Het is ook een utopie om dat te verwachten. Ik grijp pas in wanneer een bepaald gedrag van mijn personeel directe schade voor mijn bedrijf betekent.’

‘De heer Scheltema dacht daar anders over?’

De heer Haantjes knikte nadrukkelijk.

‘Absoluut. Dat is ook de reden dat hij een paar jaar geleden die bedrijfscontroleur heeft aangesteld. Een oud-collega van u… een brave man… maar even strak en rechtlijnig als Scheltema zelf.’

‘Albert Versteegh.’

‘Precies.’

‘Hij is verdwenen.’

‘Verdwenen?’

De Cock knikte.

‘In opdracht van de heer Scheltema heeft uw personeelschef Van Kinsbergen gisteravond bij mij op het bureau Warmoesstraat in Amsterdam een verzoek tot opsporing van Albert Versteegh gedaan. Mijn oud-collega zou een omvangrijke fraude in uw bedrijf op het spoor zijn.’

‘Fraude?’

‘Ja.’

De heer Haantjes schudde zijn hoofd.

‘Onmogelijk,’ reageerde hij strak. ‘Ik heb nog geen maand geleden een gerenommeerd Rotterdams accountantskantoor ons bedrijf volledig laten doorlichten. Er zijn geen onregelmatigheden van welke aard dan ook geconstateerd.’

De Cock wreef over zijn kin.

‘Waarom… waarom liet u uw bedrijf doorlichten?’

De heer Haantjes zwaaide geïrriteerd.

‘Omdat Hendrik dat per se wilde. Volgens Hendrik was ons bedrijf van binnenuit verrot… gebeurden er dingen die niet door de beugel konden.’

‘Maakte Albert Versteegh rapporten op?’

‘Dat zal wel.’

‘Hebt u zo’n rapport wel eens onder ogen gehad?’

‘Nee.’

De Cock toonde verbazing.

‘Waarom niet? U bent als compagnon toch medeverantwoordelijk?’

De heer Haantjes zwaaide heftig.

‘Ik… eh, ik…’ stamelde hij geprikkeld, ‘ik interesseer mij niet voor spookverhalen.’

De Cock trok zijn gezicht strak.

‘Ik vermoed,’ sprak hij voorzichtig, ‘dat de heer Scheltema gisteravond omwille van zo’n spookverhaal is vermoord.’

De heer Haantjes klapte met zijn beide handen op zijn knieën. ‘Het spijt mij. Mijn tijd is beperkt. Ik kan u niet langer te woord staan.’ Hij kwam overeind. ‘Neemt u mij niet kwalijk.’

De Cock pakte zijn hoedje van de vloer, stond op en versperde de heer Haantjes de weg naar zijn bureau. Hij hield zijn hoofd iets schuin.

‘Weet u waarom mevrouw Scheltema u niet te woord wil staan?’

‘Nee.’

De Cock grijnsde.

‘Zij meent de moordenaar van haar man te kennen.’

‘Wie?’

‘U.’

9

De beide rechercheurs liepen vanaf de glazen deursluis zwijgend terug naar hun Golf. Met het geopende portier in zijn hand keek De Cock om naar het imposante kantoorgebouw van de transportonderneming.

Achter het raam van de directiekamer ontwaarde hij het vlezige gelaat van Gerard Haantjes. Hun blikken kruisten elkaar. Met een gevoel van onbehagen liet De Cock zich in de Golf naast Vledder zakken. Veel harder dan nodig trok hij het portier dicht.

Het drukke stadsverkeer van Rotterdam vergde alle aandacht van Vledder. Op het gezicht van de jonge rechercheur lag een norse trek. Het kostte hem altijd moeite om een teleurstelling te verwerken.

Hangend in zijn autogordel zat De Cock wat onderuitgezakt naast hem. De oude rechercheur was onvoldaan… ontevreden met zichzelf. Hij had het gevoel te hebben gefaald. Het onderhoud met directeur Haantjes had tot geen enkel resultaat geleid. Het gesprek, zo vond hij, had vrijwel geen aanknopingspunten voor een nader onderzoek opgeleverd.

Toen ze de snelweg naar Amsterdam hadden bereikt en het verkeer om hen heen wat minder intensief werd, blikte Vledder opzij.

‘Dat laatste schot van jou trof geen doel,’ sprak hij gnuivend. ‘Directeur Haantjes keek er helemaal niet van op, dat de vrouw van zijn compagnon hem van moord beschuldigde.’

De Cock schudde zijn hoofd.

‘Hij zal hebben beseft,’ sprak hij achteloos, ‘dat zo’n kreet van een bedroefde vrouw geen enkele bewijslast oplevert.’

Vledder snoof.

‘Ze zal Gerard Haantjes toch niet voor niets hebben beschuldigd!’ riep hij opgewonden. ‘Moord is een kapitaal delict.’

De Cock schoof zijn onderlip vooruit.

‘Zeker,’ reageerde hij kalm. ‘Ik denk dat mevrouw Scheltema zich de ernst van haar beschuldiging ook wel bewust was. Maar alles wat ze naar voren bracht was vaag… zonder contouren… gevoelens, vermoedens, frustraties, achterdocht. Daar bleef het bij. Ze heeft ons niets concreets kunnen melden.’

Vledder klapte met zijn vuist op de rand van zijn stuur.

‘Toch is er iets mis, De Cock,’ riep hij geëmotioneerd. ‘Ik kan niet zeggen wat er aan schort. Maar ik voel dat er… dat er…’

De jonge rechercheur stokte.

De Cock plukte aan het puntje van zijn neus.

‘Ik heb inderdaad een sterk vermoeden,’ formuleerde hij voorzichtig, ‘dat de tegenstellingen tussen Scheltema en zijn compagnon veel groter waren, dan Gerard Haantjes ons voorspiegelt.’

Vledder trok zijn neus iets op.

‘Ik mag die Gerard Haantjes niet,’ reageerde hij ineens fel. ‘Ik heb naar hem zitten kijken, terwijl jij met hem in gesprek was… een glibberige man.’

De Cock knikte instemmend.

‘Het type van een moderne, calculerende ondernemer. Het is een ontwikkeling, een trend… Wettelijke of morele overwegingen gelden niet meer… als een actie tot winst leidt is het goed.’

Vledder trok zijn wenkbrauwen samen.

‘Zou Scheltema destijds ex-rechercheur Albert Versteegh hebben aangetrokken om enig toezicht op het gedrag van zijn compagnon Haantjes te houden?’

De Cock trok een bedenkelijk gezicht.

‘Mogelijk,’ reageerde hij traag. ‘Maar als dat de aanleiding was om een oud-politieman aan te stellen, dan zat bij Scheltema het wantrouwen jegens zijn compagnon Haantjes wel erg diep.’

Ze reden een tijdje zwijgend verder. Een puur Hollands winterlandschap gleed aan hen voorbij. Dorpssilhouetten onder lage donkere luchten. Zo nu en dan prikte de zon heel even door het wolkendek.

Plotseling zwaaide Vledder wild voor zich uit.

‘Spookverhalen,’ gromde hij bitter. ‘Spookverhalen. Wat zijn spook-ver-ha-len? Verhalen die hem als compagnon niet zinden?’

De Cock lachte.

‘Dat vermoed ik.’

Vledder stak zijn kin iets omhoog.

‘Ik vraag mij af,’ brieste hij, ‘waar de rapporten zijn gebleven, die Albert Versteegh in de loop der tijd heeft opgemaakt.’

De Cock trok een denkrimpel in zijn voorhoofd.

‘Geloof jij dat Gerard Haantjes nooit zo’n rapport onder ogen heeft gehad?’

Vledder schudde zijn hoofd.

‘Met geen woord. Scheltema zal bepaalde rapporten beslist wel eens met hem hebben doorgenomen.’ Hij liet het stuur even los en zwaaide met zijn beide handen. ‘Hoe kon hij anders van spookverhalen spreken?’

De Cock keek zijn jonge collega van opzij aan.

‘Weet je wat mij bezighoudt?’ sprak hij ernstig.

‘Nou?’

‘Waar is Albert Versteegh zelf gebleven? Wat is er met hem aan de hand? Is hij werkelijk verdwenen? Is hij gevlucht?’

Vledder trok zijn schouders omhoog.

‘Misschien heeft Versteegh als veiligheidsman van de onderneming wel zaken ontdekt, die voor compagnon Haantjes uiterst belastend zijn.’

De Cock knikte instemmend.

‘En als Versteegh zijn belastende bevindingen aan Scheltema heeft gerapporteerd… en daar wil ik van uitgaan… dan kan dat een motief zijn voor de moord op Scheltema.’

Vledder reageerde verrast.

‘En het verdwijnen of de vlucht van Albert Versteegh.’

De Cock wreef over zijn brede kin.

‘Ik begin mij,’ sprak hij bedachtzaam, ‘over zijn verdwijnen echt zorgen te maken. Ik herinner mij dat Albert Versteegh vroeger als rechercheur aan de Warmoesstraat de gewoonte had om van elk proces-verbaal of rapport dat hij opmaakte, voor zichzelf een kopie te bewaren.’

Vledder keek hem van terzijde aan.

‘Jij denkt dat hij die gewoonte ook na zijn politietijd heeft behouden?’

De Cock knikte.

‘Dat denk ik… afschriften, die misschien voor bepaalde figuren heel gevaarlijk zijn.’ Ineens drukte de oude rechercheur zich omhoog en keek onderzoekend om zich heen.

‘We gaan terug.’

‘Waarheen?’

‘Naar Rotterdam.’

Vledder schudde zijn hoofd.

‘We kunnen niet keren op de snelweg.’

De Cock bromde.

‘Dan keer je ergens anders.’

Vledder keek hem niet-begrijpend aan.

‘Wil je terug naar dat transportbedrijf… naar die Haantjes?’

De Cock maakte een afwerend gebaar.

‘Dat heeft geen zin.’

‘Wat wil je dan?’

De Cock zwaaide over zijn rechterschouder.

‘Ik heb begrepen dat onze vroegere collega Geert Dijke in Rotterdam een soort recherchebureau runt. Daar wil ik heen.’

‘Wat verwacht je daarvan?’

De Cock gebaarde voor zich uit.

‘Geert Dijke is de man die directeur Scheltema heeft geadviseerd om mij in deze zaak te betrekken… om mij met het onderzoek naar zijn verdwenen schoonvader op te zadelen.’ De oude rechercheur schudde zijn hoofd. ‘Dat bevalt mij niet. Ik wil weten waarom.’

Geert Dijke keek hem geamuseerd aan.

‘Wie kan er beter een onderzoek leiden dan jij… rechercheur De Cock… een begrip.’

De grijze speurder maakte een afwerend gebaar.

‘Ik kom hier niet om van jou loftuitingen aan te horen,’ sprak hij ernstig. ‘Ik maak mij zorgen over het verdwijnen van Albert Versteegh… zeker na de moord op Scheltema.’

‘Ik ook.’

De Cock boog zich iets naar voren.

‘Geert Dijke,’ sprak hij indringend, ‘jij kent het politiebedrijf… de spelregels. Toch adviseerde jij directeur Scheltema om bij mij in de Warmoesstraat in Amsterdam de vermissing van jouw schoonvader te melden. Scheltema woonde in Huizen en het bedrijf waarvoor jouw schoonvader werkte is hier in Rotterdam gevestigd. Het onderzoek hoort niet in Amsterdam thuis. Dat weet jij best.’

Geert Dijke knikte.

‘Ik blijf erbij,’ reageerde hij strak, ‘het was voor Scheltema de beste keus.’ Hij keek De Cock onderzoekend aan. ‘Kwam Scheltema zelf naar Amsterdam?’

De Cock schudde zijn hoofd.

‘Hij stuurde zijn personeelschef, Charles van Kinsbergen.’

Geert Dijke glimlachte.

‘Dat hoopte ik. Heb je goed naar hem gekeken?’

De Cock negeerde de vraag.

‘Hoe ver zat Scheltema in de problemen?’

Geert Dijke trok zijn schouders op.

‘Ik weet niet of Scheltema in de problemen zat,’ antwoordde hij licht geïrriteerd. ‘Daar heeft hij mij nooit in gekend.’

‘Hij werd vermoord.’

Geert Dijke zuchtte.

‘Dat is verdrietig voor hem en zijn vrouw.’

De Cock keek hem strak aan.

‘Een andere opmerking heb je niet?’

Geert Dijke spreidde zijn beide armen.

‘Wat moet ik… in huilen uitbarsten? Scheltema was een cliënt. Meer niet. Hij had vertrouwen in mij en vroeg mij wel vaker om advies. Gisteren kwam hij hier op mijn kantoor om de verdwijning van zijn veiligheidsman te bespreken.’

‘Hoe laat?’

‘Omstreeks halfdrie. Scheltema was nerveus, duidelijk uit zijn doen. Zijn veiligheidsman zou een omvangrijke fraudezaak op het spoor zijn geweest.’

‘In zijn bedrijf?’

‘Dat neem ik aan.’

‘Bijzonderheden?’

‘Waarvan?’

‘Die fraudezaak.’

Geert Dijke schudde zijn hoofd.

‘Ken ik niet.’

De Cock keek zijn ex-collega ongelovig aan.

‘Jullie trokken destijds in de Warmoesstraat altijd samen op… een vast koppel. Werkte jij nu niet met je schoonvader samen?’

‘Nee.’

De Cock grijnsde.

‘Buiten, op de deur van dit kantoor hangt een bord met Detectivebureau Dijke & Versteegh.’

Geert Dijke maakte een hulpeloos gebaar.

‘Dat bord hangt er nog.’

‘Maar?’

‘Wij zijn al jaren geleden uit elkaar gegroeid. We doen ieder onze eigen zaken.’

De Cock beluisterde de neerbuigende toon en onderkende een zweem van onverschilligheid. Het stak hem.

‘Albert Versteegh is jouw schoonvader,’ riep hij geëmotioneerd. ‘De vader van je vrouw… van Marjan. Appie… jouw oudste zoon is naar hem vernoemd.’

‘En?’

De Cock sloot even zijn beide ogen. De vraag van Geert Dijke deed hem pijn. ‘Hoe is het met Marjan?’ vroeg hij zachtjes.

Geert Dijke liet zijn hoofd iets zakken.

‘Goed.’

‘Jullie wonen hier in Rotterdam?’

‘Ja.’

‘En je schoonvader?’

Geert Dijke keek op.

‘Woonde aanvankelijk ook bij ons in Rotterdam,’ antwoordde hij mat, ‘maar is na een paar jaar weer naar Amsterdam verhuisd. Daar had hij de meeste herinneringen… aan de politie… aan de tijd dat zijn vrouw nog leefde.’

De Cock knikte begrijpend.

‘Onderhielden jullie geen contact meer met elkaar?’

‘Jawel.’

‘Dagelijks?’

Geert Dijke schudde zijn hoofd.

‘Verjaardagen en zo.’

‘Wist jij dat hij was verdwenen?’

‘Ik hoorde het van Scheltema.’

‘Het schokte je?’

‘Niet echt.’

De Cock plukte nadenkend aan zijn onderlip. De reacties van Geert Dijke bevielen hem niet. Hij was te vlak, te star, te terughoudend.

‘Jij wist toch dat Albert Versteegh als securityman bij Scheltema & Haantjes werkte.’

Geert Dijke knikte.

‘Dat wist ik,’ beaamde hij. ‘Mijn schoonvader was daar in vaste dienst.’

‘Kende Scheltema de familierelaties tussen jou en Albert Versteegh?’

Geert Dijke schudde zijn hoofd.

‘Mijn schoonvader en ik waren overeengekomen om die familierelatie geheim te houden.’

De Cock toonde verbazing.

‘Waarom?’

Over het bleke gezicht van Geert Dijke gleed een matte glimlach. ‘Ik zei je al… ik was adviseur van de heer Scheltema… deed wel eens onderzoeken voor hem… meest in de privésfeer. Daar kon mijn schoonvader dan weer zijn voordeel mee doen.’

‘Jij gaf de resultaten van jouw onderzoeken aan je schoonvader door?’

‘Meestal wel.’

‘En omgekeerd?’

Geert Dijke klemde zijn lippen op elkaar.

‘De Cock,’ reageerde hij heftig, ‘ik ben je verdachte niet. Ik ben niet van plan om het slachtoffer te worden van jouw verhoortechnieken.’

De grijze speurder lachte.

‘Zo reageerde je schoonvader ook.’

‘Wanneer?’

‘Toen hij mij kwam melden dat hij er weinig voor voelde om als een stuk wild te worden afgeschoten.’

Geert Dijke draaide zijn hoofd weg.

‘Daar weet ik niets van.’

De grijze speurder wreef zich achter in zijn nek.

‘Luister, Geert,’ sprak hij gedragen. ‘Ik leid het onderzoek naar de moord op een jonge vrouw in Amsterdam. Tussen die moord en de moord op directeur Scheltema in Huizen moet enig verband bestaan… al weet ik bij benadering niet waar ik de relatie, dat verband moet zoeken. Maar beide moorden hebben dezelfde modus operandi… zijn op dezelfde wijze gepleegd. Beide slachtoffers werden kil en meedogenloos neergemaaid met een pistoolmitrailleur. Begrijp je… als een stuk wild afgeschoten.’

De oude rechercheur zweeg secondenlang.

‘Ik heb een sterk vermoeden,’ ging hij verder, ‘dat Albert Versteegh mij oplossingen zou kunnen aandragen… dat hij wellicht het hoe en waarom van de beide moorden kent.’ Hij stak zijn wijsvinger priemend vooruit. ‘En ik heb de zekerheid dat jij van deze affaire meer weet dan je mij wilt openbaren.’

Geert Dijke schudde zijn hoofd.

‘Ik weet niets… en ik wil niets weten.’

De Cock nam een kleine pauze en overdacht het antwoord. Hij leunde in zijn stoel achterover. Onderwijl gleed zijn scherpe blik over het gezicht van de man voor zich. Geert Dijke, zo overdacht hij, was achter in de dertig. Maar zijn oud-collega zag er vele jaren ouder uit. Zijn gezicht zag vaal en hij had diepe kringen onder zijn ogen.

De grijze speurder bracht zijn handen naar voren en drukte de vingertoppen tegen elkaar.

‘Ken jij Gerard Haantjes… de compagnon van Scheltema?’

Geert Dijke knikte.

‘Ik heb hem wel eens ontmoet.’

De Cock krabde zich nadenkend op zijn voorhoofd.

‘Heb jij,’ formuleerde hij voorzichtig, ‘voor directeur Scheltema wel eens onderzoeken verricht die verband hielden met Gerard Haantjes?’

‘Ja.’

‘Wat voor onderzoeken?’

Geert Dijke zuchtte.

‘Ik heb wel moeten nagaan met welke vrouwen Gerard Haantjes contacten onderhield.’

‘Amoureuze contacten?’

‘Inderdaad.’

‘En?’

Geert Dijke trok geprikkeld zijn schouders op.

‘Het stelde niets voor… avontuurtjes met leden van het personeel… jonge meisjes van het kantoor.’

‘Waarom wilde Scheltema dat weten?’

Geert Dijke gebaarde achteloos.

‘Dat interesseert mij niet… heb ik als privédetective ook niets mee te maken. Ik rapporteer wat ik tegenkom en schrijf mijn rekeningen.’

De Cock zuchtte omstandig. De starre houding van Geert Dijke maakte hem wanhopig. Vertrouwelijk boog hij zich naar hem toe.

‘Als oud-politieman,’ vroeg hij bijna smekend, ‘wat denk je van die Gerard Haantjes?’

Geert Dijke boog zijn hoofd en slikte. Het duurde geruime tijd voor hij weer opkeek.

‘Als Gerard Haantjes,’ antwoordde hij vlak, ‘de hand heeft in het verdwijnen van mijn schoonvader… dan vrees ik voor zijn leven.’

10

Ze reden opnieuw uit Rotterdam weg. Het schemerde en het begon weer te sneeuwen. Kleine glinsterende vlokjes kleefden aan het wegdek. Soms joeg een wervelende wind ze even tuimelend omhoog.

Vledder deed mopperend de ruitenwissers aan en ranselde de Golf de snelweg op.

De Cock wuifde voor zich uit.

‘Ik zou maar voorzichtig rijden,’ sprak hij bezorgd. ‘Het kon wel eens glad worden.’

De jonge rechercheur reageerde niet. Het toenemend spitsverkeer eiste al zijn aandacht. Pas toen het op de snelweg wat rustiger werd, blikte hij opzij.

‘Hoeveel dagen hebben we nog voor kerst?’ vroeg hij met een ondertoon van spot.

De Cock gromde.

‘Kun je zelf niet tellen?’ antwoordde hij bars, geprikkeld.

Vledder trok een grijns op zijn gezicht.

‘Heb je de smoor in?’

De Cock schudde zijn hoofd.

‘Stomme vraag… hoeveel dagen hebben we nog voor kerst… als je niet uit je hoofd kunt rekenen, gebruik je je vingers maar.’

Vledder grinnikte om De Cocks reactie.

‘Je hebt echt de smoor in,’ stelde hij vast. ‘Ik wilde alleen maar zeggen… als we elke dag zo verprutsen als vandaag…’ Hij maakte zijn zin niet af.

De Cock draaide zich met een ruk naar hem toe.

‘Het is geen verprutste dag!’ riep hij verbolgen.

Vledder glimlachte fijntjes.

‘Wat hebben we dan bereikt?’

De Cock hief zijn handen op.

‘Je kunt niet alles en iedereen onmiddellijk naar je hand zetten.’

‘Geert Dijke?’

De Cock trok zijn schouders op.

‘Ik heb ook geen verklaring voor het vreemde gedrag van Geert Dijke,’ antwoordde hij wat timide. ‘Hij adviseert directeur Scheltema om de verdwijning van zijn schoonvader aan mij te melden en als ik mij daadwerkelijk met het geval ga bemoeien, weigert hij elke medewerking.’

Vledder fronste zijn wenkbrauwen.

‘Jij denkt dat Geert Dijke meer weet omtrent de verdwijning van zijn schoonvader dan hij ons wil vertellen?’

‘Absoluut.’

‘Waarom?’

De Cock spreidde zijn beide handen.

‘Albert Versteegh en Geert Dijke vormden destijds bij de recherche aan de Warmoesstraat een onafscheidelijk koppel… volkomen op elkaar afgestemd… een gouden duo. Ik kan mij niet voorstellen dat daarin verandering is gekomen.’

‘Jij gaat ervan uit dat zij nog steeds elke actie met elkaar bespreken?’

‘Zeker.’

Vledder keek hem verschrikt aan.

‘Zou… zou,’ stamelde hij, ‘zou Geert Dijke weten waar Albert Versteegh zich mee bezighield?’

‘Daar ben ik van overtuigd. Ik neem zelfs aan dat hij alle details kent.’

‘Zou… zou Geert Dijke ook weten waar Albert Versteegh zich bevindt… zich schuilhoudt?’

De Cock schoof zijn onderlip vooruit.

‘Ik acht die mogelijkheid beslist niet uitgesloten.’

Vledder slikte.

‘Als dat zo is… als Geert Dijke weet waar zijn schoonvader zich ophoudt… dan is er in feite geen sprake van een ver-dwij-ning.’

‘Precies.’

Vledder liet het stuur los en stak zijn beide handen vertwijfeld omhoog.

‘Wat heeft die hele maskerade dan voor zin?’

De Cock zuchtte.

‘Als ik een antwoord op die vraag had, dan waren wij vermoedelijk heel dicht bij de oplossing van de moord op Scheltema.’

‘En Katja Anna Solarsky?’

De Cock maakte een gebaar van wanhoop.

‘Albert Versteegh heeft als beveiligingsman bij het transportbedrijf Scheltema & Haantjes iets ontdekt, dat door Charles van Kinsbergen als een omvangrijk geval van fraude wordt betiteld.’

Vledder schudde zijn hoofd.

‘Maar dat klopt niet,’ reageerde hij fel. ‘Gerard Haantjes ontkent dat er sprake is van fraude in zijn bedrijf. Onmogelijk, volgens zijn zeggen. Een gerenommeerd Rotterdams accountantskantoor zou het bedrijf hebben doorgelicht en geen onregelmatigheden hebben geconstateerd.’

De Cock grijnsde.

‘Maar Albert Versteegh is er zelf van overtuigd, dat zijn wetenschap… zijn kennis van die fraude… voor hem gevaar inhoudt.’

Vledder knikte instemmend.

‘Hij komt naar ons aan de Warmoesstraat omdat hij vreest als een stuk wild te worden afgeschoten.’

De Cock kneep zijn lippen op elkaar.

‘Zover ons bekend is… is dat nog niet gebeurd. We hebben daarover geen meldingen.’ De grijze speurder staarde enige tijd nadenkend voor zich uit. Daarna wuifde hij in de richting van Vledder. ‘Wie werden er wél als een stuk wild op straat afgeschoten?’

‘Katja Anna Solarsky en Hendrik Scheltema.’

De Cock keek zijn jonge collega vragend aan.

‘Conclusie?’

Vledder ademde diep.

‘Katja Anna Solarsky en directeur Scheltema droegen omtrent de omvangrijke fraude in het transportbedrijf dezelfde kennis met zich mee… hadden dezelfde wetenschap als Albert Versteegh.’

De Cock glimlachte.

‘Heel goed.’

Vledder trok een denkrimpel in zijn voorhoofd.

‘Maar hoe kan dat? Ik bedoel, wat heeft Katja Anna Solarsky met het transportbedrijf Scheltema & Haantjes te maken?’

De Cock schudde zijn hoofd.

‘Dat weet ik niet… nog niet. Ze had in ieder geval wel iets te maken met… Albert Versteegh. Ze heeft vermoedelijk in Schermerhorn met hem getelefoneerd… kende zijn naam.’

Vledder klapte met zijn vuist op het stuur.

‘En kan via hem haar kennis over de fraude hebben opgedaan.’

De Cock liet zich onderuitzakken. Met de laatste conclusie van zijn jonge collega stemde hij niet in. Dat Albert Versteegh zijn bevindingen, zo overdacht hij, aan directeur Scheltema rapporteerde, lag voor de hand. Scheltema was zijn opdrachtgever, zijn directe chef. Maar waarom zou hij zijn wetenschap aan een jonge Tsjechische vrouw overdragen?

Na een kleine slip, waardoor de politiewagen even dwars op de weg belandde, verminderde Vledder geschrokken de snelheid van de Golf. Geruime tijd reden ze zwijgend voort. Het was vreemd stil op de weg. De gevallen sneeuw dempte de geluiden van het verkeer.

Ineens blikte Vledder opzij. Zijn jonge gezicht zag bleek.

‘Je vergeet iemand.’

De Cock keek verrast naar hem op.

‘Wie… wie vergeet ik?’

Vledder hijgde.

‘Geert Dijke. Als ook hij kennis draagt van een omvangrijke fraude bij het transportbedrijf Scheltema & Haantjes, dan loopt ook hij de kans om “als een stuk wild te worden afgeschoten”.’

De Cock drukte zich omhoog.

‘Dick Vledder,’ sprak hij bewonderend, ‘mijn lessen aan jou beginnen vrucht te dragen.’

Met hun Golf gleden ze in een matig gangetje aan het bedrijvige Schiphol voorbij, passeerden de woelige verkeersknooppunten Badhoevedorp en De Nieuwe Meer en bereikten de Ring om Amsterdam. Bij afslag Geuzenveld verliet Vledder de A10.

In de drukke Jan van Galenstraat was de sneeuw door het intense verkeer platgereden tot een vieze bruine drabbige brei. De Cock maakte zijn autogordel los, keek om zich heen en grinnikte.

‘Zo ken ik Amsterdam weer.’

Het klonk spottend.

Bij de kruising Admiraal De Ruyterweg zat het verkeer hopeloos vast. Slechts stapvoets kwamen ze vooruit. Vledder schold op wielrijders die sierlijk tussen de auto’s door slalomden.

Toen ze eindelijk via de De Clerqstraat, de Rozengracht en de Raadhuisstraat, achter het Dammonument om, de Warmoesstraat hadden bereikt, slaakte De Cock een zucht van verlichting. Hij wees in de smalle straat voor zich uit. ‘Amsterdam,’ declameerde hij plechtig, ‘is gebouwd voor een sierlijke diligence, een trage trekschuit en een stoere sleperswagen.’

Vledder grijnsde.

‘En dat hadden ze zo moeten houden.’

‘Amen.’

Pal voor de ingang van het politiebureau was nog een krap parkeerplaatsje vrij. Vledder wurmde de Golf botsend tussen andere politiewagens.

De beide rechercheurs gleden licht verkreukeld van hun zitplaatsen. Toen ze de hal van het politiebureau binnenstapten, wenkte Jan Kusters hen vanachter de balie.

De Cock liep op hem toe.

‘Zit er weer iemand op ons te wachten?’

De wachtcommandant schudde zijn hoofd. Hij greep vanonder zijn dienstboek een notitie.

‘Een uurtje geleden was hier een vrouwtje uit de Oude Nieuwstraat.’

De Cock fronste zijn wenkbrauwen.

‘Uit de Oude Nieuwstraat?’ vroeg hij hoopvol. ‘Een knap hoertje… in suède jas?’

‘Ja.’

‘Annelies de Groot?’

Jan Kusters knikte.

‘Annelies de Groot… zo heet ze… inderdaad een knappe meid. Ze vroeg naar jou, en toen ik zei dat jij er niet was, zei ze dat híj er weer was geweest.’

‘Wie… wie is híj?’

De wachtcommandant raadpleegde zijn notitie.

‘Ene Richard. Hij had weer een vrouwtje bij zich voor achter het raam.’

‘Een buitenlands vrouwtje?’

‘Ja.’

‘En?’

‘Ze heeft dat vrouwtje niet opgenomen. Ze heeft tegen die Richard gezegd, dat ze geen plaats voor haar had.’

De Cock boog zich met een ruk naar hem toe.

‘Heeft Annelies de Groot gezegd… waarom? Waarom ze haar niet nam?’

Jan Kusters knikte.

‘Daar kwam ze voor. Dat moest ik je zeggen… het vrouwtje leek op Katja.’

Met een grimmige trek op zijn gezicht sjokte De Cock van de Warmoesstraat via de Lange Niezel naar de Oudezijds Voorburgwal. Vledder liep zwijgend naast hem. De jonge rechercheur voelde dat de grijze speurder te gespannen was om een gesprek te voeren.

Het was stil op de Wallen. Voor het immense leger der behoeftigen was het nog te vroeg en de vieze kledderige sneeuwbrij hield de anderen van de straat. Bij de meeste bordelen waren de gordijnen nog gesloten. Op het Oudekerksplein zat een forsgebouwde hoer aan een borduurwerkje. Ze zwaaide toen het tweetal aan haar voorbijtrok.

De Cock negeerde haar. Strak staarde hij voor zich uit. Ze sjokten over het bruggetje van de Oude Kennissteeg en gingen de Achterburgwal op. Op de hoek van de Barndesteeg slopen ze bijna heimelijk het intieme café van Smalle Lowietje binnen.

De Cock had echt wel trek in een paar scheuten uit de fles cognac, die Smalle Lowietje speciaal voor hem onder de tapkast had gereserveerd. Cognac stimuleerde zijn denken en hij had het idee dat zijn denken wel enige stimulans kon gebruiken.

Smalle Lowietje kwam opgewekt naar hem toe.

‘Zo gauw had ik jullie beiden niet terugverwacht,’ opende hij blij. ‘Wanneer was het… eergisteren?’

De Cock antwoordde niet. Hij hees zich omstandig op een kruk en keek om zich heen. Het etablissement van Smalle Lowietje was verlaten. Alleen aan een tafeltje bij het raam nipten een paar bedaagde businessvrouwtjes aan een likeurtje.

Met de middelvinger van zijn rechterhand tikte De Cock een paar maal ongeduldig op de tapkast.

‘Doe je plicht.’

Het klonk als een bevel.

De caféhouder gehoorzaamde met de welwillendheid van een goede kastelein. Aalglad dook hij onder de tapkast, greep achter zich naar drie diepbolle glazen en schonk klokkend in.

De Cock keek ernaar. Hij had weinig lust in de ceremonie, die ze gewoonlijk gezamenlijk opvoerden, maar de oude rechercheur wilde de ban niet verbreken. Hij bracht zijn glas omhoog.

‘Op alle kinderen van dorstige vaders,’ proostte hij spottend.

Smalle Lowietje lichtte zijn glas op en nam de toost lachend over. Daarna nam hij voorzichtig een slokje.

‘Ben je er al uit?’

‘Waaruit?’

Op het vriendelijke muizensmoeltje van Smalle Lowietje kwam een sombere trek.

‘De moord op Katja.’

De Cock schudde zijn hoofd.

‘Ik ben in feite nog geen steek verder. En we hebben echt niet stilgezeten.’

De Smalle glimlachte.

‘Dat neem ik ook niet aan.’

De oude rechercheur zette zijn glas op de tapkast terug en keek op. ‘Jij vertelde mij de vorige keer dat Katja een zuster had.’

Smalle Lowietje knikte.

‘Anuschka.’

‘Heb je haar wel eens gezien?’

Smalle Lowietje zuchtte.

‘Eén keer. Ze kwam ’s avonds met Katja mee.’

‘En?’

‘Wat bedoelt u?’

‘Leek ze op Katja?’

De caféhouder maakte een vaag gebaar.

‘Niet helemaal. Anuschka was kleiner, tengerder dan Katja. Maar aan hun gezichten kon je wel zien dat ze zusters waren.’

De Cock trok zijn gezicht strak.

‘Weet je waar ze is?’

‘Wie?’

De Cock zwaaide ongeduldig.

‘Anuschka,’ riep hij geprikkeld. ‘Ze moet toch na de dood van Katja ergens zijn gebleven?’

‘Natuurlijk.’

‘Waar?’

Smalle Lowietje spreidde zijn beide handen in een gebaar van onschuld. ‘Weet ik niet… misschien is ze wel terug naar Tsjechoslowakije. Zoals ik al zei… ik heb haar slechts één keer gezien… hier in mijn etablissement… met Katja… daarna nooit meer.’

‘En je hebt later ook nooit meer iets van of over haar gehoord… verhalen, toestanden?’

‘Nee… niets.’

De Cock trok zijn kin iets op.

‘Lowie… wie is Mooie Richard?’

De tengere caféhouder trok zijn schouders op.

‘Dat weet ik niet.’

De Cock kneep zijn ogen half dicht.

‘Als ik goed ben geïnformeerd, dan loopt Mooie Richard met Anuschka te leuren. Hij wil een plekje voor haar achter een raam.’

Smalle Lowietje slikte.

‘Anuschka?’

De Cock knikte nadrukkelijk.

‘Anuschka,’ sprak hij zalvend, ‘is geen vrouwtje voor achter het raam. Dat weet jij heel goed, Lowie. Kleine, tengere Anuschka is ziek. Ze heeft iets aan haar nieren.’

Smalle Lowietje friemelde met zijn vinger aan zijn morsige vest. ‘Daar kan ik toch niets aan doen?’ jammerde hij. ‘Ik… eh, ik kan… ‘

De Cock onderbrak hem.

‘Lowie… wie is Mooie Richard?’

De herhaalde vraag deed Smalle Lowietje pijn.

‘Dat weet ik niet,’ antwoordde hij benepen. ‘Echt, De Cock, dat weet ik niet. Ik heb die naam Richard wel eens gehoord. Dat is alles.’

De oude rechercheur kneep zijn lippen op elkaar.

‘Ik wil weten wie Mooie Richard is… waar ik hem kan vinden.’

Smalle Lowietje leunde met zijn ellebogen op de tapkast.

‘Het is een gevaarlijke jongen… altijd een blaffer tussen zijn broekriem. En hij deinst er niet voor terug om van dat ding gebruik te maken.’

De Cock grijnsde.

‘Je kent hem dus wel.’

De tengere caféhouder hield even zijn ogen dicht.

‘Het is in de buurt niet meer zoals vroeger, De Cock. Mijn oude gabbers zijn dood of hebben zich teruggetrokken. Het jonge penozespul heeft geen ontzag meer… voor niets en niemand. Kijk om je heen… lees in de kranten… liquidatiemoorden aan de lopende band. Een mensenleven telt voor hen niet. En moet ik dan mijn nek uitsteken om…’

De Cock liet het betoog van Smalle Lowietje over zich heen gaan. Hij nam zijn glas op en proefde aan zijn cognac. Toen de caféhouder was uitgeraasd, keek hij hem bedremmeld aan.

‘Mooie Richard,’ sprak hij zacht, bijna fluisterend, ‘had iets met Katja te maken… en Katja is dood. Mooie Richard heeft iets met Anuschka te maken. Welk lot wacht haar?’

De oude rechercheur zweeg even, zette zijn glas weer neer en zuchtte diep.

‘Ik ken je al zoveel jaren, Lowie,’ ging hij gedragen verder. ‘In mijn ogen ben je een brave man. Ik beschouw je als mijn vriend. En dat meen ik oprecht.’ Hij stak zijn beide handen met gestrekte vingers naar hem uit. ‘Kun jij leven met de gedachte medeschuldig te zijn aan de dood van een jonge vrouw?’

11

De beide rechercheurs slenterden vanuit de Oude Nieuwstraat via de Korte Korsjespoortsteeg en de Korte Kolksteeg naar de Nieuwezijds Kolk. Op de plek waar Katja Anna Solarsky een paar dagen tevoren het leven liet, bleef De Cock staan en bekeek de reeks horizontale putten in de muur van het Korenmetershuisje. Er kwam een verbeten trek op zijn gezicht.

De oude rechercheur blikte opzij naar Vledder.

‘Ik heb in deze affaire het gevoel,’ sprak hij vermoeid, ‘dat ik voortdurend op een muur van onwil stuit. Het feit dat Annelies de Groot vanavond haar hoerenpandje in de Oude Nieuwstraat niet heeft geopend, zint mij ook niet.’

De jonge rechercheur grijnsde.

‘Misschien had ze vanavond geen zin in seks.’

De Cock wuifde afwerend.

‘Voor een hoer is business geen seks.’

‘Wat dan?’

‘Business.’

Vledder lachte.

‘Wat had je Annelies de Groot willen vragen?’

De Cock maakte een wrevelig gebaar.

‘Haar relatie met Mooie Richard… hoelang die reeds duurt… wat ze van hem weet… of ze nog andere vrouwen kent die Mooie Richard voor een plek achter het raam heeft aangeboden. Ik krijg steeds meer belangstelling voor die vent.’

Vledder snoof.

‘Dat heb ik vanavond gemerkt,’ sprak hij smalend. ‘De manier waarop jij in zijn eigen café Smalle Lowietje aanpakte, was niet fijntjes.’

De Cock reageerde verrast.

‘Wat mankeerde eraan?’

Vledder maakte een schouderbeweging.

‘Appelleren aan de vriendschappelijke gevoelens, die Smalle Lowietje voor jou koestert… Het spijt me… dat kan ik niet elegant noemen.’

De Cock draaide zich met een ruk naar hem toe.

‘Elegant?’ brieste hij. ‘Elegant?’ De oude rechercheur strekte zijn rechterhand naar de reeks kogelinslagen in de muur van het Korenmetershuisje uit. ‘Wat is er elegant aan moord?’

Vledder negeerde de opmerking.

‘Je bracht Lowietje duidelijk in verlegenheid.’

De Cock knikte instemmend.

‘Dat mag best,’ reageerde hij scherp. ‘Ik heb daar geen enkele moeite mee. Naar mijn stellige overtuiging kan Smalle Lowietje mij inlichtingen verschaffen over Mooie Richard… weet hij waar ik hem kan vinden.’

Vledder slikte.

‘Waarom geeft hij die inlichtingen dan niet?’

In een moe gebaar schoof De Cock zijn hoedje iets naar achteren en schudde zijn hoofd.

‘Ik weet het niet precies,’ antwoordde hij aarzelend. ‘Ik vermoed omdat hij bang is… bang voor mogelijke gevolgen, anders had ik allang iets van hem gehoord. Smalle Lowietje wist een paar dagen geleden al dat ik belangstelling had voor Mooie Richard.’

Vledder fronste zijn wenkbrauwen.

‘Moet het angst zijn?’

De Cock knikte.

‘Zo voel ik het,’ antwoordde hij strak. ‘Smalle Lowietje heeft nog nooit iets voor mij achtergehouden. In vrijwel alle gevallen in het verleden had ik mijn inlichtingen onmiddellijk… of binnen een paar uur. Ik kon altijd op hem rekenen.’

De oude rechercheur duimde over zijn schouder.

‘Ik neem aan dat ook Annelies de Groot bang is geworden en dat angst de reden is dat ze vanavond in de Oude Nieuwstraat haar hoerenpandje niet voor clientèle heeft geopend.’

Vledder keek hem verbijsterd aan.

‘Angst voor Mooie Richard?’

In zijn stem klonk ongeloof.

De Cock zuchtte omstandig.

‘Ja, angst… pure angst. De weigering van Annelies de Groot om zijn nieuwe aanbod een plaats achter een raam in haar pandje te geven, zal Mooie Richard niet zonder meer hebben geaccepteerd.’

Vledder trok een denkrimpel in zijn voorhoofd.

‘Jij denkt dat hij haar heeft bedreigd?’

De Cock knikte.

‘Dat zou mij niets verbazen,’ antwoordde hij traag. ‘Er gaat… ik weet niet hoe en waarom… toch een vreemde dreiging van die man uit. Ik heb het idee dat Annelies de Groot destijds de Tsjechische Katja Solarsky ook min of meer uit dwang in haar hoerenpandje aan de Oude Nieuwstraat heeft opgenomen.’

Vledder gebaarde achteloos.

‘Mooie Richard bracht meiden aan. Dat zei Annelies de Groot ons al een paar dagen geleden. Daar schijnt hij een gewoonte van te maken.’

De Cock schoof zijn onderlip naar voren.

‘Meiden,’ reageerde hij cynisch, ‘die voor zijn charmes bezweken en daarna zonder enig protest in de prostitutie stapten?’

‘Dat geloof jij niet?’

De Cock schudde zijn hoofd.

‘Niet zonder meer. Ik heb wel souteneurs gekend die meer dan één vrouwtje achter het raam hadden zitten, maar dat waren toch uitzonderingen.’

Vledder glimlachte.

‘Misschien is Mooie Richard zo’n uitzondering?’

De Cock kauwde op zijn onderlip.

‘Voor zover wij weten,’ sprak hij hoofdschuddend, ‘is Katja Anna Solarsky nooit onder de bekoring van de charmes van Mooie Richard gekomen… heeft ze hem nauwelijks gekend.’

Vledder keek verrast op.

‘En toch ging ze in de Oude Nieuwstraat bij Annelies de Groot achter het raam.’

De Cock knikte.

‘Arme Katja,’ sprak hij gedragen. ‘Ze kan het ons niet meer vertellen… maar ik zou graag willen weten waarom… zo gedwee?’

De oude rechercheur blikte nog even naar de reeks kogelinslagen in de muur en liep toen peinzend door.

Vledder volgde.

Via de Oudebrugsteeg bereikten ze de Warmoesstraat.

Toen ze de hal van het politiebureau binnenstapten, zwaaide de wachtcommandant achter de balie met een envelop. De Cock liep op hem toe.

‘Wat is dat?’

‘Een brief… voor jou. Er staat Rechercheur De Cock op.’

‘Hoe kom je daaraan?’

‘Een jongeman legde dit een halfuurtje geleden hier op de balie.’

‘Wat voor een jongeman?’

Jan Kusters trok zijn schouders op.

‘Zonder dat ik de kans kreeg om hem iets te vragen, verdween hij als een bliksemschicht. Ik heb hem nog nageroepen, maar…’ De wachtcommandant maakte zijn zin niet af.

De Cock nam de envelop van Jan Kusters aan, scheurde die ruw open en nam er met licht trillende vingers een notitie uit.

Vledder keek over zijn schouder.

‘Richard Verbruggen,’ las hij hardop, ‘Oude Schans 785… beneden.’

Een glimlach van vertedering gleed over het brede gezicht van De Cock. ‘Van Smalle Lowietje,’ sprak hij zacht. ‘Ik herken zijn handschrift.’

De twee rechercheurs reden met hun Golf bij de voorkant het politiebureau weg. Aan het eind van de Warmoesstraat, in de smalle Sint Olofspoort, bleef een dronken man met een losgeknoopte overjas en een veelkleurige sjaal om zijn hals zacht wiegend midden op de rijbaan staan.

Vledder bracht de wagen pal voor de man tot stilstand en toeterde een paar maal. De dronken man grijnsde breed. In het felle licht van de koplampen helde hij iets achterover, maakte zijn gulp open en plaste met een sierlijke boog op de motorkap. De urine spatte tegen de voorruit.

Vledder werd rood en schold, maar nog voor hij woedend de wagen kon verlaten, had De Cock hem stevig bij zijn arm gevat.

‘Wacht rustig tot hij weg is,’ adviseerde hij kalm, ‘dergelijke taferelen brengen alleen maar problemen… voor ons.’

Toen de man klaar was, knoopte hij zijn gulp half dicht en liep met waggelende tred vrolijk zwaaiend uit het licht van de koplampen.

Vledder zette de ruitenwissers aan en sproeide de voorruit schoon. Zijn gezicht zag nog rood.

‘Dat is toch te gek,’ gromde hij kwaad. ‘Zo’n vieze dronken zwabber. Moeten wij ons dat zomaar laten welgevallen?’

De Cock trok achteloos zijn schouders op.

‘Wat is in onze zo verheven rechtsstaat het alternatief? De man sjorrend en slepend met zijn leuter uit zijn broek onder heftig verzet naar het politiebureau brengen… meer dan een halfuur besteden aan het opmaken van een proces-verbaal wegens openbare dronkenschap… waarvoor hij door onze overbelaste justitie toch nooit zal worden beboet?’

Vledder mopperde binnensmonds, maar reageerde verder niet. Langzaam trok het rood uit zijn gezicht. Op de Prins Hendrikkade, even voorbij het Scheepvaarthuis, blikte hij opzij.

‘Gaan we hem arresteren?’

‘Wie?’

‘Mooie Richard Verbruggen?’

De Cock grijnsde.

‘Waarvoor? Wettelijk gezien hebben we geen poot om op te staan.’

Vledder veinsde ongeloof.

‘Kan men ongestraft buitenlandse vrouwen tot prostitutie dwingen?’

De Cock schudde zijn hoofd.

‘Bewijs… daar gaat het om… een rechtmatig verkregen bewijs… anders heeft een arrestatie geen enkele zin… kun je hem in het kielzog van een breed lachende advocaat binnen enkele uren alweer vrijlaten.’

‘Hoe komen we aan dat bewijs?’

De Cock plukte aan het puntje van zijn neus.

‘Een goede vraag,’ antwoordde hij grijnzend.

‘En het antwoord?’

De Cock schudde zijn hoofd.

‘Kan ik je niet geven.’

Het klonk mat.

De oude rechercheur strekte zijn rug en veranderde van toon. ‘Ik wil de verbindingen kennen… de lijnen. Hoe kwam… bijvoorbeeld… Katja Anna Solarsky via Klaas van het Hogereinde uit Schermerhorn in contact met Mooie Richard?’

Vledder grinnikte.

‘Denk jij dat Mooie Richard jou dat zonder enige dwang vertelt?’

De Cock antwoordde niet.

‘Heb je hem nog nagetrokken?’

Vledder knikte.

‘Hij komt voor… vijf jaar geleden. Verboden bezit van een vuurwapen. Op straat tijdens een rel gearresteerd met een FN, negen millimeter.’

‘Meer niet?’

‘Nee. Verder kon men in onze administratie niets van hem vinden.’

‘Een foto?’

Vledder schudde zijn hoofd.

‘Is er niet.’ De jonge rechercheur stuurde de Golf van de Prins Hendrikkade de Kalkmarkt op.

De Cock gebaarde voor zich uit.

‘Zet de wagen maar op de Oude Waal dicht bij de Montelbaanstoren. De rest doen we te voet.’

Vledder wees naar een rood verkeersbord met een witte balk.

‘Daar mag je niet inrijden.’

De Cock wuifde het bezwaar weg.

Ze stapten uit en slenterden over het trottoir van de Oude Schans. Het was er stil. Hun voetstappen klonken zacht en het geluid van voortrazend verkeer was ver weg. Tussen de geparkeerde auto’s aan de wallenkant scharrelde een eenzame rat tegen het rommelig decor van een oude woonschuit.

Oude Schans nummer 785 bleek een oud monumentaal pand met een diepe donkere portiek. De Cock liet het licht van zijn zaklantaarn langs de deur glijden. Hij zocht naar een naamplaatje. Het was er niet.

De oude rechercheur frommelde in zijn broekzak en nam daaruit het apparaatje dat hij eens van zijn vriend en ex-inbreker Handige Henkie had gekregen. Het was een koperen houdertje met uitschuifbaar een keur van stalen sleutelbaarden.

De Cock monsterde het slot van de deur en koos met kennersblik de juiste sleutelbaard.

Vledder hijgde in zijn nek.

‘Waarom bel je niet?’ fluisterde hij.

De Cock draaide zich half om.

‘Omdat ik van verrassingen houd.’

Vledder schudde afkeurend zijn hoofd.

‘Het is heel goed mogelijk dat die Mooie Richard thuis is… op dit uur in bed ligt.’

De oude rechercheur negeerde de opmerking en richtte zijn aandacht op het sleutelgat. Binnen enkele seconden had hij de deur van het slot en drukte die voorzichtig open. Het licht van zijn zaklantaarn speelde door een kleine hal, die eindigde in een deur met fraai glas-in-lood.

De Cock liep de hal in.

Vledder volgde schoorvoetend.

Via de deur met glas-in-lood bereikten ze een brede gang met een donkere houten lambrisering en wulpse engeltjes aan het plafond.

Bij de eerste deur links bleef De Cock staan en luisterde. Toen hem geen alarmerende geluiden bereikten, deed hij de deur langzaam open. Voor hem lag een langgerekt schaars gemeubileerd vertrek met een hoge zoldering. Voor een zwartmarmeren schoorsteenmantel stond een ouderwetse gashaard, waarvan slechts vier staven brandden. De flakkerende vlammetjes dansten over een vloer van bruin parket.

Ineens floepte om hen heen het licht aan. Aan het einde van het vertrek stond tussen brede schuifdeuren een knappe slanke jongeman met lang blond krullend haar. Hij droeg een donkerrode kamerjas, waaronder de blauwe pijpen van een spijkerbroek zichtbaar waren. In zijn rechterhand hield hij een pistool.

‘Wat doet u hier?’

De grijze speurder lichtte beleefd zijn hoedje.

‘Mijn naam is De Cock… met ceeooceekaa.’ Hij schoof zijn hoedje ver achter op zijn hoofd en wees opzij. ‘En dat is mijn collega Vledder. Wij zijn rechercheurs van politie… bureau Warmoesstraat.’

De jongeman trok zijn wenkbrauwen op.

‘En?’ vroeg hij uitdagend.

De Cock glimlachte.

‘Wij komen u met een bezoek verblijden,’ antwoordde hij plechtig.

De jongeman hield zijn pistool omhoog.

‘Ik ben niet op bezoek gesteld.’

De Cock maakte een verontschuldigend gebaar.

‘Jammer. Wij hadden gehoopt dat…’

De jongeman onderbrak hem.

‘Ik wil dat u beiden onmiddellijk vertrekt.’

De Cock schudde zijn hoofd.

‘Wij willen met u praten.’

De jongeman deed een stap dichterbij en zwaaide met zijn pistool. De Cock bekeek het wapen en glimlachte.

‘Oude liefde… een FN negen millimeter.’

De jongeman snoof.

‘Wilt u dat ik hem gebruik?’ vroeg hij dreigend.

De Cock gebaarde achter zich.

‘Ik heb buiten,’ loog hij kalm, ‘nog een paar man geposteerd. Het lijkt mij beter dat u zich schikt in ons bezoek. Anders loopt u grote risico’s.’

De opmerking van De Cock deed de jongeman weifelen. Even leek hij besluiteloos, toen draaide hij zich om en verdween achter de schuifdeuren.

Vledder greep zijn pistool uit zijn schouderholster.

De Cock keek ernaar en legde zijn hand op het wapen.

‘Doe dat ding weg.’

Het klonk als een bevel.

De jonge rechercheur keek hem woedend aan.

‘Hij vlucht!’ riep hij kwaad.

De Cock knikte.

‘Via de achterdeur, een binnenplaatsje en een schutting bereikt hij de Kromboomsloot.’

Vledder keek hem verbijsterd aan.

‘Dat weet jij?’

De Cock knikte opnieuw.

‘Ik heb vroeger al eens een inval in dit pand aan de Oude Schans gedaan. Toen ontsnapte de man die ik zocht langs dezelfde weg.’

Vledder keek hem onderzoekend aan.

‘Jij… jij,’ vroeg hij onzeker, ‘wilde dat Mooie Richard ontvluchtte?’

Over het gezicht van De Cock gleed een glimlach.

‘Ik hoopte het. Onze inval en zijn vlucht zorgen voor paniek in de gelederen.’

‘Welke gelederen?’

De Cock zwaaide voor zich u it.

‘De gelederen waartoe Mooie Richard behoort. En paniek is wellicht de enige mogelijkheid om in deze zaak een oplossing te forceren.’

Plotseling zwegen beide mannen. Uit een aangrenzend vertrek klonk gesmoord geluid. Behoedzaam sloop De Cock naar de deur waarachter het geluid klonk. In een snelle actie trapte hij de deur wijd open.

Op een smal bed, met haar linkerhand in een handboei aan een stijl geketend, lag een tengere jonge vrouw. Door de open deur viel het licht vanuit de kamer op haar gezicht.

De Cock herkende een gelijkenis. Hij nam zijn hoed af en liep op haar toe. Vriendelijk glimlachend boog hij zich over haar heen.

‘Solarsky?’

De jonge vrouw knikte.

‘Anuschka.’

12

Ze reden van de stille Oude Waal weg. Nevelslierten hingen boven het water van de Oude Schans en de klok van de Montelbaanstoren wees kwart over twaalf.

Vledder duimde over zijn schouder naar de tengere jonge vrouw op de achterbank van de Golf.

‘Je kunt geen woord met haar wisselen,’ sprak hij moedeloos. ‘Geen Hollands, geen Engels, geen Duits, geen Frans. Ik heb van alles met haar geprobeerd. Ze spreekt alleen maar Tsjechisch… of wat voor brabbeltaaltje dan ook.’

De Cock trok rimpels in zijn voorhoofd.

‘Ik vraag mij af of ze weet wat er met haar zuster is gebeurd.’

De vraag ontging Vledder.

‘Ze lijkt wel apathisch,’ riep hij zwaaiend, ‘of het haar niet aangaat… of het haar allemaal niets kan schelen wat er met haar gebeurt.’

De Cock schonk hem een moede glimlach.

‘Vind je dat gek? Wie weet wat ze haar hebben aangedaan… wat ze heeft meegemaakt… hoelang ze aan dat bed vastgeketend is geweest?’

Vledder gebaarde heftig.

‘Ik heb geen enkele emotie bij haar gezien. Geen blijheid, opluchting. Ze kan ons als haar bevrijders toch wel dankbaar zijn?’

De Cock grinnikte.

‘Hoe weet zij dat wij haar bevrijders zijn?’

Vledder snoof.

‘We hebben haar een paar maal gezegd dat wij beiden van de politie zijn. Dat moet ze toch hebben begrepen? Politie, police, polizei, police… het is in vrijwel elke taal hetzelfde.’

De Cock knikte traag.

‘Maar heeft niet overal dezelfde klank.’

Vledder klapte met zijn vuist op het stuur.

‘Wij zijn hier in Holland!’ riep hij fel. ‘Dat zal ze toch wel weten? Haar zuster Katja wist dat drommels goed.’

De Cock reageerde niet. Hij draaide zich half om en keek vol mededogen naar de jonge vrouw op de achterbank. Gewikkeld in een paar wollen dekens zag Anuschka Solarsky er fragiel en kwetsbaar uit.

De oude rechercheur had haar met het apparaatje van Handige Henkie snel van haar knellende handboei kunnen ontdoen. Daarna had hij in het huis aan de Oude Schans voor haar naar passende kleding gezocht. Die was er niet. De wollen dekens van het bed van Mooie Richard waren een noodoplossing.

Vledder duimde opnieuw over zijn schouder.

‘Ze werd tegen haar wil vastgehouden.’

De Cock grijnsde.

‘Een intelligente opmerking… waar heb je anders een handboei voor nodig?’

Vledder wuifde afwerend.

‘Ik bedoel, Mooie Richard heeft zich schuldig gemaakt aan wederrechtelijke vrijheidsbeneming.’

De Cock knikte instemmend.

‘Duidelijk. Met een verklaring van Anuschka via een beëdigde tolk, gekoppeld aan onze bevindingen, zit er wel een veroordeling voor hem in.’

Vledder grinnikte.

‘Tenzij een advocaat meent dat onze bewijsvoering onrechtmatig is verkregen. We hadden niet het recht om de woning van Mooie Richard aan de Oude Schans binnen te dringen.’

De Cock bromde.

‘En dus,’ vulde hij cynisch aan, ‘niet het recht om deze vrouw als een slavin geketend aan haar bed te vinden en ambtelijk te constateren dat ze tegen haar wil werd vastgehouden.’

Vledder knikte.

‘Zo is het.’

De Cock schudde zijn hoofd.

‘Het wordt langzaamaan tijd,’ riep hij kwaad, ‘dat onze edelachtbare rechters eindelijk hun verstand eens terugkrijgen en zich niet meer aan dat stompzinnige geleuter van advocaten storen. Bewijs is bewijs… tenzij het door tortuur[7] is verkregen.’

Vledder lachte om de reactie van De Cock.

‘Hoelang zal Mooie Richard haar op de Oude Schans hebben vastgehouden?’

‘Je bedoelt vanaf wanneer?’

‘Ja.’

De Cock trok zijn schouders op.

‘Mogelijk onmiddellijk na de moord op haar zuster Katja. Misschien zelfs al enige dagen daarvoor. Ik heb geen flauw idee.’ De oude rechercheur zweeg, keek geschrokken door de voorruit. ‘Waar ga je heen?’

Vledder keek hem verrast aan.

‘Naar de Warmoesstraat, naar de Kit.’

De Cock schudde zijn hoofd.

‘Geen denken aan,’ sprak hij afgemeten. ‘Draai maar om… naar de IJtunnel.’

‘De IJtunnel?’

De Cock knikte. ‘We rijden naar Purmerend… naar mijn vriend dokter Jan van Aken… die heeft daar een praktijk. Door hem laten we haar onderzoeken. Ik wil weten hoe het lichamelijk met haar is gesteld. Misschien zijn haar nieren zo ernstig aangedaan, dat wij een noodoplossing moeten zoeken.’

Vledder keek hem niet-begrijpend aan.

‘Waarom naar Jan van Aken in Purmerend? We kunnen toch hier in Amsterdam een dokter van de Geneeskundige Dienst laten komen om haar te onderzoeken?’

De Cock wreef zich achter in zijn nek.

‘Dat kan,’ antwoordde hij vermoeid. ‘Als Jan van Aken straks in Purmerend zegt, dat de toestand van Anuschka ernstig is, dan heb ik geen keus… dan gaan we terug naar Amsterdam… zal ik de officiële weg moeten volgen.’

‘En als haar toestand niet ernstig is?’

De Cock zuchtte.

‘Dan rijden we door.’

‘Waarheen?’

‘Schermerhorn.’

Vledder keek hem verbijsterd aan.

‘Schermerhorn?’

‘Ja.’

Vledder plooide zijn gezicht in een wrange grijns.

‘Je wilt haar bij die boer… bij die Klaas van het Hogereinde… onderbrengen?’

De Cock knikte.

‘Voorlopig.’

Vledder grinnikte vreugdeloos.

‘Dat kun je niet doen,’ riep hij ontsteld. ‘Anuschka Solarsky heeft geen verblijfsvergunning… ze heeft niet eens een paspoort. Ze is in ons land een ongewenste vreemdelinge… we zijn verplicht haar over te dragen aan de Vreemdelingendienst.’

‘En dan?’

‘Wat bedoel je?’

‘Wat gebeurt er als we haar aan de Vreemdelingendienst overdragen?’

Vledder zwaaide achter zich.

‘Dan wordt ze uitgeleid… het land uitgezet.’

De Cock kauwde op zijn onderlip.

‘Precies,’ sprak hij verbeten. ‘Dan ben ik mijn getuige kwijt. Als ze teruggaat naar Tsjechoslowakije heb ik geen enkel zicht meer op haar.’

‘Justitie kan haar daar toch laten oproepen… als getuige. Dat is de gebruikelijke procedure.’

De Cock schudde afkeurend zijn hoofd.

‘Daar heb ik weinig vertrouwen in. Bovendien… de mensen die bij deze zaak zijn betrokken, kennen geen scrupules… zijn meedogenloos.’

‘Wat wil je daarmee zeggen?’

De Cock maakte een hulpeloos gebaar.

‘Ik weet nog steeds niet waarom Katja Anna Solarsky voor deze mensen een gevaar vormde, maar als wij deze zaak niet snel tot een oplossing brengen, dan vrees ik dat Anuschka eenzelfde lot wacht… zelfs ver van hier in Tsjechoslowakije.’

Vledder kneep zijn lippen op elkaar.

‘Afgeschoten als een stuk wild.’

De Cock knikte.

‘Dat is hun handelsmerk.’

Vledder fronste zijn wenkbrauwen.

‘Denk je dat Anuschka bij Klaas van het Hogereinde veilig is?’

De Cock trok zijn gezicht in een ernstige plooi.

‘Boeren weten hoe ze mensen moeten laten onderduiken. Onvindbaar voor wie dan ook. Daar waren ze in de oorlog al goed in.’ De oude rechercheur wees voor zich uit op de weg. ‘Pas op… hier bij Het Schouw is het linksaf naar Purmerend.’ Hij schoof de mouw van zijn regenjas iets terug en keek op zijn horloge. ‘Het is laat. We zullen Jan van Aken uit zijn bed moeten bellen.’

Vledder blikte opzij.

‘En Klaas van het Hogereinde.’

Het gezicht van De Cock versomberde.

‘De begrafenisondernemer heeft onze adjudant gebeld. Morgenmiddag wordt Katja Anna Solarsky in alle stilte in Schermerhorn begraven. De officier van justitie heeft het lijk vrijgegeven.’

Vledder keek strak voor zich uit.

‘Durf je het toch aan?’

‘Wat?’

De jonge rechercheur wuifde achter zich.

‘Haar te brengen?’

De Cock knikte.

‘Klaas van het Hogereinde is naar mijn gevoel een goed mens met een warm hart.’ De oude rechercheur draaide zich naar de achterbank van de Golf. Zijn blik gleed over een lief bleek gezichtje, omlijst door lang blond golvend haar.

‘En heel in het geniep,’ vervolgde hij glimlachend, ‘hoop ik dat zij dat warme hart ontdekt en dat Klaas bereid is om voor een tweede keer te trouwen.’

De volgende morgen stapte De Cock op het Stationsplein uit een overvolle tram en sjokte te midden van een stoet reizigers naar het brede trottoir van het Damrak. De grijze speurder zag de nieuwe dag met vertrouwen tegemoet.

Jan van Aken had zich, na een lichte verbijstering over hun late bezoek, rustig de tijd gegund om Anuschka grondig te onderzoeken. De toestand van haar nieren had hij niet verontrustend gevonden, hoewel hij het niet ondenkbaar had geacht, dat in de toekomst een niertransplantatie noodzakelijk zou blijken.

Met geneesmiddelen uit zijn privéapotheek waren ze diep in de nacht met een slapende Anuschka achterin naar Schermerhorn gereden.

Klaas van het Hogereinde had geen enkel bezwaar gemaakt. Integendeel, het vertrouwen dat de rechercheurs in hem stelden, had hem zichtbaar gestreeld. Hij had zich zonder enige terughoudendheid onmiddellijk bereid getoond om de zuster van zijn vermoorde vrouw op te nemen, te verzorgen en… zoals uitdrukkelijk van hem werd verlangd… voorlopig te verbergen.

De Cock strekte zijn rug om zijn verkreukelde spieren weer op orde te brengen. Enige dagen met slechts enkele uren nachtrust deden zich gelden.

De oude rechercheur hield zijn pas iets in en deed een gulden in het rammelende bakje van de manser, de maat van een muzikant, die op een soort carillon van stalen pijpen, gemonteerd op een gammele bakfiets, met het oog op het naderend kerstfeest vol overgave het Stille nacht, heilige nacht bracht.

Bij de Oudebrugsteeg stak hij de rijbaan van het Damrak over en spurtte in een koddige draf voor een aanstormende tramtrein van lijn 9 uit. Zwaar hijgend vervolgde hij zijn weg naar de Warmoesstraat.

In het politiebureau groette hij in het voorbijgaan de wachtcommandant achter de balie en nam rustig de stenen trappen naar de tweede etage. Toen hij de grote recherchekamer binnenkwam, bleef hij bij de deur staan. Naast het bureau van Vledder zat een vrouw in een wijde wintermantel van grove groene tweed. Toen ze hem zag, kwam ze haastig overeind en liep op hem toe.

De vrouw kwam de grijze speurder bekend voor. Snel tastte De Cock zijn herinnering af, maar zijn geheugen liet hem secondenlang in de steek. Ineens verhelderde zijn blik en spreidde hij zijn armen.

‘Marjan.’

Hij kuste haar op beide wangen en leidde haar naar de stoel naast zijn bureau.

‘Wat een verrassing!’ riep hij vrolijk.

Ze nam voorzichtig plaats.

Met een blijde lach op zijn gezicht leunde de oude rechercheur in zijn stoel achterover. Onderwijl tastte zijn scherpe blik haar gelaatstrekken af.

Marjan Dijke, vond hij, zag er vermoeid uit. Haar gezicht zag vaal en ze had diepe kringen onder haar ogen. Ze maakte dezelfde verslagen indruk als de dag tevoren haar man Geert in Rotterdam.

‘Hoe is het?’ vroeg hij opgewekt.

Over haar gezicht gleed een matte glimlach.

‘Goed.’

Het klonk niet overtuigend.

‘En de kinderen?’

Marjan Dijke verschoof iets op haar stoel, maar antwoordde niet.

‘De kinderen?’ drong De Cock ernstig aan.

Marjan Dijke wuifde de vraag weg.

‘Ik heb gisteravond met Geert gesproken,’ sprak ze geprikkeld. ‘Hij heeft tegen u gelogen.’

De Cock knikte traag.

‘Dat wist ik. Hij wilde mij doen geloven, dat hij niet meer met jouw vader samenwerkte en hij probeerde mij wijs te maken, dat directeur Scheltema niet wist dat er tussen hem en jouw vader een relatie bestond.’ De oude rechercheur glimlachte. ‘Het was nogal doorzichtig, met die oude naamplaat aan de deur.’

Marjan Dijke zette haar tanden in haar onderlip.

‘Mijn vader en Geert zijn nooit uit elkaar geweest,’ sprak ze zacht. ‘Vanaf het moment dat zij beiden ontslag bij de Amsterdamse politie namen, hebben ze steeds nauw samengewerkt.’

‘En een reputatie opgebouwd.’

Marjan Dijke trok haar gezicht strak.

‘Inderdaad… een gevestigde reputatie van betrouwbare degelijkheid.’

De Cock trok een denkrimpel in zijn voorhoofd.

‘Maar jouw vader,’ formuleerde hij voorzichtig, ‘stond en staat gewoon als Albert Versteegh op de loonlijst van het transportbedrijf Scheltema & Haantjes?’

Marjan Dijke knikte.

‘Als man van de beveiliging.’

‘Waarom?’

Marjan Dijke knoopte haar groene mantel los.

‘Dat leek hen beter… tactisch gezien. Ook de heer Scheltema achtte het raadzaam, dat in zijn bedrijf verder niemand wist dat hij een befaamd recherchebureau had ingeschakeld. Het aanstellen van een beveiligingsman in een bedrijf zou, naar zijn mening, weinig opschudding en argwaan wekken.’

De Cock knikte instemmend.

‘Het is tegenwoordig bijna usance zo’n functionaris in dienst te hebben.’

‘Inderdaad.’

‘Wat was de reden dat de heer Scheltema een recherchebureau inschakelde?’

Marjan Dijke zuchtte.

‘Het was nogal vaag. De heer Scheltema sprak van malversaties… op grote schaal. Er waren volgens hem enige personeelsleden die gezien hun salaris privé in veel te dure auto’s reden.’

‘Fraude?’

Marjan Dijke maakte een hulpeloos gebaar.

‘Ik heb dat woord wel eens horen gebruiken.’

‘Door wie?’

‘Door vader en door Geert.’

De Cock boog zich iets naar haar toe.

‘Is jouw vader werkelijk verdwenen?’ vroeg hij vertrouwelijk.

Marjan Dijke liet haar hoofd iets zakken.

‘Ik… eh, ik weet niet waar hij is,’ antwoordde ze onzeker.

‘Volgens Geert wordt zijn huis in Amsterdam voortdurend in de gaten gehouden.’

De Cock fronste zijn wenkbrauwen.

‘Wie doet dat?’

Marjan Dijke trok haar schouders op.

‘Vader en Geert hebben zich naar mijn gevoel aan deze zaak vertild. De affaire is veel ingewikkelder, omvangrijker, dan zij aanvankelijk hebben gedacht.’

‘Weet Geert waar je vader verblijft?’

‘Dat denk ik. Ik weet dat zij zo nu en dan telefonisch contact met elkaar hebben.’

De Cock streek met zijn pink over de rug van zijn neus.

‘Weet Geert dat jij hier bent?’

Marjan Dijke schudde haar hoofd.

‘Geert wil niet dat ik met u praat. We hebben daar gisteravond een hooglopende ruzie over gehad. Geert wil dat ik mij er volkomen buiten houd. “Hoe minder je weet,” zegt hij, “hoe beter het is.”’ Zij schudde opnieuw haar hoofd. Tranen vulden haar ogen. ‘Maar ik kan niet. Ik houd het niet meer uit. Ik kan die spanning niet meer verwerken.’

De Cock keek haar onderzoekend aan. Het verdriet van Marjan Dijke verwarde hem.

‘Wat… wat is er met jullie aan de hand?’ stamelde hij onthutst. ‘Jouw vader kwam hier om te zeggen dat hij bang was om als een stuk wild te worden afgeschoten… zonder iets te openbaren over het hoe en waarom. Jouw man hult zich in een nevel van leugens en uitvluchten… en jij zit hier naast mij te snotteren.’

Marjan Dijke kneep haar ogen dicht en snikte erbarmelijk.

‘Ik ben bang… ik ben zo bang.’

De Cock greep haar stevig bij haar schouder.

‘Voor wie… voor wat?’

Marjan Dijke keek de grijze speurder met een betraand gezicht aan.

‘Ze hebben Appie ontvoerd.’

‘Jullie oudste zoon?’

Marjan Dijke knikte.

‘Drie dagen geleden… toen hij uit school kwam.’

13

De Cock reageerde verbijsterd.

‘Ontvoerd?’

Marjan Dijke knikte.

‘Ontvoerd… gewoon ontvoerd, meegenomen… weg.’

Ze wreef in een nerveus gebaar met de rug van haar hand langs haar mond, smeerde vuurrode lipstick over haar gezicht. ‘Elke morgen,’ ging ze zuchtend verder, ‘kijk ik in zijn kamertje, naar zijn bed, dat niet is beslapen. En daarna maak ik zijn ontbijt klaar… alsof hij er nog is… een glas melk en boterhammen met pindakaas.’

Ze greep met haar beide handen naar haar hoofd.

‘Ik weet niet hoelang ik dit nog volhoud.’

De Cock zweeg geruime tijd. De wanhoopskreet van Marjan Dijke echode in zijn hersenen. Het bericht van de ontvoering had hem diep geschokt. Hij had het kereltje wel eens ontmoet, langgeleden in dezelfde recherchekamer van bureau Warmoesstraat… een vrolijke kleuter aan de hand van zijn vader Geert Dijke.

De grijze speurder keek de vrouw voor zich onderzoekend aan. De vroeger zo stralende Marjan zag er, zo constateerde hij verdrietig, intriest en ontredderd uit. Ze friemelde met plukkende vingers aan de zoom van haar mantel. Haar lichaam beefde. Tranen hadden haar make-up verveegd.

‘Hoe weet je het?’

‘Wat?’

‘Dat hij is ontvoerd… dat hij niet van huis is weggelopen. Kinderen doen dat… soms… om onbegrijpelijke redenen.’

Marjan Dijke schudde haar hoofd.

‘Zijn vriendje van school heeft hem in een grote zwarte auto zien stappen.’

‘Nummer?’

Marjan Dijke slikte.

‘Het kereltje was te verbouwereerd om daaraan te denken.’

‘Stapte jouw zoon vrijwillig in die auto? Ik bedoel… daar ging geen geweld aan vooraf?’

Marjan Dijke sloot haar ogen en zuchtte.

‘Ik vermoed,’ sprak ze zacht, ‘dat ze hem met een of andere smoes in hun wagen hebben gelokt. Appie is een lieve, behulpzame jongen… altijd bereid om iemand te helpen. Het is misschien onze eigen fout. Geert en ik hebben hem nooit enig wantrouwen jegens anderen bijgebracht.’

De Cock boog zich naar voren.

‘Hebben jullie al contact met de ontvoerders gehad?’

Marjan Dijke knikte vaag.

‘Geert.’

‘En?’

Marjan Dijke spreidde haar handen.

‘Geert wil mij niets vertellen,’ antwoordde ze klagend. ‘Hij zegt steeds tegen mij: “Hoe minder je weet, hoe beter dat is.”’

De Cock maakte een wrevelig gebaar.

‘Is er losgeld gevraagd?’

Marjan Dijke schudde haar hoofd.

‘Daar heeft Geert niets van gezegd. Bovendien… wij hebben geen geld. Wij zijn niet rijk. Die paar duizend gulden die wij op de bank hebben staan, stellen niets voor.’

‘Heeft je vader geld… kostbare bezittingen?’

Marjan Dijke schudde opnieuw haar hoofd.

‘Nee… niet noemenswaardig.’

De Cock voelde het ongeduld in zich kriebelen.

‘De ontvoerders zullen toch eisen hebben gesteld?’ riep hij opgewonden. ‘Dwingende voorwaarden, waaraan jullie je zouden moeten houden. Zo’n ontvoering zet men toch niet voor niets op touw? Dat is een ernstige zaak met veel risico’s.’

Marjan Dijke maakte een hulpeloos gebaartje.

‘Ik denk,’ sprak ze zacht, ‘dat men vader en Geert onder druk wil zetten.’

‘Wie is mén?’

‘Weet ik niet.’

‘Hoezo… onder druk?’

Marjan Dijke wuifde voor zich uit.

‘Iets te doen… of niet te doen.’

Het klonk onzeker.

De Cock strekte zijn wijsvinger naar haar uit.

‘Jij denkt,’ formuleerde de oude rechercheur voorzichtig, ‘dat de ontvoering van jouw zoon verband houdt met… eh, met het onderzoek dat jouw vader en Geert onder handen hebben?’

‘Dat… eh, dat denk ik, ja.’

‘Het onderzoek naar malversaties bij het transportbedrijf Scheltema & Haantjes?’

Marjan Dijke knikte.

‘Dat moet het wel zijn. Vader en Geert hebben volgens mij geen andere zaak in behandeling.’

De Cock kauwde op zijn onderlip.

‘Hebben Geert en jij de ontvoering van jullie zoon bij de politie in Rotterdam gemeld?’

Marjan Dijke schudde haar hoofd.

‘Dat wil Geert niet.’

‘Waarom niet?’

Marjan Dijke liet haar hoofd zakken.

‘Geert is bang… net als ik… bang dat ze wat met de jongen doen.’

De Cock tastte naar zijn voorhoofd.

‘Je bedoelt dat ze de jongen iets zullen aandoen… als jullie de politie bij de ontvoering inschakelen?’

‘Precies.’

De Cock wreef zich achter in zijn nek. Hij wist met de nieuwe ontwikkeling niet goed raad. Hij was in zijn lange loopbaan als rechercheur nog nooit bij een ontvoering betrokken geweest.

‘Weet jouw vader wat er met jouw zoon is gebeurd?’

Marjan Dijke trok haar schouders iets op.

‘Dat neem ik aan,’ sprak ze zuchtend. ‘Ik heb vader al meer dan veertien dagen niet gezien of gesproken. Maar Geert zal het hem wel hebben verteld. Ik zei u al… ze hebben zo nu en dan telefonisch contact met elkaar.’

‘En daar ben jij nooit bij?’

‘U bedoelt dat telefonisch contact?’

De Cock knikte nadrukkelijk.

‘Dat je,’ legde hij geduldig uit, ‘brokstukken opvangt van zo’n gesprek.’

Marjan Dijke schudde haar hoofd.

‘Dat gebeurt op zijn bureau. En ik ben altijd thuis.’

De Cock trok een denkrimpel in zijn voorhoofd.

‘Albert Versteegh… jouw vader, gaat ermee akkoord dat de politie niet wordt ingeschakeld?’

In zijn stem trilde ongeloof.

Marjan Dijke keek hulpeloos naar hem op. Haar ogen vulden zich weer met tranen.

‘Daar kan ik u toch geen antwoord op geven,’ antwoordde ze jammerend. ‘Ik weet niet wat hun overwegingen zijn. Geert wil er niet met mij over praten. Hij ontwijkt elk gesprek. Maar ik ken hem… ik voel dat hij doodsbang is.’

De Cock leunde in zijn stoel achterover. Secondenlang staarde hij strak voor zich uit. Onbewogen. Zijn gezicht was een stalen masker. Intussen draaide het mechanisme van zijn denken op volle toeren.

Hij wendde zich weer tot Marjan Dijke.

‘Heb je een spiegeltje in je tas?’ vroeg hij vriendelijk. ‘Maak je make-up in orde. Je kunt zo niet over straat.’ De oude rechercheur kwam rustig overeind. ‘Ga terug naar Rotterdam,’ ging hij op afgemeten toon verder. ‘Zeg tegen Geert dat ik wil dat Albert Versteegh zich binnen vierentwintig uur met mij in verbinding stelt. Zo niet… dan zet ik na die vierentwintig uur de ontvoering van jouw zoon bij ons op de telex.’

Toen Marjan Dijke was vertrokken, keek Vledder de grijze speurder ontsteld aan.

‘Dat… eh, dat kun je niet doen,’ stamelde hij.

De Cock veinsde onbegrip.

‘Wat niet?’

De jonge rechercheur maakte een vertwijfeld gebaar.

‘De ontvoering van hun zoon op de telex zetten… tegen hun wil.’

‘Waarom niet?’

Vledder grinnikte vreugdeloos.

‘Je brengt misschien het leven van die jongen in gevaar. Je hebt zelf gezegd dat de luitjes met wie wij van doen hebben meedogenloos zijn.’

De Cock bracht zijn beide handen naar voren en drukte zijn vingertoppen tegen elkaar. ‘Ik wil de overwegingen van Albert Versteegh en Geert Dijke kennen,’ legde hij op een doceertoontje uit. ‘Er loopt een rode draad tussen die twee en de moorden op Katja Anna Solarsky en directeur Scheltema. Ik ben ervan overtuigd dat zowel Albert Versteegh als Geert Dijke mij die rode draad kunnen wijzen… dat zij beiden mij de sleutel tot de oplossing van die moorden kunnen geven.’

Vledder stak in een gebaar van wanhoop zijn armen omhoog.

‘Waarom doen ze dat dan niet?’

De Cock zuchtte.

‘De ontvoering van de oudste zoon van Geert Dijke heeft hen beiden monddood gemaakt. Dat verklaart ook hun vreemde gedrag ten opzichte van ons… hun weifelingen… hun gebrek aan openhartigheid.’

Vledder schudde zijn hoofd.

‘Dat kan toch niet zo blijven? We komen op die manier geen steek verder. Dit is een… eh, een patstelling… uitzichtloos.’

De Cock knikte instemmend.

‘Vandaar mijn dreigement. Albert Versteegh zal opening van zaken moeten geven.’

Vledder keek naar hem op.

‘Dat kun jij makkelijk zeggen,’ sprak hij afkeurend. ‘Van jou is geen zoon of kleinzoon in de macht van een stel gewetenloze schurken.’

De Cock spreidde zijn armen.

‘Albert Versteegh is een oud-politieman… in zijn tijd een kundig rechercheur. In feite werken we nu opnieuw samen… aan dezelfde zaak… hebben min of meer dezelfde belangen. We kunnen gegevens uitwisselen… samen overleggen wat ons te doen staat… een strategie uitwerken. Ik ben geen vijand.’

‘Ze wantrouwen ons toch.’

De Cock knikte.

‘Het is verdrietig dat ik Marjan met zo’n dreigement naar Rotterdam moest terugsturen.’

‘Denk je dat Albert Versteegh zich meldt?’

De Cock knikte traag. Hij klemde zijn lippen op elkaar en stak zijn kin iets omhoog.

‘Versteegh kent mij.’

Het klonk bitter.

De grijze speurder keek op naar de grote klok boven de toegangsdeur van de recherchekamer. Hij kwam moeizaam overeind en slenterde naar de kapstok.

Vledder kwam hem na.

‘Waar ga je heen.’

De Cock draaide zich half om.

‘Naar Schermerhorn.’

Vledder fronste zijn wenkbrauwen.

‘Schermerhorn… wat wil je daar doen?’

‘Katja Anna Solarsky wordt straks begraven. Daar wil ik bij zijn.’

‘Waarom?’

De oude rechercheur schoof zijn hoedje over zijn grijze haren.

‘Uit piëteit.’

De Cock had moeie voeten.

De pijn kroop van zijn tenen over zijn wreef langs zijn enkels omhoog. Daar leek het alsof duizend kleine duiveltjes met even zovele spelden in zijn kuiten prikten.

Het stemde hem droevig. Hij wist wat die pijn betekende.

Telkens wanneer een onderzoek slecht verliep, wanneer hij het onbehaaglijke gevoel had steeds verder van de oplossing weg te drijven, gaven zijn voeten acte de présence en speelden de duiveltjes hun satanisch spel.

Met een verwrongen gezicht tilde hij zijn beide benen omhoog en legde ze voorzichtig op een punt van zijn bureau. Een zucht van verlichting ontsnapte aan zijn mond.

Vledder keek hem bezorgd aan. Hij kende het beruchte kwaaltje van zijn oudere collega.

‘Is het weer zover?’

De Cock wees naar zijn voeten.

‘Duiveltjes.’

Vledder grijnsde.

‘Jouw voeten hebben volgens mij volkomen gelijk… ons onderzoek zit muurvast. Ik ben echt bang dat we er dit keer niet uitkomen.’

De Cock trok zijn schouders op, maar reageerde verder niet. Hij kneep met duim en wijsvinger zachtjes in zijn kuiten. Soms hielp het.

‘Ik had vanmiddag,’ sprak hij nadenkend, ‘op dat kleine intieme kerkhofje in Schermerhorn medelijden met Klaas van het Hogereinde.’

Vledder knikte traag voor zich u it.

‘Ik ook,’ sprak hij somber. ‘Ik heb een hekel aan kerkhoven en begraafplaatsen. Het zijn de meest sombere oorden, waar ik niet graag heen ga. Maar met die slordig dichtgetimmerde ramen van de Nederlands Hervormde kerk maakte dat oude kerkhofje in Schermerhorn op mij wel een bijzonder verlaten indruk.’

De Cock zuchtte.

‘Je hebt gelijk,’ sprak hij instemmend. ‘Het was troosteloos. Ik hoor nog het knarsen en piepen van dat scheve roestige hek toen de doodgraver de weg voor ons vrijmaakte.’

Vledder kneep zijn wenkbrauwen bijeen.

‘Het verdriet van Klaas van het Hogereinde over de dood van Katja Anna Solarsky leek mij oprecht.’

De Cock knikte.

‘Toen de lijkkist langzaam in die open groeve zakte, was ik een moment bang dat hij zijn zelfbeheersing zou verliezen.’

Vledder beet op zijn onderlip.

‘Ik zag het.’ De jonge rechercheur wees voor zich uit. ‘Het was achteraf wel een goed idee van jou om de begrafenis van zijn vrouw bij te wonen. Klaas van het Hogereinde had in zijn eenzaamheid duidelijk behoefte aan steun.’

De Cock plukte aan het puntje van zijn neus.

‘Dat verwachtte ik ook. Toen de begrafenisondernemer aan de adjudant had gemeld dat er niemand was verwittigd, besloot ik te gaan.’

Vledder trok zijn gezicht in een ernstige plooi.

‘Zittend op die oude waterput heb ik nog even met hem gesproken waar jij niet bij was. Ik vroeg hem hoe het met Anuschka ging. Hij vertelde mij dat hij nog weinig contact met haar had. Ze had vanmorgen wel iets gegeten. Maar verder had ze geen enkele belangstelling voor haar omgeving getoond. Ze zat maar en staarde apathisch voor zich uit.’

De Cock tuitte zijn lippen.

‘Klaas van het Hogereinde had wel duidelijke reacties bij haar waargenomen, toen hij Anuschka een japon en wat lingerie had aangereikt, die Katja op de boerderij had achtergelaten.’

De oude rechercheur glimlachte vermoeid.

‘Hij had het nog niet aangedurfd om Anuschka een paar foto’s te laten zien, die hij destijds van haar zuster had gemaakt.’

Vledder trok een pijnlijk gezicht.

‘Ik hoop,’ sprak hij bezorgd, ‘dat onze brave agrariër in Schermerhorn voorzichtig te werk gaat. Het zal best wel enige tijd duren voordat Anuschka de gevolgen van haar gevangenschap geheel te boven is. Ze zal er psychisch een fikse dreun aan hebben overgehouden.’

De jonge rechercheur zweeg even, dacht na. Hij keek zijn oudere collega schuins aan.

‘En als het niet lukt… als ze medische begeleiding nodig heeft?’

De Cock voelde nog eens aan zijn pijnlijke kuiten en kreunde.

‘Laten we er het beste van hopen,’ verzuchtte hij. ‘Ik heb in deze ellendige affaire het gevoel dat ik als een prima ballerina voortdurend op de toppen van mijn tenen loop. Ik word gedwongen om de meest vreemde maatregelen te treffen.’

Vledder knikte.

‘We nemen met die Anuschka,’ sprak hij ernstig, ‘in feite onaanvaardbare risico’s… vooral als ons onderzoek nog lang duurt.’

‘Je bedoelt haar nierziekte?’

‘Precies.’

De Cock nam zijn benen van zijn bureau. De prikkelende pijn vloeide langzaam uit zijn kuiten weg. Het bracht hem in een zonniger humeur.

‘Ik heb dokter Van Aken uit Purmerend gevraagd om een dezer dagen eens naar Schermerhorn te rijden om te zien hoe ze het maakt.’

Vledder reageerde verschrikt.

‘Weet Klaas van het Hogereinde dat?’

Er verscheen een glimlach op het gezicht van De Cock.

‘Hij vond het goed, maar achtte de komst van een arts totaal overbodig. Volgens hem groeiden er rondom de boerderij genoeg kruiden om elke aandoening te bestrijden.’

Vledder keek hem ongelovig aan.

‘Ook de apathie van Anuschka en haar slecht werkende nieren?’

De Cock knikte.

‘Zijn vader en hij, zo vertelde hij mij, hadden in hun hele leven nog nooit een dokter geraadpleegd.’

Vledder lachte vrolijk.

‘Geen Klazien uit Zalk,[8] maar Klaassie uit Schermerhorn. Je moet hem eens vragen… misschien heeft hij ook wat voor jouw moeie voeten.’

De Cock gniffelde.

‘Daar is geen kruid tegen gewassen. Bovendien wil ik mijn moeie voeten niet kwijt. Het is een barometer, die ik niet kan missen en…’

De grijze speurder stokte. Op zijn bureau rinkelde de telefoon. Vledder boog zich ver naar voren en nam de hoorn op.

De Cock keek hem fronsend aan.

‘Albert Versteegh?’ vroeg hij hoopvol.

Vledder schudde zijn hoofd. Na korte tijd legde de jonge rechercheur de hoorn op het toestel terug.

‘Het was de wachtcommandant.’

‘En?’

‘Of wij belangstelling hebben.’

‘Voor wie… voor wat?’

‘Bij een oude molen op de Duivendrechtsekade is een dode man gevonden… doorzeefd met kogels.’

14

Ze reden met hun Golf van de gladde houten steiger achter het politiebureau weg. Voor ze de rijbaan van het Damrak hadden bereikt, blikte Vledder opzij.

‘Hoe… eh, hoe komen we bij die molen op de Duivendrechtsekade?’ vroeg hij onzeker.

De Cock grijnsde.

‘Dat behoor je te weten. Plaatselijke gesteldheid[9] was vroeger bij de politieopleiding in Amsterdam een apart vak.’

Vledder snoof.

‘Plaatselijke gesteldheid,’ herhaalde hij minachtend. ‘Als je het mij vraagt lijkt Amsterdam als stad meer op een plaatselijke ongesteldheid.’

De Cock wuifde lachend voor zich uit.

‘Het is niet zo moeilijk,’ sprak hij vriendelijk. ‘Je rijdt langs de Penitentiaire Inrichtingen Overamstel en dan —’

Vledder trok een vies gezicht.

‘De Penitentiaire wat…?’ onderbrak hij.

De Cock keek hem verwonderd aan.

‘Nooit van de Bijlmerbajes gehoord, aan de H.J.E. Wenckebachweg?’

Vledder fronste zijn wenkbrauwen.

‘Hoe noem jij die?’

De Cock grinnikte.

‘Penitentiaire Inrichtingen Overamstel. Dat is de officiële naam van wat iedere Amsterdammer spottend de Bijlmerbajes noemt.’

‘Nooit geweten.’

De Cock negeerde de opmerking.

‘En via de Bijlmerbajes aan de H.J.E. Wenckebachweg kom je op de Duivendrechtsekade… beroemd door de filmstudio en het vroegere Dollywood van Joop Geesink.’

Vledder trok achteloos zijn schouders op. De oude roem van de Duivendrechtsekade sprak hem niet aan.

Behendig loodste hij de Golf door het drukke stadsverkeer. Op de Prins Hendrikkade begon het zachtjes te regenen. De jonge rechercheur zette de ruitenwissers aan. De vettige voorruit gaf onmiddellijk een wazig beeld.

Vledder bromde iets over milieu, luchtvervuiling en steeds meer gore troep in hemels regenwater. Mopperend keek hij naar De Cock.

‘Misschien is het een liquidatie waarmee wij niets te maken hebben.’

‘Je bedoelt dat de moord niet past in de zaak die wij onder handen hebben?’

Vledder knikte.

‘Liquidatiemoorden en executies,’ gromde hij, ‘zijn tegenwoordig aan de orde van de dag. De onderwereld… lijkt het… roeit zichzelf uit.’

De Cock grinnikte.

‘Kunnen wij in de VUT.’

Vledder knikte.

‘In Rotterdam,’ ging hij ernstig verder, ‘had de recherche laatst vijf liquidatiemoorden in één enkel weekeinde.’

De Cock trok een denkrimpel in zijn voorhoofd.

‘Hoe kwam het bericht van die dode man bij onze wachtcommandant terecht?’

Vledder stopte bij de kruising Wibautstraat/Ruyschstraat voor het verkeerslicht.

‘Een rijkspolitieman uit Duivendrecht,’ sprak hij naar het rood starend, ‘nam in zijn route op surveillance ook de Duivendrechtsekade mee en zag een man aan de rand van de weg liggen.’

‘Doorzeefd met kogels?’

Vledder knikte.

‘De Duivendrechtsekade grenst weliswaar aan Duivendrecht, maar behoort, zo wist hij, tot het grondgebied van Amsterdam, dus stelde hij via zijn mobilofoon het hoofdbureau in kennis en daar dacht men aan ons.’ Het licht sprong op groen en de jonge rechercheur reed verder.

De Cock schoof de mouw van zijn regenjas terug en keek op zijn horloge. ‘Het is bijna middernacht,’ mompelde hij.

‘Ik ken de Duivendrechtsekade. Het is op dit uur de meest verlaten plek van Amsterdam. Wat heeft iemand daar te zoeken?’

Vledder antwoordde niet. Hij keek omhoog. De witte torens van de Bijlmerbajes tekenden zich scherp af tegen de donkere nachtelijke hemel. De jonge rechercheur grinnikte. ‘Pe-ni-tenti-ai-re In-rich-tin-gen Overamstel… wat een naam. Hoe komt men erop? De Amsterdammers hebben gelijk… Bijlmerbajes klinkt veel beter.’

De Cock blikte om zich heen en maakte zijn gordel los.

‘Heb je de meute[10] gewaarschuwd?’

Vledder knikte.

‘Middels de wachtcommandant.’

Op de Duivendrechtsekade, in een scherpe bocht nabij het onderstuk van een oude molen, stond een surveillancewagen van de rijkspolitie. Het licht van de koplampen bescheen het lichaam van een man, gekleed in een wijde lichtgrijze regenjas. Hij lag voorover op anderhalve meter afstand van de rand van de kade.

Toen De Cock en Vledder uitstapten, liep vanaf de surveillancewagen een jonge, breedgeschouderde rijkspolitieman op hen toe. Hij zwaaide nonchalant een groet. ‘Ik ben Dirk,’ sprak hij vriendelijk. ‘Gewoon Dirk… Grootes. Beschouw mij als de enige echte wijkagent van Duivendrecht.’

De Cock keek de jonge politieman schattend aan. Dirk Grootes, vond hij, had een prettig open gezicht. De oude rechercheur lichtte zijn hoedje. ‘Mijn naam is De Cock… met eh…’

De jonge politieman wuifde afwerend.

‘Met ceeooceekaa,’ vulde hij grijnzend aan. ‘Wijd en zijd bekend… zelfs in Duivendrecht.’ Hij draaide zich half om en wees naar verse bandensporen op de weg.

‘Het is een laffe moord,’ ging hij somber verder. ‘Volgens mij heeft men het slachtoffer uit een wagen laten stappen en hem daarna, toen hij wegliep, meedogenloos met een pistoolmitrailleur neergemaaid. De sporen, dacht ik, spreken duidelijke taal.’

Dirk Grootes gebaarde naar de dode man aan de rand van de kade. ‘In zijn rug zit dicht opeen een rij horizontale kogelwonden.’

De Cock knikte begrijpend.

‘Weet je wie hij is?’

De jonge politieman schudde zijn hoofd.

‘Ik heb niets aangeraakt. Het is een Amsterdamse zaak. Ik heb alleen gekeken of hij echt dood was. Ik zag het direct… het waarschuwen van een ambulance had geen zin meer.’

In het licht van de koplampen liepen ze met De Cock in het midden naar het slachtoffer. Hun schaduwbeelden gleden grotesk vergroot over het donkere water van de oude Weespertrekvaart.

De oude rechercheur knielde bij de dode man neer. Het gelaat van het slachtoffer was niet zichtbaar. Lang blond haar krulde in zijn nek.

De Cock schokte. Een golf adrenaline stroomde in zijn bloed, deed zijn vingertoppen tintelen. Voorzichtig, met bevende handen, tilde hij het hoofd iets op. Het licht van de koplampen gaf de gelaatstrekken vrij.

Vledder hijgde in zijn nek en slikte.

‘Mooie Richard… afgemaakt.’

Bram van Wielingen hanteerde zijn fraaie Hasselblad en flitste langs de bandensporen. Hij liep op De Cock toe.

‘Ik heb Ben Kreuger gemeld dat hij op het hoofdbureau kon blijven.’ Hij gebaarde om zich heen. ‘Er is hier voor een dactyloscoop toch niets te kwasten.’

De Cock knikte begrijpend. Hij wees naar de dode man aan de rand van de kade. ‘Ik wil van hem wel een uitgebreid dactyloscopisch signalement en foto’s. Die hebben we niet.’

Bram van Wielingen keek verrast op.

‘Weet je al wie hij is?’

De Cock knikte.

‘Richard Verbruggen… bij de penoze beter bekend als Mooie Richard. Volgens mij grossierde hij in vrouwen.’

Bram van Wielingen lachte.

‘Dat mooie vrouwtje van de week bij het Korenmetershuisje… zijn handel?’

De Cock schoof zijn onderlip vooruit.

‘Hij had er in ieder geval mee te maken… al weet ik nog niet hoe.’

Een ambulancewagen van de Gemeentelijke Geneeskundige Dienst reed met zwaailicht de Duivendrechtsekade op en stopte aan de kant van de weg. Uit de cabine klom de kleine lijkschouwer. Even later gevolgd door twee broeders met een brancard.

De Cock liep op dokter Den Koninghe toe en begroette hem hartelijk. ‘Hoe maakt u het?’ riep hij opgewekt. ‘Ik ben blij u weer te zien.’

De kleine lijkschouwer schudde zijn hoofd.

‘Ik niet.’

Het klonk onvriendelijk.

Door zijn dikke brillenglazen keek hij de oude rechercheur verwijtend aan. ‘Jij legt ze ook op de vreemdste plekken neer.’

De Cock glimlachte.

‘De schuld ligt niet bij mij. Ik zoek de plekken niet uit en ik ben ook niet verantwoordelijk voor de tijdstippen waarop ik u laat opdraven.’

Dokter Den Koninghe liep aan hem voorbij en knielde bij het lijk neer. Al na enkele seconden kwam hij weer overeind. Hij nam de pochet uit het borstzakje van zijn jacquet, nam zijn bril af en poetste de glazen.

‘Hij is dood.’

Het klonk als een grap.

De Cock knikte traag.

‘Met zoveel gaten in je bast,’ reageerde hij cynisch, ‘is je geen lang leven beschoren.’

Langzaam, met precieze bewegingen, deed de kleine lijkschouwer zijn bril weer op en borg de pochet terug in het borstzakje van zijn jacquet.

‘Niet lang,’ sprak hij met een kraakstem. ‘Wellicht nog geen uur. Zijn temperatuur is nog vrij hoog en met dit weer, in een kille regen, koelt een lichaam snel af.’

De dokter zweeg even en rilde in zijn jacquet. ‘En ik koel ook af… te snel.’ Hij draaide zich abrupt om en wandelde zonder afscheidsgroet terug naar de ambulancewagen.

De Cock keek vragend naar Bram van Wielingen.

‘Klaar?’

De fotograaf knikte.

‘Ik heb alles. Morgenochtend heb je de prenten op je bureau.’ Hij klapte zijn aluminium koffertje dicht en spurtte naar zijn wagen.

De Cock wenkte de broeders naderbij. Ze legden de dode Richard Verbruggen op de brancard. Zorgvuldig drapeerden zij een laken over hem heen, sloegen de canvas flappen terug en sjorden de riemen vast. Zacht wiegend droegen ze hem weg.

De Cock keek hen peinzend na.

‘Mooie Richard… exit.’

Dirk Grootes doofde de koplampen van zijn surveillancewagen en kwam met een plastic draagtasje op hem toe. Hij hield het omhoog.

‘Dit lag bij die dode vent,’ legde de jonge politieman uit. ‘Ongeveer een meter van zijn hoofd. Ik denk dat hij het heeft laten vallen toen hij werd neergeschoten. Omdat ik het tasje in de regen niet nat wilde laten worden en bang was dat het in het water van de Weespertrekvaart zou waaien, heb ik het zolang in de wagen gelegd.’

De Cock bekeek het draagtasje kritisch. Het was nieuw en droeg de naam van een bekende firma van bouwmaterialen.

‘Wat zit erin?’

Dirk Grootes schudde zijn hoofd.

‘Dat weet ik niet,’ sprak hij nors. ‘Ik ben niet nieuwsgierig.’

De Cock glimlachte.

‘Slechte eigenschap… voor een politieman.’

Dirk Grootes spreidde zijn beide handen in een verontschuldigend gebaar.

‘Het is een Amsterdamse zaak.’

‘Dat zei je.’

Dirk Grootes knikte.

‘En ik wil later van jullie geen chicanes dat ik sporen heb vernietigd.’

De Cock knikte hem bemoedigend toe.

‘Je hebt gelijk.’

De grijze speurder nam het draagtasje over en overhandigde het aan Vledder.

‘Bekijk het eens.’

De jonge rechercheur scheen met zijn zaklantaarn in het tasje en nam er een papieren zak uit. Voorzichtig maakte hij de zak open.

‘Boterhammen,’ stamelde hij.

De Cock verstijfde.

‘Boterhammen?’

Vledder knikte.

‘Boterhammen met pindakaas.’

De Cock blikte nadenkend om zich heen. De oude stenen fabriek, waar vroeger de firma Rath & Doodeheefver haar prachtig behangsel produceerde, was geheel verdwenen. Op enige afstand van de onderbouw van een molen lag in het water van de Weespertrekvaart een oude verveloze woonboot met een scheve schoorsteenpijp. Schuin achter de woonboot en de molen ontwaarde De Cock een oude loods van golfplaten.

De jonge rijkspolitieman vroeg zijn aandacht.

‘Hebt u mij nog nodig?’

De Cock schudde zijn hoofd.

‘Bedankt voor je assistentie.’

Toen Dirk Grootes met zijn surveillancewagen wegreed, keek Vledder zijn oudere collega onderzoekend aan.

‘Wat is er?’

De Cock wuifde om zich heen.

‘Hier ergens moet het zijn.’

‘Wat?’

De Cock gebaarde naar het plastic draagtasje aan de hand van Vledder.

‘Boterhammen met pindakaas. Volgens mij was Mooie Richard op weg om de gegijzelde zoon van Geert Dijke wat voedsel te brengen.’

De jonge rechercheur keek hem bewonderend aan.

‘Boterhammen met pindakaas,’ stamelde hij, ‘dat is waar. Zijn moeder gaf hem die als ontbijt.’ Vledder keek speurend om zich heen. Hij wees voor zich uit. ‘Die woonboot?’

De Cock trok een bedenkelijk gezicht.

‘Dat lijkt mij geen goede plek. Te veel ramen. Ik gok op die loods.’

‘Die van golfplaten?’

‘Ja.’

De beide rechercheurs schuifelden langs de kade van de Weespertrekvaart aan de verveloze woonboot voorbij. Toen ze bij de loods kwamen, bleef De Cock staan en nam de omgeving in ogenschouw. De oude loods stond eenzaam op een verlaten plek.

Met afgemeten passen begon de oude rechercheur langs de loods te stappen en telde.

Vledder keek hem verwonderd aan.

‘Wat ben je aan het doen? Ik heb het hangslot bekeken. Dat heb jij met het apparaatje van Handige Henkie in een paar seconden opengepeuterd.’

De Cock stopte en wuifde naar de zijkant.

‘Ik wil eerst de buitenmaten van de loods kennen,’ sprak hij zwaar ademend. ‘Als die niet kloppen met de maten die wij straks binnen vinden, dan moet er ergens een afgesloten ruimte zijn.’

De grijze speurder begon opnieuw langs de loods te stappen en kwam tot eenentwintig passen. Bij de breedte eindigde hij op elf. Pas daarna richtte hij zijn aandacht op het hangslot. Het was splinternieuw en nog weinig gebruikt.

Vledder had gelijk. In luttele seconden had De Cock het slot geopend en trok hij de zware loodsdeur naar zich toe.

De scharnieren piepten niet.

Het was binnen aardedonker. Het lichtovaal van de zaklantaarn van De Cock zwierf door de ruimte. De loods was leeg.

Vledder ademde in zijn nek.

‘Toch de woonboot?’

De Cock antwoordde niet. Hij stapte over de breedte van de loods en kwam tot elf passen. Daarna begon hij vanaf de toegangsdeur te tellen. Tot zijn opluchting kwam hij tot zeventien.

De oude rechercheur voelde hoe de spanning in zijn spieren kroop. Hij begon opnieuw… in tegenovergestelde richting. Naast Vledder bleef hij hijgend staan.

‘Ik mis er vier… vier passen.’

Met Vledder in zijn kielzog liep hij terug naar het einde van de loods en liet het ovaal van zijn zaklantaarn langs de wand glijden. Die was groen… groen zoals alle wanden van de loods.

Zijn vingertoppen gleden langs de groene wand. Bijna wanhopig zocht hij naar een opening… een deur. Eindelijk, rechts, aan het einde van de wand, ontdekte hij een kier en opnieuw een splinternieuw hangslot aan nieuwe ogen.

In zijn nervositeit koos De Cock uit het koperen houdertje van ex-inbreker Handige Henkie tot tweemaal toe een verkeerde sleutelbaard. Pas de derde poging lukte.

Hij duwde de bijna onzichtbare deur geruisloos open en stapte de ruimte binnen.

Het ovaal van zijn zaklantaarn doolde langs de wanden en bleef rusten op een kleine jongen. Hij zat ineengedoken op een veldbed, met opgetrokken knieën. Zijn ogen knipperden tegen het licht.

De oude rechercheur liep op hem toe en bescheen zijn eigen gezicht. De jongen sprong op en klemde zich met armen en benen nerveus aan hem vast.

De Cock huilde.

15

Fred Prins, de jonge, stevig gebouwde rechercheur van bureau Warmoesstraat, die altijd bereid was om De Cock in moeilijke momenten bij te staan, grijnsde met een scheve mond.

‘Ik ga dus vrijwillig in gijzeling?’ vroeg hij met een zweem van ongeloof.

De Cock knikte instemmend.

‘Zo… eh, zo,’ reageerde hij traag, ‘zou je het kunnen noemen.’

Fred Prins blikte om zich heen, bezag de kale wanden zonder enig venster.

‘Ik kan er niet uit?’

De Cock schudde zijn hoofd. ‘Je kunt er niet uit. Ik sluit je hier op.’ De oude rechercheur klopte Fred Prins bemoedigend op zijn schouder. ‘Met je mobilofoon heb je contact met de centrale post. Zo gauw je iets in de loods hoort, geef je dat door. Verder arresteer je eenieder die hier binnenkomt.’

Fred Prins keek hem vragend aan.

‘Ter zake van wat? Ik bedoel… wat is de aanklacht?’

De Cock trok zijn gezicht strak.

‘Moord… meermalen gepleegd.’ De oude rechercheur zweeg even, stak waarschuwend zijn wijsvinger omhoog. ‘En wees bij een eventuele arrestatie voorzichtig. De dader of daderes is vuurgevaarlijk. De gepleegde moorden hebben een gewelddadige signatuur.’

‘Heb je afdoende bewijzen?’

De Cock knikte.

‘Voor de man of de vrouw die hier deze gijzelingscel binnenkomt heb ik, naar mijn overtuiging, voldoende bewijsmateriaal.’

‘Verwacht je dat er iemand komt?’

De Cock trok zijn schouders op.

‘Mooie Richard… dat is de man die hier vanavond de gegijzelde jongen eten wilde brengen… werd op de Duivendrechtsekade neergeschoten.

Ik vermoed dat dit werd gedaan door de man of de vrouw, die hem hier nabij deze plek bracht. Hetgeen naar mijn gevoel betekent, dat er… buiten die Mooie Richard… nog iemand is die weet dat de gegijzelde jongen hier in deze loods verborgen zit.’

Fred Prins lachte.

‘Zat,’ verbeterde hij.

De Cock knikte.

‘Jij neemt zijn plaats in.’

‘Wat denk je daarmee te bereiken?’

De Cock ademde diep.

‘Ik ga ervan uit dat de man of vrouw die Mooie Richard zo laaghartig vermoordde, nog niet op de hoogte is van het feit dat wij de gegijzelde jongen inmiddels hebben bevrijd. Sporen van die bevrijding heb ik samen met Vledder zoveel mogelijk uitgewist. Ik hoop, dat hij of zij in de overtuiging blijft verkeren dat die jongen hier nog steeds zit.’

Fred Prins grijnsde.

‘Ik zit hier dus als lokaas?’

De Cock knikte.

‘Min of meer. Ik moet de moordenaar of moordenares tot actie zien te bewegen. Dat is mijn enige kans om deze zaak ooit tot klaarheid te brengen.’

‘Hoelang?’

‘Wat bedoel je?’

‘Hoelang moet ik hier blijven zitten?’

De Cock antwoordde niet direct. Hij liep van hem weg naar de geïmproviseerde deur met het pianoscharnier. Met het hangslot in zijn hand draaide hij zich om. ‘Als het te lang duurt,’ sprak hij geruststellend, ‘laat ik je aflossen.’

De oude rechercheur wuifde ten afscheid, trok de deur achter zich dicht en hing het hangslot in de ogen. Ook de loodsdeur sloot hij zorgvuldig af.

In gedachten verzonken slenterde hij terug naar de Golf en trok het portier open.

Vledder, aan het stuur, duimde over zijn schouder naar de jonge Appie Dijke op de achterbank.

‘Hij heeft honger.’

De Cock nam plaats.

‘Heb je hem die boterhammen al gegeven?’

Vledder schudde zijn hoofd.

‘Dat is bewijsmateriaal.’

‘Waarvoor?’

‘Dat die jongen wel degelijk werd gegijzeld… dat hem voedsel werd gebracht.’

De Cock snoof.

‘Onzin.’ Hij pakte het plastic draagtasje en reikte het de jongen aan. ‘De man die je dit vanavond zou brengen, werd doodgeschoten.’

Appie Dijke knikte. Hij wees naar Vledder.

‘Dat heeft hij mij al verteld.’ Hij graaide naar de papieren zak met boterhammen.

Met een verongelijkt gezicht startte Vledder de motor van de Golf en reed weg.

De Cock draaide zich half om en keek rustig toe hoe de jongen de boterhammen verorberde.

‘Hoe hebben ze je gepakt in Rotterdam?’

Appie Dijke gebaarde voor zich uit.

‘Die man met die blonde krullen stopte met een grote zwarte auto naast mij en vroeg mij de weg naar de Coolsingel. Ik legde hem dat uit, maar hij zei dat hij het niet begreep. Hij beloofde mij een tientje als ik de weg zou wijzen.’

‘Toen ben je ingestapt?’

Appie Dijke knikte met een grijns op zijn gezicht.

‘Een tientje.’

‘En toen?’

‘Er bleek toen nog een man in de wagen te zitten. Een man met een bivakmuts op zijn kop. Hij liet de rugleuning van de stoel waarop ik zat omlaag klappen en trok mij naar de achterbank. Daar bond hij mijn handen op mijn rug en deed mij een blinddoek voor. Met opgetrokken knieën moest ik op de achterbank gaan liggen.’

De Cock knikte begrijpend.

‘Dat zou ik ook nu maar doen. Ik wil niet dat iemand jou bij ons in de wagen ziet zitten.’

Appie Dijke gehoorzaamde onmiddellijk.

De Cock bezag het glimlachend.

‘Heb je die man met die bivakmuts op zijn kop nog horen praten?’

Appie Dijke schudde zijn hoofd.

‘Er werd helemaal niets gezegd… de hele rit niet. Ik heb alleen het zoemen van autobanden gehoord. De man met de bivakmuts heb ik… nadat hij mij een blinddoek had voorgedaan… nooit meer gezien.’

‘Geroken?’

Appie Dijke keek verwonderd op.

‘Ik ruik nooit aan mensen.’

De Cock lachte.

‘Ik bedoel… lucht van parfum, aftershave?’

Appie Dijke maakte een lichte schouderbeweging.

‘Die man met de blonde krullen was wel aardig,’ veranderde hij van onderwerp. ‘Hij bracht zo nu en dan wat eten en blikjes fris.’

De Cock strekte zijn hand naar hem uit.

‘Heb jij om boterhammen met pindakaas gevraagd?’

Appie Dijke grinnikte.

‘Daar ben ik gek op. Ze zeggen dat je er sterk van wordt.’

De Cock plukte aan het puntje van zijn neus.

‘Heb je enig idee waarom jij werd gegijzeld?’

Appie Dijke schudde zijn hoofd.

‘Ik heb het wel aan die blonde man gevraagd.’

‘En?’

‘Hij lachte zo’n beetje. Echt antwoord heb ik nooit gekregen.’

Vledder parkeerde de Golf voor de ingang van het politiebureau. De Cock stapte uit en keek speurend om zich heen. Pas toen hij de omgeving veilig achtte, liet hij de jongen uitstappen.

Toen ze de hal van het politiebureau betraden, wenkte de wachtcommandant De Cock vanachter de balie. Hij wees naar de telefoon. ‘Er heeft vanavond enkele malen iemand naar je gevraagd.’

‘Wie?’

‘Een man… hij wilde zijn naam niet noemen.’

De Cock wuifde omhoog.

‘Als hij weer belt, verbind je hem direct door.’

Hij liep aan de balie voorbij en besteeg de twee stenen trappen naar de grote recherchekamer. Vledder en Appie Dijke volgden.

De Cock wierp zijn oude hoedje missend naar de kapstok en trok zijn regenjas uit. Appie Dijke liep op hem toe.

‘Mag ik mijn moeder bellen?’

De Cock schudde zijn hoofd.

‘Daar wilde ik nog even mee wachten.’

Appie Dijke slikte. Hij keek de oude rechercheur met grote ogen smekend aan. ‘Ze… eh, ze,’ stamelde hij, ‘ze zal ongerust zijn.’

De Cock knikte nadrukkelijk.

‘Beslist.’

De telefoon op het bureau van De Cock rinkelde. Vledder nam de hoorn op. De Cock liep op hem toe.

‘Albert Versteegh?’

Vledder knikte.

‘Hij wil je spreken.’

De Cock schudde zijn hoofd.

‘Zeg hem dat hij zijn kleinzoon kan komen afhalen.’

Vledder gaf het bericht door. Daarna hield hij zijn hand voor het spreekgedeelte.

‘Hij gelooft het niet.’

‘Wat niet?’

‘Dat die jongen hier is.’

De Cock wenkte Appie Dijke naar zich toe en nam Vledder de hoorn uit handen.

‘Hier… zeg je grootvader dat hij je moet komen halen.’

Appie Dijke nam de hoorn over.

‘Opa, opa.’ De stem van de jongen trilde. ‘Opa… ik ben het… Appie.’ Tranen rolden over zijn wangen. ‘Opa… ik ben vrij.’

Het was kil op de verlaten H.J.E. Wenckebachweg. Een straffe wind joeg donkere wolken langs een nachtelijke hemel. Zo nu en dan gleed achter hen het maanlicht langs de torens van de Bijlmerbajes.

In zijn typische slenterpas sjokte De Cock over het trottoir.

‘Hoeveel tijd hebben we nog?’

Albert Versteegh liet de wijzerplaat van zijn horloge even oplichten. ‘Een goed halfuur.’

‘Hij ging op je voorstel in?’

Albert Versteegh knikte.

‘Ik… als gijzelaar… in plaats van die jongen. Ik zou in mijn wagen op hem wachten op de Duivendrechtsekade bij het onderstuk van de oude molen. Als hij kwam zou ik uitstappen en met mijn beide handen in de lucht op hem toelopen.’

De Cock kauwde op zijn onderlip.

‘Daar… op die plek… schoot hij Mooie Richard neer.’

‘Richard Verbruggen.’

De Cock keek hem verrast aan.

‘Jij hebt hem gekend?’

Albert Versteegh knikte.

‘Hij was aanvankelijk als chauffeur in dienst van Scheltema & Haantjes.’

De Cock grijnsde.

‘Tot onze vriend hem tot zijn particulier chauffeur verhief.’

‘En vertrouweling. Mooie Richard was van al zijn acties volkomen op de hoogte… deed ook alles voor hem. Een soort slaaf in het kwaad.’

De Cock kneep zijn lippen op elkaar.

‘Tot hij hem niet meer nodig had.’

Het klonk bitter.

Albert Versteegh knikte.

‘Mooie Richard wist te veel.’

De Cock blikte opzij.

‘Je moet ervan uitgaan dat hij ook jou met zijn pistoolmitrailleur zonder enige scrupules zal afmaken… als hij daartoe de kans krijgt.’

Albert Versteegh zuchtte.

‘Hij is meedogenloos… vernietigt eenieder die op zijn weg komt… vriend of vijand. In de haven van Rotterdam ligt een kolossale partij heroïne klaar. De aflevering geschiedt volgens plan morgennacht. Zijn laatste grote actie. Daar zijn miljarden mee gemoeid. Hij heeft al passage geboekt voor de Bahama’s… vals paspoort, valse naam. Hij heeft daar sinds kort een villa op een paradijselijk eiland.’

‘Ben je bang?’

Albert Versteegh knikte traag.

‘Hij weet dat ik zijn plannen ken. Ik ben al maanden bezig om bewijs tegen hem te verzamelen. De gijzeling van Appie zette mij buitenspel. Ik wilde het leven van de jongen niet in gevaar brengen.’ De oude ex-rechercheur blikte bewonderend opzij. ‘Knap werk van jou om hem te vinden.’

De Cock glimlachte.

‘Zorg dat hij je niet onder schot krijgt. Als hij eenmaal op de Duivendrechtsekade is, komt hij niet meer weg.’ De grijze speurder wuifde naar een zilvergrijze Mitsubishi Galant. ‘Ga er maar vast heen. Als hij of iemand van zijn bende ons hier samen ziet, kunnen we de hele operatie afblazen.’

Albert Versteegh bleef staan. Om de mond van de ex-rechercheur gleed een glimlach. ‘Toch leuk om samen met jou weer eens een klus te klaren,’ sprak hij warm. ‘Ik was bijna vergeten hoe dat voelt.’

Hij liep naar zijn wagen en reed weg.

De Cock keek hem na tot het rode achterlicht in nevelen oploste. Toen sjokte hij terug naar de Golf en ging naast Vledder zitten.

‘Alles in de hand?’

De jonge rechercheur knikte.

‘Het comité van ontvangst staat klaar,’ grapte hij. ‘Als er op de afgesproken tijd een wagen de Duivendrechtsekade op rijdt, klapt de val dicht. Ik heb zelfs de Rijkspolitie te Water gecharterd.’

De Cock fronste zijn wenkbrauwen.

‘Rijkspolitie te Water?’ vroeg hij niet-begrijpend.

Vledder knikte.

‘Ik bedacht dat de moordenaar ook via het water van de Weespertrekvaart kon komen… met een speedboat of een ander vaartuig.’

De Cock knikte hem bewonderend toe.

‘Heel goed.’

De grijze speurder schoof de mouw van zijn regenjas terug en keek op zijn horloge. De minuten, vond hij, vergleden traag. Langzaam sloop de spanning in zijn oude botten.

Hij keek opzij.

‘Hoeveel wagens heb je?’

‘Negen… drie op elk vitaal punt.’

‘Alle met sirene?’

Vledder knikte.

‘De bedoeling is dat ze alle tegelijk gaan loeien.’

De jonge rechercheur zuchtte diep. ‘Ik gok erop dat de moordenaar weer met een zwarte sedan komt.’

De Cock blikte opnieuw op zijn horloge. Hij voelde hoe het pulseren van zijn hart versnelde. De aderen in zijn hals trilden.

De mobilofoon in de Golf begon te kraken en een hese stem riep: ‘Hij is er.’

Onmiddellijk brak een hels lawaai van loeiende sirenes los.

Vledder startte de motor van de Golf en reed met gierende banden weg. In de bocht van de Duivendrechtsekade, naast de oude molen, stond de zilvergrijze Mitsubishi Galant van Albert Versteegh. De ex-rechercheur wuifde vanachter het stuur. Ongedeerd.

Ze reden hem met hoge snelheid voorbij.

Plotseling hoorden ze, boven het lawaai van de sirenes uit, een klap, gevolgd door een explosie. Voor hen was een zwarte sedan met volle snelheid tegen een pilaar van het viaduct geknald. De wagen brandde als een fakkel.

Vledder minderde snelheid en bracht de Golf tot stilstand. De beide rechercheurs stapten uit.

Toen ze naderbij kwamen, zagen ze op enige meters van de brandende wagen, aan de rand van de weg, het verminkte lichaam van een man.

De Cock liep op hem toe. De hitte van de brandende wagen deed zijn huid gloeien. Hij knielde bij de dode neer. Een besmeurde witzijden sjaal bedekte zijn gezicht gedeeltelijk.

De oude rechercheur schoof de sjaal opzij.

Vledder boog zich over hem heen.

‘Charles van Kinsbergen.’

16

De Cock leunde behaaglijk achterover in zijn leren fauteuil. Hij voelde zich voldaan, ontspannen. Hij keek naar Dick Vledder en Fred Prins op de brede bank tegenover zich. De vriendelijke accolades rond zijn mond dartelden vrolijk.

Vooral Fred Prins wilde opening van zaken. Hij had zich in de ruimte, waar hij vrijwillig was gegijzeld, onbehaaglijk gevoeld. Hij had midden in de nacht het loeien van de politiesirenes gehoord en zich zorgen gemaakt. Toen De Cock hem bevrijdde had hij als eis gesteld, dat de grijze speurder hem gedetailleerd zou vertellen aan welke affaire hij had meegewerkt… waarom hij eenzame uren in een koude kille ruimte had doorgebracht.

De Cock kwam iets voorover, pakte een fles verrukkelijke cognac onder een bijzettafeltje vandaan en schonk de edele drank in fraaie, diepbolle glazen. Met zichtbare vreugde hief hij zijn eigen glas, omklemde het met volle hand en liet de nectar zachtjes schommelen.

‘Op de dood,’ proostte hij gedragen.

Mevrouw De Cock, feestelijk gekleed in een lang zachtblauw gewaad, bracht schalen vol lekkernijen en zette die op de ronde tafel. Daarna ging ze in de fauteuil naast haar man zitten.

‘Je mag niet spotten met de dood,’ reageerde ze bestraffend.

De Cock schudde zijn hoofd.

‘Ik spot niet met de dood,’ sprak hij ernstig. ‘Ik proostte op de dood van Charles van Kinsbergen. Ik geloof in hemelse gerechtigheid. Ik denk dat Onze-Lieve-Heer het met onze aardse gerechtigheid lang niet altijd eens is… en soms persoonlijk ingrijpt.’

Vledder grijnsde.

‘Ik denk dat Charles van Kinsbergen gek is geworden van het geloei van al die sirenes en toen de macht over het stuur is verloren.’

De Cock keek hem schuins aan.

‘Waarom zou dat geen goddelijke interventie zijn?’

Fred Prins boog zich geprikkeld naar voren.

‘Ik wil weten wat die Charles van Kinsbergen heeft gedaan… waarom hij moordde… hoe de zaak aan het rollen kwam.’

De Cock zette zijn glas naast zich neer.

‘De heer Scheltema,’ begon hij, ‘directeur van een groot internationaal transportbedrijf, was een ouderwets man met orthodoxe ideeën over recht en wet. Hij ontdekte dat enige chauffeurs van zijn onderneming zich financieel veel meer konden permitteren dan hun toch beperkte salaris hun toestond. Ze reden in dure auto’s en bleken in staat om hypotheken van kapitale woningen op te brengen. Directeur Scheltema vertrouwde het niet. Hij dacht aan fraude ten nadele van zijn bedrijf. Hij zocht steun bij zijn compagnon Gerard Haantjes. Maar toen hij bij hem geen voedingsbodem voor zijn gedachten vond, nam hij na ampele overwegingen het in Rotterdam gevestigde recherchebureau Versteegh & Dijke in de arm.’

Fred Prins fronste zijn wenkbrauwen.

‘Dat zijn toch twee oud-rechercheurs van ons bureau Warmoesstraat?’

De Cock knikte.

‘Om de zaak te kunnen onderzoeken, kwam Albert Versteegh… officieel en normaal in loondienst… als beveiligingsman in het bedrijf. De oud-rechercheur ontdekte al spoedig, dat Charles van Kinsbergen als personeelschef aan het hoofd stond van een kleine, maar effectief opererende bende, bestaande uit chauffeurs van de transportonderneming. De bende hield zich intensief bezig met handel in wapens en drugs. Met vrachtwagens van het bedrijf en onder de dekmantel van de naam Scheltema & Haantjes… een te goeder naam en faam bekend staand internationaal transportbedrijf… werden uit Oostbloklanden, grote partijen oorlogstuig, heroïne en andere drugs naar ons land vervoerd en doorverkocht.

‘Charles van Kinsbergen importeerde ook… voornamelijk uit Tsjechoslowakije… jonge knappe avontuurlijke vrouwen, die meestal na eigen gebruik via Mooie Richard in de prostitutie terechtkwamen.’

De Cock nam nog een slok van zijn cognac.

‘Op het moment,’ ging hij verder, ‘dat Albert Versteegh met zijn onderzoek begon, leefde Charles van Kinsbergen samen met Katja Anna Solarsky.

Om bewijsmateriaal tegen Charles van Kinsbergen te verzamelen, benaderde Albert Versteegh haar omzichtig. Hij vernam van Katja dat zij haar zuster Anuschka, die aan een nierziekte leed, uit Tsjechoslowakije wilde laten overkomen om hier in Nederland een medische behandeling te ondergaan.

Charles van Kinsbergen was daar, zo vertelde zij, fel op tegen. Hij wilde in zijn omgeving geen zieke vrouwen en de daaraan mogelijk gekoppelde problemen.

‘Na een fikse ruzie over dit onderwerp verliet Katja Charles van Kinsbergen. Ze nam haar intrek in een hotelletje in de binnenstad van Amsterdam en verdiende als animeermeisje voldoende om haar zieke zuster te laten overkomen. Kort daarna leerde ze Klaas van het Hogereinde kennen, trouwde met hem en verhuisde van Amsterdam naar Schermerhorn.’

Fred Prins gebaarde.

‘En Anuschka?’

‘Die bleef in dat hotelletje. Ik weet niet wat voor plannen Katja met haar had. Ik denk dat zij haar in Nederland hield om wegen te zoeken voor een medische behandeling.

‘Toen Charles van Kinsbergen erachter kwam dat Katja toch haar zieke zuster had laten overkomen, was hij woedend en gaf Mooie Richard opdracht om Anuschka te ontvoeren en in zijn woning aan de Oude Schans op te sluiten.

‘Katja, in nood, zocht vanuit Schermerhorn contact met Albert Versteegh en overlegde met hem over wat haar te doen stond.

‘De ex-rechercheur adviseerde haar om Charles van Kinsbergen onder druk te zetten met het dreigement dat zij de politie over zijn activiteiten zou inlichten als hij haar zuster niet vrijliet.’

Vledder schudde afkeurend zijn hoofd.

‘Een gevaarlijk advies.’

De Cock knikte.

‘Het werd haar doodvonnis. Onder het voorwendsel dat hij Anuschka aan een medische behandeling zou helpen, lokte hij Katja uit het veilige Schermerhorn.’

Vledder fronste zijn wenkbrauwen.

‘Wist Charles van Kinsbergen dat Katja bij Klaas van het Hogereinde in Schermerhorn verbleef?’

De Cock knikte.

‘Ik denk dat Mooie Richard in opdracht van Charles van Kinsbergen zuster Anuschka over de verblijfplaats van Katja heeft uitgehoord. Er moet telefonisch contact zijn geweest tussen haar en Van Kinsbergen.’

Vledder spreidde zijn beide handen.

‘Waarom ging Katja Solarsky in de Oude Nieuwstraat als hoer bij Annelies de Groot zitten?’

De Cock schoof zijn onderlip naar voren.

‘Ik vermoed dat Charles van Kinsbergen haar wilde vernederen en prostitutie als voorwaarde heeft gesteld om Anuschka te helpen.’

Vledder snoof.

‘Een ploert.’

Het kwam uit de grond van zijn hart.

De Cock trok zijn gezicht strak.

‘We weten wat er met Katja is gebeurd,’ sprak hij somber. ‘In een zwarte sedan, die door Mooie Richard werd bestuurd, wachtte Charles van Kinsbergen haar op en maaide haar met een pistoolmitrailleur… een door hemzelf uit het oosten gesmokkelde Kalashnikov… bij het Korenmetershuisje neer.’

Fred Prins grijnsde.

‘Zo werden jullie bij de zaak betrokken.’

De Cock liet zijn hoofd zakken. De herinneringen aan de dode vrouw, liggend tegen de muur van het oude Korenmetershuisje, stonden de grijze speurder nog scherp voor de geest.

‘Charles van Kinsbergen,’ ging hij verder, ‘wist niet hoeveel bewijsmateriaal Albert Versteegh tegen hem had verzameld. Hij wist ook niet wat Albert Versteegh aan directeur Scheltema had gerapporteerd.’

Vledder zwaaide.

‘Waarom dook Albert Versteegh onder?’

De Cock stak zijn beide handen met gespreide vingers vooruit.

‘Angst… pure angst. Toen Albert Versteegh van de moord op Katja Solarsky hoorde, besefte hij hoe meedogenloos zijn tegenstander was. Ik ben er ook van overtuigd, dat Charles van Kinsbergen toen al het plan had om onze oud-collega om te brengen.

‘Om Albert Versteegh onder druk te houden, greep Charles van Kinsbergen opnieuw naar het middel van de ontvoering.’

Mevrouw De Cock zuchtte.

‘De zoon van Geert en Marjan.’

De Cock pakte de fles cognac vanonder het bijzettafeltje en schonk nog eens in. De uiteenzetting had hem zichtbaar vermoeid.

‘Wanneer ik de zaak achteraf overzie,’ ging hij traag verder, ‘dan heeft Charles van Kinsbergen nooit vermoed, dat Geert Dijke en Albert Versteegh in de zaak tegen hem samenwerkten. De ontvoering van de zoon van Geert en Marjan was gericht tegen Albert Versteegh en tegen hem alleen. Eenieder in het bedrijf wist dat Albert Versteegh bijzonder op zijn oudste kleinzoon was gesteld. Hij liep altijd trots met foto’s van dat joch rond.’

Vledder wenkte om aandacht.

‘Waarom gaf Geert Dijke directeur Scheltema het advies om Charles van Kinsbergen bij ons aangifte te laten doen van de vermissing van Albert Versteegh?’

De Cock glimlachte.

‘Geert Dijke droeg dezelfde wetenschap met zich mee als zijn schoonvader… Van Kinsbergen was een bendeleider en de meedogenloze moordenaar van Katja Anna Solarsky. Hij wilde dat wij kennis met hem zouden maken en hoopte dat wij iets aan hem zouden merken.’

Vledder grinnikte.

‘Een kinderlijke gedachte.’

De Cock maakte een afwerend gebaar.

‘Je moet wel beseffen dat Albert Versteegh en Geert Dijke door de ontvoering van hun zoon en kleinzoon in een uiterst benarde positie waren gemanoeuvreerd.’ De oude rechercheur grinnikte. ‘Ik denk dat zij ons meer geestelijke gaven hebben toegedacht dan waarover wij beschikken.’

Fred Prins boog zich iets naar voren.

‘Was Van Kinsbergen ook de man die in Huizen directeur Scheltema en zijn hond doodschoot?’

De Cock knikte.

‘Onderzoek heeft uitgewezen dat Scheltema en zijn hond zijn vermoord met hetzelfde wapen als waarmee Katja Anna Solarsky werd omgebracht. Ik heb nog geen uitslag van het onderzoek naar de kogels uit het lichaam van Mooie Richard.’ De grijze speurder schudde zijn hoofd. ‘Ik heb geen twijfels.’

Fred Prins gebaarde voor zich uit.

‘Dat was ook het werk van Charles van Kinsbergen?’

‘Zeker.’

Mevrouw De Cock verschoof iets in haar fauteuil.

‘Hoe is het nu met Appie,’ vroeg ze bezorgd, ‘de zoon van Geert Dijke en Marjan.’

De Cock lachte.

‘Appie eet weer elke morgen boterhammen met pindakaas.’ Zijn gezicht versomberde. ‘Marjan is in een paar dagen tijd zeker vijftien pond afgevallen. De ontvoering van haar zoon heeft haar erg aangegrepen. Geert en Marjan hebben Appie voor alle zekerheid uitgebreid laten onderzoeken. Naar het schijnt heeft de jongen geen nadelige gevolgen aan zijn avontuur overgehouden.’

De Cock leunde achterover in zijn fauteuil. Zijn blik gleed over de gezichten van Dick Vledder en Fred Prins. Er waren geen vragen meer en het gesprek werd algemener.

De grijze speurder schonk nog eens in en mevrouw De Cock deelde lekkernijen rond.

Toen vrij laat de beide jonge rechercheurs waren vertrokken, schoof ze een poef bij en ging tegenover haar man zitten.

‘Hoe gaat het nu met Anuschka op de boerderij in Schermerhorn?’

De Cock glimlachte.

‘Wel goed, dacht ik. Dankzij de kruiden die Klaas van het Hogereinde haar toedient fleurt ze aardig op. Hij heeft ook een schoolbord voor haar gekocht.’

Mevrouw De Cock keek haar man verwonderd aan.

‘Een schoolbord?’

De Cock knikte.

‘Klaas wijst Anuschka voorwerpen aan… een stoel bijvoorbeeld. Dan schrijft zij op het bord hoe dat in haar taal wordt geschreven en uitgesproken. Klaas doet dan hetzelfde in het Nederlands.’

Mevrouw De Cock lachte.

‘En wanneer zijn ze aan abstracte begrippen toe?’

‘Abstracte begrippen?’

Mevrouw De Cock knikte.

‘Liefde… bijvoorbeeld.’

De oude rechercheur keek haar schattend aan.

‘Is liefde een abstract begrip?’

‘Absoluut.’

Op het gezicht van De Cock kwam een zoete grijns.

‘Ik denk,’ sprak hij gniffelend, ‘dat zelfs Klaas van het Hogereinde weet hoe je twee hartjes moet tekenen… met een pijl erdoor.’

Mevrouw De Cock glimlachte ondeugend.

‘Jij wist het… langgeleden.’

Примечания

1

Zie De Cock en een strop voor Bobby.

2

Geld bedingen voor een te leveren dienstbetoon.

3

Bargoens voor souteneurs.

4

Peedee: plaats delict. Vroeger: plaats des misdrijfs.

5

De politie ressorteert nu onder die twee ministeries.

6

Zie De Cock en moord à la carte.

7

Folteringen.

8

Beroemd kruidenvrouwtje.

9

Kennis van de stad, haar straten, pleinen en grachten.

10

Spottende uitdrukking voor de groep mensen die bij de behandeling van een moord aanwezig dient te zijn.

Content

Albert Cornelis Baantjer
De Cock en kogels voor een bruid

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Примечания