Белаяр Сяргей

Міжзорныя ўтыль-капальнікі

Сяргей БЕЛАЯР

Міжзорныя ўтыль-капальнікі

Навукова-фантастычнае апавяданне

Доўгія пошукі, нарэшце, прынеслі радасць: сканеры касмічнага разведчыка «Дор- Шарг» зафіксавалі ў петаметры ад карабля крыніцу сыравіны каласальных памераў.

Як толькі апаратура падала гукавы сігнал, капітан Аргас Храмун забарабаніў пальцамі па клавішах, запускаючы праграму дыстанцыйнага аналізу знаходкі, а тэхнік Цірак Ра-Ваш узяўся актывізаваць зонды і рыхтаваць калідор для гіперпрасторавага скачка. Працаваў экіпаж моўчкі і засяроджана, не спяшаючыся раней часу ацэньваць по спех місіі. З немалой доляй верагоднасці магло быць, што крыніца ўжо камусьці належала.

Мадыфікаваны варыянт армейскага сканера генерыраваў спецыяльныя хвалі — яны не рассейваліся ў прасторы, ігнаруючы доплераўскае зрушэнне частаты. Прыёмнік дазваляў лавіць зваротны сігнал, нават калі яго скажалі электрамагнітныя перашкоды тэхнагеннага паходжання. Карэляцыю інфармацыі ажыццяўляў штучны інтэлект.

Праз некалькі хвілін пачалі паступаць першыя дадзеныя. Інфармацыя мянялася з кожнай секундай, і адпаведна мяняўся погляд капітана.

— Не так даўно планета была прыдатная для жыцця!

— Каб гэта зразумець, дыстанцыйныя сканеры не патрэбны! Смецце на арбіце паказвае на прысутнасць разумных форм жыцця лепш за любы знак! А з гэтым самым жыццём што? Не хацелася б, каб планета аказалася населенай!

— Лепш за ўсё — пустая планета. Менш праблем!

— Ды і ганарар нашмат большы!

Наяўнасць жыццёвых форм на планетах

са значнымі крыніцамі сыравіны праблемай не была — у залежнасці ад узроўню інтэлекту жывых істот у гульню ўступалі альбо ваенныя, альбо дыпламаты.

Праз чатыры хвіліны штучны інтэлект абвясціў пра адсутнасць жывых істот на паверхні. Адмоўны вынік быў атрыманы і пасля пошуку розуму пад паверхняй.

Настрой тэхніка адразу палепшыўся. Ён з падвоеным імпэтам узяўся за працу.

Пакуль Ра-Ваш рыхтаваў зонды, капітан прагледзеў базу дадзеных штучнага інтэлекту і залез у Старнэт. Пра планету, якая знаходзілася па той бок мяжы Айкумены, інфармацыі было вельмі мала.

Храмуна цікавіла не гісторыя, а статус планеты ў галактычным рэестры. На шчасце, геоід не належаў ні да аднаго з населеных сусветаў. Не было ані файнд-маркера, ані сігнальных буёў, ані іншых прыкмет таго, што экіпаж «Дор-Шарга» апярэдзілі.

Цірак расплыўся ў задаволенай усмешцы. Такія велічэзныя крыніцы сыравіны сустракаліся нячаста. У апошні раз багатую рэсурсамі планету знайшлі дваццаць тры гады таму.

— Зонды гатовыя!

— Калідор?

— Тры хвіліны да стапрацэнтнай гатоўнасці! Задаю каардынаты пераходу!

Корпус касмічнага разведчыка завібрыраваў: штучны інтэлект разганяў рэактар. Модуль гіперпрасторавага джампера пачаў пульсаваць.

— Гатоўнасць да скачка — адна хвіліна!

Адсекі касмічнага разведчыка напоўніліся нізкім гулам гіперпрывада.

— Старт!

У кірунку гіпермяжы са светлавой хуткасцю панесліся тры даследчыя апараты ў звышмоцных карпусах.

Пра тое, што зонды перасеклі нябачную рысу, сведчылі тры зеленаватыя светлячкі. Ра-Ваш вывеў на экран аб’ёмную камп’ютарную мадэль. Падфарбаваныя аранжавым капсулы несліся па прамой з велізарнай нават на скарэкціраваным штучным інтэлектам малюнку хуткасцю. Праз некалькі хвілін зонды вынырнулі на адлегласці ў мільён кіламетраў ад планеты. З’явіўся малюнак.

Цірак упэўнена вёў зонды да арбіты. Для таго, каб праслізнуць скрозь поле тэхнагенных аб’ектаў агульнай масай у некалькі дзясяткаў мільёнаў тон, Ра-Вашу давялося пусціць у ход усё сваё майстэрства. Ён не хацеў рызыкаваць.

Суцэльная сцяна смецця расступілася, і экіпаж убачыў планету. Геоід быў шэра-чорным з абрысамі мацерыкоў, што адгадваліся слаба. Падпарадкоўваючыся джойсціку ў руцэ Ра-Ваша, зонды пачалі плаўны спуск. Храмун і Ра-Ваш не адрываліся ад манітораў. З-за велізарнай адлегласці сігнал прыходзіў са спазненнем.

Да радасці экіпажа, уся планета была літаральна завалена смеццем. Прычым, адходы ўключалі дэфіцытныя хімічныя элементы і рэдкія матэрыялы.

— Аргас, мы багатыя! — радасна закрычаў тэхнік. Капітан адказаў слабым кіўком — ён не любіў паспеху.

— Нам трэба яшчэ заявіць свае правы на сыравіну! Пачынаем працаваць неадкладна!

— Ёсць!

У адпаведнасці з законам знаходка належала таму, хто першым дастаўляў сыравіну на бліжэйшую рэсурсную базу. Кароткахвалевыя радыёбуі пазначалі толькі межы ўчастка і служылі знакам пачатку здабычы, не гарантуючы таго, што іншыя пашукавікі не паквапяцца на каштоўную жылу.

Сусветы Айкумены, якія імкліва развіваліся, патрабавалі ўсё больш рэсурсаў, а разведаныя крыніцы карысных выкапняў хутка высільваліся і не маглі цалкам пакрыць патрэбнасць у сыравіне. Сонца давала энергію, але з яго святла немагчыма вытачыць дэталь, пашыць адзенне і сінтэзаваць ежу. У перапрацоўку ішло ўсё, выключаючы буйныя касмічныя целы.

Ра-Ваш змяніў працоўны рэжым даследчых апаратаў і пачаў нетаропка ўводзіць каардынаты пункта пераходу. Мінімальная памылка магла каштаваць жыцця. Капітан назіраў за планетай, спрабуючы намаляваць карціну таго, якой яна была раней.

Праз некалькі хвілін Цірак абвясціў гатоўнасць.

— Падрыхтавацца да паскарэння! — абодва крэслы патанулі ў сілавых коканах, у сярэдзіну якіх лінуў амартызацыйны газ. Далей у справу ўступаў штучны інтэлект. На маніторы змяняліся лічбы зваротнага адліку. У нейкі момант «Дор-Шарг» пачаў набіраць хуткасць.

Касмічны разведчык дасягнуў гіпермяжы праз некалькі секунд. Рушыла ўслед яркая ўспышка. Нават аслабленая святлафільтрамі, яна балюча ўдарыла па вачах, а затым «Дор-Шарг» ірвануў наперад, нібыта атрымаў дадатковае паскарэнне. Перагрузка ўзрасла з аднаго да дванаццаці джоўляў. Храмун і Ра-Ваш адчулі рэзкае павелічэнне вагі. Неадольная сіла ўціснула галаву ў плечы, з’явіўся асабліва невыносны цяжар у грудзях. Для таго, каб паварушыць хоць бы пальцам, даводзілася прыкладаць немалыя высілкі. Ступні і галёнкі здаваліся павялічанымі ў аб’ёме, мышцы звяло курчамі, зрок як бы расфакусіраваўся, не заўважаючы ніякіх прыкмет гіперпрасторавага калідора.

Члены экіпажа толькі нейкім цудам не страчвалі прытомнасці. На шчасце, пераход ніколі не цягнуўся доўга. За сто тысяч кіламетраў ад кропкі выхаду модуль адключыўся і пачалося тармажэнне. Карабель увайшоў у норму за дваццаць тысяч кіламетраў ад арбіты.

— Цірак, як ты? — спытаў капітан, як толькі ачнуўся.

— Добра! — адазваўся тэхнік. Яго голас слаба дрыжаў.

— За працу!

Кампрэсары ўцягнулі газ, сілавыя коканы зніклі.

Капітан адстрэліў радыёбуі і вывесіў на адлегласці паўмільёна кіламетраў над паўночным полюсам планеты файнд-маркер з ідэнтыфікацыйным нумарам «Дор-Шарга». Тэхнік заняўся танкамі. Кожны касмічны разведчык, незалежна ад жадання вольных пашукавікоў — арцеляў або наёмных карпарацый — забяспечваўся кантэйнерамі для сыравіны, граберамі, сартавальнымі механізмамі і прэсам.

На тое, каб падрыхтавацца да збору сыравіны, спатрэбілася каля дзесяці хвілін. У адрозненне ад Ра-Ваша, рукі ў Храмуна не дрыжалі, хоць хваляванне Аргаса было неменшым.

— Пачынаем? — спытаў, згараючы ад нецярпення, Цірак.

Перш чым набліжацца да базы смецця, капітан вырашыў агледзецца — сюрпрызы экіпажу патрэбны не былі. На сто мільёнаў кіламетраў вакол было пуста. Праверыў Храмун і дадзеныя зондаў.

— Можна!

Тэхнік пацёр рукі ў прадчуванні вялікага куша і ўзяўся за ручкі кіравання маніпулятарамі, абсталяванымі велічэзнымі захопамі. Грабер тузануўся, шчыпцы сагнуліся і выпрасталіся.

Пераканаўшыся ў тым, што маніпулятары гатовы да працы, Ра-Ваш варухнуў дзяржальнамі. Фантастычныя цуда-памочнікі ўрэзаліся ў сцяну смецця. Цірак паварушыў дзяржальнамі, і маніпулятар панёс здабычу да шырокага раструба, праз які сыравіна паступала ў комплекс сартавальных механізмаў, адкуль ішла пад прэс. Спрасаваныя брыкеты вагой па сто тон па канвееры адпраўляліся ў танкі, дзе магутныя краны размяркоўвалі іх па грузавых ёмістасцях.

Капітан вырашыў азнаёміцца з вынікамі сканіравання. Атмасфера амаль на семдзесят пяць працэнтаў складалася з аксіду вугляроду. Каля шасці працэнтаў прыходзілася на кісларод, астатнюю частку складалі аксіды азоту, дыяксід серы, альдэгіды, аміяк, радыеактыўныя ізатопы і цяжкія металы. На гэтым таксама можна было нядрэнна зарабіць.

Не менш забруджаныя на апусцелай планеце глеба і вада. Грунт быў літаральна перасычаны ўстойлівымі хлорарганічнымі злучэннямі, нітратамі, сульфатамі, хларыдамі, а таксама таксічнымі адходамі прамысловай і сельскагаспадарчай вытворчасці, ртуццю, свінцом, мыш’яком, меддзю, кадміем. Сусветны акіян нагадваў кактэйль з нафты і нафтапрадуктаў, нітратаў, фасфатаў, інсектыцыдаў, гербіцыдаў, прамысловага ды бытавога смецця і цяжкіх металаў.

Нечакана для самога сябе капітан адчуў шкадаванне да тых, хто не здолеў своечасова спыніцца і ператварыў свой дом у звалку. Жаль працягваўся нядоўга — Аргас адмахнуўся ад гэтай думкі, як ад назойлівай кузуркі, нагадаўшы сабе пра тое, што не варта спачуваць дурням. Лепш падумаць, як не падпусціць недасведчаных да атручанай планеты.

Праца ішла.

На душэўныя згрызоты Цірак не пакутаваў — занадта доўга ён марыў пра тое, як разбагацее. Напарнікам і сябрам Ра-Ваш быў нядрэнным, нягледзячы на такое ўвогуле зразумелае жаданне, бо і праз дзесяцігоддзе не забываліся цяжкае дзяцінства і галоднае юнацтва. Аргас і сам не супраць прамяняць манатонныя пошукавыя будні на забяспечанае марнаванне часу, але марамі пра незлічоныя багацці не трызніў.

Калі Храмун глядзеў на імкліва растучыя лічбы, якія паказвалі танаж смецця, з яго грудзей рвалася радасць. Капітану даводзілася супакойваць сябе: занадта ўжо вялікая была рызыка трапіць у поле зроку канкурэнтаў або піратаў.

«За такую залатую жылу ўчэпяцца ў горла не толькі чужыя, але і самыя верныя сябры!», — раптам падумалася капітану. Ён цішком кінуў на таварыша ацэньваючы погляд. Калі не заўважаць узбуджанага мармытання, Цірак быў такім жа, як і заўсёды. Храмун зноў утаропіўся ў экран. Сам каштан не мог дапусціць і думкі пра тое, каб здрадзіць таварышу. Гонар афіцэра, няхай сабе і адстаўнога, не дазваляў нічога. Ды і куды падзець сумленне?

Колькасць брыкетаў, аднак, павялічвалася. Штучны інтэлект правёў разлікі і выдаў рэзюмэ: танкі касмічнага разведчыка будуць запоўненыя задоўга да таго, як смецця стане менш на дзесяць працэнтаў.

Храмун змяніў Ра-Ваша праз дзве гадзіны, не прыняўшы пад увагу пярэчанні Цірака.

— Смецце нікуды ад цябе не дзенецца!

Спрачацца з капітанам тэхнік не адважыўся — моўчкі перадаў кіраванне таварышу. Толькі павярнуў галаву, каб Аргас не заўважыў нядобрага бляску ў яго вачах. Погляд Ра-Ваша спыніўся на вогнетушыцелі — цяжкім балоне, здольным без цяжкасці праламаць чэрап.

Тэхнік нервова аблізнуў вусны, спалохаўшыся ўласных думак. Спакуса забіць капітана і завалодаць усім багаццем аднаасобна была вельмі моцнай. І супраціўляцца ёй аказалася цяжка. Цірак асцярожна расшпіліў замок рамянёў бяспекі, пасля чаго яны лёгка зваліліся на крэсла. Глыбока ўдыхнуўшы, пацягнуўся да вогнетушыцеля, імкнучыся пры гэтым не патрывожыць капітана. Сэрца білася аб рэбры, здаецца, на ўсю міжзорную прастору.

У гэты самы момант на маніторы з’явіліся дадзеныя пра дакладную колькасць сыравіны і разлікі меркаванага прыбытку.

Сума атрымлівалася астранамічная.

Ра-Ваш выдыхнуў і прымусіў сябе забыць пра жаданне пазбавіцца ад сябра. А праз імгненне Цірак засаромеўся сваіх думак.

На тое, каб загрузіць усе танкі, ледзь хапіла чацвярых сутак, на працягу якіх Ра- Ваш і Храмун змянялі адзін аднаго на час ежы і сну праз кожныя шэсць гадзін. Змяншэнне колькасці смецця на планеце было практычна незаўважным.

Да рэсурснай базы дабраліся за тыдзень. Паліва не эканомілі: касмічны разведчык здзяйсняў скачкі ў гіперпрасторы. І аднаго рэйса хапіла, каб зрабіць Аргаса і Цірака заможнымі. Але капітан і тэхнік на дасягнутым не спыніліся — яны нанялі самы вялікі танкер і за тры рэйсы перавезлі ўсё смецце з аддаленай планеты. І толькі пасля таго, як з танкера быў выгружаны апошні брыкет, пашукавікі адчулі рэальны кошт свайго новага статусу.

— Ну, і як табе мая сціплая хаціна? — спытаў Цірак, ямчэй уладкоўваючыся на шэзлонгу, па абодва бакі ад якога стаялі слугі з веерамі.

— Няблага! — адказаў Аргас, хоць назваць сціплым палац таварыша было нельга — ад унутранага ўбранства літаральна патыхала раскошай.

Ра-Ваш расплыўся ў задаволенай усмешцы і сказаў:

— Калі хочаш, можам выйсці ў адкрыты космас на маёй асабістай яхце, самай вялікай у Айкумене!

— Чаму б і не? Але толькі пасля таго, як ты пакажаш мне сваю калекцыю! Памятаецца, ты казаў, што ў цябе ёсць арыгіналы вялікіх майстроў мінулага?

— Так! Давялося раскашэліцца, але яны таго каштуюць! Прызнаюся, пасля знаёмства з тваім паркам рарытэтных машын мяне пачало адольваць жаданне ўразіць цябе чым-небудзь не менш дарагім!.. Яшчэ кактэйлю?

Гатовыя выканаць любое жаданне, слугі напружыліся, чакаючы загаду.

— Не, дзякуй! — адказаў Храмун і перавёў погляд на непраўдападобна прыгожых жанчын, што цярпліва чакалі, калі ўчарашнія міжзорныя ўтыль-здабытчыкі зробяць ласку паглядзець на іх. Красуні ажывіліся і пачалі дэманстраваць Аргасу свае чары.

Экс-капітан памахаў дамам рукой.

— Захочаш чаго-небудзь — толькі скажы!

— Абавязкова!

Некалькі імгненняў таварышы маўчалі, атрымліваючы асалоду ад выдатнага краявіду, што адкрываўся з балкона, — ландшафтныя дызайнеры папрацавалі добра. Затым Ра-Ваш з пачуццём вымавіў:

— Жыццё выдатнае!.. Усе забываю спытаць: як называлася тая пустэльная планета?

— Калі не памыляюся, гэта была Зямля!

Content

Белаяр Сяргей Міжзорныя ўтыль-капальнікі