Хадановіч Андрэй

Парыж-Дыснэйлэнд

Андрэй Хадановіч

Парыж-Дыснэйлэнд

Білеты лепш загадзя замовіць праз інтэрнэт. Дабірацца лепш самалётам, каб зэканоміць больш часу для забаваў і адпачынку.

Спачатку рэкамэндуецца агледзець парк з адной ці некалькіх яго найвышэйшых кропак:

* атракцыёна «Эйфэлевая вежа»;

* атракцыёна «Вежа Монпарнас»;

* званіцы атракцыёна «Нотр-Дам» ды інш.

Для большай зручнасьці наведнікаў усе атракцыёны зьвязаныя між сабой 5 лініямі дзіцячай чыгункі і 13 лініямі дзіцячага мэтро, але найбольшую радасьць прынясе вашым дзеткам фунікулёр ля атракцыёна «Сакрэ-Кёр». (Наведнікам з боязьзю вышыні рэкамэндуецца альтэрнатыўная забава — «Парыскія Катакомбы».)

Безумоўны прыярытэт Дыснэйлэнду — юныя наведнікі, якія могуць абсалютна бясплатна і неабмежаваную колькасьць разоў карыстацца Луўрам, Абацтвам Клюні ды іншымі інтэлектуальнымі атракцыёнамі, а таксама праходзіць першы ўзровень квэсту «Сарбона».

Увага, гэтае правіла пакуль не распаўсюджваецца на атракцыёны «Пляс Пігаль» і «Булёнскі лес», якія маюць узроставыя абмежаваньні: юным наведнікам трэба памераць свой рост, дзеля чаго ля кожнага дарослага атракцыёна маюцца спэцыяльныя лінейкі, званыя ў народзе «тулуз-латрэкамі»: меншыя за прыняты стандарт да забаваў не дапускаюцца.

Для сталых наведнікаў парку прадугледжаная сетка бясплатнага харчаваньня: дастаткова атрымаць чырвоны жэтон сябра клюбу «Парыскі клашар».

Шматлікія паркавыя забавы выходзяць далёка па-за межы рэпэртуару Ўолта Дыснэя. Так, атракцыёны-музэі населеныя шматлікімі пэрсанажамі ўсіх міталёгіяў сьвету, а на «Эйфэлевай вежы» ўначы нават працуе «Пражэктар Саўрона».

На тэрыторыі парку маецца некалькі ціраў: для маленькіх — «Гаўрош», для дарослых — «Свабода вядзе на барыкады». (Некаторыя наведнікі, асабліва з Расіі, блытаюць гэты атракцыён з Жаннай д’Арк, якую можна адрозьніць па характэрным джэдайскім мячы, а таксама са «Статуяй Свабоды» — падарункам парыскага Дыснэйлэнду амэрыканскаму.)

Ёсьць казачныя лясы, а таксама сады, сквэры і ўласна паркі, аздобленыя фантанамі, скульптурамі і сапраўднымі жывымі парыжанамі. Калі вы не сустрэлі ніводнага фантана, не засмучайцеся: на тэрыторыі парку 260 дзён на год ідзе дождж.

Спэцыяльна для мэляманаў парк абсталяваны культавымі атракцыёнамі — зь вечаровай арганнай музыкай і ранішнімі званамі.

За невялікую плату вы зможаце сфатаграфавацца з вашымі ўлюбёнымі казачнымі героямі: Джакондай, Вэнэрай Мілоскай, Како Шанэль, Бальзакам, Бадлерам, Гэнзбурам і Напалеонам Банапартам. Асабліва пасуе для такіх мэтаў квэст-лябірынт «Могілкі Пэр-Ляшэз», разьмешчаны на правым беразе парку. Калі вы на левым беразе, можаце наведаць аналягічны атракцыён «Могілкі Манпарнас».

Набыўшы ў фірмовых паркавых крамах усяго паўлітра найсмачнейшай парыскай вады, вы зможаце не памерці ад смагі і абсалютна бясплатна дыхаць унікальным парыскім паветрам.

Не рэкамэндуецца набываць усе сувэніры, што прапануюць турыстычныя крамы, і наведваць усе кавярні, разьмешчаныя на тэрыторыі парку, — небясьпечна для вашых фінансаў!

Строга забараняецца:

* падоўгу ўглядацца ў рэпрадукцыі мадэрністаў на аўтобусах, што рухаюцца ў ваш бок, — небясьпечна для жыцьця!

* падоўгу ўглядацца ў Сену з моста Мірабо ды іншых рачных атракцыёнаў — небясьпечна для жыцьця!

* падоўгу карыстацца любым парыскім атракцыёнам — небясьпечна для жыцьця!

* лічыць Парыж чымсьці большым, чым парк дзіцячых атракцыёнаў, — небясьпечна для жыцьця!

СТОМЛЕНАСЬЦЬ ПАРЫЖАМ

Мазалі на нагах націраеш адразу,

адзін на правай падэшве,

другі — на левай.

Каб хоць трохі загаварыць боль,

прыдумляеш для іх імёны

і, наступаючы,

просіш яшчэ пацярпець:

правай нагой — Дранько,

левай — Майсюка.

АДПАВЕДНІКІ

Шарлю Бадлеру

1.

Першую палову дня

ты тупа бадзяесься па Парыжы

з лэптопам.

Заходзіш у бібліятэкі.

Сядаеш за столікі ў кавярнях.

Шукаеш халяўнага інтэрнэту.

Часам сыгнал ловіцца,

але неяк няўпэўнена.

Часам у цябе пытаюць пароль,

якога ты, зразумела, ня ведаеш.

Другую палову дня

ты яшчэ тупей бадзяесься па горадзе

з нататнікам.

Шукаеш халяўнага натхненьня.

Заходзіш у паркі,

у брамы, у храмы, у крамы.

Сядаеш за столікі ў барах.

Часам сыгнал ловіцца,

але неяк няўпэўнена.

Часам у цябе пытаюць пароль,

якога ты па-ранейшаму ня ведаеш.

Для інтэрнэту хоць можна купіць 3G-мадэм.

2.

Калі ты нешта фатаграфуеш

у цэнтры Менску,

і раптам незнаёмая рука

бярэ цябе за плячо,

а суворы голас

кажа больш так не рабіць,

бо могуць і канфіскаваць камэру,

або проста пасадзіць у камэру, —

паспрабуй уявіць, што ты ў Парыжы,

на ўзгорку Манмартр,

у храме Сакрэ-Кёр,

і мясцовы цемнаскуры бамбіза

ветліва, але настойліва

просіць схаваць фотаапарат.

Засталося, каб нашыя

белаcкурыя бэстыі

навучыліся казаць табе: «Мerci!»

Ці прынамсі: «Дзякуй!»

3.

Пад рэгі Боба Марлі,

якім прапах Парыж,

я думаю пра Шарля,

які ўжываў гашыш.

І гук рабіўся пахам,

і пах рабіўся гукам,

паветра пахла Бахам,

а часам нават Глюкам.

І смак гучаў зялёны,

і колер быў салёны,

гук горкі быў на дотык,

бо дзейнічаў наркотык.

-----

А мне яго вар’яцтва

знаёмае даўно,

бо згадваю юнацтва

з паходамі ў кіно.

Таму назад чвэрць веку

чачэрскіх мальцаў табар

ідзе на дыскатэку

ў кінатэатр «Акцябар».

Падлога ходзіць ходырам,

а дзеўкі з голым пузікам —

з такім магутным водарам,

што заглушаюць музыку.

ДОТЫК

Яна была ў майцы

з турыстычным парыскім каляжыкам

на грудзях:

зьлева, дзе сэрца, —

Эйфэлева вежа,

справа, насупраць вежы, —

Авэню Шанз Элізэ.

Спачатку ён дакрануўся справа.

Пад Елісейскімі палямі не было станіка.

Эйфэлева вежа забілася хутчэй.

НАЦЮРМОРТ

Столік. Хлеб. Аліўкі. Арэшкі.

Шклянка. Лёд. Пастыс. Кальвадос.

Тратуар. Шчасьлівыя грэшнікі.

Поўня. Поўнач. Хрыстос уваскрос.

ПАРЫСКАЯ ТРАСЯНКА

Тонучы ў Сене,

хапаесься за саломінку.

ФУТБОЛ ЛЯ МУЗЭЮ РАДЭНА

За плотам музэю гуляюць французы ў футбол.

Крычаць, аж чутно праз навушнікі аўдыёгідаў.

І з кожным ударам жыцьцё замірае наўкол,

і, нібы табло, зьзяе золатам шпіль Інвалідаў.

Турысты ў музэі наструніліся — хто каго?

Глядзяць цераз плот — і стаяць без увагі скульптуры,

самотны Бальзак і ў абдымках дзьвюх дзевак Гюго,

тытаны культуры на сьвяце фізычнай культуры.

Мысьляр знакаміты ад зайздрасьці пазелянеў,

хаваючы вочы, падпёр падбародзьдзе рукою.

«Нашто цалавацца?» — адчулі каханкі сумнеў.

Прыкрылася Ева: «Вы дзе, гледачы? Што такое?»

Старэнькі японец здымае на камэру матч.

Арабка ўздыхнула. Відаць, за Радэна заўзее.

Мысьляр ледзь пя плача. Філёзаф, хоць ты патлумач,

як блякла на фоне жыцьця выглядаюць музэі!

Спорт нумар адзін і арабку схіліў на свой бок,

і дзеда-японца, і там, ля платану, путану,

што косіць пад экскурсаводку. Ці гэты радок

хоць неяк паможа Радэну даць рады Зідану?

Удар. Гол у браму мастацтва. Жыцьцё павяло.

Татальны футбол пераможную сэрыю выдаў.

Разьбегліся хмары і сонца гарыць, як табло,

ўсьміхаючыся зь Інвалідаў. З усіх інвалідаў.

МЭТРАПОЛІТЭН-ОПЭРА

Скрыпач грае ў вагоне

парыскага мэтро.

Здаецца, Моцарта.

Здаецца, з «Жаніцьбы Фігаро».

А потым сьціпла просіць

маленькі ганарар для музыкі.

Сёй-той нават нешта падае.

Але найбольш ахвотна і больш за ўсіх —

тыя, хто едзе ў навушніках.

КРЫХУ ПАЛІТЫКІ Ў ХАЛОДНАЙ ВАДЗЕ

Па Сене плыве плякат

з партрэтам кандыдата ў прэзыдэнты.

Надпіс унізе:

«Запрашаем на першы тур!» —

нагадвае, што ты яшчэ не ў Беларусі.

ФРАНЦУСКАЯ РЭВАЛЮЦЫЯ

Вершы з аптымістычным фіналам

1.

Француская рэвалюцыя —

на апошнім паверсе музэю Карнавале,

маўляў, найвышэйшая кропка

парыскай гісторыі,

што абудзіць і самых сонных наведнікаў.

Дзьве статуі — Свабода і Роўнасьць.

Грудкі Роўнасьці

прыкрытыя тканінай аднолькава.

Карціна з руінамі Бастыліі.

У наступнай залі — падрабязны макет Бастыліі.

(Рукамі не чапаць — глядзі папярэдні экспанат.)

Рэспубліканскі тэрмомэтр

у фрыгійскім каўпаку.

Патрыёт з адарванай правай рукой

робіць эфэктны жэст левай.

На іншай карціне іншыя патрыёты

сьпяваюць патрыятычную песьню.

Словаў не чуваць.

Шарлота Кардэ, з кінжалам.

Жан-Поль Марат, з ваннай.

Максыміліян Рабэсп’ер, з Дантонам.

Людовік XVI, з Марыяй-Антуанэтай.

Марыя-Антуанэта, у жалобе па мужы.

Галава Марыі-Антуанэты.

Цацачная гільятына.

Можна ўжываць замест мышалоўкі.

Шмат рэвалюцыйных лёзунгаў.

Можна ўжываць замест бясплатнага сыру.

Дэклярацыя правоў чалавека і грамадзяніна.

«Людзі нараджаюцца і застаюцца

свабоднымі і роўнымі ў правах».

Я памылкова прачытаў па-француску:

«нараджаюцца і паміраюць».

У музэйнай крамцы — пазл з Марыяй-Антуанэтай.

54 кавалкі.

Можна прыстаўляць і адстаўляць

ня толькі галаву.

Рэвалюцыйны посуд. Фаянс.

Набор талерак з дэвізам: «Свабода або сьмерць!»

Смачна есьці!

2.

У садку насупраць музэю

трахаюцца два сабачкі,

гаспадары ўсё ніяк ня могуць

расьцягнуць у розныя бакі.

Нічога цікавейшага ў музэі

я ня бачыў.

КАЗКІ ВЭНСЭНСКАГА ЛЕСУ

1. Брыдкае качаня

Жыло сабе брыдкае качаня,

добра сябе паводзіла,

слухалася старэйшых

і, галоўнае, выдатна харчавалася,

бо вельмі хацела хутчэй вырасьці.

Ела яно, ела,

але так і не зрабілася

прыўкрасным лебедзем,

бо аднойчы памерла,

ушчэнт закормленае турыстамі.

«Калі вы любіце птушак,

не карміце іх», —

напісана ва ўсіх парыскіх парках.

2. Кот у ботах

На мастах паміж астравамі

аднаго з азёраў Вэнсэнскага лесу

катэгарычна забараняецца

праход з сабакамі.

Шкада, што ні слова пра катоў.

Што робіць кот у ботах

даверлівых турыстаў,

якія разуваюцца,

расьцягнуўшыся на газоне, —

лепш у мяне не пытайце!

3. Папялушка

Часам кот

пасьпявае нагадзіць

толькі ў адзін туфлік.

4. Дзюймовачка

Знакаміты галяндзкі батанік

аднойчы наведаў Parc Floral

і доўга-доўга вывучаў

усе чырвоныя, белыя, жоўтыя,

аранжавыя, блакітныя, фіялетавыя,

ружовыя, барвовыя, ліловыя

туліпаны, але не знайшоў у іх

ніводнай дзюймовачкі.

Стаміўшыся, ён прысеў на лавачку

і разарваў упакоўку з чыпсамі,

а там — маленечкая дзяўчынка,

усьміхаецца яму

і нешта шчабеча на ягонай мове.

Істотна, што бульба,

зь якой зрабілі чыпсы,

была зь яго роднай Галяндыі.

Трава таксама.

АДЫСЕЯ

Вось яна, Пэнэлёпа, хто б сумняваўся!

У мармуры, хоць ёсьць і пару бронзавых вэрсіяў.

Глядзіць удалеч, падпірае рукой падбародзьдзе,

палову твару зьлізалі марскія вятры,

уся — увасобленае чаканьне.

Справа памірае кентаўр — туды яму і дарога,

зьлева абапіраецца на кій патасны Адам Міцкевіч

(французы кажуць — «Адам Мікевік»),

а яна глядзіць не на іх, вызірае кагосьці трэцяга.

Але найцікавейшае — побач. У фатэлі,

у чырвоным пінжаку супрацоўніцы музэю —

цемнаскурая цётачка з трыма тэлефонамі:

мабільнік — у правай руцэ,

рацыя — у левай,

яшчэ адзін тэлефон, стацыянарны,

вісіць на сьценцы над самым ейным вухам,

а яна пераводзіць вочы з апарата на апарат,

гатовая ў тую ж сэкунду

адказаць на званок па кожным.

Я думаю, сапраўдная Пэнэлёпа —

гэта яна.

РАСТВО

Petit Palais. Musée des Beaux-Arts

Божае нараджэньне,

у вэрсіі паўднёванямецкага разьбяра

першай чвэрці XVI стагодзьдзя.

Немаўля Ісус.

Два анёлы над ясьлямі.

Вол. Восьлік.

Авечкі засталіся на другім пляне.

Дзьве пары выпадковых сьведкаў,

з выгляду — тыповыя нямецкія бюргеры,

трэба разумець — пастухі.

Усярэдзіне — Марыя

з малітоўна складзенымі рукамі.

Ейнага мужа Язэпа,

цесьляра,

лёгка пазнаць па руцэ

з чатырма адцяпанымі пальцамі.

КЛЮНІ. МУЗЭЙ СЯРЭДНЯВЕЧЧА

1. Вітраж XIII ст.

Салямэя

ўстае на задні мосьцік.

Ёсьць ад чаго страціць галаву.

2. Пакуты Гасподнія (XIV ст.)

Вартаўнікі сьпяць.

Хрыстос вылазіць з труны.

Асьцярожна, каб не абудзіць.

3. Вітраж XV ст.

Першая думка:

каго і навошта Хрыстос

цягае за вуха?

Толькі па мячы Пётры

разумееш, што вуха насамрэч

прыстаўляюць на месца.

4. Сярэднявечны алегарызм

Пяць выяваў Дамы з аднарогам

адпавядаюць пяці пачуцьцям.

На той, што сымбалізуе зрок,

аднарог глядзіцца ў люстэрка Дамы.

Люстэрка маленькае —

і аднарог бачыць сябе

бязрогім.

5. Сярэднявечны рэалізм

Сьвінка грае на аргане,

прычым і арган, і сьвінка

выглядаюць максымальна

праўдападобна.

6.

На выйсьці

машынальна падаў міласьціну

музэйнаму супрацоўніку.

АБ КАВЯРНЯХ ПАРЫСКІХ ПРАЎДА

«Ратонда» і «Клязэры-дэ-Ліла»,

«Пракоп» і «Кафэ дэ ля Пэ» —

патаснае фуфло,

што даўно ня мае ніякага дачыненьня

да мастацтва.

Месцы, дзе сёньняшняя публіка

пераплачвае за каву тых,

каму налівалі ў крэдыт

стагодзьдзе або тры таму.

Сёньняшні Хэмінгуэй

сядзеў бы на даху

дзевяціпавярховай крамы «Printemps»,

у кавярні самаабслугі,

адкуль адкрываецца

бясплатны вайфай

і найлепшая панарама Парыжу,

з Эйфэлевай вежай або Манмартрам

(залежыць ад выбару століка).

Хочаце доказаў?

Кава эспрэса,

што наліваецца там з аўтамата,

на смак вельмі нагадвае ягоную прозу.

СНОБЫ НА ВЫСТАВЕ

1.

У шкляной вітрыне

парыскай эратычнай кнігарні

адлюстроўваецца доўгая чарга снобаў,

што стаяць па білеты на мастацкую выставу.

І ўся чарга нешта чытае,

на фоне вялікага ню ад Амэдэа Мадыльяні.

Думаю, гаспадары кнігарні

не змаглі б лепей аформіць свае вітрыны.

2.

Яшчэ ні разу ня бачыў ніводнай чаргі

ля ўваходаў у бясплатныя парыскія музэі.

І ніводнага платнага музэю

без кілямэтровых чэргаў.

3.

Чым болей заплачана за ўваход,

тым грамчэй можна размаўляць

ля карцінаў.

4.

Чамусьці яны заўсёды

далікатна спыняюцца, каб не перашкаджаць

іншым фатаграфавацца,

але лёгка становяцца перад тымі,

хто глядзіць на карціны.

5.

Іхныя жарты:

«Мадыльяні — тут маглі быць вашыя вочы…»

Спрабую ня слухаць працягаў

пра Ван Гога і Вэнэру Мілоскую.

6.

Адны зь іх так шмат чытаюць

апісаньне выставы й подпісы пад карцінамі,

што глядзець на самі карціны

часу ўжо не застаецца.

Іншыя — нічога не разумеюць,

бо зусім не чытаюць подпісаў пад карцінамі,

каб не падумалі, што яны

нічога не разумеюць.

7.

Парыскія снобы:

большасьць зь іх — гэта

замаскаваныя замежныя турысты.

ПАРЫСКІЯ МАДЭРНІСТЫ

Нарадзіліся амаль адначасова

у Кракаве і Варшаве,

Адэсе і Лодзі,

Гомелі й Сьмілавічах.

Памерлі зусім маладыя ў Парыжы.

Або зусім старэнькія

у Тэль-Авіве ці на францускіх курортах.

Або не зусім маладыя

і не зусім старэнькія.

У Асьвенцыме.

НОВЫ РЭАЛІЗМ

Калі зрываеш першы слой шпалераў,

зьдзіўляесься сваім эстэтычным густам

пятнаццацігадовай даўніны.

Калі зрываеш другі слой,

дазнаесься, якія шпалеры любілі

твае бацькі або папярэднія гаспадары кватэры.

За трэцім слоем вылазяць

савецкія газэты пачатку шасьцідзясятых,

смайлік ад Юрыя Гагарына

як віншаваньне з Днём касманаўтыкі.

Далей пасьляваенны і даваенны слаі палімпсэсту,

купалаўскія лётчык і хлопчык,

што некалі прымушалі Гагарына

ўсьміхацца яшчэ шырэй.

Калі зрываць ня ўсё запар,

а толькі фрагмэнтамі,

і пагружацца на розную глыбіню слаёў,

складаецца дзівосны ўзор:

палова твару першага савецкага

ў белым венчыку з ружаў,

салатавыя палосачкі,

ружовыя ромбікі,

чорныя квадрацікі й рамачкі,

бацька народаў,

усесаюзны стараста,

падобны да бацькі псыхааналізу —

я, ведай, вялікі ўжо хлопчык,

і ўмею ўжо лётаць у сьне,

саюз, апалён,

стыкоўка, расстыкоўка,

далей тынкоўка.

Касьмічная мазаіка,

якая нават ня сьнілася

францускім новым рэалістам.

Галоўнае — выбраць правільную сьценку

у правільным доме

і правільнай краіне.

ВАЙНА І МІР

Лацінаамэрыканцы

якраз пачыналі мяне біць,

але, убачыўшы яго,

разьбегліся.

І ня дзіва: ён быў на галаву вышэйшы за мяне

і як мінімум удвая таўсьцейшы,

у маленечкіх акулярах,

што толькі падкрэсьлівалі яго памеры:

проста нейкі Сяргей Бандарчук

сярод дэкарацыяў свайго Барадзіна,

ці хутчэй Ватэрлоа,

бо ўсё адбывалася якраз у Бэльгіі.

Ён чамусьці адразу загаварыў са мной па-расійску,

быццам на мне было напісана,

што я ведаю, хто такі Бандарчук.

«Дарма ты зь імі размаўляў, — сказаў ён. —

Гэтыя маглі б і зарэзаць».

«Калі б маўчаў, — адказаў я, —

дакладна б зарэзалі.

Тут як на заліку».

«Залік, — сказаў ён. —

Мяне завуць П’ер. Як Бязухава».

«А мяне Андрэй. Як Балконскага».

Рэшту ночы памятаю ня вельмі.

«Трапісты»! — раз-пораз паўтараў ён. —

Найлепшае ў Брусэлі піва — гэта «Трапісты»!

Хадзем, пакажу адно месца,

плаціць граф Талстой».

«Дык ты не з Расіі?

Зь Беларусі? Яшчэ лепей!

Я там з жонкай пазнаёміўся».

«Я таксама».

«Але мая — японка, уяві. Вучыліся разам расійскай,

а навучыліся: яна францускай, а я японскай.

Бальзак і маленькая японка, ведаеш кіно?

Беларусы, кажа яна, — гэта такія расійцы,

толькі са знакам якасьці».

«Кітаянка», — паправіў я.

«Хто? Мая жонка?»

«Я кажу, Бальзак і маленькая кітаянка.

Кітайцы — гэта такія японцы,

толькі са знакам колькасьці».

Далей абрыў. Потым другая сэрыя.

«Бярэзіна, — кажа П’ер, — гэта Ватэрлоа са знакам якасьці.

У нас дагэтуль захаваліся песьні пра Бярэзіну.

Затое Чарнобыль — гэта Фукусіма са знакам колькасьці.

У вас ёсьць песьні пра Чарнобыль?»

«Гэта такі чорны гумар?»

«А ў мяне чорны пояс па гумары.

Якраз хапіла б, каб павесіцца».

«Абарваўся б», —

замест прывітаньня кажа П’еру жонка.

Тут ягоны фільм абрываецца,

а мой круціцца далей.

Мы ў аўто, як у маленькай кіназалі:

на заднім шэрагу — Чып і Дэйл, два героі-бандарчукі,

сьпяшаюца на дапамогу трапістам,

а жонка-японка за стырном займаецца пракатам.

Наш вандроўны кінатэатр

усё бліжэй да апошняга бровара,

дзе найсьвяцейшыя манахі

вараць піва са знакам якасьці,

якое разьвязвае языкі так,

што выгнаньнікі ўсіх краінаў

разумеюць адно аднаго без субтытраў.

САВЕЦКАЯ ФАНТАСТЫКА

Чэславу Мілашу

У сярэдзіне 80-х настаўніца ў нашай школе

больш за ўсё любіла заводзіць нам сваю вечную

песьню пра хуткі канец сьвету

і зьвярыны ашчэр капіталізму.

«У іхным сьвеце, дзеткі,

усё прадаецца і ўсё купляецца,

нават людзі, нават чалавечыя пачуцьці!

Іхныя сем’і, дзеткі, — гэта ўзаконеная прастытуцыя,

а дзяўчаткі там проста займаюцца гэтым за грошы.

Толькі ўявіце сабе — каханьне за грошы!»

Мы ахвотна ўяўлялі сабе каханьне за грошы.

«Такі ён, зьвярыны ашчэр капіталізму!

Такія яны, прадажныя дзяўчаткі!» —

працягвала настаўніца.

«І ня толькі дзяўчаткі!» —

улазіў прасунуты Юра Гейфман,

а мы ў гэты час стараліся ня думаць,

але ўсё адно думалі пра нашую суседку Галю

і ейны зьвярыны ашчэр.

«А што яны робяць з прыродай! —

упарта вяла сваё настаўніца. —

Яны спэцыяльна забруджваюць

тое, што атрымалі ад продкаў чыстым,

каб прадаваць людзям

тое, што ім належыць бясплатна.

Чыталі «Прадаўца паветра»?»

Ты і Юра Гейфман казалі: «Так».

«Дык вось, ня ведаю, як з паветрам,

гэта ўсё-ткі савецкая фантастыка,

але ўжо сапраўды блізкі той час,

калі яны будуць прадаваць за грошы ваду.

Толькі ўявіце сабе — звычайную чыстую ваду,

якую мы п’ем з крана!»

Мы адразу згадалі, як за дзень да таго

Юра Гейфман зламаў аўтамат

і ўсіх частаваў бясплатнай газіроўкай без сыропу.

З сыропам у Юры тады чамусьці ня выйшла,

як, дарэчы, і ў настаўніцы з палітінфармацыяй.

А сёньня, купляючы звычайную ваду

у францускім супэрмаркеце Carrefour,

я думаю, што ўсе ейныя прароцтвы,

на жаль, збыліся —

і паўсюль настаў канец сьвету.

І толькі сівенькі стары ў Carrefour’ы

кажа мне, завязваючы пакет з памідорамі:

«Парыская вада — харошая.

Можаш сьмела піць з крана».

ЦІЮЛЬРЫ: ПАДВОДНАЯ АРАНЖАРЭЯ

Прачынаесься ад музыкі Дэбюсі,

а навокал, з усіх бакоў, —

вада і гарлачыкі Манэ.

Цяпер ты ведаеш,

што адчуваюць на тым сьвеце

тапельцы.

ТАВАРЫСТВА МЁРТВЫХ ПАЭТАЎ

Набліжэньне могілак Пэр-Ляшэз

адчуваеш па ўсё большай колькасьці

турыстычных маек з выявай Джыма Морысана.

Францускія славутасьці мусілі б зайздросьціць,

калі б яшчэ мелі такую здольнасьць.

Скажам, прыдумаў жа нехта пахаваць

паэта Жэрара дэ Нэрваля (1808—1855)

проста насупраць самага знакамітага

францускага пісьменьніка.

Толькі ўявіце: ля тваёй магілы

увесь час таўкуцца турысты,

і ўсе як адзін да цябе сьпінай.

Некаторыя нават

спатыкаюцца аб цябе, фатаграфуючы.

І толькі я, дзівак, на дзесяць хвілін

завіс каля ўлюбёнага паэта,

і толькі цяпер заўважыў Бальзака (1799—1850).

Дарэчы, скажы мне, хто твой сусед па магіле,

і я скажу, кім ты быў пры жыцьці.

Вось Поль Элюар (1895—1952) загуляўся ў камунізм,

і цяпер ляжыць побач з генсекам

камуністычнай партыі Францыі

Марысам Тарэзам (1900—1964).

А Мальер (1622—1673) ні ў што такое не гуляў,

і цяпер побач з калегам па пяры,

сумленным байкапісцам Лафантэнам (1621—1695),

ляжаць разам за агульнай агароджай,

як адна сям’я.

Мюсэ (1810—1857) і Шапэн (1810—1849)

не за агульнай агароджай,

а досыць далёка адно ад аднаго,

але ў самім афармленьні магілаў

адчуваецца адна рука.

Падазраю, жаночая (1804—1876).

На магіле Апалінэра (1880—1918) — вялікае сэрца

у выглядзе верша-каліграмы,

а на Ўайлдавай сэрцаў безьліч,

і ўсе — чырвоным маркерам

або губной памадай.

Магілу Ўайлда (1854—1900) знайсьці лёгка

па выбухах жыцьцярадаснага рогату,

дзявочага і асабліва хлапечага.

Ўайлд з усіх бакоў агароджаны шкляной сьценкай,

каб не разарвалі прыхільнікі,

якія сьпярэсьцілі ўсё шкло надпісамі і сьлядамі памады.

Заслугоўваюць увагі: «Pleasure to meet you Oscar!» — з сэрцайкам,

«Oscar my favorite dandy» — з зорачкай,

і мой улюбёны: «Oscar te amamos!» — з кубінскім сьцяжком.

Найбольшы надпіс, вядома ж, па-расійску:

«Любви все возрасты покорны!»

Цікава, як выглядала б на Пэр-Ляшэз магіла Цоя (1962—1990)?

Магіла Морысана (1943—1971)

не агароджаная шклом,

затое там увесь час дзяжурыць жывы паліцэйскі,

стаіць ля камля найбліжэйшага дрэва

і часам перашкаджае ляпіць да яго жуйкі,

але дрэва ўсё адно ў жуйках, прылепленых да іх манэтках

і іншых сьціплых дарунках.

Самы шчодры пакінуў бляшанку бэльгійскага піва,

пакойся зь мірам, Джымі!

Над магілай Мадыльяні (1884—1920) пачынаецца дождж,

а над магілай Эдыт Піяф (1915—1963) канчаецца,

і неба робіцца блакітнае.

У надмагільнай пліце

Марсэля Пруста (1871—1922)

адбіваюцца аблокі.

СЕРЖУ ГЭНЗБУРУ

Як ні ўцякалі ад лёсу

твае Гінзбург-тата і Гінзбург-мама —

Піцер, Стамбул, Парыж, —

рідна нэнька дагнала Гэнзбура:

за дзесяць крокаў ад дому

ўкраінцы шыбуюць да храма,

за дваццаць пяць ад магілы —

Сымон Пятлюра!

ПАРЫСКІЯ МУЖЧЫНЫ

У мужчыны з Парыжу — харызма і шык,

нос, багет і шалік на шыі.

Хто бяз шаліка, той не парыскі мужык,

і бязносыя тут — чужыя!

Ён ідзе й не кранае багетам зямлі,

выкшталцоным сталічным крокам,

а жанчыны з усіх ускраін зямлі

сочаць — пэрыфэрыйным зрокам…

* * *

Субота. Ранак. Дождж. У Люксэмбурскім садзе

вітаецца здалёк з Бадлерам Элюар.

Клашар у паліто з кішэнямі на задзе

выкідвае багет, каб іншы зьеў клашар.

У галаве гучаць знаёмыя матывы.

Стакроткі й дзьмухаўцы бамжуюць між газонаў.

На тратуары там і тут прэзэрватывы

і скарыстаныя чахлы ад парасонаў.

ШЧЫГРЫНАВАЯ ТРАЎКА

Ехаў казачнік-бай

па бульвары Распай,

да бамонду ў кавярню «Ратонда»:

там зь відэльца й нажа

усьміхаецца джа —

скарачэньне ад слова «Джаконда».

Круціць з бронзы касяк

Анарэ дэ Бальзак

у плашчы ад Агюста Радэна.

Ёсьць на цэлы бульвар

эксклюзыўны тавар,

а тапельцам — бясплатная Сена.

Дастаўляе трава

з Монпарнасу ў Менск-2,

зь перасадкай у Шарля дэ Голя.

І ні да, ні пасьля:

прэзыдэнт Нікаля —

проста хлопчык па імені Коля.

І ніхто не памрэ,

бо з травой Анарэ

ўсе памерлі яшчэ да народзін…

Па бульвары Распай

едзе казачнік-бай:

«Баяць казку?» Ня хоча ніводзін.

ПОСТ-МІРАБО

Пад мостам Мірабо сплываюць вершы

Парыжам

Захлынуўшыся й памершы

І гэты не апошні і ня першы

Каханьне соплі Вершы трэш

Мост выжыве а ты памрэш

Пад мостам Мірабо шукаць прыгоды

Няма дурных

Сумуюць параходы

Ля карлікавай Статуі Свабоды

Ды ёсьць сюжэты навырост

Хацеў паплакаць выйдзе тост

Пад мостам Мірабо гамон клашару

Здаецца

Холад зь ветрам далі жару

Усім няўдачнікам зямнога шару

Чужынцаў выдае акцэнт

Кавярня Прыцемкі Абсэнт.

Над мостам Мірабо як прывід лесу

Лес хмарачосаў

Ты хацеў прагрэсу

Глядзі ж паэт і не памры ад стрэсу

Усё цячэ пад гэты мост

Сплыў мадэрнізм сплыве і пост

P. S.

Твой верш не прынясе рахунка ў банку

Ды жонка

Захацела рыфмаванку

І з рыфмамі змагаесься да ранку

Сам-насам з мостам Мірабо

Слабо пра мост? А не слабо

* * *

я куплю ў букініста гадзіну парыскага сну

сорак восем хвілінаў сьпякоты й дванаццаць залевы

каб, накрыўшыся мапай, бы коўдрай, гадзінку адну

паварочацца з правага берагу Сены на левы

аблажУ ўсе музэі, аблАжу бульвары й сады

захаплю ўсе кнігарні, уброд перайду ўсе фантаны

трохі сонца ў бутэльцы халоднай парыскай вады

ўставіць зь першай цытаты й гатовы турыст апантаны

sous le pont Mirabeau буду качкам сьпяваць пра любоў

і паўпляшкі найлепшай гарэлкі пакіну клашару

круасанамі сьвежымі буду карміць галубоў

гэта сон, паўтараю, чаго ні прысьніцца на шару

па жалезных прыступках Парыж пакідае зямлю

і зьнікае ў сьвяточных агнях, нібы мерае вэлюм

я, спусьціўшыся ўніз, сувэнірную вежу куплю

старгаваўшыся з самым назойлівым афра-Эйфэлем

падміргну дзіваку пад вадой, што глядзіцца ў ваду

ўсіх ільвоў і хімэраў бяз камэры сфатаграфую

і з такою дзяўчынай на могілкі ўвечар прыйду

што прачнецца Гэнзбур і для нас засьпявае ўжывую

мажны вусень запаліць на цёплай магільнай пліце

разбрыдуцца дзяўчаты, і мы застанемся сам-насам

пачастуе дабром, што ў Эўропе амаль не расьце

й дым айчыны яго паплыве над усім Монпарнасам

я чытаў яго кнігі і зараз пазыку вярну

і вось гэтую рыфму пакіну яму на паперцы

я куплю ў букініста гадзіну парыскага сну

а на болей ня хопіць ні грошай, ні часу, ні сэрца

Content

Хадановіч Андрэй Парыж-Дыснэйлэнд