Панізьнік Сяргей Сцяпанавіч

Літары ў расе

Сяргей Панізнік (Папар)

Літары ў расе

Зборнік вершаў для дзяцей

СЯРГЕЙ ПАПАР

(Сяргей Сцяпанавіч Панізьнік)

Нар. у 1942 г.

Сяргей Панізьнік (псеўданім Сяргей Папар) мае трыццацігадовы стаж супрацы з юнымі чытачамі. У выдавецтве «Юнацтва» ён падрыхтаваў да друку дзесяць зборнікаў гістарычнай літаратуры пад назвай «Бацькаўшчына» (1990-2002). Прымаў удзел у выданьні шматтомнай «Бібліятэкі дзіцячай літаратуры народаў СССР», у тым ліку i зборніка « Песня Даўгавы: Вершы, апавяданні, казкі латышскіх пісьменнікаў» (1986). У выдавецтве выходзіў i штогоднік дзіцячай літаратуры «Ветразь. Пісьменнікі народаў СССР i замежных краін — дзецям». Выпускі 1985, 1990 гадоў падрыхтаваў С. Папар. Там жа для дзяцей сярэдняга школьнага ўзросту выйшла «Падарожная кніжка Скарыны» (1990) — укладальнікі С. Панізьнік, В. Дышыневіч, а таксама зборнік вершаў Янкі Купалы «Явар i каліна: Паэзія кахання (2000) — укладальнік С. Панізьнік. 1999-м годам пазначаны выхад яго аўтарскай кніжкі «Золкая зёлка» (вершы для малодшага школьнага ўзросту).

Для серыі «Школьная бібліятэка» ім укладзены: «Максім Багдановіч: «Шыпшына» (1991) i «У бязмежную даль: Кніга пра Максіма Багдановіча» (1996), «Слаўны сын Беларусі: Кніга пра Скарыну» (1994), «Жыві ў свабодзе!: Кніга пра Каліноўскага» (1996), «Янка Купала. Якуб Колас: Родныя вобразы» (разам з Я. Хвалеем, 1997), «Свой пачэсны пасад: Кніга пра Янку Купалу» (1999).

Сяргей Панізьнік (Папар) у 1997г. Выдаў кнігу «Сустрэча роднасных сусветаў», дзе змешчаны пераклады яго вершаў на англійскую, балгарскую, латышскую, польскую, рускую, украінскую мовы. А ў яго зборніку «На ўсе вякі...» (Мінск. Выдавец В. Хурсік. 2011) ёсць пераклады на англійскую i французкую мовы.

Сяброўскія адведзіны - добрых кніг агледзіны

РАСІНКА I ЖУЧОК

Сеяў росы вясёлы стручок.

Падышоў да расінкі жучок.

Падзівіўся,

Знямеў на хвілінку.

Яшчэ раз паглядзеў

на расінку.

I знікае усмешка ca шчок,

Бо з расінкі

Глядзіць-пазірае

I ca страху амаль памірае

Гэткі ж самы маўклівы

жучок.

У расінкі — i вусы жучка,

Гэтаксама трасецца

шчака,

I як нітачкі — валасы,

I пушыначкі для красы

На карычневай галаве.

I нарэшце жучок

Ціха чокнуў:

— Чок-чок...

Даражэнькі стручок,

Ты люстэрка згубіў у траве?

Засмяяўся стручок,

A расінку

Строе жучку

На каляную спінку.

«Чок-чок-чок», — я пачуў.

I — маўчок...

Без люстэрка застаўся жучок

ВЕРАСЕНЬ

I ужо не месяц — верасы

Звіняць.

Нанэўна, ад расы.

Чутны світанку галасы:

— Дзінь-дзінь...

Бом-бом...

— Жывём?

— Жывём!

Мне Верасень

Руку падаў:

— Ты ў школу

Свой партфель

Сабраў?

— Сабраў партфель,

I сам сабраўся,

I з вольным летам развітаўся

— Куды ж цяпер

Твой дзень імчыцца?

— Вучыцца, Верасень,

Вучыцца.

З кнігі «Беларуская дзіцячая літаратура».

Хрэстаматыя. Складальнікі М. Яфімава, В. Ляшук. Мінск. «Вышэйшая школа». 1996 г.

ЛЯ ВЕЖАЎ НАВАГРАДКА

Схавай ты, вежа, i мяне

за шэры загрудак:

пачуць бы, як ускалыхне

вякі Наваградак...

Маўчаць каменні i гара,

хоць i варушацца...

Няхай раскрыліцца зара

з чырвонай ружыцы, —

каб нашу памяць

кветка-звон

у шлях паклікала,

каб ведаў кожны маладзён:

зямля — вялікая;

зямля вялікая, у нас

зямля высокая,

i нашы вежы ў добры час

люлялі сокалаў.

Адкуль ідзём? Ад баразны,

з малога каліва...

Няма наваградскай сцяны,

i замак спалены?

Затое мы — саюз вякоў

жывучай спадчыны...

Наваградак — ты меч бацькоў,

ты песня матчына.

БЕЛАРУСЫ

Людзі ветлыя.

Мы не бедныя:

рэкі — з русламі .

Беларусы мы!

Неба — божае,

Сэрца гожае,

з перагрузкамі...

Беларусы мы!

Між суседзямі

не мядзведзямі

заскарузлымі.

Беларусы мы!

Мы таланныя,

людзі знаныя,

свой Каруза быў...

Беларусы мы!

Слава — позняя.

Ніва — росная,

зерне грузнае.

Беларусы мы!

З кнігі «Пад сэрцам у Радзімы». Сучасная беларуская паэзія. Мінск. «Беларуская энцыклапедыя». 1997 г. Складальнік М. Скобла. Серыя «Школьная бібліятэка».

САГРЭТАЕ НА ВУСНАХ

Мяцеліца кружыць нанова.

I зноў настывае мой двор.

На вуснах сагрэтае слова ,

не бойся настуджаных зор.

Растануць сумёты настрою,

самотная хваля сплыве.

Абудзіцца сэрца вясною:

каханаю — мова — жыве!

Цябе крыгаходы не знеслі,

не стала чужой гарадам.

На вуснах сагрэтую песню

i новым вякам перадам.

РЭХА Ў РОДНАЙ СТАРАНЕ

Што на памяці у Сонца?

Светлы лік у цьме бясконцай.

Нараджаўся там Су свет:

свет людзей i свет планет.

Што на памяці ў Зямлі?

Каліва на араллі:

знізу — корань, зверху — кветкі.

Там, дзе кветкі, —

ёсць i дзеткі!

Помняць нашы курганы

кожнай — жвір i жар — вайны.

Што на памяці ў Айчыны?

Бляск паходні i лучыны,

плахі меч, Пагоні меч

i фатпыстаў чорны смерч.

Што на памяці у Песні?

Toe, што ўжо не закрэсляць

ні вякі, ні лайдакі,

ні алоўкі, ні штыкі.

Мова — з памяці-вязьма:

без яе мяне няма.

Для душы няма пажывы —

не жывы я, не служывы.

Ведаю, што дух народны

з роднай мовай несмяротны.

Што на памяці. ў мяне?

Рэха ў роднай старане.

Ля Дзвіны карэнні роду.

Веру: ім не будзе зводу!

Мой сынок, мая дачка —

два вяслы. Жыве рака:

вёслы крыламі ўзлятаюць,

нашы дні ў вякі плывуць,

i суседзі нас вітаюць.

Беларусамі завуць.

З кнігі «Сэрцам роднага слова краніся». Хрэстаматыя для вучняў старэйшых класаў. Miнск. «Народная асвета». 1998 г. Укладальнікі М. Воінаў, К. Усовіч.

ВОЖЫК I БЕЛЫ ГАРОШАК

Чамусьці Вожык

Не выцер ножак

I лёг у ложак.

Спаў дрэнна Вожык,

Бо многа крошак

Прынёс у ложак.

— Мой дружа Вожык,

Сказаў Гарошак, —

З усіх дарожак

У свой жа ложак

Прынёс ты крошак.

Нашто ж парожак,

Дзе можа з ножак

Не толькі Вожык

Патрэсці крошак, —

Каб легчы ў ложак

Як я, Гарошак?

ЧАРАДЗЕЙНЫЯ СЛОВЫ

Свеціць сонца.

Бачу цень.

Прывітаўся:

— Добры дзень!..

Цень стаіць

I не хістаецца.

Цень са мною

Не вітаецца.

Я пайшоў –

I цень скрануўся.

Цень за дрэва

Захінуўся.

З кроны

Нейкі чараўнік

«Чык-чырык!»

Сказаў —

I знік.

Цень знямелы

Дзіву даўся:

«Верабей,

A прывітаўся!»

Дабрадзеі

Тры харобрых:

Ранак, Дзень

I Вечар добры.

Хто вітае

Ix часцей,—

Той жыве

Як чарадзей.

Хто ж да ласкі

Найахвочы,

Яшчэ й зычыць:

— Добрай Ночы!

З кнігі «Вяснянка». Апавяданні, вершы, казкі. Мінск. «Юнацтва». 1999 г. Укладальнік М. Зарэмба

ЖЫВІЦА

Імгліцца ў бары.

Ігліца

Сыплецца восенню з хвой.

А на імху з жарствой —

Не журавінка — жывіца:

Кропля смалы жывой.

Жывіца — расы сястрыца.

Сёння слязой свіціцца.

Як залатая сініца,

Стыне.

Ёй праз вякі

Бурштынінкаю скаціцца

Ў далоньку

Чыёйсьці рукі.

Зорны каменьчык-памяць

Промнікі ў сэрцы запаліць.

Будзе наноў іскрыцца

Жывая мая жывіца!

ХВІЛІНКА

Мая хвілінка весела гуляла.

Расінку у світальны час люляла.

А пры цяпельцы кыіжкі мне чытала

I зёлкаю над вухам казытала.

Мая Хвілінка падрастала лёгка.

I салавейка для яе зацёхкаў.

А паднялася нада мной дзянніца, —

З Хвілінкаю з крыніцы мог напіцца.

Мая хвілінка наталіла смагу —

I я адчуў сівых вякоў адвагу.

Расце былінка свечачкай на лузе —

Мая Хвілінка з вечнай Беларусі.

КРОПКА

Бегла кропка

нетаропка.

А за ёю

цэлы сказ

нетаропка

бег да вас.

А за сказам тым —

радкі.

За радкамі —

кніжка...

Бегла кропка

нетаропка.

Кропка ў нас

не лішняя.

Ставіць кропку

трэба ў час:

ратаваць i сказ

i вас.

Кропка — гэта сіла!

Пачыталі?

Пагуляць

вас яна

прасіла.

З кнігі «Жывіца». Вершы, апавяданні, казкі пра дзяцей i для дзяцей. Мінск. «Юнацтва». 1999 г. Укладальнік I. Гімпель

АНТЭНА

Бацька ўголас вырашае:

— Дзе б антэну мне дастаць,

Каб лавіла Рым, Варшаву

I Парыж магла б узяць?

Уявіў я: ў нашай новай

Той антэне над страхой

Як у сетцы павуковай

Бон трапечацца, Ханой,

Надрываецца Тырана,

А Нью-Йорк — як авадзень...

I антэны нашай рама

Накаляецца штодзень.

I тады сказаў я татку,

Каб суцішыўся мой страх:

— Голас Мінску напачатку

Ты пусці пад родны дах.

Будзем ведаць я i ты:

Дом наш — годны, не пусты!

САЛАЎІНЫЯ СЫНЫ

Зачараваныя гаі —

Купальскія — гудуць!

Ідуць сівыя салаўі,

Сваіх сыноў вядуць.

Ідуць азёрнай стараной

Па залатым куп'і.

I акрыляюцца зямной

Любоўю салаўі.

Хачу i я за салаўя

Быць у цябе, Краіна.

Табе — уся любоў мая

I салаўя i сына.

За намі цеплыня гаёў

I продкаў цішыня.

Мацнеюць крылы ў салаўёў,

Надзеяцца штодня.

На ўзлёце вераць у зямлю,

Дзе з песнямі растуць.

Сваё крылатае «Люблю!»

Да сонца данясуць.

Хачу i я за салаўя

Быць у цябе, Краіна.

Табе — уся любоў мая

I салаўя i сына.

З кнігі «Незабудкі». Вершы. Мінск. «Юнацтва». 2000 г. Укладальнікі У. Карызна, Я. Хвалей. Серыя «Бібліятэка беларускай дзіцячай літаратуры».

НА ЎЗЫХОДЗЕ СОНЦА

Лясныя прывіды — яліны —-

З начы вясенняй паўставалі.

Разлівы песняў салаўіных

Тушылі зоры,

Ранне звалі.

Па белых росах дзень каціўся.

Падрос — i сонейка напіўся:

Увесь у промнях...

Малайчына!

Сустрэла новы дзень Айчына.

ДАРОГІ I СУСТРЭЧЫ

Мне раніцу ліловую

Ускінуць бы на плечы!

Тады знайду я новыя

Дарогі i сустрэчы.

I на шляху з прываламі

Бацькоўскі дом узвесню,—

Каб гулкія, трывалыя

Укласці словы ў песню.

Дзе словы нараджаюцца?

Пра што яны вяшчуюць?

Па мураве качаюцца,

Размову продкаў чуюць.

I кожнаю былінкаю

Гучаць на Беларусі.

З Радзімаю-Крывінкаю

Я песняю зрастуся!

З кнігі «Вясёлы коўш». Вершы і казкі. Мінск. «Юнацтва». 2000 г. Укладальнікі А. Вольскі, I. Гімпель. Серыя «Школьная бібліятэка».

СВІСЛАЧ — МАЦІ НЯМІГІ

Зоркі з неба ападалі ў скрусе:

лёс Нямігі ўспомніла рака...

Адвяла ад гнеўнай Беларусі

меч варожы мужная рука.

Свіслач, Свіслач! Берагі ў граніце.

Прамаўляе Свіслач грамадзе:

— Зоркі па-над Мінскам

сцеражыце,

беражыце знічкі у вадзе!

Ты Мянеска мельніцу круціла.

Стронгу гадавала ты ў віры...

Да Купалы берагам гасцінным

тут ішлі вясёлыя сябры.

I не раз у веснім паўнаводдзі

крыгаломамі буяла ты.

Дваццаць першы век ужо наводзіць

над табою гонкія масты.

Да цябе вяду, як да сястрыцы,

з новымі падзеямі гады,—

каб Дзяржава помніла крыніцы

летапіснай, векавой вады.

Свіслач, Свіслач! Берагі ў граніце.

Прамаўляе Свіслач грамадзе:

— Зоркі па-над Мінскам беражыце,

сцеражыце знічкі у вадзе!

З кнігі «Бярозка». Вершы, апавяданні, эсэ. Мінск. «Мастацкая літаратура». 2003 г. Укладальнік У. Мароз.

Зверху - сонца. Знізу - зёлка. Паяднала ix Вясёлка.

ВЯСЁЛКА

Пасля дажджу смяецца зёлка,

бо навальніца не грыміць.

Над галавой вісіць вясёлка

i так лагодна просіць піць.

Ёй i крынічка заспявала:

трымцяць вясёлыя кругі.

...Мяне вясёлка уздымала

i мной злучала берагі.

Сказаў вясёлцы: — Калі ласка!

I мне дай радасці глыток,

бо ты — Айчыны апаяска,

а я — Радзімы завіток.

ВЯСНА

Пераступіў парог —

у хаце як у лесе:

вясна

у вочы лезе.

Зіме перапалох.

Клявала нас у нос

i выла на начлезе.

Вясна

у вочы лезе.

Бывай, густы мароз!

Парог пераступлю,

скажу сястры Алесе:

— Вясна

у вочы лезе,

бо я вясну люблю.

Залезе на руку —

вазьму яе на плечы.

I сцягам затрапеча

вясна ў сакавіку!

У РУКАХ БАРБАРЫ – ДОЖДЖЫК

Зверху — сонца.

Знізу — зёлка.

Паяднала ix

вясёлка.

Колькі

у вясёлкі дужак, —

столькі ж

у Барбары стужак.

Гэта значыць,

што Барбара

сёння для вясёлкі -

пара!

Той,

хто палівае зёлку,

сам падобны

на вясёлку.

ГАЛІНКА

Павярнуўся да Галінкі:

— Рукі

у цябе —

галінкі.

Не махай рукамі, годзе:

каля носа вецер ходзіць.

Лепш далонькай правядзі

па шчацэ маёй.

Глядзі —

чырванее...

Ты, сястрыца,

веру, будзеш чараўніцай!

Свецяцца іскрынкі

у вачах Галінкі.

Хай галінкі веснія

зачаруюць песнямі!

ЗАВУШНІЦЫ

У Міланькі-вучаніцы

зоркі дзве, як дзве сястрыцы

завушніцы.

Вам усім не надзівіцца.

Не спрабуйце вы ўчапіцца

ў завушніцы.

Каралеўна-чараўніца

вам аддаць не пагадзіцца

завушніцы.

Будуць радаваць, іскрыцца

у Міланькі завушніцы —

бліскавіцы.

Хто ix носіць — не баіцца,

бо й вясёлка-таямніца —

неба завушніца.

ПЕВЕНЬ-ГАРЛАПАН

Золак. Певень-гарлапан

на шастку сядзіць як Пан.

Прэ з яго гардыня.

Кукарэкне першы раз —

крэкне гаспадыня.

Гаспадар, нібы той вожык,

растрасе санлівы ложак,

дакранецца веніка —

супакоіць Пеўніка.

Толькі ж Певень лайдаку

клюне ў сонную руку.

Кукарэкне так, дурніца,

што абвісне аканіца.

Сонца ў небе разгарыцца

ад яго ку-ка-рэ-ку!

Вёска наша не сталіца.

Кожны рады сваяку...

Квохкае курыца,

цецярук такуе,

шэрая зязюля

у бары кукуе.

ФІЛІН ФІЛЬКА

Філін Філь замест малін

любіць а-цы-да-філін.

Лес глухі — свой родны дом —

памяняў на гастраном.

Філь глядзіць на ношу нашу:

у «Кефір», ці «Сыраквашу»

толькі дзюбай дзеўбане:

вітаміны ёсць на дне?

— Дайце

а-цы-да-філіну

мне!

Чуем Фількі смелы кліч.

Ён разумны, лекар Сыч.

Медсястра ў яго — Сава:

з мудрай дзюбай галава.

Прастуджуся, —

дзесяць ложак

дайце ацыдафіліну ў ложак.

I Сыча паклікаць варта:

будзе ля пасцелі варта.

З ім, здаровы, перад сном

палячу

у гастраном.

ПРЫГОДЫ МАМАНЦІКА

Маманцік паклікаў маму:

захацеў наведаць краму,

каб купіць там парасон.

Уваліўся ў краму Слон.

I калі ён павярнуўся, —

парасон перавярнуўся,

вентылятар загудзеў...

— Мамачка, я паляцеў!

Цэлы дзень шукала мама,

дзе сынок яе, дзе крама.

Прадавец меў даўні вопыт:

затрубіў Слану

у хобат, —

парасон з нябёсаў строс,

выцер Маманціку нос.

Парасон той — не лавушка

i не цацка на сезон.

Той касмічны парасон

прылажылі мы да вушка:

Маманціку самы раз,

каб схаваць

свой нос

ад нас

i ад ліўня-плывуна,

i няўклюднага Слана.

НАВЫПЕРАДКI

На двары стаіць Мароз.

I навошта мне той крое?

Рвадь не буду стужку.

Дзе мая падушка?

Клікну сон над вушка.

Сніцца ў лесе ляда:

там — алімпіяда.

Пні — баксёры-таўкачы,

з імі дужацца карчы.

Крушацца бар'еры!

А над імі крумкачы:

ў ix секундамеры.

Ох, такое ленш не сніць.

Папрашу ў сястрычкі піць.

Вып'ю мёду кружку.

Смела выбегу на крое.

Трэнер у мяне — Мароз.

Першым мой чырвоны нос

уваткнецца ў стужку.

ПРАБАЧЭННЕ

Мама нам абед гатуе.

Тата поліўку вартуе,

каб не збегла ўпрочкі.

Мы паселі за сталом.

Так ахвотненька жуём,

едакі-сыночкі.

Паабедалі гулякі.

Адышліся без падзякі.

Мама — у маркоце:

— Вінегрэт быў да катлет.

Mo нясмачны наш абед?

Быў удзячны коцік...

.................................

Ціха просім прабачэння:

— Праглынулася з пячэннем

слова «Дзякуй!» Што рабіць?

... Мы цалуем тату, маму

i бяжым хутчэй у краму —

каб марозіва купіць.

СМАЧНАЯ НОЧ

Сонца зайшло.

I неба над хмаркамі

ціхае, беспраменнае.

Сабака маўчыць,

не гаўкае:

думае над пераменамі.

Ночка паспела

нос урасіць, —

i нюх у яго абвостраны:

гладкі месячык

смачнай косткаю

па-над будкай вісіць.

ЗАСТУПНІКІ

Адвакаты — два каты.

Сёння я падсудны:

з'еў дзве міскі смакаты,

не намыў насуды.

Мама:

— Ты як абібок.

На стале аб'едкі.

Частаваў катоў, сынок?

— Мы, каты, не дзеткі.

А пра кухшо што сказаць?

Супчык не халодны.

Даў талеркі аблізаць

ваш сынок галодны.

Рыбін хвост перападзе, —

мы насунем тапкі,

перамыем у вадзе

міскі,

ложкі,

лапкі.

МУРЛЫКА

У кватэры катавасія:

не злавіла ката Васю я.

Беспарадак, мітусня...

Надакучыла гульня,

бо ката фантазія

ўсе куткі аблазіла:

модненькай адзежынай

хоча быць нацешаны.

Донжуан, ці донкіхот

катавасенькі мой кот?

Просіць пад халацікам:

— Дай бярэцік з банцікам!

Фантазёр i абармот,

не супыніш свой факстрот, —

дам падгузнік пад жывот.

Ox, прыціхла катавасія.

Спіць з катом Еўропа, Азія...

He пакрыўджу ката Васю я:

ён мой рыцар,

прынц

i лорд!

(А мур-р-лыча

быццам кот).

СЯБРЫ

Конь стаіць, глядзіць на луг.

Конь — Ката вялікі друг.

Конь Катовіч ціхі, смірны.

Конь Катовіч самы мірны.

I даводзіцца Каню

для Ката спяваць курню.

Кот не падкаваны,

Кот не зацугляны,

Кот вушамі не стрыжэ,

a сядзібу беражэ.

Завядзе Каня ў катух:

будуць

зімаваць

удвух.

Каб не быў хто ў клеці

трэці, —

мышку ў хату

возьмуць дзеці.

ЗДАРОВЫ СМЕХ

Ох, які забаўны Смех!

Не схаваеш Смех у мех.

Ён раскацісты, уцешны,

i вясёлы, i нацешны.

Толькі ж ты не рагачы.

Мы з табой не рагачы,

як ласі, ці зубры.

Зверы скаляць зубы.

Гарлапаніць, глотку дзерці

не, не хочуць нашы дзеці.

Дождж на вуліцы, ці снег, —

коціцца за імі

Смех.

ГАСЦІНЕЦ

Падрастаў з унучкай дзед

Бегаць налаўчыўся.

Весяліць з ёй цэлы свет

хутка навучыўся.

Дні з унучкаю лічыў:

нёс ёй у свяцёлку

на Вялікдзень кулічы,

на Каляды — ёлку.

Спланаваў на цэлы год

дзед усе навіны.

Вось i заўтра карагод:

будуць імяніны.

Паднясе салодкі дар

ёй з янтарнай лыжкі.

Будуць «грызці» i «Буквар»

Анатоля Клышкі.

Слова – промнічак лагодны, Мова – месячык і сонца

КАЛЬЧУГА СЛОВА

Не вараг я ваяўнічы —

мечнік службы адмысловай.

Мне пасуе да аблічча

светлая кальчуга слова.

Хто прамоўца — абаронца

ад нямоты i нягоды:

слова — промнічак лагоды,

мова — месячык i сонца.

Гукамі зямлі лячуся.

Хай глядзіць Айчына горда:

я ў кальчузе, ты ў кальчузе, —

мы сумоўная кагорта!

АДБОРНЫЯ ЗЯРНЯТЫ СЛОЎ

Мова — скарбніца, казна,

поле векавое.

Дзе — у словах — збажына,

думай галавою.

«У мінулым годзе...» — сказ

калькаю завецца.

«Летась...» — добры пераказ

лашчыцца да сэрца.

Смела йдзеш у магазін,

а да крамы — воўкам?

Карандаш ну хоць адзін

замяні алоўкам.

Мытня ёсць, таможня ёсць,

тратуар i ходнік...

На Радзіме ты не гоець, —

субяседнік-моднік.

Будзе

чуйнаю

душа, —

мову не праб'е іржа!

МАЦЯРЫК

Не толькі мы расцём,

i дрэвы падрастаюць.

Вясновы вадаём

галінкі абдымаюць.

Разгортваюцца дні,

трапечыцца лістота.

Праменьчыкі крані —

абудзіцца прырода:

ў яе на далані

ты — родная істота.

Сцяжына як ручнік:

трава аб тварык трэцца...

Скажы, а як завецца

айчынны мацярык?

СВЕТЛАФОР

Тата кажа мне ў дакор:

— Верцешся па вуліцы...

Не глядзіш на светлафор.

Бачыш, як ёы жмурыцца?

Ты скажы сваім сябрам:

бегчы наўскасяк не дам.

Я свавольніка спыню.

Пастаіць, гаротненькі.

Школьнікі — не шкоднікі.

Вочы таты, не маню,

аж праменяць дабрыню.

— Тата, я цябе цаню,

светлафор мой родненькі!

ЗУБРЫНЫЯ ВЕДЫ

Школа ў пушчы.

Донца дня

рэха навашчыла.

Тут зубрыха

зубрыня

мудрасці вучыла.

Чуў разгалісты дубок

пушчы павучанні:

— Зубрык, ведай назубок:

словы ў нас — мычанні.

Наматай на рожкі

сцежкі i дарожкі.

Ты навуку не зубры, —

думай у развазе.

Не зубрылы мы, зубры,

ў белавежскім класе, —

мысляры-гаспадары

на сваім папасе.

Як арэхі лушчы

Веды

нашай

пушчы!

ЛІТАРЫ Ў PACE

Хто на Нарач,— падзівіцца.

Я ж трымаю коўш расы.

Уваткнулі

у вадзіцу

літары свае насы.

У (кароткага) не стала, —

толькі капялюш плыве.

У каўшы загрукатала,

нескладовае прыўстала

кепка зноў на галаве.

З выбуховым «у» на востраў

перабраўся. Добры схоў.

Там з расою вельмі проста:

доіцца з крылатых слоў!

Літары ў расе купаю,

бы купальскія вянкі.

Мову звонкую ўздымаю

ад зямлі да небакраю.

Родным гулам абдымаю

вас — i ўсе мацерыкі.

ЛЕЎ-ВАСТРАСЛОЎ

Звералоў

пайшоў

У роў.

Сеў

У схоў,

не кракаў.

Згаладнеў.

A еў — упрэў...

Спаў i сніў

ён ракаў.

Там i Леў

яго заспеў:

свой «улоў»

залапаў

i адвёў

яго дамоў.

Каб астыў —

урок правёў:

пра любоў

да ўсіх звяроў

нараспеў

балакаў.

ЦЮЦІК-ВАЎКАДАЎ

Ваўкадаў саспеў

для сгіраў.

Лоўка

Воўка

воўка браў.

Цюцік: — Гаў!

Зубамі шчоўк...

Воўк

замоўк

i стаў

як шоўк.

ВОЎК I ЗВЕРАБОЙ

Воўк ахрып,

зусім замоўк.

Дзень, другі не вые.

Застудзіўся, абібок:

горла чым прамые?

Ёы прымае чай густы:

зверабой-заварку.

Выпіў Воўк

гарбаты чарку —

паглядае на кусты.

Воўк баіцца не чайку —

Зверабою страшна:

раптам возьме за гачаку,

каб спытаць адважна:

— Перастанеш выць, герой?

Ты дзіцятак будзіш.

Я твой лекар — Зверабой!

Енчыць, Воўк, не будеш.

Я лячыць усіх люблю.

А не сцішыш глотку, —

ў Ваўкавыску пасялю.

I забудзеш ты зямлю,

дзе радзіма продкаў.

ЧАРАДЗЕЙНАЕ ДАСВЕЦЦЕ

Дарога

да рога.

Мы выйшлі за вёску.

A поўня над намі

бы выліта з воску.

У зор

свой узор.

Зыічак срэбраны вырай.

Світае. Вунь золак

бяжыць з Растапырай.

I мы з Вераб'ём

звера б'ём.

У запас

бярэм Растапыру,

каб сунуць за пас.

Крычыць Верабей:

— Ой, мне цяжка, аслаб, —

асла б на падмогу,

каб крылцы аслабіць.

— Асла біць?

Не дам. Я баюся

упасці

i трапіць з табой, Верабейчык,

у пасці

Кашчэяў ашчэраных.

Вернемся, дружа,

з-пад ведзьміных лесвіц.

Сустрэне нас Ружа

ля родненькіх весніц.

ДАЛЬКАЖЫК

Падарылі мне далькажык.

смоужыкам на пляжы —

з кветкамі пасецца.

A ў руках — трасецца.

Нехта звоніць з далячыні.

Хто знайшоў мяне ў лагчыне, —

у лясной гушчэчы

просіць аб сустрэчы?

Мне нашэптвае мабільнік:

— Будзь мабільным!

Кінь свой быльнік.

Сябрукоў ахвочы

бачыць вочы ў вочы?

— Ты, мой дружа, ці сучасны?

Вочы хітрыя пратры.

Мой далькажык самы класны!

Я ў мабільніку — ўнутры.

А звядзе

у школе

бокс, —

вось i станем нос у нос.

СУМОЎЕ

Той, хто востры на язык,

чэша ім, «язычнік»:

трэпле, круціць кожны зык,

абгрызае клічнік.

A пытальнік не ўкусіць —

на ілбе закрутка:

i таму язык сіпіць,

i не ходзіць гнутка.

Я кажу: той гаваркі,

хто не распускае

свой язык, а да ракі

дружбакоў склікае —

у сумоўі растапіць

пырскаўку-ільдзіну...

... Языком аб зубы біць

нельга й кракадзілу.

ПАЧЦІВЫ ПАКЛОН

Марсіянін

на экзамен

апрануў камбінезон.

Сумны ён:

— Глядзіце самі —

не вяеенні ў нас сезон.

Знік азон. Пусты газон.

Адказаць на ўсе пытанні

мне падкажуць Марса здані

i мой друг-абарыген.

Вунь стаіць як манекен.

Здаў экзамен

Марсіянін.

На чырвоныя сеў сані.

I пакуль не знік спартсмен,

даў дыплому наўзамен

кветку ў рэверансе.

Школа ўся — у трансе:

Ёсць жыццё на Mapce!

МЯККІ ЗНАК

Наб'е гузак

мне мяккі знак?

Не!

Ён мовы нашай

вечнік.

Вазьму я кніжкі

у рукзак,

па-нашаму — ў заплечнік.

I лёгка ў школу пабягу,

зноў пасябрую з Віктарам

i Яне памагчы змагу...

Я сам —

як мяккі знак

між літарак.

«КЛАСІК»

Школьны клас

нібы Парнас:

кожны вершы піша.

Лепшы ў класе

«класік» наш

безумоўна Міша.

Сачыніў радкі пра лес,

пра вясёлы хвойнік...

Смела на Парнас палез

наш прыкольны школьнік.

Стаўлю я паметку «плюс»

вершам летуценніка.

Мішу я прыму ў Саюз

Будучых

Пісьменнікаў.

КАБ РАІЛІСЯ РАІ...

Скончыш Тыдзень роднай мовы,

не стварай ёй маўзалей.

Святкаваць ты будзь гатовы

стовяковы юбілей.

Продкі-пісары змаглі

ставіць кропачкі над «і», —

каб раіліся раі...

Мова ў нас — не накідала:

рэха з глыбіні падзей.

Слова стаў да п'едэстала, —

каб зямля маліцца стала

так, як Бог вучыў людзей.

БУДЗЬМА!

Я ад радасці світаю,

пры сустрэчы вас вітаю —

шчырую сям'ю сяброў!

Слухай, змена маладая:

мова родная — святая, —

пагаворым пра Любоў.

Богам дадзена Айчына.

Адвярнуцца немагчыма

ад прадоннага агня.

Кожны з вас вячысты, зычны.

Мацярык наш гістарычны

не абдыме цішыня.

Скажам «Будзьма!», каб Радзіма

мела залаты запас.

Есць у Бацькаўшчыны дзіва:

дзіва — кожны з вас!

Паслужым Бацькаўшчыне промнем радасці

ДРУЖБІСТАЯ БЕЛАРУСЬ

Раскрываю я душу:

— Свэйкі! — клікну латышу.

— Ачю! — выгукну літоўцу:

хай парадуецца слоўцу.

—Пшыязьнь... — Мой пароль паляку

i «Сто лят!» яму ў падзяку.

Хто братунь мой? Украінец.

Разам з ім i я шчаслівец.

Рускага аклікну: — Друг! —

i ствару сяброўства круг.

Словамі-маністамі

кожнага прывецім.

Беларусь — дружбістая:

ведайце, суседзі!

СТАРТЫ — АД ПАРТЫ

Уваходзьце ў светлы клас,

вы — не малалеткі.

Сто пісьменнікаў для вас

падарылі кветкі:

гэта вершы, абразкі,

байкі, небыліцы.

прыбабунек завіткі

хочуць падражніца.

I лічылка знойдзе вас,

прымаўка пацешыць.

Хто закончыць мудры клас,

сам напіша вершы,

дзе загадкі загучаць,

заклічкі, дражнілкі,

хітрыя бубнілкі,

перайначкі, жарты...

А хто будзе варты,

таго ў школе вывучаць

будуць, як i Маўра,

Вітку, Коласа, Гурло,

Куляшова i Буйло...

Першы з ix — Купала.

Класікаў нямала!

Стаў Скарына на крыло —

Беларусь

паўстала.

ХРАМ СТАІЦЬ НА КРУЦІЗНЕ

На прасторах за Сахарай

піраміды вострыя.

Набягуць турыстаў хмары, —

фараон у постраху.

Там i людзі, i вярблюды

ладзяць дэкарацыі...

... Напісаў i я эцюды

з ix цывілізацыі.

Сам вярблюдзікам хадзіў

з рукзаком-заплечнікам.

Толькі доўга не блудзіў:

родны Полацк абудзіў, —

стаў яго падсвечнікам.

Я заплечнік развяжу:

акварэлі — золата!

Еўфрасінню пакажу,

Рагвалода-волата.

Вось Дзвіна — ярчэй як Ніл!

Бераг любіць люцікі...

Упляліся ў небасхіл

астравы-вярблюдзікі.

Храм стаіць на круцізне.

Пакланіся грацыі!

Фараон засне на дне,

i Дзвіна — ускалыхне

німбы

нашай

нацыі.

НЕ Ў РЫМ, A Ў КРЫМ!

Наш Сашуля

урачысты,

тварык мые i вішчыць:

— Ура! Чысты!

Я вячысты,

грандыёзны, як скульптура!

Тата хмуры:

— А скульптура

бога рымскага Амура

непамытаю маўчыць.

I пакуль, сыночак Саша,

з яго лба не знікне сажа, —

«Дзякую» табе не скажа,

будзе за табой сачыць.

Ты памый яго — i з ім

Рым пабачыш, пілігрым.

— Лепш паедзем, тата, ў Крым.

Багдановіч там, Максім.

У далёкай Ялце

пастаю на варце,

«Дзякую!» яму скажу.

Урачыста паслужу:

верш Паэту напішу!

БЕЛАРУС НА ЭКВАТАРЫ

Ёсць на глобусе экватар:

бачыце шырокі пас?

Вунь па ім трасецца трактар,

весела шыбуе «МАЗ».

Для планеты важкі груз —

«МАЗ» i трактар «Беларус».

Хай збліжаюць паралелі

нацый залаты запас,

Мы даўно пасад займелі:

між народаў знаюць нас!

I для полюса не друз

«МАЗ» i трактар «Беларус».

MIША ПІША САЧЫНЕННЕ

Маладое пакаленне

прагулялася ў Нясвіж.

А цяпер у школе ціш.

Кожны піша сачыненне.

Міша — пра палац, аздобу,

пра шляхетную асобу

з імем гучным — Радзівіл.

Піша Міша з усіх сіл.

А старання тут замала.

У гісторыі завалы:

мала знаем пра князёў.

Нам расказвалі пра пушчы,

пра зуброў i завідушчых

за жардзянікам ласёў.

Чулі ў школе пра грамілаў

i грабежнікаў зямлі.

Да магутных Радзівілаў

нас нядаўна падвялі.

Канцлеры i фалькларысты,

мецэнаты, песняры...

Княжы род быў ганарысты

i пыхлівы пры двары.

Міша піша пра ваяку

пад мянушкай Геркулес.

Пісар наш! Прымі падзяку:

ты за частакол пралез.

Гетманам наперарэз

церабі зглушэлы лес!

СТРЭЧАННЕ

Стрэчанне. Кранае ранак

ледзяшовы метраном.

... Хто гіадвесіў абаранак

на галінцы за акном?

Певень! Бо няма вадзіцы:

не адліжныя Грамніцы.

Абараначак іскрыцца.

На Грамніцы — паўзіміцы.

Пойдзе стынь-мароз на злом.

Абаранак верціцца...

Лета хутка вернецца

у вясенні дом.

Я — ДЗЯЎЧЫНКА КАЛЯДА

Новы Год на падыходзе.

У абноўленай прыродзе

я малюю — усур'ёз:

тата стаў як Дзед Мароз,

а Снягуркай сёння — мама.

На маім малюнку — Брама.

Пройдзе праз яе да нас

у вясёлы школьны клас

Новы Год, увесь кудлаты.

Для яго убор багаты

я зрабіла — Каляда.

Падышла пара святая:

калядую я, вітаю

з Днём Народзінаў Хрыста!

Будзе вера у народзе, —

перад Богам стане ў згодзе

беларусаў грамада.

РАДАСЛОЎНАЕ ДРЭВА

Радаслоўе — з родных слоў!

Меў гучальнае найменне

кожны сейбіт пакалення.

Жыў Банэдак, Антулюк,

Анупрэй, ІОзюк, Сальвук.

З імі Домна i Праксэта,

Даміцэля i Ганэта.

З радаслоўным дрэвам

кожны стане — крэўным.

Каб карэнні не забыць,

крону звонкую любіць.

Прадзед мой Адамам зваўся.

Ён у Еву закахаўся.

I таму мой дзед-сталетак

гадаваў з дзесятак дзетак.

Жыў Габрусь, Ладымер, Нюся,

за Параскаю Каруся,

Тэкля, Стэпка, Дамініся...

Просяць продкі: — Азірніся!

Маладзейшы дзедаў сын

называўся так: Юстын.

Ён таксама быў не зломак:

ёсць Ладзюк — яго патомак,

з ім Малання, Кляўда, Ганна...

Сваякоў лічу старанна:

бо радні вядзецца змена

аж да сёмага калена.

A дачушкі-балбатушкі

навастрылі свае вушкі:

— Ну a ў нас каленцаў шэсць.

Род наш зможа падужэць?

Мама кажа: — Новы год

ваш папоўніць карагод!

ПАКЛОННІК

Не бывае ў нас наветра

без лагодненькага ветра.

Не люблю я скразняка,

сухавея, свяжака,

скавыша з-пад нетраў,

буралома, шквала...

Для пагоды зла нямала.

Лес — вятрам завала.

Ураган там прападзе,

сівер абнядужыць, —

i віхура, злая бура

сцежкі не скалюжыць.

Зберагу я пушчу, гай,

бор, сасняк, сосоннік,

хвойнік, ельнік...

Лес — наш рай!

Будзе кронным

Родны Край!

Я — яго паклоннік.

ПЛЫВЕ АЗОН

Трэба для народу

многа кіслароду.

На праспекце ж сэрца ные:

газы выхлапныя.

Дзе падзецца ад смуроду?

Мы гатовы да паходу:

скажам «Не!» грузавіку

i павернем на раку,

каб набраў там у балоны

птушак, зёлак перазвоны.

I тады аж на балкон —

будзем чуць — плыве азон.

Трэба для народу

многа кіслароду!

УГЕРБОВАНЫЯ

Не ў спадобу

Каню шыны...

Дайце Коею ка-ню-шы-ны!

Ен любіў яшчэ авёс.

Хто б авёс яму прывёз?

I прыходзіцца Kaню

скубці ў лузе цішыню.

Хай жуюць машыны

зношаныя шыны.

Мураву, паўстань-траву

Я з Ярылам сам нарву.

Накармлю я Коніка.

А зайграе сонейка, —

высвеціць манета

рысы сілуэта:

а там Коні,

нашы Коні

з ваярамі

у пагоні.

РЭХА-ПРАРЭХА

У мяые такая справа:

заблудзіўся i стаю.

Злева — дуб, сасонка справа.

Страху ў пушчы не ўтаю.

Як знайсці дамоў сцяжыну?

Смела прамінуў ажыну.

Лоб у лоб — бярлога-клець,

а з яе бурчыць мядзведзь.

Дуб маўчыць. Я за сасонку:

будзь, сасонка, за заслонку!

На ратунак выйшаў Вожык,

перадаў арэхаў кошык:

— Чуеш Рэха? У бары

толькі з Рэхам гавары.

Рэха ў лесе не начуе.

Крыкні — i цябе пачуе.

Запытаецца:

— Ты дзе?

I дадому прывядзе.

ТУР

Typ — турыст?

Не, Бык вандроўны:

Тураў ведае, Турэц...

Першабытны Тур — чароўны.

Продкі ведалі: мудрэц!

Не турбуе без нагоды,

князя Тура не турне...

Ад яго — усе паходы

называюцца турнэ.

У Туроўлі, у Турыйску

туру-вежу бадане.

На турнірах Тур прапіску

меў i ў дальняй старане.

Хочаце знайсці Быка?

Пачакайце трошкі:

рожкі

у маладзіка

гэта Тура рожкі.

АБЯРЭГ

Паглядзеў на два алоўкі.

Хто з ix сёння самы лоўкі?

Першы — лепшы. Робіць круг

па паперы белай.

A другі, нібы хірург,

тыкае нясмела.

Маляваць дык маляваць!

Здыхлік Несмяротны

той, каго Кашчэем зваць,

памагчы мне згодны.

Мы малюем абярэг —

амулет магічны.

З ім i сядзем у каўчэг.

Каля возера — начлег.

Вечар навальнічны.

Паспрабуем уначы

абярэгам зберагчы

родны край крынічны.

Намалюем жарало, —

каб азерца ажыло.

Раніцай паўстане Вежа.

Зберажом i прыбярэжжа!

ВАЛУНЫ — СЛЕДАВІКІ

Ледавік да бляску

націраў Аляску.

Поўзаў ён i ля Дзвіны.

Што прынёс нам?

Валуны.

Там — адбіткі:

вунь слядок

i далонькі завіток...

Знакі хто пазначыў?

След адбілі на вякі

мудрыя Следавікі.

Легла на валун рука:

папрашу ў Следавіка

смеласці, удачы.

Продкі нашы з даўніны

i мае апекуны.

Каля кожнай рэчкі

ix бажніцы — валуны.

Звоыяць мне каля Дзвіны

нашай памяці

званы.

ПАВЯРНУЛАСЯ СОНЦА НА ЛЕТА

Хоць на прамень,

але падрос наш Дзень:

надзейней на Радзіме,

як ніколі.

Сустрэнем вырай

над усхожым нолем.

З-пад продкавай

еузорнай вышыні

нрыноеяць птахі

промні дабрыні —

i сеюць, сеюць

па мяжы-акружнасці

усходы белакрылай

беларускасці.

A падрасцем

ад весняе крылатаеці, —

паслужым Бацькаўшчыне

промнем радасці.

ДА ПАБАЧЭННЯ!

Час прыходзіць развітацца.

Не скажу:

— Бывайце!

Вашым сябрам буду звацца

з кніжкаю на парце.

Я — на варце!

Да сустрэчы,

да спаткання зблізку.

Нагаворымся на вечы

ў Полацку ці Мінску.

Мудрасці

у мове

многа:

дабрынёй надзелена.

Будзе й вашая дарога

золатам засцелена!

Content

Панізьнік Сяргей Сцяпанавіч Літары ў расе

СЯРГЕЙ ПАПАР

Сяброўскія адведзіны - добрых кніг агледзіны

РАСІНКА I ЖУЧОК

ВЕРАСЕНЬ

ЛЯ ВЕЖАЎ НАВАГРАДКА

БЕЛАРУСЫ

САГРЭТАЕ НА ВУСНАХ

РЭХА Ў РОДНАЙ СТАРАНЕ

ВОЖЫК I БЕЛЫ ГАРОШАК

ЧАРАДЗЕЙНЫЯ СЛОВЫ

ЖЫВІЦА

ХВІЛІНКА

КРОПКА

АНТЭНА

САЛАЎІНЫЯ СЫНЫ

НА ЎЗЫХОДЗЕ СОНЦА

ДАРОГІ I СУСТРЭЧЫ

СВІСЛАЧ — МАЦІ НЯМІГІ

Зверху - сонца. Знізу - зёлка. Паяднала ix Вясёлка.

ВЯСЁЛКА

ВЯСНА

У РУКАХ БАРБАРЫ – ДОЖДЖЫК

ГАЛІНКА

ЗАВУШНІЦЫ

ПЕВЕНЬ-ГАРЛАПАН

ФІЛІН ФІЛЬКА

ПРЫГОДЫ МАМАНЦІКА

НАВЫПЕРАДКI

ПРАБАЧЭННЕ

СМАЧНАЯ НОЧ

ЗАСТУПНІКІ

МУРЛЫКА

СЯБРЫ

ЗДАРОВЫ СМЕХ

ГАСЦІНЕЦ

Слова – промнічак лагодны, Мова – месячык і сонца

КАЛЬЧУГА СЛОВА

АДБОРНЫЯ ЗЯРНЯТЫ СЛОЎ

МАЦЯРЫК

СВЕТЛАФОР

ЗУБРЫНЫЯ ВЕДЫ

ЛІТАРЫ Ў PACE

ЛЕЎ-ВАСТРАСЛОЎ

ЦЮЦІК-ВАЎКАДАЎ

ВОЎК I ЗВЕРАБОЙ

ЧАРАДЗЕЙНАЕ ДАСВЕЦЦЕ

ДАЛЬКАЖЫК

СУМОЎЕ

ПАЧЦІВЫ ПАКЛОН

МЯККІ ЗНАК

«КЛАСІК»

КАБ РАІЛІСЯ РАІ...

БУДЗЬМА!

Паслужым Бацькаўшчыне промнем радасці

ДРУЖБІСТАЯ БЕЛАРУСЬ

СТАРТЫ — АД ПАРТЫ

ХРАМ СТАІЦЬ НА КРУЦІЗНЕ

НЕ Ў РЫМ, A Ў КРЫМ!

БЕЛАРУС НА ЭКВАТАРЫ

MIША ПІША САЧЫНЕННЕ

СТРЭЧАННЕ

Я — ДЗЯЎЧЫНКА КАЛЯДА

РАДАСЛОЎНАЕ ДРЭВА

ПАКЛОННІК

ПЛЫВЕ АЗОН

УГЕРБОВАНЫЯ

РЭХА-ПРАРЭХА

ТУР

АБЯРЭГ

ВАЛУНЫ — СЛЕДАВІКІ

ПАВЯРНУЛАСЯ СОНЦА НА ЛЕТА

ДА ПАБАЧЭННЯ!