Джэк Лондан

Мечаны

Цяпер я не вельмі высокай думкі пра Стывена Макея, хоць быў час, калі я кляўся яго імем. Я любіў яго некалі, як свайго роднага брата. А цяпер, калі давядзецца зноў сустрэцца з ім, я за сябе не ручаюся. У мяне проста ў галаве не месціцца, як чалавек, з якім я дзяліў харч і коўдру, з якім перабіраўся на сабаках цераз Чылкуцкі перавал, мог зрабіць такую подласць. Я заўсёды лічыў Стыва чэсным хлопцам, добрым таварышам, у натуры ў якога не было ні кроплі помслівасці ці злосці. Не, больш ніколі не буду давярацца свайму ўменню разбірацца ў людзях. Вы папытаецеся чаму? Таму, што я выхадзіў гэтага чалавека, калі ён трызніў у тыфознай гарачцы, мы разам здыхалі ад голаду каля вытокаў Сцюарта, ён выратаваў маё жыццё на Малым Ласосе; і пасля ўсяго гэтага, пасля столькіх разам пражытых гадоў адно, што я магу сказаць пра Стывена Макея, — паганца такога я яшчэ не сустракаў.

Мы выправіліся на Кландайк восенню 1897 года ў час «залатой ліхаманкі», але выйшлі вельмі позна і не паспелі перабрацца цераз Чылкуцкі перавал да замаразкаў. Мы ўжо прайшлі кавалак дарогі, цягнучы на сабе наш рыштунак. Пайшоў снег. Мы вымушаны былі купіць сабак, каб прадоўжыць наша падарожжа на нартах. Так і трапіў да нас той самы Мечаны. Сабакі тады былі дарагія, і за Мечанага мы заплацілі сто дзесяць даляраў. На выгляд ён быў варты гэтых грошай. Я кажу «на выгляд», бо ён быў самы прыгожы сабака, якога я калі-небудзь бачыў на сваім вяку. Важыў ён шэсцьдзесят фунтаў і меў усе якасці добрага ездавога сабакі. Мы ніяк не маглі вызначыць яго пароду. Ён не быў ні лайкай, ні мэлмутам, ні эскімоскім сабакам; ён падобны быў на іх усіх і ў той жа час — ні на кога. Было ў ім нешта і ад эўрапейскага сабакі: на адным баку ў яго сярод жоўта-рыжых і папяліста-белых узораў красавалася чорная, быццам вугаль, лапіна велічынёю з патэльню. За гэтую лапіну мы і далі яму мянушку Мечаны.

Сабака быў сапраўдны прыгажун. Калі ён быў у форме, мускулы выпіналіся пад скурай. На ўсёй Алясцы не знайсці было здаравейшага і разумнейшага на выгляд сабакі. Даволі было толькі зірнуць на Мечанага, каб вызначыць, што ў запрэжцы ён зможа цягнуць за трох сабак адной з ім вагі. Можа, ён і мог, але ж я ніколі гэтага не бачыў. Розум яго скіроўваўся не на гэта. Вось красці ён умеў дасканала. Мечаны вызначаўся адной вельмі агіднай асаблівасцю: ён заўсёды ўгадваў, калі прадбачыцца работа, і заўсёды ўмеў уцячы ад яе. У яго быў нейкі незвычайны талент — своечасова згубіцца і своечасова знайсціся. Але як толькі даходзіла да работы, Мечаны зусім траціў кемлівасць і ператвараўся ў бездапаможную, дрыжачую, як кусок студзеня, скаціну, — сэрца аблівалася крывёю ад жалю да яго.

Іншы раз мне думаецца, што прычына гэтага зусім не тупасць. Магчыма, Мечаны таксама, як і некаторыя людзі, якіх я ведаў у свой час, быў занадта разумны для таго, каб працаваць. Я не здзіўдюся, калі пры ўсёй яго кемлівасці, ён проста ашукваў нас. Магчыма, ён добра памеркаваўшы, вырашыў, што лепей няхай сяды-тады налупцуюць, чым штодзень працаваць, хоць і не лупцуюць. На такія прыкідкі ў Мечанага розуму хапіла б.

Ведаеце, бывала, сяду, зірну яму ў вочы і такім розумам яны свецяцца, што ў мяне пачынаюць мурашкі па спіне бегаць і дрыжыкі бяруць. Нават не магу словамі выказаць, якім розумам яны свяціліся. Гэта вышэй за ўсякія словы. Я бачыў гэта — вось і ўсё тут. Глянуць Мечанаму ў вочы іншы раз было тое самае, што зазірнуць у чалавечую душу. Тое, што бачыў я тамака, пужала мяне і нараджала ў маім мозгу розныя думкі пра перасяленне душ і пра ўсякае глупства. Не паверыце, але я адчуваў нешта вельмі важнае ў вачах у гэтай жывёліны; у іх была нейкая думка, якую мне было цяжка зразумець, бо я не дарос да яе разумення. Як бы там ні было (ведаю, што выстаўляю сябе на смех) гэтыя вочы збівалі мяне з панталыку. Нават не магу прыблізна вызначыць, што бачыў я ў гэтых вачах. Гэта не быў копер або святло: нешта рухалася ў той час, калі самі вочы аставаліся нерухомыя. Я дапускаю, што я, нават не бачыў, як яно рухалася, проста я адчуваў гэта. Выразнасць, экспрэсія — вось што гэта было такое. І я не мог працівіцца. Не, хутчэй гэта было нешта адметнае ад простай выразнасці. Не ведаю дакладна, што гэта магло быць, але яно выклікала пачуццё роўнасці. Не сентыментальнага падабенства, не. Гэта было, хутчэй, пачуццё роўнасці. Тыя вочы ніколі не прасілі, як, напрыклад, вочы аленя. У іх быў выклік. Не, гэта быў не ваяўнічы выклік, а проста сцвярджэнне роўнасці. Не думаю, што сцвярджэнне рабілася знарок: усё было натуральна. У яго паглядзе было штосьці, штосьці там свяцілася. Нават не свяцілася, а паяўлялася. Ведаю, што мялю лухту, але ж калі б вы зазірнулі ў тыя сабачыя вочы так, як глядзеў у іх я, вы б усё зразумелі самі. Стыў у вачах Мечанага адчуваў тое самае.

Аднойчы я паспрабаваў забіць Мечанага — карысці ад яго не было ніякай. Але я не змог зрабіць гэтага. Я павёў яго ў кусты, а ён цягнуўся за мною паволі і неахвотна. Ён ведаў, што гэта ўсё значыла. Я спыніўся ў зручным месцы, наступіў на вяроўку і выцягнуў свой вялікі кольт. Сабака сеў і глядзеў на мяне. Паверыце, ён не прасіў літасці. Ён проста глядзеў. Я ўбачыў, што ў яго ў вачах паявілася нешта недаступнае, іменна паявілася. Я не бачыў гэтага, я адчуваў, што вочы ў Мечанага напоўніліся нечым недаступным для майго разумення. Я разгубіўся. Забіць яго было ўсё роўна, што забіць смелага чалавека, які глядзеў спакойна ў дула пісталета, нібы пытаючыся: «Ну, хто з нас струсіць?» Ды яшчэ мне здавалася, што вось-вось я ўлаўлю ў яго ў вачах тое недаступнае. Замест таго каб націснуць на спускавы кручок, я анямеў, ловячы тое недаступнае. Яно было блізка ад мяне, бліскала ў яго вачах. А потым забіваць было позна. Я спалохаўся. Мяне калацілі дрыжыкі, зрабілася млосна. Я бездапаможна апусціў рукі і глядзеў на сабаку, а той глядзеў на мяне, пакуль я не адчуў, што вар’яцею. Хочаце ведаць, што я зрабіў? Я кінуў пісталет і пабег да лагера. Сэрца маё сціснулася ад страху.

Стыў смяяўся з мяне. Але праз тыдзень я прыкмеціў, як Стыў павёў Мечанага ў лес, пэўна, з тым самым намерам. Ён вярнуўся адзін, а трошкі пазней за ім прыцягнуўся Мечаны.

Як бы там ні было, але Мечаны ні за што не хацеў працаваць. Мы наскрэблі сто дзесяць даляраў, каб купіць яго, а ён адмаўляўся працаваць. Ён нават не хацеў нацягваць пастронкаў. Спачатку, калі Мечанага першы раз запрэглі, Стыў угаворваў яго, а сабака толькі крыху сцепануўся. Але пастронкаў так і не нацягнуў. Сабака спакойна стаяў, пахістваючыся з боку ў бок. Тады Стыў сцебануў яго пугай, і сабака завыў — працяжна, па-воўчы. Гэта вывела Стыва з сябе, і ён сцебануў Мечанага некалькі разоў запар. Я не вытрываў, выбег з палаткі і кінуўся да іх. Я сказаў Стыву, што ён быў вельмі жорсткі з Мечаным. Тут мы са Стывам крыху паспрачаліся, упершыню за ўвесь час нашага падарожжа. Ён кінуў пугу на снег і адышоўся раззлаваны. Я падняў пугу і падышоў да санак. Не паспеў я махнуць пугаю, як Мечаны задрыжаў, захістаўся і сціснуўся ад страху, а пасля першага ўдару ён завыў, нібы той грэшнік у пекле. Потым ён паваліўся на снег. Я пагнаў астатніх сабак, і яны пацягнулі яго за сабою. Я сцябаў яго пугаю. Мечаны перавярнуўся на спіну і шаргацеў па снезе, матляючы ў паветры ўсімі лапамі і скавычучы, нібы яго прапускалі праз мясарубку. Вярнуўся Стыў, пасмяяўся з мяне. Мне нічога не заставалася, як папрасіць прабачэння за свае словы.

Прымусіць Мечанага працаваць было немагчыма. Але ён быў самы вялікі абжора, якога я калі-небудзь бачыў сярод сабак. Дый ён быў спрытны злодзей. Нам ніколі не ўдавалася перахітрыць яго. Не раз мы снедалі без бекону, бо Мечаны ўмудраўся паснедаць раней за нас. Менавіта з-за яго мы ледзь не памерлі з голаду ў вярхоўі Сцюарта. Ён заўсёды знаходзіў спосаб прабрацца да нашых мясных запасаў, і чаго не мог з’есці ён, даядала гуртам уся запрэжка. Мечаны краў усюды. Ён быў нястомны сабака, заўсёды дзелавіта соваў свой нос ва ўсе справы ці спяшаўся куды-небудзь з дзелавым выглядам. Не было вакол ніводнага лагера ў радыусе пяці міль, на які Мечаны не ўчыніў бы набегу. Але горай за ўсё было тое, што людзі, у якіх краў Мечаны, знаходзілі нас і патрабавалі заплаціць за яго «сталаванне», і гэта было справядліва: такі закон у гэтых мясцінах. Нам было вельмі цяжка, асабліва ў першую нашу зіму на Чылкуцкім перавале, калі мы зусім збяднелі, выплачваючы за бекон і шынкі, якіх самі ніколі не елі.

Мечаны мог і біцца. Ён мог рабіць усё, толькі не працаваць. І вось гэты самы лянівы сабака быў важаком усёй запрэжкі. Ён трымаў усіх сабак у пастаянным страху, і заўсёды было два ці тры сабакі са свежымі меткамі яго іклаў. Але Мечаны быў не проста забіяка. Ён не баяўся ніякай чатырохногай істоты. Я бачыў аднойчы, як ён без дай прычыны кінуўся на чужую запрэжку і раскідаў усіх сабак.

Я казаў ужо, які ён быў абжора. Неяк застаў я яго, калі ён жор пугу. Слова гонару. Ён пачаў з кончыка, і, калі я ўбачыў гэта, ён ужо дабраўся да ручкі і не пераставаў грызці.

Але ж нягледзячы ні на што Мечаны быў прыгажун. У канцы першага тыдня мы прадалі яго за семдзесят даляраў атраду коннай паліцыі. Сярод іх былі вопытныя паганятыя, і мы думалі, што да таго часу, калі Мечаны пройдзе шэсцьсот міль, да Доўсана, ён стане добрым запрэжным сабакам. Я кажу «мы думалі», бо наша знаёмства з Мечаным тады толькі пачыналася. Потым у нас не хапала смеласці «думаць», калі гаворка ішла пра гэтага сабаку.

Праз тыдзень раніцай мы прачнуліся ад страшэннага шуму. Гэта вярнуўся Мечаны і наводзіў парадак сярод зграі. Магу вас запэўніць, што снедалі мы без ахвоты. Але ж мы суцешыліся праз дзве гадзіны, калі зноў прадалі Мечанага афіцыйнаму кур’еру, які кіраваўся ў Доўсан з урадавымі паперамі. На гэты раз Мечанаму спатрэбілася толькі тры дні, каб вярнуцца назад. І, як заўсёды, сваё вяртанне ён адсвяткаваў бойкаю з сабакамі.

Мы пераправілі нашу амуніцыю цераз перавал, а потым памагалі ўсю зіму і вясну перапраўляцца ўсім ахвотнікам. На гэтай справе мы добра зарабілі. Апрача ўсяго, мы «рабілі грошы» на Мечаным. Мы прадавалі яго і не раз і не два, а ўсе дваццаць. Мечаны заўсёды вяртаўся да нас, але ніхто з пакупнікоў не патрабаваў сваіх грошай назад. Дый нам гэтыя грошы былі непатрэбныя.

Мы самі добра заплацілі б таму чалавеку, які памог бы нам збавіцца ад Мечанага. Але калі б мы аддавалі яго дарма, дык гэта здавалася б падазроным. Урэшце, у яго такі быў добры выгляд, што ў нас ніколі не было цяжкасці яго прадаць. «Не аб’езджаны яшчэ», — казалі мы, і нам давалі за Мечанага вялікія грошы, не таргуючыся. Мы прадавалі яго сама мала за дваццаць пяць даляраў, а аднойчы атрымалі нават сто пяцьдзесят. Пераборлівы суб’ект, які купіў у нас Мечанага за сто пяцьдзесят даляраў, сам аддаў нам назад сабаку, адмовіўшыся ад сваіх грошай. Ён сказаў, што паўтары сотні даляраў — гэта яшчэ даволі дзёшава за магчымасць выказаць нам усё, што ён пра нас думае. А як ён на нас лаяўся! Гэта было нешта страшнае. Праўда была на яго баку, і мы не сталі яму пярэчыць. Аднак з таго самага дня я не магу вярнуць тую павагу да самога сябе, якую адчуваў да размовы з тым чалавекам.

Калі з рэк і азёраў сышоў лёд, мы пагрузілі нашу амуніцыю ў лодку і паплылі ў Доўсан. У нас у запрэжцы былі вельмі добрыя сабакі, і іх мы таксама забралі ў лодку. Ад Мечанага мы так і не змаглі збавіцца. Ён і ў лодцы адчуваў сябе гаспадаром. Ужо ў першы дзень падарожжа ён разоў дзесяць задзіраўся з другімі сабакамі, што звычайна канчалася іх купаннем. Месца ў лодцы было мала, а Мечаны не любіў туліцца.

— Гэтаму сабаку патрэбен прастор, — сказаў на другі дзень Стыў. — Давай высадзім яго на бераг.

Мы гэтак і зрабілі: прычалілі да берага каля Аленевага перавалу, каб Мечаны мог саскочыць на бераг. Яшчэ два сабакі, добрыя сабакі, выскачылі за ім, і мы патрацілі два дні на іх пошукі. Мы болей ніколі не бачылі гэтых двух сабак, але цішыня і спакой, якімі мы нарэшце змаглі пацешыцца, прывялі нас да думкі, што мы яшчэ лёгка выкруціліся. Чалавек, які адмовіўся ад ста пяцідзесяці даляраў, напэўна, адчуваў такую самую палёгку. Упершыню за некалькі месяцаў мы са Стывам смяяліся, свісталі, спявалі песні. Мы былі шчаслівыя. Чорныя дні мінулі. Кашмары рассеяліся. Мечаны знік.

Аднойчы раніцай, тыдні праз тры, мы са Стывам стаялі на беразе ракі паблізу ад Доўсана. Ад возера Бэнет набліжалася невялікая лодка. Раптам я ўбачыў, што Стыў здрыгануўся і ні з таго ні з сяго пачаў лаяцца, што было зусім не ў яго прывычках. Я паглядзеў на лодку: на носе ў лодцы, навастрыўшы вушы, сядзеў Мечаны. Мы пусціліся наўцёкі, нібы набітыя сабакі, нібы баязліўцы, нібы злачынцы, хаваючыся ад правасуддзя. Менавіта апошняе і падумаў паліцэйскі, які бачыў нашыя ўцёкі. Ён вырашыў, што ў лодцы сядзелі ахоўнікі парадку, якія шукалі нас. Не чакаючы, чым усё гэта кончыцца, ён пагнаўся за намі і затрымаў нас у салуне. Мы доўга тлумачылі, чаму не хацелі вяртацца на бераг і сустракаць лодку з Мечаным. Урэшце ён перадаў нас пад варту другому палісмену, а сам пакіраваўся да лодкі.

Як нас адпусцілі, мы пайшлі да сябе і, падыходзячы да хаты, убачылі Мечанага, які сядзеў на ганку і чакаў нас. Як ён даведаўся, што мы жылі менавіта там? У тое лета ў Доўсане было прыблізна сорак тысяч жыхароў; і як Мечаны змог сярод мноства хацін знайсці нашу? Як ён наогул даведаўся, што мы ў Доўсане? Мяркуйце самі. Толькі не забывайцеся, што я казаў вам пра яго розум і пра тое несмяротнае і недаступнае розуму нешта, якое свяцілася ў яго вачах.

Мы так і не змаглі збавіцца ад Мечанага. У Доўсане было занадта многа людзей, якія куплялі яго ў нас на Чылкуцкім перавале, і пагалоска пра яго пайшла па ўсім горадзе. Некалькі разоў мы саджалі яго на параход, што плыў уніз па Юконе, але Мечаны проста выходзіў на бераг на першым жа прыпынку і варочаўся па беразе дамоў. Мы так і не змаглі ні прадаць яго, ні забіць, хоць і я і Стыў спрабавалі зрабіць гэта. Дый ніхто другі не мог забіць Мечанага. Ён быў нібыта загавораны ад смерці. Аднойчы я бачыў Мечанага ў бойцы на галоўнай вуліцы горада. На яго навалілася не меней пяцідзесяці сабак. Калі іх разагналі, я са здзіўленнем убачыў Мечанага — цэлага і нечапанага, ён моцна стаяў на чатырох лапах, а два сабакі з гайні ляжалі мёртвыя.

Аднойчы я быў сведкам, як Мечаны сцягнуў са склепа ў маёра Дынвіндзі такі цяжкі кавалак ласяціны, што ледзь скакаў, толькі на адзін крок апярэджваючы кухарку-індыянку містэра Дынвіндзі, якая гналася за ім з сякераю ў руках. У той час, калі Мечаны ўзабраўся на ўзгорак, а кухарка перастала даганяць, з хаты выбег сам маёр Дынвіндзі і разрадзіў свой «вінчэстэр» у паветра. Ён двойчы зараджаў стрэльбу, расстраляў усе патроны, але ні разу не зачапіў яго. А крыху пазней прымчаўся паліцэйскі і аштрафаваў маёра за стральбу з агнястрэльнай зброі ў межах горада. Маёр заплаціў штраф, а мы са Стывам заплацілі маёру за ласяціну па адным даляру за фунт мяса разам з касцямі. Ён сам купляў гэтую ласяціну па такой цане: мяса ў той год было дарагое.

Я вам расказваю толькі пра тое, што бачыў на свае вочы. Цяпер расскажу яшчэ пра адзін выпадак. Я бачыў, як Мечаны праваліўся ў палонку. Яго, як саломінку, адразу засмактала цячэннем пад лёд, таўшчыня якога перавышала тры футы. Ядраў трыста ніжэй па цячэнні была другая вялікая палонка, з якой бралі ваду ў бальніцу. Дык вось Мечаны вылез з гэтай палонкі, атросся, абгрыз лёд паміж кіпцюрамі, выбраўся на бераг і аббрахаў здаравеннага ньюфаўндленда, што належаў прыіскаваму камісару.

Увосень 1898 года з апошняй вадой мы адправіліся на баграх уверх па Юконе — пакіраваліся да ракі Сцюарт. Мы забралі з сабой усіх сабак, акрамя Мечанага. Мы вырашылі: даволі карміць яго. Калі ўзяць разам той час, тыя грошы, клопаты і правіянт, асабліва правіянт, што патрацілі на яго, то атрымлівалася, што Мечаны каштаваў нам значна болей, чым мы ўтаргавалі, калі прадавалі яго на Чылкуцкім перавале. Вось чаму мы прывязалі Мечанага ў хаціне, а самі пагрузіліся ў лодку з усёй нашай амуніцыяй. У тую ноч мы разбілі лагер у вусці Індыян-рывер. Мы са Стывам былі вельмі радыя, што збавіліся ад Мечанага. Што толькі Стыў не вытвараў, а я сядзеў, ухутаўшыся ў коўдру, і паміраў ад смеху, гледзячы на яго. Раптам на наш лагер абрушыўся ўраган. Каб вы толькі бачылі, як Мечаны наляцеў на сабак і як даў ім наганяй, дык валасы ў вас сталі б дыбам. Але як, скажыце, калі ласка, змог ён адвязацца? Думайце самі! У мяне не ўкладваецца ў галаве. А як ён змог перабрацца цераз Клондайк-рывер? Гэта таксама пытанне! І, нарэшце, адкуль мог ён ведаць, што мы паплылі ўверх па Юконе? Мы ж плылі па вадзе, І Мечаны не мог знайсці нас па слядах. Праз гэтага Мечанага мы зрабіліся проста-такі прымхлівыя. Ён дзейнічаў нам на нервы, і, па праўдзе кажучы, мы яго трошкі пабойваліся.

Замаразкі засталі нас у вусці заліва Хендэрсон, дзе мы абмянялі Мечанага на два мяшкі мукі ў адной групы, якая кіравалася ўверх па Вайт-рывер у пошуках медзі. Да прызначанага месца гэтая група так і не дайшла. Яна таямніча знікла, не пакінуўшы пасля сябе ні людзей, ні сабак, ні нартаў — нічога. Яна бясследна прапала і стала адной з неразгаданых загадак гэтага краю. З цяжкасцю падымаліся мы ўверх па Сцюарце. А праз шэсць тыдняў у наш лагер прыплёўся Мечаны. Ён быў як шкілет, ледзь-ледзь цягаў ногі. Але ж такі прыйшоў да нас. І вось што мне цікава: хто гэта сказаў Мечанаму, што мы ў вярхоўі Сцюарта? Мы ж маглі падацца ў якое хочаце іншае месца. Як жа ён мог даведацца? Што вы на гэта скажаце?

Ад Мечанага немагчыма было збавіцца. У Мэе Мечаны распачаў бойку з сабакам аднаго індзейца. Гаспадар сабакі кінуўся да Мечанага з сякераю, але прамахнуўся і забіў свайго сабаку. Кажыце, што хочаце, пра магію, з дапамогай якой можна адводзіць убок кулі, але што датычыць мяне, дык я лічу, што адвесці поглядам сякеру ў руках вялікага індзейца значна цяжэй. Я на свае вочы бачыў, як Мечаны зрабіў гэта. Той індзеец не хацеў забіваць свайго сабаку; можаце паверыць мне.

Я ўжо казаў пра тое, як Мечаны знішчаў нашыя мясныя прыпасы. Мы ледзь не памерлі ад голаду ў той год. Навокал не было ніякай жыўнасці, якую можна было б забіць. А апрача таго мяса, якое зжор Мечаны, у нас болей нічога не было. Алені адышлі за сотні міль, а следам за імі адышлі і індзейцы з сваімі прыпасамі. Вось якія былі нашыя справы. Набліжалася вясна, і нам не аставалася нічога іншага, як толькі чакаць, калі з ракі сыдзе лёд. Мы зусім схуднелі і вырашылі з’есці нашых сабак. Першага мы вырашылі з’есці Мечанага. Вы ведаеце, што ён зрабіў, гэты сабака? Ён непрыкметна знік. Скажыце, калі ласка, як ён прачытаў нашыя думкі? Мы не спалі ночы навылёт, падпільноўваючы яго, але ён так і не паявіўся. А мы тым часам елі другіх сабак. Такім чынам мы з’елі ўсю запрэжку.

А потым было вось што. Вы можаце сабе ўявіць, што робіцца, калі на вялікай рацэ ломіцца лёд і мільёны тон яго нясуцца з ровам па цячэнні. Ільдзіны з трэскам ломяцца, налазячы адна на адну. І вось у самай гушчы гэтай мешаніны, якую з ровам і грукатам неслі воды Сцюарта, мы ўбачылі Мечанага. Відаць, ён хацеў перабрацца цераз раку вышэй па цячэнні, калі лёд крануўся. Мы са Стывам лямантавалі ад радасці, насіліся ўзад і ўперад па беразе, кідаючы ў паветра нашыя шапкі, душачы адзін аднаго ў абдымках: Мечанаму прыйшоў канец. У яго не было ніводнага шанцу з мільёна выбрацца з гэтага ледзянога пекла. Ды што там з мільёна — у яго не заставалася ніякага шанцу. Як толькі лёд сышоў, мы пагрузіліся ў лодку і паплылі па цячэнні да Юкона, а потым — уніз па Юконе да Доўсана. Па дарозе мы спыніліся на тыдзень у вёсцы, якая тулілася ў вусці заліва Чэндэрсон. Першае, што мы ўбачылі, як толькі прычалілі да берага ў Доўсане, быў Мечаны. Ён сядзеў навастрыўшы вушы і чакаў, калі мы прычалім. Разявіўшы пашчу, нібы ўсміхаючыся, ён віляў хвастом, выказваючы сардэчнае запрашэнне спыніцца ў Доўсане. Як яму пашанцавала выбрацца тады з таго ледзянога пекла? Як ён даведаўся, што мы кіруемся ў Доўсан? Як ён змог з дакладнасцю да хвіліны вызначыць час нашага прыбыцця, каб потым сустрэць нас на беразе?

Чым больш я думаю пра Мечанага, тым больш пераконваюся, што на свеце ёсць такія рэчы, якім навука не пад сілу. Ні адна навука не зможа растлумачыць Мечанага. Ён — асаблівая фізічная з’ява ці нават містычная, і, як я разумею — з вялікай часткай тэасофіі.

Кландайк — добры край. Я да гэтага часу мог бы жыць тамака і зрабіўся б мільянерам, калі б не Мечаны. Ён ірваў мне нервы. Я цярпеў яго два гады. Нарэшце маё цярпенне лопнула. Улетку 1899 года я выйшаў з гэтай гульні. Я нічога не сказаў Стыву. Я проста ўцёк. Але спачатку я ўладзіў усё як найлепей. Я напісаў Стыву запіску. І прыклаў да яе торбачку з пацучынай атрутай, растлумачыўшы, што з ёю рабіць. Мечаны давёў мяне да таго, што я стаў як шкілет. Нервы мае зусім здалі, і я кожны раз усхопліваўся і азіраўся, хоць навокал не было ні душы. Але як толькі я адчапіўся ад Мечанага, адразу акрыяў. Я пацяжэў на дваццаць фунтаў, перад тым як дабраўся да Сан-Францыска, а да таго часу, як я пераправіўся на пароме ў Окленд, я ўжо зусім увайшоў у колішнюю форму, так што нават жонка марна разглядвала мяне з усіх бакоў, стараючыся знайсці ўва мне перамены.

Толькі аднойчы я атрымаў пісьмо ад Стыва, у якім заўважалася раздражненне: здаецца, Стыў занадта блізка прыняў да сэрца, што я пакінуў яго аднаго з Мечаным. Ён пісаў таксама, што выкарыстаў пацучыную атруту паводле інструкцыі, аднак з гэтага ніякага толку не выйшла.

Мінуў год. Я зноў вярнуўся ў сваю кантору і меў поспех, нават распаўнеў. І раптам знайшоўся Стыў. Ён не зайшоў да мяне пабачыцца. Я прачытаў яго прозвішча ў спісах пасажыраў, якія прыбылі на параходзе, і вельмі дзівіўся, што Стыў не паказваецца. Але дзівіцца мне давялося нядоўга. Аднойчы раніцай я прачнуўся і ўбачыў Мечанага, прывязанага да слупа ў варотцах. Ён ірваўся на вяроўцы і не пускаў у дом малочніка. Пазней я даведаўся, што той раніцай Стыў паехаў на Поўнач у Сіэтл. З таго часу я болей не цяжэў. Мая жонка прымусіла мяне купіць сабаку ашыйнік з жэтонам. Не прайшло і гадзіны, як Мечаны выказаў ёй сваю ўдзячнасць, прыдушыўшы яе любімага персідскага ката. Нішто не можа мне памагчы збавіцца ад Мечанага. Ён астанецца са мною да самай маёй смерці, бо сам ён не здохне ніколі. З паяўленнем у хаце Мечанага апетыт у мяне зусім прапаў, і жонка кажа, што я вяну проста на вачах. Мінулай ноччу Мечаны залез у куратнік да майго суседа містэра Харвея і задушыў дзевятнаццаць яго пародзістых курэй. Я вымушаны буду за іх заплаціць. Другія нашыя суседзі пасварыліся з маёй жонкай і з’ехалі: прычынай сваркі зноў быў Мечаны.

Вось чаму я расчараваўся ў Стыве Макэе. Ніколі б не падумаў, што ён акажацца такім паганцам.

Content

Джэк Лондан
Мечаны