Кучмель Наталля

Імгненні

Наталля Кучмель

Імгненні

Вершы

ЗМЕСТ

* * * Стосам блытаных ліній...

* * * Не кідай, будзь са мной, жыві, пачуцце-нежыць...

* * * Неба лікуе...

* * * Сатлелі травы нашага юнацтва...

* * * Першая кропля па выпуклым шкле...

* * * Дзень паўпрылёг на горад і раку...

* * * Сцяжкаю да прыпынку...

* * * Дымам на веі клеіцца стома...

* * * Ноч пяе дыханнем тваім...

* * * Ліпнёвы надвячорак прыкідваецца днём...

* * * Вечар пахне лісцём і пылам...

* * * У любой цеплыні на хвіліну здарыцца змрочна...

Плён

* * * Студня на выспе пяску...

* * * Ты багатай зрабіў мяне...

* * * Паблякла неба, звітае смугой...

* * * плыў дождж над горадам...

* * * Стрыжоў і ластавак мае...

* * * Я за цябе старэй - на той спакой...

* * * У акне дзявочай спальні...

* * * Скупое сонца п'юць бакамі гмахі...

* * * Ляніва, быццам адэсісты, вып'юць кавы...

* * * Праполка...

* * * - Здурнела! Сорам на вачах губляеш!..

* * * Май. Дождж ішоў...

* * * Неба ў бляску сляпучым стыгне...

* * * На могілках старых з-пад голых вербаў ніцых...

* * * Холад чаромхі, туману, раскрытае рамы...

* * * Ліпень. Здымкі начныя...

* * * Ад мастака - партрэту...

* * * Сон стане сродкам ізноў, як наяве, убачыць...

* * * Мяне не слухаюцца рыфмы...

* * * З ціхім шасценнем, бы кнігі старонкі...

* * * Звечарэла. Сонна ў пакоі...

Быў канец лютага

* * * Жыццё; і ў ім - хрупасткасць і надрыў...

* * * Хто б сказаў - каханне маё...

* * * Туман ярам... Плятуцца стужкі туману...

* * * Неба весняе - ясны німб...

* * * Цераз якую муку вызнаем...

* * * А у Цябе няма імя...

* * * Сёння ў небе імжыцца...

* * * Апала лісце. Месяц лістапад...

* * * Над цёплым пылам сходаў...

* * * Многа зімаў прайшло...

* * * На сто дарог вакол ляжыць разбухлая зямля...

* * * Ёсць веліч у старых закінутых мурах...

* * * А з бяроз - па адным - ападаюць лісты...

* * * Мокрае, шэрае неба радзімы - ды вочы...

* * * Лёгкі голас, лёгкі кашаль, лёгка ў такт...

* * * Падлетак! Вусны горкія твае...

* * * Прыйдзі... Зялёны змрок у пакоі...

* * * Перакулены свет...

* * * У вогкай цяшыні...

* * * Вільготнай душнай ноччу цяжка спаць...

* * * Позняй ветранай ноччу...

Тваё аблічча

Песня

* * * Піск, гоман, скокі, вогнішча ўначы...

* * * Не ўсе ў разлуцы - у журбе, бы ў труне...

* * * Узяўшы рукі твае, датыкацца губамі запясцяў...

* * * Няўлоўна змыкаліся захад з усходам; плялася...

* * * Снег коле павекі - адліжны: ільдісты і рэдкі...

* * * Наймільшая з дзяўчат...

* * * Вецер вакол мяне...

* * * Як цяжка спалучаць...

* * * Гэта вясна...

* * * Такая ноч, што салаўі - крычаць...

Анёлы

* * * ...вечар без цябе...

* * * Анёл, у лёце над зямлёю...

* * * У хваляў сваё жыццё...

* * * Бязмоўны вечар. Жоўты далягляд...

* * * Зямля, дзе мяжуюць глыжы і будылле...

* * * Ліпнёвы поўдзень збіў над вербамі...

* * * А ты мне паклаў на плячо галаву...

* * *

Стосам блытаных ліній,

Быццам ніці з асновы, —

Залатое на сінім

Голле ў вечар вясновы.

І ў дрыготкіх глыбінях

Шэрых воч тваіх — тое:

Залатое на сінім.

Залатое на сінім. Залатое…

* * *

Не кідай, будзь са мной,

жыві, пачуцце-нежыць:

Хацець — што не маё,

кахаць — што не належыць:

Вусоў дзяціны пух, валос закрут цяжкі

І дырыжорскі рух дзявочае рукі.

* * *

Неба лікуе,

пацямнелі брады;

Чайкі святкуюць

вызваленне вады.

І на шклёным балконе,

дзе пануе пыльныя цьма,

Для інжыра ў вазоне

скончылася зіма.

* * *

Сатлелі травы нашага юнацтва,

I кветкам ад марозаў не падняцца.

Ды адчуванне дзіўнае палёгкі:

Жыві, далёкі.

* * *

Першая кропля па выпуклым шкле

Рассыпалася на злёце.

Як хлопец у цельніку — клён у святле

Машыны на развароце.

Рэзкія плямы паўзверх зямлі

Разбіты ліхтар кідае...

Хто яго ведае — дзе, калі

Аднойчы тое згадаю?

* * *

Дзень паўпрылёг на горад і раку

Празрыс тым, цёплым,

быццам летнім, целам.

Павольна падаўшы, не шамацела

Лісціна, абмінаючы руку.

I на ваду, схіліўшыся, з маста

Дзівіўся нехта — хворы ці то п'яны...

Згасаў палын, разліты ў донцы шклянак

Вачэй пад колер мокрага ліста.

* * *

Сцежкаю да прыпынку

Праз зарослы язмінам двор

Хлопец нясе дзяўчынку...

I думае — што да зор.

Лёгка, нібы націнку,

Праз хвіліны — як праз гады,

Хлопец узняў дзяўчынку.

I думае — назаўжды...

* * *

Дымам на веі — клеіцца стома.

Чуць, як гаворыць з ветрам салома.

3 ветрам — салома, з кроплямі  — голле,

3 сэрцам нявольным — вольная воля.

— Йдзі сюды, сэрца, — дам табе крылы:

Лётай, кружыся, дзе табе міла.

Будзе халодна, будзе й галодна,

Але ж затое  — шчасна, свабодна!

— Позна мне, цяжка, — сэрца казала. —

Чорнае лоззе вены працяла.

Чорнае лоззе, мокрае лісце —

Не адарвацца. Вось бы калісьці...

* * *

Ноч пяе дыханнем тваім.

Я яго чую — і ноч пяе.

Ноч пяе золатам кончыкаў вей.

Я іх бачу — і ноч пяе.

Ноч пяе дакрананнем рукі,

Далонню ў далоні, крокам у крок.

Паветра згушчаецца — не ўдыхнуць,

I з сэрца капае цёплы сок.

* * *

Ліпнёвы надвячорак прыкідваецца днём.

Няма куды спяшацца.

Ўсе дома. Маскі здзеты.

Каханы хлопчык мой, нібыта кацянё.

Аблізвае вяршкі з малочнага пакета.

* * *

Вечар пахне лісцём і пылам.

Котка злезла з акна пад'езда,

Валюхаючыся, пайшла.

Душна, быццам між сценак вазы:

Атачае дамы, здаецца,

Тонкі пласт залатога шкла.

* * *

У любой цеплыні

на хвіліну здарыцца змрочна,

Цверазеўшы, спіной адчуць

пад шпалерамі — мур.

Маленькі лемур, у цябе вялізныя вочы;

Прыпадз і да маіх грудзей, маленькі лемур.

Плён

Мята, мята пры балоце,

Рута пры рацэ.

Як пук жыта — жмут мелодый

Пры адной руцэ

Прыхінёны; а другая —

Жоўтае, як звон,

Сэрца спелае трымае;

Белы мёд з яго сцякае

Проста на далонь.

* * *

Студня на выспе пяску

Белым прысыпана снегам.

Памяць аб тонкім, гарачым

Целе тваім.

Памяць аб веях —

Шорсткіх, як снег,

што зрываецца з даху пад ветрам,

Лёгкіх, як снег,

што сядае на твары і кроны.

Дымчаты снег.

Памяць аб вуснах —

Вабных, як познія вішні

ў лістоце калянай,

Праг ных, як быццам пчала,

што аблізвае спелы

Вішанны сок.

* * *

Ты багатай зрабіў мяне.

Дараваў мне срэбра і злота,

Перлы, лалы і дыяменты.

Тыя скарбы заўжды са мной:

Срэбра ў пасмах вакол чала;

Злота зор — скрозь мокрыя веі;

Лалы сораму, жалю, гневу,

Дыяменты слёз развітальных

I ў халодны дзень прад змярканнем

Перлы кропель на сумным шкле.

* * *

Паблякла неба, звітае смутой.

Бязважкімі гуляе прыпаламі

Ліпнёвы вецер: каля губ Яго

Сівы матыль трапечацца крыламі.

Як горача! Паволі нікне дзень.

I пазіраюць з моста дзве дзяўчыны

На мнос тва белых кропак па вадзе —

Як быццам бы па ягадзе рабіны.

* * *

плыў дождж над горадам

цяжкі і нізкі быццам дым

і голле гордае

само хілілася прад ім

так за гадзінаю

гадзіна коціцца ў пакой

гром кропляў рынаю —

курантаў бой

плыў дождж над горадам

звісаў завесаю вады

як мяккім голасам

ахутваў змоўклыя сады

і не ўскалочана

у палісадзе між вяргінь

пад колер воч тваіх

стаяла стынь

* * *

Стрыжоў і ластавак мые

Неба водаварот.

Шыпшыны губы туг ія

Сцялі ружовы рот.

Паволі ноч наступае,

I ў ёй прасвету няма...

За здраду найгорш карае

Жанчына сябе сама.

* * *

Я за цябе старэй — на той спакой,

Які бывае, калі ўсё разгубіш

І не кахаеш, а спакойна любіш,

Не забываючыся выгады сваёй.

Я за цябе старэй — на той спакой.

* * *

Ў акне дзявочай спальні

Гарыць, не міргне свечка.

Кахаць не развучыцца.

А ўнізе — вецер, слота.

Пажоўклых лісцяў плямы.

Няма прытулка сэрцу.

Каханак на гадзіннік

Глядзіць, затым — у цемру.

Кахаць не развучыцца.

Кот мокры і блішчасты

Хаваецца ў пад'ездзе.

Няма прытулка сэрцу.

У сне, прад нараджэннем,

Шаволіцца зародак.

Кахаць не развучыцца.

Штоночы ў адзіноце

Стары чакае смерці.

Няма прытулка сэрцу.

* * *

Скупое сонца п'юць бакамі гмахі,

I смешны снег аблёг зямлю і дахі —

Як семяно: пласт пуху па вярху

I кругленькае, цвёрдае — ў пуху.

I не назваць, што больш было б вясеннім,

Чым гэты снег, падобны на насенне,

I сонца, што, як котка на страсе,

Аж надта годна галаву нясе.

Але ўжо прагрымелі кроплі сцёкам.

I твой пакой — абдымкаў нашых кокан,

Спусцелы кут задушных таямніц —

Асветлен скрозь прарэзы аканіц.

* * *

Ляніва, быццам адэсіты, вып'юць кавы

I пойдуць блындацца па горадзе

без справы —

Два даўганогія, пад сонцам, за руку.

I ветрык,

што ў дрымотных пошуках чагосьці

На даляглядзе, як падушкі, хмары мосціць,

Не пашаволіць разамлелую раку;

Бо на адно дастане сіл —

даткненнем гібкім

Сушыць нагі маленькай мокрыя адбіткі

На шэрым покрыве бетоннай паласы

I спрабаваць спатоліць вялае тамленне,

Яе спадніцай абвіваючы калені.

Яму разбэрсаўшы на вочы валасы.

* * *

Праполка... Двухтыднёвыя дажджы

Дзяляну марнатраўем затапілі.

Паўсюль, не вылучаючы ні град,

Hi баразён,— адною злітнай хваляй

Курчавіцца і бухне зелянота.

Мелісы пах. Мяшаючыся з пахам

Парэчкі і зямлі, ён кліча — жыць!

Ён кліча — жыць! Ён кліча —

шчасным быць,

На дробязі не зварачаць увагі.

Не гледзіш? Што ж. Будзь вольны.

Бог з табой.

Жыві, як можаш. Я жыву — як хочу!

Таму што ведаю цяпер, як трэба,

Таму што падаюцца пад рукамі

Макрыцы ніцістыя карані,

I дыхае слабенькая меліса,

У свет шырокі гледзячы з адвагай,

I між кустоў парэчкі — самасея,

Хоць мокрая, ды гордая паставай

Сарана яркай барваю гарыць.

* * *

Паводле сюжэтаў

«Тысячы і адной ночы»

— Здурнела! Сорам на вачах губляеш!

Пагардліва зірнуўшы спадылба,

Ўсясветнаму цару ты адмаўляеш

I да грудзей штомоцы прыхінаеш

Нахабнага і брыдкага раба!

I цар, адрынуты, абагаўляе

Тваю між смецця знойдзеную рэч,

А раб каравы твар свой прыкрывае

Ад пацалункаў і цябе піхае,

Нібы свінню: «Пайшла, пачвара, прэч!»

— О той, хто загаворвае сурокі,

Дапамажы, бо звяну, як трава:

Самаадданы, юны, яснавокі,

Мне цар не мілы; нічые папрокі

Не дапамогуць: чую толькі крокі

Карослівага чорнага раба.

* * *

Май. Дождж ішоў. Цяжкі і вогкі пах

Цяжкіх і вогкіх выпарэнняў бэзу.

Асфальтам заліваны чорны шлях

Блішчыць спіной, як мокрае жалеза,

I на ільсніс тай, маслістай спіне

Ў бяздумнасць і спакой нясе мяне.

* * *

Неба ў бляску сляпучым стыгне,

Жоўтым вокны шкліць.

Без цябе пражыўшы тры тыдні.

Так і звыкну жыць.

Але ў вечар, ветрам напяты

Над ламаным грэбнем дамоў,

Тонкі твар, бы з іконы зняты,

Узгадаю зноў.

Што ты? Дзе ты? Месяц замглёны

Крэпне між аблок.

У завулку блукальнік сонны

Прыцішае крок.

* * *

На могілках старых

з-пад голых вербаў ніцых

Відаць, што не гарыць ні ў храме,

ні ў капліцы

Святло; і рад магіл, на стомлены пагляд,

Так мірны, як нібы дзіцячых ложкаў рад.

Парадак іх маўчыць аб сне, а не аб смерці.

I хочацца запхаць пад белы камень сэрца

Дый так далей пайсці — каб не было чаму

Hi рвацца, ні цярпець пякучую думу,

Ані перажываць бязлюдства, безграшоўе,

Пакуты за любоў, чыёсьці безгалоўе...

Йсці стылай, ледзяной,

цягнуць бязгучны спеў

I тоненькім кійком збіваць лістоту з дрэў.

* * *

Холад чаромхі, туману, раскрытае рамы;

Холадам вее салоўкавы шчокат таксама

3 купаў надрэчных кустоў.

Сцюжа бяссонных стагоддзяў пустога чакання;

Пары, якой на марозе стаецца дыханне;

Сцюжа сівых валасоў.

Іскры сваяцтва, любові, сяброўстваў цяпельцы

Не затрымаюць хвіліны, ў каторую ў сэрца

Зойдзе льдзяная ігла.

Што ж мы,

як толькі разблыталі кокан малечы,

Выспелі, сталі сабою, — за век чалавечы

Маем так мала цяпла?

* * *

Ліпень. Здымкі начныя.

Камароў над дрыгвою бяссонне

Штохв іліны па шкле асвятляльнікаў

цельцамі б'е.

У кустах вербалозу

захліпаецца соладка конік

I расою паволі

набракаюць красоўкі твае.

Неба, бледнае з захаду,—

ў шнарах аблок вечаровых,

I далёкае, дробнае полымя ўнізе дрыжыць.

Як ты мякка ступаеш —

нібы госць на зямлі выпадковы —

I дрыгве гэтай гідлай

сцеражэшся балюча зрабіць.

Ты вялікі, як неба,

і маленькі — бы мне па далонях

Даступаеш да сэрца;

ціхі гук кінакамера ўе.

Хай штоночы між лоззя

захліпаўся бы соладка конік

I траву далікатна краналі красоўкі твае.

* * *

Ад мастака — партрэту.

Сонны дождж

Паткнецца ў шкло —

Памыслю пра цябе я.

Каханне — не адзіная ідэя,

Дзеля якое варта йсці пад нож.

Але калі па скошаным ілбе

Маёй маг ільнай выспы

Дождж заскача,

То фарбы — жыцьмуць.

Можа, тым аддзячу

Сусвету і табе.

* * *

Сон стане сродкам ізноў

як наяве, ўбачыць

Мужнасць разлатых броў,

а пагляд — дзіцячы.

Столькі пражыўшы гадоў — цяпер разумею

Цалкам значэнне слоў пра «праменні веяў»;

Толькі цяпер вырастае з-пад сэрца згода

3 вобразам казак усходніх:

«Вачэй маіх прахалода...»

* * *

Мяне не слухаюцца рыфмы.

I верш — той нудны гук, калі

Тужліва ўслед сапраўдным рыпнуць

Калодзежныя жураўлі.

Паперы — мо на трыццаць столак,

Ды аднаго няма на ёй:

Як вылузнуўся з ночы золак

I раскрываецца зарой.

* * *

3 ціхім шасценнем, бы кніг і старонкі.

Вецер шаволіць ліс тоты руду.

Ў небе бязвоблачным месячык тонкі

Нізка ляжыць — запірае ваду.

Так бы прасіцца ў любові злашчаснай

Словамі песні, пачутай не раз :

— Месяц мой звонкі, о месячык ясны,

Ой, не свяці ты на той пералаз!

* * *

Звечарэла. Сонна ў пакоі.

Пахне ліпамі з-за сцяны.

Тут знайшлі дэфектыўных двое

Чалавека адно ў адным.

Мы калені падоймем горкай

I смычок пакладзём ля ног.

Падбароддзем мяккім, нягордым

Увапрэмся ў скрыпічны бок.

Мне не страшна цяпер зламацца,

Не карціць адваёўваць штось.

Для другіх хай буду нармальнай,

Для цябе — такая, як ёсць.

Быў канец лютага

Весні туман — неспатольней за жабры

Скура, здаецца, ўбірае.

Голле вугластае, як кандэлябры,

Ўскінула груша старая.

Кропля над возерам — блісь! — і пагасла.

Так твае губы сухія

Першым дажджом, сарамліва-бясстрасна

Мне датыкаліся шыі.

* * *

Жыццё; і ў ім — хрупасткасць і надрыў,

Бо кожная сустрэча стаць магла

Апошняю. Будынак чорны брыў,

Як п'яны па дажджы; вада цякла

3 яго; і дзіўным позірку было

Слабое далікатнае святло

Шчылінаў ставень — як шчылінаў вей:

Дык, значыць, дом населены людзьмі?

I гаспадар — сухі стары яўрэй

3 вялізнымі дзяцінымі вачмі —

Свой смешны день пасоўваў па сцяне...

Здаецца, гэты дом любіў мяне.

Глыбей у шторы шылася акно,

I воды ў трубах наўзварот цяклі —

Калі, абняўшы, аднаго адно

Мы з бездані дэпрэсіі цяглі.

Успыхваючы, падаў край-крыло

Зямлі, дзе нам так добра быць магло,—

Слабы і белы, як твая рука

У поўнай цьме, на гузіку замка.

* * *

Хто б сказаў — каханне маё;

Я скажу — чаканне маё.

Хто б сказаў — ты любасць і гнеў;

Я скажу — бясконцы спадзеў.

Сцяўся ў ім, як броваў надлом,

Свет малы за жоўтым акном.

Час застыў над светам малым.

Анішто не здарыцца ў ім —

Не скаціцца слёз раўчуку,

Не разліцца ў цішы званку.

* * *

Туман ярам, ярам-даліною...

3 народнага

Туман ярам... Плятуцца стужкі туману

Вакол чорных хмызоў, вакол елак малых.

Але ім устыдацца тонкага стану

I празрыстых веяу тваіх.

Пералеска ўскіне сцяблы маладыя

У глухіх вільготных ярах вясной —

I падасца, быццам хлапечай шыі

Не ўтрымаць галавы буйной.

I, нібыта аскепак светлага лёду

Аплывае сэрца весняй парой.

Толькі позна — згінулі насалоды,

Толькі сцюжай цягне з яроў.

* * *

Неба весняе — ясны німб,

О горад мой;

Голле рыжае — светлы кілім

Над тваёй галавой.

Сёння рака сваю вязкую кроў,

О горад мой,

Гоніць хутчэй ад свістання вятроў

Над тваёй галавой.

І падаецца — ажылі дамы,

О горад мой;

Палі скляпенні зімовай турмы

Над тваёй галавой.

* * *

Цераз якую муку вызнаем,

Чым дзячаць добрым, шчырым і адданым,

I потым — выпадковым аддаем,

Што не насмеліліся даць каханым.

I помняцца такіх спатканняў сны

Тым саладзей, што адыходзяць з ночай...

…Як лёгка з выпадковымі — яны

Запомняць нас такімі, як мы хочам.

* * *

А у Цябе няма імя.

Ніяк не зваць маю руку ці вока;

Ніяк не зваць маё дыханне, сэрца,

Але без іх — не жыць.

Ніяк не зваць

Дыханне ночы ліпеньскай без ветру

I зорку над высокаю таполяй;

Ці яксьці зваць — ды гэта неістотна:

Яны завуцца — Ты.

* * *

Сёння ў небе імжыцца

снег бялюткі, а дробны такі —

Маці Божая быццам

вытрасае мяхі з-пад мукі.

* * *

Апала лісце. Месяц ліс тапад

Абмёрзлыя галіны ў неба ўзняў.

Бялёсы, як падмоклы, далягляд

I насцярожаная цішыня.

* * *

Над цёплым пылам сходаў,

Над дзённаю кунегай —

Як быццам сінім мёдам

Напоенае неба.

I ў ясным дні, што ў ставе,

Плывеш малою плоткай...

— Мёд сіні не бывае?

Але глядзець — салодка.

* * *

Многа зімаў прайшло,

I шмат пракацілася вёснаў,

Але дагэтуль

Выклікае здзіўленне

Toe,

Што імем тваім

Могуць клікаць кагосьці яшчэ.

* * *

На сто дарог вакол ляжыць разбухлая зямля.

Заплыла ноч над галавой агромністае неба.

I адмяжоўвае ад іх вялізарнае голле

Маленькі свет, дзе мы з табой,

абняўшыся, сядзім.

Таполі стукаюцца між халодных, золкіх зор.

Вышэй за верхі іх

расце гарачыня абдымкаў.

I будзе час, што ў самых нас

раскрыецца бяздонне,

I стане толькі наш з табой вялікі гэты свет.

* * *

Ёсць веліч у старых закінутых мурах —

Ды сэрца паміж іх хутчэй адчуе страх.

Не так спаруды сцен,

абломы сыпкіх вокан —

Густы і пышны ўюн прываблівае вока.

Свет ясны, так і ты мае прыгожыш сны —

Гліцыніі святлом уздоўж рабой сцяны.

Спамінам аб табе — ліянаю зялёнай —

Прыкрашан грубы мур

паўсёднасці штодзённай.

* * *

А з бяроз — па адным — ападаюць лісты.

Імі ўсланы дарогі, нібы талярамі.

Позні вечар. Вагон напалову пусты.

Толькі белая-белая поўня над намі,

Ды з бяроз — па адным — ападаюць лісты.

* * *

Мокрае, шэрае неба радзімы — ды вочы

Звыклі да фарбаў няяркіх, абрысаў някідкіх.

Тут пра вясну сведчыць

нават не першы лісточак —

Першыя на тратуарах падсохлыя пліткі.

Дзіва, як тут, сярод гэтае стылае слоты,

Змог узрасці — на прыгоду і песню гатовы,

Моцны і гнуткі,

як хмелю над вокнамі сплёты,

Светлы, як хмелевы гроны

ў красе вераснёвай.

* * *

Лёгкі голас, лёгкі кашаль, лёгка ў такт

Калыхаецца хусцінка на грудзях.

I вітрыны лёгка поглядам лавіць —

Не бянтэжыць, што не хопіць заплаціць.

Так, як быццам бы адкрыты ўсе шляхі,

Быццам лёгка дараваны ўсе грахі...

3 мяккай гразі вецер вільгаць падабраў;

Новяць колер купы выпетраных траў.

Толькі нудна, абдзіраючы руку,

Ключ каторы раз правернецца ў замку —

Бо вясновы дзень, як даўні любы сон,

Цяжка-цяжка размыкае свой палон.

* * *

Падлетак! Вусны горкія твае

I вочы, быццам лёд, што растае,

Брыво тугое надламанай стрэлкай —

Навек у сэрца мне загнаны стрэмкай.

Дзіцёнак... Вечар дыхаў, месяц цвіў;

На ўсё навокал светлы холад ліў.

I кожны з нас струною быў і смыкам,

Уадначас — і скрыпкай, і музыкам...

...Калі ж спатоліліся мы, калі

3 угрэтай падымаліся зямлі —

Світала. Ўвачавідкі халадала.

За павароткай восень нас чакала.

* * *

Прыйдзі... Зялёны змрок у пакоі;

Віно ў скляпах не цяплей ад лёду;

Лілеі пахнуць на падваконні,

I мармур дыхае прахалодай.

Вось-вось, згарнуўшы хітон з блакіту,

Зямля пад зорную коўдру ляжа.

Веранда ў доме плюшчом спавіта —

Ніхто не ўбачыць, нішто не скажа.

А мы ў абдымках цяпло падвоім...

Прыйдз і!.. Чакаю! Бо я не веру,

Што мне й сягоння ізноў з тугою —

3 адной тугою! — дзяліць вячэру.

* * *

Перакулены свет.

Родны дом —

Месца,

Дзе адчуваеш сябе

Ашалелай вавёркай

Сярод ляснога пажару:

Куды ні паткніся — агонь.

А чужы чалавек —

Той, каго

Да нясцерпнасці хочацца бачыць.

Не каханы,

Не сябра,

Проста — той,

На руках у каго

Звер малы з абгарэлым хвастом

Непрытомна шукае ратунку.

* * *

У вогкай цішыні — ці дворышча, ці лес? —

Бэз абрастае пні. Пні, мабыць, грэюць бэз.

Замкнёная царква. Гнілы раскіслы яр.

На тоненькіх сцяблах пупышкі —

твар у твар.

Як бы ў нямым кіно — чакаюць над сталом

Адз ін ад аднаго героі нейкіх слоў.

I словы прагучаць і цішу скалануць.

Ды нам іх не чуваць —

мы дробныя, каб чуць.

* * *

Вільготнай душнай ноччу цяжка спаць

I застаецца толькі ўспамінаць.

Плюскоча задуменна і тужліва

Вада, льючыся, гулкая, з адліва;

I вішаннік, разбухлы, без лісця,

Стае іс тотай іншага жыцця —

Такі ў сябе заглыблены, старонні...

Каханы, ясны мой, дзе ты сягоння?

Вільготнай душнай ноччу цяжка спаць

I застаецца толькі ўспамінаць.

* * *

Позняй ветранай ноччу,

Паволі,

Забываючы на раскошныя пахі

Зялёнай і мокрай вясны,

Ісці і ўдыхаць

Праз складзеныя далоні

Паветра —

Бо на іх затрымаўся

Пах цела твайго,

Толькі што

Утрапёнага ласкай.

Тваё аблічча

Сухаватыя лініі твару,

Зрослыя бровы над лёдам вачэй —

Лістапад, калі ўсё на зямлі

падабралася, змерзла, падсохла

I толькі азёры

сцюдзёнай жывой глыбінёю

Адлюстроўваюць біты марозам

прыбярэжны чарот і аер.

Песня

Каханы мой вячэраў у доме маім, у сціплым і бедным пакоі; і не зайздросціла я гаспадыні маёй у пышных яе палацах.

Валасы твае пахнуць ветрам, цела тваё пахне хлебам, семя тваё пахне горкай травой палявой.

Сонца ўзыходзіць — залоціць шаты соснаў ды кіпарысаў; сонца сыходзіць — ты са мной застаешся.

Валасы твае пахнуць ветрам, цела тваё пахне хлебам, семя тваё пахне горкай травой палявой.

* * *

Піск, гоман, скокі, вогнішча ўначы —

I ціхі светлы хлопчык пры плячы.

Усенькі час — праз крыкі і пяянне —

Прысутнасці ягонай адчуванне.

Адданасці і праг і повен рух

Празрыс тых воч і загарэлых рук.

I кожны міг пасоўвае няўмольна,

Нібыта гайку па разьбе, павольна

Насустрач: мне — яго, яму — мяне...

Нас непазбежнае не абміне:

Hi разгаранне, ні згасанне страсці.

Адно ж было — на самай справе — шчасце:

Піск, крык, пяянне моладзі ўначы —

I незнаёмы хлопчык пры плячы.

* * *

Не ўсё ў разлуцы — ў журбе, бы ў труне.

Не ты — то іншы абдыме мяне.

Ты — спрыт, і сіла, і мускулаў бляск:

Кот, ахаваны багіняю Бас т.

А ён — Аз ірысу любы трыснёг,

Што вырас на скрыжаванні дарог;

I так, як пальцы ягонай рукі,

Трыснёг кранаецца хвалі ракі.

* * *

Ўзяўшы рукі твае, датыкацца губамі запясцяў,

Адчуваць, як пульсуюць пад дотыкам

цёплыя жылкі...

Хай мне скажуць, што гэта часовае,

плыткае шчасце,

Што інакшае ёсць,—

я сваёй не прызнаю памылкі.

Хто калі вызначаў,

што часова, а што пастаянна?

Можа, ў тлуме пякельным

ці ў светласці райскага краю

Не малітваў туту,

не цярпення бясконцага ямы —

А вось гэтыя рукі ды цёплыя жылкі згадаю.

* * *

Няўлоўна змыкаліся захад з усходам; плялася

Нябачная сетка, а колер быў шызы і цёплы.

I цёплаю шызаю сеткай акрылася неба;

Адно — дзе-нідзе пагаралі

падоўжных аблокаў

Плас ты; і сціхала гарэнне, і човен заспаны

Сухога, маркотнага белага месяца выплыў.

I ціха ўсё стала,

і плюшч развярнуўся на месяц,

I скруткам распалася ноч...

Я адна была ў хаце.

Святла не паліла, а думала толькі:

мой Божа!

Ты любіш мяне,

дараваўшы вось гэдакі вечар

I думкі аб тым, хто святлейшы

за месяца човен, —

Такі ж беззахісны,

такі ж невяртальна далёкі...

* * *

Снег коле павекі — адліжны:

ільдзісты і рэдкі.

У мружных вачах ліхтары расцвітаюць,

як кветкі.

А сэрца — пустое. Куды жа,

ў што сябе ўкласці.

Каб гэта было — да астанняга поз ірку —

шчасце?

* * *

Наймільшая з дзяўчат —

Велікавокасць, шчупласць і пяшчота —

Чытае ўголас вершы пра змаганне,

Пра шыбеніцы, пра зямлю і волю.

Граняцца слёзы на яе вачах.

Няздольная кахаць

Спявае пра любоў; няздольны плакаць

Вядзе за ёй пагляд сухі і востры,

Як лазера прамень; а той, хто здатны

I плакаць, і кахаць,— спяваць не можа.

Ён у куце; здушыў далонню рот,

Каб сцяць пакуту, што з яго ірвецца,

Не могучы быць выказанай словам,

А толькі гукам; ды грымас ягоных

Ніхто не разумее:

Усе вакол занятыя сабой.

* * *

Вецер вакол мяне,

Вецер.

I я,

Стоячы на раздарожжы,

Спрабую злавіць яго

Плас тыкавым пакетам.

Рукі ледзь могуць трымаць

Празрыс тую абалонку —

Нечым напоўненую,

Не пус тую.

Але ці вецер у ёй,

Ці паветра?

Так рэчаіснасць

Пакутліва ловіцца ў вершы:

Жыцце там б'ецца

Пад пластыкам блытаных словаў

Ці толькі адбітак ягоны

На гэта імгненне?

* * *

Маці сына й выправаджала,

А месяцам падперазала,

А зораю засцібнула,

А доляю агарнула...

Вясельная песня

Як цяжка спалучаць

Пачуцці маці — і любоў жанчыны.

Як цяжка — але толькі не з табой:

Ты і ў каханні застанешся сынам.

Не маці — я цябе падперажу

Халодным срэбным месяцам; і зору,

Як фібулу, замкну пад падбароддзем

(От хораша пяецца ў даўніх песнях!);

I доляй агарну, нібы плашчом:

Нясі старожка чару — не пралі —

Да той, танюткай і доўгавалосай,

Якую згадваў, толькі адступала

Абдымкаў нашых злітнае шаленства.

Дзе хочаш будзь. 3 кім хочаш будзь. А я

Парадуюся за цябе здалёку —

Бы тая, з песні, што на раздарожжы

Стаіць, страчаючы вясельны поезд.

3 іконаю — і з чаркай у руцэ.

* * *

Гэта вясна —

Сонечная, як тваё «здрастуй»,

Зменлівая, як твае вочы —

Шараватыя з іскрай;

Нязграбна-юначая,

Як велікаваты рот.

Пруткая і моцная.

Як худыя хлапечыя плечы

Ў расхлістаным пінжаку.

Ты нагадваеш кожнага з тых.

3 кім вярталіся да мяне

Маіх асабістых семнаццаць.

I ў мройнай свядомасці

Сплюшчаных вей

Блытаюся: ці то вецер

Перабірае старыя травы

Колеру тваіх валасоў,

Ці ўздымае твае валасы

Колеру леташніх траваў...

* * *

Такая ноч, што салаўі — крычаць

Адз ін адному праз глухую цьму.

Такая ноч, што хочацца сказаць:

«Жыццё маё» — усё адно каму.

Спыніся, міг! Хай у табе ізноў

Склубіцца час, мінуласць, успамін —

Каб зноў глушылі крыкі салаўёў

I ў цёплай цемрадзі цялесна млеў язмін.

Анёлы

Мордачкі, на якіх адбіта

персікавага колеру нахабства

і дапытлівасць колеру чорнай вішні,

што гняздуе ў бяздонных вачах

пад бясконцымі веямі.

* * *

…вечар без цябе...

…раніца без цябе...

…дзень без цябе...

нібыта цаглінкі

кладуцца ў сцяну

паміж мной і табой

з майго боку сцяны

вось-вось зацвіце алыча

нібы малаком

апырскана лёгкае голле

дыванамі

кладзецца пад ног і трава

і смяюцца вясёлыя людзі

з бутэлькамі піва

з твайго боку сцяны

я не ведаю што

а неўзабаве

магчыма

і не захочацца ведаць

...дзень без цябе...

...ноч без цябе...

* * *

Анёл, у лёце над зямлёю

Згубіўшы галаву,

Упаў, абняўшыся са мною,

У мокрую траву.

Вышыні горняга спакою

Сабой разбіў як шкло, —

I ўпаў, абняўшыся са мною,

Каб мне мякчэй было.

Але і зрынуты з нябёсаў,

Расплюснуты аб дол

Звычайным чалавечым лёсам,

Усё адно — анёл.

* * *

У хваляў сваё жыццё

і сваё ў травы,

У ціхіх каменняў

і гарадскіх галубоў.

I недзе ўглыбі нарастае бунт,

бо жыву

Жыццём чалавека —

а хочацца іх жыцця.

* * *

Бязмоўны вечар. Жоўты далягляд.

Як дрэмлюць на вяроўцы апранахі.

Крывыя вулкі нізкіх шэрых хат.

Высокія сады — вышэй за дахі.

Што віравала — сціхла, прылягло.

Здаецца нават: просіцца у раму

Пры браме куст язміну, і над брамай —

Адз інай зоркі вострае святло.

* * *

Зямля, дзе мяжуюць глыжы і будылле

3 крыжамі;

Дзе ржавыя косткі змяшаны з жалезам

Іржавым;

I ўсё гэта сплёты здзічэлых малінаў

Хаваюць ад свету...

Калі Бог і праўда зляпіў мяне з гліны —

То з гэтай.

* * *

Ліпнёвы поўдзень збіў над вербамі

Аблокаў чараду;

I вербы — да адной — абернены

Каскадамі ў ваду.

Празрыс таю галля заслонаю

Шаволяць плыні ўслед...

Зялёная вада, зялёная,

Аблокаў дзіўны квет.

У засені вярбы, пад выгінам,

Чакаўшы, ты стаіш.

А вочы — як у неба выемы,

Як хтось прыдумаў іх:

Глыбокія яны, бяздонныя —

Перакуліўся свет...

Зялёная вада, зялёная,

Аблокаў дзіўны квет.

* * *

А ты мне паклаў на плячо галаву

I стаў гаварыць, што не бачыш жыцця;

Адно бачыш — дымныя вейкі Яе

Ды лёгкія пасмы над гладкім ілбом.

А ўчора ты ружу за шторай схаваў,

Яна ж не звярнула увагі — ані;

А ён Яе мучыць... Ды хто такі ён,

Каб смеў тваю панну

Хоць пальцам крануць?!

А ён... А Яна...

Гавары, гавары.

Я слухаю моўчкі — аб Ёй, аб табе

Ды нават аб ім. Бо галоўнае — што?

Што ты мне паклаў на плячо галаву.

Content

Кучмель Наталля Імгненні

ЗМЕСТ