Уладзімір Высоцкі

Я не падману

Вершы, песні, балады

Ад перакладчыка

Цікавае пытаньне: што можа прымусіць чалавека на пятым дзясятку свайго жыцьця заняцца справай, якой ён дагэтуль ніколі не займаўся?

У маім выпадку гэтаму паспрыялі дзьве віны: віна перад роднай мовай і віна перад Уладзімірам Высоцкім.

Сваю настаўніцкую дзейнасьць я пачынаў у беларускай школе, выкладаючы матэматыку, зразумела ж, на беларускай мове. Аднойчы здарылася так, што адна з маіх лепшых выпускніц атрымала «двойку» на ўступным экзамене ў інстытут толькі з-за таго, што не зразумела ў білеце, напісаным па-расейску, аднаго (!) слова і пасаромелася спытаць у экзаменатара. Гэта быў магутны ўдар па маіх перакананьнях. Я пахіснуўся (і побач не знайшлося таго, хто б мог падтрымаць) — і далей арыентаваўся ў сваёй працы з вучнямі больш на расейскую мову, адсоўваючы родную на задворкі жыцьця. Дзякаваць Богу, сёньня я маю магчымасьць вярнуць сабе родную мову, але пачуцьцё віны перад ёю не зьнікае.

Другая віна — перад Чалавекам, які доўга спрабаваў дакрычацца-дастукацца да маёй зацуглянай душы (як і да душ усіх насельнікаў СССР), а я пачуў яго толькі тады, калі Чалавека ня стала. Аднойчы мне захацелася адгукнуцца на яго песьні цёплым словам, але сказаць гэтае слова ўжо не было каму.

Дзьве гэтыя віны леглі побач у маёй душы і, мабыць, добра паладзілі адна з адной. Вынікам стала тое, што летам 1991 года я зрабіў першую спробу — пераклад «Паляваньня на ваўкоў». 3 таго й пайшло…

Мае сябры, даведаўшыся, што я заняўся вершаванымі перакладамі, успрынялі навіну ў большасьці даволі скептычна. Адны казалі: навошта перакладаць на беларускую мову тое, што любы беларус можа чытаць і разумець у арыгінале? Другія, знаходзячы карысьць у такіх перакладах, іранізавалі зь іншага: маўляў, выяўляць талент у пяцьдзесят год — гэта несур'ёзна.

Наконт таленту скажу так: калі ён ёсьць, то яго ня сорамна выявіць і ў сто год (дарэчы, які б гэта быў цудоўны падарунак сабе да векавога юбілею!), а калі няма, то і ў дваццаць год няма чаго пнуцца.

Што ж адносна меркаваньня першых скептыкаў, то трэба сказаць, што гадоў дзесяць таму і я прытрымліваўся прыблізна такіх жа думак. Цяпер жа, па волі лёсу акунуўшыся ў перакладчыцкую дзейнасьць, убачыў тое, чаго раней бачыць ня мог: пераклады з блізкай ці далёкай мовы (тым больш пераклады вершаваныя) зьяўляюцца цудоўным іспытам на сталасьць, на магутнасьць мовы-рэцыпіэнта, дазваляюць параўнаўча ацаніць гнуткасьць і варыятыўнасьць дзьвюх моваў, выявіць іх глыбінныя магчымасьці. I гэта — на карысьць абедзьвюм мовам, спрыяе іх узаемаўзбагачэньню, і асабліва тады, калі гэта мовы блізкія.

Зразумела, што апошняя ўзьнёслая тырада адносіцца да перакладаў увогуле, а не да канкрэтна маіх перакладаў. Мой невялікі досьвед такой творчасьці яшчэ не дазваляе мне заўсёды знаходзіць безумоўна лепшыя струменьчыкі-адпаведнікі з чыстай крыніцы роднай мовы. Ня ўсім з таго, што ў мяне атрымалася, я задаволены. I прапануючы вынікі сваіх творчых высілкаў на суд чытачоў, спадзяюся атрымаць парады і крытычныя заўвагі, якія, магчыма, дапамогуць мне ўдасканаліць і зьмешчаныя тут тэксты ў прыватнасьці, і маё перакладчыцкае майстэрства наогул.

3 такіх меркаваньняў я даю свае пераклады ў паралелі з арыгіналамі. Пры гэтым я павінен адзначыць, што тэкстаў, напісаных самім У. Высоцкім, я ня бачыў. Арыгіналы, што падаюцца тут, сьпісаныя з магнітастужак (мною ці кімсьці іншым; нават зборнік, выдадзены ў 1993 годзе «Мастацкай літаратурай», складзены менавіта так, што відавочна), а таму знакі прыпынку, форма разьмяшчэньня вершаванага тэксту і, у большасьці, назвы — гэта дадумка перакладчыка.

Зборнік падрыхтаваны ў 1997 годзе і плянаваўся да выданьня перад 60-мі ўгодкамі У. Высоцкага. Але зрабіць гэта своечасова ў нашай неўпарадкаванай дзяржаве, на жаль, не атрымалася. I ўсё ж зборнік выходзіць.

Хочацца выказаць шчырую падзяку за дапамогу ў яго выданьні польскаму інстытуту IDEE і Магілёўскай асацыяцыі «Кола сяброў».

Задавальненьне і незадавальненьне, парады, крытыку і лаянку можна накіроўваць перакладчыку на адрас: 212030 Магілёў, а.с. 3.

Дзеці Расеі

Ня верыў я ніколі ў міражы,

У новы рай ня складваў чамадана.

Настаўнікаў пажэрла мора лжы

І выплюнула дзесь ля Магадана.

Між невукаў і я, у рэшце рэшт,

Калі і выдзяляўся — вельмі мала.

Ні стрэмкі не пакінуў Будапешт

І Прага сэрца мне не разарвала.

А мы ў жыцьці шумелі і на сцэне:

Мы блытанікі шчэ, мы хлапчукі!

Ды хутка нас заўважаць і ацэняць!

Гэй! Супраць хто? Намнём яму бакі!

Але мы адчувалі небясьпеку

Задоўга, як пачнуцца халады.

Прыходзіла прасьветленасьць аднекуль

І душы замыкала на гады.

І нас хаця расстрэлы не касілі,

Жылі мы — дзе праз сорам, дзе праз боль.

І ў нас, дзяцей той жудаснай Расеі,

Ўлівала ліхалецьце алькаголь.

1979

Выбар

Шлях ці труна? Ізгой ці небыцьцё?

Так, выбар небагаты перад намі.

Даруюць нам маруднае жыцьцё.

Мы зь ім скаваны моцна кайданамі.

А нехта ўсё ж і выбраў наўздагад

Зь бязглуздай верай, як зачараваны.

Але ж ці то жыцьцё — што ў ланцугах?

Хіба ж то выбар — калі ты скаваны?

Каварная спагада нам такая,

Як зельле ведзьмы ці як міражы.

Сьмерць ад сваіх выглядвае з-за камня.

І ззаду — сьмерць, але ўжо ад чужых.

Здраньцьвела цела, ссохлася душа,

І мы маўчым, як падстаўныя пешкі.

А ў лабавым шкле бачна не шаша,

А ганьбы выскал і крывыя ўсьмешкі.

Калі б аковы тыя разарваць,

То й горла перагрызьці не замнога

Таму, хто здагадаўся прыкаваць

Нас ланцугамі да жыцьця такога.

Няўжо мы спадзяемся шчэ на штосьці?

Ці, можа, нам ланцуг не па зубах?

Чаму ж у браму раю аж да млосьці

Мы стукаем па кованых скабах?

Канчаць вайну?! — Якое адкрыцьцё!

Але ж цану якую закруцілі!

Нам прапануюць доўгае жыцьцё

Ў віне, брыдоце, здрадзе, ганьбе, гнілі.

Ці ж вартае жыцьцё такой цаны?

Дарозе не канец яшчэ — спакойна!

Паўзбоч тае — Вялікае — вайны

Яшчэ магчыма паміраць прыстойна!

І рана зьмешваць нас з балотнай тваньню!

Мы гнёздаў сабе ў гнілі не саўём!

Мы не памром пакутным існаваньнем!

Мы лепш надзейнай сьмерцю ажывём!

1973

Інаходзец

Я скачу, але скачу іначай —

Па камнях, па лужах, па расе.

Кажуць тут: ён інахадзьдзю скача.

Гэта значыць, што ня як усе.

Ды наезьнік мой ліхі на мне

Страмянамі б'е мяне са злом…

А я бегаць хочу ў табуне

Без аброці і не пад сядлом!

Калі з ножнаў шаблю не вымаюць, —

Шабля зможа рэзаць толькі глей.

Вось мяне стрыножваюць, сядлаюць,

Рот ірвуць жалезінай цуглей!

Мне набілі раны на сьпіне!..

Я дрыжу бакамі ля вады!..

Як я бегаць хочу ў табуне —

Без сядла, аброці і нуды!

Сёньня зноў я стану пераможцам!

Скачкі! — Я, канешне, фаварыт!

Ставяць сьмела ўсе на інаходца.

Ды ня я, — жакей на мне хрыпіць!

Ён усадзіць шпоры ў рэбры мне!

Скаляць зубы першыя рады…

А я бегаць хочу ў табуне —

Без сядла, аброці і нуды!

Таньчаць, таньчаць скакуны на старце

Ў злосьці, аж ня могучы стаяць,

У шаленстве, лютасьці, азарце,

І пускаюць пену, як і я!

У трыбун жакей мой у цане —

Здатны майстра верхавой язды!

Ох, як бегаў я б у табуне

Без сядла, аброці і нуды!

Не, ня будуць залатымі горы!

Я апошнім цэль перасяку!

Я яму прыпомню тыя шпоры!

Запсую! Адстану на скаку!

Звон-сігнал! — Жакей ужо на мне.

Хмыліцца, ня чуючы бяды…

Ах, як бегаў я б у табуне

Без сядла, аброці і нуды!

Што са мною? Што раблю?! Што чую?!!

Што ж я?! Зноў яму дапамагу?!

Я сабою проста не кірую!

Я прыйсьці ня першым не магу!!

Што ж рабіць тут застаецца мне?

Вышпурнуць наезьніка свайго!

І пабегчы, нібы ў табуне,

Хоць і пад сядлом, ды безь яго!

Я прыйшоў, а ён сапе пад сонцам

Па камнях, па лужах, па расе…

Першы раз ня быў я інаходцам!

Я імкнуўся выйграць, як усе!

1970

Дайце свабоду!

Дайце сабакам мяса —

Хай яны пагрызуцца!

П'яніцам — хмельнага квасу:

Можа яны перап'юцца.

Зерне ў зямлю схаронім —

Можа мы з хлебам будзем.

Каб не сыцець варонам,

Болей стаўляйце пудзіл.

Трэба кахаць — каханым

Дайце хоць кут на абодвух.

Добра, я буду рахманым —

Дайце ж вы мне свабоду!

Псам мясныя аб'едкі

Кінулі, — псы не грызуцца.

П'яніцам далі гарэлкі, —

Тыя ня п'юць, сьмяюцца.

Людзі варон пужаюць,

А вараньнё не баіцца.

Пары злучаць, — злучаюць!

А ім бы — каб разлучыцца.

Зь зерня ня выйшлі ўсходы!

Што за такія цуды?!

Далі мне ўчора свабоду…

Што я рабіць зь ёю буду?

1965

Лазьня па-беламу

Прапалі ты мне лазьню, спадарынька!

Распалю я сябе, расьпяку.

На палку — разамлелы, распараны, —

Я сумненьні свае адсяку.

Задымлю, як вясною праталіна.

Коўш халоднай — і ўсё адымчыць.

І наколка часоў культа Сталіна

Засінее на левым плячы.

Прапалі ты мне лазьню па-беламу —

Я ад белага неяк адвык.

Ашалею — і мне, ашалеламу,

Пар гарачы разьвяжа язык.

Колькі веры і лесу павалена!

Колькі зьведана гора і трас!

А на левым плячы — профіль Сталіна,

А на правым — Марынка анфас.

Эх, за веру маю безаглядную

Колькі год я ў раі перавёў!

Прамяняў на жыцьцё непрагляднае

Несусьветнае глупства сваё!

Прапалі ты мне лазьню па-беламу —

Я ад белага неяк адвык.

Ашалею — і мне, ашалеламу,

Пар гарачы разьвяжа язык.

Не забыць мне, як ранкам цудоўненькім

Брату крыкнуць пасьпеў «Забяры!»,

Як мяне два прыгожых ахоўнікі

Дастаўлялі зь Сібіру ў Сібір.

А затым у бараку пад кроквамі,

Наглытаўшыся сьлёз і дзярма,

Каля сэрцаў калолі мы профілі,

Каб ён слухаў, як сэрцы грымяць.

Не палі ты мне лазьню па-беламу —

Я ад белага дужа адвык.

Ашалею — і мне, ашалеламу,

Пар гарачы разьвяжа язык.

Зябну я, успамінамі змучаны,

Пар мне думкі зьмяшаў-паламаў.

І з туману халоднай мінуўшчыны

Выплываю ў гарачы туман.

Зацурчэлі мне думкі пад цемечкам:

Што ж, дарма я плячо ім змарыў?

І лупцую бярозавым венічкам

Я па спадчыне змрочнай пары.

Прапалі ты мне лазьню па-беламу —

Я ад белага страх як адвык!

Ашалею — і мне, ашалеламу,

Коўш халоднай разьвяжа язык.

Прапалі!..

Не палі!..

Прапалі!..

1968

Паляваньне на ваўкоў

Рвуся з скуры, з усіх сухажылін,

Каб праскочыць, пасьпець да пары!

Аблажылі мяне! Аблажылі!

Гоняць весела на нумары!

Там з-за елак шчабечуць двухстволкі.

Паляўнічы хаваецца ў цень.

Там ваўкі сьнегам коўзкім паўзь ёлкі

Скачуць, быццам жывая мішэнь…

Там паляваньне на ваўкоў! Там паляваньне!

Ату драпежнікаў, старых і шчанюкоў!

Крычаць загоншчыкі, шалеюць псы з браханьня!

На сьнезе кроў і плямы яркія флажкоў…

Не на роўных гуляюць з ваўкамі

Лесьнікі, ды рука не дрыжыць.

Абцягнуўшы нам волю флажкамі,

Б'юць надзейна! А хочацца жыць!

Воўк ня можа парушыць традыцый,

Бо ў дзяцінстве сьляпым шчанюкі —

Ваўчаняты, мы ссалі ваўчыцу

І ўсмакталі: ня лезь за флажкі!

Там паляваньне на ваўкоў! Там паляваньне!

Ату драпежнікаў, старых і шчанюкоў!

Крычаць загоншчыкі, шалеюць псы з браханьня!

На сьнезе кроў і плямы яркія флажкоў…

Ногі хуткія, моцныя скулы!

Дык чаму ж мы, зь якой мы тугі

Зацкавана імчымся пад кулі,

Не спрабуючы праз ланцугі?

Воўк ня можа супроць выхаваньня!

Вось канчаецца час мой ужо!

Той, якому я ахвяраваны,

Усьміхнуўся, узьняўшы ружжо…

Там паляваньне на ваўкоў! Там паляваньне!

Ату драпежнікаў, старых і шчанюкоў!

Крычаць загоншчыкі, шалеюць псы з браханьня!

На сьнезе кроў і плямы яркія флажкоў…

Досыць мне паслухмянасьці! — Ходу

За флажкі! Прага волі мацней!

Толькі ззаду я чуў з асалодай

Крыкі зьдзіўленых мною людзей.

Рвуся з скуры, з усіх сухажылін!..

Не! Мы сёньня ня тыя ваўкі!

Аблажылі мяне! Аблажылі!..

Ды ні з чым засталіся стралкі!

1968

Нешта будзе!

Прайшла пара прэлюдый, хутка будзе

Ўсё добра — зможам жыць без гузакоў!

Вялікія мяне ўжо клічуць людзі,

Каб сьпеў я «Паляваньне на ваўкоў».

Ці з вокнаў запіс слухаў, як «чуў звон»,

Ці можа, — юшкі зь дзецьмі тут ня зварыш, —

Бог вед, але набыў магнітафон

Якісь высокаўсаджаны таварыш.

Бяз гальштука ў расшпіленай кашулі,

Зь сям'ёю разам, без дурных спакус,

Ён ціха, каб суседзі не пачулі,

Узяў ды і націснуў кнопку «пуск».

І там, не разабраўшы нейкіх слоў,

Бо кепскі дубль дасталі на рабоце,

Пачуў ён «Паляваньне на ваўкоў»

І што-нішто яшчэ на адвароце.

Усё праслухаўшы без хваляваньня

І злы з таго, што не расчуў канец,

Ён трубку зьняў — і: «Творцу „Паляваньня“

Прыслаць з гітарай заўтра да мяне!»

І вось, глытнуўшы кіслага вінца,

Каб адчуваць сябе ня так скавана,

З парогу — ад пачатку да канца —

Я пракрычаў яму пра паляваньне.

Яго прасілі дзеці мо чульліва,

Каб ён усьмешкай твар свой расквяціў, —

І слухаў ён мяне добразычліва

І нават пляснуў два разы ў канцы.

Бутэлькай па фужэры пазьвінеў,

Што з кніжнай шафы выцягнуў закрытай,

І выпаліў: «Ды гэта ж пра мяне!

Пра нас усіх! Якія ўжо ваўкі там!»

Ну вось, цяпер, мяркую, нешта будзе…

Чацьвёрты год за дзень па пяць званкоў!

Вялікія мяне ўсё клічуць людзі,

Каб сьпеў я «Паляваньне на ваўкоў».

1972

Паляваньне на ваўкоў зь верталётаў

Золак быццам лязом паласнуў па вачах.

Ляскатнулі куркі, уздымаючы жах.

І, адкуль ні вазьміся, узьніклі стралкі,

І ўзьляцелі стракозы з пратухлай ракі,

І пацеха пайшла — ў дзьве рукі! Ў дзьве рукі!

Леглі мы на жывот, небаракі-ваўкі.

Нават той, нават той, хто ныраў пад флажкі,

Чуў ваўчыныя ямы падушкамі лап,

Той, каго нават куля дагнаць не магла,

Узапрэлы ад жаху, прылёг і аслаб.

Я ня чуў, каб жыцьцё дагаджала ваўкам.

Марна любім яго, адналюбы.

Вось у сьмерці прыгожы, шырокі выскал

І здаровыя белыя зубы!

Дык хай дзівіцца вораг на воўчы наш сьмех —

Мы сабакам шчэ каркі намылім!..

Але кроўю вытатуірованы сьнег

Тае з росьпісам: больш не ваўкі мы!

Мы паўзьлі, як сабакі, стуліўшы хвасты.

Жах зьдзіўленьня ў вачах, небу ўзьнятых, застыў:

Ці то нас пакараньне спасьцігла зь нябёс?

Ці то сьвету канец? Ці ў мазгах перакос?

Толькі білі ўналёт нас з жалезных стракоз!

Кроўю вымаклі мы на сьвінцовым дажджы

І скарыліся, бо ўсё адно не ўцячы!

Жыватамі гарачымі плавілі сьнег…

Распачаў тую бойню — ня Бог! — чалавек!

Хто ляціць — тым у лёт! Хто бяжыць — тым у бег!

Зграя псоў, не вяжыся! Ваш брэх, як ныцьцё! —

Мы на роўных ня ўпусьцім удачы!

Мы, ваўкі, любім воўчае наша жыцьцё!

Вы ж сабакі й канец ваш сабачы!

Усьміхаюся ворагу, — воўчы мой сьмех

Вас і тут не пакіне сухімі!

Але кроўю вытатуірованы сьнег

З нашым росьпісам: больш не ваўкі мы!

Лес, ваўкі! — Хоць каго з вас я там зьберагу!

Гайда ў лес! — Бо цяжэй жа забіць на бягу!

Уцякайце! Ратуйце сваіх шчанюкоў!..

Я бягу на вачах напаўп'яных стралкоў

І склікаю аблудныя душы ваўкоў.

Хто жывы, затаіўся на беразе тым.

Што магу я адзін — тут, на полі пустым?

Вочы дрэнна глядзяць! Нос ня чуе здалёк!

Дзе ваўкі? Дзе былое лясное зьвяр'ё?

Дзе ж ты там, жаўтавокае племя маё?

А наўкола зьвяры шнараць досьвіткам дня

З тых, што воўчых ня ведаюць клічаў.

То сабакі, — шчэ ж нейкая наша радня!

Мы раней іх лічылі здабычай!

І я кідаю ворагу воўчы свой сьмех

Аскаболкамі іклаў гнілымі.

Але кроўю вытатуірованы сьнег

Тае з росьпісам: больш не ваўкі мы!..

1978

Маскі

Наўзрыд сьмяюся — ходарам каршэнь!

Мяне, напэўна, лоўка разыгралі:

Крукі насоў і выскал да вушэй,

Як на венецыянскім карнавале!

Шчыльнее кола! Скачуць сотні пар!

Мяне хапаюць, цягнуць — віску, ляску!

Так-так, здаецца, мой нармальны твар

Чамусьці палічылі ўсе за маску.

Петарды, канфеці!.. Ды ўсё ня так!

І маскі на мяне глядзяць з дакорам.

Крычаць, што зноў я павярнуў ня ў такт,

Што ногі я адтоптваю партнёрам!

Што мне рабіць тут — высьлізнуць вугром?

Ці весяліцца з тварам таямнічым?

Магчыма, што пад маскамі зьвяроў

Бываюць чалавечыя абліччы.

У масках, парыках — ну як адзін!

Хто з казак, п'ес, а хто — зь літаратуры.

Танцуе зьлева сумны арлекін,

А справа — кат, і кожны трэці — дурань.

Цыбаты хлюст цяпер — пыхлівы цмок.

Другі — хавае твар не без апаскі.

А хто — ужо адрозьніць бы ня змог

Свой твар ад зручнай неадменнай маскі.

Я ў карагод іду і рагачу.

Але ж мне неяк неспакойна зь імі:

А што, як маска ката лаўкачу

Палюбіцца — і ён яе ня зьніме?

Ці арлекін свой смутак адшукаў

І стане песьціць сум, нібыта мары?

І што, як дурань маску блазьнюка

Забудзе на сваім нармальным твары?

Я ў тайну масак некалькіх пранік.

Упэўнены, зрабіў выснову ўдала,

Што маскі абыякавасьці ў іх

Як шчыт ад бруду, ад пляўкоў і ўдараў…

1971

Канатаходцы

Ён ня ўдаўся ні званьнем, ні ростам.

Не за славай, не ў багацьце

На свой незвычайны манер

Крочыў ён па жыцьці над памостам

Па канаце, па канаце,

Нацягнутым, як нерв.

Паглядзіце! Вось ён без страхоўкі ідзе!

Ледзь правейшы нахіл — упадзе! прападзе!

Ледзь лявей — паратунку і там не знайсьці!

Але, мабыць, яму вельмі ж трэба прайсьці

Чатыры з гэтакіх чварцін!

Прамяні яго з кроку зьбівалі

І калолі, быццам лаўры…

Труба разраўлася, як дзьве!..

Крыкі «брава!» яго аглушалі.

А літаўры, а літаўры —

Што молатам па галаве!

Паглядзіце — вось ён без страхоўкі ідзе!

Ледзь правейшы нахіл — упадзе! прападзе!

Ледзь лявей — паратунку і там не знайсьці!

Ды цяпер яму ўжо засталося прайсьці

Тры чвэрці шляху па жыцьці!

Ах, як страшна, як сьмела, як міла!..

Бой са сьмерцю!.. Тры мінуты!..

Задраўшы ў чаканьні насы,

З крэслаў залы глядзелі тужліва

Ліліпуты, ліліпуты —

Здавалася хлопцу з высі.

Паглядзіце — вось ён без страхоўкі ідзе!

Ледзь правейшы нахіл — упадзе! прападзе!

Ледзь лявей — паратунку і там не знайсьці!

Толькі ж — гляньце! — яму застаецца прайсьці

Дзьве чвэрці шляху па жыцьці!

Ён сьмяяўся над славаю тленнай,

Ды хацеў быць толькі першым —

Такога спрабуй утабань!

Ён па дроце ішоў над арэнай,

Як па нэрвах, і па нэрвах

Дробатам біў барабан!

Паглядзіце — вось ён без страхоўкі ідзе!

Ледзь управа нахіл — упадзе! прападзе!

Ледзь улева — ратунку і там не знайсьці!

Ды замрыце! — яму застаецца прайсьці

Адну чвэрць шляху па жыцьці!

Закрычаў дрэсіроўшчык, пантэры

Клалі лапы на насілкі…

Суровы прысуд — дзе ўзяць слоў!..

Быў ён зь верай ці, можа, бязь веры,

Ды ў апілкі, у апілкі

Праліў ён і прыкрасьць, і кроў!..

Але сёньня другі без страхоўкі ідзе.

Тонкі шнур пад нагой — упадзе! прападзе!

Правы, левы нахіл — і душы не знайсьці!

Ды чамусьці яму надта ж трэба прайсьці

Чатыры з гэтакіх чварцін!

1972

Адзін не страляў

На вушы вешаць манку — ужо ня той завод!

Мяне страляў уранку са стрэльбаў цэлы ўзвод.

За што мне лёс мой бедны і сумны, як сьляза? —

Ня тое, каб ня ведаў, ды нельга расказаць.

Мой камандзір мяне аберагаў,

Ды нехта на расстрэле настаяў.

І ўзвод выдатна выканаў загад,

Ды быў адзін, які там не страляў.

Мой лёс ліхі блукае даўно наперакос.

Аднойчы языка я здабыў, ды не данёс.

І асабіст Суэцін, такі нястомны сам,

Яшчэ тады прыкмеціў і нават запісаў.

Ён выцягнуў затым і прывалок

Падколаты, падшыты матэр'ял.

Ніхто зрабіць нічога ўжо ня змог.

Не, змог адзін, які там не страляў.

Рука махнула ў прорву зь бязглуздым гукам «Плі!»

І залп мне выдаў пропуск на цёмны бок зямлі.

Ды чую: «Дыша, сьцерва! Нясіце да ўрача.

Па два разы расстрэльваць — статуты парушаць».

А ўрач пасьля ўсё цмокаў языком

І зьдзіўлена мне кулі выдаляў.

А я ў трызьненьні гутарыў цішком

З тым хлапчуком, які там не страляў.

Я раны, як сабака, лізаў, а не лячыў.

У шпіталях аднак я па ўвазе не тужыў.

Увесь быў закаханы ў мяне жаночы пол:

«Эй, ты, недастраляны! Паўзі-давай на ўкол!»

У Крыме ўжо геройстваваў наш полк.

І я туды глюкозу пасылаў,

Каб саладзейшым быў хаця б глыток —

Каму? — Таму, які там не страляў.

Я піў чаёк са сподка, са спірцікам бываў.

Не замараўшы зводкі, я ўсё ж даваяваў.

У полк свой прызначалі. «Ваюй! — сказаў маёр. —

А што не дастралялі, — то ўжо ж каму ў дакор?»

Быў рады я ды, сеўшы пры сьцяне,

Бялугай выў і лёс свой праклінаў.

Нямецкі снайпер, стрэльнуўшы ў мяне,

Забіў таго, які там не страляў.

1972

«Очи чёрные»

І. Уцёкі

Лесам ехаў я раз пад чаркаю,

Пеў, каб коні йшлі рысьсю шпаркаю.

Толькі ўмеў я пець песьні вольныя:

Как любил я вас, очи чёрные!..

То пляліся спакваль, то скакалі ўзапар.

І балотную твань конь мне кідаў у твар.

Толькі разам са сьлінай я гразь праглыну,

Штофу рыла зьвярну ды ізноў зацягну:

Очи чёрные! Как любил я вас!..

Ды прыкончыў я хмельны свой прыпас,

Галавой матнуў, каб адкінуць дур,

Навакол зірнуў і аж крыкнуў: Цур!

Лес наперадзе стаў, не пушчае сьцяна.

Коні строчаць вушамі, назад падаюць.

Дзе прасьвет? Дзе прагал? Не відаць ні ражна!

Колюць голкі мяне, да касьцей дастаюць!

Караньнік ты мой! Выратоўвай, брат!

Ты куды? Пастой!.. А чаму назад?..

Ці з дажджу я ўзмок, ці на сьмерць зірнуў,

Як прыпрэжнай воўк пад паху нырнуў?!

Што ж я вочы заліў?! Вось жа п̀яны блазан!

Тут пагібель прыйшла, а ўцячы не пасьпець!

Гэх, з калоды маёй пацягнулі туза,

Ды такога туза, безь якога мне сьмерць!

Я крычу ваўкам: Пабяры вас прах!

А каняк скакаць падганяе страх.

Па хрыбце крутым б̀ю, шалёны, я,

І раву прытым: Очи чёрные!..

Посьвіст ветра ў вушах, хрып, ды тупат, ды ляск.

Пад дугою званочкі прарочаць кранты.

Ах вы, коні мае, загублю ж тут я вас!

Ой, выносьце, браты! Ну выносьце ж, скаты!

Ад уцёкаў тых нават хмель мінуў.

Мы на краж круты, быццам птах мільгнуў!

Потам, пенаю захлыналіся,

Адсапліся, адхрыпелі, адкашляліся.

Я тым конікам зьбітым, што не падвялі,

Пакланіўся ў капыты да самай зямлі,

Выпраг, выцер далоньню, з палёгкай вяду.

Дзякуй Богу і коням, што цэлым іду!..

ІІ. Дом

Што за дом такі, курны, як барак,

На сямі ліхіх прадзімных вятрах?

Скрушна вокнамі абярнуўся ў яр,

А варотамі — на лясны гушчар.

Ох, стаміўся я, жах! Але коней распрог.

Гэй, жывы хто-ніхто! Падыйдзі, памажы!

Цішыня… Толькі цень мільгануў за парог,

Ды сьцярвятнік спусьціўся, бліжэй закружыў.

Ў дом заходзіш, як у шынок дымны,

А народ-басяк з позіркам дурным.

Натаўкуць каўтун — госьць няпрошаны!

Абразы ў кутку скасабочаны!

І гамонка пайшла, бы загуў авадзень.

Нехта песьню стагнаў і гітару шматаў.

І прыпадачны злыдзень, дурны ліхадзей

Мне цішком з-пад абруса нажом памахаў…

Хто адкажа мне, што за дом хмурны?

І чаму ў імгле, як барак чумны?

Ці ліхтар патух, ветрам выдзьмуўся?

Ці то жыці тут развучыліся?

Дзьверы насьцеж, а душы — як хто ўмураваў!

Дзе тут хто гаспадар? Напаіў бы віном!

А ў адказ мне: «Ты дзе доўга так вандраваў,

Што людзей пазабыў? Мы заўжды так жывём!

Траўкай душымся, век на шчавелі…

Скісьлі душамі, апрышчавелі…

Ды яшчэ віном пацяшаліся,

Спусташалі дом, кралі, драліся!..»

Коней я замарыў — ад ваўкоў уцякаў!

Пакажыце мне хату, дзе сьветла ад лямп,

Пакажыце мне месца, якое шукаў,

Дзе пяюць, а ня стогнуць, дзе сьцены бяз плям!

«Гэткіх дзіўных хат не шукалі мы,

Жыць у прыцемках прывыкалі мы.

І спрадвеку мы ў зле без роздуму

Пад іконамі, што ў куродыме…»

І з смуроду, дзе коса іконы вісяць,

Я, на злом галавы, гнаў праз муць-каламуць,

Куды коні нясуць, куды вочы глядзяць,

І дзе людзі жывуць, і як людзі жывуць!

Колькі канула, колькі схлынула!..

Мяне кідала, не дакінула…

Можа, спеў пра вас ды няўмела я?

Очи чёрные, скатерть белая!..

1974

Праўда і Хлусьня

Булату Акуджаве

Шчырая Праўда ў прыгожых адзеньнях хадзіла,

Выбраўшы строі для ўбогіх, блажэнных калек.

Праўду грубая Хлусьня да сябе заманіла:

Хочаш, маўляў, заставайся ў мяне на начлег.

І легкаверная Праўда спакойна заснула,

Сьліну пусьціла і ціха ўсьміхалася ў снах.

Коўдру грубая Хлусьня да сябе пацягнула,

Ўпілася ў Праўду і была здаволена — страх!

І паднялася, скрывіўшы свой выскал сабачы:

Баба як баба! І што ў ёй такога глядзець?

Розьніцы ў Праўды з Хлусьнёю ніякай ня ўбачыш,

Толькі, канешне, калі іх абедзьвюх разьдзець.

Выплела спрытна з касы залацістыя стужкі,

Склала адзежу, прызнаўшы прыгодным фасон,

Грошы зьмяла, дакументы, гадзіньнік з падушкі,

Плюнула, брудна аблаяла й вылезла вон.

Толькі сьвітанкам заўважыла Праўда прапажу,

Дзіву далася, агледзеўшы ўдосталь сябе:

Хтосьці аднекуль прынёс ужо чорную сажу,

Вымазаў чыстую Праўду — нашкодзіў і зьбег.

Праўда крычала, калі ў яе камні кідалі:

«Гэта Хлусьня цяпер носіць уборы мае!..»

Двое блажэнных калек пратаколы складалі,

Бруднымі словамі гонар кранаўшы яе.

І пратаколы закончылі прыкрай тырадай,

Шчодра пабіўшы, што ледзьве падняцца змагла:

Нейкая поскудзь, маўляў, называецца Праўдай,

Ну а сама прапілася, брыда, дагала!

Праўда бажылася, сьлёзна клялася, рыдала,

Доўга блукала, хварэла і жыла ў даўгах…

Злая Хлусьня дзесь каня чыстакроўнага ўкрала

І паскакала на доўгіх і тонкіх нагах…

Нейкі дзівак і дагэтуль за Праўду ваюе.

Праўда, ў прамовах тых праўды — зусім ані-ні:

«Праўда яшчэ перамогу сваю адсьвяткуе,

Толькі зрабіўшы па прыкладзе бруднай Хлусьні!..»

Часта — нальлеш па сто семдзесят грамаў на брата,

Потым гадаеш: дзе быў, у якіх такіх снах?

Могуць разьдзець — гэта праўда! Лаві супастата!

Бач, а гадзіньнік твой носіць падлюка Хлусьня!

Бач — у штанах тваіх ходзіць падлюка Хлусьня!

Бач — на кані тваім скача падлюка Хлусьня!

1976

Я не падману

Ня сплю я, ды прарочы сон мне сьніцца…

Пілюлі п'ю, — магчыма, так засну?..

Ды колькі я ўжо сьліны горкай праглынуў! —

Інстанцыі, чыноўнікі-рупліўцы

Мне аб'явілі жорсткую вайну —

За тое, што спакой я ўзварухнуў,

Што хрыпам я краіну скалануў,

Каб даказаць, што ў коле я ня сьпіца,

За тое, што карціць мне, што ня сьпіцца,

Што ў перадачах іхніх заграніца

Дае маю блатную даўніну

І лічыць абавязкам павініцца:

— Даруйце, што бяз згоды… — Ну і ну!

За што яшчэ? За жоначку-вясну?

Маўляў, ня мог на нашай ажаніцца!

Маўляў, упарта лезу ў чужыну

І надта ж не хачу на дно зваліцца!

Што песьню напісаў, і не адну,

Пра тое, як мы колісь білі фрыца,

І пра байца, які на дзот валіўся,

А сам — ні сном ні духам пра вайну!

Крычаць, што скраў я месяца сьпіну

І шчэ што ўкрасьці я не праміну, —

І небыліцу даганяе небыліца.

Ня сьпіцца мне… Ну, як жа тут ня сьпіцца?!

Не! Не сап'юся! Рукі працягну

І завяшчаньне крыжам ахіну,

І не забуду сам перахрысьціцца,

І песьню напішу, ды не адну,

І ў песьні той кагосьці пракляну,

Ды ў пояс не забуду пакланіцца

Ўсім, хто пісаў, каб я ня сьмеў зваліцца!

Хай чаша горкая, — я іх не падману!

1973

Каляіна

Сам вінаваты — льлю сьлязу і вохкаю:

У каляіну я ўсьлізнуў глыбокую.

Я мэты прызначаў раней на выбар сам,

Цяпер жа з каляіны мне ня выбрацца.

Крутыя коўзкія краі

У гэтых брудных каляін!

Каляіна віецца зьмяёй.

Хутка лопне цярпеньне маё!

І кляну я: каб гэтак ён жыў,

Хто яе для мяне пралажыў!

Але ж чаму мне ўсё ня ў тон — нахабны я!

Умовы ў каляіне той нармальныя:

Ніхто ня стукнець, не прытрэць — ня скардзіся!

І ўперад, калі ласка, едзь — ня ўпарціся!

У каляіне хоць сьпявай:

Хапае ежы і пітва!

І я хутка сябе астудзіў:

Не адзін я сюды заблудзіў!

Кола ў кола трымай — не трасе! —

І даедзеш туды, куды ўсе!

Вось нехта выбрыкнуў-паўстаў: «А ну, пусьці!»

І з каляіны драцца стаў па дурасьці.

Да дна запас ён папаліў цяпла душы —

І паляцелі клапаны і ўкладышы!

Ды скарабаціў ён краі

І каляіну пакрывіў!

Вось яго абрываецца сьлед…

Дзівака адкульнулі ў кювет,

Каб ён заднім ня мог замінаць

Па чужой каляіне імчаць.

І да мяне прыйшла бяда — старцёр заеў!

Цяпер жа гэта не язда, а ёрзаньне!

І трэба б выйсьці, падштурхнуць — няспрытна мне.

Мо, дапаможа хто папхнуць ды й выцягне?

Не прычакаць падмогі, не —

Чужая каляіна мне!

Распляваўся б я глінай і ржой

З каляінаю гэтай чужой!

Але тым, што яе паглыбляў,

Я і ў задніх надзею адняў.

Праняў мяне халодны пот да костачкі!

І я ўзабраўся на капот, маркотненькі.

Гляджу — размылі ручаіны кволы яр.

Там выезд бачу з каляіны — вольны я!

З-пад колаў гразьзю я плюю

На каляіну не сваю!

Гэй ты, задні! Рабі, як і я!

Гэта значыць — ня трэба за мной!

Каляіна тут — толькі мая!

Выяжджай каляінай сваёй!..

1973

Мой шлях

Мой чорны homo ў гарнітуры шэрым —

Ён быў дырэктарам, міністрам, афіцэрам…

Як злы паяц, мяняў ён маскі, чыны,

І біў пад дых зьнянацку, без прычыны.

І, сьмеючыся, мне ламалі крылы,

А я хрыпеў — ці гэтак, можа, выў.

І зьнемагаў ад болю і бясьсільля,

Адно шаптаўшы: «Дзякуй, што жывы!»

Я верыў прымхам і шукаў прыметы —

Маўляў, міне! Цярпі! Такой бяды!

Я нават прарываўся ў кабінеты

І заракаўся: «Болей — нікуды!»

Вакол мяне клікушы галасілі:

«Грабе ў Парыж, нібыта мы ў Тамбоў!..

Такога трэба вытурыць з Расеі!

Але ж начальству, бач, не да яго…»

Пляткарылі пра дачу і зарплату,

Пра грошай процьму — па начах кую…

Я ўсё аддам — бярыце без даплаты

Трохпакаёўку — камеру маю!

Давалі мне парады, як дэкрэты,

Абняўшы мяне зьлёгку за плячук,

Мае сябры — вядомыя паэты:

«Ня трэба рыфмаваць: крычу — тарчу…»

І лопнула ва мне цярпеньня жыла!

І я са сьмерцю перайшоў на ты!

Яна даўно вакол мяне кружыла,

Пабойвалася толькі хрыпаты.

Суда ўнікаць ня маю я намераў.

Спытаюць — адкажу, які мой лёс.

Я да секунд жыцьцё сваё абмераў

І худа-бедна, ды цягнуў свой воз.

Я зразумеў, дзе лжывасьць, а дзе сьвятасьць

Даўным-даўно. І гэта — як алмаз!

Мой шлях адзін! — Другіх шукаць ня варта!

На шчасьце, ў мяне выбару няма.

1979

Ён не вярнуўся з разьведкі

І чаму ўсё ня так? Здэцца ўсё як тады —

Тое ж неба ў блакітных сурвэтках,

Той жа лес, і паветра, і кроплі вады…

Толькі ён не вярнуўся з разьведкі.

Хто меў рацыю з нас, хто паразу цярпеў?

Не спазнаць — мы ня скончылі спрэчкі.

Стала мне не хапаць яго толькі цяпер,

Калі ён не вярнуўся з разьведкі.

Ён маўчаў неўпапад і ня ў такт падпяваў,

Пра сябе гаварыў мала й рэдка,

Ён мне спаць не даваў, ён на золку ўставаў,

А цяпер — не вярнуўся з разьведкі.

Стала пуста цяпер — ды не той прыгавор…

Двох было нас — я раптам засьведчыў!..

Для мяне — быццам хваля накрыла касьцёр.

Гэта ён не вярнуўся — разьведчык.

Вось прарвалася, быццам з палону, вясна.

Памыліўшыся, клікнуў я ў кветкі:

«Сябра, кінь пакурыць!» — а ў адказ цішыня:

Ён ужо не вярнуўся з разьведкі.

Нашы мёртвыя нас не пакінуць зь бядой.

Хто загінуў — цяпер вартавыя…

Абмываецца лес небам, быццам вадой,

Моўчкі дрэвы стаяць векавыя.

Нам і месца ў зямлянцы хапала раней,

Нам і час працякаў неўзаметкі…

Аднаму ўсё цяпер, — толькі мроіцца мне:

Гэта я не вярнуўся з разьведкі.

1969

Бяда

Несла я сваю Бяду

Па вясноваму ільду…

Абламаўся лёд — душа абарвалася!

Камнем я пад лёд пайшла,

А Бяда, хоць зараўла,

Ды за вострыя краі прытрымалася.

І Бяда ад тых вось дней

Рышча ў пошуках мяне.

Чуткі ходзяць разам зь ёй — з Крыватолкамі.

А што сьмерць я не знайшла —

Мабыць, ведала скала

Ды яшчэ — цецерукі зь перапёлкамі.

Хто ж данёс тады яму,

Уладальніку майму?

Толькі ж выдалі мяне, збалбатнуліся.

І ад жарсьці сам ня свой

Скіраваўся ён за мной.

А за ім — Бяда з Гавэндаю крануліся.

Ён дагнаў мяне, абняў,

Цалаваў, на рукі ўзьняў…

Побач шастала Бяда, ухмылялася.

Ды застацца ён ня мог,

Быў са мной адзін дзянёк…

А Бяда — на цэлы век затрымалася…

1970

Чаму быць — таму быць

Аплаўляюцца сьвечкі

На старэтны паркет

І сьцякае на плечы

Срэбразвон эпалет.

У агоніі бродзіць

Залатое віно…

Хай былое сыходзіць:

Што пасьля — ўсё адно!..

З прадсьмяротным змарэньнем

Паглядаючы ўзад,

Уцякаюць алені

І трапляюць пад залп.

Нехта рулю наводзіць

На бязьвіннасьць грудзей…

Хай былое сыходзіць:

Штосьці прыйдзе пазьней!..

Нехта злы, але ўмелы,

Весяліцца, ўразброд

Запускаючы стрэлы

Ў палымяны заход.

Чутны ў буры мелодый

Нот паўтор без журбы…

Хай усё адыходзіць:

Чаму быць — таму быць!..

1972

Разлука

Запальвае мне сьвечкі кожны вечар,

І вобраз твой абвалакае дым.

Ня веру я, што час нібыта лечыць,

Што ўсё мінае разам зь ім.

Я болей не пазбаўлюся спакою:

Бо, што было ў душы на цэлы год,

Узяла незнарок яна з сабою —

Спачатку ў порт, пасьля ж і ў самалёт.

Запальвае мне сьвечкі кожны вечар,

І вобраз твой абвалакае дым.

Ня веру я, што час нібыта лечыць,

Што ўсё мінае разам зь ім.

Душа мая — пустэльная пустыня!

Ну што пасталі над пустой маёй душой?!

Абрыўкі песень там і павуціньне, —

Усё ж астатняе яна вязе з сабой.

Цяпер запальвае мне вечар сьвечкі,

І вобраз твой абвалакае дым.

Ня веру я, што час нібыта лечыць,

Што ўсё мінае разам зь ім.

Ў маёй душы ўсё мэты без дарогі.

Пашнарце ў ёй — дастанеце са дна

Паўфразы дзьве і два паўдыялогі,

Далей жа — Францыя, Парыж, Яна…

Няхай запальвае мне вечар сьвечкі,

І вобраз твой абвалакае дым.

Ня хочу ведаць я, што час залечыць,

Што ўсё мінае разам зь ім.

1968

Нуль сем

Сёньня ноч для мяне за законам.

Я пішу — па начах болей тэм.

І накручваю дыск тэлефона,

Набіраю вечнае нуль сем.

Добры дзень, дзяўчыначка! Як завуць вас? — Тома!

Семдзесят другая! Найхутчэй, душа мая!..

Быць ня можа! Паўтарыце! Я ж кажу вам — дома!..

Вось ужо зьвязаліся!

Вітаю, гэта я!..

Сёньня ноч для мяне за законам.

Я ня сплю, я крычу «Пажывей!..»

Ну чаму мне ў крэдыт, па талёнах

Прапануюць каханых людзей?!

Мілая, слухайце! Семдзесят другая!

Не магу чакаць я, ды і стрэлкі ўсё стаяць!..

Лешаму ўсе лініі — я заўтра вылятаю!..

Вось ужо на сувязі…

Вітаю, гэта я!..

Тэлефон для мяне — як ікона!

Тэлефонная кніга — трыпціх!

Стала тэлефаністка мадоннай,

Скараціўшы адлегласьць на міг.

Зорачка, мілая! Ну не разлучайце ж!

Вы цяпер анёл мой! — Не сыходзьце ж з алтара!

Самае важнае шчэ будзе, — спагадайце ж!..

Вось ужо на сувязі!..

Вітаю, гэта я!..

Што, пашкоджаньне дзесьці на дроце?

Што, зь ячэйкай дыёд загуляў?

Мне пляваць! — пачакаю. Я згодзен

Пачынаць кожны вечар з нуля.

Дзеўчына, мілая! Зноў жа я, Тома!

Нешта за пісьмовым не сядзіцца мне сталом…

Так, мяне!.. Вядома ж, я!.. Ну зразумела ж, дома!..

Выклікаю… Гаварыце…

Гэта я! Чалом!..

1969

Балада аб Каханьні

Калі вада Сусьветнага патопу

Вярталася да межаў берагоў,

То зь пены ўжо лагоднага патоку

Бруілася Каханьне — хмель вякоў.

Разносіліся ветрам тыя токі

Да часу — аж на сорак саракоў.

І дзівакі — яшчэ такія ёсьць —

На поўныя п'юць грудзі тую млосьць.

І — што ім слава! Што ім пакараньні!

Мяркуючы, што дышуць проста так,

Яны трапляюць незнарок у такт

Такога ж ненармальнага дыханьня.

Закаханым поле пасьцілаю —

Хай яны ў чароўных снах плывуць!..

Я дышу, і значыць — я кахаю!

Я кахаю, значыць — я жыву!

І будзе шмат дарог і вандраваньняў —

Вялікая Каханьня старана!

І з рыцараў сваіх выпрабаваньняў

Шчэ большых будзе вымагаць яна —

Прымусіць да разлук, да разьвітаньняў,

Ня дасьць спакою, не пакіне ў снах…

Але назад вар'ятаў не ўпрасіць!

Яны ўжо нават згодныя плаціць

Любой цаной — жыцьцём бы рызыкнулі! —

Каб захаваць, ня даць перапыніць

Нябачную чароўніцкую ніць,

Якую паміж імі працягнулі.

Сьвежы вецер душы ўваскрашаў,

Сэрцы рухаў, галаву кружыў…

А калі ніколі не кахаў,

Значыць, і ня дыхаў, і ня жыў!

1975

Балада аб часе

Замак час разбурыў, закапаў і накрыў,

Быццам коўдрай, зялёным мурогам.

Ды… разьвяжа язык ганарлівы граніт

І прымусіць мінулае загаварыць

Пра паходы, баі, перамогі.

Тыя подзьвігі часам ня сьцёрла:

Адарваць ад яго верхні пласт

Ці мацней яго сьціснуць за горла —

Таямніцы свае ён аддасьць!

І спадуць сто замкоў, і спадуць сто акоў,

І сыйдуць сто патоў з цэлай кучы вякоў, —

І пальлюцца легенды на сотні радкоў

Пра турніры, аблогі, пра вольных стралкоў…

Да знаёмых мэлёдыяў вуха настрой

Ды глядзі непрыжмураным вокам.

Бо каханьне ня зьнікне ліхою парой

На'т у будучым вашым далёкім.

Звонка лопаўся шчыт пад напорам мяча,

Цеціва ад натугі дыміла,

Зь дзідаў сьмерць паглядала вачыма сыча,

Вораг падаў у гразь і маркотна крычаў,

Здаючыся мацнейшым на міласьць.

Ды ня ўсе з тых, што выйшлі жывымі,

Захавалі душу ў дабрыні,

Абярогшы імёны чульліва

Ад мярзотнасьці подлай хлусьні.

Добра, што баявога каня зацугляў

І на дзіду рука зручна легчы змагла.

Добра ведаць, адкуль прыляцела страла,

Горш — калі неяк подла, калі з-за вугла.

Што, мярзотнікаў б'юць там у вас? Добры знак!

Шабас ведзьмы зьбіраюць за ёлкі?

Толькі зло называецца злом — ці ж ня так? —

На'т у будучым вашым далёкім!

І зь вякоў у вякі, сёньня, як і здаўна,

Баязьліўцамі мы пагарджаем.

Вораг ворагам ёсьць, і вайной ёсьць вайна,

І турмой ёсьць турма, і свабода адна —

І заўжды мы яе выбіраем!

Часам гэтых паняцьцяў ня сьцёрла.

Трэба толькі прыўзьняць верхні пласт —

І, як кроўю гарачаю з горла,

Хлыне процьма пачуцьцяў на нас!

Сёньня й заўтра ў вяках, ад цямна да цямна —

І цана ёсьць цана, і віна ёсьць віна!

І цудоўна, што гонар ты не разьмяняў,

Што сябрамі надзейна прыкрыта сьпіна!

Чысьціню, прастату мы ад продкаў бяром —

Забываць сагі, казкі ня варта, —

Бо дабро ўсё адно застаецца дабром —

Як учора, так сёньня і заўтра!

1975

Не хачу паміраць!

Калі я адпяю і адыграю,

Дзе скончу і на чым — не адгадаць.

Адно дакладна ведаю, што крайне

Мне будзе не хацецца паміраць!

Сяджу на літым ланцугу пашаны

І — зьвеньні славы мне не па зубах…

Эй, хто там у прабой дубовай брамы

Ўсё грукае: ба-бах, ба-бах, ба-бах?..

Маўчыць мой госьць, але стаіць, чакае,

Яго ня страшаць спушчаныя псы.

І вось над тынам раптам прыкмячаю

Знаёмы бляск завостранай касы…

Я ператру сярэбраны аброжак!

І залаты ланцуг разьбіць змагу!

Махну праз тын, гушчар — па бездарожжы

Абдзёрты ў навальніцу прыбягу!

1973

Коні наравістыя

Побач зь ярам, па-над безданьню, ля самага ля краю

Коней я сваіх нагайкаю сьцябаю, паганяю…

Нешта мне паветра мала — вецер п'ю, туман глытаю!

Чую з гіблым захапленьнем: прападаю! прападаю!

Не сьпяшайце, мае коні! Хоць са сьвістам я

Пугай б'ю. Ой, ня трэба ляцець!

Але ж дасталіся мне коні наравістыя —

І дажыць не пасьпеў, і дапець не пасьпець.

Коней я напаю. І куплет дапяю, —

Хоць імгненьне яшчэ на краі пастаю…

Згіну я — мяне пушынкай ураган зьмяце з далоні,

І галопам мяне ў санях павязуць па сьнезе ўранку.

Вы на крок ды нетаропкі перайдзіце, мае коні!

Хоць крыху падоўжце шлях мой да апошняга прыстанку…

Памарудзьце, коні шпаркія, агністыя!

Хай бізун будзе марна трымцець!

Але ж вось трапілі мне коні наравістыя —

І дажыць не пасьпеў, і дапець не пасьпець.

Коней я напаю. І куплет дапяю, —

Хоць імгненьне яшчэ на краі пастаю…

Я пасьпеў: да Бога ў госьці не спазьняюцца ніколі.

Што ж анёлы там пяюць такімі злымі галасамі?!

Ці званочак так заліў сваім рыданьнем навакольле,

Ці то коням я крычу, каб не цяглі так хутка сані?!

Не сьпяшайце мае коні — ветры шквальныя!

Я малю вас наўскач не ляцець!

Ды толькі ж коні ў мяне неўтамавальныя…

Раз дажыць не пасьпеў, дык хаця б вось — дапець!

Коней я напаю і куплет дапяю, —

Хоць імгненьне яшчэ на краі пастаю…

1972

Я вярнуся

Караблі пастаяць — і кладуцца на курс,

Але вернуцца зноў скрозь усе непагоды.

Не міне і паўгода, — вярнуся ў свой кут,

Каб затым зноў пайсьці,

Каб затым зноў пайсьці на паўгода.

Што ж, вяртаюцца ўсе, — толькі лепшых сяброў,

Толькі самых каханых, згубіўшы, ня вернеш.

Так, вяртаюцца ўсе, самых блізкіх апроч…

Лёсу веры няма,

Лёсу веры няма, ды й сабе хіба верыш.

Але ж хочацца верыць, што гэта ня так,

Што паліць караблі хутка скончыцца мода.

Я, вядома ж, вярнуся ў сяброўскіх гуртах.

Я, вядома ж, сьпяю,

Я, вядома ж, сьпяю, — пачакайце з паўгода.

Я вярнуся пры марах, вярнуся ў сябрах,

Я, вядома ж, сьпяю,

Я, вядома ж, сьпяю, — пачакайце з паўгода.

1967

Content

Уладзімір Высоцкі
Я не падману
Вершы, песні, балады

Ад перакладчыка

Дзеці Расеі

Выбар

Інаходзец

Дайце свабоду!

Лазьня па-беламу

Паляваньне на ваўкоў

Нешта будзе!

Паляваньне на ваўкоў зь верталётаў

Маскі

Канатаходцы

Адзін не страляў

«Очи чёрные»

І. Уцёкі

ІІ. Дом

Праўда і Хлусьня

Я не падману

Каляіна

Мой шлях

Ён не вярнуўся з разьведкі

Бяда

Чаму быць — таму быць

Разлука

Нуль сем

Балада аб Каханьні

Балада аб часе

Не хачу паміраць!

Коні наравістыя

Я вярнуся