Boris Akunin

LEWIATAN

Левиафан

Z rosyjskiego przełożyła Małgorzata Buchalik

Autor dziękuje za pomoc K.N. Junkers88

Kilka kartek z czarnej teczki

komisarza Gauche’a

PROTOKÓŁ

Wizji lokalnejprzeprowadzonej wieczorem 15 marca 1878 rokuw willi lorda Littleby na rue de Grenelle

(7 dzielnica miasta Paryża)  (fragment)

...z niewiadomych przyczyn cała służba przebywała w pokoju kredensowym, usytuowanym na parterze willi, na lewo od hallu (pomieszczenie 3 na rys. 1). Pozycje denatów przedstawia rys. 4, gdzie:

nr. 1 - oznaczono ciało stróża, Etienne’a Delarue, lat 48;

nr. 2 - ciało gospodyni, Laury Bernard, lat 54;

nr. 3 - ciało osobistego lokaja lorda, Marcela Prou, lat 28;

nr. 4 - ciało syna stróża, Luca Delarue, lat 11;

nr. 5 - ciało pokojówki, Arlette Foch, lat 19;

nr. 6 - ciało wnuczki gospodyni, Anne-Marie Bernard, lat 6;

nr. 7 - ciało strażnika, Jeana Lesage, lat 42, który 16 marca 1878 roku zmarł, nie odzyskawszy przytomności, w szpitalu Saint-Lazare;

nr. 8 - ciało strażnika, Patricka Trois-Bras, lat 29;

nr. 9 - ciało odźwiernego, Jeana Carpentier, lat 40.

Denaci oznaczeni nr. 1-6 spoczywają w pozycji siedzącej wokół dużego stołu kuchennego, przy czym nr.  1-3 mają głowy opuszczone na skrzyżowane ramiona, nr 4 złożone pod policzkiem dłonie, nr 5 siedzi lekko odchylona do tyłu, nr 6 na kolanach nr. 2. Twarze nr. 1-6 są spokojne i nie wyrażają strachu ani cierpienia. Z kolei nr. 7-9 leżą (patrz rys. 4) w pewnej odległości od stołu, a nr 7 trzyma w dłoni gwizdek, jednak nikt z sąsiadów nie słyszał ubiegłej nocy gwizdu. Twarze nr. 8 i 9 zastygły w grymasie przerażenia bądź też wielkiego zdumienia (fotografie zostaną załączone jutro rano). Brak śladów walki. Podczas obdukcji nie stwierdzono obrażeń na ciałach denatów. Przyczynę śmierci może wyjaśnić jedynie sekcja zwłok. Na podstawie stopnia zesztywnienia pośmiertnego lekarz, maitre Berneme, ustalił, że zgon poszczególnych ofiar nastąpił w różnym czasie, pomiędzy godziną 10 wieczorem (nr 6) a 6 rano, nr 7 zaś zmarł, jak już wspomniano, później, w szpitalu. Nie czekając na rezultat sekcji zwłok, ośmielę się wyrazić przypuszczenie, że wszystkim ofiarom podano silną truciznę, mającą również działanie nasenne; moment śmierci zależał od dawki trucizny bądź od kondycji fizycznej poszczególnych ofiar.

Drzwi frontowe willi zamknięte, ale nie na klucz. Okno oranżerii (pkt 8, rys. 1) świadczy jednak o tym, że dokonano włamania: szyba stłuczona, pod oknem na wąskim pasie spulchnionej ziemi niewyraźny ślad męskiego buta nr 41, o ostrym nosku, podzelowanego (fotografie wkrótce). Prawdopodobnie przestępca wdarł się do willi od strony ogrodu, już po otruciu i uśpieniu służby - w innym wypadku ta z pewnością usłyszałaby brzęk tłuczonej szyby. Nie wiadomo jednak, dlaczego przestępca, unieszkodliwiwszy służbę, włamał się od ogrodu - mógł bez kłopotu dostać się do willi przez pomieszczenia gospodarcze. W każdym razie z oranżerii skierował się na piętro, do apartamentów lorda Littleby (patrz rys. 2). Jak widać na rysunku, w lewym skrzydle piętra znajdują się jedynie sala mieszcząca rzadkie zbiory starożytności indyjskich i bezpośrednio z nią sąsiadująca sypialnia lorda. Pozycję ciała lorda zaznaczono na rys. 2 nr. 10 (patrz też kontur). Lord Littleby, ubrany w tużurek i sukienne spodnie, prawą stopę miał owiniętą grubą warstwą bandaża. Wstępny ogląd pozwala przypuszczać, że śmierć nastąpiła w wyniku niezwykle silnego ciosu zadanego ciężkim podłużnym przedmiotem w okolice ciemienia. Ofiara stała twarzą do napastnika. Dywan na kilka metrów wokoło zabryzgany krwią i mózgiem. Ślady krwi również na szklanej gablocie, w której, sądząc z napisu na tabliczce, znajdowała się statuetka hinduskiego boga Śiwy (treść napisu: „Bangalur, druga pol. XVII w, złoto”). Tło zrabowanej statuetki stanowiły malowane indyjskie chusty; jedna z nich również zniknęła.

Wyjątki z raportu doktora Bernemeo rezultatach sekcji zwłok dostarczonych z rue de Grenell

...O ile jednak przyczyna śmierci lorda Littleby (ciało nr 10) jest oczywista i za niezwykłą uznać można tu jedynie siłę ciosu, który rozłupał czaszkę ofiary na siedem części, o tyle przypadki nr. 1-9 okazały się bardziej skomplikowane i wymagały przeprowadzenia nie tylko sekcji, lecz także specjalistycznej analizy toksykologicznej. Zadanie ułatwił w pewnym stopniu fakt, iż J. Lesage (nr 7) żył jeszcze w trakcie pierwszego badania i wykazywał niektóre charakterystyczne objawy (zwężone źrenice, spowolniony oddech, zimna spocona skóra, czerwone wargi i sutki) mogące świadczyć o zatruciu morfiną. Niestety, podczas wstępnej obdukcji na miejscu zbrodni przyjęliśmy za oczywistą wersję o doustnym przyjęciu trucizny; stąd też skupiliśmy się na dokładnym przebadaniu okolic jamy ustnej i gardła ofiar. Ponieważ jednak nie stwierdziliśmy żadnych nieprawidłowości, ekspertyza utknęła na martwym punkcie. Dopiero w toku badań prowadzonych w kostnicy odkryliśmy u każdego z dziewięciu denatów ledwie dostrzegalny ślad iniekcji w zgięciu lewego łokcia. Chociaż wykracza to poza granicę moich kompetencji, pozwolę sobie dość kategorycznie stwierdzić, że wstrzyknięcia nieznanej substancji dokonała osoba mająca duże doświadczenie w tego rodzaju zabiegach. Do powyższego wniosku doprowadziły mnie następujące spostrzeżenia: 1) iniekcji dokonano nadzwyczaj profesjonalnie, u żadnej z ofiar nie stwierdzono krwawych wylewów podskórnych; 2) zazwyczaj delikwent popada w stan upojenia narkotycznego po upływie około trzech minut, a to znaczy, że właśnie w takim czasie dokonano wszystkich dziesięciu iniekcji. Albo zatem przestępców było kilku (co mało prawdopodobne), albo jeden, za to nadzwyczaj wprawny - nawet jeżeli założymy, że zawczasu przygotował napełnioną strzykawkę dla każdej z ofiar. Trudno doprawdy przypuszczać, że zdrowy na umyśle człowiek pozwoli zrobić sobie zastrzyk, gdy na jego oczach ktoś stracił przytomność w wyniku podobnego zabiegu. Mój asystent, maitre Jolie, uważa, że ofiary mogły się znajdować w stanie hipnotycznego transu, jednak w mojej wieloletniej praktyce nie spotkałem się z takim przypadkiem. Zechce pan komisarz zwrócić również uwagę na fakt, że ofiary nr 7-9 leżały na podłodze w pozycjach niedwuznacznie wskazujących na to, że umierały ogarnięte paniką. Jak przypuszczam, właśnie te trzy ofiary otrzymały zastrzyki jako ostatnie (albo okazały się wyjątkowo odporne) i zanim straciły przytomność, zrozumiały, że dzieje się coś podejrzanego. Analiza laboratoryjna wykazała, że każda z ofiar przyjęła dawkę morfiny mniej więcej trzykrotnie wyższą od śmiertelnej. Wnioskując ze stanu ciała dziewczynki (nr 6), która prawdopodobnie zmarła pierwsza, iniekcji dokonano między 9 a 10 wieczorem w dniu 15 marca.

DZIESIĘĆ OFIAR ZŁOTEGO BOŻKA!

Koszmarna zbrodnia w prestiżowej dzielnicy

Dzisiaj, 16 marca, cały Paryż mówi tylko o jednym: o mrożącej krew w żyłach zbrodni, która zburzyła dostojny spokój arystokratycznej rue de Grenelle. Korespondent „Revue Parisien” odwiedził miejsce tragedii i gotów jest zaspokoić uzasadnioną ciekawość naszych czytelników.

Dzisiejszego ranka listonosz Jacques Le-Chien o siódmej z minutami jak zwykle zadzwonił do drzwi eleganckiej piętrowej willi, należącej do znanego brytyjskiego kolekcjonera, lorda Littleby. Odźwierny Carpentier, zawsze osobiście odbierający pocztę jego ekscelencji, tym razem jednak nie otworzył, a kiedy zdumiony pan Le-Chien zauważył, że drzwi są niedomknięte, wszedł do hallu. Minutę później 70-letni weteran usług pocztowych z dzikim wyciem wybiegł na ulicę. Niezwłocznie wezwana policja zastała w willi prawdziwe królestwo Plutona - siedmioro służących i dwoje dzieci (11-letni syn stróża i 6-letnia wnuczka gospodyni) spało snem wiecznym. Policjanci weszli na piętro i znaleźli tam pana domu, lorda Littleby. Tonął w kałuży krwi, zamordowany w skarbcu mieszczącym przesławną kolekcję wschodnich starożytności.            55-letni Anglik był doskonale znany w stołecznych kręgach towarzyskich. Miał opinię ekscentryka i odludka, jednak archeolodzy i uczeni badacze Wschodu uznawali go za prawdziwego znawcę historii Indii. Dyrekcja Luwru niejednokrotnie podejmowała próby odkupienia od lorda poszczególnych eksponatów z jego kolekcji, ten jednak zdecydowanie odmawiał. Zmarły szczególnie cenił sobie złotą statuetkę Śiwy, wycenianą przez ekspertów na co najmniej pół miliona franków. Będąc człowiekiem nieufnym i podejrzliwym, lord Littleby bardzo bał się złodziei; w skarbcu dzień i noc dyżurowali dwaj uzbrojeni strażnicy. Nie wiadomo, dlaczego strażnicy opuścili posterunek i zeszli na parter willi. Nie wiadomo, jakim fortelem udało się przestępcy, bez użycia siły, podporządkować swojej woli absolutnie wszystkich domowników (policja przypuszcza, że wykorzystał jakąś szybko działającą truciznę). Oczywiste jest natomiast, że nie spodziewał się zastać w domu gospodarza - szatański plan okazał się niedopracowany. Może to właśnie tłumaczy bestialskie okrucieństwo, z jakim zamordowano kolekcjonera. Sprawca zbiegł z miejsca przestępstwa w panice - w każdym razie zabrał jedynie statuetkę oraz jedną z malowanych indyjskich chust, wiszących w tejże co statuetka gablocie. Chustę wykorzystał prawdopodobnie do zawinięcia złotego Śiwy, żeby blask posążka nie zwrócił uwagi jakiegoś zapóźnionego przechodnia. Reszta skarbów (a było ich w kolekcji niemało) pozostała nietknięta. Niżej podpisany korespondent „Revue Parisien" ustalił, że wczorajsza obecność lorda Littleby w willi była czystym, a   fatalnym   przypadkiem.

Lord zamierzał wieczorem wyjechać do wód, jednak złożony niespodziewanym atakiem podagry został w domu - na swoją zgubę.

Bluźnierczy rozmach i cyniczność zbiorowego mordu na rue de Grenelle przechodzą ludzką wyobraźnię. Co za pogarda dla życia! Jakie potworne okrucieństwo! I po co? - żeby zdobyć zloty posążek, którego nawet nie sposób teraz sprzedać! A przetopiony Śiwa zmieni się w zwykłą dwukilogramową sztabę złota. Dwieście gram żółtego kruszcu - oto cena, jaką wyznaczył przestępca za głowę każdej z nieszczęsnych ofiar. O tempora, o mores! - powtórzmy za Cyceronem.

Mamy jednak podstawy przypuszczać, że ta niewyobrażalna zbrodnia nie pozostanie bezkarna. Jeden z najbardziej doświadczonych detektywów paryskiej prefektury, komisarz Gustaw Gauche, któremu powierzono śledztwo, zdecydowanie oświadczył niżej podpisanemu, że policja dysponuje pewną istotną poszlaką. Komisarz jest całkowicie pewien, że karząca ręka sprawiedliwości rychło dosięgnie sprawcę. Na pytanie, czy mógł nim być któryś ze znanych profesjonalnych włamywaczy, maitre Gauche sarkastycznie uśmiechnął się pod siwym wąsem i zagadkowo odpowiedział: „Nie, synku, ten trop prowadzi w wyższe sfery”. I Państwa pokornemu niżej podpisanemu słudze nie udało się już z niego wycisnąć ani jednego słowa.

J. du Roi

OBFITY POŁÓW!

Złoty Śiwa odnaleziony! „Zbrodnia stulecia” na rue de Grenelle dziełem…

Wczoraj, 17 marca, między piątą a szóstą po południu 13-letni Pierre B. łowiący ryby przy Pont des Invalides tak nieszczęśliwie zaczepił haczykiem o dno, że musiał wejść do zimnej wody. („Co ja, głupi, żeby zostawiać oryginalny angielski haczyk?” - powiedział młodociany wędkarz naszemu reporterowi). Ofiarność Pierre’a zastała nagrodzona: haczyk zaczepił nie o jakąś banalną belkę, lecz o ciężki, na wpół zakopany w mule przedmiot. Po wyciągnięciu z wody przedmiot ów nieziemskim blaskiem oślepił zdumionego chłopca. Ojciec Pierre’a, sierżant rezerwy i weteran spod Sedanu, domyślił się, że to ni mniej, ni więcej, tylko osławiony złoty Śiwa, przez którego dwa dni temu zginęło dziesięć osób, i dostarczył znalezisko do prokuratury. Co się zatem stało? Przestępca, który nie zawahał się z zimną krwią i wyrachowaniem zabić tylu ludzi, z niewiadomych powodów porzucił łup zdobyty takim nakładem starań! Śledztwo zabrnęło w ślepą uliczkę. Opinia publiczna utrzymuje, że w mordercy poniewczasie obudziło się sumienie, że przeraził się swojego czynu i cisnął złotego bałwana do rzeki. Wielu sądzi nawet, że sam zbrodniarz utopii się gdzieś w pobliżu. Mniej romantyczna policja dopatruje się w niekonsekwentnych działaniach przestępcy znamion choroby umysłowej.

Czy kiedykolwiek poznamy kulisy tej koszmarnej, niepojętej historii?

CZĘŚĆ PIERWSZA

PORT SAID – ADEN

Komisarz Gauche

W Port Saidzie na pokład „Lewiatana” wszedł nowy pasażer; zajął kajutę numer osiemnaście, ostatnią wolną w pierwszej klasie, i komisarzowi Gauche’owi z miejsca poprawił się humor. Pasażer wyglądał nader obiecująco: opanowane, niespieszne ruchy, nieprzenikniony wyraz pięknej twarzy, na pierwszy rzut oka całkiem młodej; kiedy jednak zdjął melonik, nieoczekiwanie ukazały się posiwiałe skronie. Interesujący typ, osądził komisarz. Od razu widać, że z charakterem i, by tak rzec, z przeszłością. Krótko mówiąc, w sam raz dla ojczulka Gauche’a.

Pasażer szedł po trapie, wymachując podróżnym pledem, a spoceni tragarze taszczyli imponujący bagaż: drogie skrzypiące walizy, eleganckie sakwojaże ze świńskiej skóry, wielkie paczki książek i nawet składany welocyped (jedno koło duże, dwa małe i pęk błyszczących metalowych trąbek). Procesję zamykało dwu nieszczęśników wlokących budzącą respekt sztangę gimnastyczną.

Serce Gauche’a, starego posokowca (komisarz lubił przedstawiać się w ten sposób), żywiej zabiło w przeczuciu emocjonującego polowania: nowy nie miał przy sobie złotego znaczka - ani na jedwabnej klapie szykownego letniego płaszcza, ani na marynarce, ani na łańcuszku zegarka. Ciepło, coraz cieplej - myślał Gauche, uważnie śledząc eleganta spod krzaczastych brwi i pykając ukochaną glinianą fajeczkę. Ano właśnie - dlaczego niby był taki pewien, że łajdak wsiądzie na statek akurat w Southampton? Morderstwa dokonano 15 marca, a dzisiaj jest już 1 kwietnia. Czasu na dotarcie do Port Saidu było dosyć, kiedy „Lewiatan” opływał zachodni brzeg Europy. No i proszę: klient jak malowanie, plus bilet pierwszej klasy, plus - co najważniejsze - bez złotego wieloryba.

Przeklęty znaczek z inicjałami nazwy kompanii morskiej „Jasper-Artaud Partnership” od jakiegoś czasu śnił się Gauche’owi po nocach, przy czym w wyjątkowo obrzydliwej scenografii. Na przykład wczoraj.

Komisarz pływał z madamme Gauche łódką w Lasku Bulońskim. Świeciło słoneczko, śpiewały ptaszki. Nagle zza wierzchołków drzew wychynęła wielka złocista morda z tępymi ogromnymi oczami, otworzyła pysk, w którym zmieściłby się Łuk Triumfalny, i zaczęła wsysać staw. Zlany potem Gauche rzucił się do wioseł. Tymczasem okazało się, że są nie w żadnym parku, ale pośrodku bezbrzeżnego oceanu. Wiosła gięły się jak słomki, madamme Gauche boleśnie kłuła parasolką w plecy, a wielka świetlista chmura przesłoniła cały horyzont. Kiedy wypluła fontannę na pół nieba, komisarz obudził się i roztrzęsioną ręką obmacał stolik nocny: gdzie fajka i zapałki?

Złotego wieloryba po raz pierwszy zobaczył na rue de Grenelle, kiedy badał doczesne szczątki lorda Littleby. Anglik leżał z ustami otwartymi w niemym krzyku; sztuczna szczęka na wpół wysunięta, nad czołem krwawy suflet. Gauche przykucnął: między palcami denata błyszczała złota iskierka; przyjrzał się jej bliżej i ryknął z radości. Tym razem miał fart - taki fart, jaki zdarza się tylko w powieściach detektywistycznych. Nieboszczyk - niech mu ziemia lekką będzie - podał komisarzowi dowód rzeczowy, i to wcale nie na srebrnej tacy, lecz po prostu na dłoni. Bierz, Gustawie, śmiało. I spróbuj teraz stracić z oczu typa, który roztrzaskał mi łeb, a spalisz się ze wstydu, stary durniu.

Złoty znaczek (początkowo Gauche nie wiedział jeszcze, co to za znaczek, myślał, że breloczek albo szpilka do krawata z monogramem właściciela) mógł należeć tylko do mordercy. Na wszelki wypadek komisarz pokazał, oczywiście, wieloryba młodszemu lokajowi (w czepku urodzony chłopak: 15 marca miał akurat wychodne, co uratowało mu życie), lecz ten nigdy wcześniej nie widział świecidełka. I chwała Bogu.

Potem poszły w ruch koła zamachowe i zębate policyjnej machiny - minister i prefekt rzucili do akcji „Zbrodnia Stulecia” swoich najlepszych ludzi. Już pod wieczór następnego dnia Gauche wiedział, że trzy litery na złotym wielorybie to nie monogram jakiegoś tonącego w długach utracjusza, tylko inicjały świeżo zawiązanego francusko-brytyjskiego konsorcjum okrętowego. Wieloryb natomiast okazał się emblematem statku „Lewiatan”, zwodowanego niedawno w dokach Bristolu i szykującego się do wypłynięcia w swój pierwszy rejs do Indii.

O wielkim statku gazety trąbiły nie pierwszy już miesiąc. Teraz okazało się, że w przededniu pierwszego rejsu „Lewiatana” Mennica Londyńska wybiła złote i srebrne znaczki pamiątkowe: złote dla pasażerów pierwszej klasy i starszych oficerów, srebrne dla pasażerów drugiej klasy i oficerów technicznych. Trzeciej klasy na luksusowym statku, łączącym najnowsze osiągnięcia myśli technicznej z niebywałym komfortem, nie przewidziano w ogóle. Kompania gwarantowała podróżnym kompleksową obsługę, nie było więc konieczności zabierania w rejs służby. „Gotowi na każde skinienie lokaje i taktowne pokojówki naszej kompanii zadbają, żebyście czuli się Państwo na pokładzie „Lewiatana” jak w domu!" - głosiła reklama drukowana w gazetach całej Europy. Szczęśliwcom, którzy zarezerwowali kajutę na pierwszy rejs Southampton-Kalkuta, wręczano wraz z biletem złotego lub srebrnego wieloryba, w zależności od klasy. A rezerwacji można było dokonać w każdym dużym europejskim porcie, od Londynu po Konstantynopol.

Cóż, znaczek „Lewiatana” to wprawdzie mniej niż inicjały właściciela tegoż znaczka, ale w sumie sprawa nie komplikuje się znów tak bardzo, pomyślał komisarz. Wybito ściśle określoną liczbę złotych znaczków. Wystarczy poczekać do 19 marca - właśnie tego dnia statek uroczyście odbijał od brzegu - przyjechać do Southampton, wejść na pokład i popatrzeć, kto z pasażerów pierwszej klasy nie ma złotego wieloryba. Albo (co bardziej prawdopodobne) kto z ludzi, którzy za takie pieniądze kupili bilet, zrezygnuje z rejsu. I stanie się klientem ojczulka Gauche’a. Proste jak drut.

Gauche serdecznie nie znosił podróży, ale tym razem nie wytrzymał. Wykrycie sprawcy „zbrodni stulecia" wymagało jego osobistego udziału. Może w końcu dosłuży się awansu. Do emerytury już tylko trzy lata. A emerytura emeryturze nierówna. Półtora tysiąca franków dodatku funkcyjnego nie leży na ulicy.

W każdym razie sam się wkopał. Wycieczka do Southampton, w najgorszym razie rejs do Hawru, do pierwszego postoju, a tam już żandarmi na nabrzeżu, reporterzy... Tytuł w „Revue Parisien": „Śledztwo w sprawie «zbrodni stulecia» zakończone. Sukces naszej policji”. Albo jeszcze lepiej: „Stary posokowiec Gauche nie zawiódł”.

Akurat! Pierwsza nieprzyjemna niespodzianka czekała komisarza już w biurze kompanii w Southampton. Okazało się, że na cholernym okręcie jest równo sto kajut pierwszej klasy plus dziesięciu starszych oficerów. Wszystkie bilety zostały sprzedane. Sto trzydzieści dwie sztuki. I do każdego dołączono złoty znaczek. Czyli stu czterdziestu dwóch podejrzanych, nieźle, co? Ale przecież wieloryba nie będzie miał tylko jeden z nich - pocieszał się Gauche.

Rankiem 19 marca sieczony wilgotnym wiatrem, zakutany w ciepły szal komisarz stał przy trapie obok kapitana, mister Josiaha Cliffa, i pierwszego oficera, pana Charles’a Regnier. Witali pasażerów. Orkiestra dęta grała marsze na przemian angielskie i francuskie, na brzegu szumiał rozemocjonowany tłum, a Gauche coraz wścieklej pykał i gryzł Bogu ducha winną fajkę. Niestety, z powodu paskudnej pogody wszyscy pasażerowie byli w płaszczach, paltotach, trenczach i pelerynach. Bądź tu mądry i zgadnij, kto z nich ma znaczek, a kto nie. To była niespodzianka numer dwa.

Wszyscy, którzy powinni byli wejść na pokład w Southampton, weszli, co oznaczało, że mimo utraty znaczka morderca zdecydował się jednak na rejs. Widać uważa policjantów za skończonych idiotów. Albo ma nadzieję zgubić się w takim tłumie. Albo nie ma innego wyjścia.

Jedno było jasne: przyjdzie płynąć do Hawru. Gauche’a umieszczono w kajucie rezerwowej, przeznaczonej dla specjalnych gości kompanii.

Kiedy tylko okręt odbił od brzegu, w salonie pierwszej klasy rozpoczął się bankiet, w którym komisarz pokładał szczególne nadzieje, jako że w zaproszeniach napisano: „Wejście za okazaniem złotego znaczka lub biletu pierwszej klasy”. Komu chciałoby się nosić w dłoni bilet? Znacznie prościej przyczepić ślicznego złotego lewiatanka.

Na bankiecie Gauche pofolgował sobie - prześwietlił wzrokiem każdego gościa. Co poniektórym damom musiał nawet zapuścić żurawia w dekolt. Dynda coś w rowku na złotym łańcuszku - może wieloryb, a może byle wisiorek. I jak tu nie sprawdzić?

Wszyscy pili szampana, jedli przekąski ze srebrnych tac i tańczyli, a Gauche pracował: wykreślał ze spisu tych, którzy mieli znaczek. Największe zawracanie głowy było z mężczyznami. Niektórzy, padalce, przyczepili wieloryba do łańcuszka od zegarka i wsunęli do kieszonki w kamizelce. Komisarzowi przyszło jedenaście razy pytać, którą to mamy godzinę.

Niespodzianka numer trzy: wszyscy oficerowie mieli swoje wieloryby, za to wśród pasażerów znalazły się aż cztery nieoznaczone sztuki, przy czym dwie płci pięknej! Cios, który rozłupał czerep lorda Littleby jak skorupę orzecha, zadać mógł jedynie mężczyzna, i to nie byle jaki mężczyzna, tylko prawdziwy siłacz. Z drugiej strony komisarz jako doświadczony kryminolog doskonale wiedział, że w stanie afektu bądź histerii nawet najdelikatniejsza damulka może dokonać cudów. Zresztą, co tu daleko szukać. W ubiegłym roku modystka z Neilly, istna gołębica, wyrzuciła przez okno, z trzeciego piętra, niewiernego kochanka - dobrze odżywionego rentiera. Dwa razy od niej cięższego i półtora raza wyższego. Zatem kobiet bez znaczka nie należało wykluczać z kręgu podejrzanych. Chociaż kto to widział, żeby kobieta, w dodatku dobrze urodzona, z taką wprawą robiła zastrzyki...

W każdym razie śledztwo na pokładzie „Lewiatana” mogło trochę potrwać, więc komisarz przedsięwziął odpowiednie kroki. Kapitan Josiah Cliff jako jedyny spośród oficerów został wtajemniczony w przedmiot śledztwa i otrzymał od dyrekcji kompanii polecenie okazania francuskiemu stróżowi prawa wszelkiej niezbędnej pomocy. Gauche skorzystał z tego przywileju nader bezceremonialnie: zażądał, żeby wszystkie interesujące go osoby zostały przydzielone do tego samego salonu.

Tutaj należy wyjaśnić, że dla większego komfortu (reklama okrętu głosiła: „Odnajdziecie u nas atmosferę starego angielskiego dworu”) pasażerowie pierwszej klasy stołowali się nie w wielkiej wspólnej sali razem z szeregowymi posiadaczami demokratycznych srebrnych wielorybów, lecz w kilku wygodnych „salonach”, z których każdy miał swoją nazwę i wyglądał jak luksusowa jadalnia: kryształowe żyrandole, czarny dąb, mahoń, obite aksamitem krzesła, kosztowne srebra stołowe, upudrowani kelnerzy i usłużni stewardzi. Komisarz Gauche upatrzył sobie salon „Windsor” na górnym pokładzie, na samym dziobie statku: trzy ściany ze szkła, doskonała widoczność, nawet w pochmurny dzień można było obejść się bez lamp. Aksamit był tu złocisto-brązowy, a na lnianych serwetach widniał herb Windsoru.

Wokół owalnego stołu z przykręconymi do podłogi nogami (na wypadek silnego kołysania) stało dziesięć krzeseł z wysokimi oparciami rzeźbionymi we wszelakie gotyckie fidrygałki. Komisarz ucieszył się, że wszyscy zasiądą przy jednym stole i polecił stewardowi rozstawić tabliczki z nazwiskami nie jak popadło, tylko strategicznie: cztery osoby bez znaczków posadził dokładnie naprzeciw siebie, żeby oka z nich, robaczków, nie spuszczać. Nie powiódł się natomiast plan ulokowania na honorowym miejscu kapitana. Mister Josiah Cliff nie miał ochoty - jak się wyraził - „brać udziału w całym tym cyrku” i zakotwiczył w salonie „York”, gdzie stołował się nowy wicekról Indii z małżonką oraz dwaj generałowie armii indyjskiej. „York” mieścił się w prestiżowej części rufowej, możliwie najdalej od zadżumionego „Windsoru”, który z kolei objął w posiadanie pierwszy oficer Charles Regnier. Ten zaś z miejsca nie przypadł komisarzowi do gustu: opalona, zahartowana wiatrem twarz, a gada słodziutko, czarne włosy błyszczą od brylantyny, wąsiki poczernione i zmyślnie podkręcone. Pajac, nie marynarz.

Przez dwanaście dni, które minęły od wyjścia z portu, komisarz zdążył dokładnie przyjrzeć się bywalcom salonu, liznął savoir-vivre’u (nie palić podczas posiłków i nie zbierać sosu skórką od chleba), poznał z grubsza geografię pływającego miasta, przywykł do kołysania - ale do celu nie zbliżył się ani o krok.

Sytuacja przedstawiała się, jak następuje.

Początkowo najwięcej podejrzeń budził sir Reginald Milford-Stokes. Chudy, rudy, z rozczochranymi bokobrodami. Na oko dwadzieścia osiem, może trzydzieści lat. Zachowuje się dziwnie: to wyłupia zielone oczy gdzieś w dal i nie odpowiada na pytania, to znów ożywia się nagle i bredzi ni z gruszki, ni z pietruszki o wyspie Tahiti, o rafach koralowych, o lazurowych lagunach i chatach krytych liśćmi palmowymi. Ewidentny psychopata. Po co niby baronet, spadkobierca zamożnego rodu, płynie na koniec świata, do jakiejś Oceanii? Czego tam niby nie widział? Pytanie o znaczek - zadane zresztą dwukrotnie - przeklęty arystokrata zignorował. Patrzył na komisarza, jakby go nie widział, a jeśli już zatrzymał na nim wzrok, to jak na byle musze. Cholerny snob. Jeszcze w Hawrze (cztery godziny postoju) Gauche pobiegł na pocztę i zatelegrafował do Scotland Yardu: kto zacz ten Milford-Stokes, czy czasem nienotowany, czy nie uprawiał hobbystycznie medycyny. Odpowiedź nadeszła przed samym podniesieniem trapu. Nic ciekawego, chociaż przynajmniej wiadomo, skąd dziwne zachowanie. Ale złotego wieloryba mimo wszystko nie ma; za wcześnie, żeby wykluczać rudzielca z kręgu podejrzanych.

Drugi - monsieur Hintaro Aono, „japoński szlachcic” (tak zapisano w księdze pasażerów). Azjata jak Azjata: niewysoki, szczupły, wiek nie do określenia, rzadkie wąsiki, bystre skośne oczka. Przy stole przeważnie milczy. Zapytany o profesję, zmieszał się i wymamrotał: „Oficer armii cesarskiej”. Zapytany o znaczek, zmieszał się jeszcze bardziej, obrzucił komisarza wzrokiem pełnym nienawiści, przeprosił i wybiegł z salonu. Nawet zupy nie dojadł. Podejrzane? Pytanie! Reszta, jak na dzikusa, w normie. W salonie nie rozstaje się z jaskrawym papierowym wachlarzem, niczym pederasta z wesołych przybytków za rue Rivoli. Po pokładzie spaceruje w drewnianych klapkach, bawełnianym szlafroku i, co gorsza, bez spodni. Gustaw Gauche dałby się naturalnie posiekać za wolność, równość i braterstwo, ale takiej małpy nie należało mimo wszystko wpuszczać do pierwszej klasy.

Teraz kobiety.

Madamme Renata Clebere. Młodziutka. Nieco ponad dwadzieścia lat. Żona szwajcarskiego urzędnika bankowego. Płynie do Kalkuty, do męża. Uroda przeciętna - ostry nosek, ruchliwa, gadatliwa. Z miejsca poinformowała wszystkich, że jest w ciąży. Temu stanowi podporządkowane są wszystkie jej myśli i uczucia. Sympatyczna, bezpośrednia i zupełnie nieznośna. Przez dwanaście dni zdążyła zadręczyć komisarza na śmierć niemilknącym szczebiotem o swoim drogocennym zdrowiu, wyszywaniu czepków i tym podobnych bzdurach. Istny brzuch na nóżkach, chociaż w ciąży od niedawna i brzuch jako taki ledwie widać. Oczywiście Gauche w odpowiedniej chwili zapytał, gdzie znaczek. Szwajcarka zamrugała jasnymi oczkami i poskarżyła się, że wiecznie wszystko gubi. Ostatecznie - możliwe. Do Renaty Clebere komisarz odnosił się z mieszaniną irytacji i opiekuńczości, nie brał jej za poważną delikwentkę.

Natomiast drugiej damie, miss Clarissie Stamp, doświadczony detektyw poświęcił więcej uwagi. Coś mu w niej nie pasowało. Niby typowa Angielka, nic szczególnego: buroblond włosy, nie pierwszej młodości, zachowanie skromne, stateczne, ale w wodnistych oczach czasem ni z tego, ni z owego błyska diabelska iskierka. Aha, widzieliśmy już niejedną taką cichą wodę, co to brzegi rwie. Niby drobiazgi, ale jakże interesujące! Właściwie głupstwa, nikt by na nie uwagi nie zwrócił, ale stary posokowiec Gauche ma bystre oko. Suknie i kostiumy nosi miss Stamp drogie, nowiutkie, szyte według ostatniej paryskiej mody; torebka z żółwia (taka sama stoi na wystawie na Polach Elizejskich - trzysta pięćdziesiąt franków), a w niej stary tani notesik ze zwykłego sklepiku z artykułami papierniczymi. Kiedyś na pokładzie zawinęła się w kołnierz (był wietrzny dzień) - madamme Gauche ma identyczny, z psiej sierści. Ciepły, ale angielskiej lady jakoś nie przystoi. I co ciekawe: wszystkie nowe rzeczy Clarissa Stamp ma drogie, a stare byle jakie i wyjątkowo marnej jakości. Ciekawostka. Jakoś tuż przed „five o’clock” Gauche zapytał: „A czemuż to pani ani razu nie wystąpiła ze złotym wielorybem? Nie podoba się pani? Jak na mój gust śliczna błyskotka”. I co? Zarumieniła się jeszcze mocniej niż „japoński szlachcic” i mówi: „Nosiłam już, nosiłam, tylko pan nie zauważył”. Łże. On by nie zauważył! Komisarz miał już pewien chytry plan, musiał tylko zaczekać na odpowiedni moment. Ciekawe, co wtedy powie ta cała Clarissa.

Skoro już miejsc przy stole było dziesięć, a podejrzanych bez znaczków tylko czworo, Gauche postanowił uzupełnić obraz sytuacji o pozostałe persony, wprawdzie ze znaczkami, ale też niczego sobie. Żeby rozszerzyć zakres śledztwa - skoro i tak ma towarzystwo na oku.

Na początek zażądał od kapitana, żeby do „Windsoru” przypisano lekarza okrętowego, monsieur Truffo. Josiah Cliff trochę warczał, ale ostatecznie ustąpił. Komisarz nie bez powodu chciał bliżej poznać tego osobnika: jedyny medyk na „Lewiatanie”, mistrz igły i strzykawki, któremu z racji pełnionej funkcji przysługuje złoty znaczek. Doktor okazał się niskim, grubym Włochem o oliwkowej skórze i szerokim czole, nad którym wegetowały rzadkie włosy. Nawet przy dużej dozie dobrej woli trudno było wyobrazić sobie tego komicznego subiekta w roli bezlitosnego mordercy. Miejsce obok lekarza przypadło jego żonie. Pobrali się zaledwie przed dwoma tygodniami i doktor postanowił połączyć przyjemne z pożytecznym, czyli służbę z miesiącem miodowym. Krzesło zajęte przez madamme Truffo należało z góry spisać na straty. Przaśna, ponura Angielka, wybranka okrętowego eskulapa, wyglądała na dwa razy starszą, niż faktycznie była (a miała lat dwadzieścia pięć), i wpędzała Gauche’a w ataki śmiertelnej nudy, podobnie jak większość jej rodaczek. Natychmiast ochrzcił ją owcą z powodu białych rzęs i beczącego głosu. Zresztą rzadko otwierała usta, jako że nie znała francuskiego, a rozmowy w salonie toczyły się, Bogu dzięki, właśnie w tym szlachetnym języku. Madamme Truffo nie miała znaczka, co jednak wydawało się w pełni zrozumiałe - nie była ani oficerem, ani pasażerem.

W spisie pasażerów figurował natomiast niejaki Anthony R Sweetchild, archeolog indolog, i komisarz doszedł do wniosku, że warto poświęcić mu nieco uwagi. W końcu nieboszczyk Littleby też był kimś w tym rodzaju. Mister Sweetchild, tyczkowaty dryblas w okrągłych okularach, z kozią bródką, już podczas pierwszej kolacji sam zaczął mówić o Indiach. Po posiłku Gauche zaciągnął profesora na stronę i delikatnie skierował rozmowę na kolekcję lorda Littleby. Indolog prychnął pogardliwie i nazwał nieboszczyka dyletantem, a jego kolekcję gabinetem osobliwości, zbieranych bez żadnego naukowego podejścia. Jedynym prawdziwym skarbem był w niej złoty Śiwa. Dobrze, że przypadkiem się odnalazł, bo francuska policja, jak powszechnie wiadomo, umie tylko brać łapówki. Słysząc tak podłą uwagę, Gauche rozkaszlał się z wściekłości, a Sweetchild poradził mu mniej palić. Następnie uczony dorzucił łaskawie, że Littleby dorobił się niezgorszej kolekcji malowanych tkanin i chust, pośród których zdarzają się nader interesujące egzemplarze, chociaż to już raczej dziedzina tubylczych rzemiosł i sztuki użytkowej. Ciekawa była też skrzynia z drewna sandałowego, XVI wiek, Lahaur, płaskorzeźby przedstawiające motywy z „Mahabharaty”.A potem zaczął bredzić tak, że komisarzowi wkrótce głowa opadła na stół.

Ostatniego współbiesiadnika Gauche złowił, jak to mówią, na oko. Dosłownie. Rzecz w tym, że niedługo przed rejsem komisarzowi wpadło w ręce nader ciekawe dziełko, przetłumaczone z włoskiego. Niejaki Cesare Lombroso, profesor medycyny sądowej z włoskiego miasta Turyn, opracował teorię kryminalistyczną, według której urodzeni zbrodniarze nie ponoszą odpowiedzialności za swoje antyspołeczne zachowania. Według teorii ewolucji doktora Darwina ludzkość przechodzi określone etapy rozwoju i stopniowo zbliża się do doskonałości. Natomiast zbrodniarz stanowi błąd ewolucji, przypadkowy powrót na niższy stopień rozwoju. Stąd tak łatwo rozpoznać potencjalnego mordercę czy złodzieja: przypomina małpę, od której wszyscy pochodzimy. Komisarz długo myślał nad tą sprawą. Z jednej strony w barwnej czeredzie morderców i złodziei, z którymi miał do czynienia podczas trzydziestu pięciu lat służby w policji, wielu nie wykazywało szczególnych podobieństw do goryla, zdarzały się nawet wzruszające do łez aniołeczki; z drugiej jednak małpoludów też nie brakowało. Zresztą stary Gauche, zawzięty antyklerykał, w Adama i Ewę nie wierzył. Teoria Darwina wyglądała solidniej. A tu pośród pasażerów pierwszej klasy wpadł mu w oko wyjątkowy ananas - prosto z ryciny „Charakterystyczny typ mordercy”: niskie czoło, wystające łuki brwiowe, małe oczka, płaski nos, cofnięty podbródek. Komisarz poprosił o ulokowanie pana Etienne’a Balois, handlarza herbatą, w „Windsorze”. Handlarz okazał się przemiłym człowiekiem - żartownisiem, ojcem jedenaściorga dzieci i zagorzałym filantropem.

Ogólnie wyglądało na to, że w Port Saidzie, następnym porcie po Hawrze, rejs ojczulka Gauche’a się nie skończy. Śledztwo trwało. W dodatku wieloletnie doświadczenie mówiło komisarzowi, że traci czas na głupstwa, że pośród stołowników „Windsoru” nie ma prawdziwego sprawcy morderstwa. Perspektywy wyglądały paskudnie: pozostawało przepłynąć całą trasę Port Said-Aden-Bombaj-Kalkuta i w Kalkucie powiesić się na pierwszej lepszej suchej palmie. Nie wróci przecież jak zbity pies do Paryża! Koledzy wyśmieją, przełożeni zaczną wypominać wycieczkę pierwszą klasą na koszt państwa. Dobrze jeszcze, jeśli nie odeślą na wcześniejszą emeryturę...

W Port Saidzie Gauche zacisnął zęby i w przeczuciu długiej podróży zrujnował się na dodatkowe koszule, zrobił zapasy egipskiego tytoniu i z braku lepszego zajęcia przejechał się za dwa franki dorożką wzdłuż sławnego nabrzeża. Nic szczególnego. Potężna latarnia, dwa długaśne mola. Miasteczko sprawiało dziwne wrażenie - ani to Azja, ani Europa. Rzucisz okiem na rezydencję generała-gubernatora Kanału Sueskiego - niby Europa. Na głównych ulicach same europejskie twarze, damy spacerują pod białymi parasolkami, drepcą forsiaste brzuchate typy w panamach lub słomianych kanotierach. A skręcisz do tubylczych kwartałów - smród, muchy, gnijące odpadki, umorusani arabscy żebracy proszą o drobne. I po co niby wszyscy ci bogaci próżniacy podróżują po świecie? Wszędzie to samo: jedni obrastają sadłem, inni puchną z głodu.

Znużony pesymistycznymi obserwacjami i upałem, komisarz wrócił na statek w ponurym nastroju. A tu miła niespodzianka - nowy delikwent. I to bardzo obiecujący.

Gauche pofatygował się do kapitana, zebrał dane. Erast P. Fandorin, obywatel rosyjski. Wieku obywatel z jakichś powodów nie podał. Profesja - dyplomata. Przybył z Konstantynopola, zmierza do Kalkuty, stamtąd zaś do Japonii, na placówkę. Z Konstantynopola? Aha, widać uczestniczył w rokowaniach pokojowych, które zakończyły niedawną wojnę rosyjsko-turecką. Gauche pieczołowicie spisał wszystkie dane na kartce i umieścił ją w sławetnej teczce z angielskiego płótna, zawierającej materiały sprawy. Z teczką nigdy się nie rozstawał - przerzucał kartki, studiował protokoły i wycinki z gazet, a w chwilach zadumy rysował na marginesach rybki i domki. To serce dochodziło do głosu. Niedługo komisarz dostanie awans, przyzwoitą emeryturę, kupią z madamme Gauche śliczny domek gdzieś w Normandii. Będzie sobie stary paryski „flic” łowił ryby i pędził własny cydr. A co, źle? Żeby tak na dodatek jakiś kapitalik - choćby ze dwadzieścia tysięcy...

Przyszło jeszcze dwa razy wybrać się do portu - dobrze, że okręt czekał w kolejce na wejście do kanału - i nadać telegram do prefektury: czy w Paryżu nie słyszano czasem o rosyjskim dyplomacie E.P. Fandorinie, czy nie przekraczał w ostatnim czasie granic Republiki Francji?

Odpowiedź nadeszła szybko, po dwóch i pół godzinie. Okazało się, że przekraczał, słoneczko, i to nawet dwukrotnie. Po raz pierwszy latem 1876 roku (czyli już dawno), po raz drugi w grudniu 1877, czyli przed trzema miesiącami. Przyjechał z Londynu, odnotowały go służby paszportowo-celne w Calais. Ile czasu spędził we Francji, nie wiadomo. Całkiem możliwe, że 15 marca wciąż jeszcze kręcił się po Paryżu. Mógł zajrzeć na rue de Grenelle ze strzykawką w dłoni - niby dlaczego nie?

W każdym razie ktoś musiał ustąpić mu miejsca przy stole. Najlepiej, oczywiście, byłoby pozbyć się doktorowej, ale trudno rozrywać święte więzy małżeńskie. Gauche pomyślał chwilę i postanowił spławić do innego salonu handlarza herbatą, który nie spełnił pokładanych w nim teoretycznych nadziei. Niech go steward przesadzi. Mam dla pana dobre miejsce w salonie z lepszym towarzystwem czy tam smakowitszymi pannami. Od tego jest stewardem, żeby wiedzieć, jak się załatwia takie rzeczy.

Zmiana personalna w „Windsorze” wywołała małą sensację - podczas podróży wszyscy zdążyli już zanudzić się nawzajem, a tu świeży towar, w dodatku z wyższej półki. O nieszczęsnym panu Balois, reprezentancie przejściowego etapu ewolucji, nikt nawet słowa nie pisnął. Komisarz zauważył, że najbardziej ożywiła się miss Clarissa Stamp, stara panna: bredziła coś o artystach, o teatrze, o literaturze. Gauche sam lubił w wolnych chwilach posiedzieć w fotelu z dobrą książką, a najwyżej cenił Wiktora Hugo - życiowe to, wzniosłe, potrafi łzę z oka wycisnąć. No i zdrzemnąć się można. Ale oczywiście rosyjskich pisarzy nie znał nawet z szeleszczących imion, więc nie był w stanie uczestniczyć w rozmowie. Zresztą angielska szprotka niepotrzebnie stawała na uszach, monsieur Fandorin nie mieścił się w jej przedziale wiekowym.

Renata Clebere też nie siedziała z założonymi rękami - podjęła próbę włączenia nowego nabytku do orszaku swoich adoratorów, których bezlitośnie ganiała to po szal, to po parasolkę, to znów po szklankę wody. Pięć minut po rozpoczęciu kolacji madamme Clebere wtajemniczyła już Rosjanina we wszystkie szczegóły swego delikatnego stanu, poskarżyła się na migrenę i poprosiła o sprowadzenie doktora Truffo, który jakoś się spóźniał. Jednak dyplomata najwyraźniej w lot się zorientował, z kim ma do czynienia, i uprzejmie odpowiedział, że nie wie nawet, jak doktor wygląda. Polecenie rzucił się wypełnić usłużny oficer Regnier, najbardziej oddana z nianiek brzemiennej bankierowej.

Na pierwszy rzut oka Erast Fandorin sprawiał wrażenie człowieka małomównego, opanowanego i uprzejmego. Jak na gust Gauche’a coś za gładki. Nakrochmalony kołnierzyk sterczy, jakby był z alabastru, w jedwabnym krawacie szpilka z perłą, w butonierce (fuj!) czerwony goździk. Przedziałek równiutki co do włosa, wypielęgnowane paznokcie, cienkie czarne wąsy jak węglem narysowane.

Z wąsów wiele można wywnioskować o mężczyźnie. Jeżeli są takie, jakie nosi Gauche - jak u morsa, zwisające nad kącikami ust - to mamy do czynienia z solidnym człowiekiem, znającym swoją cenę, nie jakimś tam żółtodziobem, którego można wziąć na byle plewy. Jeżeli podkręcone do góry i w dodatku z ostrymi końcami - oto babiarz i „bon vivant”.Zrośnięte z bokobrodami - karierowicz, marzący, żeby zostać generałem, senatorem albo bankierem. Takie zaś jak u monsieur Fandorina świadczą o romantycznym stosunku do własnej osoby.

Co jeszcze można powiedzieć o Rosjaninie? Całkiem przyzwoicie mówi po francusku. Cecha szczególna - lekko się jąka. Znaczka jak nie miał, tak nie ma. Najbardziej zainteresował się Japończykiem, zadawał mu różne nudne pytania na temat Japonii, ale samuraj odpowiadał nieufnie, jakby obawiał się jakiegoś podstępu. Rzecz w tym, że nowy nie wyjaśnił towarzystwu, dokąd i po co jedzie - przedstawił się tylko i powiedział, że jest Rosjaninem. Komisarz natomiast rozumiał jego ciekawość, w końcu wybiera się człowiek do Japonii. Gauche wyobraził sobie kraj, gdzie wszyscy co do jednego wyglądają tak jak monsieur Aono, mieszkają w domkach dla lalek z wygiętymi dachami i patroszą się z byle powodu. Taaak, Rosjaninowi nie ma czego zazdrościć.

Po kolacji, kiedy Fandorin usiadł w kącie, żeby wypalić cygaro, komisarz zajął sąsiedni fotel i nabił fajkę. Wcześniej Gauche przedstawił się nowemu znajomemu jako paryski rentier, który w ramach poznawania świata płynie na Wschód (taką wymyślił sobie historyjkę). Teraz zaś skierował rozmowę na właściwy temat, ale ostrożnie, opłotkami. Obrócił w palcach przypiętego do klapy złotego wieloryba (tak, tego z rue de Grenelle) i mimochodem zagaił:

- Ładna błyskotka. Jak się panu podoba? Rosjanin zerknął na znaczek i nic nie odpowiedział.

- Czyste złoto. Elegancka rzecz! - pochwalił Gauche.

Znowu długie milczenie, lecz całkiem zrozumiałe. Czeka, co będzie dalej. Niebieskie oczy patrzą uważnie. Cerę ma dyplomata ładną jak brzoskwinia. Plus lekki dziewiczy rumieniec. Ale na maminsynka nie wygląda, o nie! Komisarz postanowił zmienić taktykę.

- Dużo pan podróżuje?

Nieokreślone wzruszenie ramionami.

- Pan, zdaje się, w misji dyplomatycznej?

Fandorin uprzejmie skłonił głowę, wyjął z kieszeni długie cygaro i odciął koniuszek srebrnym scyzorykiem.

- We Francji też pan pewnie bywał?

Ponownie twierdzące skinienie głową. Rozmówca z niego raczej średni - pomyślał Gauche, ale rejterować nie zamierzał.

- Najbardziej lubię Paryż wczesną wiosną, w marcu - rozmarzył się na głos. - Najpiękniejsza pora roku!

Czujnie rzucił okiem na Rosjanina i zamarł w oczekiwaniu - co ten odpowie?

Fandorin dwukrotnie skinął głową. Trudno powiedzieć: albo po prostu przyjął do wiadomości, albo się zgadza. Coraz bardziej zirytowany Gauche groźnie nastroszył brwi.

-     Więc co, znaczek się panu nie podoba?

Fajka zabulgotała i zgasła.

Rosjanin krótko westchnął, włożył dłoń do kieszeni kamizelki, dwoma palcami wyciągnął złotego wieloryba i w końcu raczył otworzyć usta.

-     Widzę, monsieur, że interesuje pana mój z-znaczek? Proszę uprzejmie, oto on. Nie noszę go, ponieważ nie życzę sobie robić za kundla z blaszką, choćby i z-złotą - to raz. Na rentiera jakoś mi pan, panie Gauche, nie wygląda; za dużo rzeczy pana interesuje. Dlaczego zresztą paryski rentier miałby się nie rozstawać z urzędniczą teczką - to dwa. Skoro wie pan, czym się zajmuję, najwyraźniej ma pan d-dostęp do dokumentacji rejsu. Przypuszczam, że jest pan detektywem - to trzy. A teraz cztery: jeżeli potrzebuje pan ode mnie jakichś informacji, proszę nie owijać w bawełnę, tylko pytać wprost.

I spróbuj z takim rozmawiać.

Przyszło odkręcać całą sprawę. Gauche w zaufaniu szepnął nazbyt bystremu dyplomacie, że jest detektywem okrętowym, któremu powierzono bezpieczeństwo pasażerów, i że misję tę w trosce o dobre samopoczucie wytwornego towarzystwa winien wypełniać po cichu i możliwie delikatnie. Trudno powiedzieć, czy Fandorin uwierzył, w każdym razie o nic więcej nie pytał.

W sumie dobrze się stało. Teraz komisarz zyskał nawet jeśli nie sprzymierzeńca, to przynajmniej wyjątkowo spostrzegawczego i obytego w kryminologii rozmówcę.

Często siadali we dwójkę na pokładzie, patrzyli na łagodnie opadający ku wodzie brzeg kanału, palili (Gauche fajkę, Rosjanin cygaro) i rozmawiali na różne ciekawe tematy. Na przykład o najnowocześniejszych metodach identyfikacji i rejestracji przestępców.

- Paryska policja wykorzystuje w pracy najświeższe osiągnięcia nauki - pochwalił się kiedyś Gauche. - W prefekturze mają specjalny wydział identyfikacji, którym kieruje młody geniusz, Alfons Bertillon. Opracował cały system rejestracji elementów przestępczych.

- Spotkałem się z doktorem Bertillonem podczas ostatniej wizyty w Paryżu - nieoczekiwanie oświadczył Fandorin. - Opowiedział mi o swojej metodzie antropometrycznej. Bertilionizm to ciekawa teoria, bardzo ciekawa. Zaczęliście już stosować ją w p-praktyce? Z jakim rezultatem?

- Na razie z żadnym. - Komisarz wzruszył ramionami. - Na początek trzeba zbertilionować wszystkich recydywistów, co zajmie całe lata. Wydział Alfonsa wygląda jak dom wariatów: przyprowadzają aresztantów w kajdanach, mierzą ich wzdłuż i wszerz jak konie na targu, spisują dane na fiszkach. Za to już niedługo policja będzie miała wakacje, nie pracę. Załóżmy, że znajdujemy na miejscu włamania odcisk lewej ręki. Mierzymy, idziemy do kartoteki. Aha, długość środkowego palca osiemdziesiąt dziewięć milimetrów, patrz sekcja numer trzy. A tam zarejestrowano siedemnastu włamywaczy o takiej długości palca. Dalej już bułka z masłem: sprawdzamy, gdzie każdy z nich był w chwili dokonania kradzieży, i łapiemy tego, który nie ma alibi.

- Czyli przestępców podzielono na sekcje według długości dużego palca? - zapytał z wyraźnym zainteresowaniem Rosjanin.

Gauche wyrozumiale uśmiechnął się pod wąsem.

- To cały system, mój młody przyjacielu. Bertillon podzielił wszystkich ludzi na trzy grupy - według długości czaszki. Każda z tych grup dzieli się na trzy podgrupy - według szerokości czaszki. Razem dziewięć podgrup. Z kolei każda podgrupa dzieli się na trzy sekcje - według długości średniego palca lewej ręki. Dwadzieścia siedem sekcji. Ale to jeszcze nie wszystko. W każdej sekcji są trzy klasy - według rozmiaru prawego ucha. Ile wychodzi tych klas? Słusznie, osiemdziesiąt jeden. Dalsza klasyfikacja uwzględnia wzrost, długość rąk, wysokość w pozycji siedzącej, długość stopy, odległość od łokcia do nadgarstka. W sumie dziewiętnaście tysięcy sześćset osiemdziesiąt trzy kategorie! Przestępca całościowo zbertilionowany i zarejestrowany w naszej kartotece nigdy już nie zdoła uniknąć karzącej ręki sprawiedliwości.

- Wspaniale - powiedział zamyślony dyplomata. - Jednak bertilionowanie niewiele pomoże w przypadku konkretnego p-przestępstwa, szczególnie jeśli sprawca nigdy wcześniej nie był aresztowany.

Gauche rozłożył ręce.

- Owszem, tego nauka nie jest w stanie rozwiązać. Dopóki na świecie będą przestępcy, nie obejdzie się bez nas, profesjonalnych detektywów.

- Czy s-słyszał pan może o odciskach palców? - zapytał Fandorin i pokazał komisarzowi wąską, ale nadzwyczaj silną dłoń o wypielęgnowanych paznokciach, ozdobioną pierścieniem z brylantem.

Gauche zawistnie rzucił okiem na pierścień (lekko licząc, roczne pobory komisarza) i uśmiechnął się.

- Jakieś cygańskie wróżby z ręki?

- Nic podobnego. Od dawien dawna wiadomo, że każdy człowiek ma swój niepowtarzalny układ linii papilarnych na opuszkach palców. W Chinach kulis pieczętuje umowę o pracę odciskiem środkowego palca umoczonego w tuszu.

- Gdyby każdy morderca był łaskaw maczać palec w tuszu i zostawiać odcisk na miejscu przestępstwa... - Komisarz wybuchnął dobrodusznym śmiechem.

Ale dyplomacie było wyraźnie nie do żartów.

-     Trzeba panu wiedzieć, panie detektywie, że współczesna nauka ustaliła bez żadnych wątpliwości: palec pozostawia odcisk w zetknięciu z dowolną suchą i twardą powierzchnią. Jeżeli przestępca choćby mimochodem dotknął drzwi, narzędzia zbrodni czy szyby, zostawił ślad, k-który pozwoli go odnaleźć.

Gauche chciał zgryźliwie dorzucić, że we Francji jest dwadzieścia tysięcy przestępców o dwustu tysiącach palców, więc szukaj igły w stogu siana, ale zmilczał. Przypomniał sobie rozbitą gablotę w willi na rue de Grenelle. Na odłamkach szkła zostało mnóstwo odcisków palców. Nikomu jednak nie przyszło do głowy, żeby je skopiować - szkło poszło na śmietnik.

No, proszę, co znaczy postęp! Więc niby jak? Wszystkich przestępstw dokonuje się przecież rękami, prawda? A ręce, jak się okazuje, potrafią donosić nie gorzej od płatnych szpicli! A gdyby tak odrysować paluszki wszystkich bandziorów i złodziejaszków, nie ośmielą się więcej pchać brudnych łap w ciemne sprawki! I koniec z przestępczością.

Od takich rewelacji mogło się zakręcić w głowie.

Reginald Milford-Stokes

2 kwietnia 1878 roku, godzina 18 minut 38 i 1/2

Moja najdroższa Emily!

Dzisiaj wpłynęliśmy do Kanału Sueskiego. We wczorajszym liście szczegółowo opisałem Pani historię i topografię Port Saidu, teraz zaś pragnę przedstawić nieco ciekawych i pouczających informacji o najpotężniejszym dziele ludzkich rąk, Wielkim Kanale, który w przyszłym roku świętować będzie swoje dziesięciolecie. Czy wie Pani, moja ukochana żono, że kanał, którym właśnie płynę, jest już czwartym z kolei? Pierwszy wykopano jeszcze w                XIV wieku przed narodzeniem Chrystusa, za panowania wielkiego faraona Ramzesa. Po upadku imperium egipskiego wiatry pustyni zasypały koryto piaskiem. 500 lat przed Chrystusem, kiedy Persją władał król Dariusz, niewolnicy wykopali nowy kanał, co kosztowało życie 120 tysięcy ludzi. Herodot wspomina, że przepłynięcie go trwało cztery dni i że dwie triremy mijały się w nim swobodnie, nie dotykając się wiosłami. Kilka okrętów z rozbitej floty Kleopatry uciekło tą drogą na Morze Czerwone przed gniewem groźnego Oktawiana.

Po upadku imperium rzymskiego czas i piasek znowu odcięły Atlantyk od Pacyfiku stu milami grząskich piasków. Ledwie jednak na tych jałowych terenach powstało silne państwo wyznawców proroka Mahometa, ludzie znów chwycili za motyki i oskardy. Gdy tak płynę wzdłuż porzuconych solnisk i bezkresnych wydm, wciąż zadziwia mnie tępe męstwo i żmudna, mrówcza pracowitość rodzaju ludzkiego, wiodącego niekończącą się, skazaną na pewną klęskę walkę z wszechmocnym Chronosem. Przez dwieście lat arabskim kanałem płynęły ładowne zbożem statki, potem zaś Ziemia starła ze swego oblicza marną zmarszczkę i pustynia zapadła w tysiącletni sen.

Ojcem nowego Suezu został nie Brytyjczyk, niestety, lecz Francuz Lesseps, syn narodu, do którego, moja droga Emily, odnoszę się z głęboką i całkowicie uzasadniona pogardą. Ten obrotny dyplomata wydobył od namiestnika Egiptu ferman na powstanie Uniwersalnej Kompanii Morskiego Kanału Sueskiego. Kompania nabyła prawo 99-letniej dzierżawy przyszłej magistrali wodnej, natomiast rząd egipski zagwarantował sobie zaledwie 15 procent udziału w zyskach! I ci parszywi Francuzi mają czelność nazywać nas, Brytyjczyków, wyzyskiwaczami krajów mniej rozwiniętych! My, bądź co bądź, zdobyliśmy swoje prawa szpadą, nie zaś w drodze podejrzanych transakcji z chciwymi tubylczymi urzędasami.

Każdego dnia 1600 wielbłądów dowoziło robotnikom kopiącym Wielki Kanał wodę pitną, lecz mimo to ludzie padali tysiącami z pragnienia, przemęczenia i chorób zakaźnych. Nasz „Lewiatan” płynie dosłownie po trupach; wciąż widzę, jak z piasków szczerzą żółte zęby nagie, bezokie czaszki. Dziesięć lat pracy i 15 milionów funtów szterlingów kosztowało ukończenie tej potężnej inwestycji. Za to teraz okręt płynie z Anglii do Indii dwa razy krócej niż kiedyś. Ledwie 25 dni, i już jesteśmy w Bombaju. Niewiarygodne! I co za rozmach! Głębokość kanału wynosi ponad 100 stóp, więc nawet nasza gigantyczna arka nie musi obawiać się mielizn.

Dzisiaj podczas obiadu chwycił mnie niepowstrzymany atak śmiechu, zadławiłem się skórką chleba, rozkaszlałem i długo nie mogłem się uspokoić. Żałosny fircyk Regnier (pisałem Pani o nim: to pierwszy oficer „Lewiatana”) z fałszywym współczuciem zapytał, co mnie tak rozbawiło, ja zaś wybuchnąłem jeszcze głośniejszym śmiechem. Nie mogłem mu przecież powiedzieć, jaka myśl przyszła mi do głowy. Kanał budowali Francuzi, ale owoce tej inwestycji zbieramy my, Brytyjczycy. Trzy lata temu rząd Jej Wysokości odkupił od egipskiego chedywa pakiet kontrolny akcji i teraz jesteśmy tutaj panami. Nawiasem mówiąc, wartość akcji kanału, sprzedawanych początkowo po 15 funtów, wzrosła obecnie do 3000! Nieźle, co? I jak tu się nie śmiać?

Pewnie zanudziłem Panią wszystkimi tymi szczegółami. Niech mi Pani wybaczy, droga Emily - długie listy są moją jedyną rozrywką. Kiedy skrzypię piórem po welinie, zdaje mi się, że jest Pani tuż obok i że prowadzę z Panią niespieszną rozmowę. Wie Pani, w tym gorącym klimacie poczułem się znacznie lepiej. Zapomniałem o koszmarnych snach, ale one nie zniknęły - kiedy budzę się rano, widzę poduszkę mokrą od łez, a bywa, że i poszarpaną zębami.

Ale to wszystko głupstwa. Każdy nowy dzień, każda mila podróży przybliża mnie do nowego życia. Tam, pod łagodnym słońcem równika, zakończy się wreszcie ta straszna, rozdzierająca serce rozłąka. Oby jak najprędzej! Tak pragnę znowu zobaczyć Pani promienne, łagodne spojrzenie, moja kochana przyjaciółko.

Co jeszcze może Panią zaciekawić? Może opis naszego „Lewiatana” - temat doprawdy godny uwagi. W poprzednich listach zbyt wiele miejsca poświęciłem swoim wrażeniom i snom, więc nie zdążyłem jeszcze przedstawić Pani w całej okazałości tego tryumfu brytyjskiej myśli technicznej.

„Lewiatan” to największy statek pasażerski w historii świata, ustępujący jedynie gigantycznemu „Great Eastern”, który już od dwudziestu lat przemierza fale Atlantyku. Jules Verne, który opisał „Great Eastern" w książce Pływające miasto, nie widział naszego „Lewiatana” - w przeciwnym razie przemianowałby staruszka GE na „pływającą wioskę”. Jego łupina układa na dnie oceanu dwa kable telegraficzne, „Lewiatan” zaś może wziąć na pokład tysiąc ludzi i 10 tysięcy ton ładunku na dodatek. Długość tego plującego ogniem potwora wynosi ponad 600 stóp, szerokość blisko 80. Czy wie Pani, droga Emily jak buduje się statek? Na początek  rozbijają  go na  płask,czyli rysują w specjalnym budynku, wprost na idealnie gładkiej podłodze, naturalnej wielkości szkic statku. Szkic „Lewiatana” był tak wielki, że przyszło wybudować hangar wielkości pałacu Buckingham!

Nasz cud techniki zaopatrzony jest w dwie maszyny parowe, dwa potężne koła na burtach i gigantyczną śrubę na rufie. Sześć sięgających nieba masztów dźwiga kompletny zestaw żagli, a maksymalna moc maszyn nadaje statkowi prędkość 16 węzłów! Przy jego budowie zastosowano najnowsze rozwiązania konstrukcyjne: podwójne stalowe poszycie, które uratuje statek nawet w razie zderzenia ze skałą; specjalne kile boczne, zmniejszające kołysanie; pełne oświetlenie elektryczne; wodoszczelne grodzie; wielkie chłodnice dla wykorzystanej już pary - i tak dalej, wszystkiego nie sposób wymienić. Całe wielowiekowe doświadczenie odkrywczego i niestrudzonego ludzkiego umysłu zbiegło się w tym dumnym statku, nieustraszenie prującym morskie fale. Wczoraj, zgodnie ze swoim starym zwyczajem, otworzyłem Pismo Święte na przypadkowej stronie i przeżyłem wstrząs - mój wzrok padł na wersy o Lewiatanie, groźnym morskim potworze z Księgi Hioba. Zadrżałem, zrozumiawszy nagle, że mowa w nich bynajmniej nie o wężu morskim, jak dawniej sądzono, ani o kaszalocie, jak utrzymują współcześni racjonaliści - o nie, w Biblii wyraźnie mówi się

O   tym „Lewiatanie”, który postanowił przenieść mnie z ciemności i strachu do szczęścia i światła. Niech Pani sama osądzi: „Uczyni, że będzie wrzała głębokość morza jako garniec, i uczyni, jako gdy maści kipią. Za nim świecić będzie ścieżka, będzie mu się zdała głębokość jako osiwiała. Nie masz na ziemi mocy, która by się mu przyrównać mogła, który uczynion jest, aby się nikogo nie bał. Wszystko wysokie widzi, on jest królem nad wszemi synami pychy”.

Kocioł parowy, kipiące maści - mazut, świecąca ścieżka - kilwater. To przecież oczywiste!

Ogarnęło mnie przerażenie, moja droga Emily. W tych wersach zawarte jest jakieś groźne ostrzeżenie - skierowane albo do mnie osobiście, albo do pasażerów „Lewiatana”, albo do całej ludzkości. Przecież pycha z punktu widzenia Biblii jest naganna.

I jeśli Człowiek ze swoimi mechanicznymi zabawkami „wszystko wysokie widzi”, czy nie grozi to jakąś katastrofą? Czy nie nazbyt pysznimy się swoim bystrym umysłem i sprawnymi rękami? Dokąd niesie nas wszystkich książę pychy? Co nas czeka?

I otworzyłem Pismo, żeby się pomodlić, pierwszy raz od dawien dawna. I przeczytałem:     „I zostawią obcym majętności swoje, a groby ich domami ich na wieki. Przybytkami ich od narodu do narodu, nazywali imiona swe w ziemiach swoich. A człowiek, gdy we czci był, nie rozumiał: przyrównany jest bydlętom bezrozumnym i stał się im podobny. Ta droga ich pogorszenie im”.

Kiedy jednak w przystępie mistycznej trwogi drżącą ręką otworzyłem Biblię po raz trzeci, mój rozpalony wzrok padł na miejsce w Księdze Liczb, gdzie z nużącą buchalteryjną dokładnością wymienia się ofiary składane przez poszczególne rody Izraela. Uspokoiłem się więc, zadzwoniłem srebrnym dzwonkiem i kazałem stewardowi podać gorącą czekoladę.

Luksus panujący w części statku wydzielonej dla przyzwoitego towarzystwa przechodzi wszelkie pojęcie. Pod tym względem „Lewiatan” z całą pewnością nie ma sobie równych. Minęły czasy, kiedy podróżujący do Indii czy Chin tłoczyli się w ciasnych, ciemnych komórkach, siedząc sobie na głowach. Wiesz, moja najdroższa żono, na jak silną cierpię klaustrofobię - ale na „Lewiatanie” czuję się jak na przestronnym brzegu Tamizy. Jest tu wszystko, co potrzebne do zabicia nudy: sala balowa, sala koncertowa, w której odbywają się koncerty muzyki klasycznej, niezła biblioteka. Kajuta pierwszej klasy wyposażeniem nie ustępuje pokojowi w najlepszym londyńskim hotelu. Takich kajut jest na statku sto. Do tego 250 kajut drugiej klasy obliczonych na 600 pasażerów (nie zaglądałem tam, nie znoszę patrzeć na nędzę) i obszerne grodzie towarowe pod pokładem. Ponad 200 osób służby, nie licząc marynarzy i oficerów - stewardzi, kucharze, lokaje, muzycy, pokojówki. Wcale nie żałuję, niech Pani sobie wyobrazi, że nie zabrałem ze sobą Jeremy’ego. Darmozjad wiecznie pchał nos w nie swoje sprawy, a tu punktualnie o jedenastej przychodzi pokojówka, sprząta i wypełnia wszelkie moje polecenia. Dobrze i praktycznie pomyślane. Można też w każdej chwili zadzwonić po lokaja, który pomoże się ubrać, ale uważam, że to zbędne - ubieram się i rozbieram sam. Pod moją nieobecność służbę obowiązuje surowy zakaz wchodzenia do kajuty; wychodząc, przyczepiam do drzwi włos. Boję się szpiegów. Uwierz mi, kochana Emily, to nie statek, lecz prawdziwe miasto, i pełno w nim wszelkiej hołoty.

Dane o statku zaczerpnąłem głównie z wypowiedzi oficera Regnier, wielkiego patrioty lokalnego. Nie jest to człowiek sympatyczny, mam w stosunku do niego poważne podejrzenia. Ze wszystkich sił udaje dżentelmena, ale nie ze mną takie sztuczki - każdego kundla wyczuję na odległość. Pragnąc wywrzeć dobre wrażenie, zaprosił mnie do swojej kajuty. Zajrzałem - nie tyle z ciekawości, ile żeby ocenić, jakie niebezpieczeństwo może przedstawiać ten plebejusz (nt. jego powierzchowności patrz mój list z 20 marca). Mizerię wystroju podkreśla pretensja do dobrego smaku (chińskie wazy, indyjskie fajki wodne, paskudny marynistyczny landszafcik na ścianie etc.). Na biurku między mapami i przyrządami nawigacyjnymi portret kobiety w czerni. Podpis po francusku: „Siedmiu stóp pod kilem, najdroższy! Francoise B.”. Zapytałem, czy to czasem nie żona. Okazało się - matka. Wzruszające, ale niczego przecież nie dowodzi. Nadal zamierzam co trzy godziny osobiście kontrolować kurs statku, chociaż muszę w tym celu dwukrotnie wstawać każdej nocy. Dopóki płyniemy Kanałem Sueskim, wydaje się to zbędne, nie chcę jednak odzwyczajać się od sekstansu.

Czasu mam aż za dużo, więc kiedy nie piszę listów, pilnie śledzę targowisko próżności otaczające mnie ze wszystkich stron. W całej tej galerii ludzkich typów zdarzają się przeciekawe osobniki. O niektórych już pisałem; wczoraj zaś w naszym salonie pojawiła się nowa twarz. Proszę sobie tylko wyobrazić - Rosjanin! Niejaki Erast Fandorin. Zna Pani, Emily, mój stosunek do Rosji, tej ohydnej narośli przesłaniającej pół Europy i trzecią część Azji. Rosja grozi rozprzestrzenieniem swojej parodiującej chrześcijaństwo religii oraz swoich barbarzyńskich obyczajów na cały świat i Albion stanowi jedyną przeszkodę na drodze tych nowych Hunów. Gdyby nie zdecydowana pozycja, jaką zajmuje rząd Jej Królewskiej Mości wobec aktualnego kryzysu wschodniego, car Aleksander zagarnąłby swoimi niedźwiedzimi łapami i Bałkany, i...

Zresztą pisałem już o tym i nie chcę się powtarzać. Myśli o polityce rozstrajają nerwy. Teraz mamy za cztery ósmą. Jak już informowałem, „Lewiatan” aż do Adenu żyje według czasu brytyjskiego, więc o ósmej panuje tu już noc. Pójdę zmierzyć długość i szerokość, a potem zjem kolację i znów usiądę do listu.

Szesnaście po dziesiątej

Widzę, że nie skończyłem o mister Fandorinie. Mimo pochodzenia podoba mi się ten chłopiec. Dobre maniery, małomówny, umie słuchać. Najwyraźniej należy do stanu, który w Rosji określa się włoskim słowem intellighenzia, co oznacza wykształconą klasę europejską. Zgodzi się Pani, najdroższa Emily, że społeczeństwo, w którym klasa europejska stanowi oddzielną warstwę populacji i w dodatku nosi obcojęzyczne miano, trudno zaliczyć do cywilizowanych. Wyobrażam sobie, jaka przepaść oddziela człekokształtnego mister Fandorina od jakichś brodatych kossacks czy muzhiks, czyli 90 procent populacji tatarsko-bizantyjskiego imperium. Z drugiej strony ten dystans winien wyjątkowo uszlachetniać człowieka wykształconego i myślącego. Muszę się jeszcze nad tym zastanowić.

Podobała mi się elegancja, z jaką mister Fandorin (a właśnie - okazało się, że jest dyplomatą, co wiele tłumaczy) osadził nieznośnego gbura Gauche’a, który podaje się za rentiera, chociaż gołym okiem widać, że macza palce w ciemnych sprawkach. Nie zdziwiłoby mnie, gdyby jechał na Wschód po opium i egzotyczne tancerki do paryskich rewii [ostatnia fraza przekreślona]. Wiem, kochana Emily, że jako prawdziwa dama nie będzie Pani usiłowała odczytać tego, co przekreśliłem. Trochę mnie poniosło i napisałem rzecz niegodną Pani cnotliwych uszu.

A zatem - dzisiejsza kolacja. Francuski bourgeois, który ostatnimi czasy zrobił się aż nadto odważny i gadatliwy, zaczął z wyraźnym zadowoleniem rozprawiać o wyższości starości nad młodością. „Jestem najstarszy ze wszystkich tu obecnych - powiedział tonem ex cathedra jak jakiś Sokrates. - Śiwy, tłusty i niezbyt piękny; ale nie myślcie, panie i panowie, że zamieniłbym się miejscami z kimkolwiek z was. Kiedy widzę buńczuczną młodość, pyszniącą się przed starością swoim pięknem i siłą, swoim zdrowiem, ani trochę nie zazdroszczę. To żadna sztuka, myślę sobie, sam kiedyś taki byłem. A spróbuj no, robaczku, dożyć jak ja sześćdziesięciu dwóch lat. Mam dwa razy więcej szczęścia niż ty, trzydziestolatek, już choćby dlatego, że dwukrotnie dłużej żyję na tym świecie”. I łyknął wina, bardzo dumny z tak oryginalnej myśli i jej niezbitej logiki. Wówczas mister Fandorin, który dotąd ust nie otwierał, niespodziewanie powiedział z całkiem poważną miną: „Ma pan bezwzględną rację, panie Gauche, jeżeli pojmujemy życie w jego wschodnim rozumieniu - jako trwanie w jednym punkcie bytu i wieczne „teraz”. Jednak istnieje też inne podejście, według którego życie człowieka to dzieło, które oceniać można tylko w całości, kiedy już doczytana zostanie ostatnia jego stronica. Przy czym dzieło może być długie jak tetralogia lub krótkie jak nowela. A kto potrafi dowieść, że gruba i paskudna powieść koniecznie musi być lepsza od krótkiego pięknego wiersza?” Najzabawniejsze było to, że nasz rentier, faktycznie gruby i paskudny, nie zorientował się, że o nim mowa. Nawet kiedy miss Stamp (osoba niegłupia, ale dziwaczna) zachichotała, a ja dość głośno prychnąłem, do Francuza nie dotarło i pozostał przy swoim zdaniu, za co cześć mu i chwała.

Inna sprawa, że podczas dalszej rozmowy, już przy deserze, monsieur Gauche wykazał zadziwiająco wiele zdrowego rozsądku. Brak solidnego wykształcenia miewa jednak dobre strony: nieskrępowany autorytetami rozum może czasem poczynić ciekawe i trafne spostrzeżenia.

Niech Pani osądzi sama. Amebowata Mrs Truffo, żona naszego cymbała doktora, ni z tego, ni z owego rozczuliła się nad „maleństwem” i „aniołeczkiem”, którym wkrótce uszczęśliwi swojego bankiera madamme Clebere. Ponieważ Mrs Truffo nie mówi po francusku, zaszczyt przekładania ckliwych sentencji o szczęściu rodzinnym budowanym na „gaworzeniu dziatek” przypadł jej nieszczęsnemu małżonkowi. Gauche sapał i dyszał, a potem nagle oświadczył: „Nie mogę się z panią zgodzić. Naprawdę szczęśliwe małżeństwo nie potrzebuje dzieci, jako że mąż i żona zupełnie sobie wystarczają. Mężczyzna i kobieta są jak dwie nierówne powierzchnie, każda z wypukłościami i wgłębieniami. Jeżeli powierzchnie te nie przylegają ściśle do siebie, potrzebny jest klej - bez niego cała konstrukcja, to znaczy rodzina, się rozleci. Takim właśnie klejem są dzieci. Ale jeśli powierzchnie idealnie do siebie pasują, każda wypukłość do każdego wgłębienia, po co klej? Choćby ja i moja Blanche. Trzydzieści trzy lata przeżyliśmy dusza w duszę, jak guzik i pętelka. Po co dzieci? I bez nich jest nam dobrze”. Może pani sobie wyobrazić, Emily, jaka fala sprawiedliwego gniewu zwaliła się na głowę burzyciela odwiecznych wartości. Najbardziej oburzona była sama madamme Clebere, nosząca w łonie maleńkiego Szwajcara. Na widok jej krągłego, wiecznie wystawianego na pokaz brzuszka aż mnie skręca. Zaraz widzę zwiniętego w precelek minibankiera z podkręconymi wąsikami i pucołowatymi policzkami. Z czasem rodzina Clebere dorobi się pewnie całej gwardii szwajcarskiej.

Muszę się Pani przyznać, moja najdroższa Emily, że mdli mnie na widok ciężarnych kobiet. Są odrażające! Ten tępy, zwierzęcy uśmiech, ta ohydna mina, z jaką wsłuchują się w swoje trzewia! Staram się trzymać od madamme Clebere jak najdalej. Obiecaj mi, moja ukochana, że nigdy nie będziemy mieli dzieci. Gruby burżuj ma po tysiąckroć rację! Po co dzieci? I tak jesteśmy bezgranicznie szczęśliwi. Musimy tylko przeczekać tę konieczną rozłąkę.

Już za dwie jedenasta. Pora dokonać pomiarów.

Ścierwa! Przeszukałem całą kajutę. Sekstant zniknął. Nie żartuję! Leżał w skrzynce razem z chronometrem i kompasem, a teraz go nie ma! Boję się, Emily! O, wiedziałem, wiedziałem! Sprawdziły się moje najgorsze przeczucia!

Dlaczego? Za co? Gotowi są na każdą podłość, byle tylko nie dopuścić do naszego spotkania! Jak teraz sprawdzę, czy statek płynie właściwym kursem? To Regnier, jestem pewien! Widziałem, jak na mnie spojrzał, kiedy ubiegłej nocy pracowałem na pokładzie z sekstansem! Łajdak!

Iść do kapitana, zażądać sprawiedliwości. A jeżeli są w zmowie? Boże, Boże, zmiłuj się nade mną

Musiałem na chwilę przerwać. Jestem tak rozstrojony, że przyszło zażyć przepisane przez doktora Jenkinsa krople. Według jego zaleceń pomyślałem też o czymś przyjemnym. O tym, jak będziemy siedzieli razem, Emily, na białej werandzie i patrzyli w dal, próbując odgadnąć, gdzie kończy się morze, a zaczyna niebo. Pani uśmiechnie się i powie: „Kochany Regi, nareszcie jesteśmy razem”. A potem wsiądziemy do kabrioletu i pojedziemy na spacer po nabrzeżu.

Boże, co ja bredzę! Jakiego kabrioletu!

Jestem potworem i napisałem rzecz niewybaczalną.

Renata Clebere

Obudziła się w doskonałym humorze. Posłała radosny uśmiech słonecznemu zajączkowi, który wskoczył na jej zmięty poduszką policzek, i wsłuchała się w odgłosy dochodzące z brzucha. Płód spał spokojnie, za to ona okropnie zgłodniała. Do śniadania pozostawało całe pięćdziesiąt minut, a Renata nie należała do osób szczególnie cierpliwych i nudzić się po prostu nie umiała. Rano budziła się równie szybko, jak zasypiała wieczorem - wystarczyło, że położyła głowę na złożonych dłoniach, i już po chwili śniło się jej coś miłego i wesołego.

Nucąc frywolną piosenkę o nieszczęsnej Georgette zakochanej w trębaczu, przystąpiła do porannej toalety. Przetarła rumianą twarz wodą lawendową, a potem szybko i sprawnie uczesała włosy: nastroszona nad czołem grzywka, gęste kasztanowe loki spięte w płaski kok i dwa kosmyki puszczone swobodnie na skroniach. Wyszło znakomicie - skromnie i uroczo. Wyjrzała przez okno. Nic nowego: równy brzeg kanału, żółty piasek, białe gliniane domki biednej wioski. Będzie upał. A więc biała koronkowa sukienka, słomiany kapelusik z czerwoną wstążką i, uwaga, nie zapomnieć parasolki - po śniadaniu jest zawsze takie zamieszanie. Zresztą nie chciało jej się nosić parasolki. Potem kogoś pośle.

Renata z wyraźnym zadowoleniem przejrzała się w lustrze, stanęła bokiem, poprawiła sukienkę na brzuchu. Prawdę mówiąc, na razie nie bardzo było na co patrzeć.

Kobiety w ciąży mają prawo do małych kaprysów, więc w salonie zjawiła się nieco przed czasem - kelnerzy dopiero nakrywali do stołu. Zażądała soku pomarańczowego, herbaty, rogalików z masłem i całej reszty. Zanim zjawił się kolejny stołownik - gruby monsieur Gauche, też ranny ptaszek - przyszła matka pochłonęła już trzy rogaliki i brała się właśnie do omletu z grzybami. Śniadanie podawano na „Lewiatanie” nie jakieś tam kontynentalne, lecz najprawdziwsze angielskie: rostbef, dania z jajek, pudding i owsianka. Francuską część konsorcjum reprezentowały jedynie croissanty. Za to podczas obiadu i kolacji niepodzielnie królowała kuchnia francuska. Cynaderki z bobem marnie komponowałyby się z salonem „Windsor”.

Pierwszy oficer przyszedł, jak zwykle, punktualnie o dziewiątej. Troskliwie wypytał o samopoczucie madamme Clebere. Renata skłamała, że źle spała i czuje się całkiem rozbita, wszystko przez to, że okno marnie się otwiera i w kabinie jest za gorąco. Regnier spłoszył się i obiecał, że osobiście usunie usterkę. Jajek i rostbefu nie jadł - przestrzegał jakiejś skomplikowanej diety, opartej głównie na zieleninie. Renata bardzo mu współczuła.

Nadeszła reszta stołowników. Rozmowa przy śniadaniu zazwyczaj niezbyt się kleiła - starsi nie doszli jeszcze do siebie po źle przespanej nocy, młodzi nie zdążyli się do końca obudzić. Wiele rozrywki dostarczała wstrętna Clarissa Stamp obskakująca dyplomatę jąkałę. Renata pokiwała głową: że też nie wstyd jej robić z siebie taką idiotkę! Przecież on mógłby być twoim synem, złotko, nawet z tą imponująca siwizną. Stara kokietka połamie sobie zęby na wschodnim przystojniaku.

Ostatni przyszedł rudy Czub (tak Renata nazwała angielskiego baroneta). Każdy włos sterczy w inną stronę, oczy czerwone, kącik ust drży - ohyda. Ale madamme Clebere wcale to nie odstręczało, przy każdej okazji zabawiała się jego kosztem. Teraz również z niewinnym i słodkim uśmiechem podała Czubowi dzbanuszek z mlekiem. Milford-Stokes (co za nazwisko!) zgodnie z przewidywaniami odsunął z obrzydzeniem filiżankę. Renata doskonale wiedziała, że teraz już nie tknie mleka, będzie pił czarną kawę.

- Co pan się tak krzywi? - zaterkotała poirytowana. - Nie ma się czego bać, ciąża nie jest zaraźliwa. - I spokojnym już głosem dodała: - Dla mężczyzn.

Czub rzucił jej mordercze spojrzenie, które przyjęła z rozbrajającą minką. Regnier zasłonił dłonią usta, rentier prychnął. Nawet Japończyka ubawiła uwaga Renaty. Inna sprawa, że monsieur Aono wiecznie się uśmiecha. Może u nich, Japończyków, uśmiech wcale nie oznacza rozweselenia, tylko coś zupełnie innego. Na przykład znudzenie albo obrzydzenie.

Po serii uśmiechów monsieur Aono przystąpił do stałego obrzędu, który pozostałych stołowników przyprawiał o mdłości: wyciągnął z kieszeni papierową serwetkę, głośno wysmarkał w nią nos, starannie zmiął i umieścił na brzegu talerza. Ikebana jak się patrzy. O ikebanie Renata czytała w powieści Pierre’a Loti i zapamiętała to dźwięczne słowo. Ciekawy pomysł: układać bukiety nie jak popadnie, lecz według całej filozofii. Trzeba kiedyś spróbować.

- Jakie kwiaty pan lubi? - zapytała doktora Truffo.

Ten przetłumaczył pytanie swojej klaczy, a potem odpowiedział:

- Bratki.

I przetłumaczył odpowiedź: „pansies”.

- Kocham kwiaty! - krzyknęła miss Stamp (wyjątkowo oryginalne). - Ale tylko żywe. Uwielbiam spacerować po kwitnącej łące! Serce mi pęka, kiedy widzę, jak biedne cięte kwiaty więdną i gubią płatki! Dlatego nigdy nie przyjmuję bukietów. - Tu powłóczyste spojrzenie w stronę ślicznego Rosjanina.

Co za szkoda, wszyscy tylko marzą, żeby zarzucić cię bukietami! - pomyślała Renata, a głośno powiedziała:

- Uważam, że kwiaty są koroną stworzenia, a deptanie kwitnącej łąki to po prostu przestępstwo.

- W paryskich parkach rzeczywiście uchodzi za przestępstwo - wtrącił monsieur Gauche. - Dziesięć franków mandatu. I jeśli damy pozwolą staremu gburowi zapalić fajkę, opowiem pewną ciekawą historyjkę na ten temat.

- Drogie damy, okażcie wielkoduszność! - krzyknął okularnik Sweetchild, trzęsąc bródką a la Disraeli. - Monsieur Gauche tak wspaniale opowiada!

Wszyscy spojrzeli na ciężarną Renatę, od której zależała decyzja, a ona wymownie potarła skronie. Nie, głowa ani trochę jej nie bolała - należało jednak przeciągnąć miłą chwilę. Ale i Renata chciała posłuchać historyjki, więc w końcu z męczeńską miną skinęła głową.

- Dobrze, proszę zapalić. Tylko niech ktoś mnie wachluje.

Ponieważ wstrętna Clarissa, właścicielka cudnego wachlarza ze strusich piór, udawała, że nie słyszy, cała przyjemność spadła na Japończyka. Hintaro Aono usiadł obok Renaty i zaczął machać przed nosem męczennicy jaskrawym wachlarzem w motyle tak energicznie, że po minucie cały ten kalejdoskop zakręcił Renacie w głowie. Japończyk otrzymał reprymendę za zbytek gorliwości.

Rentier natomiast z wyraźnym zadowoleniem zaciągnął się, wypuścił obłoczek aromatycznego dymu i przeszedł do rzeczy.

- Wierzcie albo nie wierzcie, historia jest prawdziwa. W Ogrodzie Luksemburskim pracował pewien ogrodnik, stary Picard. Czterdzieści lat podlewał i przycinał kwiatki i do emerytury zostały mu już tylko trzy lata. Któregoś dnia wychodzi Picard z konewką i widzi, że na klombie z tulipanami leży elegancki pan we fraku. Wyciągnął się na porannym słoneczku, widać, że mu dobrze. Pewnie nocny hulaka; szlajał się do rana i w końcu nie dotarł do domu, nie starczyło już siły. - Gauche zmrużył oczka i obrzucił zebranych ironicznym spojrzeniem. - Picard na widok połamanych tulipanów naturalnie wpadł we wściekłość i mówi: „Proszę natychmiast wstać, w naszym parku nie wolno wylegiwać się na klombach, zapłaci pan dziesięć franków mandatu”. Hulaka otworzył jedno oko i wyciągnął złotą monetę. „Masz tu, staruszku”, mówi, „i zostaw mnie w spokoju. Dawno już tak miło sobie nie odpoczywałem". Ogrodnik wziął monetę, ale dalej stoi. „Zapłacił pan mandat, ale nie mogę tak tu pana zostawić. Pan będzie łaskaw wstać”.  Wówczas ten we fraku otworzył drugie oko, ale do wstawania coś mu się nie spieszyło. „Ile mam ci zapłacić, żebyś nie zasłaniał mi słońca? Dam, ile zechcesz, jeśli odczepisz się i pozwolisz mi godzinkę podrzemać”. Picard podrapał się po głowie, pomyślał, poszeptał pod nosem. „No cóż”, mówi, „jeżeli chce pan kupić godzinną drzemkę na klombie w Ogrodzie Luksemburskim, będzie to pana kosztowało osiemdziesiąt cztery tysiące franków i ani sou mniej”. - Francuz wesoło uśmiechnął się spod siwego wąsa i pokiwał głową, zachwycony bezczelnością ogrodnika. - I ani sou mniej, tak to właśnie ujął. A trzeba wam wiedzieć, że nocnym hulaką nie był ot taki sobie zwykły obywatel, tylko sam bankier Lafitte, najbogatszy człowiek w Paryżu. Lafitte nie miał zwyczaju rzucać słów na wiatr, powiedział: „Dam, ile zechcesz”, więc teraz wstyd podkulać ogon pod siebie; w końcu gdzie honor bankiera? Z drugiej strony dawać takie pieniądze za Bóg zapłać pierwszemu lepszemu chamowi... Co robić? - Gauche wzruszył ramionami, ilustrując rozterki bankiera. - No i Lafitte mówi: „Dobrze, stary złodzieju, dostaniesz swoje osiemdziesiąt cztery tysiące, ale pod jednym warunkiem: udowodnij mi, że godzinka drzemki na twoim parszywym klombie faktycznie warta jest takich pieniędzy. A jeśli nie udowodnisz - wstanę i obiję cię laską po grzbiecie, co będzie mnie kosztowało czterdzieści franków mandatu za drobne naruszenie porządku”.

Szurnięty Milford-Stokes wybuchnął gromkim śmiechem i z aprobatą potrząsnął ryżą grzywą, a Gauche podniósł żółty od nikotyny palec: poczekaj pan, to jeszcze nie koniec historii.

- I jak wam się zdaje, panie i panowie? Picard bez mrugnięcia okiem wziął się do rachunków. „Za pół godziny, punkt ósma, zjawi się tutaj dyrektor parku, zobaczy pana na klombie, urządzi awanturę i zażąda, żebym pana wyrzucił. Nie będę mógł tego zrobić, ponieważ zapłacił pan nie za pół godziny, ale za pełną godzinę. Pokłócę się z dyrektorem i on wyrzuci mnie z pracy bez emerytury i odprawy. A do emerytury zostały mi trzy lata. Powinienem dostawać tysiąc dwieście franków rocznie. Zamierzam pożyć jeszcze dwadzieścia lat, to już dwadzieścia cztery tysiące. Dalej: mieszkanie. Ze służbowego wyrzucą mnie razem z moją staruszką. Dokąd pójdziemy? Wypada kupić dom. A mały, skromny domek gdzieś nad Loarą to co najmniej kolejne dwadzieścia tysięcy. Teraz niech pan pomyśli o mojej reputacji. Czterdzieści lat z poświęceniem harowałem w tym parku i każdy panu powie, że Picard to człowiek uczciwy. A tu nagle taki wstyd na starość! Łapówka! Myślę, że tysiąc franków za każdy rok nienagannej służby to godziwa rekompensata moralna. Razem osiemdziesiąt cztery tysiące franków”. Lafitte roześmiał się, wygodniej rozłożył na klombie i ponownie zamknął oczy. „Przyjdź za godzinę”, mówi, „dostaniesz,   stara  małpo,   swoją  rekompensatę”.   Dobra historia, prawda, panie i panowie?

- Rok nienagannej służby poszedł za tysiąc franków? - Rosyjski dyplomata się uśmiechnął. - Niedrogo. Upust za hurt.

Stołownicy zaczęli komentować historię, wypowiadając najzupełniej sprzeczne sądy, Renata natomiast z ciekawością zerknęła na monsieur Gauche’a, który z widocznym zadowoleniem otworzył czarną teczkę i popijając ostygłą czekoladę, szeleścił papierami. Interesujący typ, bez dwu zdań. Co on może tam nosić? I jeszcze łokciem zasłania.

Renatę pytanie to dręczyło już od dawna. Kilkakrotnie, korzystając z przywilejów przyszłej matki, usiłowała zajrzeć Gauchowi przez ramię, kiedy ten wyczyniał czary w ukochanej teczce, ale wredny wąsacz bezceremonialnie zatrzaskiwał jej swoje archiwum przed nosem i jeszcze groził palcem - ani się waż.

Dzisiaj jednak sprawy zaszły dalej. Kiedy monsieur Gauche, jak zwykle wcześniej niż inni, wstał od stołu, z tajemniczej teczki bezszelestnie wypadła samotna kartka i cichutko osiadła na podłodze. Rentier, pogrążony w jakichś podejrzanych rozmyślaniach, nie zauważył jej i wyszedł z salonu. Ledwie zamknęły się za nim drzwi, Renata szparko uniosła nad krzesłem ociężałe w talii ciało. Ale nie ona jedna okazała się spostrzegawcza. Dobrze wychowana miss Stamp, rącza angielska klacz, pierwsza dopadła kartki.

- O, zdaje się, że monsieur Gauche coś zgubił! - krzyknęła, zwinnie podnosząc papier i wpijając się w niego ostrymi oczkami. - Dogonię go i oddam.

Ale madamme Clebere wczepiła się już chwytnymi paluszkami w łup i ani myślała puścić.

- Co to takiego? - zapytała. - Wycinek z gazety? Bardzo ciekawe!

Chwilę później obecni stłoczyli się wokół obu dam, tylko cymbał Japończyk dalej wymachiwał wachlarzem, a Mrs Truffo gromiła wzrokiem tak bezceremonialne naruszenie „privacy”.

Wycinek wyglądał jak następuje:

Zbrodnia stulecia

Bestialskie zabójstwo dziesięciu osób dokonane trzy dni temu na rue de Grenelle nadal bulwersuje mieszkańców Paryża. Dotychczas brano pod uwagę dwie wersje wydarzeń: sprawcą miał być lekarz maniak bądź sekta krwiożerczych fanatycznych Hindusów, wyznawców boga Śiwy Jednak nasz „Soir”, prowadzący niezależne śledztwo w tej sprawie, zdobył nową informację, która być może okaże się przełomowa dla śledztwa. Otóż w ciągu ostatnich dwóch tygodni lorda Littleby dwukrotnie widziano w towarzystwie międzynarodowej skandalistki, Marii Saintfontaine, osoby doskonałe znanej policji w wielu krajach. Baron de M., bliski przyjaciel zamordowanego, zeznał, że milord, zafascynowany pewną kobietą, prawdopodobnie zamierzał udać się wieczorem 15 marca do Spa na romantyczne spotkanie. Czyżby właśnie z panią Saintfontaine? Niestety, nieszczęsnemu kolekcjonerowi pomieszał szyki fatalny atak podagry. Redakcja nie śmie przedstawiać własnej wersji wydarzeń, czuje się jednak w obowiązku zwrócić uwagę komisarza Gauche’a na tę interesującą okoliczność. Więcej informacji wkrótce.

Epidemia cholery w odwrocie

Miejski departament zdrowia informuje, że ogniska cholery, z którą walczymy od lata, zostały ostatecznie zlokalizowane. Energiczne działania profilaktyczne podjęte przez paryskich lekarzy przyniosły pozytywne rezultaty i można mieć nadzieję, że ta niebezpieczna epidemia, która wybuchła jeszcze w lipcu, zostanie zażegnana.

- Do czego mu to potrzebne? - Renata, zakłopotana, zmarszczyła czoło. - Jakieś zabójstwo, jakaś cholera...

- Cholera akurat po nic - powiedział profesor Sweetchild. - Tak mu się strona wycięła. Chodzi oczywiście o morderstwo na rue de Grenelle. Nic pani nie słyszała? To głośna sprawa, pisały o niej wszystkie gazety.

- Nie czytam gazet - odpowiedziała z godnością madamme Clebere. - W moim stanie nie powinnam się denerwować. Szczególnie takimi okropnymi historiami.

- Komisarz Gauche? - zapytał podejrzliwie Regnier, jeszcze raz przebiegając wzrokiem notatkę. - Czy to aby nie nasz pan Gauche?

Miss Stamp pisnęła:

- Niemożliwe!

Nawet doktorowa w końcu podeszła. Zapowiadała się prawdziwa sensacja, wszyscy zaczęli mówić jeden przez drugiego.

- Policja, w to jest zamieszana francuska policja! - krzyczał podekscytowany sir Reginald.

Regnier wymamrotał:

- To dlatego kapitan ciągle wypytuje mnie o salon „Windsor”...

Mr Truffo jak zwykle tłumaczył rozmowę żonie, Rosjanin natomiast wziął wycinek i uważnie go studiował.

- Fanatycy hinduscy to oczywista bzdura - oświadczył Sweetchild. - Od początku tak mówiłem. Po pierwsze, nie istnieje żadna seksta krwiożerczych wyznawców Śiwy. A po drugie, statuetka, jak wiadomo, szczęśliwie się odnalazła. Czy fanatyk religijny wrzuciłby ją do Sekwany?

- Tak, zagadkowa sprawa z tym złotym Śiwą - przytaknęła miss Stamp. - Pisali, że to perła kolekcji lorda Littleby Pan też tak uważa, panie profesorze?

Indolog lekceważąco wzruszył ramionami.

- Jak by to pani powiedzieć... Kolekcja lorda Littleby liczy sobie zaledwie dwadzieścia lat. W tak krótkim okresie trudno zdobyć prawdziwe rarytasy. Mówią, że nieboszczyk nieźle się obłowił podczas tłumienia powstania sipajów w pięćdziesiątym siódmym roku. Na przykład sławetnego Śiwę „podarował” lordowi pewien maharadża, któremu za knowania z buntownikami groził sąd polowy. A Littleby sporo lat przepracował w indyjskiej prokuraturze wojskowej. Jego kolekcja bez wątpienia zawiera sporo cennych okazów, tyle że jest bardzo chaotyczna.

- Ale powiedzcie mi w końcu, dlaczego zamordowano tego waszego lorda? - zażądała Renata. - Monsieur Aono też chciałby wiedzieć, prawda? - zwróciła się o pomoc do stojącego nie co z boku Japończyka.

Japończyk ukłonił się z grzecznym uśmiechem, a Rosjanin zamarkował oklaski.

- Brawo, madamme Clebere. Doskonale sformułowała pani pytanie. Śledziłem tę sprawę w prasie. Najważniejszy jest, moim zdaniem, powód przestępstwa. Klucz do całej historii. Właśnie owo „dlaczego”! W jakim celu zamordowano dziesięciu ludzi?

- Ach, to akurat proste! - Miss Stamp wzruszyła ramionami. - Morderca zamierzał ukraść najcenniejsze eksponaty, ale stracił zimną krew, kiedy nieoczekiwanie wpadł na gospodarza. Sądził przecież, że lorda nie ma w domu. Zastrzyki zastrzykami, ale roztrzaskać człowiekowi czaszkę to już całkiem inna sprawa. Zresztą nie wiem, nigdy nie próbowałam. - Znów wzruszyła ramionami. - Przestępcy puściły nerwy i nie doprowadził sprawy do końca. A ten wyrzucony Śiwa... - Miss Stamp zamyśliła się.

Może to właśnie ten ciężki przedmiot, którym rozbito głowę lorda Littleby. Całkiem prawdopodobne, że przestępca nie jest tak znów zupełnie pozbawiony ludzkich uczuć i brzydził się albo po prostu bał trzymać w dłoniach zakrwawione narzędzie zbrodni. Doszedł do brzegu i cisnął je do Sekwany.

- Co do narzędzia zbrodni, całkiem możliwe - pochwalił dyplomata. - Też tak uważam.

Stara panna aż zarumieniła się z zadowolenia, a potem przygasła, widząc rozbawione spojrzenie Renaty.

- You are saying outrageous things - zbeształa Angielkę doktorowa, kiedy przełożono jej treść rozmowy. - Shouldn’t we find a more suitable subject for table talk? [1] Ale apel bezbarwnej osoby pozostał bez odpowiedzi.

- Moim zdaniem najdziwniejsza jest w tym wszystkim śmierć służby! - włączył się do kryminalistycznej dysputy tyczkowaty indolog. - Jakim cudem pozwolili sobie wstrzyknąć to paskudztwo? Przecież nikt nie mierzył do nich z pistoletu! Było wśród nich dwóch strażników, każdy miał u pasa kaburę z rewolwerem. To jest sedno zagadki!

- Mam pewną hipotezę - oświadczył z ważną miną Regnier. - I gotów jestem bronić jej do upadłego. Morderstwa na rue de Grenelle dokonał człowiek dysponujący niezwykłymi zdolnościami mesmerycznymi. Służba wprowadzona została w trans, to jedyne możliwe wyjaśnienie! „Zwierzęcy magnetyzm” to straszna siła. Doświadczony manipulant jest w stanie zrobić z wami wszystko, czego tylko zapragnie w swoim chorym umyśle. Tak, tak, droga pani - zwrócił się do niedowierzająco skrzywionej Mrs Truffo. - Absolutnie wszystko.

- Not if he is dealing with a lady [2] - powiedziała surowo.

Znużony rolą tłumacza Mr Truffo wytarł chustką błyszczące od potu czoło i zaciekle zaczął bronić światopoglądu naukowego.

- Pozwolę sobie nie zgodzić się z panem - zaterkotał po francusku z dość wyraźnym akcentem. - Teorię pana Mesmera dawno już uznano za pozbawioną wystarczających podstaw naukowych. Siła mesmeryzmu, czy, jak się go teraz nazywa, hipnotyzmu, jest mocno przereklamowana. Szacowny mister James Braid przekonująco udowodnił, że działaniu hipnozy ulegają tylko osobniki słabe psychicznie, a i to wyłącznie wtedy, kiedy całkowicie ufają hipnotyzerowi i dobrowolnie zgadzają się na udział w seansie hipnotycznym.

- Od razu widać, drogi doktorze, że nigdy nie podróżował pan na Wschód! - Regnier błysnął białymi zębami. - Na każdym indyjskim targowisku fakir pokaże panu takie cuda mesmeryzmu, że najzagorzalszy sceptyk zapadnie się pod ziemię. Mniejsza zresztą o jarmarczne sztuczki! Widziałem kiedyś w Kandaharze publiczną egzekucję. Muzułmańskie prawo karze kradzież odcięciem prawej ręki. Jest to operacja tak bolesna, że delikwenci często umierają w wyniku szoku. Tym razem na kradzieży przyłapano dzieciaka. A ponieważ była to już druga jego wpadka, sąd nie miał wyboru, przyszło skazać złodzieja na przewidzianą przez szariat karę. Ale sędzia był człowiekiem miłosiernym, kazał więc sprowadzić znanego z cudotwórczych zdolności derwisza. Derwisz położył skazańcowi dłonie na skroniach, popatrzył mu w oczy, wyszeptał coś - i chłopak uspokoił się, a na jego twarzy pojawił się dziwny uśmiech, który nie zniknął nawet w chwili, gdy topór kata odrąbał mu rękę po sam łokieć! Widziałem to na własne oczy, przysięgam.

Renata zirytowała się.

- Fuj, co za ohyda! A żeby pana, Charles, z pańskim Wschodem! Zaraz zrobi mi się niedobrze!

- Proszę wybaczyć, madamme Clebere - spłoszył się oficer. - Chciałem tylko pokazać, że w porównaniu z tym jakieś zastrzyki są zwykłym głupstwem.

- Raz jeszcze pozwolę sobie nie zgodzić się z panem. - Uparty doktor najwyraźniej zamierzał bronić swoich racji, ale w tejże chwili drzwi salonu otworzyły się i wkroczył ni to rentier, ni to policjant - krótko mówiąc, monsieur Gauche.

Zakłopotane towarzystwo jak na komendę odwróciło się w jego stronę, jakby przyłapał je na jakimś nie całkiem przyzwoitym zajęciu.

Gauche przebiegł bystrym wzrokiem po twarzach obecnych, dostrzegł fatalny wycinek w rękach dyplomaty i nachmurzył się.

- Więc jest tutaj... Tego się właśnie obawiałem.

Renata podeszła do siwowąsego staruszka, z niedowierzaniem obejrzała od stóp do głów jego masywną postać i wypaliła:

- Monsieur Gauche, pan naprawdę jest policjantem?

- Pan jest komisarzem Gauche, który prowadził śledztwo w sprawie „przestępstwa stulecia”? - uściślił pytanie Fandorin (a właśnie, tak się nazywa ten Rosjanin, przypomniała sobie Renata). - Po co ta cała maskarada i co pan robi na pokładzie „Lewiatana”?

Gauche zasapał, uniósł brwi i sięgnął po fajkę. Widać było, że intensywnie myśli, co dalej.

- Siadajcie, panie i panowie - powiedział w końcu nader kategorycznym basem i zamknął za sobą drzwi na klucz. - Skoro tak, zagramy w otwarte karty. Siadajcie, mówię, siadajcie. Zaraz, nie daj Bóg, nogi się pod kimś ugną.

- Co to za żarty, monsieur Gauche? - zapytał wyraźnie niezadowolony Regnier. - Jakim prawem w obecności pierwszego oficera wydaje pan rozkazy?

- Kapitan panu wytłumaczy - warknął Gauche. - Jest we wszystko wtajemniczony.

Regnier położył uszy po sobie i w ślad za pozostałymi wrócił na swoje miejsce przy stole.

Gadatliwy i dobroduszny zrzęda, za jakiego Renata uważała paryskiego rentiera, zachowywał się jakoś inaczej niż zwykle. Ruchy jego ramion nabrały pewności, gesty stały się władcze, oczy zaświeciły groźnym blaskiem. Już sam spokój, z jakim wytrzymał długą pauzę, zrobił na wszystkich wrażenie. Przenikliwe spojrzenie dziwnego rentiera omiotło kolejno każdego z obecnych i Renata zauważyła, że niektórzy nastroszyli się pod jego ciężarem. Jej również, szczerze mówiąc, zrobiło się nieswojo, ale po chwili, zawstydzona, beztrosko potrząsnęła głową. Wielkie rzeczy, komisarz policji. Stary grubas z zadyszką, i tyle.

- Dosyć już tych tajemnic, monsieur Gauche - zażartowała. - W moim stanie nie powinnam się denerwować.

- Denerwować powinna się prawdopodobnie tylko jedna z obecnych tu osób - odpowiedział zagadkowo. - Ale o tym później. Najpierw pozwolą państwo, że się raz jeszcze przedstawię. Tak, nazywam się Gustaw Gauche, ale nie jestem rentierem - niestety, nie mam odpowiedniego majątku. Jestem, panie i panowie, komisarzem paryskiej policji kryminalnej i pracuję w wydziale zajmującym się najcięższymi i najbardziej za-wikłanymi przestępstwami. Na stanowisku „detektywa do spraw specjalnych" - podkreślił dumnie.

W salonie zapanowało grobowe milczenie, przerywane jedynie szybkim szeptem doktora Truffo.

- What a scandal!- pisnęła doktorowa.

- Byłem zmuszony wybrać się w ten rejs, w dodatku incognito, ponieważ... - Gauche energicznie poruszył szczękami, rozpalając przygasłą fajkę - ...ponieważ paryska policja ma wszelkie podstawy przypuszczać, że na „Lewiatanie” przebywa człowiek, który dokonał morderstwa na rue de Grenelle.

Po salonie cichym szelestem przebiegło zgodne „aaa!”

- Zdążyli już państwo, jak sądzę, przedyskutować tę tajemniczą sprawę. - Komisarz wskazał podwójnym podbródkiem na wycinek z gazety, wciąż pozostający w rękach Fandorina. - Ale to jeszcze nie wszystko, panie i panowie. Wiem z całą pewnością, że morderca podróżuje pierwszą klasą... - znowu zgodne westchnienie - ...i, co więcej, znajduje się obecnie w tym salonie - zakończył pewnie Gauche, usiadł w atłasowym fotelu przy oknie i oczekująco splótł dłonie nieco poniżej srebrnego łańcuszka od zegarka.

- Niemożliwe! - krzyknęła Renata, odruchowo łapiąc się za brzuch.

Regnier skoczył na równe nogi.

Rudy baronet roześmiał się i demonstracyjnie zaklaskał.

Profesor Sweetchild nerwowo przełknął ślinę i zdjął okulary.

Clarissa Stamp zamarła, wczepiona w broszkę z agatów przypiętą do kołnierza.

Na twarzy Japończyka nie drgnął ani jeden muskuł, ale uprzejmy uśmiech momentalnie zniknął.

Doktor złapał małżonkę za łokieć i zapomniał nawet przetłumaczyć meritum sprawy, ale Mrs Truffo, sądząc po wytrzeszczonych oczach, sama już się zorientowała, o co chodzi.

Dyplomata natomiast cicho zapytał:

- Podstawy?

- Moja obecność - odpowiedział spokojnie komisarz. - Wystarczy. Są też inne okoliczności, ale nie musicie państwo o nich wiedzieć. No cóż... - W głosie policjanta zabrzmiało wyraźne rozczarowanie. - Widzę, że nikt nie zamierza mdleć i krzyczeć: „Aresztujcie mnie, to ja jestem mordercą!” Nie spodziewałem się, oczywiście. Ale wobec tego... - groźnie uniósł krótki palec - ...ani słowa pozostałym pasażerom. Leży to zresztą w państwa interesie; plotka rozniesie się w mgnieniu oka i wszyscy będą patrzyli na was jak na zadżumionych. Nie próbujcie przenosić się do innego salonu, to tylko podsyci moje podejrzenia. Zresztą nic z tego, umówiłem się z kapitanem.

Renata drżącym głosem poprosiła:

- Panie komisarzu, a może chociaż ja mogłabym jakoś uniknąć tego koszmaru? Boję się siedzieć przy jednym stole z mordercą. Jeszcze mnie otruje! Nie przełknę tu więcej ani kęsa. A przecież nie mogę się denerwować. Naprawdę nikomu nie powiem, nikomu, przysięgam!

- Przykro mi, madamme Clebere - sucho odpowiedział komisarz. - Żadnych wyjątków. Mam powody, żeby podejrzewać każdego z obecnych, nie wykluczając pani.

Renata z cichym jękiem opadła na oparcie krzesła, a Regnier tupnął z wściekłością.

- Jak pan śmie, panie... detektywie do spraw specjalnych! Natychmiast zamelduję o wszystkim kapitanowi Cliffowi!

- A melduj pan - powiedział obojętnie Gauche. - Byle nie w tej chwili. Jeszcze nie skończyłem. Tak więc na razie nie wiem, kto z państwa jest moim klientem, chociaż czuję, że już prawie dotarłem do celu.

Renata oczekiwała, że po tych słowach komisarz rzuci komuś wymowne spojrzenie, i aż zawisła nad krzesłem, ale policjant gapił się na swoją idiotyczną fajkę. Pewnie łgał - nikogo nie miał jeszcze na oku.

- Podejrzewa pan kobietę, to oczywiste! - Miss Stamp nerwowo klasnęła w dłonie. - Po co niby nosi pan ze sobą wycinek o jakiejś Marii Saintfontaine? Co to za Maria Saintfontaine? Zresztą wszystko jedno! Jak pan może podejrzewać kobietę! Czy kobieta jest zdolna do takiego bestialstwa?

Mrs Truffo poderwała się z miejsca, najwyraźniej gotowa bez wahania wstąpić pod sztandar kobiecej solidarności.

- O mademoiselle Saintfontaine porozmawiamy innym razem - odpowiedział detektyw, mierząc Clarissę Stamp zagadkowym spojrzeniem. - A wycinków mam więcej i każdy stanowi osobny trop w tej sprawie. - Otworzył czarną teczkę i zaszeleścił papierami. Faktycznie, było ich co najmniej kilkadziesiąt. - Dość tego, panie i panowie, proszę mi więcej nie przerywać! - oświadczył twardym jak stal głosem. - Tak, pośród nas ukrywa się niebezpieczny zbrodniarz. Niewykluczone, że ze skłonnościami psychopatycznymi. - Renata zauważyła, jak profesor po cichutku odsuwa się wraz z krzesłem od sir Reginalda. - Proszę zachować najwyższą ostrożność. Jeżeli zauważycie coś niezwykłego, choćby drobiazg, natychmiast mi meldujcie. A najlepiej będzie, jeśli przestępca zechce się dobrowolnie ujawnić, stąd i tak nie ucieknie. Skończyłem.

Mrs Truffo podniosła rękę jak uczennica.

- In fact, I have seen something extraordinary only yesterday! A charcoal-black face, definitely inhuman, looked at me from the out side, while I was in our cabin! I was so scared! - Odwróciła się do ślubnego i szturchnęła go łokciem. -

[3] I told you, but you paid no attention

Monsieur Czub też chyba chciał coś powiedzieć, ale nie zdążył. Komisarz z wściekłością zatrzasnął teczkę.

- Nie róbcie ze mnie idioty! Jestem starym posokowcem! Gustaw Gauche nie da się wpuścić w maliny! Jeśli będzie trzeba, wysadzę was wszystkich na brzeg i porozmawiam sobie z każdym po kolei! Dziesięć trupów to nie przelewki! Myślcie, panie i panowie, myślcie!

Wyszedł z salonu i głośno zatrzasnął za sobą drzwi.

- Panowie, źle się czuję - oświadczyła słabym głosem Renata. - Pójdę do siebie.

- Odprowadzę panią, madamme Clebere. - Charles Regnier jednym susem znalazł się przy niej. - To niesłychane! Co za bezczelność!

Renata odsunęła go.

- Dziękuję, nie trzeba. Pójdę sama.

Nerwowym krokiem przemierzyła salon i przy drzwiach na chwilę oparła się o ścianę. W pustym korytarzu przyspieszyła kroku. Otworzyła kabinę, wyciągnęła spod kanapy sakwojaż i wsunęła drżącą dłoń pod jedwabną podszewkę. Twarz miała bladą, ale ruchy pewne. W mig wymacała metalowe pudełko.

W pudełku, pobłyskując szkłem i stalą, leżała strzykawka.

Clarissa Stamp

Nieprzyjemności zaczęły się już o poranku. Clarissa Stamp wyraźnie dostrzegła w lustrze dwie nowe zmarszczki - ledwie widocznymi promyczkami biegły od kącików oczu ku skroniom. Wszystko przez słońce. Jest tutaj tak ostre, że na nic parasolka i kapelusz. Clarissa długo przeglądała się w bezlitosnej polerowanej tafli i naciągała palcami skórę w nadziei, że to tylko od snu i w końcu się wygładzi. No i doigrała się: wykręciła szyję tak, że zza ucha wychynął siwy włos. Kompletna rozpacz. Może to też od słońca? Włosy płowieją? Nie, miss Stamp, nie ma się co oszukiwać. Jak rzekł poeta:

I biały oddech listopada

Na warkoczach srebrem osiada

Staranniej niż zwykle doprowadziła się do porządku. Siwy włos wyrwała z korzeniami. Głupio, oczywiście. Zdaje się John Donnę powiedział, że tajemnica szczęścia kobiety polega na umiejętności przejścia w odpowiednim momencie z jednego okresu życia do drugiego, a etapy są trzy: córka, żona i matka. Ale jak tu przejść z etapu drugiego do trzeciego, jeżeli nigdy nie wyszło się za mąż?

Najlepszym antidotum na podobne myśli jest spacer na świeżym powietrzu, więc Clarissa wyszła na pokład. Dawno już przemierzyła równym, niespiesznym krokiem niezmierzonego „Lewiatana” - a w każdym razie górny pokład, przeznaczony dla pasażerów pierwszej klasy. Trzysta pięćdziesiąt pięć kroków po przekątnej. Siedem i pół minuty, jeśli nie zachwycać się morzem i nie gawędzić ze znajomymi.

Na znajomych było jeszcze za wcześnie, wiec Clarissa bez przeszkód przespacerowała się wzdłuż prawej burty aż do samego dziobu. Statek płynnie ciął burą powierzchnię Morza Czerwonego; od potężnej śruby po horyzont ciągnął się leniwy siwy kilwater. Och, jaki upał!

Clarissa zawistnie spojrzała na marynarzy szorujących miedziane łopatki kół na niższym pokładzie. Dobrze im tak w samych płóciennych spodniach - żadnego gorsetu, pantalonów, pończoch na grubym pasie, żadnej długiej sukni. Chcąc nie chcąc, pozazdrościsz dzikiemu panu Aono, który paraduje sobie po całym statku w swoim japońskim szlafroku i nikogo to jakoś nie dziwi - wiadomo, Azjata.

Wyobraziła sobie, że wyleguje się na leżaku zupełnie naga. No dobrze, w lekkiej tunice, jak starożytna Greczynka. Za sto lat, kiedy ludzkość ostatecznie wyrzeknie się głupich przesądów, rzecz będzie jak najbardziej na miejscu.

Z naprzeciwka wyjechał na skrzypiącym kauczukowymi oponami trzykołowym amerykańskim welocypedzie mister Fandorin. Mówią, że takie ćwiczenie znakomicie uelastycznia mięśnie i wzmacnia serce. Dyplomata miał na sobie lekki sportowy garnitur: spodnie w kratę, kamasze na gutaperce, krótka marynarka, biała koszula z rozpiętym kołnierzykiem. Twarz pod złocistą opalenizną rozpromieniła się w przyjaznym uśmiechu. Mister Fandorin uprzejmie uchylił korkowego hełmu i pomknął dalej.

Clarissa westchnęła. Spacer nie był jednak najlepszym pomysłem - cała bielizna zrobiła się mokra od potu. Trzeba wracać do kajuty i się przebrać.

Śniadanie zepsuła Clarissie perfidna madamme Clebere. Wyjątkowy talent do wykorzystywania swojej słabości jako narzędzia tortur! Kiedy kawa w filiżance Clarissy właśnie ostygła do odpowiedniej temperatury, nieznośna Szwajcarka poskarżyła się, że jej duszno, i poprosiła o rozwiązanie sznurówki w sukience. Zazwyczaj Clarissa udawała, że nie słyszy marudzenia Renaty, i zawsze znajdował się jakiś ochotnik; tym razem jednak nie wypadało powierzać delikatnego zadania mężczyźnie, a Mrs Truffo nie było - pomagała mężowi przy jakiejś chorej damie. Zdaje się, że kiedyś ta nudna persona pracowała jako siostra miłosierdzia. Co za awans społeczny: żona lekarza pokładowego, stołuje się w pierwszej klasie. Struga z siebie najprawdziwszą angielską lady. Czysta karykatura!

Krótko mówiąc, jej, Clarissie, przyszło rozwiązać sznurówkę, a tymczasem kawa całkiem wystygła. Niby drobiazg, ale humor zepsuty.

Po śniadaniu wyszła na spacer, dziesięć razy okrążyła pokład i poczuła znużenie. Przy okazji - korzystając z tego, że w pobliżu nie było nikogo - ostrożnie zajrzała przez okno do kajuty numer 18. Mister Fandorin siedział przy sekretarzyku w białej koszuli z biało-niebiesko-czerwonymi zarękawkami i przygryzając w kąciku ust papierosa, okropnie głośno bębnił palcami w dziwne urządzenie - czarne, żelazne, z okrągłym wałkiem i całą masą guzików. Zaciekawiona Clarissa straciła czujność i została zdybana na gorącym uczynku. Dyplomata zerwał się z krzesła, ukłonił, włożył marynarkę i podszedł do otwartego okna.

- To maszyna do p-pisania, „Remington” - wyjaśnił. - Najnowszy model, dopiero wszedł do sprzedaży. Bardzo praktyczna rzecz, miss Stamp, i prawie nic nie waży. Dwaj tragarze przenoszą ją bez problemu. Niezastąpiona w p-podróży. Ćwiczę stenografowanie. Robię wypisy z Hobbesa.

Clarissa, wciąż jeszcze czerwona z zażenowania, lekko skinęła głową i oddaliła się.

Usiadła opodal pod pasiastą markizą, w cieniu. Wiał świeży wiaterek. Otworzyła „Pustelnię parmeńską”, zaczęła czytać o nieodwzajemnionej miłości pięknej, lecz starzejącej się księżnej Sanseverina do młodego Fabrycego del Dongo. Wzruszyła się, otarła chusteczką łzę - i jak na złość na pokładzie pojawił się mister Fandorin: w białym garniturze, panamie z szerokim rondem i z laseczką. Piękny jak malowanie.

Clarissa zawołała go. Podszedł, ukłonił się i usiadł obok. Spojrzał na okładkę książki i powiedział:

- Idę o zakład, że pominęła pani opis bitwy pod Waterloo. A szkoda - to najlepszy fragment w całej twórczości Stendhala. Nigdy nie czytałem bardziej trafnego opisu wojny.

I rzeczywiście, Clarissa czytała „Pustelnię parmeńską” już drugi raz i ponownie pominęła opis bitwy.

- Skąd pan wie? - Zapytała zaciekawiona. - Jest pan jasnowidzem?

- Kobiety zawsze pomijają sceny b-batalistyczne. - Fandorin wzruszył ramionami. - W każdym razie kobiety pani pokroju.

- Jakiego niby pokroju? - Zapytała Clarissa, doskonale czując, że marna z niej kokietka.

- Sceptyczny stosunek do własnej osoby, romantyczny do otaczającego świata. - Patrzył na nią, lekko przechylając głowę. - Mogę też dodać, że w p-pani życiu zaszła niedawno jakaś wielka zmiana na lepsze i że p-przeżyła pani jakiś wstrząs.

Clarissa zadrżała i spojrzała na rozmówcę z jawnym przerażeniem.

- P-proszę się nie bać - uspokoił ją niezwykły dyplomata. - Tak naprawdę nic o pani nie wiem. Ale za pomocą specjalnych ćwiczeń rozwinąłem spostrzegawczość i zdolności analityczne. Zazwyczaj potrafię na podstawie drobnego detalu zrekonstruować p-pełen obraz sytuacji. Jeśli pokaże mi pani taki spodek z dwiema dziurkami (delikatnie wskazał duży różowy guzik zdobiący jej żakiet), od razu powiem, kto go zgubił - wielka świnia czy maleńki słonik.

Clarissa uśmiechnęła się i zapytała:

- Każdego potrafi pan tak przejrzeć na wylot?

- Może nie na wylot, ale sporo zauważam. Co może pani powiedzieć o tym na przykład dżentelmenie?

Fandorin wskazał przysadzistego mężczyznę z wielkimi wąsami, lustrującego przez lornetkę pustynny brzeg.

- To Mr Bubble, on jest...

- Proszę nic nie mówić! - Przerwał jej Fandorin. - Spróbuję zgadnąć.

Przez jakieś pół minuty spoglądał na Mr Bubble’a, a potem powiedział:

- Pierwszy raz podróżuje na Wschód. Niedawno się ożenił. Fabrykant. Interesy idą marnie, bankructwo depce mu po piętach. Niemal nie wychodzi z sali bilardowej, ale gra źle.

Clarissa zawsze była dumna ze swojej spostrzegawczości, więc uważniej przyjrzała się manchesterskiemu przemysłowcowi.

Fabrykant? W porządku, tego akurat można się domyślić. Skoro podróżuje pierwszą klasą, pewnie ma na to środki. Arystokratą nie jest, od razu widać. Na handlowca też nie wygląda - workowaty surdut, twarz niezbyt zdecydowana. No dobrze.

Niedawno się ożenił? Proste - obrączka na palcu serdecznym błyszczy tak, jak na nówkę przystało.

Często gra w bilard? Niby dlaczego? Aha, ubranie wypaprane kredą.

- Skąd pan wie, że mister Bubble jedzie na Wschód po raz pierwszy? - Zapytała. - Dlaczego grozi mu bankructwo? I czemu sądzi pan, że źle gra w bilard? Był pan tam i widział?

- Nie, nie byłem w sali b-bilardowej, nie znoszę gier hazardowych i w ogóle nigdy przedtem nie widziałem tego dżentelmena - odpowiedział Fandorin. - Podróżuje tą trasą po raz pierwszy; dlatego z takim tępym zacięciem gapi się na pusty brzeg. W innym wypadku wiedziałby, że aż do cieśniny Bab al-Mandab niczego interesującego nie wypatrzy - to raz. Interesy wyraźnie mu nie idą, inaczej nie wybrałby się w tak długi rejs, i to zaraz po ślubie. Żeby taki b-borsuk wylazł z nory? Tylko przed końcem świata, nie wcześniej - to dwa.

- Może zabrał żonę w podróż poślubną? - Zapytała Clarissa, wiedząc, że mister Bubble płynie sam.

- I plącze się po pokładzie, i przesiaduje w sali bilardowej? A gra bez żadnych wątpliwości źle; całą marynarkę ma z przodu ubieloną. Tylko całkiem niedoświadczeni gracze jeżdżą brzuchem po brzegu stołu - to trzy.

- No dobrze, a co pan powie o tamtej damie?

Zachwycona zabawą Clarissa wskazała Mrs Blackpool, dostojnie kroczącą pod rękę ze swoją towarzyszką.

- Ta ma wszystko wypisane na twarzy. Wraca z Anglii do męża. Jeździła odwiedzić dorosłe dzieci. Mąż jest wojskowym. Pułkownikiem.

Mr Blackpool faktycznie był pułkownikiem i dowodził garnizonem w jakimś mieście na północy Indii. Tego już było za wiele.

- Proszę wyjaśnić! - Zażądała Clarissa.

- Takie kobiety nie podróżują do Indii ot tak sobie, tylko żeby dołączyć do męża. Jest w takim wieku, że z pewnością nie płynie w długi rejs po raz pierwszy - a więc wraca. Po co wybrała się do Anglii? Żeby odwiedzić dzieci. Jej rodzice pewnie już nie żyją. Zdecydowany i władczy wyraz twarzy dowodzi, że przywykła rozkazywać. Właśnie tak wyglądają pierwsze damy garnizonów i pułków. Zazwyczaj uważa się je za zwierzchniczki właściwych komendantów. Chce pani wiedzieć, dlaczego akurat pułkownika? Bo gdyby b-była żoną generała, płynęłaby pierwszą klasą, przecież ma srebrny znaczek. No dobrze, szkoda czasu na głupie zabawy. - Fandorin ukłonił się i szepnął: - Lepiej opowiem pani o tym orangutanie. Ciekawy typ.

Obok Mr Bubble’a przystanął małpokształtny monsieur Balois, eks-windsorczyk, który w ostatniej chwili opuścił fatalny salon i tym sposobem wyślizgnął się z sieci komisarza Gauche’a.

Dyplomata półgłosem powiedział Clarissie na ucho:

- Człowiek, którego pani widzi, jest przestępcą. Prawdopodobnie handluje opium. Mieszka w Hongkongu. Żonaty z Chinką.

Clarissa wybuchnęła śmiechem.

- Trafił pan jak kulą w płot! To monsieur Balois, filantrop i ojciec jedenaściorga czysto francuskich dzieci. A handluje nie opium, tylko herbatą.

- Nie wydaje mi się - odpowiedział z zimną krwią Fandorin. - Proszę przyjrzeć się uważniej: odwinął mu się mankiet, widać wytatuowane niebieskie kółko na przegubie. Widziałem takie w pewnej książce o Chinach. To znak rozpoznawczy jednej z triad, tajnej grupy przestępczej z Hongkongu. Europejczyk, żeby zostać członkiem triady, musi być wyjątkowo obrotnym gangsterem. I oczywiście ożenić się z Chinką. Zresztą fizjonomia tego „filantropa” mówi sama za siebie.

Clarissa nie wiedziała, co myśleć, a Fandorin całkiem poważnie dorzucił:

- I jeszcze jedno, miss Stamp. Nawet z zawiązanymi oczami mogę dużo powiedzieć o człowieku - wystarczą odgłosy i zapach. Proszę sprawdzić.

Rozwiązał biały atłasowy fular i podał Clarissie.

Pomacała tkaninę - gruba, nieprzezroczysta - i mocno zawiązała dyplomacie oczy. Mimochodem musnęła jego policzek, gładki i gorący.

Po chwili od rufy nadeszła idealna kandydatka - znana sufrażystka, pani Campbell, płynąca do Indii, żeby zbierać tam podpisy pod petycją o przyznanie zamężnym kobietom praw wyborczych. Męskiej postawy, masywna, krótko ostrzyżona, przemieszczała się po pokładzie z wdziękiem perszerona. Spróbuj się domyślić, że to nie bosman, tylko lady.

- Więc kto tu idzie? - zapytała Clarissa, dławiąc się śmiechem w przeczuciu klęski dyplomaty.

Niestety, jej radość nie trwała długo.

Fandorin zmarszczył czoło i urywanymi frazami postawił diagnozę.

- Szelest sukni. Kobieta. Ciężki k-krok. Silny charakter. Niemłoda. Nieładna. Pali tytoń. Krótko ostrzyżona.

- Dlaczego „krótko ostrzyżona”? - pisnęła Clarissa, zakryła oczy dłońmi i wsłuchała się w słoniowy krok sufrażystki. Jak, jak on to robi?

- Skoro kobieta pali, to jest krótko ostrzyżona i wyemancypowana - zabrzmiał równy głos Fandorina. - A ta w dodatku nie liczy się z modą, nosi jakiś bezkształtny worek, jasnozielony, ale z purpurowym pasem.

Clarissa zamarła. Niewiarygodne! W przesądnym przerażeniu oderwała dłonie od twarzy i zobaczyła, że Fandorin zdążył już zdjąć fular i zawiązać go w elegancki węzeł. W błękitnych oczach dyplomaty pobłyskiwały wesołe iskierki.

Wszystko to było bardzo miłe, ale rozmowa zakończyła się fatalnie. Kiedy Clarissa naśmiała się już do syta, delikatnie zagadnęła o wojnę krymską. Jaka to wielka tragedia dla Europy i Rosji! Przytoczyła kilka osobistych wspomnień z tego okresu (odmładzając się nieco przy okazji). Oczekiwała, że wyciągnie od Fandorina zwierzenia, które w końcu wyjaśnią, ile ten ma lat. Potwierdziły się jej najgorsze obawy.

- N-nie było mnie jeszcze na świecie - oświadczył prostodusznie Rosjanin, podcinając Clarissie skrzydła.

Dalej szło jak po grudzie. Clarissa usiłowała zmienić temat na malarstwo, ale całkiem się zaplątała i nie potrafiła wyjaśnić, dlaczego prerafaelici nazwali się prerafaelitami. Na pewno pomyślał, że jest kompletną idiotką. Zresztą teraz to i tak już wszystko jedno.

* * *

Wracała do kajuty przygnębiona. Wtedy zdarzyło się najgorsze.

W mrocznym kącie korytarza mignął wielki czarny cień. Clarissa nieprzyzwoicie pisnęła, złapała się za pierś i pędem dopadła swojej kajuty. Długo nie mogła uspokoić wściekle bijącego serca. Co to było? Nie człowiek. Bestia. Kłąb złej, niszczycielskiej energii. Nieczyste sumienie. Fantom paryskiego koszmaru.

I momentalnie wzięła się w garść: koniec, a kysz! Nic się nie stało. Halucynacja, diabelski omam. Przysięgła, że nie będzie się zadręczać. Teraz zaczęło się inne życie, jasne i radosne. Nowy wspaniały świat.

Żeby się uspokoić, włożyła najdroższą sukienkę, jeszcze nienoszoną (biały chiński jedwab, z tyłu w talii bladozielona wstążka), i szmaragdowy naszyjnik. Z zachwytem przyjrzała się błyszczącym szlachetnym kamieniom.

W porządku, nie jest młoda. Ani piękna. Za to mądra i bogata. A to znacznie lepiej, niż być niemłodą głupią paskudą bez pensa przy duszy.

Do salonu wkroczyła punkt druga, lecz całe towarzystwo zebrało się już w komplecie. Dziwna sprawa - zbijające z nóg oświadczenie komisarza sprzed dwóch dni raczej zjednoczyło, niż podzieliło stołowników „Windsoru”. Wspólna tajemnica, którą nie można się z nikim podzielić, związuje ludzi bardziej niż wspólna sprawa czy wspólny interes. Clarissa zauważyła, że teraz wszyscy siadają do stołu wcześniej niż zwykle, znacznie przed śniadaniem, obiadem, five o’clockiem czy kolacją, a później długo jeszcze rozmawiają, co kiedyś się nie zdarzało. Nawet pierwszy oficer, osoba w całej historii marginalna, nie uciekał na mostek, tylko wraz z pozostałymi długo zasiadywał się po posiłkach (niewykluczone zresztą, że robił to na rozkaz kapitana). Windsorczycy stali się niejako członkami elitarnego klubu, zamkniętego dla niewtajemniczonych. Clarissa niejednokrotnie czuła na sobie czujne, rzucane ukradkiem spojrzenia. Mogły oznaczać jedno z dwojga: „Czy to przypadkiem nie pani jest mordercą?” albo „Nie domyśla się pani jeszcze, że jestem mordercą?” Za każdym razem, kiedy działo się coś takiego, skądś z głębi trzewi napływało słodkim skurczem ostre uczucie, mieszanina strachu i podniecenia. Przed oczami wyraźnie stawała rue de Grenelle - podstępnie cicha wieczorem, pusta, czarne kasztany kołyszą gołymi gałęziami. Brakowało tylko, żeby komisarz jakimś sposobem wywęszył „Ambasadora”. Na samą myśl o tym Clarissie robiło się nieswojo i ukradkiem rzucała okiem na komisarza.

Gauche zasiadał za stołem jak najwyższy kapłan owej tajnej sekty. Wszyscy wciąż pamiętali o jego obecności, zerkali, żeby sprawdzić wyraz jego twarzy, a on zachowywał się, jakby zupełnie tego nie dostrzegał. Pozował na dobrodusznego gawędziarza i chętnie opowiadał rozmaite „historyjki”, których pasażerowie słuchali z nieodmiennie napiętą uwagą.

Według niepisanej umowy o Tym rozmawiano wyłącznie w salonie i tylko w obecności komisarza. Jeżeli dwoje Windsorczyków spotkało się przypadkiem gdzieś na neutralnym gruncie - w sali koncertowej, na pokładzie spacerowym, w czytelni - w żadnym razie nie mówili o Tym. Zresztą nawet w „Windsorze” nie zawsze wracano do pasjonującego tematu. Zazwyczaj działo się to jakoś samo z siebie, wypływało z rzuconej mimochodem uwagi.

Dzisiaj przy śniadaniu, na przykład, w ogóle nie podjęto tego wątku i dopiero teraz, kiedy Clarissa zajęła swoje miejsce, dyskusja rozgorzała na dobre. Miss Stamp ze znudzoną miną studiowała menu - niby zapomniała, co zamawiała na obiad, ale natychmiast poczuła znajome podniecenie.

- Nie daje mi spokoju - mówił doktor Truffo - wstrząsająca nonsensowność tej zbrodni. Wygląda na to, że wszyscy ci ludzie zginęli najzupełniej niepotrzebnie. Złoty Śiwa wylądował

w Sekwanie, a morderca został z pustymi rękami.

Fandorin, który rzadko włączał się do rozmowy i przeważnie milczał, tym razem uznał za stosowne powiedzieć:

- Niezupełnie. Morderca ma chustę.

- Jaką chustę? - nie zrozumiał lekarz.

- Indyjską, malowaną. W k-którą, jeśli wierzyć gazetom, zawinął zrabowanego Śiwę.

Towarzystwo zareagowało na dowcip nieco nerwowym śmiechem.

Lekarz efektownie rozłożył ręce.

- No więc chustę, i tyle.

Nagle profesor Sweetchild podskoczył i zerwał z nosa okulary - gest oznaczał, że jest mocno zdenerwowany.

- Nie ma się co śmiać! Sprawdzałem, którą konkretnie chustę skradziono. Panie i panowie, to niezwykły kawałek materiału, wiąże się z nim cała historia. Słyszeliście kiedyś o Szmaragdowym Radży?

- To zdaje się jakiś legendarny indyjski nabab? - zapytała Clarissa.

- Nie legendarny, tylko całkiem prawdziwy, madamme. Tak nazywano radżę Bagdassara, władcę księstwa brahmapurskiego. Księstwo leży w wielkiej żyznej dolinie otoczonej ze wszystkich stron górami. Radżowie pochodzą od wielkiego Babura i wyznają islam, co jednak nie przeszkodziło im przez trzysta lat pokojowo rządzić swoim maleńkim krajem, zamieszkanym w większości przez hinduistów. Mimo różnicy wyznania kasty rządzącej i poddanych, w księstwie ani razu nie doszło do powstania czy rokoszu, radżowie spokojnie się bogacili i za czasów Bagdassara dynastia brahmapurska uznawana była za najbogatszą w całych Indiach, zaraz po hajdarabadzkich nizamach, którzy, jak państwu wiadomo, przyćmiewają bogactwem wszystkich monarchów, z królową Wiktorią i rosyjskim imperatorem Aleksandrem włącznie.

- O potędze naszej królowej stanowią nie zasoby jej prywatnego skarbca, lecz bogactwo poddanych - zauważyła surowo Clarissa, nieco urażona tą uwagą.

- Oczywiście - zgodził się Sweetchild, który nie panował już nad sobą. - Jednak bogactwo brahmapurskich radżów było szczególne. Nie gromadzili złota, nie napełniali skrzyń srebrem, nie budowali pałaców z różowego marmuru. Przez trzysta lat mieli jedną tylko pasję - drogocenne kamienie. Czy wiecie państwo, co to takiego „brahmapurski standard”?

- Zdaje się jakiś rodzaj szlifu diamentów - rzucił niepewnie doktor Truffo.

- „Brahmapurski  standard”  to  termin jubilerski,  który oznacza oszlifowany w specjalny sposób diament, szafir, rubin albo szmaragd wielkości orzecha włoskiego, co odpowiada stu szesnastu tandułom, czyli osiemdziesięciu karatom wagi.

- Ogromny kamień - zdumiał się Regnier. - Bardzo rzadko się takie spotyka. Jeśli mnie pamięć nie myli, nawet diament „Regent”, duma francuskiego skarbca narodowego, waży niewiele więcej.

- Nie, szanowny panie, diament „Pitt”, czyli „Regent”, jest prawie dwukrotnie większy - autorytarnie poprawił oficera profesor. - Ale osiemdziesiąt karatów, szczególnie w przypadku kamieni bez skaz, to bardzo dużo. Tak więc, panie i panowie, wyobraźcie sobie, że Bagdassar miał takich kamieni, i to najwyższej jakości, aż pięćset dwanaście!

- Nieprawdopodobne! - krzyknął sir Reginald. A Fandorin zapytał:

- D-dlaczego akurat pięćset dwanaście?

- Osiem to święta liczba - wyjaśnił z zapałem Sweetchild. - Osiem razy osiem razy osiem równa się pięćset dwanaście, ósemka w trzech wymiarach, do trzeciej potęgi, tak zwana „idealna liczba”. Widać tu wyraźny wpływ buddyzmu, który oddaje ósemce wielką cześć. W północno-wschodnich Indiach, gdzie leży Brahmapur, religie w przedziwny sposób wymieszały się ze sobą. Ale najciekawsze, gdzie i jak przechowywano ten skarb.

- No więc gdzie? - zapytała zaciekawiona Renata Clebere.

- W zwykłej glinianej skrzyni pozbawionej jakichkolwiek ozdób. W 1852 roku, jeszcze jako młody archeolog, byłem w Brahmapurze i spotkałem się z radżą Bagdassarem. Na terytorium księstwa, w dżungli, odnaleziono ruiny starożytnej świątyni i jego wysokość zaprosił mnie, żebym ocenił wartość odkrycia. Przeprowadziłem niezbędne badania i... jak państwo myślą? Okazało się, że świątynię zbudowano jeszcze za czasów Ćandragupty, kiedy to...

- Stop-stop-stop! - przerwał uczonemu komisarz. - O archeologii opowie nam pan innym razem. A teraz wróćmy do radży.

- Ach, tak! - Profesor zatrzepotał rzęsami. - Rzeczywiście, po kolei. Ogólnie biorąc, radża był ze mnie zadowolony i w dowód szczególnej laski pokazał mi swoją legendarną skrzynię. Nigdy nie zapomnę tego widoku! - Sweetchild przymknął oczy. - Wyobraźcie sobie ciemny loch, w którym przy wejściu płonie jedna jedyna pochodnia, umieszczona w spiżowym uchwycie. Byliśmy sami - radża i ja, dworzanie zostali za solidnymi, strzeżonymi przez tuzin zbrojnych drzwiami. Nie obejrzałem jak należy wnętrza skarbca, oczy nie zdążyły przyzwyczaić się do półmroku. Słyszałem tylko, jak jego wysokość szczęka jakimiś zamkami. Potem Bagdassar odwrócił się w moją stronę i zobaczyłem w jego rękach ziemistego koloru skrzynkę, na oko dość ciężką. Była wielkości... - Sweetchild otworzył oczy i rozejrzał się. Wszyscy słuchali jak zaczarowani, a Renata Clebere nawet po dziecięcemu otworzyła usta. - Sam nie wiem. Powiedzmy, kapelusza miss Stamp, gdyby włożyć go do kwadratowego pudelka. - Wszyscy jak na komendę z ciekawością wbili wzrok w tyrolski kapelusik z bażancim piórem. Clarissa zniosła „public scrutiny”z pełnym godności uśmiechem, tak jak uczono ją w dzieciństwie. - Skrzynka najbardziej chyba przypominała zwykłą glinianą cegłę, używaną w tamtej okolicy. Później jego wysokość wyjaśnił mi, że ordynarna, gładka powierzchnia gliny znacznie lepiej podkreśla blask kamieni niż złoto czy kość słoniowa. Miałem okazję się o tym przekonać. Bagdassar wolno zbliżył upierścienioną dłoń do wieka, zdecydowanym gestem je otworzył i... oślepłem! - Głos profesora zadrżał. - To... Tego się nie da opowiedzieć słowami. Wyobraźcie sobie tajemniczy, nierówny, wielobarwny blask, wypływający falą z ciemnej skrzynki i rozpościerający się tęczą na czarnym sklepieniu lochu! Okrągłe kamienie ułożone były w ośmiu warstwach, każda po sześćdziesiąt cztery kunsztownie oszlifowane źródła obłędnego blasku! Efekt wzmagał dodatkowo rozedrgany płomień jedynej pochodni. Wciąż jeszcze mam przed oczami twarz radży Bagdassara, oświetloną od dołu czarodziejską łuną... Uczony znów zamknął oczy i zamilkł.

- A ile mniej więcej kosztują te kolorowe szkiełka? - rozległ się skrzypiący głos komisarza.

- Dobre pytanie, ile? - podchwyciła wyraźnie ożywiona madamme Clebere. - W przeliczeniu, powiedzmy, na wasze angielskie funty?

Clarissa słyszała, jak Mrs Truffo głośno szepnęła do męża:

-She’s so vulgar! - Jednak odrzuciła za ucho bezbarwne kosmyki, żeby nie uronić ani jednego słowa.

- Widzicie państwo - Sweetchild uśmiechnął się dobrodusznie - interesowałem się tą kwestią. Pytanie nie jest łatwe, jako że cena szlachetnych kamieni zmienia się w zależności od sytuacji na rynku, niemniej na dzień dzisiejszy...

- Tak, tak, niech będzie na dzień dzisiejszy, pomińmy epokę Ćandragupty - burknął Gauche.

- Hmm... Nie wiem dokładnie, ile radża miał diamentów, ile szafirów i ile rubinów. Wiem jednak, że najbardziej lubił szmaragdy, stąd zwano go Szmaragdowym Radżą. W latach jego panowania nabyto siedem szmaragdów brazylijskich i cztery uralskie, przy czym za każdy z nich Bagdassar dał w zamian diament i jeszcze dopłacił. Każdy z jego przodków miał swój ukochany kamień i na swój sposób go faworyzował. Magiczną liczbę „pięćset dwanaście” osiągnął już dziadek Bagdassara i odtąd głównym celem kolejnych władców stało się nie zwiększanie ilości kamieni, ale wzrost ich jakości. Jeżeli klejnot nie był w pełni doskonały albo z jakichś powodów nie podobał się aktualnemu księciu, sprzedawano go - i tak „brahmapurski standard” powoli przyjmował się na całym świecie. W zamian do skrzyni wkładano nowy, cenniejszy nabytek. Maniakalne przywiązanie przodków Bagdassara do „brahmapurskiego standardu” stało się czystym szaleństwem! Jeden z nich kupił od szacha perskiego Abbasa Wielkiego żółty szafir o wadze trzystu tandułów, płacąc za ten cud dziesięcioma karawanami kości słoniowej, a że klejnot był większy, niż trzeba, jubilerzy radży przyszlifowali go do właściwych rozmiarów!

- Okropność - powiedział komisarz. - Wróćmy jednak do ceny.

Ale tym razem indolog nie poddał się tak łatwo.

- Niech pan poczeka z tą ceną! - zgasił nieuprzejmie detektywa. - Czy tu chodzi o cenę? Kiedy mówimy o klejnocie takiej wielkości i jakości, pomyślmy nie o pieniądzach, tylko o magicznych właściwościach przypisywanych mu od wieków. Diament na przykład uważany jest za symbol czystości. Nasi przodkowie, chcąc sprawdzić, czy żony są im wierne, wkładali śpiącej kobiecie diament pod poduszkę. Jeśli żona jest wierna, natychmiast odwróci się do męża i obejmie go przez sen. Jeżeli natomiast zdradza, zacznie się wiercić i spróbuje zrzucić kamień na podłogę. Diament gwarantuje też niezwyciężoność. Starożytni Arabowie wierzyli, że bitwę wygrywa wódz, który ma większy diament.

- Arabowie myriri się - niespodziewanie przerwał natchnionemu oratorowi Hintaro Aono.

Wszyscy zdumieni spojrzeli na Japończyka, który bardzo rzadko zabierał głos i nigdy nikomu nie przerywał. Azjata zaś pospiesznie dodał z tym samym zabawnym akcentem:

- W akademii Saint-Sir uczono nas, że burgundzki książę Karol Śmiały śpecjarnie zabrał na bitwę ze Śwajcarami wierki diament „Śancy”, ale to nie uchroniło go od kręski.

Clarissie zrobiło się żal biedaka - kiedy w końcu postanowił błysnąć erudycją, trafił kulą w płot.

Replikę Japończyka przyjęto grobowym milczeniem i nieszczęsny Aono zaczerwienił się.

- Taaak, Karol Śmiały... - Profesor niezadowolony kiwnął głową i kontynuował już bez poprzedniego zapału. - Szafir symbolizuje oddanie i stałość, szmaragd wyostrza wzrok u dalekowidzów, rubin chroni przed chorobą i urokiem... Ale pytaliście państwo o wartość skarbu Bagdassara.

- Rozumiem, że to jakaś bajeczna suma, ale może zdołałby pan przynajmniej orientacyjnie ocenić, ile ma zer - powiedziała madamme Clebere powoli i wyraźnie, jak do tępego ucznia, po raz kolejny dowodząc, że żona bankiera zawsze pozostaje żoną bankiera.

Clarissa natomiast z przyjemnością posłuchałaby jeszcze o magicznych właściwościach drogocennych kamieni, tym bardziej że wolała unikać tematu pieniędzy. Jako, poza wszystkim innym, ordynarnego.

- Dobrze, spróbujmy policzyć. - Sweetchild wyciągnął z kieszeni ołówek i wziął się do rachunków na papierowej serwetce. - Dawniej za najcenniejszy klejnot uznawano diament, ale po odkryciu dużych złóż w Afryce Południowej jego cena znacznie spadła. Duże szafiry spotyka się częściej niż pozostałe kamienie szlachetne, stąd są średnio czterokrotnie tańsze niż diamenty, nie dotyczy to jednak szafirów żółtych i gwiaździstych, a właśnie one stanowiły większość w kolekcji Bagdassara. Czyste ogromne rubiny i szmaragdy są nadzwyczaj rzadkie i ceni się je wyżej niż diamenty analogicznej wielkości... Hmm, dla uproszczenia załóżmy, że wszystkie pięćset dwanaście kamieni to diamenty tej samej wagi. Osiemdziesiąt karatów sztuka. Według wzoru Tavernie, stosowanego przez jubilerów na całym świecie, wartość kamienia oblicza się następująco: cena rynkowa jednokaratowego diamentu razy kwadrat liczby karatów danego klejnotu. Wychodzi... Jednokaratowy diament kosztuje na giełdzie w Antwerpii piętnaście funtów. Osiemdziesiąt do kwadratu daje sześć tysięcy czterysta. Razy piętnaście... Mmm... Dziewięćdziesiąt sześć tysięcy funtów szterlingów. Tyle kosztuje przeciętnie kamień z brahmapurskiej skrzynki... Razy pięćset dwanaście... Jakieś pięćdziesiąt milionów funtów szterlingów. A faktycznie więcej, jako że, jak już wspomniałem, niektóre z tych kamieni przewyższają wartością brylanty - podsumował tryumfalnie Sweetchild.

- Pięćdziesiąt milionów funtów? Tak dużo? - upewnił się chrapliwym głosem Regnier. - To przecież półtora miliona franków!

Clarissie zaparło dech w piersi, z miejsca zapomniała o romantyce, wstrząśnięta astronomiczną sumą.

- Pięćdziesiąt milionów! Połowa rocznego budżetu całego Imperium Brytyjskiego! - krzyknęła.

- Trzy Kanały Sueskie! - wymamrotał rudy Milford-Stokes. - Nawet więcej!

A komisarz też wziął serwetkę i zagłębił się w jakichś obliczeniach.

- Musiałbym na to pracować trzysta tysięcy lat - oświadczył ponuro. - Nie pomylił się pan, profesorze? Jakim cudem dziki kacyk zgromadził taką fortunę?

Sweetchild odpowiedział z taką dumą, jakby to do niego należały wszystkie skarby Indii.

- Też coś! Majątek księstwa hajdabaradzkiego szacuje się na trzysta milionów, tyle że trudno go zmieścić w jednej małej skrzynce. Kapitał Bagdassara rzeczywiście nie ma sobie równych pod względem koncentracji.

Fandorin delikatnie chwycił indologa za rękaw.

- Mimo wszystko s-sądzę, że ta suma ma charakter nieco abstrakcyjny. P-przecież nikt nie zdołałby od razu sprzedać takiej ilości ogromnych kamieni szlachetnych. Cena rynkowa musiałaby spaść...

- Myli się pan, panie dyplomato - odpowiedział szybko uczony. - Prestiż „standardu brahmapurskiego” jest tak wielki, że kupcy pchaliby się drzwiami i oknami. Jestem przekonany, że co najmniej połowa kamieni nie zdążyłaby nawet opuścić Indii - rozkupiliby je tamtejsi książęta, przede wszystkim wspomniany już nizam. A o pozostałe pobiłyby się największe banki Europy i Ameryki, zresztą i europejscy monarchowie też tylko marzą o kolejnej okazji, która pozwoli im dorzucić do swoich skarbców brahmapurskie klejnoty. Bagdassar mógłby, gdyby tylko chciał, wyprzedać zawartość skrzynki w zaledwie kilka tygodni.

- Cały czas mówi pan o tym człowieku w czasie p-przeszłym - zauważył Fandorin. - Co się z nim stało? Umarł? I gdzie jest teraz skrzynka?

- Tego, niestety, nikt nie wie. Bagdassar skończył tragicznie. Podczas powstania sipajów radża nieopatrznie wstąpił w tajne układy z buntownikami, i wicekról uznał Brahmapur za terytorium wroga. Złe języki mówiły, że Brytania postanowiła po prostu zagarnąć skarb Bagdassara, ale to naturalnie nieprawda - my, Anglicy, nie uciekamy się do takich metod.

- O tak! - potwierdził ze złym uśmiechem Regnier, rzucając komisarzowi wymowne spojrzenie.

Clarissa ukradkiem zerknęła na Fandorina - czyżby i jego dopadł bakcyl anglofobii? Ale dyplomata siedział z nieprzeniknionym wyrazem twarzy.

- Do pałacu Bagdassara wysłano oddział dragonów. Radża usiłował ratować się ucieczką do Afganistanu, ale kawaleria dogoniła go przy przeprawie przez Ganges. Bagdassar uznał, że więzienie uwłacza jego godności, i zażył truciznę. Nie znaleziono przy nim skrzynki, tylko węzełek z notatką po angielsku, adresowaną do brytyjskich władz. Radża przysięgał w niej, że jest niewinny, i prosił o odesłanie węzełka jedynemu synowi. Chłopiec uczył się na prywatnej pensji gdzieś w Europie. Nowe pokolenie indyjskich wielmożów często posyła dzieci do podobnych instytucji. Muszę dodać, że Bagdassar nie stronił od dobrodziejstw cywilizacji, często bywał w Londynie i Paryżu. Nawet ożenił się z Francuzką.

- Och, to niesamowite! - zawołała Clarissa. - Została żoną indyjskiego radży! Co się z nią stało?

- Diabli z żoną, niech pan lepiej opowie o węzełku - powiedział niecierpliwie komisarz. - Co w nim było?

- Absolutnie nic ciekawego. - Profesor posmutniały wzruszył ramionami. - Egzemplarz Koranu. A skrzynka przepadła bez śladu, chociaż długo jej szukano.

- Zwykły Koran? - zapytał Fandorin.

- Najzwyklejszy na świecie, wydany w Bombaju, z odręcznymi notatkami nieboszczyka na marginesach. Dowódca oddziału uznał, że może odesłać Koran pod załączony adres, zostawił sobie na pamiątkę tylko chustę, w którą tom byt zawinięty. Kupił ją później lord Littleby i umieścił w swojej kolekcji indyjskich batików.

- To ta sama chusta, w którą morderca zawinął Śiwę? -upewnił się komisarz.

- Ta sama. Była rzeczywiście niezwykła. Z najdelikatniejszego, lekkiego jak powietrze jedwabiu. Rysunek dość trywialny: rajski ptak, słodko śpiewająca Kalawinka, jednak z dwiema ciekawostkami, których nie widziałem na żadnej innej indyjskiej tkaninie. Po pierwsze, ptak zamiast oka ma dziurkę o brzegach misternie obszytych złotogłowiem. Po drugie, chusta ma niespotykany kształt - nie prostokątny, lecz stożkowaty. Taki nieregularny trójkąt: dwa boki nierówne, jeden zupełnie prosty.

- Czy ta chusta ma dużą wartość? - zapytał Fandorin.

- Och, dość już o chuście! - Madamme Clebere kapryśnie wydęła usta. - Niech pan lepiej opowie jeszcze o skarbie! Mogli go lepiej poszukać.

Sweetchild wybuchnął śmiechem.

- Nawet sobie pani nie wyobraża, jak długo i uparcie szukał go nowy radża! Był jednym z miejscowych zamindarów, którzy bardzo się nam przysłużyli podczas powstania sipajów; w nagrodę otrzymał brahmapurski tron. Biedak oszalał z chciwości. Jakiś mądrala szepnął mu, że Bagdassar ukrył skrzynkę w ścianie któregoś z domów. Skrzynka faktycznie wyglądała jak najzwyklejsza gliniana cegła, więc nowy radża rozkazał rozebrać wszystkie ceglane budynki. Domy burzono jeden po drugim i każdą cegłę rozbijano pod osobistym nadzorem księcia. A że w Brahmapurze dziewięćdziesiąt procent budowli wzniesionych zostało z glinianych cegieł, po kilku miesiącach kwitnące miasto zmieniło się w kupę gruzów. Oszalałego radżę otruł jego własny dwór w obawie, że wśród poddanych wybuchnie powstanie jeszcze krwawsze niż sipajskie.

- Dobrze mu tak, Judaszowi jednemu - przyklasnął Regnier. - Nie ma na świecie nic obrzydliwszego od zdrady.

Fandorin cierpliwie powtórzył pytanie:

- Jaka jest zatem, p-profesorze, wartość tej chusty?

- Myślę, że znikoma. Ciekawe kuriozum, i tyle.

- Dlaczego wobec tego ciągle ktoś coś w nią zawija - jak nie Koran, to Śiwę? Czy ten kawałek jedwabiu nie ma czasem jakiegoś znaczenia sakralnego?

- Nigdy o czymś podobnym nie słyszałem. Zwykły zbieg okoliczności.

Komisarz Gauche stęknął i wstał, rozprostowując zdrętwiałe ramiona.

- T-tak, ciekawa historia, ale niestety niewiele wnosi do naszego śledztwa. Nie sądzę, żeby sentymentalny morderca zatrzymał sobie tę szmatę na pamiątkę. - I marzycielsko dodał: - A dobrze by było. Wyciąga ktoś z was, moi drodzy podejrzani, jedwabną chustę z rajskim ptakiem... ot tak, przez roztargnienie... i wyciera w nią nos. Ojczulek Gauche wiedziałby już, co dalej...

Roześmiał się, zadowolony z ciętego dowcipu. Clarissa patrzyła na gbura z wyraźną dezaprobatą. Komisarz pochwycił jej wzrok i zmrużył oczy.

- A właśnie, mademoiselle Stamp, co do pani kapelusika. Modna rzecz, ostatni paryski krzyk mody. Dawno temu odwiedzała pani naszą stolicę?

Clarissa zebrała się w sobie i lodowatym tonem odpowiedziała:

- Kapelusik kupiłam w Londynie, panie komisarzu. W Paryżu nie byłam nigdy w życiu.

W co ten Fandorin tak się wpatruje? Clarissa podążyła wzrokiem za jego spojrzeniem i zbladła.

Dyplomata trzymał w dłoniach jej wachlarz ze strusich piór. Na kościanej rączce widniał złoty napis:

Meilleurs souvenirs!

Hotel AMBASSADEUR.

Rue de Grenelle, Paris.

Niewybaczalny błąd!

Hintaro Aono

5. dnia 4. miesiąca, z widokiem na nadbrzeże Erytrei

Na dole zielony pas morza,

Na środku żółty pas piasku,

Na górze niebieski pas nieba,

Takie ma barwy

Flaga Afryki.

Ten trywialny pięciowiersz stanowi owoc moich półtoradobowych prób odzyskania harmonii wewnętrznej. Przeklęta harmonia nijak nie chciała się odzyskać.

Siedziałem na rufie, patrzyłem na smętny brzeg Afryki i wyraźniej niż kiedykolwiek czułem bezgraniczną samotność. Dobrze chociaż, że w dzieciństwie nabrałem szlachetnego zwyczaju prowadzenia dziennika. Siedem lat temu, wyjeżdżając po nauki do dalekiego kraju Furansu, marzyłem w głębi duszy, że kiedyś mój dziennik podróży zostanie wydany w postaci książki i przyniesie sławę mnie i całemu rodowi Aono. Niestety, umysł mam zbyt niedoskonały, a wrażenia nadto banalne, żeby te żałosne kartki mogły konkurować z wielką literatura wspomnieniową dawnych wieków.

Jednak bez codziennych notatek dawno bym już zwariował.

Nawet tutaj, na statku płynącym do Azji Wschodniej, jest tylko dwóch przedstawicieli żółtej rasy - ja i chiński eunuch, urzędnik dworski jedenastej rangi, wydelegowany do Paryża po pachnidła i kosmetyki dla cesarzowej Cy-si. Dla oszczędności podróżuje drugą klasą i bardzo się tego wstydzi; nasza rozmowa urwała się w chwili, kiedy pojął, że ja płynę pierwszą. Co za hańba dla Chin! Na miejscu urzędnika umarłbym pewnie z poniżenia. Przecież reprezentujemy na tym statku dwa wielkie azjatyckie mocarstwa. Rozumiem stan ducha urzędnika Cza-na, bardzo jednak żałuję, że wstydzi się wyściubić nos ze swojej ciasnej kajuty; mielibyśmy o czym porozmawiać. Oczywiście nie tyle porozmawiać, ile wymienić opinie za pomocą papieru i pędzelka. Wprawdzie mówimy różnymi językami, ale hieroglifów używamy tych samych.

Mniejsza o to, powtarzam sobie, trzymaj się. Już po wszystkim. Za jakiś miesiąc zobaczysz światła Nagasaki, a stamtąd tylko dwa kroki do rodzinnej Kagoshimy I niechaj powrót oznacza poniżenie i hańbę, niechaj stanę się pośmiewiskiem dla wszystkich przyjaciół! Byleby już wrócić do domu! W końcu nikt nie ośmieli się otwarcie mną pogardzać - wszyscy wiedzą, że spełniałem wolę ojca, a wola ojca jest święta. Zrobiłem to, co powinienem był zrobić, do czego zostałem zobowiązany. Zmarnowałem życie, ale skoro tego wymagało dobro Japonii... Dość już!

Kto by jednak pomyślał, że powrót do ojczyzny, ostatni etap siedmioletnich męczarni, okaże się tak trudny? We Francji mogłem przynajmniej posilać się w samotności, chodzić na spacery, obserwować przyrodę. A tutaj, na statku, czuję się jak ziarenko ryżu w misce z makaronem. Przez siedem lat życia pośród rudowłosych barbarzyńców nie zdołałem przywyknąć do ich ohydnych zwyczajów. Kiedy widzę, jak elegancka Clebere-san piłuje nożem półsurowy befsztyk, a potem oblizuje różowym języczkiem okrwawione wargi, robi mi się niedobrze. A te angielskie umywalki, w których trzeba zatykać odpływ korkiem i myć twarz w brudnej wodzie! A koszmarne ubrania, dzieło chorego umysłu! Czuję się w nich jak karp zawinięty w tłusty papier i przysmażany na węglach! Najbardziej nienawidzę krochmalonych kołnierzyków, wywołujących czerwoną wysypkę na podbródku, i skórzanych butów, prawdziwego narzędzia tortur. Jako dziki Azjata spaceruję po pokładzie w lekkiej jukacie, a nieszczęśliwi współstołownicy gotują się w swoich strojach od rana do wieczora. Mój czuły nos nie znosi zapachu europejskiego potu, ostrego i oleiście-mięsnego. Inny przerażający obyczaj krągłookich: wycierają nos, wkładają zasmarkaną chusteczkę z powrotem do kieszeni, a potem znów jej używają! W domu nikt w to po prostu nie uwierzy, powiedzą, że zmyślam. Chociaż siedem lat to sporo czasu. Może nasze damy też noszą już idiotyczne turniury i kuśtykają na wysokich obcasach. Ciekawe, jak wyglądałaby Kioko-san w takim stroju. Przecież jest już duża, ma trzynaście lat. Za rok albo dwa wyprawią nam wesele. A może i wcześniej. Do domu!

Dzisiaj nijak nie mogłem osiągnąć harmonii ducha, ponieważ:

Odkryłem, że z mojej walizki zniknął najlepszy instrument, zdolny z łatwością przeciąć nawet najgrubszy mięsień. Co oznacza ta kradzież?

Rozmowa zeszła na moją rodzinę, na przodków. Ponieważ przedstawiłem się jako oficer, Rosjanin zadawał mi pytania o broń, mundury i organizację armii cesarskiej. To było straszne! Kiedy okazało się, że nigdy nie słyszałem o strzelbie Berdana, Fandorin-san dziwnie na mnie popatrzył. Na pewno pomyślał, że w japońskiej armii służą same nieuki. Ze wstydu zapomniałem o dobrych manierach i wybiegłem z salonu, co naturalnie jeszcze pogorszyło sprawę.

Długo nie mogłem się uspokoić. Najpierw poszedłem na pokład szalupowy, gdzie panuje największy skwar i zazwyczaj jest pusto. Rozebrałem się do przepaski biodrowej i pół godziny doskonaliłem technikę ciosu mawashi-giri. Kiedy osiągnąłem zadowalający efekt i słońce poróżowiało mi w oczach, usiadłem w pozycji zan-zen i przez czterdzieści minut usiłowałem medytować. Dopiero później ubrałem się i poszedłem na rufę układać tankę.

- Ćwiczenia pomogły. Teraz już wiem, jak uratować twarz. Podczas kolacji powiem Fandorin-sanowi, że nie wolno nam rozmawiać z cudzoziemcami o armii

1.Podczas obiadu znowu znalazłem się w poniżającej sytuacji - znacznie gorszej niż z Karolem Śmiałym (patrz wczorajsza notatka). Fandorin-san, który nadal interesuje się Japonią, zaczął wypytywać mnie o bushido i tradycje samurajskie.

2.Podczas obiadu znowu znalazłem się w poniżającej sytuacji - znacznie gorszej niż z Karolem Śmiałym (patrz wczorajsza notatka). Fandorin-san, który nadal interesuje się Japonią, zaczął wypytywać mnie o bushido i tradycje samurajskie.

Rozmowa zeszła na moją rodzinę, na przodków. Ponieważ przedstawiłem się jako oficer, Rosjanin zadawał mi pytania o broń, mundury i organizację armii cesarskiej. To było straszne! Kiedy okazało się, że nigdy nie słyszałem o strzelbie Berdana, Fandorin-san dziwnie na mnie popatrzył. Na pewno pomyślał, że w japońskiej armii służą same nieuki. Ze wstydu zapomniałem o dobrych manierach i wybiegłem z salonu, co naturalnie jeszcze pogorszyło sprawę.

Długo nie mogłem się uspokoić. Najpierw poszedłem na pokład szalupowy, gdzie panuje największy skwar i zazwyczaj jest pusto. Rozebrałem się do przepaski biodrowej i pół godziny doskonaliłem technikę ciosu mawashi-giri. Kiedy osiągnąłem zadowalający efekt i słońce poróżowiało mi w oczach, usiadłem w pozycji zan-zen i przez czterdzieści minut usiłowałem medytować. Dopiero później ubrałem się i poszedłem na rufę układać tankę.

Ćwiczenia pomogły. Teraz już wiem, jak uratować twarz. Podczas kolacji powiem Fandorin-sanowi, że nie wolno nam rozmawiać z cudzoziemcami o armii cesarskiej, a z salonu wybiegłem, ponieważ mam straszne rozwolnienie. Myślę, że zabrzmi to wiarygodnie i towarzystwo przestanie mnie uważać za niewychowanego dzikusa.

* * *

Tego samego dnia wieczorem Jaka tam harmonia! Pełna katastrofa! Ręce mi się trzęsą, ale muszę natychmiast szczegółowo wszystko zanotować. Pomoże mi się to skupić i podjąć jakąś decyzję. Na razie fakty, wnioski później.

A zatem.

Kolacja w salonie „Winsdor” rozpoczęła się jak zwykle o ósmej. Mimo iż wcześniej zamawiałem surówkę z buraków („red beet”), kelner przyniósł półsurową, krwistą wołowinę. Okazało się, że usłyszał „red beef”. Dziobałem widelcem krwawiące ciało martwego zwierzęcia i ze skrywaną zawiścią patrzyłem na pierwszego oficera, pałaszującego smakowite warzywne ragout z chudym kurczakiem.

Co jeszcze?

Nic szczególnego. Clebere-san jak zwykle uskarżała się na migrenę, ale jadła z wielkim apetytem. Wygląda kwitnąco, klasyczny przykład dobrze tolerowanej ciąży. Jestem pewien, że kiedy przyjdzie pora, dziecko wyskoczy z niej jak korek z musującego francuskiego wina.

Rozmowa toczyła się o upale, o jutrzejszym postoju w Adenie, o drogocennych kamieniach. Porównywaliśmy z Fandorin-sanem zalety gimnastyki japońskiej i angielskiej. Mogłem pozwolić sobie na pewną wyrozumiałość, jako że przewaga Wschodu nad Zachodem jest w tej dziedzinie oczywista. Ich ćwiczenia fizyczne są sportem, zabawą, nasze - drogą duchowego samodoskonalenia. Właśnie duchowego; doskonałość fizyczna nie ma większego znaczenia, pojawia się w ślad za duchową jak wagony za parowozem. Muszę przyznać, że Rosjanin bardzo interesuje się sportem, słyszał nawet coś niecoś o japońskich i chińskich szkołach walki. Dzisiaj rano medytowałem na pokładzie szalupowym wcześniej niż zazwyczaj; spotkałem tam Fandorin-sana. Wymieniliśmy tylko ukłony, ale nie rozmawialiśmy, ponieważ każdy zajęty był swoimi sprawami: ja omywałem duszę światłem nowego dnia, on natomiast, w gimnastycznym trykocie, robił pompki na jednej ręce i długo wyciskał bardzo ciężką na oko sztangę.

Wspólne zainteresowanie - gimnastyka - ułatwiło wieczorną rozmowę; czułem się mniej spięty niż zwykle. Opowiadałem Rosjaninowi o dżiu-dżitsu. Słuchał z wielką uwagą.

Mniej więcej o wpół do dziewiątej (nie patrzyłem na zegarek) Clebere-san, która zdążyła już wypić herbatę i zjeść dwa ciastka, powiedziała, że kręci się jej w głowie. Zauważyłem, że to z przejedzenia, w ciąży lepiej uważać. Nie wiedzieć czemu obraziła się, a ja zrozumiałem, że znowu niepotrzebnie otworzyłem usta. Tyle razy obiecywałem sobie milczeć! Przecież mądrzy nauczyciele mówili mi: jeżeli znajdziesz się wśród obcych, siedź, słuchaj, uśmiechaj się miło i od czasu do czasu kiwaj głową, a uznają cię za człowieka dobrze wychowanego i z całą pewnością nie powiesz żadnego głupstwa. Ładny mi „oficer”, narzucający się z poradami medycznymi!

Regnier-san natychmiast poderwał się z krzesła i zaproponował, że odprowadzi damę do kajuty. Jest bardzo usłużny, szczególnie dla Clebere-san. Tylko jemu nie znudziły się jeszcze jej nieustanne kaprysy. Dba o honor munduru, tak trzymać.

Po ich wyjściu mężczyźni przenieśli się na fotele i zapalili. Lekarz pokładowy, Włoch, i jego żona, Angielka, udali się do jakiegoś pacjenta, a ja usiłowałem przekonać kelnera, żeby wieczorny omlet podano mi bez bekonu i szynki. Mogliby już w końcu zapamiętać.

Mniej więcej dwie minuty później usłyszeliśmy przenikliwy kobiecy krzyk.

Po pierwsze, nie od razu się zorientowałem, że krzyczy Clebere-san. Po drugie, nie dotarło do mnie, że rozpaczliwe „Oskur! Oskur!” oznacza „Au secours! Au secours!”Nie usprawiedliwia to jednak mojej reakcji. Zachowałem się haniebnie, haniebnie! Nie jestem godzien miana samuraja!

Ale po kolei.

Pierwszy rzucił się do drzwi Fandorin-san, za nim komisarz, potem Milford-Stokes-san i Sweetchild-san, a ja wciąż tkwiłem na miejscu. Na pewno pomyśleli, że w japońskiej armii służą sami nędzni tchórze! Tymczasem po prostu nie zrozumiałem, co się dzieje.

A kiedy zrozumiałem, było już za późno - przybiegłem ostatni, nawet Stamp-san zdołała mnie wyprzedzić.

Kajuta Clebere-san leży blisko salonu, piąte drzwi na prawo.

Zza pleców tych, którzy przybiegli szybciej, ujrzałem niewiarygodny obraz. Drzwi otwarte na oścież. Clebere-san leżała na podłodze i żałośnie jęczała, przygnieciona czymś czarnym, błyszczącym i nieruchomym. Dopiero po chwili stwierdziłem, że to ogromny Murzyn. Był w białych płóciennych spodniach. Z karku sterczała mu rękojeść marynarskiego kordzika. Z pozycji ciała od razu wywnioskowałem, że nie żyje. Taki cios w podstawę czaszki wymaga wiele siły i wprawy, za to zabija w mgnieniu oka.

Clebere-san bezskutecznie usiłowała wydobyć się spod ciężkiego cielska. Obok miotał się Regnier-san. Twarz miał bledszą niż kołnierz koszuli. Wisząca przy pasie pochwa kordzika była pusta. Całkiem stracił głowę - to usiłował ściągnąć z ciężarnej kobiety wstrętnego trupa, to znów zwracał się do nas i urywanym głosem opowiadał komisarzowi, co zaszło.

Tylko Fandorin-san zachował zimną krew. Bez widocznego wysiłku uniósł i odciągnął na bok potężne ciało (od razu przypomniała mi się sztanga), a potem pomógł Clebere-san usadowić się w fotelu i podał jej wodę. Wtedy ocknąłem się i naprędce przeprowadziłem badanie: żadnych ran, żadnych urazów - chyba że wewnętrzne, te wyjdą na jaw później. Wszyscy byli podekscytowani; badanie nikogo nie zdziwiło. Biali sądzą, że każdy Azjata jest po trosze szamanem i zna się na leczeniu. Puls Clebere-san - 95, co było akurat zupełnie zrozumiałe.

Wraz z Regnier-sanem, przerywając sobie nawzajem, opowiedzieli, co następuje.

Pierwszy oficer:

Odprowadził Clebere-san do drzwi kajuty i pożegnał się, życząc miłego wieczoru. Nie zdążył jednak zrobić dwóch kroków, kiedy usłyszał jej rozpaczliwy krzyk.

Clebere-san.

Weszła, zapaliła lampę elektryczną i zobaczyła obok toaletki wielkiego czarnego człowieka, trzymającego w dłoniach jej korale (faktycznie, widziałem je potem na podłodze). Murzyn w milczeniu rzucił się na nią i potężnymi łapskami chwycił za gardło. Krzyknęła.

Pierwszy oficer:

Wpadł do kajuty, zobaczył przerażającą (powiedział „fantastyczną”) scenę i w pierwszej chwili zupełnie stracił orientację. Złapał Murzyna za ramiona, ale nie zdołał go ruszyć choćby o cal. Wówczas uderzył napastnika butem w głowę, też bez skutku. Dopiero później, w obawie o życie madamme Clebere i jej dziecka, dobył kordzika i wymierzył jeden jedyny cios.

Pomyślałem, że oficer spędził pewnie burzliwą młodość w tawernach i burdelach, gdzie od umiejętności posługiwania się nożem zależy, kto następnego dnia wytrzeźwieje, a kogo poniosą na cmentarz.

Przybiegli kapitan Cliff i doktor Truffo. W kajucie zrobiło się ciasno. Nikt nie pojmował, jak Afrykańczyk trafił na „Lewiatana”. Fandorin-san uważnie obejrzał tatuaże pokrywające tors denata i oświadczył, że spotkał już takie. Podczas ostatniego konfliktu bałkańskiego trafił do tureckiej niewoli i widział tam czarnoskórych z identycznymi zygzakowatymi znakami, ułożonymi koncentrycznie wokół sutków. To rytualny wzór plemienia Idanga, odkrytego niedawno przez arabskich handlarzy niewolników w samym sercu Afryki równikowej. Mężczyźni Idanga są bardzo poszukiwani na rynkach wschodnich.

Miałem wrażenie, że Fandorin-san mówi to wszystko z niewyraźną miną, jakby coś go niepokoiło. Mogę się jednak mylić, dziwaczna mimika Europejczyków bardzo różni się od naszej.

Wówczas okazało się, że ostatnio niektórym z obecnych w tajemniczy sposób zniknęły z kajut rozmaite przedmioty. Oczywiście nie przyznałem się, że też coś niecoś straciłem. Dalej ustalono, że kilka osób widziało nawet wielki czarny cień (miss Stamp) albo zaglądającą przez okno czarną twarz (Mrs Truffo). Teraz wiadomo już, że to nie halucynacje ani wytwór kobiecej fantazji.

Zażądaliśmy od kapitana wyjaśnień. Przez wszystkie te dni nad każdym z pasażerów wisiało śmiertelne niebezpieczeństwo, a załoga niczego nie podejrzewała. Cliff-san zaczerwienił się ze wstydu. Trzeba przyznać, że to dla niego straszna hańba. Odwróciłem się, żeby mniej przeżywał utratę twarzy.

Następnie kapitan poprosił świadków o przejście do salonu „Winsdor” i wygłosił mowę pełną siły i godności. Przede wszystkim przepraszał za zajście. Prosił też, żebyśmy nikomu nie wspominali o tym „ubolewania godnym wypadku”, ponieważ na statku może wybuchnąć zbiorowa psychoza. Obiecał, że marynarze niezwłocznie przeszukają wszystkie luki, grodzie denne, schowki, magazyny i nawet pomieszczenia na węgiel. Dał gwarancję, że na jego okręcie nie pojawi się już żaden czarnoskóry.

Porządny człowiek z tego kapitana. Wilk morski. Mówi nieskładnie, krótkimi zdaniami, ale widać, że duszę ma silną i lubi swoją pracę. Słyszałem, jak Truffo-sensei opowiadał komisarzowi, że kapitan Cliff jest wdowcem i świata nie widzi poza jedyną córką, oddaną na jakąś pensję. To bardzo wzruszające.

Zdaje się, że powoli dochodzę do siebie. Piszę równo, ręka mi już nie drży. Przechodzę do najgorszego.

Podczas pobieżnego badania madamme Clebere stwierdziłem brak siniaków. Poczyniłem też kilka innych spostrzeżeń, którymi zamierzałem podzielić się z kapitanem i komisarzem. Przede wszystkim jednak pragnąłem uspokoić ciężarną kobietę, wciąż roztrzęsioną i na skraju histerii.

Najdelikatniej, jak umiem, powiedziałem:

- Może ten czarnoskóry wcale nie chciał pani zabić, madamme. Weszła pani tak nagle, włączyła światło, a on się po prostu przestraszył. Przecież...

Nie dała mi skończyć.

- Przestraszył się? - zasyczała z nieoczekiwaną wściekłością. - A może to pan się przestraszył, panie Azjato? Myśli pan, że nie widziałam, jak wyściubia pan zza cudzych pleców tę swoją żółtą mordkę?

Nikt nigdy tak mnie jeszcze nie obraził. Nie byłem w stanie udawać, że to tylko głupia uwaga rozhisteryzowanej idiotki, nie umiałem się odgrodzić pogardliwym uśmiechem. Clebere-san trafiła w mój najczulszy punkt!

Nie wiedziałem, co odpowiedzieć. Cierpiałem, a ona patrzyła na mnie z grymasem obrzydzenia na złej, zapłakanej twarzy. Gdybym mógł w tamtej chwili zapaść się pod ziemię, do osławionego chrześcijańskiego piekła, bez wahania nacisnąłbym dźwignię. A najstraszniejsze, że na oczy opadła mi czerwona zasłona furii; tego stanu boję się ponad wszystko. Właśnie w furii samuraj popełnia czyny zgubne dla jego karmy. Potem cale życie pokutuje za to, że na mgnienie oka stracił nad sobą kontrolę. Można narobić takich głupstw, że nawet „seppuku” ich nie zmaże.

Wyszedłem z salonu w obawie, że nie zdołam się powstrzymać i zrobię ciężarnej kobiecie coś strasznego. Nie wiem, co by się stało, gdyby coś podobnego powiedział mi mężczyzna.

Zamknąłem się w kajucie i wyciągnąłem worek z egipskimi tykwami, które kupiłem na bazarze w Port Saidzie. Są maleńkie, wielkości głowy, i bardzo twarde. Zaopatrzyłem się w pół setki.

Żeby zmyć z oczu purpurową zasłonę, musiałem przećwiczyć proste uderzenie kantem dłoni. Byłem zbyt zdenerwowany, tykwy rozłupywały się nie na dwie równe połowy, lecz na siedem, osiem kawałków.

Niedobrze.

CZĘŚĆ DRUGA

BOMBAJ

Hintaro Aorto

7. dnia 4. miesiąca, Aden

Rosyjski dyplomata jest człowiekiem wielkiego, niemal japońskiego rozumu. Fandorin-san potrafi, jak żaden Europejczyk, widzieć zjawiska w całej ich pełni, nie grzęźnie w drobiazgach i technicznych szczegółach. Europejczycy są niedoścignionymi ekspertami we wszystkim, co dotyczy wiedzy, doskonale wiedzą jak. Natomiast my, Azjaci, posiadamy mądrość, ponieważ wiemy  po co.  Dla kudłatych podróż jest ważniejsza od jej celu, my zaś nie spuszczamy oczu z błyszczącej w oddali gwiazdy przewodniej; stąd często brak nam czasu, żeby rozejrzeć się wokół siebie. To dlatego biali zawsze zwyciężają w drobnych potyczkach, a żółta rasa zachowuje niewzruszony spokój, doskonale wiedząc, że idzie o głupstwa niewarte uwagi. W najważniejszym, w tym, co jedynie istotne, tak czy inaczej zwyciężymy.

Nasz cesarz odważył się na ogromny eksperyment: połączenie wschodniej mądrości z zachodnią wiedzą. My, Japończycy, pokornie uczymy się od Europejczyków, jak ujarzmiać codzienność, nie zapominamy jednak o ostatecznym celu ludzkiego życia - o śmierci i następującej po niej wyższej formie bytu. Rudowłosi są zbyt wielkimi indywidualistami, drogocenne „ja” przesłania im świat, wypacza jego obraz i nie pozwala poznawać sytuacji z różnych punktów widzenia. Dusza Europejczyka przybita jest do jego ciała żelaznymi gwoździami, nie potrafi wzlecieć.

Jeśli Fandorin-san umie przyjąć oświecenie, zawdzięcza to na wpół azjatyckiej naturze swojej ojczyzny. Rosja podobna jest do Japonii: to również Wschód garnący się do Zachodu. Tyle że w odróżnieniu od nas Rosjanie zapominają o gwieździe, na którą trzyma kurs ich statek, i nazbyt rozglądają się na boki. Wyeksponować swoje „ja” albo rozpuścić je w potężnym „my” - na tym właśnie zasadza się przeciwieństwo Europy i Azji. Myślę, że Rosja ma dużą szansę porzucić pierwszą drogę i wkroczyć na drugą.

Za dużo filozofuję. Pora przejść do Fandorin-sana i okazanej przezeń jasności umysłu. Opiszę Adenu bardzo wzrosło po otwarciu Kanału Sueskiego. Samo miasto jest zresztą niewielkie: magazyny portowe, kopalnie, kilka faktorii, kantory i hotele. Rozplanowanie ulic regularne. Suchą glebę nawadnia 30 cystern napełnianych przez górskie strumienie. 34 tysiące mieszkańców, głównie hinduskich muzułmanów”. Te lakoniczne informacje muszą mi na razie wystarczyć, ponieważ trapu nie spuszczono i nikt nie może wyjść na brzeg. Rzekomo z racji kwarantanny, ale my, wasale księstwa windsorskiego, wiemy, jaki jest właściwy powód całego zamieszania: marynarze i policja portowa przeczesują cały gigantyczny statek w poszukiwaniu Murzynów.

Po śniadaniu zostaliśmy w salonie, czekając na wyniki obławy. Właśnie wówczas, w obecności wszystkich naszych (no, proszę, już są dla mnie „nasi”), odbyła się bardzo ważna rozmowa komisarza z rosyjskim dyplomatą.

Najpierw zgromadzeni mówili o śmierci Murzyna, potem zeszli, jak zwykle, na paryskie morderstwo. Nie zabierałem głosu, ale słuchałem bardzo uważnie, chociaż początkowo wyglądało na to, że wszystko po kolei.

„Lewiatan” przybył do Adenu przed świtem. W moim przewodniku piszą o tym porcie: „Port Aden, Gibraltar Wschodu, stanowi dla Anglii pomost do Indii Wschodnich. Statki zaopatrują się tu w węgiel i uzupełniają zapasy słodkiej wody. Znaczenie dalej będą łapać zieloną małpę w bambusowych zaroślach i czarnego kota w ciemnym pokoju”.

Stamp-san powiedziała: „Same zagadki. Nie wiadomo, jak czarnoskóry dostał się na statek, nie wiadomo, dlaczego chciał zabić madamme Clebere. Zupełnie jak na rue de Grenelle. Znowu mistyka”.

I wtedy Fandorin-san powiedział: „Żadna mistyka. Wprawdzie nie rozwiązaliśmy jeszcze kwestii Murzyna, lecz historia z rue de Grenelle jest, moim zdaniem, mniej więcej zrozumiała".

Wszyscy spojrzeli na niego z niedowierzaniem, a komisarz uśmiechnął się złośliwie: „Ciekawe, ciekawe... Proszę mówić, z przyjemnością posłucham".

Fandorin-san: „Myślę, że wszystko odbyło się następująco. Wieczorem w drzwiach willi na rue de Grenelle pojawił się ktoś...”

Komisarz (z fałszywym zachwytem): „Brawo! Genialne odkrycie!”

Fandorin-san (niewzruszenie kontynuując): „...ktoś, kto przybywając z wizytą, nie wzbudził najmniejszych podejrzeń służby. Był to lekarz, możliwe, że w białym fartuchu i z całą pewnością z odpowiednią torbą. Niespodziewany gość zażądał, żeby służba niezwłocznie zebrała się w jednym pomieszczeniu, ponieważ zgodnie z zarządzeniem władz miejskich wszyscy paryżanie poddawani są szczepieniom profilaktycznym”.

Komisarz (coraz bardziej zły): „Co to za wymysły?! Jakie znowu szczepienia?! Dlaczego służba miałaby uwierzyć pierwszemu lepszemu włóczędze?”

Fandorin (ostro): „Żeby pana czasem nie zdegradowano z „detektywa do spraw specjalnych” do „detektywa do spraw niespecjalnych”, monsieur Gauche. Nie przestudiował pan zebranych własnoręcznie materiałów, niewybaczalne niechlujstwo. Proszę raz jeszcze spojrzeć na notatkę w «Soir», tę o kontaktach lorda Littleby z międzynarodową skandalistką Marią Saintfontaine”.

Komisarz pogrzebał w teczce, wyciągnął notatkę i przebiegł ją wzrokiem.

Komisarz (wzruszając ramionami): „No i co?”

Fandorin-san (wskazując palcem): „O, tutaj, na dole. Widzi pan początek kolejnej notatki: EPIDEMIA CHOLERY W ODWROCIE? I  dalej, proszę: «energiczne działania profilaktyczne podjęte przez paryskich lekarzy...»”

Truffo-sensei: „To prawda, panie i panowie. W Paryżu przez całą zimę pojawiały się coraz to nowe ogniska cholery. W Dover zarządzono nawet kontrolę sanitarną promów przypływających z Calais”.

Fandorin-san: „Właśnie dlatego wizyta lekarza nie zdziwiła służby. Gość zachowywał się pewnie i mówił przekonująco. Być może poskarżył się, że pora jest późna, a on musi obejść jeszcze kilka domów, albo coś w tym rodzaju. Służba najwyraźniej nie chciała niepokoić złożonego atakiem podagry pana domu, zawołała natomiast strażników z piętra. W końcu zastrzyk robi się w mgnieniu oka”.

Zachwyciła mnie przenikliwość dyplomaty, który tak łatwo rozwiązał skomplikowaną zagadkę. Nawet komisarz Gauche popadł w zamyślenie.

„Załóżmy, że ma pan rację - wycedził przez zęby. - Jak jednak wyjaśni pan fakt, że pański lekarz po otruciu służby, zamiast wejść na piętro po schodach, nie wiedzieć czemu wyszedł na ulicę, przelazł przez płot do ogrodu i rozbił okno oranżerii?”

Fandorin-san: „Zastanawiałem się nad tym. Czy nie przyszło panu do głowy, że przestępców mogło być dwóch: jeden wyeliminował służbę, a drugi w tym czasie dostał się do willi przez okno?”

Komisarz (tryumfalnie): „Owszem, przyszło, panie mądralo, i jeszcze jak przyszło! Właśnie na taki trop usiłował skierować nas morderca. Chciał zmylić ślad, to oczywiste! Z pokoju kredensowego wszedł na piętro i natknął się tam na pana domu. Pewnie po prostu rozbił gablotę, sądząc, że w willi nie ma już żywego ducha. Zaniepokojony hałasem lord wyjrzał z sypialni i został zabity. Po tym nieplanowanym incydencie przestępca szybko uciekł, jednak nie przez drzwi, tylko przez okno oranżerii. Dlaczego? Żeby zamieszać nam w głowach i zasugerować, że morderstwa dokonały dwie osoby. No i dał się pan wpuścić w maliny. Ale ojczulka Gauche’a nie wezmą na byle plewy”.

Słowa komisarza przyjęto z uznaniem. Regnier-san zauważył nawet: „Do diaska, lepiej nie dmuchać panu w kaszę”. (Europejczycy używają czasami takich obrazowych wyrażeń. Nie należy ich rozumieć dosłownie. Oficer po prostu uznał Gauche-sana za mądrego i doświadczonego detektywa).

Fandorin-san odczekał chwilę i zapytał: „Jak słyszę, przebadał pan starannie ślady butów pod oknem i ustalił, że przestępca zeskoczył na ziemię, a nie wlazł na parapet?”

Komisarz nic nie odpowiedział, obrzucił tylko Rosjanina wściekłym spojrzeniem.

Wówczas Stamp-san powiedziała coś, co doprowadziło do kolejnego, jeszcze ostrzejszego zwrotu w rozmowie.

„Jeden morderca czy dwóch, dalej nie rozumiem najważniejszej rzeczy: po co to wszystko? Przecież nie z powodu Śiwy. Ani z powodu chusty, nawet jeśli jest tak piękna i legendarna! Więc dlaczego?”

Fandorin-san oświadczył zupełnie spokojnie, jak coś oczywistego: „Ależ naturalnie, mademoiselle, że z powodu chusty. Przestępca zabrał Śiwę, żeby zmylić policję; potem go już nie potrzebował i przy najbliższym moście wyrzucił do Sekwany”.

Komisarz warknął: „Może dla rosyjskich „boyars”(zapomniałem, co znaczy to słowo, będę musiał zajrzeć do słownika) pół miliona franków to głupstwo, ale większość ludzi uważa inaczej. Dobre sobie, «nie potrzebował» dwóch kilogramów czystego złota! Nieźle się pan zagalopował, panie dyplomato!”

Fandorin-san: „Niechże pan da spokój, komisarzu. Co znaczy pół miliona franków w porównaniu ze skarbem Bagdassara?”

„Panowie, dość tych dyskusji! - zawołała kapryśnie nienawistna madamme Clebere. - Omal nie zginęłam, a wy dalej gadacie o tym samym. Zajmuje się pan, komisarzu, starym morderstwem, a tymczasem o włos nie doszło do nowego!”

Ta kobieta musi być wiecznie w centrum zainteresowania. Po wczorajszym staram się patrzeć na nią jak najrzadziej. Środkowy palec sam wyciąga się w stronę błękitnej żyłki pulsującej na jej białej szyi. Krótkie szturchnięcie i byłoby po żmii. Ale to oczywiście jedna z tych złych myśli, które człowiek silnej woli powinien od siebie odpędzać. Przelałem uczucia na papier i trochę mniej już we mnie nienawiści.

Komisarz pokazał madamme Clebere, gdzie jej miejsce. „Proszę nie przeszkadzać, droga pani - powiedział surowo. - Posłuchajmy, co jeszcze wymyślił szanowny dyplomata...”

Fandorin-san: „Cała historia ma sens jedynie pod warunkiem, że zrabowana chusta przedstawia jakąś wyjątkową wartość - to raz. Ze słów profesora wnioskuję, że sama w sobie nie jest zbyt cenna, nie chodzi zatem o kawałek jedwabiu, tylko o coś z nim związanego - to dwa. Wiemy, że chusta miała coś wspólnego z ostatnią wolą radży Bagdassara, wraz z którym przepadł brahmapurski skarb - to trzy. Proszę powiedzieć, profesorze, czy radża był gorliwym wyznawcą Proroka?”

Sweetchild-sensei (po krótkim namyśle): „Nie jestem pewien... Nie budował meczetów, nie wspominał w mojej obecności o Allahu. Lubił ubierać się po europejsku, palił kubańskie cygara, czytał francuskie romanse... Ach, tak, do obiadu pił koniak! Czyli nie traktował zbyt poważnie zakazów religijnych”.

Fandorin-san: „A zatem cztery: nieszczególnie bogobojny Bagdassar przekazuje synowi jako jedyną spuściznę akurat Koran, i to nie wiedzieć czemu zawinięty w chustę. Przypuszczam, że właśnie chusta stanowiła zasadniczą część przesłania. A Koran został dołożony dla zachowania pozorów... Albo też w odręcznych notatkach na marginesach znajdują się instrukcje Bagdassara, pozwalające odnaleźć skarb za pomocą chusty”.

Sweetchild-sensei: „Dlaczego niby za pomocą chusty? Radża mógł zaszyfrować tajemnicę po prostu na marginesach!”

Fandorin-san: „Mógł, ale tego nie zrobił. Dlaczego? Odsyłam was do argumentu numer jeden: gdyby chusta nie była wyjątkowo cenna, nikt nie zabiłby z jej powodu dziesięciorga ludzi. Chusta jest kluczem do pięciuset milionów rubli, równowartości pięćdziesięciu milionów funtów Sądzę, że to największy skarb w dziejach ludzkości. A właśnie, komisarzu, powinienem pana uprzedzić: jeśli morderca rzeczywiście znajduje się na „Lewiatanie”, mogą paść kolejne ofiary. Niebezpieczeństwo rośnie, w miarę jak zbliża się pan do rozwiązania zagadki. Stawka jest zbyt wielka i zbyt wysoką cenę zapłacono za klucz do tajemnicy”.

Zapanowało grobowe milczenie. Logika Fandorin-sana zdawała się nie do zbicia i jestem przekonany, że wielu z nas mróz przeszedł po kościach.

Pierwszy przyszedł do siebie komisarz. Powiedział z nerwowym chichotem: „Ależ pan ma fantazję, monsieur Fandorin! Jednak niebezpieczeństwo jest całkiem realne. Tyle że państwo możecie spać spokojnie. Zagrożony jest jedynie stary posokowiec Gauche, a on doskonale o tym wie. Taki już mam zawód. Ale gołymi rękami mnie nie wezmą!” I omiótł groźnym spojrzeniem całe towarzystwo, jakby wyzywał nas na pojedynek.

Zabawny stary grubas. Dałby radę co najwyżej ciężarnej madamme Clebere. Przed oczami stanął mi fascynujący obrazek: zaczerwieniony komisarz powala młodą wiedźmę na podłogę i dusi ją włochatymi paluchami-parówkami, a madamme Clebere w agonii wybałusza oczy i wywala swój paskudny języczek.

- Darling, I am scared! - zapiszczała cieniutko doktorowa, zwracając się do męża, który uspokajająco pogładził ją po ramieniu.

Z   ciekawą   prośbą   wystąpił   czerwonowłosy i brzydki M.-S.-san (za długie nazwisko, żeby je zapisywać w całości): „Profesorze, proszę dokładniej opisać nam chustę. Ptak z dziurką zamiast oka, trójkąt - jeszcze coś szczególnego?”

Muszę odnotować, że ten dziwny dżentelmen włącza się do rozmowy niemal równie rzadko jak ja. A jeśli już coś powie, to, podobnie jak autor niniejszych notatek, z całą pewnością nie w porę. Tym godniejsza pochwały przytomność umysłu, jakiej dowiódł, zadając powyższe pytanie.

Sweetchild-sensei: „Jeśli dobrze pamiętam, nic takiego oprócz dziurki i niespotykanego kształtu. Chusta jest wielkości dużego wachlarza, ale zwinięta mieści się w naparstku. W Brahmapurze tak cienkie tkaniny nie należą do rzadkości”.

„A zatem kluczem jest oko ptaka i trójkątny kształt” - z imponującą pewnością siebie podsumował Fandorin-san.

Był naprawdę wspaniały.

Im dłużej myślę o jego tryumfie i w ogóle o całej tej historii, tym większą mam ochotę pokazać im wszystkim, że i Hintaro Aono nie marnuje czasu. A miałbym się czym pochwalić. Mógłbym na przykład opowiedzieć komisarzowi co nieco o incydencie z Murzynem. Nawet mądry Fandorin-san przyznał, że nie rozwiązał jeszcze tej zagadki do końca. On nie rozwiązał, a tu nagle „dziki Japończyk” - bach, i rozwiązuje. Ciekawe, prawda?

Wczoraj, obrażony i wytrącony z równowagi, na jakiś czas straciłem jasność myśli. Potem uspokoiłem się, zestawiłem fakty i skonstruowałem w głowie cały wywód logiczny, który zamierzam podrzucić policjantowi. Dalej niech myśli sam. A powiem mu, co następuje.

Najpierw wspomnę o nieuprzejmości madamme Clebere wobec mojej osoby. Ciężko mnie obraziła, w dodatku publicznie. I to akurat w chwili, kiedy chciałem powiedzieć o swoich spostrzeżeniach. Czy nie zamierzała przypadkiem zamknąć mi ust? Czy to nie podejrzane, panie komisarzu?

Idźmy dalej. Dlaczego udaje osłabioną, chociaż jest zdrowa jak wojownik sumo? Powie pan, że to drobiazg, głupstwo. A ja powiem panu, panie detektywie, że człowiek, który ciągle udaje, na pewno coś ukrywa. Na przykład ja. (Cha, cha! To oczywiście pominę).

Potem zwrócę uwagę komisarza na fakt, że europejskie kobiety mają bardzo cienką, białą skórę. Dlaczego silne palce Murzyna nie zostawiły na niej najmniejszego śladu? Czy to nie dziwne?

A na koniec, kiedy już komisarz pomyśli, że nie mam mu do zakomunikowania nic oprócz czczych podejrzeń zrodzonych w mściwej azjatyckiej głowie, ujawnię rzecz, która nim wstrząśnie.

„Monsieur Gauche - powiem z uprzejmym uśmiechem - nie dysponuję tak wybitnym umysłem jak pan i nie zamierzam mieszać się do śledztwa (gdzież mi, laikowi!...), ale uważam za swój obowiązek zwrócić pańską uwagę na pewien ciekawy szczegół. Mówi pan, że morderca z rue de Grenelle znajduje się wśród nas. Monsieur Fandorin przedstawił przekonująca wersję rozwoju wypadków tamtego wieczoru. Podanie służbie lorda Littleby rzekomej szczepionki przeciw cholerze było znakomitym pomysłem. Dowodzi też, że przestępca umie posługiwać się strzykawką. A jeżeli do willi na rue de Grenelle zawitał nie mężczyzna, tylko kobieta, pielęgniarka? Przecież wzbudziłaby jeszcze mniej podejrzeń niż mężczyzna, prawda? Zgodzi się pan? Proszę zatem dyskretnie przyjrzeć się rękom madamme Clebere, kiedy siedzi, podpierając dłonią swoją żmijową główkę, a szeroki rękaw zsuwa się na stół. W zgięciu łokcia zobaczy pan maleńkie kropki. To ślady po igle, panie komisarzu. Proszę zapytać doktora Truffo, czy robił madamme Clebere jakieś zastrzyki. Szacowny medyk odpowie panu to samo, co dziś odpowiedział mnie - nie, nie robił, ponieważ w ogóle nie uznaje tego sposobu podawania lekarstw. Dodaj więc dwa do dwóch, roztropny Gauche-sensei nie, a będzie nad czym łamać siwą głowę”. Tak właśnie powiem komisarzowi, a on już weźmie madamme Clebere w obroty.

Europejski rycerz uznałby, że postępuję głupio, i w ten sposób dowiódłby własnej ograniczoności. Oto dlatego rycerze wyginęli, a samuraje mają się całkiem dobrze. Nawet jeżeli cesarz prowadzi politykę równych szans i zakazuje nam nosić przy pasie dwa miecze, oznacza to nie likwidację stanu samurajskiego, tylko wręcz odwrotnie - awansowanie do tego stanu całego narodu japońskiego, żebyśmy nie przechwalali się przed sobą nawzajem drzewami genealogicznymi. Teraz jesteśmy razem przeciw reszcie świata. O szlachetny europejski rycerzu (istniejący pewnie tylko w romansach)! Walcząc z mężczyzną, używaj męskiego oręża, walcząc z kobietą - kobiecego. Tak każe samurajski kodeks honorowy i nie ma w tym niczego niestosownego, jako że kobiety potrafią walczyć nie gorzej od mężczyzn. Samuraj plami swój honor, walcząc z kobietą męskim orężem, a z mężczyzną - kobiecym. Nigdy nie zniżyłbym się do czegoś podobnego.

Waham się jeszcze, czy wykonać obmyślony już manewr, ale samopoczucie zdecydowanie mi się poprawiło. Na tyle, że bez wysiłku ułożyłem całkiem niezłe haiku:

Lodową iskrą

Zabłysnął księżyc

Na ostrej klindze.

Clarissa Stamp

Clarissa ze znudzoną miną rzuciła okiem za siebie - nikt nie patrzy? - po czym ostrożnie wyjrzała zza węgła sterówki.

Japończyk siedział na górnym pokładzie sam, ze zwiniętymi w precel nogami. Głowa zadarta do góry, białka oczu nieprzyjemnie błyskające spod przymkniętych powiek, błędny, nieludzko obojętny wyraz twarzy.

Brrrr! Clarissie mrówki przeszły po plecach. Niezły okaz ten Aono. Tutaj, na pokładzie szalupowym, piętro wyżej niż pokład spacerowy pierwszej klasy, było pustawo, tylko grupka dziewcząt skakała przez skakankę, a w cieniu śnieżnobiałej łodzi odpoczywały dwie znużone upałem bony. Kto oprócz dzieci i Azjaty półwariata wytrzymałby w takim słońcu? Wyżej był już tylko mostek kapitański, kominy, maszty i żagle. Białe płótna wydymały się pod naporem pomyślnego wiatru; „Lewiatan”, plując dymem, mknął wprost ku srebrzystej linii horyzontu, a wokół pobłyskiwał butelkową zielenią nieco zmięty obrus Oceanu Indyjskiego. Z góry było widać, że Ziemia naprawdę jest okrągła: lamówka horyzontu znajdowała się zdecydowanie niżej od „Lewiatana” i statek płynął ku niej jak pod górkę.

Ale Clarissa oblewała się potem bynajmniej nie z zamiłowania do morskich pejzaży. Chciała sprawdzić, co porabia Mr Aono. Dokąd z pozazdroszczenia godnym uporem ucieka zaraz po śniadaniu?

I dobrze, że sprawdziła. Proszę, prawdziwa natura wiecznie uśmiechniętego Azjaty wyszła w końcu na jaw. Człowiek z taką zastygłą, bezlitosną twarzą gotów jest na wszystko. Przedstawiciele żółtej rasy różnią się od nas nie tylko wykrojem oczu. Zewnętrznie są bardzo podobni do ludzi, lecz tak naprawdę stanowią całkiem odrębny gatunek. Przecież psy też przypominają wilki, ale gdzie im do wilczej natury... Żółtoskórzy mają wprawdzie jakąś moralność, jednak do tego stopnia obcą chrześcijanom, że normalny człowiek za nic jej nie pojmie. Lepiej by już nie wkładali europejskich ubrań i nie używali sztućców, nie stwarzali niebezpiecznej iluzji ucywilizowania, kiedy pod czarnym przedziałkiem i gładkim żółtym czołem roją im się takie rzeczy, że nawet nie potrafimy sobie wyobrazić.

Japończyk wykonał ledwie dostrzegalny ruch i spłoszona Clarissa schowała się za sterówkę. Owszem, zachowuje się jak ostatnia idiotka, ale przecież nie będzie siedziała z założonymi rękami! Trzeba przerwać ten koszmar. Naprowadzić komisarza na właściwy trop, inaczej strach pomyśleć, czym się to wszystko skończy. Mimo upału wstrząsnął nią zimny dreszcz.

W postawie i zachowaniu Mr Aono kryła się jakaś tajemnica. Jak w przestępstwie na            rue de Grenelle. Aż dziwne, że Gauche dotąd się nie domyślił, że wszystkie poszlaki wskazują na Japończyka.

Co z niego za oficer, co za absolwent Saint-Cyr, skoro nie ma pojęcia o koniach? Któregoś dnia Clarissa z czystego miłosierdzia postanowiła wciągnąć milkliwego Azjatę do rozmowy i zagaiła pogawędkę na wymarzony dla wojskowego temat - o ujeżdżaniu, o gonitwach, o zaletach i wadach rasy norfolskiej. Ładny mi oficer! Na niewinne pytanie: „Czy miał pan okazję uczestniczyć w „steeplechase?” - odpowiedział, że oficerów armii cesarskiej obowiązuje surowy zakaz mieszania się do polityki. Najzwyczajniej w świecie nie wiedział, co to takiego „steeplechase”! Po Japończykach wszystkiego można się oczywiście spodziewać - niewykluczone, że ich kawalerzyści kłusują na bambusowych kijaszkach, ale żeby absolwent akademii Saint-Cyr wykazywał się taką ignorancją?! Nie do pomyślenia.

Trzeba szepnąć parę słów Gauche’owi. Albo poczekać jeszcze i wyśledzić coś ciekawego.

A wczorajsze? Clarissa spacerowała po korytarzu pod drzwiami Mr Aono, zwabiona nader podejrzanymi odgłosami. Z kajuty dobiegał suchy trzask, jakby ktoś metodycznie łamał meble. Miss Stamp zebrała się na odwagę i zapukała.

Drzwi otworzono nagłym szarpnięciem. Za nimi ukazał się Mr Aono, całkiem goły, tylko w przepasce biodrowej! Smukłe ciało błyszczące od potu, oczy nalane krwią.

Zobaczył Clarissę i świsnął:

- Tikusio!

Przygotowane zawczasu pytanie („Czy nie ma pan przypadkiem przy sobie, panie Aono, tych cudownych japońskich grawiur, o których tyle słyszałam?”) wyleciało jej z głowy i Clarissa zamarła. Zaraz zaciągnie ją do kajuty i rzuci się na nią! A potem porąbie na kawałki i ciśnie za burtę. Tak skończy Clarissa Stamp, dobrze wychowana angielska lady, niezbyt szczęśliwa, ale tak wiele jeszcze oczekująca od życia.

Clarissa wydukała, że pomyliły jej się drzwi. Aono patrzył na nią w milczeniu, ciężko dysząc. Pachniał czymś kwaśnym.

Tak, czas porozmawiać z komisarzem.

* * *

Przed „five o’clock” złapała detektywa przed drzwiami „Winsdoru” i zaczęła dzielić się z nim swoimi spostrzeżeniami, ale wstrętny gbur ledwie jej słuchał - rzucał ironiczne spojrzenia, jakby zwierzała mu się z czegoś nieprzyzwoitego. Raz wymamrotał pod wąsem:

- Ależ wam się spodobała zabawa w konfidentów!

A kiedy skończyła, zapytał ni z gruszki, ni z pietruszki:

- Tatko i mamcia w dobrym zdrowiu?

- Rodzice pana Aono? - Clarissa osłupiała.

- Nie, łaskawej pani.

- Od dzieciństwa jestem sierotą - odpowiedziała, lękliwie patrząc na policjanta. Boże, toż to nie statek, tylko jakiś pływający dom wariatów!

- Właśnie to chciałem usłyszeć - kiwnął głową zadowolony Gauche i nucąc jakąś nieznaną Clarissie piosenkę, wszedł do salonu pierwszy, co było już ewidentnym chamstwem.

Rozmowa pozostawiła po sobie niesmak. Jednak Francuzom, mimo ich sławetnej galanterii, daleko do dżentelmenów. Umieją zamydlić oczy, zawrócić w głowie, pójść na efekt, przysłać do pokoju hotelowego sto czerwonych róż (tu Clarissa skrzywiła się boleśnie), ale nie wolno im wierzyć. Angielski dżentelmen może i nie ma fantazji, ale za to wie, co znaczy obowiązek i przyzwoitość. A Francuz wkradnie się w łaski i prędzej czy później zdradzi.

Uogólnienia nie dotyczyły bezpośrednio komisarza. Zresztą podczas obiadu jego dziwne zachowanie się wyjaśniło, i to w sposób dość przerażający.

Przy deserze detektyw, wciąż zachowujący niezwykłe a niepokojące milczenie, ni z tego, ni z owego wbił wzrok w Clarissę i powiedział:

- A propos - (co było wcale nie a propos) - wczoraj pytała pani, mademoiselle Stamp, o niejaką Marię Saintfontaine. O tę pannę, którą widziano z lordem Littleby tuż przed jego śmiercią.

Clarissa aż podskoczyła, a pozostali zamilkli i z ciekawością spojrzeli na komisarza, poznając już szczególny ton, jakim zaczynał wszystkie swoje „historyjki”.

- Obiecałem, że kiedyś opowiem wam o tej osobie. Najwyższa pora - ciągnął Gauche, wciąż patrząc tylko na Clarissę, i to coraz groźniej. - Historyjka będzie długa, ale bynajmniej nie nudna, jako że historyjki o niezwykłych kobietach nigdy nie są nudne. Czasu mamy dość, prawda? Siedzimy wygodnie, pojadamy sery, sączymy oranżadę. Zresztą jeśli ktoś jest zajęty, niech idzie z Bogiem; ojczulek Gauche nie myśli się obrażać.

Nikt nie ruszył się z miejsca.

- To co, opowiedzieć o Marii Saintfontaine? - zapytał z fałszywą dobrodusznością komisarz.

- Tak, tak! Koniecznie! - zawołał zgodny chór.

Tylko Clarissa milczała, wiedząc, że mowa będzie o niej. Czego Gauche nie ukrywał.

Cmoknął apetycznie i nie prosząc dam o pozwolenie, wyciągnął fajkę.

- Zacznę od początku. Mieszkała sobie w belgijskim mieście Brugia mała dziewczynka. Miała na imię Marysia. Rodzice byli przyzwoitymi obywatelami, chodzili do kościoła i świata nie widzieli poza swoją złotoloką kruszynką. Kiedy Marysia skończyła sześć lat, urodził się jej braciszek, przyszły spadkobierca niewielkiego browaru „Saintfontaine & Saintfontaine”. Szczęśliwa rodzina stała się jeszcze szczęśliwsza, a potem nagle spotkała ją tragedia. Ledwie miesięczne niemowlę wypadło przez okno i roztrzaskało się o bruk. Dorosłych nie było w domu - tylko dzieci i niania. Ale niania wyskoczyła na pół godzinki, na randkę z zaprzyjaźnionym strażakiem, i właśnie pod jej nieobecność wtargnął do domu nieznajomy w czarnym płaszczu i czarnym kapeluszu. Maleńka Marysia zdążyła schować się pod łóżkiem, lecz braciszka czarny człowiek wyciągnął z kołyski i wyrzucił przez okno. Po czym uciekł.

- Okropne rzeczy pan opowiada! - krzyknęła żałośnie madamme Clebere, łapiąc się za brzuch.

- To dopiero początek. - Gauche machnął fajką. - Wszystko przed nami. Cudem uratowana Marysia opowiedziała rodzicom o strasznym „czarnym wujku”. W poszukiwaniu mordercy przewrócono do góry nogami cała okolicę i z rozpędu aresztowano nawet miejscowego rabina, jako że biedak wiecznie ubierał się na czarno. Ale seniorowi rodu Saintfontaine nie dawała spokoju pewna dziwna okoliczność: po co zbir przysunął do parapetu stołek?

- Boże! - jęknęła Clarissa, chwytając się za serce. - Czyżby...?

- Jest pani wyjątkowo domyślna, mademoiselle Stamp. -Komisarz się uśmiechnął. - Tak, to Marysia wyrzuciła braciszka przez okno.

- How terrible! - uznała za stosowne pisnąć Mrs Truffo. - But why?

- Dziewczynka była rozczarowana, że wszyscy zajmują się malcem, a o niej całkiem zapomnieli. Myślała, że kiedy się go pozbędzie, znowu zostanie ukochaną córeczką mamusi i tatusia - wyjaśnił niewzruszony Gauche. - Był to jednak pierwszy i ostatni wypadek, kiedy Maria Saintfontaine pozostawiła jakiś dowód rzeczowy i została przyłapana. Kochana dziewczynka nie nauczyła się jeszcze zacierać śladów.

- I co zrobiono z małoletnią morderczynią? - zapytał wyraźnie wstrząśnięty Regnier. - Chyba nie stanęła przed sądem?

- Nie, nie stanęła. - Komisarz posłał Clarissie fałszywy uśmiech. - Jednak matka nie wytrzymała ciosu, straciła rozum i skończyła w domu wariatów. A monsieur Saintfontaine nie mógł już patrzeć na swoją córunię, winną takiej tragedii, i oddał ją na wychowanie do klasztoru szarytek. Tam się kształciła. A była najlepsza we wszystkim: w nauce i w modlitwie. Najbardziej zaś lubiła czytać książki. Kiedy nowicjuszka skończyła siedemnaście lat, w klasztorze wybuchł przykry skandal. - Gauche zajrzał do teczki i kiwnął głową. - Tu sobie zanotowałem. Osiemnastego lipca tysiąc osiemset sześćdziesiątego szóstego roku. Siostry wizytował sam arcybiskup Brukseli; z jego sypialni zniknął stary pierścień arcybiskupi z wielkim ametystem, który według legendy należał do Ludwika Świętego. Dzień wcześniej monseigneur wezwał na rozmowę dwie najpilniejsze nowicjuszki, naszą Marysię i pewną dziewczynkę z Arles. Naturalnie podejrzenie padło na nowicjuszki. Przełożona przeprowadziła rewizję i pod materacem małej Francuzki znalazła aksamitny futerał na pierścień. Złodziejka wpadła w otępienie, nie odpowiadała na pytania i została zamknięta w karcerze. Kiedy po godzinie przybyła policja, na przesłuchanie było już za późno - powiesiła się na pasie od habitu.

- To wszystko zorganizowała wstrętna Maria Saintfontaine! - wybuchnął Milford-Stokes. - Podła, podła istota!

- Nigdy nic jej nie udowodniono, lecz pierścień przepadł bez wieści. - Komisarz rozłożył ręce. - A dwa dni później zapłakana Maria przyszła do przełożonej, powiedziała, że wszyscy krzywo na nią patrzą, i poprosiła o pozwolenie na odejście z klasztoru. Przełożona, która sama dziwnie ochłodła w uczuciach do byłej pupilki, nie myślała jej zatrzymywać.

- Mogli gołąbeczkę przeszukać przy bramie - zmartwił się Mr Truffo. - A nuż ametyst cudownie odnalazłby się gdzieś pod spódniczką.

Kiedy przetłumaczył swoje słowa małżonce, ta szturchnęła go ostrym łokciem w bok; najwyraźniej uznała uwagę za nieprzyzwoitą.

- Może i szukali, nie wiem, w każdym razie nie znaleźli. Tyle że Maria wyjechała nie dokąd oczy poniosą, lecz prosto do Antwerpii, miasta uznawanego za światową stolicę drogocennych kamieni. Tam eks-mniszka szybko się wzbogaciła i odtąd zawsze już żyła z gestem. Czasami zostawała na lodzie, ale nigdy na długo - bystry umysł, wspaniały talent aktorski i brak jakichkolwiek zasad moralnych - tu komisarz wpadł w ton kazania i nawet na chwilę zawiesił głos - pomagały jej zdobywać środki na eleganckie życie. Policja Belgii, Francji, Anglii, Stanów Zjednoczonych, Brazylii, Włoch i pewnie jeszcze dziesiątka innych krajów wielokrotnie zatrzymywała Marię Saintfontaine, podejrzewając ją o najrozmaitsze przestępstwa, ale ani razu nie udało się sporządzić aktu oskarżenia: albo nie było się do czego przyczepić, albo z braku dowodów. Jeśli państwo chcecie, opowiem kilka epizodów z jej zawodowego życiorysu. Nie nudzi się pani, mademoiselle Stamp?

Clarissa uznała, że odpowiedź na podobne pytanie byłaby poniżej jej godności. Ale w głębi duszy trzęsła się z przerażenia.

- Rok tysiąc osiemset siedemdziesiąty - oświadczy! Gauche, znów zaglądając do teczki. - Maleńkie, ale bogate miasteczko Fettburg w niemieckiej Szwajcarii. Wytwórnie czekolady i wędlin. Cztery tysiące mieszkańców, pogłowie nierogacizny - osiem i pół tysiąca. Kraina tłustych idiotów... o, przepraszam, madamme Clebere, nie chciałem obrazić pani ojczyzny - nieco za późno zorientował się policjant.

- Drobiazg. - Madamme Clebere lekceważąco wzruszyła ramionami. - Pochodzę ze Szwajcarii francuskiej. A w regionie, gdzie leży Fettburg, rzeczywiście mieszkają same bałwany. Słyszałam już chyba tę historię, jest bardzo zabawna. Ale, proszę, niech pan mówi dalej.

- Dla niektórych może i zabawna - westchnął z naganą Gauche i ni z tego, ni z owego puścił perskie oko do Clarissy, co przekraczało już wszelkie granice przyzwoitości. - Zdarzyło się otóż, że uczciwi burgerzy wpadli w nieopisaną irytację. Pewien chłop nazwiskiem Moebius, znany w Fettburgu leń i tępak, pochwalił się, że właśnie sprzedał ziemię, wąski pas kamienistego ugoru, poważnej damie, która przedstawiła się jako hrabina de Saintfontaine. Za trzydzieści akrów jałowego gruntu, na którym nawet oset nie chciał rosnąć, głupia hrabina wyłożyła trzy tysiące franków. Jednak w radzie miejskiej znaleźli się ludzie mądrzejsi od Moebiusa. Transakcja wydala im się podejrzana. Po co hrabinie trzydzieści akrów kamieni i piasku? Coś tu śmierdzi. Na wszelki wypadek wysłali do Zurychu najbystrzejszego mieszkańca i ten ustalił, że hrabina de Saintfontaine jest osobą dobrze znaną w wielkim świecie. Żyje z rozmachem i wesoło, a co najciekawsze - często widuje się ją w towarzystwie pana Goldsingera, dyrektora Państwowej Kompanii Kolejowej. Mówiono, że mają romans. Wówczas burgerzy zrozumieli, w czym rzecz. A trzeba wspomnieć, że miasteczko Fettburg dawno już marzyło o własnym odgałęzieniu linii kolejowej, żeby taniej eksportować czekoladę i szynkę. Ugór nabyty przez wesołą hrabinę ciągnął się akurat od najbliższej stacji kolejowej do lasu leżącego przy granicy gminy. Ojcowie miasta w lot pojęli: hrabina dowiedziała się od kochanka o planowanej rozbudowie linii kolejowej, kupiła kluczową działkę i liczy na duży zarobek. W burgerskich łbach zakiełkował oszałamiająco brawurowy plan. Do hrabiny wysłano delegację, która zaczęła namawiać jej jaśnie oświeconość do odstąpienia ziemi pięknemu miastu Fettburg. Urodziwa arystokratka początkowo się wzbraniała, twierdząc, że nie ma pojęcia o żadnej linii kolejowej, ale kiedy burmistrz napomknął mimochodem, że sprawa pachnie korupcją, a ta podpada pod sąd, słaba kobietka zaszlochała i przystała na wszystko. Teren podzielono na trzydzieści jednoakrowych działek i sprzedano mieszkańcom miasteczka w drodze aukcji. Fettburżanie omal się o nie pobili, cena jednej działki dochodziła do piętnastu tysięcy. Hrabina wzbogaciła się o... - komisarz przesunął palcem po kartce - blisko dwieście osiemdziesiąt tysięcy franków.

Madamme Clebere prychnęła i gestem pokazała Gauche’owi: nic, nic, proszę mówić dalej.

- Mijały tygodnie i miesiące, a budowa wciąż nie ruszała. Miasto napisało do rządu. - Ten odpowiedział, że w ciągu najbliższych piętnastu lat nie planuje pociągnięcia linii do Fettburga... Sprawę przekazano policji: tak a tak, rozbój w biały dzień. Policja ze zrozumieniem wysłuchała wystawionych do wiatru, ale pomóc nie mogła: przecież pani Saintfontaine sama mówiła, że nic nie wie o rozbudowie kolei, a sprzedawać działki nie chciała. Wszystko odbyło się zgodnie z prawem. Brzydko oczywiście, że podawała się za hrabinę, ale, niestety, nie jest to karalne.

- Sprytnie! - Regnier się roześmiał. - Faktycznie, mucha nie siada.

- Dalej... - Komisarz wertował notatki. - Zupełnie już fantastyczna historia. Miejsce akcji: amerykański Zachód, rok tysiąc osiemset siedemdziesiąty trzeci. Do Kalifornii, na tereny, gdzie poszukiwano złota, przyjechała znana w całym świecie drakonessa loży maltańskiej, miss Kleopatra Frankenstein, według paszportu Maria Saintfontaine. Oświadczyła poszukiwaczom, że w dzikie ostępy sprowadził ją głos Zaratustry, który rozkazał swojej wiernej słudze przeprowadzić w miasteczku Golden Nugget wielki eksperyment. Właśnie na tej szerokości i długości geograficznej energia kosmosu skoncentrowała się w szczególny sposób: w gwiaździstą noc za pomocą pewnych formuł kabalistycznych można wskrzesić człowieka, który przekroczył już Wielką Granicę oddzielającą Królestwo Żywych od Królestwa Umarłych. Najbliższej nocy Kleopatra dokona tego cudu w obecności widzów i najzupełniej bezpłatnie, jako że nie jest jakąś artystką cyrkową, tylko medium Najwyższych Sfer. I jak myślicie? - Gauche zrobił efektowną pauzę. - Na oczach pięciuset brodatych widzów drakonessa poczarowała nad kurhanem Czerwonego Kojota, legendarnego wodza Indian zmarłego przed stu laty, i nagle ziemia się zatrzęsła, można powiedzieć - otwarła, i spod pagórka wyszedł indiański wojownik przystrojony w pióra, z tomahawkiem i pomalowaną twarzą. Widzowie zadrżeli, a Kleopatra w mistycznym transie krzyknęła: „Czuję w sobie moc kosmosu! Gdzie jest cmentarz miejski? Zaraz wskrzeszę wszystkich, którzy tam leżą!” W artykule odnotowano, że cmentarz w Golden Nugget należał do wyjątkowo dużych, jako że poszukiwacze złota dzień w dzień wyprawiali kogoś na tamten świat. Grobów było bodaj więcej niż żywych mieszkańców miasteczka. Kiedy ci ostatni wyobrazili sobie, co będzie, kiedy wszyscy zabijacy, pijacy i wisielcy wylezą nagle z grobów, wybuchła powszechna panika. Sytuację uratował sędzia pokoju. Wystąpił przed tłum i nader uprzejmie zagadnął drakonessę, czy nie zechciałaby zakończyć wielkiego eksperymentu w zamian za pełną torbę złotego piasku w charakterze drobnej ofiary na potrzeby nauk okultystycznych.

- I co, zgodziła się? - zachichotał Regnier.

- Tak. Za dwie torby.

- A wódz indiański? - zapytał uśmiechnięty Fandorin.

Śliczny uśmiech, tylko zupełnie dziecięcy - pomyślała Clarissa. Nie, droga miss, wybij to sobie z głowy. Jak mawiają w Suffolk, pyszne babeczki nie dla twojej gąbeczki..

- Wodza Kleopatra Frankenstein zabrała ze sobą - odpowiedział z powagą Gauche. - Jako obiekt badań naukowych. Podobno potem w pijackiej burdzie w jednym z burdeli Denver ktoś poderżnął mu gardło.

- N-naprawdę ciekawa postać, ta Marie Saintfontaine - powiedział zamyślony Fandorin. - Proszę opowiedzieć coś jeszcze. Od chytrych wyłudzeń do popełnionego z zimną krwią masowego morderstwa droga daleka.

- Oh, please, it’s more than enough - zaprotestowała Mrs Truffo i zwróciła się do męża. - My darling, it must be awfully tiresome for you to translate all this nonsense[4] .

- Nikt nie każe pani tutaj siedzieć - obruszył się komisarz, słysząc słowo „nonsens”.

Mrs Truffo aż zatrzepotała rzęsami z oburzenia, ale nie ruszyła się z miejsca.

- Monsieur Kozak ma rację - przyznał Gauche. - Zaraz znajdziemy coś krwistszego.

Madamme Clebere zachichotała i spojrzała na Fandorina. Nawet zdenerwowana Clarissa musiała się uśmiechnąć, tak mało dyplomata przypominał dzikiego syna stepów.

- Posłuchajcie o Murzynku. Sprawa z trupem, niedawna, z ubiegłego roku. - Detektyw przejrzał kilka spiętych razem kartek, najwyraźniej odświeżając historię w pamięci. Rozpromienił się. - Perełka. Sporo mam takich w swojej teczuszce, panie i panowie. - Czule poklepał krótką plebejską łapą czarne płótno. - Ojczulek Gauche solidnie przygotował się do rejsu, nie zapomniał ani jednego potrzebnego świstka. Gazety nie pisały o aferze, którą wam teraz przedstawię, mam jednak protokół policyjny. Taaak. W pewnym małym niemieckim księstwie (nie powiem którym, sprawa jest delikatna) rodzina panująca oczekiwała potomka. Poród przebiegał ciężko. Odbierał go lekarz nadworny, szacowny doktor Vogel. Wreszcie z sypialni dobiegł pierwszy krzyk. Kiedy wielka księżna po kilku minutach spowodowanego nadmiernym bólem omdlenia otworzyła oczy i słabym głosem poprosiła: „Ach, Herr Professor, proszę pokazać mi maleństwo” - mocno zmieszany doktor Vogel podał jej wysokości czarującego wisusa koloru kawy z mlekiem. Wielka księżna znów zemdlała, a doktor wyjrzał za drzwi i dyskretnie przywołał palcem wielkiego księcia, co stanowiło skandaliczne naruszenie dworskiej etykiety.

Komisarza wyraźnie bawiło opowiadanie tej historii pruderyjnym windsorczykom. Wątpliwe, żeby protokół policyjny zawierał takie szczegóły – Gauche’a z pewnością ponosiła fantazja. Seplenił, cytując księżną, i używał wyszukanego słownictwa - widać zdawało mu się, że tak wypadnie śmieszniej. Clarissa nigdy nie uważała się za arystokratkę, jednak z trudem tłumiła oburzenie: przedrzeźnianie wyższych sfer nie jest w dobrym tonie. Zmarszczył brwi również sir Reginald, baronet i potomek starożytnego rodu. Ale komisarzowi reakcje te tylko dodały skrzydeł.

- Jego wysokość nie obraził się na doktora, nie to mu było w głowie. Szarpany burzą ojcowskich i małżeńskich uczuć, wpadł do sypialni... Scenę, która potem nastąpiła, możecie sobie państwo wyobrazić: książę klnie jak szewc, wielka księżna to płacze, to się tłumaczy, to znów mdleje, Murzynek wrzeszczy wniebogłosy, a zdjęty mistyczną grozą medyk stoi z otwartymi ustami... W końcu jego wysokość wziął się w garść i postanowił odłożyć przesłuchanie księżnej na właściwszą chwilę. A na razie zatrzeć ślady. Tylko jak? Cichcem spuścić niemowlę do klozetu? - Gauche figlarnie przyłożył dłoń do ust. - Proszę wybaczyć, wypsnęło mi się, drogie damy. Przecież wiadomo, że dziecko się urodziło. Zwołać doradców? Jeszcze się wygadają. Co robić? Wówczas doktor Vogel z najwyższym szacunkiem odchrząknął i zaproponował ratunek. Wspomniał, że ma pewną znajomą, fraulein von Saintfontaine, która potrafi dokonać prawdziwych cudów i zdobyć nie tylko białego noworodka, ale choćby feniksa prosto z nieba. Fraulein umie też trzymać język za zębami, a przy tym jest dziewczyną szlachetną, więc nie weźmie za usługę pieniędzy, ma natomiast słabość do starej biżuterii... Krótko mówiąc, kilka godzin później w wyłożonej atłasem kołysce spał już śliczny chłopiec, bielszy niż mleczne prosię, a biednego Murzynka odprawiono z pałacu w nieznanym kierunku. Zresztą jej wysokości obiecano, że dziecko zostanie wywiezione na południowe szerokości geograficzne i oddane na wychowanie dobrym ludziom. Tak więc wszystko skończyło się szczęśliwie. Wdzięczny książę przekazał fraulein von Saintfontaine przez doktora piękną, wysadzaną diamentami tabakierkę z monogramem, a także podziękowanie na piśmie i ustne życzenie, żeby na zawsze opuściła granice księstwa. Co delikatna panienka niezwłocznie uczyniła. - Gauche nie wytrzymał i parsknął śmiechem. - Nazajutrz, po całonocnej awanturze, wielki książę postanowił w końcu bliżej poznać się ze swoim następcą. Z obrzydzeniem wyjął chłopca z kołyski, obejrzał z każdej strony i nagle zobaczył na różowej, pardon,pupie znamię rodowe w kształcie serduszka. Dokładnie takie samo, jakie zdobiło tyły jego wysokości, a także nieboszczyka ojca jego wysokości, dziadka i tak dalej do siódmego pokolenia. Zdezorientowany książę posłał po nadwornego lekarza, ale doktor Vogel jeszcze ubiegłej nocy wyjechał nie wiedzieć dokąd, porzucając na łaskę losu żonę i ośmioro dzieci.

Gauche zakrztusił się ochrypłym śmiechem, rozkaszlał i zamachał rękami. Ktoś niepewnie prychnął, madamme Clebere cnotliwie zakryła usta dłonią.

- Wszczęte naprędce śledztwo wyjaśniło, że lekarz nadworny zachowywał się ostatnimi czasy podejrzanie; ponoć widywano go w kasynach pobliskiego Baden w towarzystwie pewnej wesołej młodej osóbki. Sądząc z opisów, bardzo podobnej do fraulein von Saintfontaine. - Detektyw spoważniał. - Doktora znaleziono dwa dni później w strasburskim hotelu. Martwego. Wypił śmiertelną dawkę laudanum i zostawił list: „Wszystkiemu winien jestem ja i tylko ja". Ewidentne samobójstwo. Jasne było, kto jest właściwym sprawcą, ale skąd wziąć dowody? Co do tabakierki - prezent od księcia, nawet z dedykacją. A proces sądowy nikomu się nie uśmiechał. Najdziwniejsze oczywiście, jak udało się podmienić nowo narodzonego księcia i skąd w kraju niebieskookich blondynów czekoladowe niemowlę. Chociaż według niektórych świadków na krótko przed całą historią u Marii Saintfontaine służyła pokojówka rodem z Senegalu...

- Proszę powiedzieć, komisarzu - rzekł Fandorin, kiedy ucichł już śmiech (chichotało czworo obecnych: Regnier, doktor Truffo, profesor Sweetchild i madamme Clebere). - Czy ta Maria Saintfontaine jest aż tak piękna? Potrafi zawrócić w głowie każdemu mężczyźnie?

- Skąd, nic szczególnego. Wszystkie źródła zgodnie twierdzą, że jest najpospolitszą kobietą, bez żadnych znaków szczególnych. - Gauche bezczelnie omiótł Clarissę lepkim spojrzeniem. - Kolor włosów, ruchy, akcent i styl ubioru zmienia na zawołanie. Widać jednak ma coś w sobie. Ze służbowego obowiązku wiele się w życiu napatrzyłem. Najniebezpieczniejsze „femmes fatales” rzadko odznaczają się wybitną urodą. Zobaczysz taką na fotografii i zaraz zapomnisz, a spotkasz - aż ciarki przechodzą po plecach. Przecież mężczyzna nie reaguje na prosty nos i długie rzęsy, tylko na szczególny zapach.

- Fuj, komisarzu - ukróciła parszywca Clarissa. - Znajduje się pan w towarzystwie dam.

- Przede wszystkim w towarzystwie podejrzanych - odparował spokojnie Gauche. - A pani jest jedną z nich. Skąd wiem, że za naszym stołem nie siedzi madamme Saintfontaine?

I wpił się wzrokiem w twarz Clarissy. Sytuacja coraz bardziej przypominała koszmar senny. Gęste powietrze nie pozwalało oddychać.

- Jeżeli dobrze liczę, ta osoba powinna mieć teraz dwadzieścia dziewięć lat?

Spokojny, niemal nonszalancki ton Fandorina pomógł Clarissie zebrać się w sobie. Otrząsnęła się i - mniejsza teraz o kobiecą próżność - zawołała:

- I co pan tak na mnie patrzy, panie detektywie! Prawi mi pan niezasłużone komplementy. Jestem starsza od pańskiej skandalistki... prawie o dziesięć lat! A pozostałe damy też mało pasują do roli mademoiselle Saintfontaine. Pani Clebere jest za młoda, a pani Truffo, jak pan wie, nie mówi po francusku!

- Taka spryciara jak Maria Saintfontaine łatwo może sobie dorzucić albo ująć dziesięć lat - odpowiedział powoli Gauche, wciąż uważnie wpatrzony w Clarissę. - Szczególnie kiedy idzie o taką fortunę, a przegrana pachnie gilotyną. Więc naprawdę nigdy nie była pani w Paryżu, mademoiselle Stamp? Gdzieś w okolicy rue de Grenelle?

Clarissa śmiertelnie pobladła.

- W tym miejscu muszę się wtrącić jako przedstawiciel kompanii Jasper-Artaud Partnership - przerwał policjantowi zirytowany Regnier. - Panie i panowie, zapewniam, że nie chcieliśmy tutaj ludzi podobnego pokroju. Kompania gwarantuje, że na pokładzie „Lewiatana” nie ma ani szulerów, ani kokot, ani tym bardziej notowanych przez policję skandalistek. Sami rozumiecie, pierwszy rejs to duża odpowiedzialność. Nie potrzebujemy tego rodzaju atrakcji. Wraz z kapitanem Cliffem wielokrotnie sprawdzaliśmy spis pasażerów i osobiście wyjaśnialiśmy wszelkie wątpliwe przypadki. Pomagała nam w tym między innymi francuska policja, komisarzu. Nie przeszkadzamy panu, monsieur Gauche, w pełnieniu pańskich obowiązków służbowych, jednak darmo traci pan czas. I pieniądze francuskich podatników.

- No, no - warknął Gauche. - Pożyjemy, zobaczymy.

Mrs Truffo zaczęła mówić o pogodzie i wszyscy odetchnęli

Reginald Milford-Stokes

10 kwietnia 1878 roku, godzina 22 minut 31, Morze Arabskie, 17°06'28" szer. pn., 59°48'14"dł. wsch.

Moja droga i ukochana Emily!

Nasza piekielna arka znajduje się w mocy Zła. Czuję to całą swoją udręczoną duszą. Chociaż nie wiem, czy taki łajdak jak ja ma w ogóle duszę. Odłożyłem pióro i zamyśliłem się. Pamiętam, że popełniłem przestępstwo, odrażające, niewybaczalne przestępstwo, jednak, co dziwne, zupełnie zapomniałem, na czym ono polegało. I bardzo nie chcę sobie przypominać.

Nocą, we śnie, pamiętam je doskonale; jak bowiem inaczej wyjaśnić ten potworny stan, w którym budzę się każdego ranka? Niechby już nasza rozłąka się skończyła! Wiem, że jeszcze trochę - i zwariuję. A teraz mi nie wolno.

Dni płyną okrutnie powoli. Siedzę w kajucie, obserwuję minutową wskazówkę zegara. Na pokładzie za oknem ktoś powiedział: „Dzisiaj dziesiąty kwietnia”, a ja nie mogłem zrozumieć, jakiego znowu kwietnia i dlaczego akurat dziesiąty. Otwieram kuferek i widzę, że mój wczorajszy list do Pani nosi datę 9 kwietnia, a przedwczorajszy - 8-go. Zatem wszystko się zgadza. Kwiecień. Dziesiąty.

Od kilku dni nie spuszczam z oczu profesora Sweetchilda (o ile naprawdę jest profesorem). Zrobił się w naszym „Windsorze” bardzo popularny. To zapalony gawędziarz; wciąż przechwala się znajomością historii i Wschodu. Każdego dnia nowe bajki o skarbach, jedna mniej prawdopodobna od drugiej. I te jego niesympatyczne świńskie oczka. Wiecznie rozbiegane. Odczasu do czasu błyskają w nich iskierki szaleństwa. Gdyby Pani słyszała, jakim lubieżnym tonem opowiada o drogocennych kamieniach! Zupełnie zwariował na punkcie wszystkich tych brylantów i szmaragdów.

Dzisiaj przy śniadaniu doktor Truffo wstał, klasnął w dłonie i poinformował, że Mrs Truffo obchodzi urodziny. Towarzystwo z okrzykami „ach” i „och” rzuciło się składać życzenia, a doktor publicznie wręczył swojej mało pociągającej małżonce prezent: wyjątkowo niegustowne topazowe kolczyki. Jakie to wulgarne: robić przedstawienie z wręczania prezentu własnej żonie! Ale Mrs Truffo najwyraźniej była innego zdania. Z miejsca ożywiła się i wyglądała na absolutnie szczęśliwą, a jej przaśna fizjonomia nabrała koloru utartej marchewki. Oficer powiedział: „Madamme, gdyby ktoś uprzedził nas o tej radosnej okazji, na pewno przygotowalibyśmy jakąś niespodziankę. Była pani zbyt skromna”. Bezmózga solenizantka spłoniła się jeszcze bardziej i nieśmiało wydukała: „Naprawdę chcielibyście zrobić mi przyjemność?” Odpowiedział jej leniwy, dobroduszny pomruk. „Wobec tego - mówi - zagrajmy w moją ulubioną grę, w lotto. U mnie w domu w niedziele i święta kościelne zawsze pojawiały się na stole karty i woreczek z numerkami. Jakie to pasjonujące! Kochani państwo, sprawicie mi wielką radość!” Pierwszy raz słyszałem, jak Mrs Truffo wypowiada tak długą kwestię. Najpierw sądziłem, że się z nas naśmiewa - ale nie, mówiła całkiem serio. Nie mieliśmy odwrotu. Tylko Regnier zmył się pod pozorem wachty. Gbur komisarz również usiłował wykręcić się jakimiś pilnymi sprawami, ale wszyscy spojrzeli na niego z naganą, więc tylko sapnął i został.

Mr Truffo przyniósł idiotyczną grę i zaczęły się tortury. Bez entuzjazmu rozłożyliśmy karty, tęsknie popatrując na rozświetlony słońcem pokład. Okna salonu były otwarte na oścież, wnętrze chłodził świeży wiaterek, a my siedzieliśmy jak kupa dzieciaków na kinderbalu. „Żeby było ciekawiej”, jak wyraziła się przeklęta solenizantka, utworzono bank, do którego każdy wniósł po gwinei. Największą szansę na wygraną miała inicjatorka - jako jedyna bacznie śledziła kolejność numerków. Komisarz też chyba miał ochotę rozbić bank, ale niezbyt rozumiał dziecięce odzywki, którymi jak z rękawa sypała Mrs Truffo - na jej cześć tym razem mówiono po angielsku.

Żałosne topazowe kolczyki, warte najwyżej dziesięć funtów, pozwoliły Sweetchildowi dosiąść ulubionego konika. „Wspaniały prezent, sir!” - zwrócił się do doktora. Ten aż rozpromienił się z zadowolenia, ale Sweetchild zepsuł efekt już następnym zdaniem: „Oczywiście topazy są dziś tanie, ale kto wie, czy za jakieś sto lat ich cena nie podskoczy. Szlachetne kamienie zachowują się nieprzewidywalnie! To prawdziwy dziw natury, nie jakieś tam nudne metale, złoto albo srebro. Metal jest bezduszny i nieforemny, można go przetapiać, natomiast każdy kamień stanowi niepowtarzalną indywidualność. Ale też nie oddaje się byle komu, tylko tym, którzy gotowi są pójść za jego magicznym blaskiem choćby na koniec świata, a jeśli trzeba - i dalej”. Wzniosłym sentencjom towarzyszyły piski Mrs Truffo wyczytującej numerki. Sweetchild mówił na przykład: „Opowiem państwu legendę o potężnym zdobywcy, Mahmudzie z Ghazni, który oczarowany blaskiem diamentów przemierzył w poszukiwaniu tych czarodziejskich kryształów pół Indii”, a Mrs Truffo: „Proszę państwa, jedenaście - świnki paście!” I tak w kółko.

Legendę przytaczam. Pozwoli ona Pani lepiej zrozumieć charakter profesora. Postaram się zachować specyficzny styl jego wypowiedzi.

„Roku pańskiego (nie pamiętam którego), a podług muzułmańskiej rachuby lat (tym bardziej nie pamiętam) wielki Mahmud usłyszał, że na półwyspie Gudźarat (chyba), w Somnath, znajduje się świątynia, a w niej ogromny idol, czczony przez setki tysięcy wyznawców. Idol strzeże kraju przed najeźdźcami; każdy, kto przekroczy granice Gudźaratu z mieczem w dłoni, zginie. Świątynia należy do potężnej wspólnoty bramińskiej, najbogatszej w całych Indiach. Bramini z Somnath mają też niezliczoną ilość drogocennych kamieni. Odważny wódz nie uląkł się idola, zebrał wojsko i wyruszył na wojnę. Ściął pięćdziesiąt tysięcy głów, zburzył pięćdziesiąt warowni i wdarł się do Somnath. Jego wojownicy sprofanowali świątynię, przewrócili ją do góry dnem, ale skarbu nie znaleźli. Wówczas Mahmud podszedł do idola i z rozmachu trzasnął go maczugą w miedziany łeb. Bramini padli przed zwycięzcą na twarz i zaproponowali mu dziesięć milionów srebrnych monet, byleby tylko nie ruszał ich boga. Mahmud wybuchnął śmiechem i uderzył kolejny raz. Idol zatrzeszczał. Bramini jęknęli jeszcze głośniej i obiecali groźnemu królowi dziesięć milionów złotych monet. Ale ciężka maczuga znów się wzniosła i opadła po raz trzeci, a wtedy bałwan rozpadł się na pół i na ziemię błyszczącym potokiem popłynęły diamenty i półszlachetne kamienie, ukryte w jego wnętrzu. Skarb okazał się bezcenny”.

Tu Mr Fandorin z pewnym zakłopotaniem poinformował, że ma komplet numerków. Wszyscy oprócz Mrs Truffo bardzo się ucieszyli i już-już chcieli odejść od stołu, ale ona się uparła, żeby rozegrać jeszcze jedną partyjkę, i znowu się zaczęło: Thirty nine - pig and swine! Twenty seven - I’m in heaven! - i tak dalej w kółko.

Tym razem mister Fandorin nie dał się jednak zakrzyczeć i swoim miękkim, nieco ironicznym głosem opowiedział arabską bajkę, którą przeczytał kiedyś w pewnej starej księdze. Przytaczam to, co udało mi się zapamiętać.

Pewnego razu trzej kupcy z Maghrebu wyruszyli w głąb Wielkiej Pustyni, ponieważ doszły do nich słuchy, że daleko pośród piasków, gdzie nie docierają karawany, kryje się Wielki Skarb, któremu równego nie widziały oczy śmiertelników. Kupcy czterdzieści dni wędrowali w okrutnym skwarze i każdemu z nich pozostał tylko jeden wielbłąd, reszta padła. Nagle ujrzeli przed sobą wysoką górę. Podeszli i nie chcieli wierzyć własnym oczom: cała usypana była z bryłek srebra. Kupcy podziękowali Allahowi, po czym jeden z nich wypchał worki srebrem i ruszył w drogę powrotną, dwaj pozostali natomiast powiedzieli: „Idźmy dalej”. Szli kolejnych czterdzieści dni; od słońca ich twarze stały się czarne, a oczy czerwone. Aż doszli do góry ze złota. Drugi kupiec zawołał: „Nie na darmo tyle wycierpieliśmy! Chwała Najwyższemu!” Wypchał worki złotem i zapytał towarzysza: „I co tak stoisz?" Trzeci kupiec odpowiedział:

„Jak wiele złota weźmiesz na jednego wielbłąda?” Drugi mówi: „Dość, żeby zostać najbogatszym człowiekiem w naszym mieście”. „Chcę czegoś więcej - powiedział trzeci. - Pójdę dalej i znajdę górę diamentów. A kiedy wrócę do domu, będę najbogatszym człowiekiem na świecie”. I poszedł dalej, i wędrował jeszcze czterdzieści dni. Jego wielbłąd upadł i już nie wstał, ale kupiec się nie zatrzymał, jako że był uparty i wierzył w diamentową górę, a wiadomo, że garść diamentów warta jest więcej niż góra srebra czy kopiec złota. I zobaczył przed sobą dziwny widok: pośrodku pustyni stoi zgięty do ziemi człowiek, trzyma na ramionach diamentowy tron, a na tronie siedzi potwór z czarnym pyskiem i płonącymi ślepiami. „Tak się cieszę, szlachetny podróżniku! - wychrypiał człowiek. - Poznaj demona Mardufa. Teraz ty będziesz dźwigał na ramionach jego tron, dopóki nie przyjdzie cię zmienić następny chciwiec, taki jak ty i ja”.

W tym miejscu Fandorin przerwał opowieść, ponieważ znowu zebrał komplet numerków i rozbił drugi bank. Pięć sekund później przy stole została tylko Mrs Truffo - pozostali jakby się pod ziemię zapadli.

Cały czas uważnie słuchałem bajki Mr Fandorina. Nie jest tak prosta, jak mogłoby się wydawać.

Kiedy dobiegła końca, nagle mnie olśniło! Sweetchild jest trzecim kupcem. Ależ tak, to niebezpieczny szaleniec! W jego duszy kipi niegasnąca żądza - już ja wiem, co o tym sądzić. Nie bez powodu od samego Adenu snuję się za nim jak cień.

Pisałem już Pani, najdroższa Emily że postój w porcie był dla mnie bardzo owocny. Pewnie pomyślała pani, że kupiłem nowy sekstant zamiast tego, który mi skradziono. Owszem, mam nowy sekstant i znów regularnie kontroluję kurs okrętu, ale nie w tym rzecz. Bałem się powierzyć tajemnicę papierowi, niewiele trzeba, żeby ktoś przeczytał - przecież ze wszystkich stron osaczyli mnie wrogowie. Ale mój umysł jest przebiegły, wymyśliłem więc znakomity sposób: od dzisiaj piszę mlekiem. Niewtajemniczony spojrzy - na pozór czysta kartka, nic ciekawego, a moja domyślna Emily podgrzeje papier nad abażurem i ukaże się list! Nieźle pomyślane, co?

A zatem Aden. Jeszcze na statku, zanim wypuszczono nas na brzeg, zauważyłem, że Sweetchild jest zdenerwowany, i to nie zwyczajnie zdenerwowany, ale aż podskakuje w miejscu z podniecenia. Zaczęło się to wkrótce po tym, jak Fandorin oświadczył, że zrabowana lordowi Littleby chusta stanowi klucz do mitycznego skarbu Szmaragdowego Radży. Profesor strasznie się rozstroił, mamrotał coś pod nosem i ciągle powtarzał: „Byle już prędzej na brzeg”. Ciekawe po co?

To właśnie postanowiłem wyjaśnić.

Nasunąłem prawie na oczy szerokoskrzydły czarny kapelusz i ruszyłem w ślad za Sweetchildem. Początkowo wszystko szło znakomicie - nie obejrzał się ani razu, bez kłopotu śledziłem go aż do placu za budynkiem urzędu celnego. Ale tu spotkała mnie niemiła niespodzianka: Sweetchild zawołał tubylca dorożkarza i zniknął mi z oczu. Dorożka jechała dość wolno, ale przecież nie mogłem jej gonić, nie wypadało. Oczywiście na placu były inne dorożki, mógłbym wsiąść do którejkolwiek z nich, ale zna Pani, droga Emily, mój nieprzezwyciężony wstręt do otwartych ekwipaży Diabelski wynalazek. Jeżdżą nimi tylko nieodpowiedzialni desperaci. Niektórzy - widziałem na własne oczy - sadzają obok siebie żonę i niewinne dziatki. A potem niewiele trzeba. Szczególnie niebezpieczne są dwukółki, tak popularne u nas w Brytanii. Ktoś mi opowiadał (nie pamiętam w tej chwili kto), jak pewien młody człowiek, z bardzo przyzwoitej rodziny i ustosunkowany, beztrosko zaprosił na przejażdżkę taką dwukółką żonę, która w dodatku była w ósmym miesiącu ciąży. I oczywiście skończyło się katastrofą: nicpoń nie zdołał ściągnąć lejców, konie poniosły i kolaska wywróciła się do góry kołami. Jemu nic się nie stało, lecz żona poroniła. Nie udało się uratować ani jej, ani dziecka. I dlaczego to wszystko? Z głupoty. Mogli pójść na spacer. Albo popływać łódką. Albo ostatecznie przejechać się pociągiem, wynająć cały przedział. W Wenecji są na przykład gondole. Byliśmy tam, pamięta Pani? Pamięta Pani, jak woda lizała schodki hotelu?

Trudno mi się skupić, ciągle coś mnie rozprasza. A zatem Sweetchild oddalił się dorożką, a ja zostałem przy cle. Sądzi pani, że straciłem głowę? Nic podobnego. Z miejsca znalazłem wyjście i prawie zupełnie się uspokoiłem. W oczekiwaniu na Sweetchilda zajrzałem do sklepu dla marynarzy i kupiłem nowy sekstant, jeszcze lepszy niż tamten, oraz świetny przewodnik żeglarski z wzorami astronomicznymi. Teraz mogę określić położenie statku znacznie szybciej i dokładniej. Nie wbiją mi noża w plecy.

Czekałem sześć godzin i trzydzieści osiem minut. Siedziałem na ławce, wpatrywałem się w morze. Myślałem o Pani.

Kiedy Sweetchild wrócił, udałem, że drzemię. Minął mnie przekonany, że go nie widziałem.

Ledwie zniknął za węgłem urzędu celnego, podbiegłem do dorożkarza. Za sześć pensów Bengalczyk opowiedział mi, dokąd to jeździł nasz miły profesor. Niech Pani przyzna, droga Emily, że wykazałem się niemałym sprytem.

Informacje, które uzyskałem, tylko podsyciły moje podejrzenia. Sweetchild kazał się zawieźć z portu wprost do telegrafu. Spędził tam pół godziny, a potem wracał na pocztę jeszcze czterokrotnie. Dorożkarz powiedział: „Sahib bardzo-bardzo nerwowa. Biegać tam i sam. Mówić: jechać bazar, zaraz plask po plecy i mówić: jechać z powrotem”. Wszystko jasne: Sweetchild wysłał do kogoś depeszę, a potem niecierpliwie czekał na odpowiedź. Według Bengalczyka ostatni raz wyszedł z poczty „sama nieswoja, papier machać” i kazał się wieźć z powrotem na statek. Widać otrzymał odpowiedź.

Nie wiem, czego dotyczyła, ale profesor, czy kim on tam jest, bez wątpienia ma wspólników.

To było trzy dni temu. Odtąd Sweetchild zachowuje się, jakby go ktoś podmienił. Pisałem już: ciągle gada o drogocennych kamieniach, a niekiedy siada gdzieś na pokładzie i rysuje - na mankiecie, na chustce do nosa, na czym popadnie.

Wieczorem w wielkim salonie urządzono bal. Opisywałem już Pani tę rozległą salę, jakby przeniesioną z Wersalu albo pałacu Buckingham. Wszystko kapie od złota, ściany wyłożone lustrami, kryształowe elektryczne żyrandole melodyjnie pobrzękują w takt lekkiego kołysania fal. Orkiestra (nawiasem mówiąc, zupełnie niezła) grała głównie wiedeńskie walce, a że, jak Pani wie, uważam walc za taniec nieprzyzwoity, stanąłem w kącie i obserwowałam Sweetchilda. Ten bawił się na całego, prosił do tańca jedną damę po drugiej, skakał jak kozioł, bezbożnie deptał im po nogach i nic a nic się tym nie przejmował. Rozmarzyłem się nieco, wspomniałem, jak i my tańczyliśmy tak kiedyś, jak Pani obleczona w białą rękawiczkę dłoń wdzięcznie spoczywała na moim ramieniu. Nagle zobaczyłem, jak Sweetchild się potyka, omal nie przewraca partnerki i nie tracąc czasu na przeprosiny, wręcz biegnie do stołu z zakąskami. Skonfundowana dama zamarła na środku sali, mnie również tak ostry atak głodu wydał się podejrzany.

Jednak Sweetchild nawet nie spojrzał na tace pełne ciast, serów i owoców. Wyciągnął ze srebrnego serwetnika papierową serwetkę, pochylił się i zaczął coś na niej bazgrać. Całkiem się rozbestwił, nawet w takim tłumie nie próbuje się już maskować! Omal nie umarłem z ciekawości, nonszalancko drepcząc w jego stronę. Ale on wyprostował się już i złożył serwetkę na czworo - wyraźnie zamierzał schować ją do kieszeni. Niestety, nie zdążyłem zajrzeć mu przez ramię. W głębi duszy aż tupnąłem ze złości i chciałem wracać, kiedy zauważyłem, że do stołu zbliża się Mr Fandorin z dwoma kieliszkami szampana. Jeden podał Sweetchildowi, drugi zostawił sobie. Usłyszałem, jak Rosjanin mówi: „Kochany profesorze, jest pan taki roztargniony! Włożył pan do kieszeni zużytą serwetkę”. Sweetchildowi zrobiło się głupio, wyjął serwetkę, zmiął i rzucił pod stół. Natychmiast dołączyłem do nich i zagaiłem konwersację o modzie, mając nadzieję, że znudzony indolog szybko nas opuści. Tak też się stało.

Kiedy tylko przeprosił i zostawił nas samych, Mr Fandorin konfidencjonalnym tonem wyszeptał: „A więc, sir Reginaldzie, który z nas włazi pod stół?” Nie mnie jednego zaniepokoiło zachowanie profesora. W mgnieniu oka nawiązała się między mną a dyplomatą nić porozumienia „Rzeczywiście - przyznałem - jakoś nie wypada”. Mr Fandorin rozejrzał się i zaproponował: „Podzielmy się sprawiedliwie: jeden wymyśla przyzwoity pretekst, drugi włazi". Przytaknąłem, ale nic odpowiedniego nie przychodziło mi do głowy. „Eureka” - szepnął mój rozmówca i szybkim, prawie niedostrzegalnym ruchem rozpiął jedną z moich złotych spinek. Upadła na podłogę, a dyplomata czubkiem buta kopnął ją pod stół. „Sir Reginaldzie - powiedział głośno, żeby wszyscy w pobliżu słyszeli. - Zdaje mi się, że zgubił pan spinkę”.

Umowa to umowa. Przykucnąłem i zajrzałem pod stół. Serwetka leżała na wyciągnięcie ręki, za to przeklęta spinka potoczyła się aż pod samą ścianę, a stół był dość szeroki. Proszę sobie wyobrazić tę scenę: Pani mąż czołga się na czworakach pod stołem, w dodatku zwrócony do sali nie najbardziej reprezentacyjną częścią swojej osoby. W drodze powrotnej popadłem w tarapaty. Wysunąłem głowę spod stołu i ujrzałem przed sobą dwie młode damy, z ożywieniem konwersujące z Mr Fandorinem. Widząc moją rudą głowę na poziomie swych kolan, krzyknęły z przerażenia, a zdradziecki sojusznik ze stoickim spokojem powiedział: „Panie pozwolą, baronet Milford-Stokes”. Damy spojrzały na mnie z góry, dosłownie i w przenośni, i bez słowa odeszły. Poderwałem się, kipiąc ze złości, i wrzasnąłem: „Sir, pan je specjalnie zatrzymał, żeby wystawić mnie na pośmiewisko!” Fandorin z niewinną miną odpowiedział: „Rzeczywiście zatrzymałem je specjalnie, ale bynajmniej nie po to, sir, żeby pana ośmieszyć. Po prostu pomyślałem, że ich szerokie spódnice zasłonią pańska wycieczkę. Gdzie łupy?” Trzęsącymi się dłońmi rozwinąłem serwetkę i zobaczyliśmy rzecz nader dziwną. A mianowicie:

Palace !!!

Co to za figury? Co oznacza zygzak? Dlaczego „palace"? I czemu z trzema wykrzyknikami?

Ukradkiem spojrzałem na Fandorina. Dwoma palcami złapał się za ucho i mamrotał coś niezrozumiałego. Zdaje się po rosyjsku.

„Co pan o tym sądzi?” - zapytałem.

„Poczekajmy - odpowiedział z tajemniczą miną dyplomata. -Jest bliski celu".

Kto jest bliski? Sweetchild? Jakiego celu? I czy to dobrze, że jest bliski?

Nie zdążyłem jednak zadać nawet pół pytania, ponieważ na sali podniósł się szmer i monsieur Drieu, pomocnik kapitana odpowiedzialny za kontakt z pasażerami, ogłuszająco krzyknął przez tubę: „Panie i panowie, grand prix naszej loterii otrzymuje kajuta numer osiemnaście!" Do tej pory byłem tak zajęty śledzeniem tajemniczej serwetki, że zupełnie nie zwracałem uwagi na to, co dzieje się w salonie. Tymczasem okazało się, że tańce przerwano i zorganizowano loterię na rzecz fundacji „Ratujmy Upadłe Kobiety” (pisałem Pani o tej idiotycznej akcji w liście z 3 kwietnia ). Zna Pani mój stosunek zarówno do dobroczynności, jak i do upadłych kobiet, więc powstrzymam się od komentarza.

Uroczyste wytypowanie zwycięzcy fatalnie podziałało na mojego rozmówcę - zrobił męczeńską minę i wcisnął głowę w ramiona. W pierwszej chwili byłem zaskoczony, ale zaraz przypomniałem sobie, że kajutę numer 18 zajmuje właśnie Fandorin. Proszę sobie wyobrazić: szczęśliwy los padł na niego!

„To się robi nie do zniesienia - wymamrotał wybraniec Fortuny. - Proszę wybaczyć, pójdę na mały spacer” - i ruszył w stronę drzwi, ale Mrs Clebere dźwięcznie zawołała: „Przecież to pan Fandorin z naszego salonu! Jest tam, o tam! W białym smokingu z czerwonym goździkiem w butonierce! Monsieur Fandorin, dokąd pan ucieka? Wygrał pan grand prix!”

Cała sala spojrzała na dyplomatę i zaczęła klaskać jeszcze głośniej niż przedtem, a czterej stewardzi już wnosili główną nagrodę - wyjątkowo paskudny zegar stojący w kształcie Big Bena. Szkarada rzeźbiona w dębie, wysoka na blisko dziesięć stóp i ważąca nie mniej niż cztery kamienie. Zdawało mi się, że w oczach Mr Fandorina zabłysło przerażenie. Trudno go za to osądzać.

Dalsza rozmowa stała się niemożliwa; wróciłem do siebie, żeby napisać ten list.

Czuję, że nadciągają groźne wydarzenia, pętla coraz ciaśniej zaciska mi się na szyi. Ale nie poddam się tak łatwo, drodzy prześladowcy!

Późno już, pora dokonać pomiarów.

Do widzenia, moja miła, słodka, bezgranicznie uwielbiana Emily!

Kochający Panią do szaleństwa

Reginald Milford-Stokes

Renata Clebere

Renata zaczaiła się na Burka (tak nazywała Gauche’a, odkąd wyjaśniło się, co z niego za typ) pod drzwiami kajuty. Sądząc z wymiętej twarzy i rozczochranej czupryny, dopiero co wstał z łóżka - widać padł zaraz po obiedzie i chrapał aż do kolacji.

Zręcznie złapała detektywa za rękaw, stanęła na palcach i wypaliła:

- Ale mam dla pana wiadomość!

Burek spojrzał na nią pytająco, złożył ręce na piersi i niewróżącym niczego dobrego tonem powiedział:

- Bardzo jestem ciekaw. Już dawno zamierzałem uciąć sobie z panią pogawędkę.

Renatę ton komisarza zbił nieco z tropu, ale pomyślała, że to głupstwo, Burek ma kłopoty z żołądkiem albo może przyśnił mu się zdechły szczur.

- Wykonałam za pana całą robotę - pochwaliła się i rozejrzała na boki, czy czasem ktoś nie nadchodzi. - Wejdźmy do pańskiej kajuty, żeby nikt nam nie przeszkadzał.

W sztabie Burka panował idealny porządek: na środku stołu znajoma czarna teczka, obok równiutko ułożona ryza papieru i zatemperowane ołówki. Zaciekawiona Renata omiotła kajutę wzrokiem; dostrzegła i szczotkę do butów z pudełkiem szuwaksu, i schnące na sznurku kołnierzyki. Skąpiradło, sam czyści buty, sam pierze - pewnie żeby nie dawać służbie napiwków.

- No, to słucham, co tam pani wymodziła - burknął poirytowany jej wścibstwem Burek.

- Wiem, kto jest mordercą - oświadczyła dumnie.

Rewelacja nie wywarła na detektywie spodziewanego wrażenia. Westchnął i zapytał:

- Kto?

- Ślepy pan jest? Przecież to widać gołym okiem! - Renata klasnęła w dłonie i usiadła w fotelu. - Wszystkie gazety pisały, że morderca jest wariatem. Normalny człowiek nie zrobiłby czegoś takiego, prawda? A teraz niech pan pomyśli, kto siedzi przy naszym stole. Faktycznie, same ładne kwiatki, nudziarze i paskudy, ale wariat tylko jeden.

- Niby baronet?

- Wreszcie się pan domyślił. - Pokiwała współczująco głową. - Przecież to oczywiste. Widział pan kiedyś, jak on na mnie patrzy? To przecież bestia, potwór! Boję się sama chodzić korytarzem. Wczoraj spotkałam go na schodach, a wokoło ani żywej duszy. Aż mi się słabo zrobiło! - Złapała się za brzuch. - Już od dawna go obserwuję. W nocy zawsze siedzi przy zapalonym świetle, a story szczelnie zasuwa. Wczoraj zostawił malutką szparkę. Zajrzałam z pokładu: sterczy na środku kajuty, wymachuje rękami, stroi dzikie miny i wygraża komuś palcem. Koszmar! Później, już w nocy, złapał mnie atak migreny, wyszłam więc na świeże powietrze. Nagle patrzę - nasz wariat stoi na dziobówce, z głową zadartą do nieba, i gapi się na księżyc przez jakieś żelastwo. Wtedy do mnie dotarło! - Renata nachyliła się do komisarza i ściszyła głos do szeptu. - Księżyc w pełni, okrągły. W sam raz dla szaleńców. To maniak, podczas pełni budzi się w nim żądza krwi. Czytałam o takich. Co pan tak na mnie patrzy jak na jakąś idiotkę? Zaglądał pan do kalendarza? - Renata tryumfalnie wyciągnęła z torebki kalendarzyk. - Proszę, jak pan nie wierzy, wszystko sprawdziłam. Piętnastego marca, kiedy na rue de Grenelle zamordowano dziesięcioro ludzi, była akurat pełnia. Czarno na białym napisane: „pleine lune”.

Burek spojrzał, ale bez szczególnego entuzjazmu.

- I co pan tak ślepia wytrzeszcza jak jakiś puchacz?! - zirytowała się Renata. - Komisarzu! Dzisiaj jest pełnia! Pan tu będzie dumał, a on zaraz kogoś zadźga! I nawet wiem kogo, przecież on mnie nienawidzi! - Głos jej zadrżał histerycznie. - Na tym parszywym statku wszyscy czyhają na moje życie! A to Murzyn się na mnie rzuca, a to Azjata gapi się i mamle szczękami, teraz jeszcze ten pomylony baronet!

Burek patrzył na nią ciężkim, nieruchomym spojrzeniem; Renata pomachała mu ręką przed nosem:

- Halo! Monsieur Gauche! Zasnął pan?

Francuski prostak mocno chwycił ją za nadgarstek i odsunął rękę.

- Słuchaj no, moja panno. Nie rób ze mnie idioty. Rudym zajmę się sam, a ty lepiej opowiedz mi o strzykawce. Tylko gadaj prawdę, bez żadnego kręcenia! - Warknął tak, że aż schowała głowę w ramiona.

* * *

Kolację jadła ze wzrokiem wbitym w talerz. Smażonych węgorzy prawie nie tknęła, a przecież zawsze dopisywał jej znakomity apetyt. Oczy miała czerwone, zapuchnięte. Drżące wargi.

Za to Burek zachowywał się dobrodusznie i nawet wesoło. Rzucał Renacie przez stół surowe spojrzenia, choć raczej ojcowskie niż oskarżycielskie. Nie taki komisarz straszny, jakim się maluje.

-     Solidna rzecz - powiedział, patrząc z zawiścią na imitację Big Bena ustawioną w kącie salonu. - Farci się co poniektórym.

Monumentalna nagroda nie zmieściła się w kajucie Fandorina i chwilowo rezydowała w „Windsorze". Dębowa wieża ogłuszająco tykała, poszczękiwała, pokaszliwała i co godzinę biła na trwogę z takim entuzjazmem, że zaskoczone ofiary chwytały się za serce. A podczas śniadania, kiedy Big Ben z dziesięciominutowym opóźnieniem obwieścił, że już dziewiąta, doktorowa omal nie połknęła łyżeczki. W dodatku wieża u podstawy była wyraźnie węższa i przy dużej fali zaczynała niebezpiecznie tańczyć. Również teraz, kiedy świeży wiaterek wydął białe firanki w oknach, Big Ben rozkołysał się na całego.

Rosjanin najwyraźniej wziął szczery zachwyt komisarza za ironię i zaczął się tłumaczyć:

- M-mówiłem im, żeby zegar też oddali upadłym kobietom, ale pan Drieu był nieugięty. Przysięgam na Chrystusa, Allaha i Buddę: kiedy zawiniemy do Kalkuty, zapomnę zabrać ten koszmar ze statku. Nikt mi go nie wciśnie na siłę!

Bojaźliwie obejrzał się na Regniera, ale oficer dyplomatycznie milczał. Wówczas poszukał zrozumienia u Renaty, jednak napotkał tylko ponure spojrzenie spode łba. Nie miała humoru, a poza tym od jakiegoś czasu był u niej na cenzurowanym.

To cała historia.

Zaczęło się od tego, że Renata zauważyła, jak cherlawa Mrs Truffo rozkwita w pobliżu ślicznego dyplomaty. A i monsieur Fandorin ewidentnie należał do gatunku przystojniaków, którzy w każdej szarej myszy potrafią dostrzec coś pikantnego, żadną nie pogardzą. Renata w zasadzie traktowała takich mężczyzn z szacunkiem; nawet jej się podobali. Ciekawe, jaką to rodzynkę znalazł niebieskooki brunet w wyblakłej doktorowej. Bo że interesował się nią, i to bardzo, było oczywiste.

Kilka dni wcześniej Renata była świadkiem zabawnej scenki odegranej przez dwoje aktorów: Mrs Truffo (emploi: kobieta wamp) i monsieur Fandorina (emploi:perfidny uwodziciel). Widownię stanowiła pewna młoda dama (wyjątkowo pociągająca, mimo że przy nadziei), ukryta za wysokim oparciem szezlongu i obserwująca rozwój wydarzeń w lusterku. Miejsce akcji - rufa. Czas - romantyczny zachód słońca. Język - angielski.

Doktorowa podchodziła dyplomatę według wszelkich reguł sztuki kultywowanych pośród słoni i Brytyjczyków (bohaterowie stali przy balustradzie, półprofilem do wspomnianego już szezlongu). Mrs Truffo zaczęła, jak należy, od pogody:

- Tu, na Południu, słońce jest takie ostre!

- O tak! - odpowiedział Fandorin. - W Rosji o tej porze roku śnieg jeszcze nie stopniał, a tutaj temperatura dochodzi do trzydziestu pięciu stopni Celsjusza, i to w cieniu - na słońcu jest jeszcze cieplej.

Teraz, po pomyślnie rozegranym prologu, Mrs Kozia Morda uznała, że pora przejść do konkretów

- Sama już nie wiem, co począć! - zwierzyła się z odpowiednią dozą zawstydzenia. - Mam taką jasną karnację! Nieznośne słońce całkiem oszpeci mi twarz albo, co gorsza, obsypie ją piegami!

- Mnie również bardzo niepokoi kwestia piegów - odpowiedział z najwyższą powagą Rosjanin. - Ale wykazałem się pewną zapobiegliwością, zabierając w rejs tonik z ekstraktu tureckiego rumianku. Proszę tylko spojrzeć - gładka opalenizna i ani śladu piegów.

Tu przebiegły wąż kusiciel podsunął cnotliwej damie swoją śliczną buzię.

Głos Mrs Truffo podejrzanie zadrżał.

- Istotnie, żadnych piegów... Tylko brwi i rzęsy nieco wypłowiały. Ma pan piękną cerę, panie Fandorin, po prostu piękną!

Zaraz ją pocałuje - pomyślała Renata, widząc, że dyplomatyczną cerę dzieli od zarumienionej fizjonomii doktorowej nie więcej niż pięć centymetrów.

Myliła się.

Fandorin odsunął się i powiedział:

- Zna się pani na rodzajach cery?

- Trochę - odpowiedziała skromnie Mrs Truffo. - Zanim wyszłam za mąż, miewałam do czynienia z medycyną.

- Doprawdy? To bardzo ciekawe! Koniecznie musi mi pani o tym opowiedzieć!

Niestety, Renata nie zdołała obejrzeć spektaklu do końca. Na szezlongu przysiadła znajoma dama i trzeba było schować lusterko.

Mimo wszystko nieporadny szturm durnej doktorowej rozjątrzył próżność Renaty. Może by tak wypróbować swoje czary na tym apetycznym rosyjskim niedźwiadku? Oczywiście wyłącznie „out of sporting interest”, no i żeby nie wyjść z formy, o którą powinna dbać każda szanująca się kobieta. Nie miała teraz ochoty na romanse. Prawdę mówiąc, w jej obecnym stanie mężczyźni nie wywoływali w niej nic oprócz mdłości.

Żeby zabić czas (Renata mówiła: „żeby się szybciej płynęło”), ułożyła prosty plan. Lekkie manewry morskie pod kryptonimem „Polowanie na Niedźwiedzia”. Chociaż mężczyźni przypominają raczej zwierzęta z rodziny psów. Są to, jak wiadomo, stworzenia prymitywne i dzielą się na trzy podstawowe typy: szakale, owczarki i psy na baby.

Szakal żywi się padliną, czyli preferuje łatwą zdobycz. Mężczyźni tego typu biorą, co jest pod ręką.

Dlatego podczas pierwszej rozmowy na osobności Renata poskarżyła się Fandorinowi na monsieur Clebere, nudnego bankiera, który myśli tylko o liczbach, a młodą żonę zaniedbuje. Nawet największy tępak zrozumiałby w lot: kobieta usycha z melancholii i braku zajęcia. Weźmie na goły haczyk, obejdzie się bez robaka.

Nic z tego. Musiała długo odpowiadać na idiotyczne pytania o bank, w którym pracuje mąż.

Wówczas zastawiła sidła na owczarka. Ta kategoria mężczyzn uwielbia kobiety słabe i bezbronne. Owczarków nie należy drapać za uchem, trzeba im pozwolić ratować się i bronić. Najważniejsze, żeby nie przesadzić z cierpiętnictwem - mężczyźni boją się chorych kobiet.

Renata kilkakrotnie zemdlała z gorąca, wdzięcznie osuwając się na ramię rycerza i obrońcy. Nie potrafiła otworzyć drzwi kajuty - zamek się zaciął. Wieczorem na balu poprosiła Fandorina, żeby obronił ją przed podpitym (i najzupełniej nieszkodliwym) majorem dragonów.

Rosjanin służył ramieniem, otwierał drzwi, spacyfikował dragona, ale na zakochanego, parszywiec, nie wyglądał.

Może pies na baby? - zdziwiła się Renata. No proszę, a nie wygląda.

Ten z kolei typ mężczyzny jest najmniej skomplikowany i zupełnie pozbawiony fantazji. Poddaje się wyłącznie ordynarnym wrażeniom zmysłowym, na przykład widokowi niby przypadkiem odsłoniętej kostki. Z drugiej strony do tej właśnie kategorii należy wielu wybitnych ludzi, nie wyłączając luminarzy kultury, tak że warto było spróbować.

Z psami na baby sprawa jest prosta. Renata poprosiła dyplomatę, żeby zajrzał do niej równo w południe - pokaże mu swoje akwarele (nieistniejące w naturze). Minutę przed dwunastą organizatorka polowania stała już przed lustrem, ubrana tylko w gorsecik i reformy.

Kiedy rozległo się pukanie, zawołała:

- Proszę, ileż można czekać!

Fandorin otworzył drzwi i zatrzymał się w progu. Renata, nie odwracając się, pokręciła przed nim pupą i wdzięcznie wygięła gołe plecy. Już mądre piękności osiemnastego stulecia odkryły, że na mężczyzn najbardziej działa nie dekolt do pępka, lecz obnażona z tyłu szyja i plecy. Pewnie widok bezbronnego kręgosłupa budzi w ludzkich samcach drapieżcze instynkty.

Dyplomata był wyraźnie pod wrażeniem: stał, patrzył i nie odwracał się. Zadowolona z efektu Renata powiedziała kapryśnie:

- Jeannie, rusz się, pomóż mi włożyć suknię. Zaraz przydzie do mnie ważny gość.

Jak zachowałby się w takiej sytuacji normalny mężczyzna?

Bezczelny podszedłby i w milczeniu pocałował delikatne pukle opadające na szyję.

Średniak, taki sobie, podałby sukienkę i głupio zachichotał.

Wówczas Renata mogłaby pogratulować sobie udanego polowania. Udałaby zawstydzoną, wystawiła nachalnego gościa za drzwi i przestała się nim interesować. Ale Fandorin zachował się nietypowo.

- Nie jestem Jeannie - powiedział obrzydliwie spokojnym głosem. - To ja, Erast Fandorin. P-poczekam za drzwiami, a pani niech się ubierze.

Albo przedstawiciel jakiejś odpornej na uwodzenie rasy, albo zakamuflowany zboczeniec. W drugim wypadku na nic podchody Angielek. Chociaż charakterystycznych objawów zboczenia bystre oko Renaty nie odnotowało. Może tylko dziwną predylekcję do rozmów oko w oko z Burkiem.

Nieważne. Miała większe powody do niepokoju.

* * *

W chwili gdy Renata zdecydowała się w końcu dziobnąć widelcem wystygłego węgorza, drzwi otwarły się z łomotem i do salonu wpadł profesor okularnik. Zawsze coś było z nim nie tak - a to krzywo zapięta marynarka, a to rozwiązane sznurówki - ale tym razem wyglądał jak istny strach na wróble: broda w nieładzie, krawat przekrzywiony, oczy wybałuszone, a spod poły zwisała szelka. Najwyraźniej stało się coś niezwykłego. Renata momentalnie zapomniała o swoich kłopotach i z ciekawością wlepiła wzrok w uczone czupiradło. Sweetchild rozłożył ręce jak tancerz i krzyknął:

- Panie i panowie, eureka! Rozwiązałem tajemnicę Szmaragdowego Radży!

- Oh, no! - jęknęła Mrs Truffo. - Not again!

- Teraz wszystko się wyjaśni! - zaczął usprawiedliwiać się profesor. - Przecież byłem w pałacu, tylko wcześniej o tym nie pomyślałem! Kombinowałem, dopasowywałem - nic się nie zgadzało! Już w Adenie dostałem od znajomego z francuskiego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych telegram: potwierdził moje przypuszczenia, a ja dalej nie mogłem zrozumieć, o co chodzi z okiem i przede wszystkim kto by to mógł być. To znaczy, właściwie wiem już kto, ale jak? W jaki sposób? I dopiero teraz mnie olśniło! - Podbiegł do okna. Rozwiana firanka oplotła go białym całunem. Profesor niecierpliwym gestem odsunął ją na bok. - Zawiązywałem krawat, stojąc w oknie swojej kajuty. Patrzę - fale. Równe grzywy aż po horyzont. I ja-aak mnie trzasnęło! Wszystko znalazło się na swoim miejscu - i chusta, i syn! Czysto kancelaryjna robota. Wystarczy dobrze poszukać w archiwach Ecole Maritime!

- Nic nie rozumiem - warknął Burek. - Bzdury. Co za Maritime...?

- O nie, to coś naprawdę ciekawego! - zawołała Renata. - Uwielbiam tajemnice. Tylko, profesorze, tak nie można. Niech pan usiądzie przy stole, napije się wina i opowie wszystko po kolei - spokojnie i zrozumiale. A przede wszystkim - od początku, nie od końca. Przecież tak wspaniale umie pan opowiadać. Ale najpierw niech ktoś przyniesie mi szal, bo przeziębię się w tym przeciągu.

- Może zamknę okna od nawietrznej, zaraz przestanie wiać -zaproponował Sweetchild. - Ma pani rację, madamme, lepiej opowiem wszystko po kolei.

- Nie, niech pan nie zamyka, zrobi się duszno. No, panowie. - Głos Renaty kapryśnie zawibrował. - Kto przyniesie z mojej kajuty szal? Tu jest klucz. Panie baronecie!

Rudy wariat naturalnie ani drgnął. Poderwał się natomiast Regnier.

- Profesorze, zaklinam, niech pan nie zaczyna beze mnie! - poprosił. - Zaraz wrócę.

- And I’ll go to get my knitting[5] - westchnęła doktorowa.

Wróciła pierwsza i wprawnie zadzwoniła drutami. Mężowi machnęła ręką: możesz nie tłumaczyć.

A Sweetchild przygotowywał się do tryumfu. Postanowił chyba skorzystać z rady Renaty i przedstawić swoje odkrycia jak najefektowniej.

Za stołem zapanowała absolutna cisza, wszyscy z uwagą śledzili każdy gest oratora.

Sweetchild wypił łyk czerwonego wina, przespacerował się po salonie. Potem zamarł w malowniczej pozie i zwrócony do słuchaczy półprofilem zaczął:

- Opowiadałem już państwu o niezapomnianym dniu, w którym radża Bagdassar zaprosił mnie do swego pałacu w Brahmapurze. Minęło już ćwierć wieku, ale do dzisiaj pamiętam wszystko w najdrobniejszych szczegółach. Pierwsza niespodzianka - sam pałac. Wiedząc, że Bagdassar jest jednym z najbogatszych ludzi na świecie, oczekiwałem wschodniego przepychu i gestu. Nic podobnego! Budynki pałacu okazały się dość skromne, bez jakichkolwiek ozdób. Po co tracić pieniądze na marmurowe ściany, jeśli można kupić jeszcze jeden szafir albo diament? Brahmapurski pałac, przysadzisty i nieelegancki, był w istocie rzeczy kolejną glinianą skrzynką, mieszczącą czarodziejski kłąb nieopisanego blasku. Żaden marmur czy alabaster nie mogłyby rywalizować z oślepiającym światłem kamieni. - Profesor znów wypił łyk wina i zamyślił się.

Do salonu wkroczył zdyszany Regnier, z szacunkiem narzucił Renacie na ramiona szal i stanął obok jej krzesła.

- Jaki marmur i alabaster? - zapytał szeptem.

- Mówi o pałacu w Brahmapurze, niech pan nie przeszkadza. - Renata niecierpliwie szarpnęła podbródkiem.

- Również wystrój pałacu był bardzo skromny - kontynuował Sweetchild. - Przez wieki sale i komnaty zmieniały wygląd i z historycznego punktu widzenia zaciekawiło mnie jedynie górne skrzydło budowli, złożone z czterech komnat wychodzących na cztery strony świata. Niegdyś komnaty te były otwartymi galeriami, ale w ubiegłym wieku je przeszklono. Wtedy też pokryto ściany interesującymi freskami, przedstawiającymi góry, które otaczają ze wszystkich stron dolinę. Pejzaż odmalowano z niezwykłą dokładnością - można było odnieść wrażenie, że szczyty odbijają się w zwierciadle. Z punktu widzenia filozofii takie lustrzane odbicie symbolizuje dwoistość wszelkiego istnienia i...

Gdzieś całkiem blisko rozległ się trwożny głos dzwonu okrętowego, a potem krzyki i rozpaczliwy pisk kobiety.

- Boże, pali się! - krzyknął oficer, rzucając się do drzwi. - Tylko tego brakowało!

Towarzystwo wybiegło w ślad za nim.

- What’s happening? - na próżno się dopytywała Mrs Truffo. - Are we boarded by pirats? [6]

Renata sekundę siedziała z otwartymi ustami, a potem rozdzierająco krzyknęła. Mocno złapała komisarza za połę marynarki i nie pozwoliła mu wybiec za pozostałymi.

- Monsieur Gauche, niech mnie pan nie opuszcza! - błagała. - Wiem, co znaczy pożar na statku, czytałam! Teraz wszyscy pobiegną do szalup, zaczną się tratować, a ja jestem słaba i w ciąży, na pewno mnie zadepczą! Niech mi pan obieca, że się o mnie zatroszczy!

- Do jakich znowu szalup? - burknął przerażony komisarz. - Co pani wygaduje? Mówiono mi, że „Lewiatan” jest niezatapialny, ma nawet własnego oficera straży pożarnej. Niech się pani nie boi, wszystko będzie dobrze.

Spróbował się uwolnić, ale Renata trzymała mocno. Szczękała zębami.

- Puść mnie, panienko - powiedział pieszczotliwie Burek. - Nigdzie nie ucieknę. Wyjrzę tylko przez okno na pokład.

Ale palce Renaty ani trochę się nie rozprostowały.

Komisarz miał rację. Kilka minut później na korytarzu rozległy się niespieszne kroki i gwar głosów, po czym do salonu jeden po drugim zaczęli wracać windsorczycy.

Nie otrząsnęli się jeszcze z przerażenia, więc chichotali i mówili głośniej niż zazwyczaj.

Pierwsi wkroczyli Clarissa Stamp, państwo Truffo i zarumieniony Regnier.

- Wiele hałasu o nic - oświadczył oficer. - Ktoś wrzucił do kosza niezgaszone cygaro, upadło na starą gazetę. Ogień przerzucił się na portierę, ale marynarze zauważyli i w mgnieniu oka wszystko ugasili... Ale, ale, widzę, że wszechstronnie przygotowała się pani do katastrofy - zażartował, dokładniej przyjrzawszy się Clarissie.

Ta trzymała w dłoniach portmonetkę i butelkę oranżady.

- Oranżada, żeby pośród fal nie umrzeć w tym upale - domyślił się Regnier. - A portmonetka? W szalupie niewiele miałaby pani z niej pociechy.

Renata histerycznie zachichotała, a miss Stara Panna, zawstydzona, odstawiła butelkę na stół.

Doktor i doktorowa również zdążyli się wyekwipować: Mr Truffo chwycił torbę lekarską, a jego małżonka tuliła do piersi kołdrę.

- To Ocean Indyjski, szanowna pani, trudno w nim zamarznąć - powiedział poważnie Regnier, ale Koza tylko bezmyślnie pokiwała głową.

Wszedł Japończyk ze wzruszającym kolorowym węzełkiem w ręce. Ciekawe, co tam ma - zestaw podróżny do harakiri?

Wariat przybiegł nastroszony, z jakimś pudełkiem. Wyglądało jak piórnik.

- Chciałby pan do kogoś napisać, monsieur Milford-Stokes? A, rozumiem! Kiedy miss Stamp dopiłaby oranżadę, moglibyśmy włożyć do butelki list i rzucić go do wody - domyślił się nazbyt już (widać z nerwów) rozbawiony oficer.

Teraz wszyscy byli w komplecie, brakowało jedynie profesora i dyplomaty.

- Monsieur Sweetchild pewnie pakuje swoje dzieła naukowe, a monsieur Rosjanin nastawia samowar, żeby na do widzenia napić się herbaty - powiedziała Renata, zarażona wesołością Regniera.

Jak na zawołanie pojawił się dyplomata. Stanął w drzwiach. Piękną buzię miał mroczną jak noc listopadowa.

- Cóż to, monsieur Fandorin, chce pan zabrać do szalupy „grand prix”? -zapytała zaczepnie Renata.

Towarzystwo zaniosło się śmiechem, ale Rosjanin nie docenił - znakomitego zresztą - dowcipu.

- Komisarzu Gauche - powiedział cicho. - Jeśli nie ma pan nic przeciw temu, wyjdźmy na korytarz. Byle szybko.

Co dziwne, przestał się jąkać. Może wstrząs go wyleczył? Takie rzeczy się zdarzają.

Renata zamierzała zażartować na ten temat, ale przygryzła języczek - tego już byłoby za wiele.

- Skąd ten pośpiech? - zapytał niezadowolony Burek. - Następny chce mi coś szeptać. Później, później, drogi panie. Najpierw chciałbym wysłuchać do końca profesora. Gdzie go diabli noszą?

Fandorin wyczekująco patrzył na komisarza. Kiedy zrozumiał, że stary uparł się i ani drgnie, wzruszył ramionami.

- Profesor nie przyjdzie - rzucił. Gauche zmarszczył brwi.

- A to niby dlaczego?

- Jak to nie przyjdzie? - podskoczyła Renata. - Przerwał w najciekawszym momencie! Tak się nie robi!

- Mister Sweetchild właśnie został zamordowany - sucho poinformował dyplomata.

- Cooo?! - ryknął Burek. - Zamordowany?! Jak zamordowany?!

- Sadzę, że skalpelem chirurgicznym - odpowiedział z zadziwiająco zimną krwią Rosjanin. - Gardło poderżnięto bardzo precyzyjnie.

Komisarz Gauche

- Kiedy w końcu wypuszczą nas na brzeg? - zapytała żałośnie madamme Clebere. - Wszyscy spacerują po Bombaju, a my siedzimy i siedzimy...

Okna były zasłonięte, jako że słońce stało już w zenicie, nagrzewając pokład i rozprażając powietrze. W „Windsorze” zrobiło się gorąco, duszno, mimo to wszyscy cierpliwie czekali na jakieś rozwiązanie.

Gauche wyciągnął z kieszonki zegarek z wygrawerowanym na wieczku profilem Napoleona III i mętnie odpowiedział:

- Już niedługo. Niedługo was puszczę. Ale nie wszystkich...

Wiedział, na co czekają: inspektor Jackson i jego ludzie przeszukiwali statek. Narzędzie zbrodni leży już pewnie na dnie oceanu, ale może zostały jakieś ślady. Musiały zostać. Oczywiście wystarczą same poszlaki, lecz z dowodami sprawa zawsze wygląda solidniej. Gdzie ten Jackson...

„Lewiatan” przypłynął do Bombaju o świcie. Od poprzedniego wieczoru windsorczycy siedzieli w areszcie domowym, w swoich kajutach. Kiedy okręt przycumował, Gauche porozmawiał z miejscową policją, poinformował o przebiegu śledztwa i poprosił o pomoc. Posłano Jacksona i oddział konstabli. Ruszaj się, Jackson - ponaglił ospałego inspektora Gauche. Po nieprzespanej nocy głowę mam jak ten twój kociołek, a wątroba całkiem mi oszalała. Tylko humor pozostał doskonały - po nitce do kłębka, dobra robota.

O wpół do dziewiątej Gauche wrócił z policji i telegrafu. Aresztantów kazał zebrać w „Windsorze”, żeby nie przeszkadzali w rewizji. Nie miał litości nawet dla ciężarnej Renaty, mimo że w czasie, kiedy zamordowano Sweetchilda, towarzyszyła komisarzowi i nijak nie mogła być sprawcą. Już czwartą godzinę Gauche pilnował więźniów. Usadowił się w strategicznym punkcie - w głębokim fotelu naprzeciwko klienta; za drzwiami, poza zasięgiem wzroku windsorczyków, stało dwóch uzbrojonych policjantów.

Rozmowa w salonie jakoś się nie kleiła, aresztanci pocili się i denerwowali. Od czasu do czasu zaglądał Regnier, współczująco kiwał Renacie głową i biegi do swoich zadań. Dwukrotnie przychodził kapitan, ale nic nie mówił, rzucił tylko komisarzowi wściekle spojrzenie. Jakby to Gauche nawarzył tej kaszy!

Osierocone miejsce profesora Sweetchilda ziało pustką, jak dziura po wyrwanym zębie. Sam indolog leżał teraz na brzegu, w grobowym chłodzie bombajskiej kostnicy. Gauche wyobraził sobie półmrok i bryły lodu - i niemal mu pozazdrościł. Leży sobie, wszystkie kłopoty już poza nim, wilgotny kołnierzyk nie piłuje mu szyi...

Komisarz spojrzał na doktora Truffo, też wyraźnie cierpiącego: po smagłej twarzy lekarza ściekały strużki potu, a angielska furia cały czas szeptała mu coś do ucha.

- I co mi się pan tak przygląda, monsieur?! - nie wytrzymał Truffo. - Nie ma się co gapić! To oburzające! Jakim prawem? Piętnaście lat uczciwie... - Omal nie chlipnął. - I co z tego, że skalpelem? Każdy mógł to zrobić skalpelem!

- Więc naprawdę skalpelem? - zapytała bojaźliwie miss Stamp.

Po raz pierwszy od ubiegłego wieczoru rozmowa w salonie zeszła na morderstwo.

- Tak, takie cięcie można wykonać tylko bardzo dobrym skalpelem - odpowiedział zirytowany Truffo. - Zbadałem ciało. Ktoś złapał Sweetchilda od tyłu, zasłonił mu usta dłonią i drugą ręką przeciągnął po gardle. Ściana korytarza zbryzgana krwią do sufitu. Zadarli mu głowę...

- To chyba nie wymaga szczególnej siły? - zapytał Rosjanin (znalazł się fachowiec!). - Wystarczy zaskoczenie?

Doktor ponuro wzruszył ramionami.

- Nie wiem, drogi panie. Nie próbowałem.

Aha, wreszcie. W uchylonych drzwiach ukazała się koścista twarz inspektora. Pokiwał palcem na Gauche’a, który postękując, gramolił się już z fotela.

Na korytarzu oczekiwała komisarza miła niespodzianka. Sprawy szły znakomicie. Solidnie, efektownie, czysto. Z miejsca można iść do sądu - takich dowodów nie obali żaden adwokat. I Jackson też niegłupi, znalazł wszystko co trzeba.

Do salonu wrócili w czwórkę: kapitan, Regnier, Jackson i - ostatni - Gauche. Był w tak wyśmienitym humorze, że nawet nucił pod nosem jakąś piosenkę. O wątrobie zapomniał.

- Skończyliśmy, panie i panowie - oświadczył wesoło i wyszedł na środek salonu. Założył ręce za plecy, lekko kołysał się na obcasach. Jednak miło czuć się ważnym, wiedzieć, że od ciebie zależy los tylu ludzi... Droga była długa i ciernista, ale to już koniec. Zostało najprzyjemniejsze. - Ojczulek Gauche nałamał siwą głowę, lecz żadne zacieranie śladów nie pomoże, stary posokowiec wyniucha lisią norę. Mordując profesora Sweetchilda, przestępca ostatecznie się zdekonspirował, widać w przystępie rozpaczy. Myślę, że podczas przesłuchania sam grzecznie opowie mi o indyjskiej chuście i całej reszcie. Przy okazji chciałbym podziękować panu rosyjskiemu dyplomacie, który swoimi uwagami i pytaniami nieświadomie naprowadził mnie na właściwy trop.

W chwili tryumfu Gauche mógł sobie pozwolić na wielkoduszność. Z wyższością skłonił się Fandorinowi. Ten w milczeniu pochylił głowę. Paskudni ci arystokraci - honoru pełne kieszenie, a dobrego słowa od nich nie uświadczysz.

- Nie płynę z państwem dalej. Jak to mówią, dziękuję za towarzystwo, miło było poznać. Razem ze mną zejdzie na brzeg morderca, którego jeszcze tu, na pokładzie, oddam w ręce inspektora Jacksona.

Windsorczycy nieufnie spojrzeli na chudego, ponurego policjanta, który stał z rękami w kieszeniach.

- Cieszę się, że cały ten koszmar za nami - powiedział kapitan Cliff. - Wiem, że musieliście państwo wiele znieść, ale już po wszystkim. Jeżeli sobie życzycie, główny steward rozsadzi was po innych salonach. Mam nadzieję, że dalszy rejs na naszym „Lewiatanie” pomoże państwu zapomnieć o całej historii.

- Zapomnieć? - zdziwiła się w imieniu wszystkich madamme Clebere. - Napsuliście nam krwi... Komisarzu, proszę wreszcie powiedzieć, kto z nas jest mordercą.

Kapitan chciał dodać coś jeszcze, ale Gauche uciszył go gestem - w końcu zasłużył na swoje pięć minut.

- Przyznaję, na początku podejrzewałem wszystkich. Odsiew nie był łatwy ani przyjemny. Teraz mogę wyjawić najważniejsze: przy trupie lorda Littleby znaleźliśmy złoty znaczek „Lewiatana” ...o, ten. - Postukał palcem w przypiętego do klapy wieloryba. - Ta maleńka błyskotka należy do mordercy. Jak wiecie, złoty znaczek otrzymali tylko starsi oficerowie i pasażerowie pierwszej klasy. Oficerów od razu wykluczyłem z kręgu podejrzanych, ponieważ wszyscy mieli znaczki i żaden nie zgłaszał się do zarządu kompanii po duplikat. Znaczka nie miało natomiast czworo pasażerów: mademoiselle Stamp, madamme Clebere, monsieur Milord-Stokes i monsieur Aono. Tej czwórce przyglądałem się szczególnie uważnie. Doktor Truffo dołączył do nich, ponieważ jest lekarzem, Mrs Truffo - bo mąż i żona to jeden diabeł, a szanowny rosyjski dyplomata ze snobistycznego kaprysu: nie życzył sobie robić za kundla z blaszką.

Komisarz zapalił fajkę i przespacerował się po salonie.

- Przyznaję, popełniłem błędy. Na początku podejrzewałem baroneta, ale w porę otrzymałem informacje o jego... sytuacji i namierzyłem kolejny cel. Panią - zwrócił się do mademoiselle Stamp.

- Zauważyłam - odpowiedziała z godnością. - Tylko za nic nie mogłam zrozumieć, dlaczego wydaję się panu taka podejrzana.

- Jak to? - osłupiał Gauche. - Po pierwsze, każdy widzi, że wzbogaciła się pani niedawno. To już samo w sobie podejrzane. Po drugie, skłamała pani, mówiąc, że nigdy nie była w Paryżu. A na wachlarzu złotymi literami jest napisane: „Hotel «Ambasador»”. Potem zostawiała pani wachlarz w kajucie, ale Gauche ma bystre oko. Od razu zauważyłem. W drogich hotelach goście dostają takie prezenciki. „Ambasador” mieści się akurat przy ulicy Grenelle, pięć minut spacerem od miejsca przestępstwa. Elegancki, wielki hotel, bardzo popularny - i po co ukrywać, że się w nim mieszkało? Coś tu nie tak. W dodatku ciągle chodziła mi po głowie ta Maria Saintfontaine... - Komisarz posłał Clarissie rozbrajający uśmiech. - Węszyłem, kopałem, aż w końcu trafiłem na właściwy ślad; mademoiselle, najpokorniej proszę o wybaczenie.

W tejże sekundzie komisarz zauważył, że rudy baronet jest bledszy niż prześcieradło: szczęka mu drży, a zielone ślepia pałają jak u bazyliszka.

- Jaka moja... sytuacja? - zapytał powoli, z wściekłości dławiąc się słowami. - Co takiego sugeruje pan posokowiec?

- No, no. - Gauche pokojowo uniósł rękę. - Przede wszystkim proszę się uspokoić. Nerwy mogą panu zaszkodzić. Sytuacja jak sytuacja, co komu do tego? Przecież mówię, że dzięki niej wykluczyłem pana z kręgu podejrzanych. A tak przy okazji: gdzie pański znaczek?

- Wyrzuciłem - ostro uciął baronet, wciąż jeszcze miotając mordercze spojrzenia. - Był odrażający! Przypominał złotą pijawkę! A poza tym...

- Poza tym nie wypadało baronowi Milford-Stokesowi nosić takiej samej blaszki jak jacyś nuworysze, tak? - podsumował domyślny komisarz. - Następny snob.

Mademoiselle Stamp najwyraźniej też się obraziła.

- Komisarzu, bardzo barwnie opowiadał pan, o co mnie podejrzewa. Serdecznie dziękuję. - Szarpnęła ostrym podbródkiem. - Jakoś panu przeszło.

- Jeszcze w Adenie posłałem do prefektury serię depesz z pytaniami. Nie doczekałem się odpowiedzi, policja musiała sprawdzić źródła. Ale w Bombaju informacje już na mnie czekały. Jedna z nich dotyczyła pani. Teraz wiem, że od czternastego roku życia, od śmierci rodziców, wychowywała się pani na wsi, u przyszywanej ciotki. Ciotka była bogata, ale skąpa. Trzymała panią krótko, niemal o chlebie i wodzie.

Angielka zaczerwieniła się i chyba wiele by dała, żeby nie ciągnąć wątku.

Poczekaj, robaczku, zaraz jeszcze ładniej mi pokraśniejesz.

- Kilka miesięcy temu staruszka zmarła, pozostawiając pani cały majątek. Nic dziwnego, że po tylu latach w zamknięciu zapragnęła pani liznąć życia i wyruszyć w podróż dookoła świata. Wcześniej pewnie nie widziała pani nic poza książkami.

- Ale dlaczego ukrywała, że była w Paryżu? - wtrąciła niedelikatnie madamme Clebere. - Dlatego, że mieszkała w hotelu przy ulicy, na której zamordowano tylu ludzi? Bała się, że padnie na nią podejrzenie?

- Nie. - Gauche się uśmiechnął. - Nie w tym rzecz. Kiedy miss Stamp zrozumiała, że jest bogata, postąpiła tak jak każda kobieta na jej miejscu - pojechała zwiedzić stolicę świata, Paryż. Piękna architektura, modne suknie i... romantyczne przygody.

Angielka nerwowo zacisnęła palce, w jej wzroku pojawiło się nieme błaganie, lecz Gauche’a nic już nie mogło powstrzymać - oduczy się, durna milady, zadzierać nosa przed komisarzem paryskiej policji.

- I łyknęła romantyki do syta. W hotelu „Ambasador” poznała niewiarygodnie przystojnego i uprzejmego kawalera, notowanego w policyjnych kartotekach pod pseudonimem „Wampir”. Znany ptaszek, wyspecjalizowany w niemłodych bogatych cudzoziemkach. Fascynacja pojawiła się błyskawicznie i, jak to zwykle u „Wampira”, zgasła w mgnieniu oka. Pewnego poranka, dokładniej - trzynastego marca, obudziła się pani sama i nie poznała swojego pokoju: był pusty. Pani serdeczny przyjaciel wyniósł wszystko oprócz mebli. Przysłano mi spis skradzionych przedmiotów. - Gauche zajrzał do teczki. - Numer trzydzieści osiem: „złota broszka w kształcie wieloryba”. Przeczytałem i pojąłem, dlaczego miss Stamp woli zapomnieć o Paryżu.

Szkoda głupiej baby - schowała twarz w dłoniach, ramiona spazmatycznie drżały.

- Madamme Clebere właściwie nigdy nie podejrzewałem na poważnie. - Gauche przeszedł do kolejnego punktu programu. - Chociaż do dzisiaj nie wiem, co takiego stało się z jej znaczkiem.

- A dlaczego zignorował pan moje spostrzeżenie? - zapytał ni z tego, ni z owego Japończyk. - Przecież darem panu bardzo ważną wskazówkę.

- Zignorowałem? - Komisarz gwałtownie odwrócił się do Azjaty. - O, bynajmniej! Rozmawiałem z madamme Clebere, udzieliła mi wyczerpujących wyjaśnień. Tak ciężko przechodziła pierwszy etap ciąży, że lekarz przepisał jej... pewne środki przeciwbólowe. Potem nie były już potrzebne, ale przywykła do nich - pomagały na nerwy i na bezsenność. Ciągle zwiększała dawki, aż wpadła w uzależnienie. Pogadałem z nią jak z córką i na moich oczach wyrzuciła to paskudztwo za burtę. - Gauche surowo spojrzał na Renatę, która po dziecięcemu wydęła dolną wargę. - Uważaj, panno, dałaś ojczulkowi słowo. Renata spuściła wzrok i skinęła głową.

- Wzruszające! Co za delikatność w obejściu z madamme Clebere! - nie wytrzymała Clarissa. - Mnie jakoś pan nie oszczędził, panie komisarzu! Najadłam się wstydu przed całym towarzystwem!

Ale Gauche nie zwracał już na nią uwagi - patrzył na Japończyka. Patrzył uważnie i pewnie. Bystry Jackson zrozumiał bez słów: teraz! Wyciągnął rękę z kieszeni, żałobnie błysnęła oksydowana lufa rewolweru. Celował prościutko w czoło Azjaty.

- Słyszałem, że wy, Japończycy, nazywacie nas rudymi małpami? - zapytał komisarz tonem nie wróżącym niczego dobrego. - Nas, Europejczyków? Jesteśmy tępi i kudłaci? A wysprytni, delikatni i kulturalni, biali ludzie do pięt wam nie dorastają? - Z ironiczną miną wypuścił kącikiem ust wspaniałą chmurę dymu. - Żadna zbrodnia: wyrżnąć dziesięć małp, prawda?

Aono trzymał się dzielnie, zachował kamienną twarz.

- Oskarża mnie pan o zamordowanie rorda Rittreby i jego waśari... to znaczy sruzby? - zapytał Azjata równym, martwym głosem. - Na jakiej podstawie?

- Na wszelkiej, kochaniutki, od tego mamy kryminalistykę - zakończył komisarz i odwrócił się od Japończyka, jako że mowa, którą zamierzał wygłosić, nie była adresowana do tego konusa, lecz do Historii. Poczekajcie, jeszcze będą ją drukować w podręcznikach kryminalistyki! - Mili państwo, najpierw ujawnię poszlaki wskazujące na to, że ten człowiek mógł popełnić zbrodnie, o które go oskarżam. - (Ech, pięć osób na krzyż, co to za widownia! Taką mowę powinno się wygłaszać w Pałacu Sprawiedliwości, przed pełną salą!) - Następnie zaś przedstawię niezbite dowody, że nie tylko mógł, ale też rzeczywiście zamordował jedenaście osób - dziesięć piętnastego marca na ulicy Grenelle i jedną wczoraj, czternastego kwietnia, na pokładzie statku „Lewiatan”.

Tymczasem wokół Aono zrobiło się pusto. Tylko Rosjanin nadal siedział obok aresztanta, a inspektor stał nieco z tyłu, trzymając rewolwer w pogotowiu.

- Nikt z państwa nie ma, jak sądzę, wątpliwości, że śmierć profesora Sweetchilda pozostaje w ścisłym związku z wypadkami na ulicy Grenelle. Jak ustalono w toku śledztwa, celem napadu było zrabowanie nie złotego Śiwy, lecz jedwabnej chusty... - Gauche groźnie zmarszczył brwi: tak, tak, w toku śledztwa, nie ma co się krzywić, panie dyplomato - ...będącej kluczem do ukrytego skarbu byłego radży Brahmapuru, Bag-dassara. Na razie nie wiemy jeszcze, jakim sposobem oskarżony odgadł przeznaczenie chusty. Wschód ma swoje tajemnice, których my, Europejczycy, nigdy nie poznamy. Ale nieboszczyk profesor, prawdziwy znawca Wschodu, rozwikłał jedną z tych tajemnic. I już był gotów podzielić się nią z nami, kiedy wybuchł pożar. Zbrodniarz na pewno pomyślał, że sam los zsyła mu taką niepowtarzalną okazję, żeby raz na zawsze zamknąć Sweetchildowi usta. I że znowu zdoła się wykręcić, jak z historii na rue de Grenelle. Nie przewidział tylko jednego. Tym razem w pobliżu czuwał komisarz Gauche, a nie z nim takie sztuczki. Plan był wprawdzie ryzykowny, jednak mógł się powieść. Przestępca wiedział, że uczony pobiegnie prosto do kajuty ratować swoje świstki... chciałem powiedzieć: rękopisy. Tam właśnie, w załomie korytarza, znaleźliśmy ciało Sweetchilda. Poszlaka numer jeden. - Komisarz uniósł palec. - Monsieur Aono wybiegł z salonu, a zatem mógł popełnić morderstwo.

- Nie ja jeden - powiedział Japończyk. - Z saronu wybiegro jeścze śeściu ludzi: meśje Regnier, państwo Truffo, meśje Fandorin, meśje Mirford-Śtokes i panna Śtamp.

- Zgadza się - przyznał Gauche. - Chciałem tylko uświadomić przysięgłym, to znaczy uprzytomnić świadkom, związek miedzy obu morderstwami, a także możliwość, że to pan je popełnił. Teraz wróćmy do „zbrodni stulecia”. Monsieur Aono bawił wówczas w Paryżu. Fakt ten jest bezsporny i potwierdzony policyjną depeszą.

- W Parizu oprócz mnie znajdowaro się jeścze pórtora miriona rudzi - wtrącił Japończyk.

- Nieważne, to tylko poszlaka. Numer dwa. - Komisarz z fałszywą dobrodusznością okopał się na świeżo zdobytym przyczółku.

- Więc mamy półtora miliona podejrzanych - włączył się Rosjanin.

- Owszem. - Gauche nabił fajkę i wykonał kolejny ruch. - Ale śmiertelne zastrzyki zrobił służbie lorda Littleby lekarz. Lekarzy jest w Paryżu nie półtora miliona, tylko znacznie mniej, prawda?

Zapadła cisza. Kapitan Cliff zapytał:

- Prawda, tylko co z tego?

- A to, panie kapitanie - zgasił go ostrym spojrzeniem Gauche - że nasz przyjaciel Aono podaje się za oficera, lecz jest dyplomowanym chirurgiem. Niedawno ukończył wydział medyczny Sorbony! Właśnie o tym mówi depesza.

Efektowna pauza. Stłumiony rozgwar głosów w Pałacu Sprawiedliwości, gazetowi portreciści skrzypią ołówkami w notesach: „Komisarz Gauche wyciąga asa z rękawa”. Poczekajcie, robaczki, to jeszcze nie as. As się dopiero szykuje.

- Teraz, panie i panowie, przejdziemy od poszlak do dowodów. Czy monsieur Aono może nam wyjaśnić, dlaczego lekarz, przedstawiciel szanowanej i pożytecznej profesji, udaje oficera? Po co to kłamstwo?

Po woskowej skroni Japończyka spłynęła kropelka potu. Aono milczał. Nie na długo wystarczyło mu prochu.

- Odpowiedź jest tylko jedna: żeby odsunąć od siebie podejrzenia. Morderca był przecież lekarzem! - podsumował zadowolony komisarz. - Przejdźmy do dowodu numer dwa. Czy słyszeliście państwo o japońskich sztukach walki?

- Nie tylko słyszałem - powiedział kapitan. - Kiedyś w Makau na własne oczy widziałem, jak japoński nawigator pobił trzech amerykańskich marynarzy. Chuchro takie, pluniesz i padnie, a jak zaczął skakać, wymachiwać rękami i nogami - wdeptał w ziemię trzech potężnych wielorybników. Jednego uderzył kantem dłoni w rękę, aż mu się łokieć w drugą stronę wygiął. Złamał kość, wyobrażacie sobie państwo? Co za cios! Gauche z ukontentowaniem skinął głową.

- Ja również słyszałem, że Japończycy znają sztukę śmiertelnej walki wręcz, bez jakiejkolwiek broni. Szturchną palcem i zabiją. Wszyscy nieraz widzieliśmy, jak mister Aono uprawia gimnastykę. W jego kajucie pod łóżkiem znaleziono kawałki rozbitej tykwy, i to wyjątkowo twardej. A w worku - jeszcze kilka całych. Najwyraźniej oskarżony ćwiczył na tykwach celność i siłę ciosu. Nie wyobrażam sobie, jak silny musi być człowiek, który gołą ręka rozbija tykwę, w dodatku na kilka kawałków...

Komisarz znacząco powiódł wzrokiem po obecnych i sformułował dowód numer dwa.

- Przypominam państwu, że czaszka nieszczęsnego lorda Littleby została rozłupana na kilka części niezwykle silnym ciosem, zadanym ciężkim i tępym narzędziem. A teraz wyjaśnijcie mi, skąd te odciski na kancie dłoni oskarżonego.

Japończyk błyskawicznie schował pod stół drobne, muskularne ręce.

- Jackson, proszę nie spuszczać go z oczu. Ten człowiek jest bardzo niebezpieczny - ostrzegł Gauche. - W razie czego niech pan natychmiast strzela w nogę albo w ramię. A ja pozwolę sobie jeszcze zapytać, panie Aono, gdzie się podział pański złoty znaczek. Milczy pan? Wobec tego sam odpowiem: znaczek zerwał z pańskiej piersi lord Littleby w chwili, kiedy zadawał mu pan śmiertelny cios kantem dłoni w głowę!

Aono otworzył usta, żeby coś powiedzieć, ale przygryzł wargi mocnymi, nieco krzywymi zębami i zmrużył oczy. Jego twarz przybrała całkiem obojętny wyraz.

- Przebieg wypadków na rue de Grenelle wyglądał następująco. - Gauche rozpoczął podsumowanie. - Wieczorem piętnastego marca Hintaro Aono zjawił się w willi lorda Littleby z zamiarem zamordowania wszystkich tam obecnych i zdobycia trójkątnej chusty ze zbiorów pana domu. Miał już wówczas bilet na „Lewiatana”, który cztery dni później wypływał z Southampton do Indii. W Indiach oskarżony najwyraźniej zamierzał przystąpić do poszukiwań brahmapurskiego skarbu. Nie wiemy, w jaki sposób skłonił nieszczęsną służbę, by poddała się „szczepieniom profilaktycznym”. Zapewne pokazał jakieś podrobione rozporządzenie rady miasta. Mogło to wyglądać całkiem wiarygodnie: jak wynika z depeszy, którą otrzymałem, studentów ostatniego roku medycyny często się wykorzystuje w podobnego rodzaju masowych akcjach sanitarnych. Pośród studentów i młodszej kadry Sorbony jest niemało Azjatów, więc żółta skóra wieczornego gościa nie wzbudziła podejrzeń. Najdziwniejsze jest wstrząsające okrucieństwo, z jakim zamordowano dwójkę niewinnych dzieci. Mam pewne doświadczenia w pracy z marginesem społecznym. Spanikowany bandyta może nawet wrzucić niemowlę do kominka, ale żeby tak, z premedytacją, żeby mu ręka nie drgnęła... Zgodzicie się państwo, że jakoś to nie po francusku i nawet nie po europejsku.

- Słusznie! - krzyknął gniewnie Regnier, a doktor Truffo z całego serca go poparł.

- Dalej wszystko jest jasne - ciągnął Gauche. - Kiedy morderca się przekonał, że „zaszczepiona” służba zapadła w sen, z którego nie dane było jej się już obudzić, spokojnie wszedł na piętro, do sali, w której mieściły się zbiory, i przystąpił do działania. Był pewien, że gospodarza nie ma w domu. Jednak pechowy lord, złożony atakiem podagry, nie pojechał do Spa, został w domu. Kiedy usłyszał brzęk szkła, wyszedł z sypialni i został barbarzyńsko zamordowany. Nieplanowane morderstwo wytrąciło przestępcę z koszmarnej równowagi. Prawdopodobnie zamierzał ukraść więcej rzeczy, żeby odwrócić uwagę od wiadomej chusty, teraz jednak musiał się spieszyć. Nie wiemy - może lord przed śmiercią zdążył krzyknąć i zabójca się przestraszył, że usłyszeli to jacyś przechodnie. W każdym razie chwycił niepotrzebnego złotego Śiwę i pospiesznie zrejterował, nie zauważywszy, że w dłoni denata został znaczek „Lewiatana”. Aby utrudnić śledztwo, Aono opuścił willę przez okno oranżerii... Nie, nie tak! - Gauche uderzył się w czoło. - Że też nie domyśliłem się wcześniej! Nie mógł wracać tą samą drogą, skoro lord krzyknął! Skąd miał wiedzieć - może pod drzwiami willi zebrali się już przechodnie? Właśnie dlatego zbił szybę w oranżerii, przebiegł ogród i przeskoczył płot. Zbędna ostrożność - na rue de Grenelle o tak późnej porze było pusto. Nawet jeżeli lord krzyczał, nikt go nie usłyszał...

Wrażliwa madamme Clebere chlipnęła. Mrs Truffo dosłuchała tłumaczenia i wzruszona wytarła nos.

Klarownie, przekonująco, bezspornie - pomyślał Gauche. Poszlaki, dowody i koncepcja śledztwa znakomicie się uzupełniają. I to nie koniec, robaczki, stary Gauche ma dla was jeszcze coś na deser.

- Pora przejść do zabójstwa profesora Sweetchilda. Jak słusznie zauważył oskarżony, oprócz niego teoretycznie mogło je popełnić jeszcze sześć osób. Spokojnie, panie i panowie, spokojnie! - Komisarz uniósł rękę. - Zaraz udowodnię, że to nie państwo zamordowaliście profesora, tylko nasz skośnooki przyjaciel.

Piekielny Japończyk ani drgnął. Może zasnął? Albo modli się do swojego japońskiego boga? Paciorek nie pomoże; będziesz, chłopcze, leżał na starej dziwce Gilotynie.

Nagle komisarzowi przyszła do głowy bardzo niemiła myśl. A jeśli Anglicy capną Japończyka za zabójstwo Sweetchilda? Przecież to Brytyjczyk! Wtedy pana Aono osądzi angielski sąd i zamiast na gilotynę pośle go na angielską szubienicę, tylko nie to! Po co komu rozprawa za granicą? „Zbrodnia stulecia” powinna zostać osądzona w Pałacu Sprawiedliwości i nigdzie indziej! I co z tego, że Sweetchilda zamordowano na angielskim statku? W Paryżu Aono zostawił dziesięć trupów, a tu raptem jednego, zresztą statek jest nie tylko brytyjski, połowa udziałów w konsorcjum należy do Francuzów!

Gauche tak się zdenerwował, że aż stracił wątek. O nie, frajerzy, nie oddam wam mojego żółtka! Kończę ten cyrk i prosto do francuskiego konsula. Sam dostarczę mordercę do Francji. Wyobraźnia zadziałała: port w Hawrze, tłumy gapiów, kwiat francuskiej policji, dziennikarze...

Ale najpierw wypadało zamknąć całą historię.

- Teraz inspektor Jackson opowie o rezultatach rewizji, którą przeprowadził w kajucie oskarżonego.

Gauche gestem udzielił głosu Jacksonowi. Ten sucho i rzeczowo zaczął mamrotać coś po angielsku, ale komisarz szybko mu przerwał.

- Śledztwo prowadzi francuska policja - powiedział surowo. - Językiem roboczym jest francuski. Ponadto, monsieur, mało kto tu rozumie po waszemu. I przede wszystkim nie jestem pewien, czy rozumie sam oskarżony. A przyzna pan, że wolno mu poznać rezultaty śledztwa.

Protest miał znaczenie strategiczne: należało od samego początku pokazać Anglikom, gdzie ich miejsce. Niech wiedzą, że w tej sprawie nie mają nic do gadania.

Regnier zgłosił się na tłumacza. Stanął obok inspektora i przekładał kwestię po kwestii, ożywiając krótkie, lakoniczne zdania Anglika teatralną intonacją i wyrazistymi gestami.

- Zgodnie z otrzymaną instrukcją przeprowadzono rewizję. W kajucie numer dwadzieścia cztery. Imię i nazwisko pasażera: Hintaro Aono. Działaliśmy na podstawie „Zasad przeprowadzania rewizji w pomieszczeniach zamkniętych”. Prostokątny pokój o powierzchni dwustu stóp kwadratowych. Rozbiliśmy go na dwadzieścia poziomych kwadratów i czterdzieści pionowych. - Regnier zapyta! o coś i wyjaśnił: - Okazuje się, że na kwadraty dzieli się też ściany; mogą w nich być skrytki. Ciekawe, co za skrytki w ścianach kajuty... Przeszukano metodycznie najpierw powierzchnie poziome, następnie pionowe. W ścianach nie znaleziono skrytek. - Tu Regnier rozłożył szeroko ręce: Jasne, kto by pomyślał. - Podczas rewizji powierzchni poziomej dołączono do materiału dowodowego następujące przedmioty. Jeden: notatki zapisane w hieroglifach. Zostaną przełożone i zbadane. Dwa: długi wschodni kindżał z niezwykle ostrą klingą. Trzy: worek z jedenastoma tykwami egipskimi. Cztery: kawałki rozbitej tykwy pod łóżkiem. Wreszcie pięć: torbę z narzędziami lekarskimi. Miejsce po dużym skalpelu jest puste.

Słuchacze jęknęli. Japończyk otworzył oczy i rzucił komisarzowi krótkie spojrzenie, ale nic nie powiedział.

Zaraz się złamie - pomyślał Gauche. Popełnił błąd.

Azjata, nie wstając z krzesła, gwałtownie odwrócił się do stojącego za jego placami inspektora i kantem dłoni podbił rękę z rewolwerem. Kiedy broń opisywała szeroki łuk w powietrzu, szybki Japończyk znalazł się przy drzwiach. Szarpnął je i wpadł piersią na dwa kolty - na korytarzu czekali policjanci. Moment później rewolwer inspektora uderzył w środek stołu i ogłuszająco wystrzelił. Huk, pisk, dym.

Gauche błyskawicznie ocenił sytuację: aresztowany wycofuje się w stronę krzesła; Mrs Truffo zemdlała; innych ofiar brak; w zegarze nieco poniżej cyferblatu dziurka, wskazówki stanęły. Big Ben bije. Kobiety piszczą. Wszystko pod kontrolą.

Kiedy Japończyka usadzono na miejscu i na wszelki wypadek zakuto w kajdanki, a doktorową ocucono, komisarz uśmiechnął się dumny jak paw (no, proszę, co znaczy zachować zimną krew) i powiedział:

- Panowie przysięgli, właśnie mieliście okazję widzieć, jak morderca z własnej i nieprzymuszonej woli - chociaż dość nie typowo - przyznał się do winy.

Znowu się przejęzyczył, ale trudno. W końcu to próba generalna.

- To był ostatni dowód, i chyba najlepszy - podsumował zadowolony Gauche. - Inspektorze Jackson, udzielam panu nagany. Uprzedzałem przecież, że ten człowiek może być niebezpieczny.

Inspektor stał czerwony jak rak. Niech się uczy, gamoń. Ogólnie biorąc, wszystko szło znakomicie. Japończyk sterczał pod trzema wycelowanymi pistoletami i przyciskał do piersi skute ręce. Oczy znów miał zamknięte.

- Wystarczy, inspektorze. Może go pan wyprowadzić. Niech na razie posiedzi w waszej kozie, a potem, kiedy zakończymy formalności, zabiorę go ze sobą do Francji. Panie i panowie, wybaczcie. Stary Gauche odmeldowuje się na brzeg i życzy wam pomyślnych wiatrów.

- Obawiam się, komisarzu, że p-popłynie pan z nami dalej - powiedział obojętnym tonem Rosjanin.

W pierwszej chwili Gauche sądził, że się przesłyszał.

- Co takiego?

- Pan Aono nie jest winny, więc śledztwo trzeba kontynuować.

Komisarz wyglądał wyjątkowo głupio: miał wybałuszone oczy i nabiegłą krwią twarz.

Nie czekając na wybuch, Fandorin z sobie tylko właściwym tupetem oświadczył:

- Panie kapitanie, pan jest na statku najwyższą władzą. Komisarz właśnie zaprezentował nam imitację procesu sądowego, przy czym wziął na siebie rolę prokuratora i odegrał ją wyśmienicie. Jednak w cywilizowanym sądzie p-po oskarżeniu udziela się głosu obronie. Jeżeli pan pozwoli, zostanę adwokatem.

- Po co tracić czas? - zdumiał się kapitan. - Moim zdaniem wszystko jest już jasne. Komisarz doskonale się spisał.

- Wysadzenie pasażera na brzeg to nie żarty. Ostatecznie cała odpowiedzialność spadnie na kapitana. Proszę tylko pomyśleć, jak bardzo może pan zaszkodzić reputacji konsorcjum, jeżeli się okaże, że zaszła pomyłka. A zapewniam pana - Fandorin podniósł nieco głos - że komisarz się myli.

- Bzdury! - zawołał Gauche. - Ale dobrze, nie mam nic przeciwko temu. To nawet ciekawe. Proszę mówić, monsieur, z przyjemnością pana wysłucham.

I rzeczywiście, próba generalna jak się patrzy. Ten chłopak ma głowę na karku i może znajdzie w oskarżeniu jakieś grząskie miejsca, nad którymi przyjdzie popracować. Jeżeli na procesie prokurator da plamę, komisarz Gauche przyjdzie mu z pomocą.

Fandorin założył nogę na nogę i splótł palce na kolanie.

- Wygłosił pan błyskotliwą i p-przekonującą mowę. Na pierwszy rzut oka argumentacja zdaje się wyczerpująca. Pański wywód logiczny jest niemal bez zarzutu, chociaż oczywiście tak zwane poszlaki do niczego się nie n-nadają. Tak, pan Aono przebywał w Paryżu piętnastego marca. Owszem, nie było go w salonie, kiedy profesor został zamordowany. Jednak fakty te same w sobie nic nie znaczą, pozwoli więc pan, że nie będziemy się nimi więcej zajmować.

- Pańska wola - zgodził się ironicznie Gauche. - Przejdźmy od razu do dowodów.

- Proszę uprzejmie. Mniej lub bardziej ważkich dowodów naliczyłem pięć. Monsieur Aono jest lekarzem, ale nie wiedzieć czemu ukrywał ten fakt - to raz. Potrafi jednym ciosem roztrzaskać twardą tykwę, a może i głowę - to dwa. Nie ma znaczka „Lewiatana” - to trzy. W torbie oskarżonego brakuje skalpela, którym być może zamordowano profesora Sweetchilda - to cztery. I wreszcie pięć: przed chwilą na naszych oczach oskarżony podjął próbę ucieczki, czyli ostatecznie się zdemaskował. Chyba o niczym nie zapomniałem?

- Jest jeszcze sześć - wtrącił komisarz. - Nie potrafi odpowiedzieć na żaden z tych zarzutów.

- Dobrze, a zatem sześć - potwierdził bez namysłu Rosjanin.

Gauche uśmiechnął się.

- Moim zdaniem to zupełnie wystarczy, żeby każda ława przysięgłych wysłała ptaszka na gilotynę.

Inspektor Jackson gwałtownie machnął głową i burknął:

- To the gallows.

- Nie, na szubienicę - przetłumaczył Regnier.

Ach, podły Anglik! Żmija wyhodowana na własnej piersi!

- Proszę pozwolić! - wybuchnął Gauche. - Śledztwo prowadziła strona francuska. Delikwent pójdzie na gilotynę!

- A główny dowód, brak skalpela, odkryli Brytyjczycy. Skończy na szubienicy - przełożył Regnier.

- Pierwsze i największe przestępstwo popełnił w Paryżu! Na gilotynę!

- Ale lord Littleby jest poddanym brytyjskim. Profesor Sweetchild również. Na szubienicę.

Zdawało się, że Japończyk nie słyszy tej dyskusji, grożącej przekształceniem się w konflikt międzynarodowy. Oczy miał nadal zamknięte, jego twarz zupełnie nic nie wyrażała. Jednak ci żółci to całkiem inna rasa niż my - pomyślał Gauche. I jeszcze tyle z nim zamieszania: prokurator, adwokat, ława przysięgłych, sędziowie w togach! Oczywiście wszystko zgodnie z prawem, w końcu mamy demokrację, ale, mówiąc po ludzku, szkoda rzucać perły przed wieprze.

Po krótkiej pauzie Fandorin zapytał:

- Skończyli panowie dyskusję? Mogę mówić dalej?

- Mów pan - rzucił ponuro Gauche, wyobrażając sobie dalszy, nieunikniony ciąg batalii z Brytyjczykami.

- Pozwolicie państwo, że nie będziemy się zajmować roztrzaskaną tykwą. Tykwa niczego nie dowodzi.

Cała ta komedia przestawała się komisarzowi podobać.

- W porządku. Mniejsza o szczegóły.

- Z-znakomicie. Zostaje pięć punktów: ukrywał, że jest lekarzem; nie ma znaczka; nie ma skalpela; usiłował uciec; nie odpowiada na zarzuty.

- Każdy z nich wystarczy, żeby go wysłać... na szafot.

- Rzecz w tym, komisarzu, że pan rozumuje po europejsku, a mister Aono kieruje się inną, japońską logiką, której nie raczył pan uwzględnić. Nieraz miałem przyjemność rozmawiać z tym człowiekiem i mam większe niż pan pojęcie o jego sposobie myślenia. Monsieur Aono nie jest zwykłym Japończykiem, jest samurajem, w dodatku samurajem ze starego i wpływowego rodu. T-to bardzo istotne. Przez pięćset lat mężczyźni z rodu Aono byli wyłącznie wojownikami, pozostałe profesje uznawano za niegodne ludzi tak szlachetnego pochodzenia. Oskarżony jest trzecim synem swego ojca. Kiedy Japonia postanowiła zrobić krok w stronę Europy, wiele znakomitych rodów wyprawiło synów za granicę, do szkół. Tak samo postąpił ojciec pana Aono. Starszego syna wysłał do szkoły marynarki wojennej w Anglii. Księstwo Satsuma, w którym mieszka ród Aono, d-dostarcza oficerów japońskiej flocie wojennej, a służba we flocie uchodzi tam za najbardziej zaszczytną. Drugiego syna pan Aono starszy wysłał do Niemiec, do akademii wojskowej. Po wojnie francusko-niemieckiej tysiąc osiemset siedemdziesiątego roku Japończycy postanowili przejąć niemiecki model organizacji armii i wszyscy ich doradcy w-wojskowi są Niemcami. Powyższe informacje o rodzinie Aono uzyskałem od oskarżonego.

- I po diabła nam znać wszystkie te arystokratyczne brednie? - zapytał rozdrażniony Gauche.

- Zwróciłem uwagę na fakt, że o swoich przodkach i starszych b-braciach oskarżony wyraża się z dumą, o sobie natomiast woli nie opowiadać zbyt wiele. Dawno też spostrzegłem, że jak na absolwenta Saint-Cyr pan Aono zaskakująco kiepsko zna się na wojskowości. Po co zresztą posyłano by go na francuską uczelnię? Sam mówił, że armia japońska reorganizuje się na wzór niemiecki. Moje wnioski są następujące. Ojciec rodu Aono, zgodnie z duchem epoki, postanowił dać trzeciemu synowi cywilne wykształcenie, a mianowicie - medyczne. O ile wiem z książek, w Japonii decyzje głowy rodziny nie podlegają dyskusji, zatem oskarżony pokornie wstąpił na Sorbonę. Czuł się jednak głęboko nieszczęśliwy, a nawet zhańbiony. On, potomek wojowniczego rodu Aono, zmuszony zajmować się jakimiś bandażami i lewatywą! Właśnie dlatego pragnął uchodzić za oficera. Wstyd mu było się przyznać do tak niemęskiego zawodu. Z europejskiego punktu widzenia brzmi to oczywiście głupio, ale spróbujcie się, państwo, postawić na jego miejscu. Jak czułby się d’Artagnan, gdyby marząc o płaszczu muszkietera, okazał się nagle lekarzem?

Gauche zauważył, że w Japończyku zachodzi jakaś przemiana. Aono otworzył oczy i patrzył na Fandorina z wyraźnym niepokojem, a na jego policzkach pojawiły się czerwone plamy. Rumieni się czy jak? Idiotyzm!

- Zaraz się rozkleję - prychnął komisarz. - W porządku. Niech no pan lepiej powie, panie adwokacie, co się stało ze znaczkiem. Gdzie go zapodział pański delikatny klient? Wstydził się nosić?

- Ma pan rację. - Nieproszony obrońca spokojnie skinął głową. - W-wstydził się, otóż to! Spójrzcie państwo, co tu jest napisane.

Gauche rzucił okiem na wpięty w klapę znaczek.

- Nic takiego. Inicjały kompanii morskiej „Jasper-Artaud Partnership”.

- No właśnie. - Fandorin narysował w powietrzu trzy duże litery. - J. A. P. Można odczytać „Jap”. Cudzoziemcy przezywają w ten sposób Japończyków. Czy zgodziłby się pan, komisarzu, nosić na piersi znaczek z napisem „żabojad”?

Kapitan Cliff odrzucił głowę i wybuchnął gromkim śmiechem. Uśmiechnęli się również skwaszony Jackson i zazwyczaj powściągliwa miss Stamp. Przybyło natomiast czerwonych plam na twarzy Japończyka.

Serce Gauche’a zamarło w przeczuciu jakiejś katastrofy. Głos zawiódł go i zadrżał.

- Nie mógł sam nam o tym powiedzieć?

- Nie mógł. Widzi pan, o ile zrozumiałem, zasadnicza różnica między Europejczykami a Japończykami polega na moralnej podstawie zachowań społecznych.

- Coś za mądrze mi to brzmi - zauważył kapitan.

Dyplomata obrócił się do niego.

- Nic podobnego. Kultura chrześcijańska bazuje na poczuciu winy. Nie opłaca się grzeszyć, bo potem męczą człowieka wyrzuty sumienia. Żeby uniknąć poczucia winy, przeciętny Europejczyk stara się postępować moralnie. Również Japończyk usiłuje nie naruszać norm etycznych, ale z innego powodu. W jego społeczeństwie rolę hamulca moralnego odgrywa w-wstyd. Najstraszniejsze, co może spotkać Japończyka, to znalezienie się w haniebnej sytuacji albo, co gorsza, wystawienie na publiczne pośmiewisko. Stąd Japończyk za wszelką cenę usiłuje uniknąć gaf. Zapewniam państwa, że w cywilizowanej społeczności wstyd działa znacznie skuteczniej niż sumienie. Dla pana Aono rozmowa o czymś „wstydliwym”, i to rozmowa z cudzoziemcami, jest po prostu niewyobrażalna. Wstyd być lekarzem zamiast oficerem. Jeszcze większy wstyd przyznać się do kłamstwa. A już zupełnie nie wchodzi w grę dać do zrozumienia, że on, japoński samuraj, przywiązuje jakąś wagę do głupich przezwisk.

- Dziękuję za wykład. - Gauche ukłonił się ironicznie. - Próbę ucieczki pański klient również podjął ze wstydu?

- That’s the point - potwierdził Jackson, który znowu zmienił się w sojusznika. - The yellow bastard almost broke my wrist[7].

- Raz jeszcze zgadł pan, k-komisarzu. Ze statku nie da się uciec, zresztą dokąd uciekać? Mój klient (skoro już chce go pan tak nazywać) uznał, że jest w sytuacji bez wyjścia i że czekają go tu tylko kolejne poniżenia, postanowił więc, jak sądzę, z-zamknąć się w swojej kajucie i popełnić samobójstwo zgodnie z rytuałem samurajów. Mam rację, monsieur Aono? - Fandorin po raz pierwszy zwrócił się do Japończyka.

Ten nie odpowiedział, tylko zwiesił głowę.

- Rozczarowałby się pan - rzekł miękko dyplomata. - Nie dosłyszał pan chyba: rytualny kindżał został zarekwirowany.

- Aa, pan o tym... jak mu tam... hirakira, harikari. - Gauche uśmiechnął się pod wąsem. - Bzdura. Nie wierzę, żeby człowiek mógł sam rozpruć sobie brzuch. Bajki. Jak już komuś spieszno na tamten świat, lepiej rozbić głowę o ścianę. Ale nie zamierzam się z panem spierać. Dysponuję niezbitym dowodem - w torbie z narzędziami chirurgicznymi brak skalpela. I co pan na to powie? Że prawdziwy morderca ukradł pańskiemu klientowi skalpel, planując zabójstwo i zrzucenie winy na Aono? Nie wykręci się pan! Skąd niby morderca mógł wiedzieć, że profesor postanowi podzielić się z nami swoim odkryciem akurat podczas obiadu? Przecież Sweetchild sam dopiero co się domyślił, na czym polega sztuczka z chustą. Pamiętacie, w jakim stanie wbiegł do salonu?

- Brak skalpela wyjaśnić b-bardzo łatwo. I to już nie żadne przypuszczenia, lecz fakt. Proszę sobie przypomnieć: zaledwie opuściliśmy Port Said, z kajut zaczęły ginąć najróżniejsze drobiazgi. Później tajemnicze kradzieże się skończyły. A kiedy? Otóż po śmierci n-naszego czarnoskórego pasażera na gapę. Długo myślałem, jak i dlaczego znalazł się na „Lewiatanie”. Oto moja wersja: Murzyn został wywieziony z głębi Afryki przez arabskich handlarzy niewolników i do Port Saidu trafił drogą morską. Czemu tak sądzę? Ponieważ po ucieczce ukrył się nie byle gdzie, tylko na statku. Widać wierzył, że skoro statek w-wywiózł go z domu, może też zawieźć z powrotem.

- A jaki to ma związek z naszą sprawą? - nie wytrzymał Gauche. - Murzyn zginął piątego kwietnia, a Sweetchild został zamordowany wczoraj! I w ogóle niech pana diabli wezmą razem z pańskimi bajkami! Jackson, wyprowadzić aresztowanego!

Pewnym krokiem ruszył w stronę drzwi, lecz dyplomata mocno chwycił go za łokieć i obrzydliwie uprzejmie powiedział:

- Drogi monsieur Gauche, chciałbym d-doprowadzić swoje wywody do końca. Proszę jeszcze chwilkę zaczekać, to już na prawdę niedługo.

Gauche szarpnął ramieniem, jednak palce żółtodzioba okazały się jak z żelaza. Pociągnął raz, drugi i dał spokój, żeby nie wystawiać się na pośmiewisko.

- Dobrze, ma pan pięć minut - wycedził z nienawiścią, spoglądając w spokojne niebieskie oczy Fandorina.

- Dziękuję. Pięć minut zupełnie wystarczy, żeby podważyć pański ostatni dowód... Wiedziałem, że uciekinier musi mieć gdzieś na statku swoje legowisko. W odróżnieniu od pana, kapitanie, zacząłem od przeszukania nie ładowni i pomieszczeń na węgiel, lecz górnego pokładu. I rzeczywiście, w trzeciej szalupie po prawej, licząc od dziobu, znalazłem to, czego szukałem: resztki jedzenia i węzełek z rzeczami. Było w nim kilka kolorowych szmatek, naszyjnik z pereł i różne błyszczące przedmioty - lusterko, sekstant, pince-nezi między innymi duży skalpel.

- Dlaczego niby miałbym panu wierzyć?! - ryknął Gauche. Błyskotliwe oskarżenie rozsypywało się w proch.

- Ponieważ nie jestem osobiście zainteresowany wynikami śledztwa i ponieważ chętnie potwierdzę zeznania pod przysięgą. Mogę kontynuować? - Rosjanin uśmiechnął się paskudnie. - Dziękuję. Widać biedny Murzyn należał do gospodarnych i nie chciał wracać do domu z pustymi rękami.

- Stop, stop! - Regnier ściągnął brwi. - Dlaczego, monsieur Fandorin, nie poinformował pan o swoim odkryciu mnie i kapitana? Jakim prawem je pan zataił?

- Nic nie zataiłem. Węzełek został na miejscu. A kiedy kilka godzin później, już po zakończeniu przeszukiwania statku, znów zajrzałem do szalupy, ta okazała się pusta. Byłem przekonany, że węzełek znaleźli marynarze. Teraz wiemy, że uprzedził ich zabójca profesora. Zagarnął wszystkie skarby Murzyna, ze skalpelem pana Aono włącznie. Możliwe, że przestępca spodziewał się... komplikacji i na wszelki wypadek nosił skalpel przy sobie, żeby skierować śledztwo na fałszywy trop. Monsieur Aono, czy skradziono panu coś z torby z narzędziami?

Japończyk milczał chwilę, po czym skinął głową.

- I nie wspomniał pan o tym, ponieważ trudno byłoby wytłumaczyć, po co oficerowi armii cesarskiej skalpel, tak?

- Sekstant był mój! - oświadczył rudy baronet. - Myślałem, że... zresztą mniejsza o to. A to proszę, ukradł go ten dzikus! Panie i panowie, jeżeli ktoś zginie od ciosu sekstantem, pamiętajcie, że nie mam z tym nic wspólnego.

Pełny krach! Przybity Gauche rzucił okiem na Jacksona.

- Przykro, komisarz, pan muszą pływać dalej - powiedział inspektor po francusku i współczująco skrzywił wąskie wargi. - My apologies, Mr Aono. If  you just stretch your hands... Thank you[8].

Kajdanki żałośnie zabrzęczały.

W ciszy, która nastąpiła, rozległ się donośny, przejęty paniką głos Renaty Clebere.

- Państwo wybaczą, kto wobec tego jest mordercą?

CZĘŚĆ TRZECIA

Hintaro Aono

18. dnia 4. miesiąca z widokiem na południowy brzeg Półwyspu Indyjskiego

Już trzy dni, jak wypłynęliśmy z Bombaju, a ja wciąż nie otwierałem dziennika. Pierwszy raz dzieje się ze mną coś takiego, a przecież obiecałem sobie pisać codziennie. Ale przerwę zrobiłem specjalnie. Musiałem spokojnie poukładać myśli i uczucia.

Istotę przełomu, który się we mnie dokonał, najlepiej oddaje haiku stworzone w chwili, kiedy inspektor policji zdejmował mi kajdanki:

Samotny świetlik

Pod nocnym niebem

A nad nim gwiazdy

Od razu wiedziałem, że to najlepszy wiersz, jaki kiedykolwiek udało mi się napisać, ale jego sens wcale nie był oczywisty i wymagał jeszcze komentarza. Trzy dni rozmyślałem, wsłuchiwałem się w siebie i w końcu pojąłem.

Przydarzył mi się ten wielki cud, o którym marzy każdy człowiek - doświadczyłem satori albo, jak nazywali ten stan starożytni Grecy, katharsis. Tyle razy Nauczyciel mówił mi, że satori przychodzi, o ile w ogóle przychodzi, samo, nieproszone i bez uprzedzenia. Człowiek może być mędrcem i ascetą, może spędzać wiele godzin dziennie w pozycji zan-zen, może przeczytać góry świętych tekstów - i umrze nieoświecony, a jakiemuś leniowi, głupio i bezcelowo marnującemu życie, nagle prawda objawi się w całej swojej wspaniałości i w jednej chwili odmieni jego podłą wegetację! Jestem takim leniem. Miałem szczęście. W dwudziestym siódmym roku życia urodziłem się na nowo.

Oświecenie i oczyszczenie spłynęło na mnie nie podczas duchowej i fizycznej koncentracji, lecz w momencie, kiedy bytem poniżony, żałosny i splugawiony, kiedy została ze mnie tylko powłoka jak z przekłutego balonika. Ale szczęknęło nędzne żelazo, instrument mojej przemiany, i nagle z nieopisaną wyrazistością poczułem, że ja to nie ja, ale... Nie, nie tak. Że ja to nie tylko ja, ale i nieskończona ilość innych istnień. Że nie jestem jakimś tam Hintaro Aono, trzecim synem starszego doradcy księcia Sumazu, ale małą, a przecież nie mniej przez to ważną, częścią Jedności. Jestem we wszystkim, co istnieje, i wszystko, co istnieje, jest we mnie. Wiele razy słyszałem te słowa, ale zrozumiałem je... nie, nie zrozumiałem... poczułem dopiero 15. dnia 4. miesiąca 11. roku epoki Meiji, w mieście Bombaj, na pokładzie wielkiego europejskiego statku. Niezbadane są wyroki Najwyższego.

Jaki jest sens trójwiersza, który intuicyjnie stworzyłem? Człowiek jest samotnym świetlikiem w bezkresnych mrokach nocy. Sam oświetla zaledwie maleńki wycinek przestrzeni, otoczony zimnem, ciemnością i strachem. Ale jeśli odwrócisz przerażony wzrok od czarnej ziemi pod stopami i spojrzysz w górę (wystarczy tylko - tylko! - unieść głowę), zobaczysz niebo usiane gwiazdami. Świecą równym, jasnym i wiecznym blaskiem. Nie jesteś w ciemnościach sam. Gwiazdy to twoi przyjaciele, pomogą ci i nie opuszczą cię w biedzie. A zaraz potem rozumiesz jeszcze jedno, nie mniej ważne: świetlik też jest gwiazdą, taką samą jak wszystkie inne. Te na niebie również widzą twoje światło i ono pomaga im cierpieć w mrokach wszechświata.

Moje życie pewnie się nie zmieni. Pozostanę taki jak dawniej - opanowany przez codzienne troski, banalne myśli i żądze. Ale w głębi duszy już zawsze będę miał pewność. Ona mnie uratuje i podtrzyma w trudnych chwilach. Nie jestem już płytką kałużą, którą może rozchlapać po ziemi silny powiew wiatru. Jestem oceanem i żadna burza piętrząca wściekłe fale nie naruszy spokoju moich tajemnych głębin.

Kiedy w końcu zrozumiałem to wszystko, moja dusza przepełniła się radością i przypomniałem sobie, że najwyższą cnotą jest wdzięczność. Pierwszą gwiazdą, której blask dostrzegłem w gęstej mgle, był Fandorin-san. Właśnie dzięki niemu stało się dla mnie jasne, że ja, Hintaro Aono, nie jestem obojętny Światu, że Wielkie Zewnątrz nie porzuci mnie na pastwę losu.

Jak wytłumaczyć człowiekowi wychowanemu w innej kulturze, że jest moim „onjiri”?W europejskich językach nie ma takiego słowa. Dzisiaj odważyłem się o tym porozmawiać, ale chyba bez większego skutku.

Czekałem na Fandorin-sana na pokładzie szalupowym, wiedząc, że przyjdzie tam ze sztangą równo o ósmej.

Kiedy się pojawił, ubrany w pasiasty trykot (trzeba mu będzie powiedzieć, że do ćwiczeń fizycznych lepiej nadaje się odzież luźna niż obcisła), podszedłem i nisko się ukłoniłem. „Co się stało, monsieur Aono? - zapytał zdumiony. - Dlaczego zrobił pan skłon i nie może się wyprostować?” Nie potrafiłem rozmawiać w takiej pozycji, więc wyprostowałem się, chociaż oczywiście w takiej sytuacji powinienem był pozostać w ukłonie dłużej. „Wyrażam panu swoją bezgraniczną wdzięczność” - powiedziałem bardzo zdenerwowany. „Niechże pan da spokój". Machnął lekceważąco ręką. Bardzo spodobał mi się ten gest: Fandorin-san chciał pomniejszyć okazane mi dobrodziejstwa i uwolnić dłużnika od poczucia zbytniej wdzięczności. Każdy szlachetnie wychowany Japończyk postąpiłby tak na jego miejscu. Ale Fandorin-san osiągnął skutek wręcz przeciwny: moja dusza przepełniła się jeszcze większą wdzięcznością. Powiedziałem, że nigdy nie zdołam spłacić długu, który wobec niego zaciągnąłem. „Jaki tam dług. - Wzruszył ramionami. - Po prostu chciałem osadzić tego nadętego indyka”. (Indyk to taki paskudny amerykański ptak; zabawnie chodzi, jakby był niezwykle z siebie dumny). Po raz kolejny doceniłem delikatność rozmówcy, ale musiałem koniecznie wytłumaczyć, jak bardzo jestem mu zobowiązany. „Dziękuję, że uratował pan moje marne życie. - Pokłoniłem się znowu. - Po trzykroć dziękuję za to, że ocalił pan mój honor. I nieskończenie wiele razy za to, że otworzył pan moje trzecie oko, którym ujrzałem to, czego wcześniej nie dane mi było widzieć”. Fandorin-san popatrzył (zdaje się, że z pewnym niepokojem) na moje czoło, zupełnie jakby oczekiwał, że otworzy się tam i mrugnie do niego jakieś trzecie oko.

Powiedziałem, że jest moim „onjin” i że moje życie należy teraz do niego, czym chyba jeszcze bardziej go wystraszyłem. „Jakże marzę o tym, żeby znalazł się pan w śmiertelnym niebezpieczeństwie i żebym pana uratował, jak pan uratował mnie!” - zawołałem. Przeżegnał się i powiedział: „Może lepiej nie. Jeśli nie sprawi to panu różnicy, proszę marzyć o czymś innym".

Rozmowa się nie kleiła. Zdesperowany krzyknąłem: „Zrobię dla pana wszystko, czego pan zażąda!” I uzupełniłem przysięgę, żeby później nie było jakichś nieporozumień: „O ile nie przyniesie to szkody cesarzowi, mojej ojczyźnie i honorowi rodu”.

Słowa te wywarły na Fandorin-sanie nieoczekiwane wrażenie. Wybuchnął śmiechem! Nie, nigdy jednak nie zrozumiem czerwonowłosych. „W porządku - powiedział, ściskając mi dłoń. - Skoro tak pan nalega, niech będzie. Z Kalkuty zapewne popłyniemy do Japonii razem. Może pan spłacić swój dług, udzielając mi lekcji japońskiego”.

Niestety, Fandorin-san nie traktuje mnie poważnie. Chciałbym się z nim zaprzyjaźnić, ale on znacznie bardziej niż mną interesuje się starszym nawigatorem Foxem, człowiekiem ograniczonym i mało inteligentnym. Mój dobroczyńca spędza sporo czasu w towarzystwie tego gaduły, uważnie słucha marynarskich przechwałek i historii miłosnych, chodzi nawet z Foksem na wachtę! Szczerze mówiąc, jestem zły. Dzisiaj na własne uszy słyszałem, jak Fox relacjonował swój romans z „japońską arystokratką” z Nagasaki. Wspomniał o małych piersiach, czerwonych ustach i reszcie wdzięków „miniaturowej laleczki” - pewnie taniej dziwki z dzielnicy portowej. Dziewczyna z dobrej rodziny nie zamieniłaby z tym barbarzyńcą ani słowa! A najgorsze, że Fandorin-san słuchał z żywym zainteresowaniem. Chciałem się wtrącić, ale podszedł kapitan Cliff i odprawił Foxa w jakiejś pilnej sprawie.

Ach, tak! Nie napisałem jeszcze o pewnym ważnym wydarzeniu z życia statku. Proszę, świetlika zaślepia własny słaby blask, nie pozwala postrzegać świata we właściwych proporcjach.

A przecież w przeddzień opuszczenia Bombaju wydarzyła się prawdziwa tragedia, w porównaniu z którą wszystkie moje przeżycia zdają się mało istotne.

O wpół do dziewiątej rano, kiedy statek podnosił już kotwice i rzucał cumy, kapitan Cliff otrzymał z brzegu pilną depeszę. Stałem na pokładzie i patrzyłem na Bombaj - miasto, które odegrało w moim życiu tak ważną rolę. Chciałem, żeby jego panorama na zawsze zapadła mi w serce. I tak przypadkiem stałem się świadkiem następującej sceny. Kapitan przeczytał depeszę i w mgnieniu oka twarz mu się zmieniła. Nigdy jeszcze nie widziałem czegoś podobnego! Jakby aktor teatru no zdjął maskę Groźnego Wojownika i włożył maskę Bezdennej Rozpaczy. Czerwona od wiatru, grubo ciosana twarz wilka morskiego zadrżała. Kapitan wydał z siebie jęk, czy może wycie, i zaczął miotać się po pokładzie.

- Oh God! - krzyknął ochrypłym głosem. - My poor girl!

Następnie zbiegł z mostka na dół - jak się potem okazało, do swojej kajuty.

Przygotowania do odbicia od brzegu przerwano. Śniadanie zaczęliśmy jak zwykle, ale pierwszy oficer się spóźniał. Wszyscy mówili tylko o dziwnym zachowaniu kapitana i usiłowali zgadnąć, co takiego było w telegramie. Regnier-san zajrzał do salonu, kiedy posiłek dobiegał już końca. Wyglądał na zdenerwowanego. Okazało się, że jedyna córka Cliff-sana (pisałem już, że kapitan świata poza nią nie widzi) doznała mocnych poparzeń podczas pożaru, który wybuchł w pensjonacie. Lekarze obawiają się o jej życie. Oficer powiedział, że Mr Cliff zupełnie stracił głowę. Postanowił natychmiast opuścić „Lewiatana” i wrócić do Anglii najbliższym statkiem pocztowym. Uważa, że powinien być razem z córką. Regnier-san wciąż powtarzał: „Co teraz będzie? Ależ pechowy rejs!” Usiłowaliśmy go pocieszyć.

Przyznaję, że nie pochwalam decyzji kapitana. Rozumiem jego ból, ale człowiek, któremu powierzono zadanie, nie ma prawa kierować się uczuciami natury osobistej. Szczególnie jeśli jest kapitanem i odpowiada za statek. Co się stanie ze społeczeństwem, jeśli cesarz, prezydent albo premier przedłoży sprawy osobiste nad obowiązek? Wyniknie chaos, a sensem i obowiązkiem władzy jest walka z chaosem i budowanie harmonii.

Znowu wyszedłem na pokład, żeby zobaczyć, jak Mr Cliff opuszcza powierzony mu statek. I Najwyższy udzielił mi kolejnej lekcji - lekcji współczucia.

Przygarbiony kapitan zbiegał po trapie. W ręce miał torbę podróżną; marynarz niósł za nim jedną jedyną walizkę. Na nabrzeżu Cliff zatrzymał się, odwrócił do „Lewiatana” i wówczas zobaczyłem, że jego szeroka twarz błyszczy od łez. W następnej chwili zachwiał się i upadł.

Podbiegłem do niego. Z nieregularnego oddechu i spazmatycznych drgawek kończyn wywnioskowałem, że to rozległy wylew krwi do mózgu. Wkrótce nadbiegł doktor Truffo i potwierdził moją diagnozę.

Tak, często się zdarza, że mózg nie wytrzymuje konfliktu między głosem serca a poczuciem obowiązku. Źle osądziłem kapitana Cliffa.

Chorego odwieziono do szpitala, a „Lewiatan” długo jeszcze stał w porcie. Blady z przejęcia Regnier-san pojechał do telegrafu pertraktować z londyńskim zarządem kompanii. Wrócił dopiero pod wieczór. Przywiózł złe wieści: kapitan nie odzyskał przytomności; dowództwo statku przejmuje tymczasowo on, Regnier-san, a w Kalkucie na pokład wejdzie nowy kapitan.

Wypłynęliśmy z Bombaju z dziesięciogodzinnym opóźnieniem.

Od kilku dni nie chodzę, ale wprost latam. Wszystko mnie cieszy: blask słońca, widok brzegów Indii za burtą i uporządkowane, leniwe życie wielkiego statku. Nawet salon „Windsor”, do którego wcześniej wchodziłem z bólem serca, jak na tortury, teraz  stal  się  dla mnie niemal drugim domem.

Współstołownicy odnoszą się do mnie zupełnie inaczej niż kiedyś - bez lekceważenia czy podejrzliwości. Wszyscy są bardzo mili i uprzejmi, a ja również zmieniłem swój stosunek do nich. Nawet Clebere-san, którą gotów byłem zamordować gołymi rękami (nieszczęsna!), wydaje się sympatyczniejsza. Po prostu młoda kobieta, która niedługo po raz pierwszy zostanie matką i całkowicie się poddaje naiwnemu egoizmowi tego nowego dla niej stanu. Odkąd dowiedziała się, że jestem lekarzem, bezustannie prosi o porady i narzeka na drobne niedomagania. Dotychczas dręczyła tylko doktora Truffo, teraz dostaje się nam obu. A co najdziwniejsze, wcale mi to nie przeszkadza. Wręcz przeciwnie, mój prestiż wyraźnie wzrósł w porównaniu z czasami, kiedy podawałem się za oficera. Niesamowite!

W „Windsorze” cieszę się teraz szczególnymi względami. Nie tylko dlatego, że jestem lekarzem i - jak wyraziła się Mrs Truffo - „innocent martyr” policyjnej pomyłki. Przede wszystkim - na pewno nie jestem mordercą. Zostało to dowiedzione i oficjalnie uznane. Trafiłem zatem do wyższej kasty - wraz z komisarzem Gauche’em i świeżo upieczonym kapitanem (który zresztą prawie nie bywa już w salonie; jest bardzo zajęty, steward nosi mu posiłki na mostek). Wszyscy trzej jesteśmy poza wszelkimi podejrzeniami, nikt nie rzuca nam ukradkowych, przerażonych spojrzeń.

Szczerze współczuję biednym windsorczykom. Odkąd otworzyło się moje trzecie oko, jasno widzę rzeczy, których nie dostrzega nawet Fandorin-san.

Pośród moich  współstołowników nie ma  mordercy. Przyglądam się tym ludziom, widzę ich słabości i wady, ale nikt z nich nie pasuje do roli cynicznego przestępcy, który z zimną krwią zabija jedenaścioro ludzi, w tym dwójkę dzieci. Wyczułbym cuchnący oddech takiego potwora. Nie wiem, z czyjej ręki zginął Sweetchild-sensei, jestem jednak pewien, że windsorczycy nie mają z tym nic wspólnego. Komisarz popełnił mały błąd: morderca znajduje się na statku, ale nie w naszym salonie. Możliwe, że podsłuchiwał pod drzwiami, kiedy profesor usiłował opowiedzieć nam o swoim odkryciu.

Gdyby Gauche nie byt tak uparty, gdyby zmienił taktykę i zdobył się na świeże spojrzenie, zrozumiałby, że na próżno traci czas.

Jeszcze raz:

Fandorin-san. Z całą pewnością jest niewinny. Inaczej dlaczego odwracałby ode mnie podejrzenia, kiedy dla pozostałych moja wina nie budziła żadnych wątpliwości?

Państwo Truffo. Doktor to nieco śmieszny, ale dobry człowiek. Nawet cykady nie skrzywdzi. Jego żona jest wcieleniem angielskiej przyzwoitości. Nie potrafiłaby nikogo zabić już choćby dlatego, że to nieprzyzwoite.

M.-S.-san. Dziwny człowiek, ciągle mamroce coś pod nosem i bywa nerwowy, lecz w jego oczach zastygło głębokie, prawdziwe cierpienie. Ludzie o takich oczach nie zabijają z zimną krwią.

Clebere-san. W jej wypadku nie ma się nad czym zastanawiać. Po pierwsze, ludzie tak już są skonstruowani, że kobieta, która wkrótce ma urodzić dziecko, nie podepcze beztrosko cudzego życia. Ciąża jest tajemnicą, która uczy szacunku do wszelkich żyjących stworzeń. Po drugie, kiedy uczony został zamordowany, Clebere-san była z policjantem w salonie.

Wreszcie Stamp-san. Nie ma alibi, ale wyobrazić sobie, że podkrada się od tyłu do znajomego, zatyka mu usta wąską, słabą dłonią, a w drugiej ręce unosi mój fatalny skalpel... Niemożliwe. Absolutnie wykluczone.

Niech pan przetrze oczy, komisarzu. Znalazł się pan w ślepej uliczce.

Zrobiło się duszno. Chyba nadciąga burza.

Komisarz Gauche

Przeklęta bezsenność. Piątą noc nie daje żyć i im dalej, tym gorzej. A zdrzemniesz się nad ranem, zaraz śnią się takie rzeczy, że nie daj Allahu. Wstajesz rozbity i do skołowanego nocnymi koszmarami łba lezą różne głupstwa. Może faktycznie pora na emeryturę? Plunąć na to wszystko! Ale nie da rady. Nie ma na świecie nic gorszego niż popaść na starość w nędzę. Ktoś próbuje chapnąć skarb wart półtora miliarda, a ty wegetuj sobie za swoje marne sto dwadzieścia pięć franków miesięcznie.

Wieczorem niebo przecięły błyskawice, wiatr zawył w masztach i „Lewiatan” zakołysał się ciężko na czarnych, wysokich falach. Gauche długo leżał na łóżku i patrzył w sufit. Sufit był to ciemny, to znów upiornie biały - kiedy błyskało. Deski pokładu siekł deszcz, a po stole, pobrzękując łyżeczką, jeździła w górę i w dół zapomniana szklanka z miksturą na bóle wątroby.

Gauche pierwszy raz przeżywał sztorm na morzu, ale wcale się nie bał. Czy taką machinę można zatopić? Pokołysze, po-trzęsie i tyle. Najgorsze, że ciągle grzmi. Już-już zasypiasz, a tu nagle - tram-tararam!

Chyba jednak usnął.

Gwałtownie poderwał się i usiadł na łóżku, nie rozumiejąc, co się dzieje. Serce biło mu sucho i głośno, na całą kajutę.

Nie, to nie serce; ktoś puka do drzwi.

- Komisarzu! (puk-puk-puk) Komisarzu! (puk-puk-puk) Proszę otworzyć! Szybciej!

Czyj to głos? Aha, Fandorina.

- Kto tam?! I po co?! - krzyknął Gauche, przyciskając dłoń do lewej strony piersi. - Wystraszył się pan burzy?

- Otwieraj pan, do cholery!

No, no! Dyplomata wreszcie przemówił ludzkim głosem. Widać rzeczywiście coś się stało.

- Chwilę!

Komisarz wstydliwie zerwał z głowy szlafmycę z pomponem (staruszka Blanche wydziergała), narzucił bonżurkę i wsunął stopy w kapcie.

Wyjrzał za drzwi - rzeczywiście Fandorin. W surducie, pod krawatem, w ręce laseczka z kościaną gałką. A oczy aż mu płoną.

- Co jest? - zapytał nieufnie Gauche, wiedząc już, że nocny gość przyszedł mu podłożyć jakąś świnię.

Dyplomata mówił zupełnie inaczej niż zwykle - krótko i szybko; nie jąkał się.

- Proszę się ubierać. Zabrać broń. Trzeba aresztować kapitana Regnier. Natychmiast. Prowadzi statek na skały.

Gauche pokiwał głową - co za idiotyczny sen!

- Monsieur Rosjanin napalił nam się haszyszu?

- Nie przyszedłem sam - odpowiedział Fandorin. Komisarz wyszedł na korytarz i zobaczył, że stoi tam jeszcze dwóch nocnych gości: szurnięty baronet i... a, główny nawigator. Jak mu tam było?... Fox.

- Proszę słuchać uważnie, nie mamy czasu. – Dyplomata rzucał krótkie, urywane frazy. - Czytałem w kajucie. Pukanie. Sir Reginald. O pierwszej w nocy sprawdził kurs. Sekstantem. Błąd. Powinniśmy mijać wyspę Manar z lewej. Mijamy z prawej. Obudził nawigatora. Fox, proszę mówić.

Nawigator zrobił krok do przodu. Wyglądał na nieźle wystraszonego.

- Mielizny tam są, monsieur - powiedział łamanym francuskim. - I skały. „Lewiatan” bardzo ciężki. Szesnaście tysięcy ton, monsieur! Jeśli na mieliznę, łamie się na pół jak francuski chleb. Jak bagietka, wie pan? Jeszcze pół godziny tym kursem, i koniec, żadnego powrotu!

Dobra nowina. Stary Gauche musi się znać jeszcze i na żegludze! Brakowało mu tylko wyspy Manar do kompletu!

- Dlaczego sam nie powiedział pan kapitanowi, że... no, że płynie złym kursem?

Nawigator obejrzał się na Rosjanina.

- Monsieur Fandorin mówi nie wolno.

- Regnier zagrał va banque - zaczął znów bredzić dyplomata. - Jest gotów na wszystko. Nawigatora może po prostu aresztować. Słowo kapitana stanowi na statku prawo. Oprócz nas trzech nikt nie wie, co się dzieje. Potrzebujemy reprezentanta władzy. Czyli pana, komisarzu. Chodźmy na górę!

- Zaraz, zaraz! - Gauche złapał się za głowę. - Całkiem mnie pan skołował. Regnier zwariował czy jak?

- Nie. Ale chce zatopić statek. Wraz ze wszystkimi, którzy znajdują się na pokładzie.

- Ale dlaczego? Po co?

To wszystko nie mogło dziać się na jawie. Sen, koszmarny sen. Fandorin zrozumiał widać, że tak łatwo nie uda mu się ruszyć Gauche’a z miejsca, i wyjaśnił sytuację nieco obszerniej.

- Mam tylko jedną hipotezę - oznajmił. - Brzmi, przyznaję, nietypowo. Regnier chce zatopić statek i pasażerów, żeby zatrzeć ślady przestępstwa. Wszyscy świadkowie przepadną jak kamień w wodę. W dosłownym sensie. Trudno panu uwierzyć, że ktoś może tak beztrosko zgładzić tysiące ludzi? Proszę sobie przypomnieć rue de Grenelle i profesora Sweetchilda. Zrozumie pan, że podczas polowania na brahmapurskie skarby ludzkie życie nie ma wielkiego znaczenia.

Gauche przełknął ślinę.

- Podczas polowania na skarb?

- Tak. - Fandorin usiłował zachować spokój. - Regnier jest synem radży Bagdassara. Domyślałem się tego, ale nie byłem pewien. Teraz już jestem.

- Jak to synem? Niemożliwe! Radża był Hindusem, a Regnier to przecież czystej krwi Francuz.

- Zauważył pan, że nigdy nie je wołowiny ani wieprzowiny? Wie pan dlaczego? Przyzwyczajenie z dzieciństwa. W Indiach krowę uznaje się za święte zwierzę, a muzułmanie nie jedzą wieprzowiny. Radża był Hindusem wyznającym islam.

- E tam! - Gauche wzruszył ramionami. - Regnier mówił, że jest na diecie.

- A smagła cera?

- Opalił się na morzach południowych.

- Ostatnie dwa lata Regnier pływał na trasach Londyn-Nowy Jork i Londyn-Sztokholm. Proszę zapytać monsieur Foxa. Nie, komisarzu, nasz pierwszy oficer jest półkrwi Hindusem. Żona radży Bagdassara była Francuzką, syn od wybuchu powstania sipajów wychowywał się w Europie. Najprawdopodobniej we Francji, w ojczyźnie matki. Był pan kiedyś w kajucie pana Regnier?

- Tak, zaprasza! mnie, podobnie jak innych znajomych.

- Widział pan fotografię na biurku? „Stopy wody pod kilem, najdroższy! Francoise B.”?

- Widziałem. To jego matka.

- Jeżeli matka, to dlaczego „B.”, dlaczego nie „R.”? Przecież matka i syn powinni nosić to samo nazwisko.

- Może wyszła drugi raz za mąż.

- Może. Nie zdążyłem sprawdzić. Ale jeśli „Francoise B.” oznacza „Francoise Bagdassar”? Na wzór europejski, bo przecież hinduscy radżowie nie mają nazwisk.

- Więc skąd nazwisko Regnier?

- Nie wiem. Załóżmy, że naturalizując się, przyjął nazwisko panieńskie matki.

- Domysły - przerwał Gauche. - I żadnych faktów. W kółko „jeżeli” i „załóżmy”.

- To prawda. Ale czy pierwszy oficer podczas zabójstwa Sweetchilda nie zachowywał się podejrzanie? Pamięta pan, jak ofiarował się, że pójdzie po szal madamme Clebere? I jeszcze prosił, żeby profesor nie zaczynał bez niego. Sądzę, że w ciągu tych kilku minut, które spędził poza salonem, Regnier zdążył podpalić kosz i zajrzeć do swojej kajuty po skalpel.

- Skąd pan wie, że akurat on miał skalpel?

- Mówiłem panu, że węzełek Murzyna zniknął z szalupy podczas przeszukiwania statku. Kto dowodził tą akcją? Regnier!

Gauche sceptycznie pokiwał głową. Podłoga się zakołysała; boleśnie uderzył ramieniem o framugę drzwi. Nie poprawiło mu to humoru.

- Pamięta pan, od czego zaczął wtedy Sweetchild? - zapytał Fandorin, wyciągnął z kieszonki zegarek i wyraźnie przyspieszył opowieść. - Powiedział: „Wszystko znalazło się na swoich miejscach - i chusta, i syn. Wystarczy dobrze poszukać w archiwach Ecole Maritime”. A zatem nie tylko rozwiązał tajemnicę chusty, ale również dowiedział się czegoś ważnego o synu radży. Na przykład, że ten studiował w marsylskiej Ecole Maritime, wyższej szkole morskiej, którą, nawiasem mówiąc, ukończył nasz Regnier. Indolog wspominał o depeszy wysłanej do znajomego z francuskiego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych. Może chciał poznać losy chłopca. I widać poznał, ale raczej nie domyślił się, że Regnier jest spadkobiercą Bagdassara, inaczej działałby ostrożniej.

- Wywęszył, o co chodzi z chustą? O co? - zapytał żywo zainteresowany Gauche.

- Chyba potrafię już odpowiedzieć na to pytanie. Ale nie teraz, potem. Czas ucieka!

- Więc pańskim zdaniem Regnier sam sfabrykował pożar, a potem wykorzystał panikę, żeby raz na zawsze zamknąć profesorowi usta? - zamyślił się Gauche.

- Tak, do diabła, tak! Niechże pan ruszy głową! Nie mam dowodów, wiem, ale za dwadzieścia minut „Lewiatan” wpłynie do cieśniny!

Komisarz wciąż się jeszcze wahał.

- Aresztowanie kapitana na otwartym morzu to zwykły bunt. Dlaczego przyjął pan na wiarę doniesienie tego człowieka? - wskazał podbródkiem szalonego baroneta. - Przecież on wiecznie wygaduje jakieś bzdury.

Rudy Anglik uśmiechnął się pogardliwie i spojrzał na Gauche’a jak na jakąś stonogę czy pchłę. Odpowiedzieć nie raczył.

- Dlatego, że dawno już podejrzewałem pana Regnier - niecierpliwie wyjaśnił Rosjanin. - I dlatego, że cała ta historia z kapitanem Cliffem wydawała mi się dziwna. Dlaczego pierwszy oficer tak długo konsultował się telegraficznie z władzami kompanii? Najwyraźniej w Londynie nic nie wiedziano o wypadku córki Cliffa. Kto wobec tego depeszował do Bombaju? Dyrekcja pensji? Czyżby aż tak szczegółowo znała trasę „Lewiatana”? A może depeszę wysłał sam Regnier? W moim przewodniku napisano, że w Bombaju jest co najmniej tuzin punktów telegraficznych. Można bez kłopotu wysłać depeszę z jednego do drugiego, w obrębie miasta.

- Ale po jaką cholerę miałby to robić?

- Żeby opanować statek. Wiedział, że po takiej wiadomości Cliff nie popłynie dalej. Proszę lepiej zapytać, dlaczego Regnier podjął ryzyko. Przecież nie z żądzy władzy - żeby tydzień pobyć kapitanem, a potem niech się dzieje, co chce. Hipoteza numer jeden: żeby posłać „Lewiatana” na dno razem z pasażerami i załogą. Śledztwo szło za dobrze, krąg podejrzanych zaczął się zawężać. Regnier zrozumiał, że policja będzie węszyła do skutku. A tu nagle katastrofa morska i koniec sprawy. Można spokojnie szukać skrzyni pełnej klejnotów.

- Ale przecież on zginie razem z nami!

- Nie, nie zginie. Właśnie sprawdzaliśmy - kapitański kuter jest gotowy do spuszczenia na wodę. To mały, ale wyjątkowo mocny stateczek, sztorm mu niestraszny. Wyposażono go w zapas wody i koszyk z prowiantem, a nawet, co szczególnie wzruszające, walizkę z rzeczami osobistymi. Wygląda na to, że Regnier zamierza opuścić statek zaraz po wejściu do cieśniny, z której „Lewiatan” nie zdoła się już wydostać. Statek nie będzie miał dość miejsca, żeby zawrócić, i nawet jeśli wyłączy maszyny, prąd zniesie go na skały. Może i ktoś się uratuje, na szczęście do brzegu niedaleko, a pozostałych uzna się za zaginionych.

- Czemu pan taki tępy, monsieur komisarz! - wtrącił się nawigator. - Straciliśmy już duży czas. Monsieur Fandorin mnie obudził. Mówił statek źle płynie. Chciałem spać, posyłałem pan Fandorin do diabła. Chciał robić zakład: sto funtów do jednego na kapitan pomylił kurs. Myślałem Rosjanin zwariował, wszyscy wiedzą, Rosjanie są ekscentryczni, zarabiam łatwy pieniądz. Poszedłem na mostek. Wszystko w porządku. Kapitan na wachcie, sternik przy kole. Ale za te sto funtów sprawdziłem cicho kurs i cały się spociłem! Kapitanowi nic nie mówiłem. Fandorin mówił nie trzeba. To nie mówiłem. Życzyłem dobrej nocy i poszedłem. To było - nawigator spojrzał na zegarek - dwadzieścia pięć minut temu.

I dorzucił po angielsku jakąś niezbyt miłą uwagę pod adresem Francuzów w ogóle, a francuskich policjantów w szczególności. Gauche zrozumiał tylko słowo „frog”.

Wahał się jeszcze sekundę i wreszcie podjął decyzję. Jego ruchy w jednej chwili stały się szybkie i zdecydowane. Stary Gauche nie lubi ruszać z kopyta, ale jak już ruszy - nie trzeba go poganiać.

Szybko włożył marynarkę i spodnie.

- Fox - niech pan sprowadzi na górny pokład dwóch marynarzy. Z karabinami. I niech przyjdzie ten nowy pierwszy oficer. Chociaż nie, nie trzeba, szkoda czasu. Trzeba by tłumaczyć wszystko od początku.

Włożył do kieszeni czarnego lefosza, a dyplomacie podał czterostrzałową mariettę.

- Umie się pan z tym obchodzić?

- Mam swojego gerstala - odpowiedział Fandorin i pokazał niewielki, elegancki rewolwer, jakiego Gauche nigdy wcześniej nie widział. - I jeszcze to. - Błyskawicznym ruchem wyciągnął z laski wąskie, gibkie ostrze.

- A więc naprzód.

Komisarz postanowił nie dawać broni baronetowi - jeszcze zrobi komuś krzywdę.

Wszyscy trzej szybko przemierzyli długi pusty korytarz. Drzwi jednej z kajut otworzyły się i wyjrzała Renata Clebere w szalu narzuconym na brązową suknię.

- Panowie, tupiecie jak stado słoni, co się dzieje? - zezłościła się. - I tak już nie mogę zasnąć przez tę burzę!

- Proszę zamknąć drzwi i nigdzie nie wychodzić - polecił surowo Gauche i mimochodem wepchnął Renatę do kajuty. Nie pora na uprzejmości.

Komisarz zauważył, że drzwi kajuty numer 24, w której rezydowała mademoiselle Stamp, drgnęły i nieco się uchyliły, ale w tak decydujących chwilach nie miał czasu na głupstwa.

Na pokładzie w twarze uderzył ich wiatr z deszczem. Musieli krzyczeć, inaczej się nie słyszeli.

Wreszcie dotarli do trapu prowadzącego na mostek kapitański. Na dole czekał już Fox z dwoma marynarzami.

- Mówiłem przecież: z karabinami! - krzyknął Gauche.

- Są w arsenał! - wrzasnął mu do ucha nawigator. - Klucz od arsenał ma kapitan!

Nieważne, wchodzimy - pokazał gestem Fandorin. Gauche rozejrzał się i aż wtulił głowę w ramiona: noc migotała stalowymi nitkami ulewy, bielała spienionymi falami, szczerzyła zęby błyskawic. Obrzydlistwo!

Weszli po metalowych schodkach, stukając obcasami i kuląc się w strugach zimnego deszczu. Gauche szedł pierwszy. Teraz był najważniejszą osobą na całym ogromnym „Lewiatanie”, ufnie niosącym dwustumetrowy kadłub na spotkanie śmierci. Na ostatnim stopniu detektyw poślizgnął się i ledwie zdążył chwycić poręcz. Wyprostował się i odetchnął głęboko.

Koniec, wyżej są już tylko plujące iskrami kominy i ledwie widoczne w ciemnościach maszty.

Przy okutych stalą drzwiach Gauche ostrzegawczo uniósł palec: cisza! Ale ostrożność była zbędna - ryczące morze tak czy inaczej wszystko zagłuszało.

- To drzwi na mostek kapitański! - krzyknął Fox. - Bez rozkazu kapitana nie wolno tam wchodzić!

Gauche wyciągnął z kieszeni rewolwer i odbezpieczył go. Fandorin zrobił to samo.

- Tylko ani słowa. - Komisarz uprzedził na wszelki wypadek nadgorliwego dyplomatę. - Ja sam! Oj, niepotrzebnie mnie pan tu przywlókł! - I zdecydowanym ruchem nacisnął klamkę.

Aha, akurat - drzwi ani drgnęły.

- Zamknął się - skonstatował Fandorin. - Fox, niech go pan zawoła.

Nawigator głośno zastukał i krzyknął:

- Captain, it’s me, Jeremy Fox! Please open! We have an emergency! [9]

Zza drzwi dobiegł stłumiony głos nowego kapitana.

- What happened, Jeremy? [10]

Drzwi nadal były zamknięte.

Nawigator niepewnie obejrzał się na Fandorina. Ten wskazał na komisarza, a potem przystawił palec do skroni i udał, że naciska spust. Gauche nie zrozumiał, co oznacza ta pantomima, ale Fox skinął głową i wrzasnął na całe gardło:

- The French cop shot himself! [11]

Drzwi natychmiast się otworzyły i Gauche z przyjemnością zaprezentował kapitanowi swoją mokrą, ale najzupełniej żywą fizjonomię. Plus czarny otwór lufy rewolweru.

Regnier krzyknął i odskoczył, jakby go ktoś uderzył. Doskonały dowód: człowiek o czystym sumieniu nie zachowuje się tak na widok policjanta. Gauche już bez cienia wahania złapał oficera za kołnierz brezentowej kurtki.

- Cieszę się, że wiadomość o mojej śmierci wywarła na panu takie wrażenie, panie radżo - mruknął, a potem rzucił swoje słynne na cały Paryż: - Ręce nad uszy! Jest pan aresztowany!

Bywało, że po tych słowach mdlały kute na cztery nogi oprychy.

Sternik zamarł i również uniósł ręce. Koło lekko obróciło się w prawo.

- Trzymaj ster, idioto! - wrzasnął Gauche. - Ej, ty! - Szarpnął jednego z marynarzy. - Szybko sprowadź tu pierwszego oficera, niech przejmie obowiązki kapitana. A na razie dowodzi pan, Fox. I szybciej, do cholery! Rozkaz do maszynowni: „maszyny stop” albo, nie wiem, „cała wstecz”, tylko nie stój pan jak ten bałwan!

- Zaraz zobaczymy - powiedział nawigator, pochylając się nad mapą. - Może jeszcze nie jest za późno, żeby skręcić w lewo.

Co do kapitana, sprawa była jasna. Nawet nie próbował, robaczek, udawać oburzenia; po prostu stał z opuszczoną głową. Palce uniesionych rąk lekko drżały.

- No to chodźmy na stronę - powiedział czule Gauche. - Oj, jak miło sobie pogwarzymy.

Renata Clebere

Na śniadanie Renata przyszła najpóźniej ze wszystkich, toteż ostatnia poznała wypadki ubiegłej nocy. Całe towarzystwo, jeden przez drugiego, zaczęło jej opowiadać jakieś niewyobrażalne, koszmarne historie.

Okazało się, że kapitan Regnier nie jest już kapitanem.

Okazało się, że Regnier nie jest żadnym Regnier.

Okazało się, że jest synem wiadomego radży.

Okazało się, że to on wszystkich mordował.

Okazało się, że w nocy statek omal nie zatonął.

- Spaliśmy smacznie w swoich kajutach - szeptała z rozszerzonymi ze strachu oczami Clarissa Stamp - a ten człowiek skierował statek wprost na skały. Wyobraża sobie pani, co się mogło stać? Piekielny zgrzyt, wstrząs, chrzęst rozdzieranego poszycia! Siła uderzenia wyrzuca człowieka z łóżka. W pierwszej chwili nikt nic nie rozumie, potem krzyki, tupot nóg. Pokład przechyla się coraz bardziej i bardziej. A najgorsze - statek cały czas płynął, a teraz się zatrzymał! Wszyscy wybiegają na pokład w niekompletnych strojach...

- Not me! - zaznaczyła ostro Mrs Truffo.

- ...marynarze usiłują spuścić szalupy - ciągnęła mistycznie przygłuszonym tonem podekscytowana Clarissa, nie zwracając uwagi na wtręt doktorowej. - Ale tłum pasażerów biega po pokładzie i przeszkadza. Każda kolejna fala coraz bardziej przechyla statek. Trudno nam już utrzymać się na nogach, chwytamy się balustrad, poręczy. Ciemna noc, ryczące morze, błyskawice. .. W końcu udaje się spuścić jedną szalupę, ale oszalali ze strachu ludzie ją przewracają. Maleńkie dzieci...

- Może wystarczy - delikatnie, acz zdecydowanie przerwał artystce Fandorin.

- Powinna pani, madamme, pisać powieści marynistyczne -zauważył z przekąsem doktor.

Renata zastygła z ręką na sercu. Od dłuższego czasu była blada i niewyspana; teraz, po wszystkich tych rewelacjach, zupełnie pozieleniała.

- Oj - powiedziała. I powtórzyła: - Oj. - Potem ostro skarciła Clarissę: - Po co mi pani opowiada te wszystkie okropności? Przecież wie pani, że w moim stanie nie powinnam się denerwować.

Burka nie było przy stole. Dziwne, nigdy nie opuszczał śniadania.

- A gdzie monsieur Gauche? - zapytała Renata.

- Ciągle jeszcze przesłuchuje aresztowanego - poinformował Japończyk. Od kilku dni zrobił się sympatyczniejszy i przestał patrzeć na Renatę spode łba.

- Czyżby monsieur Regnier przyznał się do tych wszystkich niewyobrażalnych zbrodni?! - zawołała. - Bierze całą winę na siebie?! Pewnie stracił rozum. Wiecie, państwo, już dawno zauważyłam, że coś z nim nie tak. Powiedział, że jest synem radży? Dobrze, że nie Napoleona Bonaparte. Biedak po prostu zwariował, to przecież oczywiste!

- Niestety, droga pani, niestety - rozległ się zmęczony głos kapitana Gauche’a.

Renata nie słyszała, kiedy wszedł. Nic dziwnego, sztorm ucichł, ale morze wciąż jeszcze było niespokojne, wzburzone fale rzucały statkiem i wciąż coś skrzypiało, brzęczało i trzeszczało. Wahadło przestrzelonego Big Bena stało w miejscu, kołysał się za to sam zegar. Prędzej czy później dębowe paskudztwo straci równowagę - pomyślała mimochodem Renata i skupiła się na Burku.

- Proszę opowiadać! - zażądała.

Policjant niespiesznie podszedł do swojego krzesła i usiadł. Zawołał stewarda, żeby nalał mu kawy.

- Uff, jestem wykończony - poskarżył się. - Jak tam pasażerowie? Wiedzą już?

- Statek aż huczy od plotek, ale na razie prawie nikt nie zna szczegółów - odpowiedział doktor. - Mr Fox poinformował mnie o wszystkim, a ja uznałem za swój obowiązek przekazać to obecnym.

Burek spojrzał na Fandorina i rudego Czuba, zdziwiony pokiwał głową.

- Panowie coś mało rozmowni.

Renata zrozumiała sens uwagi, ale teraz interesowało ją co innego.

- Jak tam Regnier? - zapytała. - Naprawdę przyznał się do wszystkiego?

Burek z widocznym zadowoleniem wypił łyk kawy. Zachowywał się jakoś podejrzanie. Przestał przypominać starego psa, który wprawdzie dużo szczeka, ale niespieszno mu do gryzienia. Teraz może capnąć jak nic. Zagapisz się, wyrwie kawał mięsa. Renata postanowiła przechrzcie komisarza z Burka na Buldoga.

- Pyszna kawka - pochwalił Buldog. - Przyznał się, a jakże! Co miał niby zrobić? Przyszło nad nim trochę popracować, ale stary Gauche wie, jak wziąć się do rzeczy. Siedzi teraz pani przyjaciel Regnier, pisze zeznania. Spodobało mu się, nikt go już od stołu nie oderwie. Wyszedłem, żeby nie przeszkadzać.

- Dlaczego akurat „mój”? - zaniepokoiła się Renata. - Niech pan da spokój. Dobrze wychowany człowiek, czasami usłużył ciężarnej kobiecie. I nie wierzę, że to taki potwór.

- Skończy pisać zeznania, sama pani zobaczy - obiecał Buldog. - Po starej znajomości. W końcu tyle godzin spędziliśmy przy jednym stole. A teraz już koniec, zamykam śledztwo. Monsieur Fandorin, mam nadzieję, że nie zamierza pan brać na siebie roli adwokata? Gilotyna murowana.

- Raczej dom wariatów - powiedziała Renata.

Rosjanin chyba też chciał coś dodać, ale zmilczał. Renata przyjrzała mu się uważniej. Świeżutki, rześki, jakby całą noc słodko przespał w ciepłym łóżku. I ubrany jak zawsze nienagannie: biała marynarka, jedwabna kamizelka w drobne gwiazdki. Arcyciekawy typ, takiego Renata jeszcze nie spotkała.

Drzwi otworzyły się tak gwałtownie, że omal nie wypadły z zawiasów. W progu stanął marynarz z wyraźnym obłędem w oczach. Zobaczył Gauche’a, podbiegł do niego i zaczął coś szeptać, rozpaczliwie wymachując rękami.

Renata wytężyła słuch, ale zrozumiała tylko „bastard i by my mother’s grave”.

Co się znowu stało?

- Doktorze, wyjdźmy na korytarz. - Poirytowany Buldog odsunął talerz z jajecznicą. - Przetłumaczy mi pan, co mamrocze ten chłopak.

Wszyscy trzej wyszli.

- Cooo?! - dobiegł z korytarza ryk Gauche’a. - Jak pilnowałeś, bydlaku?!

Oddalający się tupot nóg. Cisza.

- Na krok się stad nie ruszę, dopóki nie wróci komisarz - oświadczyła twardo Renata.

Pozostali podzielali jej zdanie.

W salonie „Windsor” zawisło ciężkie milczenie.

* * *

Komisarz i Truffo wrócili po półgodzinie. Miny mieli ponure.

- Tego należało się spodziewać - poinformował uroczyście malutki doktor, nie czekając na pytania. - Czas było postawić krzyżyk na tej tragicznej historii. I postawił go sam przestępca.

- Nie żyje?! - krzyknęła Renata, podrywając się z miejsca.

- Popełnił samobójstwo? - zapytał Fandorin. - Ale jak? Przecież zadbał pan o jego bezpieczeństwo?

- Zadbałem, pewnie, że zadbałem. - Gauche, przybity, rozłożył ręce. - W karcerze, gdzie go przesłuchiwałem, był tylko stół, dwa krzesła i koja. Nogi przykręcone do podłogi. Ale jeśli człowiek koniecznie chce się zabić, nic go nie powstrzyma. Regnier rozbił sobie głowę o ścianę. Jest tam w kącie taki występ... I tak sprytnie załatwił sprawę, że wartownik nie usłyszał najmniejszego szmeru. Otworzyli drzwi, żeby wnieść śniadanie, a Regnier leży na podłodze w kałuży krwi. Kazałem nie ruszać, niech na razie poleży.

- Pozwoli pan rzucić okiem? - zapytał Fandorin.

- A idź pan, rzucaj do woli, skończę w tym czasie śniadanie. - I Buldog spokojnie przysunął sobie talerz z wystygłą jajecznicą.

Oglądać samobójcę poszli w czwórkę: Fandorin, Renata, Japończyk i, nie wiedzieć czemu, doktorowa. Kto by pomyślał, że ta sztywna koza potrafi się czymkolwiek zainteresować?

Renata, szczękając zębami, zajrzała do karceru przez ramię Fandorina. Zobaczyła znajomą postać rozciągniętą w poprzek pomieszczenia, głową w stronę występu w ścianie. Regnier leżał twarzą do ziemi, z nienaturalnie wykręconą prawą ręką.

Postanowiła nie wchodzić - i tak już zobaczyła wystarczająco dużo. Pozostali weszli i przykucnęli nad ciałem.

Japończyk uniósł głowę denata i dotknął palcem zakrwawionego czoła. No tak, przecież jest lekarzem.

- Oh Lord, have mercy upon this sinful creature[12] - Madamme Truffo złożyła pobożnie dłonie.

- Amen - powiedziała Renata i odwróciła się, żeby nie widzieć koszmarnej sceny.

Do salonu wrócili w milczeniu.

W samą porę - Buldog skończył właśnie ucztować, wytarł zatłuszczone usta serwetką i przysunął czarną teczkę.

- Obiecałem, że pokażę państwu zeznania naszego współstołownika - powiedział ze stoickim spokojem, rozkładając przed sobą trzy drobno zapisane kartki papieru, dwie w całości i jedną w połowie. - Okazuje się, że to nie tylko zeznania, ale i list pożegnalny. Chcecie państwo posłuchać?

Nie musiał powtarzać pytania - towarzystwo obstąpiło komisarza i wstrzymało oddech. Buldog wziął pierwszą kartkę, odsunął jak najdalej od oczu i zaczął czytać.

Do przedstawiciela francuskiej policji, szanownego komisarza Gauche

19 kwietnia 1878 roku, 6.15 rano, na pokładzie „Lewiatana"

Ja, Charles Regnier, czynię niniejsze wyznanie z własnej i nieprzymuszonej woli, pragnąc jedynie ulżyć swojemu sumieniu i wyjaśnić, co skłoniło mnie do popełnienia szeregu ciężkich przestępstw.

Los nigdy nie był dla mnie łaskawy...

- Tysiąc razy słyszałem już tę piosenkę - skomentował komisarz, przerywając lekturę. - Jeszcze żaden morderca, złodziej czy deprawator nieletnich nie powiedział przed sądem, że los szczodrze go obdarzył, a on, sukinsyn, okazał się niewdzięczny. No, dobrze, idźmy dalej.

Los nigdy nie był dla mnie łaskawy i nawet jeśli rozpieścił mnie o poranku życia, to tylko po to, żeby później tym okrutniej zranić. Najwcześniejsze dzieciństwo spędziłem w nieopisanych luksusach. Byłem jedynym synem i spadkobiercą bajecznie bogatego radży, człowieka dobrego i mądrego, który poznał nauki Wschodu i Zachodu. Do dziewiątego roku życia nie wiedziałem, co to złość, strach, uraza, niespełnione życzenia. Matka nudziła się w obcym kraju i wciąż siedziała przy mnie, opowiadając o pięknej Francji i wesołym Paryżu, w którym się wychowała. Ojciec poznał ją w klubie „Bagatelle”, gdzie była pierwszą tancerką, i z miejsca się zakochał. Francoise Regnier (to jej panieńskie nazwisko, przybrałem je, kiedy otrzymałem obywatelstwo francuskie) nie była w stanie oprzeć się pokusie poślubienia egzotycznego księcia. Ale małżeństwo nie przyniosło jej szczęścia, chociaż szczerze szanowała mego ojca i po dziś dzień jest mu wierna.

Kiedy Indie zalała fala krwawego buntu, ojciec w obawie o bezpieczeństwo najbliższych wysłał żonę i syna do Francji. Radża wiedział, że Anglicy od dawna już czyhają na jego legendarną skrzynię i z całą pewnością wymyślą jakiś podły podstęp, żeby zagarnąć skarby Brahmapuru.

Początkowo żyliśmy z matką w Paryżu bardzo rozrzutnie - we własnej willi, z gromadą służby. Uczyłem się w renomowanym liceum, z dziećmi koronowanych głów i milionerów. Potem jednak wszystko się zmieniło i poznałem, co to nędza i poniżenie.

Nigdy nie zapomnę tego strasznego dnia, kiedy zapłakana matka powiedziała mi, że nie mam już ani ojca, ani tytułu, ani ojczyzny. Dopiero rok później ambasada brytyjska w Paryżu przekazała mi spadek: tomik Koranu. Matka zdążyła mnie już ochrzcić, chodziłem na mszę, lecz przysiągłem sobie, że nauczę się arabskiego i kiedyś odczytam notatki poczynione ręką ojca na marginesach Świętej Księgi. Wiele lat później udało mi się zrealizować to marzenie, ale o tym później.

- Cierpliwości, cierpliwości. - Gauche uśmiechnął się ironicznie. - Do wszystkiego dojdziemy. Teraz trochę liryki.

Z willi wyprowadziliśmy się zaraz po otrzymaniu bolesnej wiadomości. Najpierw do drogiego hotelu, później do tańszego, wreszcie do pokoi umeblowanych. Służby najmowaliśmy coraz mniej, aż w końcu zostaliśmy tylko we dwoje. Matka nigdy nie była zbyt praktyczna - ani w latach burzliwej młodości, ani później. Biżuterii, którą zabrała do Europy, wystarczyło na dwa, trzy lata; potem znaleźliśmy się na skraju nędzy. Chodziłem do zwykłej szkoły, w której koledzy bili mnie i przezywali czarnuchem. Takie życie uczy skrytości i pamiętliwości. Prowadziłem dzienniczek, w którym zapisywałem nazwiska swoich krzywdzicieli, żeby kiedyś, przy odpowiedniej okazji, na każdym z nich się zemścić. Prędzej czy później trafiały się takie okazje. Jednego wroga z czasów mego nieszczęsnego dzieciństwa spotkałem po wielu latach w Nowym Jorku. Nie poznał mnie - zmieniłem już wówczas nazwisko i w niczym nie przypominałem chudego, zahukanego „hindyka”, jak przezywano mnie w szkole. Zasadziłem się na starego znajomego wieczorem, kiedy pijany wracał z knajpy. Przedstawiłem mu się prawdziwym nazwiskiem, a jego okrzyk zdumienia przeciąłem ciosem scyzoryka w prawe oko - nauka wyniesiona ze spelunek Aleksandrii. Przyznaję się do tego zabójstwa, jedno więcej czy mniej nie ma już teraz znaczenia.

- A owszem - potwierdził Buldog. - Teraz już wszystko jedno: trup w tę, trup w tamtą.

Kiedy skończyłem trzynaście lat, przeprowadziliśmy się z Paryża do Marsylii, ponieważ życie było tam tańsze, a ponadto na południu mieszkali krewni matki. W wieku szesnastu lat dopuściłem się czynu, o którym nie chcę nawet wspominać, po czym uciekłem z domu i zaciągnąłem się na szkuner jako chłopiec okrętowy. Dwa lata pływałem po Morzu Śródziemnym. Było to doświadczenie trudne, lecz pożyteczne. Stałem się silny, bezlitosny i zręczny. Pozwoliło mi to później prześcignąć najlepszych studentów marsylskiej Ecole Maritime. Uczelnię ukończyłem z medalem i odtąd pływałem na najlepszych statkach francuskiej floty handlowej. Kiedy pod koniec ubiegłego roku rozpisano konkurs na stanowisko pierwszego oficera superparowca „Lewiatan”, curriculum vitae i znakomite rekomendacje umożliwiły mi zdobycie tej posady. Ale ja wyznaczyłem już sobie nowy Cel.

Gauche wziął kolejną kartkę i uprzedził:

- Teraz będzie najciekawsze.

W dzieciństwie uczono mnie arabskiego, lecz nauczyciele nazbyt pobłażali następcy tronu, więc niewiele z tego wyniosłem. Później, kiedy wraz z matką znaleźliśmy się we Francji, szybko zapomniałem wszystko, co zdołano wbić mi do głowy. Przez wiele lat Koran z notatkami ojca zdawał mi się czarodziejską księgą, której magicznych hieroglifów nigdy nie zdoła odczytać żaden śmiertelnik. Jakże później błogosławiłem los za to, że nie poprosiłem jakiegoś znawcy o odczytanie komentarzy na marginesach! Nie, musiałem za wszelką cenę sam zbadać tę tajemnicę. Podczas rejsów do Maghrebu i Lewantu znowu wziąłem się do arabskiego. Koran powoli zaczynał rozmawiać ze mną głosem ojca. Ale minęło wiele lat, zanim zrozumiałem, że odręczne notatki - kwieciste sentencje mędrców, fragmenty wierszy i rady życiowe kochającego ojca - kryją w sobie jakiś szyfr. Czytane w odpowiedniej kolejności, przybierały postać szczegółowej instrukcji, zrozumiałej jedynie dla człowieka, który nauczył się na pamięć wszystkich tych gloss, dużo nad nimi myślał i zachował je w pamięci swego serca. Najdłużej męczyłem się z wersami nieznanego mi poematu:

A kształtem przypomina górę

I malowidło starożytne.

A także:

Chustę splamioną krwią ojcowską

Przyniesie ci posłaniec śmierci.

Dopiero rok temu, czytając wspomnienia pewnego angielskiego generała chlubiącego się swoimi „bohaterskimi czynami”, których jakoby dokonał podczas Wielkiego Powstania (moje zainteresowanie tą tematyką jest w pełni zrozumiałe), natknąłem się na historię ostatniego daru brahmapurskiego radży, przekazanego jego małemu synowi. Okazało się, że Koran był zawinięty w chustę! Zasłona spadła mi z oczu. Kilka miesięcy później lord Littleby wypożyczył swoją kolekcję Luwrowi. Zostałem najgorliwszym zwiedzającym. I kiedy w końcu zobaczyłem chustę ojca, zrozumiałem znaczenie wersów:

Bezdenne oko tego ptaka

Na wylot przejrzy tajemnicę.

Czy muszę dodawać, że przez wszystkie lata spędzone na wygnaniu marzyłem tylko o jednym: o glinianej skrzyni, kryjącej w sobie wszystkie skarby świata? Wiele razy śniłem, że brązowe wieko unosi się i znów, jak w odległym dzieciństwie, widzę nieziemski blask rozlewający się po kosmosie.

Skarb według prawa należy do mnie, jestem jedynym spadkobiercą! Anglicy okradli mnie, nie umieli jednak skorzystać z owoców swojej zdrady. Podły sęp Littleby, dumny ze swojej kolekcji indyjskich „osobliwości”, był w istocie rzeczy zwykłym paserem. Wiedziałem, że racja jest po mojej stronie i bałem się tylko jednego - że nie podołam zadaniu, które sobie postawiłem.

Rzeczywiście popełniłem szereg strasznych, krwawych błędów. Pierwszym z nich była śmierć służących, szczególnie nieszczęsnych dzieci. Oczywiście nie zamierzałem zabijać tych niewinnych łudzi. Jak słusznie się państwo domyślili, wszedłem do willi przebrany za lekarza i wstrzyknąłem im roztwór opium. Chciałem ich tylko uśpić, ale z braku doświadczenia i z obawy, że środek nie zadziała, zbytnio zwiększyłem dawki.

Drugi wstrząs oczekiwał mnie na piętrze. Kiedy rozbiłem gablotę i drżącymi ze szczęścia rękami przycisnąłem do twarzy ojcowską chustę, nagle otwarły się jakieś drzwi i kuśtykając, wyszedł z nich pan domu. Z moich informacji wynikało, że powinien był wyjechać, tymczasem nagłe stanął przede mną z pistoletem z dłoni! Nie miałem wyboru. Złapałem posążek Śiwy i z całej siły uderzyłem lorda w głowę. Upadł nie na wznak, ale do przodu, objął mnie ramionami i zabryzgał krwią moje ubranie. Pod białym fartuchem miałem mundur galowy: ciemnoniebieskie spodnie marynarskie z czerwonymi lampasami bardzo przypominały uniform miejskich służb medycznych. Uważałem się za bardzo sprytnego i ostatecznie to właśnie mnie zgubiło. Lord, miotając się w agonii, zerwał mi z piersi, spod rozchylonego fartucha, znaczek „Lewiatana”. Stratę zauważyłem dopiero po powrocie na statek. Udało mi się zdobyć duplikat, lecz ślad pozostał.

Nie pamiętam, jak opuszczałem willę. Bałem się wyjść drzwiami, przelazłem przez płot ogrodu. Na brzegu Sekwany jakoś doszedłem do siebie. W jednej ręce zakrwawiona statuetka, w drugiej pistolet - sam nie wiem, po co go stamtąd zabrałem. Zatrząsłem się z obrzydzenia i wyrzuciłem jedno i drugie do rzeki. Chusta leżała w kieszeni munduru, pod białym fartuchem, i grzała mi serce.

Następnego dnia dowiedziałem się z gazet, że zamordowałem nie tylko lorda Littleby, ale i dziewięć innych osób. Pominę opis rozpaczy, w jaką mnie to wprawiło.

- Pomiń, pomiń. - Komisarz kiwnął głową. - I bez tego zaraz się rozpłaczemy. Zupełnie jakby przemawiał do przysięgłych. Sami osądźcie, czy mogłem postąpić inaczej? Na moim  miejscu zrobilibyście to samo. Tfu! - I czytał dalej:

Chusta doprowadzała mnie do szaleństwa. Czarodziejski ptak z dziurką w miejscu oka zapanował nad całym moim życiem. Odtąd działałem już nie sam - prowadził mnie jego cichy głos.

- Przygotowuje grunt pod orzeczenie o niepoczytalności. - Buldog uśmiechnął się ze zrozumieniem. - Stare sztuczki.

Kiedy płynęliśmy Kanałem Sueskim, chusta zniknęła z mojego sekretarzyka. Poczułem, że ziemia usuwa mi się spod nóg. Nawet nie pomyślałem o kradzieży - byłem już wówczas pod tak silną władzą mistyki, że uważałem chustę za żywą, niezależną istotę. Istota ta uznała mnie za niegodnego i porzuciła. Nie popełniłem samobójstwa tylko dlatego, że wciąż miałem nadzieję: może chusta ulituje się nade mną i wróci. Wiele trudu kosztowało mnie skrywanie przed wami mojego stanu ducha.

A potem, w przeddzień przybycia do Adenu, stał się cud! Usłyszałem rozpaczliwy okrzyk madamme Clebere, wbiegłem do jej kajuty i ujrzałem jakiegoś Murzyna z zawiązaną na szyi zaginioną chustą. Teraz wiem, że dzikus kilka dni wcześniej zajrzał do mojej kajuty i po prostu zabrał kolorowy kawałek tkaniny, wtedy jednak ogarnęła mnie mistyczna trwoga! Sam czarny Anioł Ciemności wyszedł z piekieł i zwrócił mi mój skarb!

Po krótkiej szamotaninie zabiłem czarnucha i korzystając z tego, że madamme Clebere była na wpół zemdlona, odzyskałem chustę. Odtąd już zawsze nosiłem ją na piersi.

Profesora Sweetchilda zabiłem z zimną krwią, z wyrachowaniem, które mnie samego zachwyciło. Niezwykłą przebiegłość i szybkość reakcji całkowicie zawdzięczam magicznej mocy chusty. Już z pierwszych chaotycznych zdań Sweetchilda wywnioskowałem, że rozwiązał tajemnicę i wpadł na trop syna radży - na mój trop. Musiałem zmusić Anglika do milczenia i zrobiłem to. Chusta była ze mnie zadowolona - poczułem, jak jedwab robi się coraz cieplejszy, jak grzeje moje poranione serce.

Ale likwidacja profesora tylko odwlekła klęskę. Usidlił mnie pan, komisarzu. Jeszcze zanim przybylibyśmy do Kalkuty, pan i pański bystry pomocnik Fandorin...

Gauche chrząknął z dezaprobatą i spojrzał na Rosjanina.

- Gratuluję, gratuluję. Doczekał się pan komplementu od mordercy. Dobrze chociaż, że wziął pana za mojego pomocnika, a nie mnie za pańskiego.

Łatwo sobie wyobrazić, z jaką ulgą Gauche wykreśliłby ten wers, żeby tylko nie wpadł w oczy paryskim szefom. Niestety - wszystko było czarno na białym. Renata rzuciła okiem na Rosjanina. Ten pociągnął ostry koniuszek wąsa i gestem poprosił komisarza o dalszą lekturę.

...i pański bystry pomocnik Fandorin wykluczylibyście kolejnych pasażerów z kręgu podejrzanych i wówczas zostałbym tylko ja. Jedna depesza do wydziału naturalizacji Ministerstwa Spraw Wewnętrznych wystarczyłaby, żeby ustalić aktualne nazwisko syna radży Bagdassara. Zresztą nawet w rejestrach Ecole Maritime można wyczytać, że rozpocząłem studia pod jednym nazwiskiem, a zakończyłem pod innym.

Wówczas zrozumiałem, że puste oko rajskiego ptaka nie jest drogą do doczesnego szczęścia, tylko do wiecznej Nicości. Postanowiłem rzucić się w otchłań, jednak nie jak żałosny nieudacznik, lecz jak wielki radża. Moi szlachetni przodkowie nigdy nie umierali sami. W ślad za nimi wstępowali na stos pogrzebowy słudzy, żony i nałożnice. Nie żyłem po książęcemu, ale przynajmniej umrę jak wielki książę - zdecydowałem. Zabiorę ze sobą w tę ostatnią podróż nie służbę i niewolników, lecz kwiat obywateli Europy. Moim rydwanem pogrzebowym będzie gigantyczny statek, cud europejskiej myśli technicznej! Rozmach tego planu oczarował mnie. Cóż znaczą wszelkie bogactwa wobec takiego gestu!

- Łże jak najęty - przerwał Gauche. - Nas chciał potopić, za to dla siebie przygotował łódkę.

Komisarz wziął ostatnią kartkę, zapisaną w połowie.

Kapitana Cliffa wyprowadziłem w pole nader podle, przyznaję. Może w pewnej mierze usprawiedliwia mnie fakt, że nie oczekiwałem takiej katastrofy. Szczerze szanuję Cliffa. Chciałem nie tylko opanować „Lewiatana” ale i zachować przy życiu świetnego marynarza. Przez jakiś czas zamartwiałby się o córkę, a potem by zobaczył, że wszystko z nią w porządku. Niestety, pech mnie nie opuszczał. Czyż mogłem przewidzieć, że kapitan dostanie zawału? Przeklęta chusta, to ona jest wszystkiemu winna!

W dniu, w którym „Lewiatan " wypłynął z Bombaju, spaliłem pstry jedwabny trójkąt. Spaliłem za sobą mosty.

- Jak to spalił? - jęknęła Clarissa. - Chusty już nie ma?

Renata wpiła się wzrokiem w Buldoga. Ten obojętnie wzruszył ramionami i powiedział:

- I dzięki Bogu, że nie ma. Do diabła ze skarbami, tyle wam powiem, panie i panowie. Będziemy spać spokojniej.

Proszę, Seneka się znalazł. Renata w skupieniu potarła podbródek.

Trudno wam w to uwierzyć? Dobrze, w dowód szczerości wyjawię wam tajemnicę chusty. Teraz nikomu już na nic się nie przyda.

Komisarz przerwał i chytrze zerknął na Rosjanina.

- O ile dobrze pamiętam, ubiegłej nocy chwalił się pan, że rozwiązał zagadkę. Proszę podzielić się z nami swoją wersją, a potem zobaczymy, czy taki pan bystry, jak uważał nieboszczyk.

Fandorin zachował całkowity spokój.

- To dość proste - powiedział nonszalancko.

Blefuje - pomyślała Renata - ale przynajmniej z wdziękiem. A może faktycznie mu się udało?

- A zatem: co nam wiadomo o chuście? Jest t-trójkątna, przy czym jeden bok ma równy, a pozostałe nieco faliste - to raz. Malowidło przedstawia ptaka z dź-dziurką zamiast oka - to dwa. Oczywiście pamiętacie państwo opis pałacu w Brahmapurze, szczególnie jego najwyższego piętra: pasma gór na horyzoncie i ich lustrzane odbicie na fresku - to t-trzy.

- Pamiętamy, i co z tego? - zapytał Czub.

- Jak to co z tego, sir Reginaldzie? - szczerze zdumiał się Rosjanin. - Przecież pan również w-widział rysunek Sweetchilda! Było na nim wszystko, co potrzebne do rozwiązania zagadki: trójkątna chusta, zygzakowata linia i słowo „pałac”.

Wyciągnął z kieszeni chusteczkę, złożył po przekątnej i zademonstrował trójkąt.

- Chusta jest kluczem do miejsca, gdzie ukryto skarb. Jej kształt odpowiada sylwetce jednej z gór przedstawionych na fresku. Trzeba tylko przyłożyć róg chusty do szczytu góry... o tak. - Położył trójkąt na stole i obrysował go palcem. - Wówczas oko ptaka Kalawinki wskaże m-miejsce, w którym należy szukać. Oczywiście nie na fresku, tylko w prawdziwej górze. Powinna tam być jakaś pieczara albo coś w tym rodzaju. Zgadłem, komisarzu?

Wszyscy odwrócili się do Gauche’a. Ten nadął policzki, ściągnął krzaczaste brwi i zrobił się już całkiem podobny do starego, ponurego buldoga.

- Naprawdę nie wiem, jak pan to robi - burknął. - Przeczytałem list jeszcze w karcerze i ani na sekundę nie wypuszczałem go z rąk... W porządku, słuchajcie.

W pałacu mego ojca są cztery sale, w których odbywały się oficjalne ceremonie: w Północnej - zimą, w Południowej - latem, we Wschodniej - wiosną i w Zachodniej - jesienią. Opowiadał o tym nieboszczyk Sweetchild. I rzeczywiście znajdują się tam freski przedstawiające panoramę gór położonych naprzeciwko, za przeszklonymi od posadzki do sufitu ścianami. Minęło wiele lat, ale wystarczy, że przymknę oczy żeby to wszystko zobaczyć. Wiele podróżowałem i niejedno widziałem, ale nie ma na świecie piękniejszego widoku! Ojciec zakopał skrzynię pod wielkim burym głazem na jednym ze stoków. Na którym konkretnie, można się dowiedzieć, przykładając chustę kolejno do każdej góry przedstawionej na fresku. Ta, której obrys idealnie zgadza się z kształtem tkaniny, kryje w sobie skarb. Kamień leży w miejscu oznaczonym okiem rajskiego ptaka. Oczywiście nawet ten, kto wie, w którym sektorze winien szukać, potrzebowałby wielu godzin albo i dni na znalezienie głazu - musiałby sprawdzić setki metrów stoku. Jednak pomylić się nie sposób. W górach leży wiele burych głazów, ale w oznaczonym sektorze - tylko jeden. „Jak pyłek w oku bury głaz pośród szarych kamieni” - głosi notatka w Koranie. Ileż to razy wyobrażałem sobie, jak rozbijam na czarodziejskiej górze namiot i z zamierającym sercem przeczesuje stok w poszukiwaniu tego „pyłku”! Ale los zadecydował inaczej.

Widać szmaragdom, szafirom, rubinom i diamentom sądzone leżeć tam do czasu, aż trzęsienie ziemi strąci głaz w przepaść. Nawet jeżeli stanie się to za sto tysięcy lat, szlachetnym kamieniom nic nie zaszkodzi - są wieczne.

Co do mnie, to już koniec. Przeklęta chusta odebrała mi wszystkie siły i rozum. Życie straciło sens. Przepadłem. Oszalałem.

- No i miał chłopak rację - podsumował komisarz, odkładając połówkę kartki. - Tyle, na tym list się urywa.

- Regnier-san pośtąpir śruśnie - powiedział Japończyk. - Zyr niegodnie, umarr ślachetnie. Wierę będzie mu za to wybaczone i w następnym wciereniu otzyma nowa śansę, zęby od-kupiś swoje brędy.

- Nie wiem, co tam z nim będzie w następnym wcieleniu. - Buldog pedantycznie złożył kartki i schował je do czarnej teczki. - Ale moje śledztwo, chwała Bogu, zakończone. Odpocznę trochę w Kalkucie i wracam do Paryża. Sprawa zostaje zamknięta.

Wówczas rosyjski dyplomata sprawił Renacie niespodziankę.

- Jak to zamknięta? - zapytał donośnym głosem. - Nie tak prędko, komisarzu. - Odwrócił się do Renaty i wbił w nią stalowe lufy zimnych niebieskich oczu. - Może madamme Clebere ma nam jeszcze coś do powiedzenia?

Clarissa Stamp

Pytanie zaskoczyło wszystkich. Chociaż nie, nie wszystkich - Clarissa ze zdumieniem zauważyła, że przyszła matka bynajmniej nie straciła głowy. Ledwie dostrzegalnie pobladła i leciutko przygryzła dolną wargę, ale odpowiedziała zdecydowanie, głośno i niemal natychmiast:

- Racja, monsieur, mam co opowiadać. Ale nie państwu, tylko policji.

Rzuciła komisarzowi niewinne spojrzenie i błagalnym tonem poprosiła:

- Na Boga, porozmawiajmy bez świadków.

Gauche zdawał się zbity z tropu. Zamrugał, podejrzliwie obejrzał się na Fandorina i z godnością wysuwając podwójny podbródek, mruknął:

- Zgoda, chodźmy do mojej kajuty, skoro tak panią przypiliło.

Clarissa odniosła wrażenie, że detektyw nie ma najmniejszego pojęcia, z czego mianowicie zamierza mu się zwierzyć madamme Clebere.

I trudno mu się dziwić - Clarissa sama nie nadążała za rozwojem wypadków.

Kiedy tylko za Gauche’em i Szwajcarką zamknęły się drzwi, miss Stamp spojrzała pytająco na Fandorina, który chyba jedyny dokładnie wiedział, co się dzieje. Pierwszy raz tego dnia odważyła się spojrzeć na niego właśnie tak, wprost, nie spode łba ani zza opuszczonych rzęs.

Nigdy jeszcze nie widziała Erasta (nikt nie słyszy, można po imieniu) w tak marnej formie. Zmarszczył czoło, jego oczy niespokojnie błyszczały, a palce nerwowo bębniły o brzeg stołu. Czyżby ten pewny siebie, błyskawicznie reagujący człowiek stracił kontrolę nad sytuacją? Ubiegłej nocy był zakłopotany, ale tylko przez chwilę. Wtedy szybko doszedł do siebie.

A oto co się wydarzyło.

Po katastrofie w Bombaju miss Stamp trzy dni przesiedziała w swojej kajucie. Pokojówce wyjaśniła, że źle się czuje, jadła na miejscu, a na spacery wychodziła tylko pod osłoną nocy, jak jakaś złodziejka.

Ze zdrowiem wszystko było w najlepszym porządku, ale jak pokazać się na oczy świadkom takiej hańby, a szczególnie jemu? Podły Gauche publicznie ją ośmieszył, poniżył, obrzucił błotem. A najgorsze, że nawet nie sposób zarzucić mu kłamstwa - wszystko to prawda, od pierwszego do ostatniego słowa. Tak, zaraz po otrzymaniu spadku pognała do Paryża, o którym tyle słyszała, tyle czytała. Jak ćma do świecy. I opaliła sobie skrzydełka. Wystarczyło już, że przez tę obrzydliwą historię straciła resztki szacunku dla siebie; teraz jeszcze wszyscy się dowiedzieli, że miss Stamp jest rozpustną, naiwną idiotką, żałosną ofiarą profesjonalnego żigolaka!

Dwukrotnie doktorowa Truffo przychodziła spytać o samopoczucie. Oczywiście tylko po to, żeby nacieszyć się poniżeniem Clarissy: niby współczuła, narzekała na upał, ale oczka aż jej się świeciły - to jak, złotko, która z nas jest prawdziwą lady?

Wpadł też Japończyk, powiedział, że jego rodacy mają w zwyczaju „skradać wyrazy wśpórczucia”, kiedy ktoś zachoruje. Proponował pomoc lekarską. Okazywał zrozumienie.

W końcu zjawił się Fandorin. Clarissa rozmawiała z nim krótko i nie otworzyła drzwi - wymówiła się migreną.

W porządku - mówiła sobie, siedząc samotnie w kajucie i ponuro żując befsztyk. Byle wytrzymać te dziewięć dni do Kalkuty. Co to jest - dziewięć dni karceru. Głupstwo, w końcu przesiedziała w zamknięciu prawie ćwierć wieku. A tu jest jednak przyjemniej niż u ciotki. Sama w luksusowej kajucie, z dobrymi książkami. W Kalkucie po cichu wymknie się na brzeg i wtedy już naprawdę rozpocznie nowe, wspaniałe życie.

Ale trzeciego dnia pod wieczór naszły ją zupełnie inne myśli. Rację miał poeta:

Najrozkoszniejszą wolność zaś zdobywasz,

Kiedy utracisz wszystko, co kochałeś!

Wychodziło na to, że rzeczywiście nie ma już nic do stracenia. Późnym wieczorem (dobrze po północy) Clarissa zdecydowanym gestem poprawiła włosy, lekko przypudrowała nos, włożyła paryską suknię koloru kości słoniowej, w którym tak jej było do twarzy, i wyszła na korytarz. Statkiem kołysało, więc po drodze obijała się nieco o ściany.

Usiłując o niczym nie myśleć, przystanęła przed drzwiami kajuty numer 18, na chwilę zamarła z uniesioną dłonią - ale tylko na małą chwilę - i zapukała.

Erast otworzył niemal natychmiast. Miał na sobie niebieski węgierski szlafrok z frędzlami, spod którego widać było białą koszulę.

- Muszę z panem porozmawiać - oświadczyła Clarissa zdecydowanym tonem, zapominając choćby się przywitać.

- D-dobry wieczór, miss Stamp - powiedział szybko Fandorin. - Czy coś się stało?

I nie czekając na odpowiedź, poprosił:

- Jedną chwilkę. Tylko się przebiorę.

Wpuścił ją, ubrany już w surdut z nienagannie zawiązanym fularem. Wskazał krzesło.

Clarissa usiadła i patrząc mu w oczy, powiedziała:

- Tylko niech mi pan nie przerywa. Jeżeli stracę wątek, wyjdzie jeszcze gorzej... Wiem, że jestem znacznie od pana starsza. Ile pan ma lat? Dwadzieścia pięć? Mniej? Nieistotne. Przecież nie proszę, żeby się pan ze mną ożenił. Pan mi się po prostu podoba. Zakochałam się w panu. Całe moje wychowanie zmierzało do tego, żebym nigdy i w żadnym wypadku nie powiedziała mężczyźnie czegoś podobnego, ale teraz jest mi już wszystko jedno. Nie chcę dłużej tracić czasu. I tak już zmarnowałam najlepsze lata życia. Więdnę, zanim zdążyłam rozkwitnąć. Jeżeli choć trochę się panu podobam, proszę mi to powiedzieć. Jeżeli nie - również. Przeżyłam taki wstyd, że gorzej już nie będzie. I jeszcze jedno: chcę, żeby pan wiedział, że moja paryska... przygoda była koszmarna, ale wcale jej nie żałuję. Lepszy koszmar niż to senne otępienie, w którym spędziłam całe życie. Niech pan nie milczy, proszę mi odpowiedzieć! Boże, czy naprawdę odważyła się na coś takiego? Gratulacje.

Początkowo Fandorin milczał i nawet mało romantycznie zatrzepotał długimi rzęsami. Potem zaczął mówić - powoli, jąkając się więcej niż zwykle.

- Miss Stamp... C-clarisso... Podoba mi się pani. Bardzo. Uw-wielbiam panią. I                       z-zazdroszczę.

- Zazdrości pan? Czego? - Osłupiała.

- Odwagi. T-tego, że nie b-boi się pani odtrącenia i śmieszności. W-widzi pani, tak                   n-naprawdę jestem bardzo nieśmiały i n-niepewny siebie.

- Pan? - zdumiała się jeszcze bardziej Clarissa.

- Tak, ja. Ogromnie b-boję się dwóch rzeczy: t-tego, że znajdę się w śmiesznej albo                 g-głupiej sytuacji, i tego... że osłabię swoją obronę.

Nie, zupełnie nic nie rozumiała.

- Jaką obronę?

- Wcześnie dowiedziałem się, co to t-takiego strata, i bardzo się przestraszyłem - pewnie na całe życie. Dopóki jestem sam, potrafię skutecznie b-bronić się przed losem, nie boję się  n-niczego ani nikogo. Człowiek taki jak ja powinien być sam.

- Powiedziałam już panu, panie Fandorin - odparła surowo Clarissa - że nie próbuję zająć miejsca w pańskim życiu czy pańskim sercu. Tym bardziej zaś nie zamierzam przełamywać pańskiej „obrony”.

Zamilkła, ponieważ wszystko zostało już powiedziane. I oczywiście akurat wtedy ktoś zapukał. Z korytarza dobiegł wzburzony głos Milford-Stokesa.

- Mr Fandorin, sir! Nie śpi pan? Proszę otworzyć! Szybciej! Spisek!

- Niech pani tu zostanie - szepnął Erast. - Zaraz wrócę.

Wyszedł na korytarz. Clarissa usłyszała stłumioną rozmowę, ale nie zdołała rozróżnić słów.

Fandorin wrócił po pięciu minutach. Wyjął z szuflady i włożył do kieszeni jakiś mały, ale ciężki przedmiot, nie wiedzieć po co chwycił elegancką laseczkę i mimochodem rzucił:

- Proszę tu chwilę zaczekać, a potem wracać do siebie. Zdaje się, że sprawa ma się ku końcowi.

A więc o taki koniec mu chodziło... Później, już po powrocie do swojej kajuty, Clarissa słyszała jakieś kroki i krzyki w korytarzu, lecz oczywiście nawet do głowy jej nie przyszło, że nad masztami dumnego „Lewiatana” zawisła śmierć.

* * *

- Do czego chce się przyznać madamme Clebere? - zapytał nerwowo doktor Truffo. - Panie Fandorin, proszę nam wytłumaczyć, o co chodzi. I co wspólnego ma z tą sprawą madamme Clebere?

Ale Fandorin milczał i tylko coraz bardziej marszczył brwi.

Kołysany równą boczną falą, „Lewiatan” szedł całą parą na północ, prując mętne po sztormie wody cieśniny Palk. Na horyzoncie zieleniał brzeg Cejlonu. Poranek zapowiadał się pochmurny i duszny. Przez otwarte okna po nawietrznej od czasu do czasu wpadał do salonu gorący, zgniły podmuch, ale nie znajdował wyjścia i zamierał, nie poruszając nawet zasłony.

- W-wyglada na to, że się pomyliłem - mruknął Erast, zmierzając w stronę drzwi. - Ciągle nie mogę nadążyć, jestem o krok, o pól kroku za...

Kiedy rozległ się pierwszy strzał, Clarissa nie zrozumiała, co się święci - trzask jak trzask, mało to rzeczy może trzeszczeć na statku płynącym po burzliwym morzu! Ale po chwili znów trzasnęło.

- Ktoś strzela z rewolweru! - krzyknął sir Reginald. - Ale gdzie?

- W kajucie komisarza - powiedział szybko Fandorin i rzucił się do drzwi.

Pozostali pobiegli za nim.

Trzeci strzał usłyszeli już na korytarzu, a jakieś dwadzieścia kroków od drzwi Gauche’a - czwarty.

- Zostańcie tutaj! - zawołał Erast, nie odwracając się, i z tylnej kieszeni wyjął maleńki rewolwer.

Windsorczycy zwolnili, ale Clarissa wcale się nie bała i ani myślała zostawać w tyle.

Fandorin pchnął drzwi kajuty i wyciągnął rękę z rewolwerem. Clarissa stanęła na palcach i zajrzała mu przez ramię.

Najpierw zobaczyła przewrócone krzesło. A zaraz potem komisarza Gauche’a. Leżał na wznak za politurowanym okrągłym stołem zajmującym środek pokoju. Clarissa wyciągnęła szyję, żeby lepiej obejrzeć detektywa, i aż podskoczyła: twarz Gauche’a była okropnie zniekształcona, a pośrodku czoła pieniła się, spływając dwoma strumyczkami na podłogę, ciemna krew.

W przeciwległym kącie tuliła się do ściany Renata Clebere. Śmiertelnie blada, histerycznie chlipiąca i szczękająca zębami. W jej ręce drżał wielki czarny rewolwer z dymiąca lufą.

- Aa! Uu! - zawyła madamme Clebere i roztrzęsionym palcem wskazała martwe ciało. - Ja go... ja go zabiłam!

- Domyśliłem się - powiedział sucho Fandorin.

Nie opuszczając wycelowanego rewolweru, podbiegł i zręcznym ruchem wyrwał Szwajcarce broń. Nie napotkał oporu.

- Doktorze Truffo! - krzyknął Erast, śledząc każdy ruch Renaty. - Szybko!

Niziutki lekarz z bojaźliwą ciekawością zajrzał do zaciągniętej dymem kajuty.

- Proszę zbadać ciało - polecił Fandorin.

Mamrocząc coś po włosku, Truffo uklęknął obok martwego Gauche’a.

- Rana głowy - oświadczył. - Śmierć nastąpiła błyskawicznie. Ale to nie wszystko... Prawy łokieć przestrzelony. I jeszcze tu, lewy nadgarstek. Razem trzy rany.

- Proszę sprawdzić dokładniej. Strzelano cztery razy.

- Więcej obrażeń nie ma. Widać kula przeszła bokiem. A, nie, chwileczkę! Jest! W prawym kolanie.

- Wszystko opowiem. - Renata wiła się w ataku płaczu. - Tylko zabierzcie mnie z tego strasznego pokoju!

Fandorin schował maleńki rewolwer do kieszeni, a duży położył na stole.

- Chodźmy. Doktorze, proszę złożyć raport oficerowi dyżurnemu, niech postawi przy drzwiach wartę. A potem zapraszam do nas. Teraz tylko my możemy poprowadzić śledztwo.

- Jaki fatalny rejs! - jęczał Truffo, drepcząc korytarzem. -Nieszczęsny „Lewiatan”!

W „Windsorze” usiedli, jak następuje: madamme Clebere przy stole twarzą do drzwi, a pozostali jakby się zmówili - naprzeciwko. Tylko Fandorin zajął miejsce obok morderczyni.

- Nie patrzcie tak, państwo, na mnie - jęknęła madamme Clebere. - Zabiłam go, ale to nie moja wina. Wszystko wam opowiem i sami zobaczycie... Tylko proszę, dajcie mi wody.

Litościwy Japończyk nalał jej lemoniady; stała na stole jeszcze od śniadania.

- Więc co się stało? - zapytała Clarissa.

-Translate everything she says. - Mrs Truffo surowo poinstruowała męża, który akurat wrócił. - Everything - word for word [13].

Lekarz skinął głową i wytarł chustką spoconą łysinę.

- Niech się pani nie boi. Proszę tylko mówić prawdę - pod trzymał Renatę na duchu sir Reginald. - Ten pan nie jest dżentelmenem, nie umie obchodzić się z damami, ale ja gwarantuję pani należny szacunek.

Słowom tym towarzyszyło spojrzenie w stronę Fandorina, pełne takiej nienawiści, że Clarissa aż zamarła. Co mogło zajść od wczoraj między Erastem a Milford-Stokesem? Skąd taka wrogość?

- Dziękuje, kochany Reginaldzie - chlipnęła Renata.

Długo piła lemoniadę, pociągając nosem i pojękując. Potem obrzuciła siedzących po drugiej stronie stołu błagalnym spojrzeniem i zaczęła mówić.

- Gauche nie jest żadnym obrońcą prawa! To wariat i przestępca! Wszyscy tutaj stracili rozum przez tę okropną chustę! Nawet komisarz policji!

- Powiedziała mu pani, że chce się do czegoś przyznać - warknęła Clarissa. - Do czego?

- Tak, ukryłam pewien fakt... Bardzo istotny fakt. Na pewno opowiedziałabym wszystkim, ale najpierw chciałam zdemaskować komisarza.

- Zdemaskować? - zapytał współczująco sir Reginald.

Madamme Clebere przestała płakać i uroczyście oświadczyła:

- Regnier nie popełnił samobójstwa. Zamordował go komisarz Gauche! - I widząc, jak wstrząsające wrażenie wywarła na słuchaczach, szybko dodała: - To przecież oczywiste! Spróbujcie z rozbiegu rozbić sobie głowę w pokoiku o powierzchni sześciu metrów kwadratowych! Niemożliwe. Gdyby Charles postanowił się zabić, zdjąłby fular, przywiązał go do kratki wentylacyjnej i zeskoczył z krzesła. Nie, to Gauche go zabił! Uderzył czymś ciężkim, a potem zainscenizował samobójstwo, tłukąc jego głową o ścianę.

- Ale po co komisarz miałby zabijać pana Regnier? - Clarissa skrzywiła się sceptycznie. Madamme Clebere opowiadała ewidentne bzdury.

- Przecież mówię, że zupełnie mu odbiło z chciwości! Wszystko przez chustę! Albo wściekł się na pana Regnier za to, że ten spalił przeklęty kawałek jedwabiu, albo mu nie uwierzył, nie wiem. W każdym razie Gauche go zabił, to jasne. I kiedy powiedziałam to komisarzowi prosto w oczy, ani myślał się wypierać. Wyciągnął pistolet, zaczął nim wymachiwać i groził mi... Mówił, że jeśli nie będę trzymała języka za zębami, dołączę do oficera...

Renata znowu pociągnęła nosem i - niewiarygodne! - baronet podał jej swoją chusteczkę. Co za cudowna przemiana, przecież zawsze unikał Renaty!

- ...a potem odłożył pistolet na stół i zaczął mnie szarpać za ramiona. Tak się bałam, tak się okropnie bałam! Sama nie pamiętam, jak to się stało, że złapałam pistolet. To było okropne! Uciekałam przed nim wokół stołu, a on mnie gonił. Odwraca łam się i naciskałam na spust - nie pamiętam, ile razy. W koń cu upadł... A potem wszedł pan Fandorin.

I Renata rozpłakała się na całego. Milford-Stokes delikatnie gładził ją po ramieniu, jakby dotykał grzechotnika.

W ciszy rozległy się głuche klaśnięcia. Zaskoczona Clarissa podskoczyła.

- Brawo! - Fandorin uśmiechał się ironicznie i klaskał. - Brawo, m-madamme Clebere. Jest pani wielką aktorką.

- Jak pan śmie! - Sir Reginald zachłysnął się z oburzenia, ale Erast uciszył go gestem.

- Niech pan siada i słucha. Opowiem, jak to wszystko odbyło się naprawdę. - Fandorin był zupełnie spokojny i najwyraźniej bardzo pewny siebie. - Madamme Clebere jest nie tylko wybitną aktorką, ale osobą w ogóle niezwykłą i utalentowaną. We wszystkim. Z gestem, z fantazją. Niestety, główny jej talent należy odnieść do sfery kryminalnej. Była pani, madamme, współuczestniczką całej serii morderstw. A dokładniej ujmując, nie współuczestniczką, lecz zleceniodawcą, główną osobą dramatu. To Regnier okazał się pani wspólnikiem.

- Proszę - poskarżyła się Renata sir Reginaldowi. - Ten też zwariował. A taki był cichy i spokojny.

- Najstraszniejsza jest n-nieludzka szybkość pani reakcji - ciągnął niewzruszony Erast. - Nigdy się pani nie broni, zawsze atakuje p-pierwsza, madamme Saintfontaine. Chyba pozwoli pani, że użyję jej prawdziwego nazwiska?

- Saintfontaine?!  T a  Maria Saintfontaine?! - wykrzyknął doktor Truffo.

Clarissa zorientowała się, że siedzi z otwartymi ustami, a Milford-Stokes pospiesznie cofnął rękę z ramienia Renaty. Sama natomiast Renata patrzyła na Fandorina ze współczuciem.

- Tak, przed państwem międzynarodowa skandalistka Maria Saintfontaine, legendarna, genialna i bezlitosna. Jej styl cechują rozmach, pomysłowość i b-brawura. A także brak dowodów i świadków. Oraz - „last but not kast” - pogarda dla ludzkiego życia. Wyznania Charles’a Regnier, do których jeszcze wrócimy, zawierają tylko część prawdy. Nie wiem, madamme, w jakich okolicznościach poznała pani tego człowieka, ale dwóch rzeczy jestem pewien. Regnier szczerze panią kochał i do ostatniej minuty życia starał się odwrócić od pani podejrzenia – to raz. I dwa: właśnie pani namówiła syna Szmaragdowego Radży, żeby zajął się poszukiwaniem skarbu; inaczej nie czekałby t-tyle lat. Poznała pani lorda Littleby, zdobyła niezbędne informacje i opracowała p-plan. Początkowo liczyła pani zapewne, że chustę uda się zdobyć podstępem - przecież lord nie miał pojęcia, jakie znaczenie ma ten kawałek tkaniny. Szybko jednak okazało się, że nic z tego - Littleby uwielbiał swoją kolekcję i za nic nie zgodziłby się rozstać choćby z najdrobniejszą jej częścią. Kradzież również nie wchodziła w rachubę, gablot dzień i noc pilnowali uzbrojeni strażnicy. Wówczas                               p-postanowiła pani działać zdecydowanie - bez ryzyka i śladów, których tak pani nie lubi. Proszę powiedzieć: czy wiedziała pani, że lord tego fatalnego wieczoru przełożył wyjazd i został w domu? Jestem pewien, że tak. Musiała pani zmusić oficera Regnier do przelania               k-krwi. Przecież służbę zabiła pani, nie on.

- Niemożliwe! - Doktor Truffo podniósł rękę. - Żeby kobieta bez wykształcenia medycznego i długiej praktyki zrobiła w trzy minuty dziewięć zastrzyków? Wykluczone.

- Po pierwsze, można było zawczasu przygotować dziewięć napełnionych strzykawek. A po drugie... - Erast teatralnym gestem wziął z patery jabłko i odkroił kawałeczek. - To pan Regnier nie miał doświadczenia w robieniu zastrzyków; Maria Saintfontaine owszem, miała. Proszę nie zapominać, że wychowała się w klasztorze sióstr szarytek. Zakon ten, jak wiadomo, stawia sobie za zadanie leczyć ubogich i siostry od dzieciństwa przygotowuje się do posługi w szpitalach, leprozoriach i przytułkach. Wszystkie szarytki są wysoko kwalifikowanymi pielęgniarkami, a Maria w młodości była przecież prymuską.

- Rzeczywiście, zapomniałem! Ma pan rację! - Skruszony doktor pochylił głowę. - Ale proszę kontynuować. Nie będę już przerywał.

- Tak więc Paryż, rue de Grenelle, piętnastego marca wieczorem. Do willi lorda Littleby przychodzi dwoje ludzi: młody smagły lekarz i siostra miłosierdzia w nasuniętym na oczy szarym zakonnym welonie. Lekarz pokazuje p-papier z pieczęcią rady miejskiej i żąda, żeby wszyscy mieszkańcy natychmiast zebrali się w jednym pomieszczeniu. Prawdopodobnie mówi, że pora jest już późna, a przed nim dużo pracy. Zastrzyki robi zakonnica - wprawnie, szybko, bezboleśnie. Lekarz n-nie stwierdzi później ani śladu siniaków. Klasztorne wykształcenie Marii Saintfontaine wreszcie się przydało. Dalej wszystko jest oczywiste, więc nie b-będę wdawał się w szczegóły: służba zasypia, przestępcy wchodzą na piętro, Regnier szamoce się z panem domu. Mordercy nie zauważyli, że w dłoni lorda pozostał złoty znaczek „Lewiatana”. Później musiała pani, madamme, oddać swojego wieloryba wspólnikowi - pierwszemu oficerowi trudniej było uniknąć podejrzeń. Poza tym myślę, że sobie ufała pani bardziej niż jemu.

Clarissa, która do tej chwili jak zaczarowana wpatrywała się w Erasta, teraz ukradkiem spojrzała na Renatę. Ta słuchała uważnie, a na jej twarzy zastygł wyraz zdziwienia i urazy. Nawet jeśli rzeczywiście była Marią Saintfontaine, na razie niczym się nie zdradzała.

- Zacząłem was podejrzewać w dniu, kiedy rzekomo napadł na was biedny Afrykańczyk - zwierzył się Renacie dyplomata i ugryzł jabłko białymi, równymi zębami. - Oczywiście za sprawą pana Regnier. Spanikował, stracił zimną krew. Pani wymyśliłaby coś sprytniejszego. Zrekonstruuję przebieg wypadków, a pani mnie p-poprawi, jeśli pomylę się w jakichś szczegółach. Zgoda?

Renata skruszona pokiwała głową i podparła ręką krągły policzek.

- Regnier odprowadził panią, musieliście porozmawiać - przecież wspólnik zeznał, że chusta w tajemniczy sposób zniknęła. Weszła pani do kajuty i na widok wielkiego Murzyna, grzebiącego w bagażu, w pierwszej chwili pewnie wpadła w przerażenie - o ile w ogóle wie pani, co to strach. Ale już w następnej sekundzie serce żywiej zabiło z radości: na szyi dzikusa ujrzała pani upragnioną chustę. Wszystko się wyjaśniło: zbiegły niewolnik, buszując w kajucie oficera, połakomił się na kolorowy kawałek tkaniny i ozdobił nim swoją potężną szyję. Krzyknęła pani; wbiegł Regnier, również zobaczył chustę i nie panując nad sobą, chwycił kordzik... Przyszło wymyślać historię o napadzie: padać na p-podłogę, wciągać na siebie ciężkie, jeszcze ciepłe ciało zabitego. Niezbyt przyjemne, prawda?

- Proszę wybaczyć, to tylko domysły! - zaoponował zapalczywie sir Reginald. - Przecież wszyscy wiemy, że Murzyn napadł na madamme Clebere. Znowu pan fantazjuje, panie dyplomato!

- Ani trochę - odpowiedział łagodnie Erast, patrząc na baroneta ze smutkiem czy może współczuciem. - P-powiedziałem przecież, że widywałem już niewolników pochodzących z plemienia Idanga, kiedy byłem w niewoli tureckiej. Wiecie, dlaczego na Wschodzie tak się ich ceni? Ponieważ są bardzo silni i wytrzymali, a jednocześnie potulni i pozbawieni wszelkiej agresji. To plemię rolników, nie myśliwych; nigdy nie prowadzili wojen. Nawet bardzo przestraszony Idanga nie rzuciłby się na madamme Clebere. Pan Aono również się dziwił, że palce dzikusa nie zostawiły żadnych śladów na delikatnej szyi. Czy to nie podejrzane?

Renata w zamyśleniu pochyliła głowę, jakby sama zdumiona tak niezwykłym przypadkiem.

- Przejdźmy do zabójstwa profesora Sweetchilda. Kiedy okazało się, że indolog jest o krok od rozwiązania zagadki, poprosiła go pani, żeby się nie spieszył, opowiadał szczegółowo i od samego początku, a tymczasem wysłała wspólnika rzekomo po szal, faktycznie zaś - żeby przygotował grunt pod kolejne morderstwo. Regnier zrozumiał panią bez słów.

- Nieprawda! - zawołała głośno Renata. - Państwo jesteście świadkami! Regnier sam zaproponował, że pójdzie! Pamiętacie? Panie Milford-Stokes, najpierw poprosiłam pana, prawda?

- Prawda - potwierdził sir Reginald. - Prosiła pani.

- Zmyłka dla idiotów. - Fandorin machnął nożykiem do owoców. - Doskonale pani wiedziała, że baronet nie znosi kaprysów i nigdy ich nie spełnia. Przeprowadziła pani całą operację jak zwykle sprytnie, ale tym razem, niestety, nie dość czysto. Nie udało się pani zwalić winy na monsieur Aono, chociaż była pani blisko celu. - Tu Erast skromnie spuścił oczy, żeby słuchacze mogli sobie przypomnieć, kto oczyścił Japończyka z zarzutów.

Jest nieco próżny - pomyślała Clarissa, lecz cecha ta zdała się jej zupełnie marginalną i, co dziwne, nawet dodawała Rosjaninowi uroku. Rozwiązać paradoks pomogła, jak zwykle, poezja:

Nawet ułomność kochanej istoty

W oczach miłości zda się tak urocza.

Ach, panie dyplomato, co pan wie o Angielkach! Wygląda na to, że w Kalkucie przyjdzie panu zatrzymać się na dłużej.

Fandorin milczał chwilę, po czym, nie podejrzewając nawet, że właśnie został „kochaną istotą” i że na placówce pojawi się później, niż zamierzał, ciągnął:

- Teraz znalazła się pani w rzeczywiście niebezpiecznej sytuacji. Regnier nie bez talentu przedstawił to w swoim liście. Wówczas podjęła pani straszną, ale na swój sposób genialną decyzję: zatopienia statku wraz ze wścibskim komisarzem, świadkami i jeszcze tysiącem osób na dokładkę. Co znaczy życie tysiąca ludzi, którzy przeszkadzają pani zostać najbogatszą kobietą na świecie? I, co gorsza, zagrażają pani interesom i wolności.

Clarissa spojrzała na Renatę z zabobonnym lękiem. Czyżby ta młoda kobieta, wredna oczywiście, ale poza tym przecież zupełnie pospolita, była zdolna do takiej zbrodni? Niemożliwe! Ale jak tu nie wierzyć Erastowi? Jest taki pewny siebie i taki przystojny!

Po policzku Renaty spłynęła ogromna łza wielkości ziarnka grochu. W oczach zastygło nieme pytanie: dlaczego mnie tak dręczycie? Co wam zrobiłam? Ręka męczennicy osunęła się na brzuch, na twarzy widać było cierpienie.

- Nie ma co mdleć - odradził cynicznie Fandorin. - Najlepszym sposobem przywrócenia świadomości będzie kilka siarczystych policzków. I niech pani przestanie udawać słabą i bezbronną. Doktor Truffo i doktor Aono uważają, że jest pani zdrowa jak byk. Proszę siadać, sir Reginald! - Głos Erasta brzmiał twardo jak stal. - Jeszcze będzie pan miał okazję bronić swojej damy. Później, kiedy skończę... Nawiasem mówiąc, właśnie sir Reginaldowi powinniśmy, drodzy państwo, podziękować za uratowanie nam życia. Gdyby nie jego... interesujący zwyczaj sprawdzania co trzy godziny kursu statku, dzisiejsze śniadanie odbyłoby się nie tutaj, lecz na dnie morza. Przy czym to nas by jedzono.

- „Gdzie jest Polonius? - Baronet roześmiał się nieprzyjemnie. - Na wieczerzy. Nie tam, gdzie je, ale tam, gdzie jego jedzą”. Śmiechu warte.

Clarissa zadrżała. W burtę statku uderzyła jakaś większa fala i na stole zabrzęczały talerze, a potężny Big Ben znowu się zakołysał.

- Ludzie są dla pani statystami, a statystów n-nigdy nie żal. Zwłaszcza gdy gra idzie o pięćdziesiąt milionów funtów. Trudno się powstrzymać. Jak niewprawnie wziął się do rozwiązywania zagadki morderstwa nasz mistrz dedukcji! Oczywiście ma p-pani rację - nieszczęsny Regnier nie popełnił samobójstwa. Sam byłbym się domyślił, ale pani strategia permanentnego ataku na pewien czas wysadziła mnie z siodła. Ileż potrafi zdziałać jeden „list p-pożegnalny”! Ton bynajmniej nie przedśmiertny, widać, że Regnier usiłował grać na zwłokę, udawać szaleńca. Przede wszystkim jednak liczył na panią, pani Saintfontaine, zawsze pani ufał. Gauche spokojnie przerwał lekturę na trzeciej stronie, w miejscu, które jego zdaniem całkiem dobrze mogło uchodzić za zakończenie. Co za niezręczność! Nasz komisarz zupełnie zwariował na punkcie brahmapurskiego skarbu. Jasna sprawa, przecież musiałby pracować na takie pieniądze trzysta tysięcy lat! - Fandorin uśmiechnął się smutno. - Pamiętacie, z jaką zawiścią opowiadał o ogrodniku, który tak korzystnie sprzedał bankierowi swoją nienaganną reputację?

- Are po co zabir pana Regnier? - zapytał Japończyk. - Przecież chusta śpronera.

- Regnier bardzo się starał, żeby komisarz w to uwierzył, chcąc się wydać bardziej wiarygodnym, wyjawił nawet tajemnicę chusty. Ale Gauche mu nie ufał. - Fandorin zamilkł, po czym cicho dodał: - I miał rację.

W salonie zapanowała śmiertelna cisza. Clarissa akurat westchnęła i zapomniała wypuścić powietrze. Dopiero po chwili się zorientowała, skąd taki ciężar w piersi.

Ostrożnie, jakby bał się spłoszyć rzadkiego ptaka, doktor zapytał - Więc chusta nie została spalona? Gdzie jest teraz?

- Dzisiejszego poranka ten kawałek cienkiego jedwabiu trzykrotnie zmieniał właściciela. Najpierw miał go aresztowany Regnier. Komisarz nie uwierzył słowom listu, zrewidował oficera i znalazł, czego szukał. Wówczas, zaślepiony bogactwem, które samo pchało mu się w ręce, dokonał morderstwa. Nie potrafił oprzeć się takiej pokusie. Wszystko dobrze się składało: w liście mowa była o tym, że chusta spłonęła, zabójca się przyznał, statek płynie do Kalkuty, a stamtąd już tylko krok do Brahmapum! I Gauche zagrał va banque.Niespodziewanie uderzył aresztanta czymś ciężkim w głowę, szybko upozorował samobójstwo i wrócił tu, do salonu, żeby zaczekać, aż wartownik znajdzie trupa. Potem jednak do akcji wkroczyła pani Saintfontaine i ograła nas obu - i policjanta, i mnie. Jest pani naprawdę niezwykłą kobietą! - Erast zwrócił się do Renaty. - Sądziłem, że zacznie się pani tłumaczyć i zwalać wszystko na wspólnika, który przecież nie żyje. Nic prostszego! Ale nie, pani postąpiła inaczej. Z zachowania komisarza wywnioskowała pani, że to on ma chustę, i nie myślała już o obronie! Chciała pani odzyskać klucz do skarbu i udało się!

- Dlaczego muszę wysłuchiwać wszystkich tych bzdur? - zaszlochała Renata. - Kim pan jest, monsieur? Nikim! Cudzoziemcem! Żądam, żeby moją sprawę poprowadził któryś ze starszych oficerów!

Maleńki doktor nagle się wyprostował, przygładził włosy na oliwkowej łysinie i pewnym tonem oświadczył:

- Ja jestem starszym oficerem, madamme. Proszę odtąd uważać, że przesłuchanie odbywa się na polecenie władz statku. Monsieur Fandorin, proszę kontynuować. Powiedział pan, że tej kobiecie udało się odebrać komisarzowi chustę?

- Jestem tego pewien. Nie wiem natomiast, jakim cudem zabrała mu najpierw rewolwer. Widać biedak wcale się jej nie obawiał. Tak czy inaczej, wzięła komisarza na muszkę i zażądała, żeby natychmiast oddał chustę. Kiedy Gauche zaczął się targować, przestrzeliła mu najpierw jedną rękę, potem drugą, a potem kolano. Torturowała go! Madamme, gdzie się pani nauczyła tak strzelać? Cztery kule i każda prosto w cel. Proszę wybaczyć, ale trudno mi uwierzyć, że komisarz uganiał się za panią dookoła stołu na przestrzelonej nodze i z okaleczonymi rękami. Po trzecim strzale nie wytrzymał bólu i oddał fatalną zdobycz, a pani dobiła go strzałem w sam środek czoła.

- Oh my God! - skomentowała Mrs Truffo. Clarissę natomiast zaciekawiło co innego.

- Więc ona ma chustę?

- Tak - potwierdził Erast.

- Kłamstwo! Idiotyzm! Wszyscy zwariowaliście! - krzyknęła histerycznie Renata (a może Maria Saintfontaine?). - Boże, co za bzdury!

- Ratwo sprawdzić - powiedział Japończyk. - Musimy prześukać panią Clebere. Jeśli ma chustę, to wśiśtko prawda. Jeśli nie, pan Fandorin się myli. W takim wypadku u naś w Japonii patrośią sobie brzuch.

- W mojej obecności żadne męskie ręce nie ośmielą się rewidować damy! - oświadczył sir Reginald i z groźną miną wstał z krzesła.

- A kobiece? - zapytała Clarissa. - Ja i Mrs Truffo zrewidujemy tę panią.

- Oh yes, it would take no time at all - chętnie zgodziła się doktorowa.

- Róbcie ze mną, co chcecie. - Renata złożyła dłonie niczym męczennica. - Ale potem będzie wam wstyd...

Mężczyźni wyszli za drzwi, a Mrs Truffo niewiarygodnie szybko obszukała zatrzymaną. Obejrzała się na Clarissę i pokiwała głową.

Clarissa poczuła przypływ strachu: czyżby biedny Erast się pomylił?

- Chusta jest bardzo cienka - powiedziała. - Sama poszukam.

Wstyd jej było obmacywać ciało obcej kobiety, ale przygryzła wargi i dokładnie sprawdziła każdy szew, każdą zakładkę, każdą falbankę bielizny. Chusty nie znalazła.

- Musi się pani rozebrać - poleciła bez wahania. Sytuacja była straszna, ale okaże się jeszcze straszniejsza, jeśli chusta przepadła. Co za cios dla Erasta! Nie zniesie tego!

Renata posłusznie uniosła ręce, żeby ułatwić im zdjęcie sukienki, i wstydliwe poprosiła:

- Tylko zaklinam, mademoiselle Stamp, niech pani nie zrobi krzywdy dziecku.

Clarissa zacisnęła zęby i zaczęła rozpinać sukienkę. Przy trzecim guziku ktoś zapukał do drzwi i rozległ się wesoły okrzyk Erasta:

- Drogie panie, koniec rewizji! Możemy wejść?

- Tak, tak, proszę! - odkrzyknęła Clarissa, szybko zapinając guziki.

Mężczyźni wyglądali tajemniczo. W milczeniu podeszli do stołu, po czym Erast gestem kuglarza rzucił na obrus trójkątny kawałek tkaniny we wszystkich barwach tęczy.

- Chusta! - zawołała Renata.

- Gdzie ją, panowie, znaleźliście? - zapytała Clarissa, czując, że przestaje już cokolwiek rozumieć.

- Kiedy panie rewidowały Marię Saintfontaine, my również nie traciliśmy czasu - wyjaśnił zadowolony Fandorin. - Przyszło mi do głowy, że ta przewidująca osoba mogła ukryć ewidentny dowód zbrodni w kajucie komisarza. Miała na to tylko kilka sekund, więc powinniśmy go znaleźć bez kłopotu. I rzeczywiście. Zwinęła chustę i wsadziła ją pod dywan. Teraz wszyscy możemy nacieszyć oczy pięknym ptakiem Kalawinką.

Clarissa podeszła do stołu i wraz z pozostałymi jak zaczarowana wbiła wzrok w kawałek tkaniny, który sprowadził śmierć na tylu ludzi.

Kształtem chusta przypominała trójkąt o ramionach nie dłuższych niż dwadzieścia cali. Malowidło było po barbarzyńsku pstre: na tle różnobarwnych drzew i owoców rozpościerała skrzydła piersiasta pół kobieta, pół ptak, przypominająca starożytną syrenę. Twarz miała obróconą profilem, długie kręcone rzęsy otaczały maleńką dziurkę oka, starannie obrębioną cieniutką złotą nicią. Clarissa pomyślała, że w życiu nie widziała niczego równie pięknego.

- Tak, to na pewno ta chusta - powiedział sir Reginald. - Ale czy jej odnalezienie dowodzi winy madamme Clebere?

- A walizka? - zapytał miękko Fandorin. - Pamięta pan walizkę, którą odkryliśmy wczoraj w k-kapitańskiej szalupie? Pośród innych rzeczy dostrzegłem tam płaszcz, który nieraz widzieliśmy narzucony na ramiona madamme Clebere. Walizka dołączyła do pozostałych dowodów rzeczowych. Z pewnością odnajdziemy w niej i inne rzeczy należące do naszej              d-dobrej znajomej.

- Co pani na to powie? - zwrócił się doktor do Renaty.

- Prawdę - odpowiedziała i w tejże sekundzie jej twarz zmieniła się nie do poznania.

Reginald Milford-Stokes

...i przeraziłem się wyrazu jej twarzy. Bezbronna, słaba, upokorzona przez los owieczka jak za dotknięciem czarodziejskiej różdżki zmieniła się w wilczycę. Wyprostowała ramiona, uniosła podbródek, w jej oczach błysnął niebezpieczny ogień, a nozdrza rozdęły się jak u drapieżcy... Nie, nie w wilczycę, w wielką kotkę, panterę albo lwicę, która właśnie poczuła zapach świeżej krwi. O, nie potrzebowała już mojej obrony!

Odmieniona pani Clebere rzuciła Fandorinowi spojrzenie pełne tak palącej nienawiści, że nawet on, zazwyczaj opanowany, zadrżał.

Doskonale rozumiem, co czuła ta dziwna kobieta. Sam w końcu poznałem się na podłym Rosjaninie. To straszny człowiek, niebezpieczny szaleniec opanowany przez potworne, bestialskie fantazje. Jak mogłem okazywać mu zaufanie i szacunek! Niewiarygodne!

Doprawdy nie wiem, jak Pani o tym napisać, kochana Emily. Z wściekłości nie mogę utrzymać pióra w dłoni... Początkowo chciałem to przed Panią zataić, ale wówczas nie zrozumiałaby Pani, dlaczego tak zmieniłem swój stosunek do Fandorina.

Wczoraj w nocy, po wszystkich opisanych powyżej wstrząsających wydarzeniach, odbyliśmy z Fandorinem bardzo nietypowa rozmowę, która doprowadziła mnie do pasji i pełnej dezorientacji. Rosjanin podszedł do mnie, podziękował za uratowanie statku i z fałszywym współczuciem, jąkając się co pół słowa, zaczął wygadywać jakieś niewyobrażalne, skandaliczne bzdury. Powiedział co następuje - zapamiętałem słowo w słowo: „Wiem, jakie nieszczęście pana spotkało, sir Reginald. Komisarz Gauche dawno już wszystko mi opowiedział. To oczywiście nie moja sprawa i długo nie mogłem zdecydować się na szczerą rozmowę, ale widzę, jak pan cierpi, i nie chcę przyglądać się temu obojętnie. Odważyłem się na tę rozmowę, ponieważ mnie również przydarzyła się podobna tragedia. Tak jak pan bliski byłem popadnięcia w szaleństwo. Zachowałem jednak zdrowie psychiczne i nawet je wzmocniłem, ale okupiłem to stratą dużej części serca. Proszę mi wierzyć, w naszej sytuacji nie ma innego wyjścia. Niech pan nie odwraca się od prawdy, nawet tej najgorszej, niech pan nie ucieka w iluzje. A przede wszystkim - niech się pan nie katuje. To nie pańska wina, że konie poniosły, a pańska ciężarna żona wypadła z powozu i zginęła. To ciężki egzamin, który zgotowało nam życie. Nie wiem, kto i dlaczego wystawia człowieka na tak okrutną próbę, ale wiem jedno: trzeba ją przejść. Inaczej zgubimy swoje dusze”.

Początkowo nie byłem pewien, o czym ten podlec mówi. A potem zrozumiałem! Ubzdurał sobie, że Pani, najdroższa Emily, nie żyje! Że to pani - ta ciężarna kobieta - wypadła z powozu i zginęła! Gdybym nie był tak zdenerwowany, pewnie roześmiałbym się szalonemu dyplomacie prosto w twarz! Jak mógł powiedzieć coś podobnego akurat teraz, kiedy czeka Pani na mnie pod lazurowym niebem rajskich wysp! Z każdą godziną jestem bliżej Pani, słodka Emily. Już nikt i nic mnie nie zatrzyma.

Dziwne tylko, że nijak nie mogę sobie przypomnieć, jak i po co znalazła się Pani na Tahiti, w dodatku sama, beze mnie? Pewnie zresztą były po temu jakieś istotne powody. Nieważne. Kiedy się spotkamy, kochana przyjaciółko, wszystko mi wyjaśnisz.

Ale wracam do rzeczy.

Panna Clebere wyprostowała się na całą wysokość (dotąd jej takiej nie widziałem; niesamowite, jak wiele zależy od postawy i sposobu noszenia głowy) i zwracając się wyłącznie do Fandorina, powiedziała:

„Wszystko, co pan tu naplótł, to czyste wymysły. Nie ma żadnych dowodów, żadnych poszlak. Wyłącznie przypuszczenia i bezpodstawne hipotezy. Tak, rzeczywiście nazywam się Maria Saintfontaine, lecz jeszcze żaden sąd na świecie nie zdołał przedstawić mi aktu oskarżenia. Często rzucano na mnie oszczerstwa, wrogowie intrygowali, nieraz sam los płatał mi niemiłe niespodzianki, ale Maria Saintfontaine ma mocne nerwy i niełatwo ją złamać. Winna jestem tylko jednego: bez pamięci zakochałam się w przestępcy i szaleńcu. W tajemnicy wzięliśmy ślub, noszę pod sercem jego dziecko. Jeżeli to przestępstwo, jestem gotowa za nie odpowiedzieć przed ławą przysięgłych, ale zapewniam pana, domorosły detektywie, że doświadczony adwokat bez trudu odeprze pańskie chimeryczne oskarżenia. Co właściwie może mi pan zarzucić? To, że wychowałam się w klasztorze szarytek i niosłam ubogim ulgę w cierpieniu? Owszem, robiłam zastrzyki, i co z tego? Musiałam się konspirować, co fatalnie wpływało na moją psychikę, ponadto źle tolerowałam ciążę - i w końcu popadłam w uzależnienie od morfiny; ale też potrafiłam się uwolnić od tego strasznego nałogu. Mój mąż (nikt nie wiedział, że jest moim mężem, ale ślub wzięliśmy całkiem oficjalnie) nalegał, żebym podczas rejsu używała fałszywego nazwiska. Tak pojawił się mityczny szwajcarski bankier Clebere. Męczyło mnie to kłamstwo, ale czy mogłam odmówić ukochanemu? Przecież nic nie wiedziałam o jego podwójnym życiu, o jego zgubnej pasji, o jego szalonych planach!

Charles powiedział, że jako pierwszemu oficerowi nie wypada mu zabierać w rejs żony, nie może jednak znieść rozstania ze mną, a poza tym martwi się o zdrowie naszego dziecka, więc lepiej będzie, jeśli popłynę razem z nim pod wymyślonym nazwiskiem. Sami powiedzcie: czy to przestępstwo?

Widziałam, że Charles jest jakiś nieswój, że szarpią nim nieznane mi uczucia, ale oczywiście nawet w najkoszmarniejszym śnie nie mogłam przypuszczać, że to on popełnił tę straszną zbrodnię na rue de Grenelle! Nie miałam pojęcia, że jest synem indyjskiego radży. To okropne - mój syn będzie w jednej czwartej Hindusem. Biedna kruszynka, syn szaleńca. Jestem pewna, że Charles w ostatnich dniach po prostu zwariował. Czy zdrowy psychicznie człowiek próbowałby zatopić statek? Nie! I oczywiście nic o tym strasznym planie nie wiedziałam!”

Tu Fandorin jej i z paskudnym uśmieszkiem zapytał: „A pani płaszcz, zapobiegliwie spakowany do walizki przerwał?”

Mrs Clebere - nie, miss Saintfontaine - to znaczy madamme Regnier... A może madamme Bagdassar? Sam już nie wiem, jak ją nazywać. Dobrze, niech zostanie panią Clebere, jak kiedyś. Więc pani Clebere odpowiedziała inkwizytorowi z wielką godnością: „Widać mąż przygotował wszystko do ucieczki i planował obudzić mnie w ostatniej chwili”.

Fandorin nie ustępował. „Przecież pani nie spała - powiedział zarozumiale. - Widzieliśmy panią na korytarzu. Kompletnie ubraną i nawet z szalem na ramionach”.

„Tak, jakaś dziwna trwoga nie dawała mi zasnąć - odparła pani Clebere. - Widać serce przeczuwało coś złego... Drżałam z zimna i nie mogłam się rozgrzać, narzuciłam szal. Czy to przestępstwo?”

Ucieszyłem się, widząc, jak samozwańczy prokurator traci rezon. A oskarżona spokojnie i pewnie ciągnęła: „Podejrzenie, że katowałam drugiego wariata, monsieur Gauche’a, przekracza już wszelkie granice prawdopodobieństwa. Powiedziałam prawdę. Stary bałwan oszalał z chciwości i groził, że mnie zabije. Sama nie wiem, jak mi się udało ani razu nie chybić. Czysty przypadek. Widać Opatrzność kierowała moją ręką. Nie, mój panie, tak też się panu nie uda”.

Po zarozumialstwie Fandorina nie zostało ani śladu. „Pani pozwoli! - zniecierpliwił się. - Przecież znaleźliśmy chustę! To pani ukryła ją pod dywanem!”

„Nic mi pan nie udowodni - osadziła go pani Clebere. - Chustę schował Gauche zaraz po tym, jak ją ukradł memu nieszczęsnemu mężowi. To oczywiste. I mimo wszystkich podłych insynuacji dziękuję, że zwrócił mi pan moją własność”.

Mówiąc to, spokojnie wstała, podeszła do stołu i wzięła chustę!

„Jestem prawowitą żoną prawowitego spadkobiercy Szmaragdowego Radży - oświadczyła ta niezwykła kobieta. - Mam świadectwo ślubu. Wkrótce urodzę wnuka Bagdassara. Tak, mój nieboszczyk mąż popełnił szereg ciężkich przestępstw, ale jaki to ma związek ze mną i z naszym spadkiem?”

Wówczas miss Stamp poderwała się i spróbowała odebrać jej chustę.

„Ziemie i majątek radży Brahmapuru zostały skonfiskowane przez brytyjski rząd! - oświadczyła przytomnie moja rodaczka i trudno było nie przyznać jej racji. - A to znaczy, że skarb jest własnością jej wysokości królowej Wiktorii!”

„Chwileczkę! - krzyknął nasz dobrotliwy doktor Truffo. -Urodziłem się wprawdzie we Włoszech, ale jestem obywatelem Francji i reprezentuję tu jej interesy! Skarb radży stanowi! prywatną własność rodziny i nie należał do księstwa brahmapurskiego, więc konfiskatę musimy uznać za bezprawną! Charles Regnier przyjął francuskie obywatelstwo z własnej i nieprzymuszonej woli. Popełnił ciężkie przestępstwa na terytorium swojego kraju. Morderstwo, w dodatku dokonane dla osiągnięcia korzyści majątkowych, według prawa Republiki Francuskiej karane jest między innymi konfiskatą mienia na rzecz państwa. Drogie panie, oddajcie chustę! Należy do Francji!” I z wojowniczą miną chwycił brzeg jedwabiu.

Sytuacja była patowa, co wykorzystał zdradziecki Fandorin. Z właściwym jego rodakom bizantyjskim sprytem powiedział głośno: „To poważna kwestia, której teraz nie rozstrzygniemy. Pozwólcie mi jako przedstawicielowi neutralnego państwa zarekwirować na jakiś czas chustę, żeby przypadkiem ktoś jej nie rozszarpał. Położę ją o tutaj, w bezpiecznej odległości od stron konfliktu”.

Po czym zabrał chustę i odniósł ją na stolik ustawiony przy ścianie po zawietrznej, gdzie okna były zamknięte. Później zrozumie Pani, ukochana Emily, dlaczego opisuję wszystkie te szczegóły.

Tak więc kolorowa, trójkątna chusta, jabłko niezgody, leżała na stoliku i pobłyskiwała złotymi iskierkami. Fandorin stał do niej plecami w charakterze warty czy straży. Pozostali tłoczyli się przy dużym stole. Proszę dodać do tego szelest firanek po zawietrznej, zimne światło pochmurnego dnia i nierównomierne kołysanie pokładu pod stopami. Przechodzimy do finału.

„Niech nikt nie śmie odbierać wnukowi radży Bagdassara tego, co prawnie mu się należy! - Pani Clebere wzięła się pod boki. - Jestem obywatelką Belgii i mój proces odbędzie się w Brukseli. Wystarczy, że obiecam przekazać czwartą część spadku na belgijskie organizacje dobroczynne, i przysięgli mnie uniewinnią. Jedna czwarta skarbu to jedenaście miliardów franków belgijskich, pięcioletnie dochody całego Królestwa Belgii!”

Miss Stamp roześmiała się jej prosto w twarz. „Nie doceniasz Brytanii, kochaniutka. Myśli pani, że pozwolimy waszej żałosnej Belgii decydować o losie pięćdziesięciu milionów funtów? Za takie pieniądze zbudujemy setkę potężnych pancerników i siła naszej floty, i tak już najpotężniejszej na świecie, wzrośnie trzykrotnie! Zaprowadzimy na tej planecie porządek!"

Miss Stamp jest mądrą kobietą. Rzeczywiście, cywilizacja tylko by zyskała, gdyby nasz skarb wzbogacił się o tak fantastyczną sumę. Przecież Brytania jest najbardziej postępowym i wolnym krajem świata. Innym narodom wyszłoby na dobre, gdyby wreszcie zaczęły żyć na naszą modłę.

Ale mister Truffo był innego zdania. „Półtora miliarda francuskich franków pozwoli Francji zapomnieć o tragicznych skutkach wojny z Niemcami i stworzyć najnowocześniejszą, najlepiej wyposażoną armię w Europie. Wy, Anglicy, nigdy nie byliście Europejczykami. Jesteście wyspiarzami! Nie rozumiecie i nie chcecie rozumieć interesów Europy. Monsieur de Perier, jeszcze niedawno drugi oficer, obecnie pełniący obowiązki kapitana statku, nie dopuści, żeby skarb przypadł Anglikom. Niezwłocznie sprowadzę pana Perier, niech umieści chustę w kapitańskim sejfie!”

Potem windsorczycy zaczęli się przekrzykiwać, rozeźlony doktor popchnął mnie nawet (jak śmiał!), a pani Clebere kopnęła miss Stamp w kostkę.

Wówczas Fandorin wziął ze stołu talerz i rozbił go o podłogę. Zapadła cisza, wszyscy spojrzeli na niego, a chytry Bizantyjczyk powiedział: „W ten sposób do niczego nie dojdziemy. Jesteście, drodzy państwo, zbyt rozgorączkowani. Proponuję przewietrzyć salon - duszno tu jakoś”.

Podszedł do okien po zawietrznej i zaczął je kolejno otwierać. Kiedy rozwarł na oścież okno nad stolikiem, na którym leżała chusta, zdarzyło się coś nieoczekiwanego: wiatr poruszył leciutką tkaninę i poderwał ją w powietrze. Przy wtórze zgodnego jęku obecnych jedwabny trójkąt przepłynął nad pokładem, dwa razy zatrzepotał nad kołem łopatkowym - jakby machał nam na pożegnanie - i płynnie tracąc wysokość, uleciał w dal. Jak zaczarowani odprowadzaliśmy go wzrokiem, póki nie skrył się gdzieś pośród leniwych białogrzywych fal.

„Straszna ze mnie gapa - rozległ się w grobowej ciszy głos Fandorina. - Tyle pieniędzy! Jak kamień w wodę! Teraz ani Brytania, ani Francja nie będą mogły dyktować światu swoich warunków. Wielka strata dla cywilizacji. A przecież to całe pół miliarda rubli. Wystarczyłoby Rosji na spłatę zadłużenia wewnętrznego”.

A potem było tak.

Pani Clebere wydała przedziwny świst, od którego mrówki przebiegły mi po skórze, chwyciła ze stołu nożyk do owoców i nader zwinnie rzuciła się na Rosjanina. Nieoczekiwany atak zupełnie go zaskoczył. Tępa srebrna klinga rozcięła powietrze i utkwiła w ciele Fandorina nieco poniżej obojczyka, ale chyba niezbyt głęboko. Na białej koszuli dyplomaty ukazała się krew. W pierwszej chwili pomyślałem: jest jednak kara boska na takich łajdaków. Podły Bizantyjczyk cofnął się niepewnie, ale rozwścieczonej furii nie wystarczyła powierzchowna rana. Mocniej złapała rękojeść i znowu się zamachnęła.

Wówczas wszystkich nas zaskoczył Japończyk, który dotąd nie brał udziału w dyskusji i w ogóle trzymał się z boku. Podskoczył prawie do sufitu, wydał jakiś rozdzierający, ochrypły orli wrzask i spadając, zanim jeszcze dotknął podłogi, noskiem buta kopnął panią Clebere w nadgarstek! Takich sztuczek nie widziałem nawet we włoskim cyrku!

Nożyk odleciał na bok, Japończyk wylądował na ugiętych nogach, a pani Clebere wycofała się z wykrzywioną twarzą, obejmując lewą ręką stłuczony nadgarstek.

Jednak ani myślała poniechać krwawej zemsty! Wpadła plecami na wielki zegar (pisałem już o tym monstrum), zgięła się i podebrała dół sukni. I tak już byłem oszołomiony szybkim rozwojem wydarzeń, ale teraz... Dostrzegłem (proszę wybaczyć, kochana Emily, że o tym piszę) kostkę obciągniętą czarną jedwabną pończochą i brzeg różowych majtek, a chwilę później pani Clebere wyprostowała się i w jej lewej ręce błysnął nie wiedzieć skąd wydobyty pistolet. Bardzo mały, z podwójną lufą i rękojeścią wyłożoną masą perłową.

Nie śmiem przytaczać dosłownie tego, co powiedziała Fandorinowi, zresztą pewnie nie zna pani podobnych określeń. Sens ekspresyjnej i energicznej przemowy sprowadzał się do tego, że „przeklęty zboczeniec” (używam eufemizmu, pani Clebere wyraziła się dosadniej) przypłaci podły żart życiem. „Ale najpierw unieszkodliwię tę jadowitą żółtą żmiję!” - krzyknęła przyszła matka, zrobiła krok w stronę Mr Aono i wystrzeliła. Ten upadł na wznak i głucho jęknął.

Pani Clebere zrobiła kolejny krok i wycelowała pistolecik w twarz Fandorina. „Rzeczywiście nigdy nie chybiam - wycedziła. - Wlepię ci ołów wprost między te śliczne oczka”.

Rosjanin stał, tamując dłonią wsiąkającą w koszulę krew. Nie powiem, że trząsł się ze strachu, ale był bardzo blady.

Statek zakołysał się mocniej niż zazwyczaj - w burtę uderzyła wielka fala - i zobaczyłem, jak obrzydliwy Big Ben pochyla się coraz bardziej i bardziej, aż w końcu... pada na panią Clebere! Głuche uderzenie twardego drewna o ciemię i niezmordowana kobieta rozciągnęła się na podłodze, przywalona ciężką dębową konstrukcją.

Podbiegliśmy do leżącego z przestrzeloną piersią Mr Aono. Był przytomny i usiłował wstać, ale doktor Truffo przykucnął obok i siłą ułożył rannego z powrotem, chwytając go za ramiona. Rozciął ubranie, obejrzał wlot kuli i nachmurzył się.

„Grupstwo - wyszeptał Japończyk przez zaciśnięte zęby. - Pruco redwie draśnięte”.

„A kula? - zaniepokoił się Truffo. - Gdzie jest kula, kolego, czuje pan?”

„Chyba utkwira w prawej ropatce - odpowiedział Mr Aono i z imponującym spokojem dodał: - W rewej dornej części. Będzie pan musiar pirować kość na plecach. Trudna operacja. Pzepraśiam za kropot”.

Wówczas Fandorin powiedział coś dziwnego. Pochylił się nad rannym i wyszeptał: „No proszę, Aono, pańskie marzenie się spełniło - teraz pan został moim onjin. Szkoda, bardzo liczyłem na bezpłatne lekcje japońskiego”.

Ale Mr Aono najwyraźniej zrozumiał tę chińszczyznę i rozciągnął blade wargi w słabym uśmiechu.

Kiedy marynarze wynieśli opatrzonego japońskiego dżentelmena na noszach, doktor zajął się panią Clebere.

Ku naszemu wielkiemu zaskoczeniu okazało się, że drewniana kłoda nie roztrzaskała jej czaszki, lecz jedynie nabiła guza. Wyciągnęliśmy jakoś ogłuszoną kryminalistkę spod londyńskich ruin i przenieśliśmy na fotel.

„Boję się, że biedne dziecko nie przeżyje takiego wstrząsu - westchnęła Mrs Truffo. - A przecież nie odpowiada za winy matki".

„Nic mu nie będzie - zapewnił ją mąż. - Ta... persona jest tak żywotna, że na pewno urodzi zdrowego chłopaka, i to równiutko w terminie”.

Fandorin dodał z obrzydliwym cynizmem: „Mamy powody przypuszczać, że poród odbędzie się w więziennym lazarecie”.

„Strach pomyśleć, co zrodzi się z tego łona” - powiedziała drżącym głosem miss Stamp.

„W każdym razie ciąża uratuje ją przed gilotyną" - zauważył doktor.

„Albo szubienicą”. - Miss Stamp uśmiechnęła się, nawiązując do zajadłej dysputy, którą stoczyli niegdyś komisarz Gauche i inspektor Jackson.

„Najgorsze, co jej grozi, to krótki wyrok więzienia za próbę zabójstwa pana Aono. - Fandorin się skrzywił. - Zresztą znajdą się okoliczności łagodzące: afekt, wstrząs, ciąża. Nic więcej jej nie udowodnią, wspaniale nam to zademonstrowała. Zapewniam państwa, że już wkrótce Maria Saintfontaine znajdzie się na wolności”.

To dziwne, ale nikt z nas nie wspomniał o chuście, jakby nigdy nie istniała, jakby wraz z barwnym kawałkiem jedwabiu wiatr uniósł za horyzont nie tylko sto brytyjskich pancerników i francuską revanche, ale i chorobliwe majaki spowijające nasze umysły i dusze.

Fandorin stanął przy zrujnowanym Big Benie, który nadawał się teraz wyłącznie na śmietnik: szkło rozbite, mechanizm uszkodzony, dębowa obudowa pęknięta na całej długości.

„Piękny zegar - powiedział Rosjanin, kolejny raz dowodząc, że Słowianie nie mają za grosz gustu. - Muszę go koniecznie naprawić i zabrać ze sobą”.

„Lewiatan" głośno zagwizdał, pewnie pozdrawiając przepływający opodal statek, i pomyślałem, że już wkrótce, za jakieś dwa czy trzy tygodnie, dotrę na Tahiti i znowu się spotkamy, moja najdroższa żono. To jedyne, co ma teraz sens i znaczenie. Cała reszta jest tylko złudzeniem, chimerą, iluzją.

Będziemy razem i będziemy szczęśliwi - na rajskiej wyspie, nad którą wiecznie świeci słońce.

Pozostaję w oczekiwaniu tego radosnego dnia

Kochający Panią

Reginald Milford-Stokes

Boris Akunin

***

[1]Shouldn't we find a more suitable subject for table talk? (ang.)- Mówi pan odrażające rzeczy… Czy nie powinniśmy znaleźć odpowiedniejszego tematu do rozmowy?

[2]Not if he is dealing with a lady (ang.)- Nie wtedy, gdy ma do czynienia z damą.

[3]In fact, I have seen something extraordinary only yesterday! A charcoal-black face, definitely inhuman, looked at me from the out side, while I was in our cabin! I was so scared! I told you, but you paid no attention! (ang.)- Rzeczywiście widziałam coś niezwykłego, ale wczoraj. Czarna jak węgiel gęba, z pewnością nie ludzka, patrzyła na mnie przez okno, gdy byłam w kajucie. Tak się przeraziłam! Powiedziałam panu, lecz pan to zignorował!

[4]My darling, it must be awfully tiresome for you to translate all this nonsense (ang.)-  Och, proszę, tego już za wiele… Kochanie, musisz być okropnie zmęczony tłumaczeniem tych wszystkich bzdur.

[5]And I'll go to get my knitting(ang.) - A ja pójdę po swoją robótkę.

[6]What's happening? Are we boarded by pirates(ang.) - Co się stało?… Napadli nas piraci?

[7]That's the point. The yellow bastard almost broke my wrist (ang.) - Otóż to… Ten żółty drań omal nie złamał mi nadgarstka.

[8]My apologies, Mr Aono. If  you just stretch your hands... Thank you(ang.)- Serdecznie przepraszam, panie Aono. Proszę wyciągnąć ręce… Dziękuję

[9]Captain, it's me, Jeremy Fox! Please open! We have an emergency!(ang.)-  Kapitanie, to ja, Jeremy Fox! Proszę otworzyć! Nagły wypadek!

[10]What happened, Jeremy?(ang.)-Co się stało, Jeremy?

[11]The French cop shot himself!(ang.) -Francuski glina się zastrzelił!

[12]Oh Lord, have mercy upon this sinful creature(ang.)- Ulituj się, Boże nad tą grzeszną istotą.

[13]Translate everything she says. Everything - word for word (ang.) - Tłumacz wszystko, co ona mówi… Słowo w słowo.

Content

Boris Akunin
LEWIATAN

Kilka kartek z czarnej teczki komisarza Gauche’a

CZĘŚĆ PIERWSZA PORT SAID – ADEN

CZĘŚĆ DRUGA  BOMBAJ

CZĘŚĆ TRZECIA

Boris Akunin