Таблеткi для сну

© Літаратурны дадатак «Бібліятэка «Вожыка», 1989.

Кожны сатырык смяецца ўсур'ёз і мае свой непаўторны голас.

Мяркуем, што і гумарэскі Віктара Лоўгача зацікавяць нашых чытачоў.

Ён нарадзіўся 15 жніўня 1936 года на Жыткаўшчыне. Яшчз калі вучыўся ў школе, стаў прыхільнікам сатыры і гумару. Спачатку чытаў творы такіх знакамітых сатырыкаў, як Яраслаў Гашак, Карал Чапек, Кандрат Крапіва, а потым рука неяк знянацку сама пацягнулася да алоўка.

3 таго часу — і пайшло, і паехала. Стаў Віктар Лоўгач актыўна пісаць гумарэскі і дасылаць іх у рэдакцыі. Яму пашэнціла: давалі ім месца на старонках газет «Звязда», «Настаўніцкая газета», «Гомельская праўда», адводзілі ім і кавалачак эфіру на рэспубліканскім радыё. Спадабаліся ягоныя гумарэскі і апавяданні гэтаксама і чытачам «Вожыка».

Праўда, друкуючы свае гумарэсачкі, аўтар, здаралася, хаваўся пад псеўданімам. Але, нягледзячы на тэта, чытачы ўсё роўна з задавальненнем чыталі ягоныя гумарэскі.

У гэтую вожыкаўскую кніжачку трапілі лепшыя творы Віктара Аляксандравіча. 3 усмешкаю рыхтаваў іх да друку рэдактар, з усмешкаю рабілі сваю работу машыністкі, карэктары, лінатыпісты, наборшчыкі, і нават прыбіральшчыца цётка Нюра ціха-ціха пасміхвалася, крадком чытаючы ягоныя творы ў друкарні па начах.

Ужо трыццаць гадоў мінула з тае пары, як на старонках рэспубліканскага друку дапамагае ўсміхацца чытачам В. Лоўгач. I ўсё гэта, заўважце, працуючы то загадчыкам аддзела, то адказным сакратаром, то намеснікам рэдактара, а то i рэдактарам газеты. За гэты час стаў членам Саюза журналістаў СССР. То і добра, бо які ж гэта сучасны журналіст, калі ён і пажартаваць ніколі не можа?

Я параіў бы ўсім прыхільнікам сатыры i гумару зрабіць невялічкі такі куточак у сваіх хатніх бібліятэках асабіста для вожыкаўскіх зборнікаў і, канечне ж, для гумарыстычных твораў Віктара Лоўгача.

Шчыра кажу: не пашкадуеце!

У. Цвяткоў.

Прэмiя

— А цяпер, шаноўныя мае, трэба назваць прозвішча чалавека, якому па выніках квартала выдадзім першую грашовую прэмію і пуцёўку ў Сочы,— звярнуўся да падначаленых дырэктар фабрыкі Каўнеркін.— Зробім гэта па справядлівасці, калектыўна.

— Качкіна,— пачулася з месца.— Не п'е, не курыць. Лепшы наладчык швейных машын.

— Яно то так, але ж у святле перабудовы не тая кандыдатура. Праз год на пенсію, а мы прэмію,— дырэктар развёў рукамі.— Моладзь абыходзім. А яна — будучыня наша.

— Тады мадэльера Ніну Галубкіну. Спецыяліст што трэба.

— Рана, дарагія мае. Рана. Нядаўна ж у нас працуе. Яшчэ зазнаецца.

— А мо закройшчыцу Яўгаліну Кудзелькіну? Заўжды ў перадавіках, дысцыплінаваная. I план квартальны на тры дні раней тэрміну выканала.

— А муж у яе? У газетцы нас крытыкаваў! Без яе падказкі не абышлося. А мы — прэмію...

Зала прыціхла, зала думала і раптам радаснае:

— Ёсць такі чалавек! Эльвіра Пятроўна!

— Калі ўсе за, то і я не супраць,— сказаў дырэктар.

I Эльвіры Пятроўне Каўнеркінай, машыністцы аддзела кадраў, выдалі грашовую прэмію і пуцёўку ў Сочы. Няхай папраўляе здароўечка. 3 чым шчыра і павіншаваў яе дырэктар.

Чаго толькі не зробіш дзеля любімай жонкі!

Семiнар

У нашай канторы «Прас, барана і гэблік» — вэрхал. Раніцою пазванілі, што на базе «Праса, бараны і гэбліка» намечана правесці абласны семінар рацыяналізатараў. Трэба падрыхтавацца, трэба выступіць і з веданнем справы расказаць, што і як мы ўкараняем.

Дырэктар паклікаў мяне.

— Пятро Пятровіч! — кажа ён.— Ты ў нас першы рацыяналізатар. Табе і карты ў рукі. Як i належыць у перабудову — табе поўная самастойнасць. Прымай гасцей і выкладвай усё як мае быць...

Для мяне тэта прызнанне заслуг на ніве рацыяналізацыі. Я аўтаматызаваў прас: націскай на кнопку, і ён гарцуе сам па кашулі.

Удасканаліў і гэблік, прыладзіўшы маторчык ад бензапілы.

Ажно на шэсць зубоў прыбавіў у баране.

I вось госці з усёй вобласці ў нас у канторы. У зале адпачынку і творчасці расселіся ў крэслах — і ўся ўвага. А я пра свае вынаходніцтвы ім і расказваю, на эканамічныя выкладкі націскаю. I чую, чую, як шэпчуцца госці:

— Ну й галава ў чалавека! На руках такога насіць, у прэзідыумы садзіць...

А ў перапынку кожны сціпла паціскаў мне руку. Затым была прапанова калектыўна са мной сфатаграфавацца.

А вечарам зноўку засядалі. 3 прэзідыумам. 3 уручэннем памятных сувеніраў. О, колькі слоў было ў адрас кіраўніцтва і, перш-наперш, дырэктара за рацыяналізацыю!

Не было толькі ў прэзідыуме мяне. Ды і ў зале не знайшлося месца — давялося стаяць.

Я болей тут быў нікому не патрэбны. Усе чакалі вячэры, а там ужо кіраваў дырэктар...

Узрадаваў

Фабрыку па вырабу цёплых жаночых хустак ліхаманіла. 3 гандлёвых сетак адзін за адным паступалі жахлівыя сігналы:

— Не хусткі, а коўдры сярмяжныя. Іх палохаюцца жанчыны.

Прыйшло пісьмо і ад бабкі Даркі. «Галубкі мае,— пісала яна вялікімі каравымі літарамі.— Вашы хусткі можна павязаць толькі на маставыя сваі. I то не кожная вытрымае такі цяжар».

— Як быць? Што рабіць? — чулася ў кабінетах.— Хоць бы адзін прыемны сігнал...

I тут яшчэ наведвальнік з сяла. Заявіўся якраз напярэдадні Новага года. I адразу на планёрку да дырэктара фабрыкі:

— Дзякуй, родныя, дзякуй, даражэнькія! Так выручылі, так выручылі!

— За што, чым?

— Ды хусткамі сваімі. Найлепшы матэрыял для ўцяплення дахаў,— і дзядзька паклаў свой пакунак на стол дырэктара фабрыкі:— Гэта вам гасцінцы ад калгаснага прараба Яськова: ягады-чарніцы, сушаныя грыбы.

У дырэктара фабрыкі на твары застыла няпрошаная слязіна:

— Узрадаваў ты нас, чалавеча! Першыя словы ўдзячнасці.

Зрух па фазе

Пятро Купрэйчык якія толькі не рабіў дыпламатычныя захады, каб як улагодзіць жонку, але ўсё роўна яна не вельмі ласкавай была. Толькі і чулася:

— Мядзведзь, схадзі па бульбу ў склеп.

— Таптун, прыгані карову з выгану.

— Ёлупень, ці табе меркаваць аб жыцці на Марсе?..

I каб гэта толькі адзін на адзін. А то ж і пры людзях.

I калі болей трываць не стала сіл, паскардзіўся ён даўняму сябруку Адаму Верасу.

— Не, мая ў мяне анёл. Толькі гляну — і ўсё разумее. Я мужчына з характерам. Зойдзем да мяне і пачуеш, як мужа называюць,— прапанаваў Верас.

Павітаўшыся з жонкай сябра, Пятро Купрэйчык і сказаў пра мэту свайго прыходу Акуліне. Маўляў, хачу пачуць тыя ласкавыя словы, пра якія гаварыў Адам.

— Гм,— зарагатала жонка Вераса.— Знайшоў каго слухаць. У яго ж зрух па фазе,— і тыцнула пальцам у скроню.

Самы паважаны чалавек

Эмілія Карасік жыла ў чаканні свайго юбілею. Праз лічаныя дні споўніцца сорак. Жанчына расцвіла. То чаму тут і не радавацца? Праўда, засмучала адчуванне, саслужыўцы забудуць павіншаваць і ўручыць букет. Летась проста так павіншавалі, без кветак. А які дзень нараджэння без іх?

I напярэдадні дня нараджэння Эмілія Карасік купляе ружы ў самага знакамітага кветкавода раёна. Глянеш на іх — позірку не адвесці... Прыходзіць у кантору і ставіць на стол ружы ў прыгожай вазе.

Першым зазірнуў у кабінет інжынер Юрый Юрась. I ажно аслупянеў:

— Цуд ды годзе, Эмілія Эдуардаўна!

Зазірнула і сакратармашыністка Эмачка:

— О, божа, якое людзям шчасце!

Яшчэ заходзілі, яшчэ чулася:

— Такія кветкі, такія кветкі!

— Чаму ж тут не пець!

I многія цяжка ўздыхалі...

Вiнаваты певень

Так ужо павялося, што пасля выхадных Адам Баравік прыходзіў на работу ўвесь размаляваны. Здаецца, яго «шліфавалі» дзёрткай. I чуйныя саслужыўцы спагадліва пыталі: «Дзе гэта так цябе, браток?»

— I смешна казаць: певень. Задзёр бы яго каршун. Шэршнем у вочы кідаецца,

Пакуль войкалі ды ахалі, пакуль давалі парады, Адам Баравік пасля чарговага выхаднога з'яўляўся з новымi сінякамі. I раптам певень-забіяка трапіў зуху-вадзіцелю Мікіце пад колы. Усім калектывам віншавалі Баравіка. Маўляў, скончыліся твае пакуты.

А ўчора ў суседа Баравіка былі запоіны. Паварыху Настачку сваталі. I Адама запрасілі. Сусед ёсць сусед.

I вось зноў з'яўляецца Адам на работу. Левае вуха нагадвае адбіўную. А пад вокам з добры кавун гуз.

— Калі не шанцуе, то не шанцуе,— расказваў.— 3 лесвіцы ўпаў. Чэрві б яе стачылі.

I раптам унук Баравіка, пяцігадовы Воўка, забягае:

— Дзед, га, дзед, ідзі дамоў. Бабуля болей не будзе біць. Я качаргу схаваў.

Гacцiнцы для мацi

Смактуха стаяў у гастраноме і шкроб патыліцу. Гэта ж едзе да маці ў госці, трэба якіхсьці гасцінцаў купіць. Што ж ёй выбраць? Мо пернікаў у той прыгожай каробцы? Але ж іх можна і дома спячы. А калі цукерак узяць? Самых, самых дарагіх. Батончыкаў з каньячнай начынкай. Не, не адчуе ў іх маці смаку. Акрамя карамелек-падушачак, мусіць, за ўсё жыццё і не смакавала іншых. Можа, узяць балыку? Хаця якая там патрэба? Сала ж ёсць. То няхай есць на здароўечка з бульбаю. Можна было б бублікаў прыхапіць. Вунь якія румяныя сушкі! Але ж ці ў такія гады іх жаваць? Няхай лепш паберажэ зубы.

I тут Цімох Смактуха позірк засяродзіў на «Байкале». Цудадзейны напітак, ураз стому здымае. Але ён можа не спадабацца маці. I наогул, навошта тыя гасцінцы? Лепшага гасцінца, калі з'яўлюся сам, ей і не трэба. Яшчэ сваіх гасцінцаў унукам дасць.

I ён, расправіўшы плечы, з палёгкай накіраваўся да выхаду.

Мая жонка

Сядзім мы ў альтанцы і хвалімся.

— Што ні кажыце, а мая Параска — залатая жонка, — пачынае Пятро.— На што я па характару гарачы, а яна нават і слова наперакор не скажа. Другой такой — на белым свеце не адшукаеш...

— Не, за маю Ганну,— пачынае Эдзік, самы малодшы з нас,— няма лепшай. Такая клапатлівая, далікатная...

— А ўсё ж мая Лёля,— перабівае Мікола,— яшчэ лепшая. I пра дзяцей клапоціцца, і ў хаце прыбярэ... Ніколі ад яе благога слова не пачуеш...

— У мяне не жонка, а золата,— пачаў Кастусь.— Вып'ю — змаўчыць, позна прыйду — даруе.

— А мая Рэня, павінен заявіць вам,— бярэ слова Уладзік.— Згатуе галубцы — пальчыкі абліжаш, прыгатуе хлебны квас — не адарвешся ад жбанка...

А час ідзе. За размовай выпіваем па бутэльцы піва. Потым нехта пытае: «Мо па рублю скінемся?»

— А чапялу на закусь не хочаце? — То Пятрова Параска голас падала.

— Эдзік, і ты тут? — крычыць Эдзікава Ганна.

— Ну, браткі, гайда па кватэрах. Чую, галубцы прыгарэлі,— гаворыць Уладзік.

Альтанка пусцее...

«Быў я, братки, рыбаком...»

Раней кожны выхадны дзень быў для мяне радасцю. Яшчэ на досвітку я ішоў з вудамі на рэчку. Дадому нёс акунёў і шчупакоў, чырвоных карасёў і нават судакоў. Жонка сустракала мяне ля аўтобуснага прыпынку, усміхалася:

— Антоська, дай я цябе пацалую.

«Душа ў душу, відаць, жывуць »,— гаварылі пра нас.

I вось нехта расказаў пра мяне карэспандэнту раённай газеты Андрэю Скораму. Ён адразу ж пазваніў мне па тэлефоне. Прызнацца, успацеў я. Усё дапытваўся: чым лавіў, якую браў прынаду, з кім рыбачыў і дзе. I што за пытанне — з кім? Быў я на мар'інагорскай рэчцы адзін. Так і сказаў.

У суботу выйшаў свежы нумар раённай газеты. Жыць буду — не забуду Андрэя Скорага. Ой, і нарабіў ён!...

Прыйшоў я дадому і прашу жонку, каб абед падавала.

Ірына так паглядзела на мяне, нібыта вілы ў бок усадзіла. Бачу, вэрхал будзе, а з-за чаго — не ведаю.

— Думала, ты сумленны чалавек, а табе, аказваецца, Мар'я трэба,— накінулася на мяне.

— Якая Мар'я?

— Чытай, тут напісана,— і шпурнула мне газету.

Бяру газету, чытаю: «Асабліва Антосю Сіняўку пашанцавала ў гэту нядзелю. Са сваей нанарніцай Марынай Горскай ён злавіў больш як дваццаць акунёў і восем карасёў».

— I даўно ты гэту кралю аблюбаваў? — наступала жонка.

— Памылка тут, Ірынка,— толькі і змог адказаць.

— Бач ты яго, выкручваецца. Каб суседка сказала, яшчэ б не паверыла, а то ж у газеце напісана...

Быў я, браткі, рыбаком...

Абаронца прыроды

У лесе добра: свежае паветра, лагодны ветрык. I стому як рукою знімае.

— Давайце зазірнём на балацянку. Маладую крыжанку прыхопім,— прапануе Яўген Скрыпка.

I вось мы на балацянцы. Вады — з добрае карыта. А ў «карыце» плаваюць дзве крыжанкі. Убачыўшы нас, ля купіны прытаіліся. Маўляў, няма нас тут. Яўген шэпча:

— Падай, Сцяпан, кій!

Але да нас кідаецца чыгуначнік Міхась Верад:

— Не дам качку забіваць! Не дам!

Мы з павагай паглядзелі на яго — во які абаронца прыроды! Пятро Казловіч ажно праслязіўся:

— А мы з ног збіліся, шукаючы дбайнага егера ў заказнік...

Калі вярнуліся дамоў, памочнік ляснічага адразу пазваніў свайму начальніку, што нарэшце знайшоў патрэбнага чалавека.

А Міхась Верад у гэты час скардзіўся жонцы:

— Такую качку, Пелагея, правароніў! Каб адзін быў... А то ж яны на ўсіх хацелі. Во і не даў забіць.

Гара з плячэй

Некалькі дзён запар абмяркоўвалі на праўленні калгаса пытанне аб рамонце дзвярэй і грубкі ў брыгадным клубе, і гэтаму абмеркаванню не было відаць канца.

— Браточкі! — гарачыўся брыгадзір Маламеркін.— Там жа сядзець немагчыма. Асабліва ў марозны дзень. Як, таварышы, дабіцца, каб зачыняліся дзверы? Вось пытанне. А грубка! Дым з усіх шчылін...

— Яна ж — што рэшата! — рашуча падтрымаў яго заатэхнік Хвастоў.— Чаго добрага, яшчэ і клуб спалім. Трэба неадкладна замазаць. Але дзе гліну ўзяць — во праблема. Усё ж пад снегам...

— Ды што гліна! — ускочыў са свайго месца загадчык клуба Балалайкін.— Гліны можна і пад падлогай накапаць, а вось дзе печніка знайсці?

— Як сабе хочаце,— з развагай загаварыў старшыня прафкома Пасядзелкін.— Але я не дапушчу, каб мерзлі члены прафсаюза. Яны рэгулярна плацяць прафсаюзныя ўзносы і маюць права на прыстойныя ўмовы ў культурных установах. Так сказаць, чалавечы фактар. Я да вобласці дайду, а не дапушчу...

Нарэшце пасля працяглых дэбатаў усе члены праўлення прыйшлі да думкі, што па набалеламу пытанню неабходна падрыхтаваць разгорнутую пастанову, у якой прадугледзець падрабязныя мерапрыемствы як па падрыхтоўцы да рамонту, так і па правядзенню самога рамонту. Адносна печніка было вырашана звярнуцца па дапамогу ў раён.

Напісаць пастанову даручылі старшыні прафкома Пасядзелкіну, як найбольш зацікаўленаму. Да позняга вечара ён прасядзеў за сталом у сваім кабінеце, пакуль напісаў і адрэдагаваў тую паперыну.

Калі позна вечарам вярнуўся дамоў, жонка спытала, ці не бачыў ён дзе сына.

— А дзе ён? — пацікавіўся Пасядзелкін.

— Ды з сябрамі накапалi ў падполлі гліны, узялі кельму, цвікі і пайшлі клуб рамантаваць, а то холадна, казалі, у кіно сядзець...

Пасядзелкін уздыхнуў з палёгкаю — у яго нібы гара з плячэй звалілася...

Ружжо падвяло

Жылі сабе дзед ды баба. Раніцою Грыпіна пякла бліны, а Хама чытаў кніжкі пра паляўнічых.

— Куплю, Грыпіна, ружжо! — заявіў аднойчы дзед.

I дзед Хама купіў новую тульскую двухстволку. Павесіў яе ў кухні на цвічок, маўляў, няхай павісіць да першага снегу.

Зіма пачалася рана. Ужо ў сярэдзіне лістапада выпаў снег.

Зборы былі нядоўгія. Мінут праз колькі дзед ужо крочыў лугам. Тут ён заўважыў свежы заечы след і пайшоу па ім. Раптам зпад ног выскачыў заяц. Дзед прыцэліўся. Грымнуў стрэл, за ім — другі. Міма.

Яшчэ падняўшы пару зайцаў, дзед плюнуў і пакрочыў у Альхоўку. Там у знаёмага паляўнічага і купіў зайца.

Бабка Грыпіна не магла нарадавацца паляўнічымі здольнасцямі дзеда.

А дзед Хама пачаў бадай штодзень хадзіць на «паляванне» і кожны раз прыносіў зайца. Грыпіна заўважыла, што дзед ніколі дома не чысціць ружжо. «Мусіць, штосьці тут нячыстае,— падумала яна,— трэба праверыць». I замест ружжа ў чахол паклала кароткую чапялу.

Вярнуўся дзед з палявання, аддаў Грыпіне зайца, а чахол з «ружжом» павесіў на цвік. Тут бабка не стрымалася і запытала:

— Ружжо чысціў?

— А як жа...

— Пакажы...

— Паглядзі...

I што ж тут было! Дзед слова не мог вымавіць. А бабка, доўга не думаючы, пацягнула той чапялой па дзедавых плячах.

Урок сябра

Іван Іванавіч Каласок падаў мне тэлевізійную праграму:

— Сёння на нашым стадыёне сустракаюцца каманды «Агонь і полымя» — сталявараў і «Колас» Зарэчнага раёна. Давай бліжэй да тэлевізара... Май на ўвазе, я хварэю за каманду «Колас»...

Ідзе першы тайм. Адзінаццатая хвіліна. Лік 0:0. Шайбу забівае Ткачэнка з «Агню і полымя».

— Ура-а! — закрычаў я.

— Зусім нетактоўна,— зрабіў заўвагу Іван Іванавіч.— Трэба моўчкі, у душы на ўсё рэагаваць, а ты... хоць вушы затыкай. Нее, такога балельшчыка нельга пускаць на стадыён.

— А, пустое! Зірні, зірні, як адпускаюць коласаўцаў,— не звяртаў я ўвагі на гаспадара.— Давай, давай, шуруй, хлопцы! Яшчэ шайбу! Ооо...

— Ну, што, дзе твая шайба? Трасцы! Не такія коласаўцы, каб паддацца. Крычы, не крычы... Вунь, пайшлі ўжо ў наступ... Ур-ра-а! Ёсць! Шайба!..— Не паспеў я апамятацца, як ён схапіў мяне за каўнер кашулі. Я адчуў, як пасыпаліся на падлогу гузікі...

Пчала цi муха?

Іван Артамонавіч аўтарытэтна заяўляе, што сына за правае вуха ўкусіла муха. Ну, самая звычайная, што ў хату залятае. Жонка Параска сцвярджае, што ўкусіла не муха, а пчала. I не за правае вуха, а за левае.

Іван Артамонавіч ужо некалькі гадзін даказвае, што менавіта муха. I менавіта за правае, зверху. У гэтым ён упэўнены, як у тым, што калі ідзе дождж, то абавязкова з неба. Папершае, джала не засталося, а падругое, насякомае, якое ўкусіла Воўку, не гудзела.

Жонка і слухаць не хоча. Яна мае цвёрдую падставу. Папершае, двухкрылае насякомае, перш чым укусіць Воўку, загудзела. Падругое, Воўка мог джала з перапуду і рукою выдзерці.

У доме Стаканчыкавых разгарэўся сыр-бор. Іван Артамонавіч не мог сцярпець знявагі жонкі і назваў яе рыпучым дрэвам. Ну, а раз так, пайшла ў атаку і Параска. I паколькі яна адносіцца да катэгорыі слабога полу, то надзела на галаву Івану рэшата.

Суседзі спрабавалі памірыць Стаканчыкавых:

— Ніякага прымірэння,— заявіў Іван Артамонавіч,— я ўпэўнен, што муха!.. Я чалавек прынцыповы...

— 3 дому сыду, а на сваім застануся. Пчала,— лямантавала жонка...

I тут у кватэру ўбягае Воўка.

— А мяне ніхто і не кусаў. Вуха я ручкай нацёр...

А мы сад садзiлi...

У нашым доме восем кватэр. У нашым доме восем мужчын. I ўсе, як на падбор. Не больш трыццаці пяці кожнаму. Жывём у доме восем гадоў. Вы нас часта бачыце. Мы ўвечары заўсёды на двары. Усё стаім і раімся, як сад садзіць. Аграном Андрэй кажа:

— Трэба яблыні і грушы садзіць. Няхай забаўляюцца дзеці яблыкамі.

Пчаляр Пятро прапануе яшчэ ліпамі двор абсадзіць.

— Цудоўныя гэтыя дрэвы,— гаворыць ён.— Iх дзяды і прадзеды нашы любілі.

Урач Сцяпан гарой стаіць за вінаград. Столькі ў пладах яго глюкозы.

Мы раімся, усё спрачаемся. Усё вырашаем, калі лепш засадзіць наш двор дрэвамі: ці восенню, ці ўвесну?

На нас з замілаваннем глядзелі нашы жонкі.

— Столькі размоў!

— Ой, не кажы, суседка. А хіба летась менш было?!

— А пазалетась?..

— А пяць гадоў назад?

— А восем?..

Дзіўныя гэтыя жанчыны. Не разумеюць, што тут усё патрэбна прадумаць. Як у той прымаўцы: сем разоў адмераць, а адзін — адрэзаць.

А вясна імкліва ідзе. Раніцой звонкай песняю заліваюцца шпакі.

— Абавязкова на ліпах шпакоўні паставім,— гаварыў Пятро.

— I на чарэшнях.

— I на яблынях і грушах.

А вясна не чакае. Растуць, набухаюць пупышкі. Ім цесна становіцца, яны хочуць выкінуць першыя лісткі.

Учора зноў мы стаялі на двары. Быў суботні вечар. Андрэй аўтарытэтна заявіў:

— Позна, браткі, ужо садзіць.

— Ды восенню і лепш,— дадаў Сымон.

Я здаю педагогiку

Педагогіка з методыкай мовы ў нас па ліку трэці дзяржаўны экзамен. Яго я болей за ўсё і баюся. Каб здаць,— і тады, верце не верце, уздыхнуў бы на поўныя грудзі і нат пацалаваў бы нашу весялуху Аню. I кажу гэта вам я, сямейны чалавек, у якога двое дзяцей, сівізна на галаве і любая жонка. А пакуль што не да пацалункаў.

Пазаўчора прысніўся мне сон, што нібыта я вяршу вялізны стог сена. Стаю гэта адзін на версе, а ўнізе гэтулькі людзей: знаёмыя і незнаёмыя. Падхапіўся і давай гадаць, што да чаго. Сена — шум. Пэўна, правалю экзамен. Будуць тады размовы, будзе шум. Родная жонка і тая стане даймаць: «Колькі грошай дарэмна прагойсаў! Тэлевізар купілі б». Прыгадваецца і наш дырэктар. Стаіць пасярод настаўніцкай і пальцам ківае: «Дакаціўся. Тры гады мову выкладае, а методыку так і не ведае. На педсавет яго!»

Я зусім ад сну адбіўся. Есці штосьці не хочацца. Усё штудзірую метады навучання, метады выхавання, у які раз перачытваю прынцыпы. Не вывучыў, а завучыў на памяць Макаранку. Перад вачамі стаіць Вышынскі з усёй сваей спадчынай. А я ж атэіст, а тут кажу: «О, божа, што ж гэта?»

Учора зноў на некалькі хвілін удалося вейкі звесці. I зноў сон. На тэты раз я быццам бы трапіў на ваенны бамбардзіроўшчык. Але што гэта? Увесь самалёт аблазіў, а парашута так і не знайшоў. Адны сумкі ад іх. Такі мяне, браткі, страх апанаваў! Некалі я служыў паветраным стралком і ведаю, што павінны быць парашуты, а вось няма. Канец, рашыў. Ды як крыкну ў сне. Сябры падхапіліся і давай трэсці: «Мікола, а Мікола, што з табою?» Расказваю. А .Сымон і гаворыць: «Лятаць, значыць, плаваць!»

Плаваць? Каму? Мне, студэнту? Гэта ж правал!

Я зусім змардаваўся. Сёння ледзь на экзамен прыплёўся. Не да смеху мне, не да жартаў.

«Іду тапіцца».

Старшыня дзяржаўнай камісіі спакваля чытае рашэнне камісіі, а для мяне яго кожнае слова стрэлам. Урэшце чую: «Мікалай Андрэевіч Яркін — «выдатна». Я высока ўзняў галаву, усміхнуўся. А праўдзяць сны. Толькі трэба ўмець іх разгадваць. Лятаць без парашута, значыць, адказваць без запінкі. А шум? Гэта віншаванні сяброў, суседкі, шчабятухі Ані.

Перавыхаванне

Задумаў адзін хлопец жаніцца ды браць сабе ў жонкі прыгожую Адарку. Дзеўка яна — што макавая кветка, але гультайка. Таму бацька і кажа:

— Хоць яна і дачка мая, ды браць не раю. Прападзеш, хлопча.

— Не,— гаворыць малады.— У мяне ёсць кот вучоны. Удваіх з ім перавыхаваем яе.

Пажаніліся. Прачынаецца раніцою Змітро і чакае, пакуль Адарка ўстане ды снеданне згатуе. А яна ўсё спіць.

А разам з Адаркаю адлежваецца кот-вусач. Крыўдна стала Змітру за маладую жонку. I на трэці дзень ён кажа ёй:

— Прачынайся, Адарка, будзем ката вучыць есці гатаваць.— I загадвае ёй катавусача за хвост на плячах трымаць, каб лепш яго дубцом лупцаваць.

Раз гэта — па кату, а раз Адарцы па плячах. Кот з усяе моцы крычыць ды кіпцюрамі сваімі за плечы жанчыну дзярэ. А Змітро лупцуе ды ўсё прыгаворвае:

— Гэта за тое, што снеданне не варыў! А гэта за абед, а гэта за вячэру!..

I хоць балюча Адарцы, ды і яна ката лае:

— Так табе і трэба, лайдак!

I так разы тры вучыў Змітро ката есці гатаваць. А на семы дзень вяртаецца з работы і бачыць: на стале і варанае, і смажанае. I пытае ён Адарку:

— А хто ж гэта ўсё нагатаваў?

— Кот, любы, кот! Дайшло да лайдака.

На восьмы дзень запрасіў Змітро цесця ў госці. Ішоў той з неахвотаю: ці ж прыемна сорам мець за дачку-гультайку. Але тое, што ўбачыў бацька на стале ў Змітра, здзівіла. Ён не сцярпеў і спытаў:

— Твая, донька, работа?

— Мая, татусь.

Вось што значыць — у хаце кот вучоны.

Выпiўка з дырэктарам

Калістрат Спіца з'явіўся далека за поўнач.

— 3 кім сёння піў? — накінулася жонка.

— 3 дырэктарам.

— Палам Палычам?

— Эге ж! Прыехалі позна, намерзліся, вось ён і запрасіў: «Давай, Калістратка, пагрэемся. Колькі таго жыцця! Заадно паглядзіш, як жыву».

— Што ж, тады кладзіся спаць.

А назаўтра якраз была нядзеля. Апрануўшы новы шаўковы халат — яго падарунак на дзень нараджэння — і падвязаўшы фартух у пеўнікі — таксама падарунак,— яна такой прыгожай увіхалася на кухні.

А на стале пляшка «Белавежскай». Цуд ды годзе! Раней, каб хто бутэльку прынёс, Марына вытурыла б, і раптам...

Спіца смачна аблізваўся. Такое і не прысніш. Зайшоў на кухню, лісліва запытаў:

— 3 якога такога выпадку мой нос чарчыну чуе?

— Ты што думаў? Хочаш, каб я ў даўгу перад дырэктарам засталася? Не-э-э!.. Апранайся ды ідзі запрашай чалавека...

«Што гэта я нарабіў? Піў жа з Рыжым Федзькам. Пры чым тут дырэктар? Цяпер усё?..»

У Калістрата аж ногі падкасіліся.

Плавалi цi не?

Дружа, урэшце рашыў напісаць гістарычны раман, як колькі стагоддзяў таму назад па нашай рэчцы Сухаструнцы плавалі на чаўнах. Тэма, лічу, новая і мяркую, што ў вашым выдавецтве «Зеляніна» ахвотна прымуць рукапіс.

Юрась КЛЫЧ.

Што і казаць, ты ў нас, братка, заўсёды вызначаўся навізною думкі. Памятаеш, хто б гэта яшчэ мог параіць, калі б не ты: не цукар кідаць у кіпень, а кіпень ліць у цукар. I гэта ў студэнцкія гады! Як здорава!

Рэдактар аддзела «Дарогу маладым» Адам ЗАЦІРКІН.

За падтрымку бясконца ўдзячны. Закасваю рукавы і бяру аловак у рукі. Ім лепей пішацца. Вывеў першыя радкі: «Было гэта дзесяць стагоддзяў таму назад...»

Юрась КЛЫЧ.

Дарагі, разлічвай поўнасцю на маю падтрымку.

Рэдактар аддзела «Дарогу маладым» Адам ЗАЦІРКІН.

Вось і дапісаны апошні радок. Нiбыта тара з плячэй звалілася. Усё — за выдавецтвам.

Юрась КЛЫЧ.

Ад прачытанага ў захапленні! Засталася дробязь. Вышлі толькі адпаведныя дакументы, завераныя пячаткамі, наконт таго, плавалі ці не дзесяць стагоддзяў таму назад па Сухаструнцы на чаўнах.

I раману — зялёная вуліца.

Твой сябра Адам ЗАЦІРКІН.

Дакументаў, зразумела, не аказалася...

Педагагiчны такт

— Што і казаць,— гаварыў старшыня бацькоўскага камітэта сёмага класа.— Сын ваш і ўрокі рыхтуе — адна смехата. А паводзіць ужо — плакаць трэба. То шыбы каменем пашкліць, то заняткі сарве. А надоечы на галаве ў класе спрабаваў хадзіць. Прымай, даражэнькі, меры.

Вы ведаеце, каб мне з гэтага месца не падняцца, колькі яго вучыў.— I Іван Заяц паказваў старэнькую папружку, у двух месцах сшытую дратвай.

— Не-э-э, Іване Фаміч, гэта не тое. Тут такт трэба. Педагагічны.

— А што ж гэта такое?

— Уявіце, ваш сын прыносіць двойку. Іншы ў крык, а вы спакойна: «Колечка, як ты да такога дакаціўся? Які сорам!» Ці вось яшчэ. Класная піша, што ваш сын зламаў новую парту! I вам трэба за свой кошт набыць яе. Што рабіць? Крычаць? Не. Размаўляць з сынам так, каб не павышаць голасу. Ціха, лагодна.

— А калі нервы?

— Такога быць не можа. Такт і толькі такт. Размаўляць ціха, лагодна, як я з вамі.

— Не разумею,— сумняваўся Іван Заяц.— Ён двойку прыносіць, а ты яму шэптам «Колечка».

— Хопіць! — не стрываў старшыня бацькоўскага камітэта класа.— Дзве гадзіны дзяўбу пра педагагічны такт, а ён мядзведзь мядзведзем. Цярпенне лопнула.

Перарадзiўся

У Андрэеўку нашу Эдуард Цімафеевіч Гузік з'явіўся са сваёю маладою жонкай Алінай Агапаўнай на прадвесні. Ён — егерам, яна — ветурачом. I паколькі ў яго знаёмых не было — то першым, з кім сышоўся Гузік, быў я. I такавішчы паказаў яму, і азёры, дзе ладныя акуні бяруцца.

А заадно дапамог уладкаваць у садзік яго дачушку, знайшоў работу для жонкі.

Эдзік тады не раз казаў мне: «Даруйце, Максім Максімавіч, нават не ведаю, як аддзячыць вам». Ластаўкай шчабятала і яго Аліна: «Вы дабрадзей наш. Тысячу пацалункаў. Кватэра наша — ваша кватэра».

За Эдзіка я быў старэйшы. Меў пэўны вопыт. I лічыў сваім абавязкам дапамагаць яму. Мне прыемна было з ім па восені падстрэліць качура-крыжака, а па першай парошы па зайцу-шараку пальнуць. Сумеснае паляванне яшчэ болей нас зблізіла.

А гады ішлі. Эдуард Цімафеевіч стаў ляснічым, да яго стала прыязджаць начальства з райцэнтра.

Памажнела і Аліна Агапаўна. У галоўнага ветэрынарнага ўрача саўгаса таксама завяліся новыя знаёмыя. Усё часцей да іх стаў заязджаць сам ветэрынарны ўрач раёна. То па рабоце, то на смажанага зайца, а то і проста час пабавіць. За фаршыраваным шчупаком, духмянай юшкай. Надаралася, што сябра мой прывозіў яго на ўласнай «Волзе», якую я яшчэ раней дапамог яму купіць.

I чым больш з'яўлялася новых знаёмых у Гузікаў, тым менш яны сталі заўважаць мяне. Ці на рэчку едуць — забудуць узяць, ці ў райцэнтр — то абавязкова аб'едуць. А заўчора праехалі міма, новае паліто мае пафарбавалі дарожнай граззю. I... не заўважылі.

Праўдалюбцы

У нашай спецыялізаванай нарыхтоўчай канторы «Дубовая кара, апенькі, лясныя рогі» ўрачыстасць. Падзея за падзеяй. Нязменнаму яе начальніку Халімону Халімонавічу Сыраежку споўнілася пяцьдзесят. Юбілей. I з нагоды гэтай яшчэ ўранні сакратар-машыністка, Клаўдзія Тарасаўна прынесла букет жывых руж. А ў тых ружах паштовачка і прывітальны тэкст:

«Наш дарагі, наш любы Халімон Халімонавіч! З Днём анёла Вас! I жыцця — яшчэ на сотню гадоў, і сілы маладзецкай, і творчасці юнацкай! Пад вашым мудрым кіраўніцтвам ад прэміі да прэміі нас!

Ура — яшчэ раз ура Халімону Халімонавічу!»

I подпіс: «Ад чыстага сэрца Ваш родны калектыў».

Прачытаўшы гэта, кіраўнік канторы ажно праслязіўся. Якая павага! Колькі любові! Што ні работнік — то добразычліўца. А было ж усялякага, але ўсё роўна любяць.

А ў гэты час, седзячы за сталом, службоўцы вялі такую гаворку:

— I колькі яшчэ можна трываць гэтага Сыраежку? Ні рыба ні мяса. Год-два — і закат нашай канторы.

— Не кажы, братка, целяпень-целяпнём. Рабіць з ім — што ваду ў ступе таўчы. Адна марока.

I канчатковы прысуд:

— Давай ананімку напішам...

Люба людзям — люба мне

У апошні час я стаў заўважаць, што Настуля мая ў свае трыццаць гадоў самай прыгожай кветкай расцвіла. А яшчэ, што ў яе на службе з'явілася ажно некалькі паклоннікаў. І галоўны інжынер Язэп Бабкін прама вачамі есць, і загадчык аддзела Пятро Яхновіч заўжды на абед запросіць, а ў дзень Восьмага сакавіка эканаміст Эдуард Пiнчук абавязкова букет кветак уручыць.

I шэф наш стаў маю жонку ў прыклад ставіць. 3 чаго б тэта?

А ўзяць бухгалтара Гузіка? Раз-пораз да яе ў кабінет заходзіць. То пра новае выданне Ясеніна спытае, а то хто з сённяшніх маладых артыстак — першая зорка. Маўляў, нібы мая жонка адзіная ў нашай канторы знаўца.

А нядаўна заходжу да жонкі, а ў яе сядзіць намеснік загадчыка аддзела Змітро Змітровіч і райскай птушкай заліваецца. «Настасся Міканораўна, паверце толькі мне,— шчабеча гэты саракапяцігадовы халасцяк,— вам гэта сукенка надзвычай да твару. Вы мадонна нашай бурнай эпохі».

Урэзаць бы яму аплявуху? Ды, чаго добрага, за хуліганства яшчэ прымуць? А я ў свае трыццаць пяць гадоў — мужчына ўраўнаважаны. Не, гэта не тыя меры.

А ўчора, верце не верце, ажно сэрца ледзь з грудзей не вырвалася. Мая Настуля гэтаму лысаму абармоту гальштук выбіраць ва універмаг хадзіла.

— Дакуль такое будзе? — пытаю.

А жонка як ні ў чым не бывала:

— Хіба то жанчына, на якую не звяртаюць увагі?! Ці па густу табе такая?

Перабудова

Іван Іванавіч Цыбулькін, яшчэ раз акінуўшы позіркам прысутных, сказаў:

— Перабудова — гэта той шлях, па якім кожны з нас павінен ісці. Прывяду сотні прыкладаў. Пры зрэзе дрэў застаюцца метровыя пні, а голле спальваецца. Калі пералічыць на гектары ўсе тыя пні-цурбакі, то можна ўсю зіму вялікую вёску ацяпляць. Эканомія? Эканомія. А лапкі адкуль бяром? 3 лесапасадак. А ў дзялянках усё спальваем? А якая нядбайнасць! Не, такое болей мы не дапусцім. Годзе!

— Правільна! — падаў з месца голас лесаруб Адам Сайкін.

— I за эканомію гаручага возьмемся,— не стрымалася Яніна Калістратаўна.— А то канторскі бензін уласным стаў.

— А што з запчасткамі? Не склад, а двор знаходак,— абуральна заявіў шафер Дзіма Пеўнеў, учарашні салдат.— Табе хоць плач — не дадуць, а з боку кліентаў — і рэсору, і акумулятар.

— Калі шчыра, то і я за перабудову,— заявіла нарміроўшчыца Клаўдзія Пятроўна.— Проста дзіву даешся — за што асобным работнікам налічваюць зарплату.

— Во-во, а я што кажу: перабудова і толькі перабудова. I пачнём зараз жа, не адкладваючы.— I начальнік канторы хусцінкай выцер успацелы лоб, а затым, калі амаль усе разышліся, аўтамеханіку загадаў заправіць ягоную «Ніву» для паездкі ў суботу на падлёдны лоў, а заадно выпісаць рухавік з «ЗІЛа» шэфу з горада. Намеснік атрымаў задание падабраць на новых лесапасадках участкі для нарыхтоўкі хвойнай лапкі, а брыгадзір лесарубаў Петрачэня — спаліць у Борках на дзялянцы ўсё сасновае ды яловае галлё...

Не рэагаваў

Так ужо надарылася, што напярэдадні Восьмага сакавіка нас запрасілі ў Мінск на нараду. Ехалі ў большасці з адной думкаю: «Што б там ні было, а жонкам сваім самых-самых смачных цукерак дастанем. Пры гэтым, у самых-самых прыгожых каробках. А пашчасціць — заадно і кветак жывых».

Як і дамовіліся напярэдадні, толькі закончылася нарада — і мы сіганулі ў сталічныя магазіны.

— Эх, браткі,— гаварыў Яўхім Брызентавіч,— і ўзрадую ж гэта я сваю Клеапатру Філімонаўну, куплю ей батончыкаў з лікёрнай начынкай.

— А мая,— прызнаўся Міхаіл Тузік,— мармелад у шакаладзе любіць.

— А мая, а мая, а мая...

I кожны з нас называў любімыя цукеркі сваёй жонкі. Зацята маўчаў толькі адзін Іван Верас.

Яго жонка працавала дырэктарам цукеркавай фабрыкі «Сто заморскіх навінак».

Рэцэнзiя

Вельмі прыемна, што вы — чалавек, якому пазаўчора стукнула ажио восемдзесят гадоў, пішаце вершы. Ведаеце, у такім узросце іншы ляжыць на печы і грэе плечы. Яшчэ нат цёплым кажухом накрываецца. А калі што не так, вэрхал узнімае, нявестку даймае, што чай халодны. Бачыце, падавай яму гарачы. Стары чалавек, а капрызнічае. Не гожа гэта. Так і хочацца пры ўсім сумленным людзе пасароміць. Але прашу прабачэння, крыху адхіліўся. Завалілі гэтыя селькоры газету пісьмамі, а ты сядзі і разбірайся з імі. Мо думаюць, у мяне іншай работы няма. Добранькі і вы. Восемдзесят гадоў, а ў рыфмы словы гоніце:

«Вып'ем, сябры, у свята па шклянцы

Ды яшчэ нальём...»

I не сорамна вам. Хочаце пісаць вершы, пішыце! Калі ласка! Гэта ніхто не забараняе. Ды і наша газета тады-сяды адводзіць ім месца на сваіх старонках. Але пра што пісаць? у старэчым узросце толькі пра кефір ды ўнукаў.

Чуў я, што гэты малочны прадукт маладзіць чалавека. Няма кефіру — апявайце звычайную маслянку. Чэснае слова, ніхто за гэта вам заўвагу не зробіць.

А ў вас? Усё наадварот. Стары чалавек, у якога ўжо і праўнукі, пра выпіўку ў газету допісы шле. I глядзі ты, мала з яго адной шклянкі, другую просіць. Я вунь на колькі маладзей і то без закусі гэтулькі не вып'ю. 3 ног зваліць.

Па праўдзе, я мог бы і згадзіцца з першым радком. Ці грэх, ці смех — няхай бы і чарку выпіў стары чалавек: колькі там таго жыцця засталося. Тады абавязкова ў другім радку патрэбна было б штосьці сказаць пра сёлетнія гуркі і пеўня смажанага. Я толькі што адведаў яго. Закусь — тая яшчэ!

Можна ў рыфму загнаць і юшку рыбную. Надоечы гэта я сам цэлую міску высербаў.

Не, верш у такім варыянце не пойдзе. 3 павагаю рэдактар перасоўнай насценнай газеты

Рыгор АПЕЧКА.

Кот-здрадник

У нашым доме толькі і было размоў пра наш улоў. Хвядос Гэблік нават усёй пяцярнёй крыж клаў на лоб і аўтарытэтна гаварыў:

— Каб з месца мне не крануцца: шчупак з паўметра ўзяўся. Ох і намучыўся з ім Алесь!

— I няўжо гэта на вуду?

— А што тут дзіўнага? Раней бывала...

I цікаўныя ўжо спяшаліся да дзядзькі Нупрэя. Ён таксама ў нашым доме жыве і рыбачыць. Для іх Нупрэй — аўтарытэт. Пагладзіўшы сваю рыжую бараду, ён кажа:

— Шчупака я таго не мераў, але калі зайшла гамонка, скажу адно: больш за два кілаграмы быў.

Усе жыхары нашага дома пыталі пра наш улоў. Ім карцела праўду ведаць. А паколькі я — гэта той самы Алесь, нашы суседзі спынілі ў двары мяне і сталі пытаць:

— Алеська, і не сорамна табе такую рыбіну самому з'есці. Хай бы нас запрасіў на яе. Твая закуска — наша...

I тут здарылася непапраўнае. 3 пад'езда выскачыў наш кот Васька, а за ім з крыкам ляцеў мой сын Сашка.

— Татачка, лаві ката, рыбу тваю праглынуў! Суседзі паглядзелі на ката, які ў зубах трымаў хвост сіляўкі.

З'еў кот нашу славу...

Як дзядзька Лазiк быў грыбнiком

Свой працоўны дзень ва ўстанове Сцяпан Якаўлевіч Лазік звычайна пачынаў з расказаў пра грыбы.

— I сёння вядзерца прынёс. Як на падбор, чорненькія, кругленькія, адзін у адзін.

— Шанцуе ж, дзядзька, вам,— зайздросціў эканаміст Фёдар Яцко.— Пэўна, не адну шклянку марынаваных грыбоў закаталі.

— Ёсць.

— Хоць бы разок паклікалі мяне з сабою,— умаляў эканаміст.

— Не, дружа,— казаў Лазік.— Баравічкі збіраць — не пяром павадзіць. Тут спрыт патрэбны ды і з пеўнямі ўставаць...

— Устану, толькі вазьміце.

— Размовы адны,— узяўшы за плячо таварыша, кпіў Сцяпан Якаўлевіч.— Не дабудзішся.

...На гэты раз у нядзелю раніцою сабраўся ў грыбы і Фёдар Яцко. А восьмай гадзіне ў лес прыйшоў. 3 кошык набраў. I рыжыкаў, і зялёнак, і беленькіх некалькі падняў. Так што настрой быў цудоўны. I рашыў эканаміст па дарозе збочыць да Сцяпана Якаўлевіча. Надта ж карцела пахваліцца і заадно паглядзець, колькі набраў бухгалтар.

Сустрэла Фёдара Яцко гаспадыня, жонка Лазіка.

— А вы малайчына, Фёдар. Гэтулькі набраць!

Яцко аж пачырванеў:

— Што я, вось ваш, пэўна, з пуд прынёс?

— I не сорамна вам, маладому, са мною жартаваць. Мой Сцяпан у лес пойдзе? Кавянёю не вытурыш туды. У яго ж ногі баляць.

— Як жа так?! — разгубіўся Яцко.— А дзядзька Сцяпан казаў, што...

— Па дзве карзіны носіць,— закончыла Дар 'я Адамаўна.— Хлус стары.

Жанчына паказала на спальню. Яцко нясмела зазірнуў.

Шырока раскінуўшы рукі, на ложку хроп Сцяпан Якаўлевіч. Нешта мармытаў. Фёдар прыслухаўся. Пра грыбы...

«I гэтага, гэтага браць можна... Мяшок!.. Усё пабяру, усё...»

— Толькі ў сне ён збірае грыбы,— уздыхнула Дар'я Адамаўна.

Душа ў душу пражылi

Сымон Чыгунчык і яго жонка Ганна сядзелі за сталом.

— Бач ты, ажно пятнаццаць гадоў разам пражылі. Не грэх за такое яшчэ па кілішку,— і Сымон зноў наліваў віно.

— А як жылі! Каб на каго паглядзела — ого! Ты адзін у мяне на ўсё жыццё. Да смерці.

— А ты, Ганна, для мяне — сонейка. Паглядзіш — і я маладзею.

— Дык вып'ем яшчэ?

I яны пілі.

— А ты, Ганна, малайчына,— Сымон ледзь языком варочаў.— П'еш і хоць бы што. А вунь Ірыну я ведаў — з другой чаркі здавалася.

— I даўно ты яе ведаў?

— 3 год ці два.

— Калі ажаніліся з табою?

— Во, дурніца, кажу з год ці два. Ой, і Ірка!

Тут Ганна ўжо не стрымалася.

— А ў мяне, думаеш, не было паклоннікаў? Былі. Табе не раўня. Мужчыны — што трэба!

— Хопіць,— і Сымон стукнуў кулаком па стале. Бутэлька з недапітым віном падскочыла і паляцела пад стол.— Змяняеш. А я думаў, ты мне сумленная жонка. Вон, нягодніца, з хаты!

Сквапнасць

Іван Сідаравіч Завідаў аж сінеў ад злосці: гэтулькі ў суседа Патапчыка курэй. I нясушак — не менш як два дзесяткі, і куранят — мо з паўсотні. Адных хоць сёння ў суп кідай, другіх — па восені смаж. Не ідуць, мячыкам коцяцца. Во, каб іх каршун падраў, ад'еліся, чэрці. I на чыіх кармах? Добрую частку на яго. Колькі траўкі перавялі ў палісадніку?

А што яму, Завідаву, ад гэтага? Што? Праўда, Патапчык колькі разоў запрашаў тых куранят паспытаць. Нат чарку ставіў. Ды Завідаў лічыў гэта за падвох: маўляў, ці не хоча сусед, каб я яго куранят са свайго агарода не ганяў. I Завідаў шпурляў у чужых куранят усім, што толькі траплялася пад руку.

I на гэты раз ён убачыў у лебядзе пеўніка. Зірнуў на ўсе бакі — нікога, падкраўся і што ёсць сілы падфутболіў таго аб фундамент хаты. Ды так, што пеўнік адразу выцягнуў ногі. Схапіў за іх Завідаў, трасца на яго — што гарбуз цяжкі, і хацеў гэта пусціць за плот суседа ў бульбянік, але тут выбягае на ганак жонка:

— А міленькія, а родненькія, а што ж ты нарабіў? Гэта ж я сабе ад Гэлькі нясушку прывезла.

Свабодалюбiвы туман

Больш як гадзіну ідзём лесам. А Змітро ўсё яшчэ не спускае з павадка свайго ганчака. Міхась у які раз прапануе:

— Пускай, браток, а то зусім заморыць.

А Змітро і слухаць не хоча:

— Цёмна яшчэ. А пусці — за вярсту звера спудзіш.

Але сабака не хоча адыходзіць ад Змітрака.

— Трэба яму ахвоты паддаць,— кажа той.

Грыміць стрэл. Туман толькі вушамі павёў. I «ахвоту» паддае яму Міхась. Дуплетам паліць — ніякай асечкі. Ганчак ані з месца.

— Угнявілі мы яго.

— Як гэта ўгнявілі?

— Доўга на павадку валтузілі. А ён свабоду любіць.

Iндывiдуальны падыход

— Яшчэ не нарадзілася тая жанчына,— хваліўся Гайкін,— з якой бы я не пазнаёміўся. У мяне на гэта талент.

Аднойчы нам выпала ехаць у горад у камандзіроўку. Ехалі аўтобусам. На адным з прыпынкаў у аўтобус зайшла прыгожая жанчына, уся — сонейка летняе, уся кветка веснавая.

Я тузануў у бок Валянціна. Той узняў галаву, залыпаў вачамі і нібы аслупянеў.

А незнаёмка, як ні ў чым не бывала, села наперадзе нас. Дастала кнігу.

Валянцін нахіліўся да мяне і шапнуў у вуха:

— Іду на знаёмства, назірай і вучыся. Бясплатна, ёлупень, урокі даю...

Кашлянуў і ўжо да незнаёмкі:

— Дазвольце пазнаёміцца, а што мы чытаем?

Жанчына нібы і не чула яго.

Аднак сябра не збіраўся капітуляваць. Змяніў толькі тактыку.

— То кажаш, Эдзік, французскія жаночыя чаботкі і бельгійскую футру табе што плюнуць дастаць? Тады прымай ад мяне заяўкі.

I гэта не падзейнічала на нашу суседку.

Тут Валянцін пачаў пра свае паляўнічыя трафеі фантазіраваць. Гэта ж заўчора чырвоную лісу дабыў, а ў мінулым месяцы двух янотаў узяў. Пашанцавала яму і на норкі. Было б толькі каму,— любую шапку можа пашыць.

I зноў нуль увагі. I Валянцін Валянцінавіч, вярнуўшыся да мэты паездкі, з горыччу зазначыў:

— Ах, тэты белы лубін! I куды толькі збыць насенне! Лежань лежнем на складзе ляжыць. Атрымаем у вобласці па вымове.

— А дарагія, а родныя вы мае! — звярнулася да нас незнаёмка.— Ды я ж вас расцалую за такую навіну.

Я паспеў прачытаць на вокладцы яе кніжкі «Бялковыя культуры і іх роля ў кармавым балансе дойнага статка».

«Культурна жывём...»

Апанас Дзям'янавіч сядзеў на новай канапе, глядзеў на персідскі дыван. А ногі міжволі шоргалі па другім, амаль такім жа. Што ні кажыце, а дываны ў яго — пашукаць такіх. А трумо? 3 Ленінграда прывёз. Стане тэта жонка перад ім прымяраць новыя сукенкі — і ў люстры другая такая. От ужо трумо!

А паглядзіце тэлевізар-камбайн. Першым у пасёлку набыў Апанас Дзям'янавіч. Радуе і халадзільнік. Не сказаць ужо, каб ён быў заўсёды забіты каўбасамі. Не. Прывёз яго ў кватэру Апанас Дзям'янавіч з іншай мэтай, для ўпрыгожвання. А каўбасы можна і ў склепе захоўваць. Яшчэ лепш кожны дзень свежыя браць. Затое загляньце на кухню — і адразу ўбачыце халадзільнік. Культура!.. А шафа! Апошні ўсхліп моды.

Апанас кліча жонку:

— Маруся, га, Маруся, хадзі пасядзім. Сёння ж нядзеля.

Маруся прыходзіць. Цяпер яны ўдваіх любуюцца шафай.

— Дарагая,— кажа жонка.

— 3 нашых ніхто не мае такой.

— Яшчэ б! Культурна мы, Марыя Пятроўна, жывём. Культурна.

— Культурна, Апанаска. А вось Фіма і Эла адстлымі нас лічаць. Маўляў, загрувасцілі кватэру, а кніжкі ніводнай.

— Кніжкі? На які д'ябал яны нам здаліся. Хопіць, што некалі ў школе чытаў.

— Яшчэ людзі кажуць, што мы ў кіно не ходзім, у тэатр.

Апанас аж ускоквае:

— Гэта я каб у тэатр хадзіў, грошы дарэмна плацiў. Не. Хопіць з мяне і тэлевізара.

— I я ж, Апанаска, за гэта.

I Марыя Пятроўна бліжэй садзіцца да мужа.

Позірк Апанаса спыняецца на «Родным слове». Сына Паўліка падручнік застаўся. Апанас дастае кніжку зпад шафы і шпурляе на вуліцу. Воблака пылу вырастае. Апанас Дзям'янавіч плюецца і гаворыць жонцы:

— Культурна, Маруська, жывём! Культурна!

Сябар

Ён жыве ў абласным горадзе. Заязджае да нас толькі тады, калі бывае ў камандзіроўцы. Яшчэ ў парозе звычайна заяўляе:

— Даруй, Іван, не мог, каб не пабачыцца.

Сябру я рады. Званю жонцы. Што ні кажыце, госць з вобласці, абы-чаго на стол не паставіш.

За сталом у нас ажыўлена. Казімір Эдуардавіч хваліць маю гаспадыню, расказвае пра горад, пра свае жыццё там.

Затым яшчэ па кілішку п'ём. I сябрук пачынае мяне дакараць:

— Эх, Іване, не сорамна табе. Гэта ж чатыры разы быу у цэнтры і ні разу не зайшоў. А я так чакаў.

Тут ужо і жонка наступае на мяне:

— Нельга толькі абяцаць: раз чалавек запрашае — абавязкова схадзі.

— Ой, як мы вам, Іванка, рады будзем. Аж тры бутэлькі каньяку цябе чакаюць у халадзільніку.

Даю слова, што заеду.

А праз колькі дзён мяне выклікаюць у вобласць на нараду. Рэгіструе прыбыўшых Казімір Эдуардавіч. Падыходжу.

— Казік, дзень добры. Бачыш, прыехаў. Так што загляну сёння.

Казімір мяняецца ў твары. Крэсла пад ім рыпіць.

— Ведаеш, сёння нельга. Позна на рабоце буду.

Чалавек я не горды: магу і пачакаць.

Але не пабыў я ў Казіміра і ў другі раз. Цешча ягоная прыехала, і ён бядуе, каб вэрхалу не ўзняла.

У трэці раз да яго нейкі таварыш з Мінска прыязджаў. Дык няёмка, сказаў, адчуваць будзе, калі збяромся.

У чацвёрты раз у Казіміра была свая кампанія. У пяты — ён абышоў мяне.

У шосты — цесць прыехаў...

I вось Казімір Эдуардавіч зноў у нас у камандзіроўцы, прыходзіць да мяне, заяўляе ў парозе:

— Іванка, як жыўздароў? Эх і сумаваў! Даўно цябе не бачыў.

Сябру я рады. Званю жонцы...

Сябра мой — усё ж начальнік.

Спасцiганне навукi

Дарагі пляменнік, ты сёлета — выпускнік. Хутка атрымаеш атэстат сталасці.

Куды пайсці, якую выбраць спецыяльнасць,— задача няпростая. Тым болей — з тваёй натурай. Чула, ты ў журналісты падацца рашыў! А ці ведаеш ты, якая ў іх зарплата? Галыцьба галыцьбою. У вечных даўгах. Не, Данілка, не тая гэта прафесія. I ў следчыя не рыпайся. Без юрыстаў мы ў сваім родзе абыдземся. I настаўнікі з адной зарплаты жывуць. Няхай на здароўечка цешацца ёю.

А ты ў мяне адзіны пляменнік, не для таго дзесяць гадоў у школе адседзеў, каб рублі з месячнага заробку лічыць. На гэта і трох класаў хопіць. I сцэнай кінь захапляцца. У зоркі экрана не так проста выбіцца, а быць звычайным артыстам, што наняцца ў дрывасекі. А легкавая машына толькі марай і застанецца.

Гандаль, Данілка! Во дзе ты павінен прымяніць свой талент. Будзеш як сыр у масле купацца. Павер цётцы сваей, загадчыцы магазіна. Усе мне нізка кланяюцца. I настаўнікі, і юрысты, і нават прафесары. Кожны з іх хоча лепшы кавалачак на катлеткі.

На жыццё не скарджуся. I старэйшай дачушцы, і малодшай — кожнай па «Жыгулёнку» купіла. I аб кааператыўных кватэрах паклапацілася.

Не горш за мяне ўладкавалася і другая цётка твая, Аўдэля. Яна — у прамтаварным аддзеле гастранома. Дэфіцытамі направа і налева распараджаецца. Бачыў бы ты дачу яе. Церам у тры паверхі!

Во што значыць, калі жыць з галавою.

Мой старэйшы зяць пра нас нават вершык склаў.

Слухай:

Наш век: якможаш — так жыві!

Рашылі цвёрдагандляры.

Наш век: якможаш — так жыві,

Усё, што бачыш,— пры, бяры.

Са склада, базыі ларка —

Мы з гэтым звыкліся даўно,

Бо хто ж урэжа тут калка,

Калі ўсе разам,заадно.

Ах, родны нягоднік, як трапна заўважыў! Сапраўды, і бяром, калі з розумам, і парука ў нас жалезная. Усе за аднаго, адзін — за ўсіх.

Адсюль і твой, Данілка, выбар — гандаль. Што ні прывоз тавараў, то інстытут на ўсё жыццё, бо размеркаванне дэфіцыту — гэта і праяўленне вынаходніцтва нашых работнікаў, і да зарплаты па дзве даплаты. А спасцігнеш гэтыя навыкі, лічы, дыплом у кішэні і руль «Волгі» ў руках.

3 прывітаннем твая цётка Арына.

Здарыцца ж такое...

Сабраліся на чарговую нараду галоўны заатэхнік, галоўны ветурач, загадчык лагера, шэсць пастухоў і два начныя вартаўнікі. Пытанне паставілі рубам: «Што рабіць, каб мець зімой і свежую, і кіслую капусту? Калі так пастух і далей будзе пасвіць, то бычкі ўсю капусту з'ядуць».

Выказваліся думкі наконт таго, каб правесці суботнік ці нядзельнік і абгарадзіць капусту... Можна прызначыць яшчэ двух вартаўнікоў-агароднікаў.

Сонца ўсё ніжэй садзілася за лес. Восьвось падменныя пастухі павінны былі прыгнаць бычкоў у лагер. I галоўны заатэхнік, абхапіўшы галаву рукамі, у каторы раз пытаў:

— То як быць, браткі?

I тут нечакана з'явіўся дзед Архіп з яловай жэрдачкай і ўпэўнена сказаў:

— Патрэбны малаток і два цвікі. Каб жэрдачку прыбіць. I — канец выбрыкам бычкоў.

Усе радасна ўздыхнулі: «Во яно, выйсце!»

Няўмека

Ажаніўся я з Аўдэляй па вялікаму каханню. Ужо на апошнім курсе нашага бухгалтарскага тэхнікума мы і дня не маглі пражыць адно без другога. У яе былі блакітныя вочы і прыгожы голас. Яна часта тым голасам пела мне:

— Родненькі мой Стасік! Ты — самы разумны, самы прыгожы. Хоць на край свету пайду з табою. Басанож, у адной сукенцы.

Вучыўся я някепска. А калі быў на практыцы, нават галоўнага бухгалтара падмяняў у раённай нарыхтоўчай канторы.

I вось мы — пажаніліся.

А праз год-другі мне давялося спусціцца з аблокаў. Заціх у маім сямейным садзе салавейка. Аўдэля ўжо не гаварыла, а кухонным нажом па сэрцы рэзала:

— Якая я гаротная! Каму лес свой даверыла! Ці ж мужчына ты? Нi цвіка забіць, ні дадатковую капейку прыдбаць.

А я стараўся. Пакуль прыйдзе мая любая з работы, і вячэру згатую, і ў кватэры прыбяру. Ды толькі ў падзяку вось гэта:

— Баба!

А то, бывала, градкі ўскапаю, памідорчыкі ды бурачкі пасаджу. А жонка і тут:

— I хто цябе прасіў у агарод лезці?!

А колькі за дровы папрокаў было:

— Ну і дроўцы! Пацурбалкі нейкія. У суседа Кастуся вунь паленцы — залюбуется. Самі ў печ лезуць.

А ў апошні час за ганак Аўдэля стала мяне церабіць:

— I куды толькі глядзіш, няўмека? Усё развальваецца. Мо паклікаў бы людзей з камунгаса, калі сам адрамантаваць не можаш.

Я выбраў момант, калі жонка была ў камандзіроўцы, і ўзяўся за ганак.

З'явілася ў двары мая палавіна апоўдні. Ды перш, чым у хату зайсці, залюбавалася ганкам. То з аднаго боку паглядзіць, то з другога.

— 3 камунгаса людзі былі? — спытала.— Вучыся, целяпень. Лялечка, а не ганак. Пакліч таго майстра. Пачастуем. Няхай табе сорамна стане.

— Ну,— кажу,— накрывай стол.

Калі жонка ўсё зрабіла, я заходжу ў пакой, за стол саджуся. Ды да каўбаскі з відэльцам цягнуся. А жонка бац па руцэ: «Куды лезеш — то майстру».

— Во ён,— кажу,— той майстар. Я.

Аўдэлю маю нібыта шэршань за спіну дыбануў. Ажио да столі ўскочыла.

— А я ведала, што з-за такой дробязі ты не будзеш турбаваць людзей з камунгаса. Не дарос. Ды і ганак — смяхоцце адно.

I сунула бліжэй да мяне талерку з каўбасой: «Раз ужо нарэзала — то еш, няўмека...»

Виктор ЛОВГАЧ

ТАБЛЕТКИ ДЛЯ СНА

Рэдактар У. М. ЦВЯТКОУ

Тэхрэдактар Г. В. АФАНАСЬЕВА.

Карэктар В. М. ШУСТ.

Здадзена ў вытворчасць 28.06.89. Падпісана да друку 24.07.89. Фармат 70х108 1/32. Папера друкарская № 2. Новагазетная гарнітура.

Друr афсетны. Ум. друк. арк. 2,1. Ум. фарб.-адбіткаў 2,0.

Ул.-выд. арк. 2,0. Тыраж 23 857 экз. Заказ 287. Цана 10 кап.

Адрас рэдакцыі:

220041, Мінск, Ленінскі праспект, 77

Ордэна Працоўнага Чырвонага Сцяга

друкарня выдавецтва ЦК КП Беларусі.

220041, Мінск, Ленінскі праспект, 79.

Content

Таблеткi для сну

Прэмiя

Семiнар

Узрадаваў

Зрух па фазе

Самы паважаны чалавек

Вiнаваты певень

Гacцiнцы для мацi

Мая жонка

«Быў я, братки, рыбаком...»

Абаронца прыроды

Гара з плячэй

Ружжо падвяло

Урок сябра

Пчала цi муха?

А мы сад садзiлi...

Я здаю педагогiку

Перавыхаванне

Выпiўка з дырэктарам

Плавалi цi не?

Педагагiчны такт

Перарадзiўся

Праўдалюбцы

Люба людзям — люба мне

Перабудова

Не рэагаваў

Рэцэнзiя

Кот-здрадник

Як дзядзька Лазiк быў грыбнiком

Душа ў душу пражылi

Сквапнасць

Свабодалюбiвы туман

Iндывiдуальны падыход

«Культурна жывём...»

Сябар

Спасцiганне навукi

Здарыцца ж такое...

Няўмека