Αρχιμανδρίτης Ανδρέας Κονάνος

Δυνάμωσε την Ψυχή σου

Δυο λόγια εισαγωγής

Σε σένα,

που ώρες ώρες

λυγίζεις…

Τίποτε ιδιαίτερο. Αίγες εκπομπές που κάναμε στο ραδιοφωνικό σταθμό «Πειραϊκή Εκκλησία», στους 91,2 Fm, γραμμένες τώρα σε κείμενο κάπως συμμαζεμένο, μαζί με τα αντίστοιχα ακουστικά cd, ώστε να μπορείς και να ακούς και να διαβάζεις.

Κάναμε παρέα αρκετές ώρες μαζί. Πολλές φορές μες στη βδομάδα. Αν ήταν να βάλω και σελιδοδείκτη σ' αυτή την έκδοση, ξέρεις τι θα 'βαζα; Ένα απ' τα χαρτομάντηλά σου. Αυτά, τα δακρυσμένα σου. Μου 'πες πολλές φορές ότι ακούγονταςτα φτωχά μου λόγια έκλαψες αρκετά. Ζήσαμε συντροφιά στιγμές αυτογνωσίας, ειλικρίνειας, προσευχής κι ελπίδας.

Το ζήτησαν πολλοί να γίνει αυτή η έκδοση. Σιγά το πράμα, δηλαδή. Λες και δεν τα ξέρεις όλα. Όλα τα ξέρεις, πίστεψέ με. Απλά, θες να τ' ακούς κάπως αλλιώς. Θες το φάρμακο, μα σε σιρόπι γλυκό. Δεν αντέχεις ενέσεις, χειρουργεία, πικρές γεύσεις.

Η αλήθεια είναι ότι εσύ είσαι που με πλουτίζεις. Μου δίνεις ακατέργαστα κομμάτια χρυσό κι ασήμι και πολύτιμους λίθους. Κι εγώ τα παίρνω και τα επεξεργάζομαι και στα δίνω λίγο πιο ποιητικά, λογοτεχνικά. Να 'ναι καλά κι ο μουσικοσυνθέτης και ιεροψάλτης Βασίλης Χατζηνικολάου, που με βοηθά με τη μουσική του, ισορροπεί και τον ήχο, ντύνει και τα λόγια μου με μελωδικό χαλί, για να πατά η ψυχή σου μαλακά, να μην πονά μ' αυτά που ακούει. Και γι' αυτό μετά σ' αρέσουν και σε παρηγορούν. Πάντως η πρώτη ύλη, δική σου είναι. Μόνο που δεν το ξέρεις. Δεν μπορείς να φανταστείς ότι το μήνυμα, το τηλέφωνο, ο αναστεναγμός και το δάκρυ σου, η αγωνία και η απορία σου, ο καημός κι η πίκρα σου, μπορούν να γίνουν εκπομπή. Μου μιλάς με θλιμμένη ψυχή, κι εγώ αυτό που μου 'πες το κάνω εκπομπή. Έτσι μου βγαίνει. Μαζεύω τα σκοτάδια και τις σκιές της ζωής μου και της ζωής σου και τα βάζω μπροστά στο Φως του Χριστού, κι ακριβώς επειδή είναι αληθινά αυτά που μου λες και δεν υποκρίνεσαι, βγαίνει μετά κάτι αληθινό. Βγαίνει ελπίδα μέσα απ' τον πανικό· ειρήνη μέσα απ' την αντάρα· ησυχία και εμπιστοσύνη, μέσα από κραυγές απελπισίας.

Σ' ευχαριστώ για την εμπιστοσύνη, την αγάπη, τη συγχώρεση που μου δίνεις. Ο Θεός να σε ευλογεί πάντα, να σου πλαταίνει το μυαλό, να βλέπεις μακριά, καθαρά, ταπεινά.

Όλα θα πάνε καλά, όλα τα δύσκολα κι οι κρίσεις θα περάσουν. Η αγάπη κι ο Χριστός θα μείνουν για πάντα, κι εμείς μαζί τους.

Αυτά που λέγονται προφορικά στην εκπομπή, δύσκολα μεταφέρονται στο χαρτί. Ο τρόπος, ο τόνος της φωνής, τα κενά, η χροιά, δύσκολο να αποτυπωθούν στην μεταφορά που επιχειρούμε εδώ, σε γραπτό λόγο. Μα δεν πειράζει. Φτωχή μεταφορά, φτωχών λόγων. Στο τέλος πάλι μια φτώχια μένει, για να φανερώσει ότι τελικά αυτό που πλουτίζει τα πάντα στη ζωή είναι η αγάπη που περιβάλλουμε τα πράγματα. Με την αγάπη και τ' ασήμαντα, γίνονται σημαντικά. Και τ' αθέατα, θεατά.

Ευχαριστώ πολύ το σωματείο «Παναγία Γάλαξα, η Θαλασσοκρατούσα», που ανέλαβε την έκδοση των εκπομπών σε βιβλίο καθώς και όσους κι όσες βοήθησαν να αρχίσει η εκδοτική αυτή προσπάθεια. Ευχαριστώ όσους έγραψαν, διόρθωσαν, επιμελήθηκαν και καλλιτέχνησαν το βιβλίο αυτό.

Τα έσοδα απ' το βιβλίο αυτό κι όσα θα ακολουθήσουν, θα πάνε όλα για να τελειώσει ο ναός και οι γύρω χώροι στο ησυχαστήριο που ετοιμάζουμε, στο Γαλαξείδι Φωκίδας δίπλα στους Δελφούς και την Αράχωβα. Στο λέω για να ξέρεις. Εκεί, ελπίζω, οι εκπομπές που θα ετοιμάζονται να 'χουν περισσότερο φως, περισσότερη θέα στον Ουρανό και το γαλάζιο του. Καθότι στο Γαλαξείδι, στην Παναγία τη Θαλασσοκρατούσα, το μάτι βλέπει μόνο φως, ουρανό, θάλασσα και βουνά.

Αν θες να εύχεσαι κι εσύ για μένα κάτι, ας είναι αυτό: να κάνω κι εγώ διαρκώς το αθέατο πέρασμα απ' το φαί-νεσθαι, στο είναι. Η προσευχή σου αυτή ίσως με πονέσει αρκετά· μα αξίζει. Σ' ευχαριστώ.

π. Ανδρέας Κονάνος

Άνοιξη 2011

Δυο λόγια για τον Αναγνώστη…

Το βιβλίο που κρατάς στα χέρια σου αποτελείται από μερικές από τις ομιλίες — εκπομπές «Αθέατα Περάσματα» του π. Ανδρέα Κονάνου στο ραδιόφωνο της Πειραϊκής Εκκλησίας. Αυτό το βιβλίο έχει κάποιες ιδιαιτερότητες… Ο π. Ανδρέας έχει τη δική του ιδιόλεκτο, το δικό του στυλ. Έχει «χάρισμα» στην ομιλία του. Συναρπάζει, συγκινεί. Μιλάει βιωματικά. Σαν ν' ακούς τον Οδυσσέα του Σεφέρη, που «μιλά ταπεινά και με γαλήνη, χωρίς προσπάθεια».

Ως γνωστόν, από μόνος του ο προφορικός λόγος έχει μεγάλη γοητεία και ζωντάνια. Και αν πετύχεις άνθρωπο που να ξέρει να τον χειρίζεται, δεν επιτρέπεται να «εηέμβεις»!..

Το μέλημά μου, λοιπόν, ήταν να διατηρήσω την προ-φορικότητα του λόγου του. Παρέλαβα απομαγνητοφωνημένες τις εκπομπές του και διατήρησα το γλωσσικό του ιδίωμα. Άλλωστε το βιβλίο συνοδεύεται και από cd. Η προσπάθεια για αφαίρεση της προφορικότητας του λόγου, θα δυσκόλευε όποιον αναγνώστη θέλει να ακούει και να διαβάζει ταυτόχρονα!.. Εδώ, έχω να σας προτείνω να ακούσετε πρώτα το cd — αν είναι δυνατόν — για να πάρετε το πνεύμα, το ύφος τη ζεστασιά του προφορικού λόγου και μετά να διαβάσετε το κείμενο. Το άκουσμα, η μουσική, γλυκαίνουν την ψυχή… Η ανάγνωση, η μελέτη εμπεδώνει, σταθεροποιεί το αγαθό αποτέλεσμα.

Επίσης, μεγάλη δυσκολία θα υπήρχε, αν προσπαθούσα να αφαιρέσω την προφορικότητα, διότι ο λόγος του π. Ανδρέα δεν είναι ο κλασικός προσχεδιασμένος προφορικός λόγος! Είναι λόγος εμπνευσμένος, αυθόρμητος; καρδιακός, βιωματικός, συγκινητικός, λόγος «χάριτος»… Άρα, εύκολα δεν «καλουπώνεται», δεν παραγραφοποιείται, δεν δαμάζεται σε πλαίσιο κειμένου. Η κάθε λέξη του είναι μια έξοδος για μια συνάντηση… είναι μια λέξη αληθινή… Δεν την «πειράζεις», δεν την αλλοιώνεις… Με θρησκευτική ευλάβεια και κατάνυξη την κλείνεις στα κρύφια της ψυχής σου…, σκουπίζεις τον λυγμό σου…

Είναι μια καθοδήγηση αθέατη, πέρασμα αθέατο στα Μονοπάτια της Ψυχής στον Ανήφορο της Αλήθειας.

Ακόμη ο π. Ανδρέας χρησιμοποιεί άψογα την Νεοελληνική, μαζί με λόγιους εκκλησιαστικούς τύπους και αγιογραφικά χωρία, στα οποία δεν έβαλα παραπομπές, διότι τάχει άψογα ενσωματώσει στην ιδιόλεκτό του…

Χαρακτηριστικά του ύφους του είναι το α' πληθυντικό πρόσωπο, αλλά και το β' ενικό, αμεσότητα με τον αποδέκτη — ακροατή του, καθώς και ένθετες διηγήσεις και πολυηρισματική αφήγηση με μια ματιά αναστοχα-στική, βαθιά, που διαπερνά τα μύχια της ψυχής!

Ήταν μια όχι εύκολη εργασία, ένα μικτό ιδιαίτερο, στυλιστικό είδος λόγου ανάμεσα σε προφορικό και γραπτό. Μέσα σε λίγο, ελάχιστο χρόνο…, μέσα από πειρασμούς και πάμπολλες τεχνικές δυσκολίες…

Τώρα, τελειώνοντας την επιμέλεια — παρουσίαση αυτού του πονήματος έχω τη βεβαιότητα ότι «Η Παναγία η Γάλαξα, η Θαλασσοκρατούσα» ήθελε, ναι, το ήθελε! να γίνει αυτή η προσπάθεια! Αυτό το έργο…

Δι' ευχών του αγαπητού, πνευματικού αδελφού, π. Ανδρέα και της Παναγίας της Γάλαξας.

Καλό διάβασμα

Σ.

Δυνάμωσε την ψυχή σου

«Πολλές φορές ακούω την εκπομπή και δακρύζω. Το θέμα όμως είναι να βρούμε δύναμη να εφαρμόσουμε ένα μέρος των ωραίων λόγων ττου ακούμε και να σταθούμε στα πόδια μας…»

Χ.Τ. Σικάγο (e-mail)

Σε χαιρετώ, αγαπητέ μου αδελφέ, αγαπητή μου αδελφή, αγαπητοί μου φίλοι, της Πειραϊκής Εκκλησίας, σε όλα τα μήκη και πλάτη της γης, απ' όπου και αν μας ακούτε· σας χαιρετώ!..

Εύχομαι να είσαι καλά. Εύχομαι να είσαι ειρηνικός και αναπαυμένος. Εύχομαι να έχεις προσωπικότητα διαρκώς καλλιεργούμενη. Να επιμελείσαι, να φροντίζεις, δηλαδή, την ψυχή σου και να παρακαλάς το Θεό να σου χαρίσει αυτό το δώρο, που μου είπε κάποιος μια μέρα ότι εύχεται για τη δική του την ψυχή: «Να προοδεύω». «Αυτό», μου λέει, «παρακαλώ το Θεό. Να προοδεύω. Να περνούν οι μέρες και να κάνω βήματα μπροστά». Αυτό που κάπου λέει σε μια ευχή στη Θεία Λειτουργία, να μας χαρίσει ο Θεός «προκοπήν βίου καί πίστεων καί συνέσεων πνευματικήν». Να προκόβουμε, να ωριμάζουμε, να καλλιεργούμε την ψυχή μας. Να είμαστε αναπαυμένοι και ευχαριστημένοι· ήσυχοι άνθρωποι· προσωπικότητες άρτιες, ολοκληρωμένες. Να φτάσουμε σ' αυτό που λέει στην Αγία Γραφή: «Είν μέτρον ηλικίαν τοῦ πληρώματος τού Χριστοῦ. Είν άνδρα τέλειον».

Είναι δύσκολο αυτό. Να στο πω με ένα αρνητικό παράδειγμα. Τι θα πει, δηλαδή, να μην είσαι τέτοιος άνθρωπος, τέτοια προσωπικότητα καλλιεργημένη, συγκροτημένη. Πόσες φορές, ας πούμε, χαιρόμαστε να μας πει κάποιος μία καλή κουβέντα. Πόσες φορές δε θέλουμε να ακούσουμε έναν καλό λόγο από κάποιον άλλον. Πόσες φορές δε μας ευχαριστεί η παρέα των άλλων γιατί δεν αντέχουμε τη δική μας παρέα. Την παρέα, δηλαδή, με τον εαυτό μας. Δεν μπορούμε να κάτσουμε μόνοι μας, δεν μπορούμε να αναπαυτούμε με τον εαυτό μας και θέλουμε διαρκώς μια επιβεβαίωση απ' τους άλλους. Αυτή η μόνιμη ανασφάλεια που μας πιάνει. Αυτή η επιθυμία να μας δώσουν οι άλλοι αξία. Ότι αξίζω, αν μου χαμογελάσεις. Αξίζω, αν μου μιλήσεις. Αξίζω, αν με πάρεις στην παρέα σου. Αν δε μου απευθύνεις το λόγο, δεν αξίζω! Αυτό είναι που θέλει ο Χριστός μας να ξεπεράσουμε και να φτάσουμε να ζήσουμε την πληρότητα μιας προσωπικότητας ολοκληρωμένης.

Δεν ξέρω αν αυτό το είχες σκεφτεί ως στόχο ζωής μέσα στα πολλά που σκέφτεσαι. Να νιώθεις, δηλαδή, κάποια στιγμή μια τέτοια ανάπαυση με τον εαυτό σου και να κάτσεις στο σπίτι σου, να περπατήσεις στους δρόμους της πόλης σου, να πας μια βόλτα, να κοιτάξεις ας πούμε, τις βιτρίνες, να κοιτάς τα μαγαζιά, να δεις ένα βιβλιοπωλείο, να πας κάπου μόνος και να μη νοιώθεις μοναξιά! Να πας κάπου χωρίς κόσμο και να 'σαι ευτυχισμένος· και να νοιώθεις ότι έχεις μια παρέα, την παρέα του εαυτού σου. Όχι, όμως, ως ναρκισσισμό, όχι, όμως, ως μια ενασχόληση με τον εαυτό σου, (ότι εγώ είμαι πολύ σπουδαίος και εγώ δεν έχω ανάγκη κανένα). Όχι έτσι περιφρονητικά για τους άλλους· ούτε εγωιστικά για τους άλλους αλλά ως πληρότητα. Νοιώθω μέσα μου πληρότητα. Η αξία μου δεν αποκτάται από τους άλλους. Η αξία μου είναι πολύ μεγάλη, επειδή υπάρχει μέσα μου η σφραγίδα του Θεού. Επειδή υπάρχει μέσα μου η εικόνα Του, η χάρη Του, η ψυχή που μου χάρισε ο Θεός η πνοή Του. Αυτό μου δίνει αξία. Όχι το τι θα μου πουν οι άλλοι. Αν οι άλλοι, δηλαδή, με βρίσουν είμαι ένα τίποτα και αν οι άλλοι με ανεβάσουν στα ουράνια κάτι αξίζω.

Όχι. Αξίζεις! Αξίζεις επειδή είσαι πλάσμα του Θεού. Δημιούργημα του Θεού. Επειδή σε αγαπάει ο Θεός και όλος ο ουρανός ασχολείται μαζί σου και σ' αγαπά και σε φροντίζει και σου δίνει σημασία. Κανείς σήμερα να μη σε πάρει τηλέφωνο, μα κανείς να μη σου μιλήσει, έχεις μια φοβερή δυναμική μέσα σου. Έχεις μια αξία, μια προσωπικότητα. Είσαι ένα πλάσμα όμοιο του οποίου δεν υπάρχει σε όλη τη γη. Δεν υπάρχει κανένας, καμία, σα και εσένα. Με τα δικά σου γνωρίσματα, με τα δικά σου χαρίσματα, μετά δικά σου προβλήματα, με τις δικές σου ιδιορρυθμίες, ιδιοτροπίες με το δικό σου χαρακτήρα. Είσαι αυτός που είσαι!.. Είσαι αυτή που είσαι και αξίζεις!.. Κι αξίζεις! Και σ' αγαπάει ο Χριστός και σου δίνει σημασία ο Χριστός και θέλει να σε δυναμώσει!

Αυτή η λέξη, «να 'χεις δυνατή ψυχή». Να 'χεις μια προσωπική σχέση με το Χριστό. Επαναλαμβάνω: να βρεις τη χρυσή τομή. Προσωπική σχέση που δε σε απομονώνει από την κοινωνία των αδελφών σου. Από τους πιστούς της ενορίας σου, για παράδειγμα. Από μια ομιλία που πηγαίνεις, από τις σχολές γονέων, από μια συγκέντρωση που πηγαίνεις με άλλους πιστούς. Δεν θα απομονωθείς. Αλλά και, όταν πηγαίνεις εκεί, να μην πηγαίνεις εκεί για να αποκτήσεις αξία. Η αξία σου δεν αποκτάται από τέτοια πράγματα. Έχεις αξία! Και καθηλωμένος να είσαι σε ένα κρεβάτι και σ' ένα καρότσι να κάθεσαι επάνω, άρρωστη, και να μην μπορείς να κουνηθείς και να 'σαι γεμάτος με σωληνάκια, έχεις αξία! Και ας μη σου δώσει κανένας σημασία…

Αυτό είναι εύκολο να το λες και εύκολο να το ακούς. Το μεγαλείο είναι να αναβλύζει αυτό από μέσα σου και να το καταλαβαίνεις. Είναι δύσκολα πράγματα αυτά. Είναι μερικά πρόσωπα στο Ευαγγέλιο, που όταν διαβάζω, τα περιστατικά, το πώς φέρθηκαν, πώς κινήθηκαν, πώς μίλησαν στο Χριστό, πώς έζησαν, με πείθουν ότι είχαν μια τέτοια προσωπικότητα. Δυνατή ψυχή. Γενναία ψυχή. «Θα πάω να βρω το Θεό και να 'χω μια σχέση μαζί Του. Ασχέτως τι θα κάνουν οι άλλοι. Δε μ' ενδιαφέρει πώς θα με δει ο κόσμος. Τι θα πουν οι άλλοι για μένα. Έχω δυνατή ψυχή. Έχω πίστη στον εαυτό μου ότι μπορώ να πλησιάσω το Θεό μου». Με αυτήν την έννοια.

Αν και πάλι, αυτό ο Θεός το χαρίζει· αλλά δεν είμαι ένας άνθρωπος διαλυμένος, άβουλος, χωρίς τη δική μου δυναμική. Δεν περιμένω τους άλλους συνέχεια να με σπρώχνουν.

Για παράδειγμα, θυμάμαι την αιμορροούσα γυναίκα. Αυτή τη γυναίκα που, όταν ο Χριστός πήγαινε να κάνει ένα θαύμα, μπήκε στη μέση στο δρόμο και έγινε και ένα δεύτερο θαύμα και έγιναν και άλλα θαύματα που δεν τα ξέρουμε και εμείς, αλλά μερικά τα γράφει το Ευαγγέλιο. Παράλληλα θαύματα. Μπαράζ θαυμάτων!.. Το ένα πάνω στο άλλο. Του λέει ο Ιάειρος: «Έλα να κάνεις καλά το κοριτσάκι μου σε παρακαλώ, γιατί πεθαίνει». Λέει, «Θα 'ρθω. Πάμε σπίτι σου». Πάνε στο σπίτι, στην πορεία κόσμος πολύς συνέπνιγαν τον Κύριο. Τον συνέθλιβαν. Πολύς κόσμος. Και μια γυναίκα, χωρίς να βάλει τους Αποστόλους να μεσολαβήσουν — αυτό εννοώ δυνατή ψυχή — (είπε καθ' εαυτήν): «Θα πάω να βρω το Θεό. Θα βρω το Θεό μου κατευθείαν». Δε θα βάλω ανθρώπους. Δε θα ζητιανέψω σε ανθρώπους, δε θα εξαρτηθώ από ανθρώπους με αυτήν την έννοια. Δε θα εξαρτηθώ. Δε θα κάνω είδωλα· γιατί ακριβώς ο σκοπός μου είναι να μην έχω είδωλο· να βρω το Θεό που δεν είναι είδωλο. Είναι πέρα από όλα τα είδωλα. Αν στο δρόμο μου (για) να βρω το Θεό, χρησιμοποιώ ανθρώπους σαν είδωλά μου, θεοποιώντάς τους, προσδοκώντας από αυτούς, δηλαδή, περισσότερα από αυτά που έχουν να μου δώσουν, τότε απέτυχα.

«Θα πάω», λέει, «μόνη μου». Αυτή η γυναίκα πρέπει να 'χε πολύ συγκροτημένη ψυχή. Μπορεί το σώμα της να έσταζε αίμα και να είχε αιμορραγία για πόσα χρόνια, λέει, και είχε ξοδέψει όλα της τα λεφτά στους γιατρούς και δεν είδε τίποτα· αλλά νομίζω ότι η ψυχή της είχε υγεία. Έτσι πιστεύω. Ήταν ωραία γυναίκα. Γενναία ψυχή.

Και πάει, λοιπόν, και αγγίζει τον Κύριο· όχι τον Ίδιο, στα πανάγια Πόδια Του, αλλά αγγίζει το Ιμάτιό Του και νιώθει να βγαίνει δύναμη απ' το Σώμα του Κυρίου· και γίνεται καλά αυτή η γυναίκα. Θεραπεύεται. Σταματάει η πληγή του αίματος. Ο Χριστός μας νοιώθει να βγαίνει από μέσα Του δύναμη, γυρίζει στον κόσμο και ρωτά, οι Απόστολοι ξαφνιάζονται, Του λένε: «Γιατί απορείς; Τόσος κόσμος είναι κοντά Σου. Τόσοι σε πιέζουμε. Εσύ τί ένοιωσες;». «Κι όμως» λέει «με πιέζουν τόσοι, αλλά ένας άνθρωπος, κάτι άλλο πήρε από Μένα, που δεν το πήρατε εσείς οι υπόλοιποι. Είστε όλοι κοντά Μου, αλλά δεν ελκύετε επάνω σας αυτό που έχω να σας δώσω. Με έχετε δίπλα σας, αλλά δεν παίρνετε όλοι σας αυτό που έχω».

Αυτή η γυναίκα, πήρε απ' το Χριστό. Οι άλλοι δεν πήραν. Και γιατί πήρε; Γιατί είχε αυτή τη γενναιότητα. Την όμορφη ψυχή. Την ψυχή που προόδευε. Την ψυχή που, ενώ το σώμα της έσκυβε και ακουμπούσε τα ιμάτια του Κυρίου, το χιτώνα που σερνόταν στο χώμα, στην άμμο, αυτή η ψυχή της ήταν όρθια. Και είδε τη θεραπεία.

Δεν ξέρω αν το παθαίνεις αυτό πολλές φορές. Το παθαίνουμε· δηλαδή, θέλουμε πάντα να μεσολαβούν πάντα κάποιοι άλλοι· πάντα να εξαρτώμαστε απ' το τι θα πουν οι άλλοι, να βάλουμε μέσον. Να βάλουμε μέσον. Και όταν πας να βάλεις μέσο έναν Άγιο, πρόσεξέ το κι αυτό· να καταλαβαίνεις πώς τον βάζεις· ως μέσον. Δεν τον θεοποιείς, δεν τον κάνεις ένα καινούργιο είδωλο, δεν τον λατρεύεις, δεν τον κάνεις να είναι πάνω απ' το Θεό· ζητάς να σε οδηγήσει στο Χριστό για να δυναμώσει η ψυχή σου στη συνέχεια. Και όχι να είσαι διαρκώς καθηλωμένος σε τέτοιου είδους εξαρτήσεις. Πρόσεξε ποιον θαυμάζεις. Πρόσεξε ποιους θαυμάζεις και ως ποιο σημείο τους θαυμάζεις. Μήπως αυτός ο θαυμασμός καταντήσει στο τέλος να γίνει μια μορφή ειδωλοποίησης και αυτό θα σε βασανίσει στο τέλος. Και αυτό θα σε απογοητεύσει. Και αυτό θα σε πληγώσει. Γιατί οι άνθρωποι πληγώνουμε ο ένας τον άλλον.

Το παθαίνεις αυτό. Λες: «Φοβερός αυτός! Φοβερός ο άλλος!». Θαυμάζεις ομιλητές, θαυμάζεις ανθρώπους, θαυμάζεις ιερείς. Είναι κακό, θα πει κανείς, να θαυμάζει; Δεν είναι κακό να θαυμάζει κανείς, να εμπνέεται, να παίρνει δύναμη, να παίρνει κουράγιο. Ναι. Αλλά, ως ποιο σημείο;

Σου δείχνω με το δάχτυλό μου το δάσος του Παραδείσου. Σου δείχνω με το δάχτυλό μου το Θεό· και εσύ κοιτάς το δάχτυλο και εντυπωσιάζεσαι. Εντυπωσιάζεσαι με το στόμα κάποιου που μιλά, ενώ μιλάει για το Θεό. Και σκοπός σου είναι να πας εκεί· γιατί αυτό το στόμα είναι πηλός. Μπορεί ο πηλός να μιλάει για το Θεό, αλλά αν δεν πας στο Θεό και μείνεις στον πηλό, θα γίνεις και εσύ πηλός. Κάποια στιγμή θα απογοητευτείς, δε θα προκόψεις πνευματικά.

Δεν μας βοηθούν οι άνθρωποι. Δεν μας σώζουν οι άνθρωποι. Πάρτο απόφαση. Ξεκόλλα από ανθρώπους. Δυνάμωσε την ψυχή σου και απόκτησε μια προσωπική σχέση με το Θεό. Αστούς ανθρώπους να σου δώσουν αυτό που έχουν, αλλά μη ζητάς περισσότερα που δεν έχουν και ταυτόχρονα αγάπα τους όλους. Θα τους αγαπάς όμως με σωστό τρόπο πλέον. Θα τους αγαπάς θα τους συμπονάς θα 'σαι σε επαφή μαζί τους δε θα απομονώνεσαι, αλλά θα ξέρεις ότι δεν έχω να πάρω κάτι περισσότερο από σένα. Υπάρχει ο Θεός μου. Αυτόν ζητώ.

Και την ώρα, λέει, που πήγαινε, κάνει το πρώτο θαύμα σ' αυτή τη γυναίκα, η οποία ήρθε, λέει «τρέμουσα» και είπε όλη την αλήθεια ότι «πραγματικά εγώ ήμουν που Σ' άγγιξα και γι' αυτό αισθάνθηκες αυτή τη δύναμη να βγαίνει από μέσα Σου». Και την ώρα που γίνεται το θαύμα και εντυπωσιάζονται όλοι, έρχεται πάλι κάτι να κλονίσει την εμπιστοσύνη του ανθρώπου στο Θεό.

Διαρκώς στη ζωή μου και στη ζωή σου, νομίζω, γίνεται αυτό το σκαμπανέβασμα. Της πίστης, ως πληρότητα, ως δυναμική, ως αίσθηση εσωτερικής αυτά ρκειας, ταπεινής αυτά ρκειας, θεϊκής αυτάρκειας, και μετά έρχεται πάλι κάτι να σε κλονίσει και να σου πει: «Μα τι γίνεται εδώ πέρα πάλι; Πάλι πρόβλημα; Τελικά, Θεέ μου, με σώζεις ή δεν με σώζεις; Τελικά, υπάρχεις ή δεν υπάρχεις; Τελικά, μ' αγαπάς ή δεν μ' αγαπάς; Θες το καλό μου ή με πονάς;». Και πάνε και λένε στον Ιάειρο: «Μην ταλαιπωρείς τον διδάσκαλο το παιδάκι σου πέθανε. Άδικος ο κόπος. Δεν προλάβατε». Και γυρίζει αμέσως ο Χριστός — αμέσως! Αυτή η κίνηση ήταν ακαριαία και του λέει: «Μή φοβοῦ, μόνον πίστευε». Μη φοβάσαι. Μη φοβάσαι! Μην ακούς τί σου λένε οι άλλοι.

Είδες πάλι; Οι άλλοι. Γι' αυτό σου λέω· μη στηρίζεσαι σε ανθρώπους. Οι άνθρωποι οι οποίοι πριν από λίγο βλέπουν το θαύμα και υποτίθεται θα σε οδηγήσουν στο Χριστό και θα σου πουν: «Αυτός είναι φοβερός!», μετά αυτοί οι ίδιοι άνθρωποι θα σε απογοητεύσουν και θα σε κλονίσουν.

Ακούμπα τους ανθρώπους. Άγγιζέ τους, αλλά μην γαντζώνεσαι επάνω τους. Μη κολλάς επάνω τους, γιατί θα πέσουν αυτοί, θα πέσεις και εσύ.

«Μή φοβοῦ, μόνον πίστευε». «Μα, μα,». «Όχι μα. Εσύ κοίτα Εμένα. Εσύ, Ιάειρε, κοίτα Εμένα. Εμένα δε ζητάς να κάνω καλά το παιδί σου; Εμένα δεν εμπιστεύεσαι; Εμένα δεν καλείς;» «Ναι, αλλά έχει τόσο κόσμο γύρω». «Ζήσε χωρίς να κοιτάς τον κόσμο. Δες τον κόσμο με τα μάτια προσηλωμένα σε Μένα».

Και πήγαν στο σπίτι και, όπως το ξέρεις το περιστατικό, έγινε το θαύμα της ανάστασης (της κόρης) του Ιαείρου, εις πείσμα αυτής της απελπισίας που πήγε να πιάσει την ψυχή αυτού του ανθρώπου· με το δίκιο του, φυσικά. Τώρα τα λέμε φυσικά και κάνουμε εξηγήσεις και ερμηνείες αλλά άμα το ζεις και σου πει κανείς «το παιδί σου πέθανε», είναι πάρα πολύ δύσκολο να πεις «Εντάξει, δεν πειράζει που πέθανε· αφού είναι ο Χριστός δίπλα μου όλα θα αλλάξουν». Το λέμε στη θεωρία, αλλά στην πράξη είναι πολύ δύσκολη η ψυχή μας να αντέξει τις ώρες αυτές του πειρασμού. Τις ώρες που η πίστη μας περνάει μέσα από ένα φοβερό καμίνι. Τις ώρες που η αγάπη μας στον Κύριο, θα κριθεί από μεγάλες περιπέτειες και δοκιμασίες

Εκεί σε θέλω. Εκεί με θέλω. Τώρα νομίζεις είσαι έτοιμος για ένα μαρτύριο. Ακούς κάτι και λες: «Τώρα έχω δυνατή ψυχή». Μα τώρα δεν έχεις πρόβλημα. Στη δοκιμασία κλονίζεται η ψυχή. Εκεί λυγίζουν τα γόνατα. Εκεί νιώθεις σαν τα πουλάκια μες το χειμώνα που τρέμουν και δεν έχουν πού να σταθούν και σε πιάνει απίστευτη ανασφάλεια. Σε πιάνει πανικός. Νιώθεις να φεύγει το έδαφος κάτω απ' τα πόδια σου. Δεν ξέρεις πού να απευθυνθείς. Πού να πεις «βοήθεια». Στο Θεό; «Μα ποιο Θεό», λες, «αφού Αυτός μ' απογοητεύει αυτή τη στιγμή. Αυτός που πριν λίγο ήταν η ελπίδα μου, τώρα γίνεται πάλι η πίκρα μου. Γίνεται πάλι ο καημός μου. Γίνεται πάλι αυτός που, τελικά, δεν έχω καταλάβει τι θέλει. Να με σώσει ή να με ταλαιπωρήσει;».

Και έτσι η ψυχή σου μέσα από αυτά τα χτυπήματα, μέσα απ' αυτή τη δοκιμασία, ωριμάζει. Ωριμάζει. Πλουτίζει. Καλλιεργείται. Δυναμώνει. Βελτιώνεται. Αγιάζεται. Καταρτίζεται. Όλα αυτά τα πράγματα που αναφέρει η Αγία Γραφή· όλα αυτά τα πράγματα που ζειςστην ψυχή σου, όταν δέχεσαι να παραδοθείς με εμπιστοσύνη σε Αυτόν που θέλει να σε κάνει δυνατό και δυνατή.

Η άσκηση αυτή που σου βάζει ο Χριστός πολλές φορές είναι πολύ δύσκολη. Και η άσκηση που βάζει ο καθηγητής στο παιδί, είναι πολύ δύσκολη. Αλλά, αν βάλεις σε έναν μαθητή μία πολύ δύσκολη άσκηση, σημαίνει ότι ο καθηγητής εμπιστεύεται το μαθητή και τον θεωρεί άξιο να τη λύσει αυτή την άσκηση. Σε θεωρώ ικανό και γι' αυτή την άσκηση. Και αν δεν είσαι ικανός, θα γίνεις. Δεν μπορεί συνέχεια να λύνεις ένα και ένα κάνει δύο και δύο και δύο κάνει τέσσερα. Πρέπει να μάθεις να λύνεις και εξισώσεις δευτέρου και τρίτου βαθμού· πρέπει να λύνεις και πιο δύσκολα προβλήματα· και σε θεωρώ άξιο, ικανό. Δε σε υποτιμώ, όταν σε δυσκολεύω. Θέλω να σε δυναμώσω.

Αυτό είναι το μυστικό που, όταν το καταλάβουμε, θα παραδοθούμε. Παρόλο που μας πονά αυτή η διαδικασία. Παρόλο που μας κάνει και ιδρώνουμε, φέρνει ένα αποτέλεσμα πολύ λαμπρό. Όχι, ίσως αμέσως, αλλά μετά από λίγο καιρό θα το καταλάβεις αυτό και θα το βλέπουν και οι διπλανοί σου. Θα βλέπουν οι άνθρωποι πως έχεις προσωπικότητα. Πως μπορείς να βοηθήσεις πλέον. Ο λόγος σου πιάνει. Ο λόγος σου αγγίζει την ψυχή του άλλου, γιατί είναι λόγος ανθρώπου καλλιεργημένου. Δυνατής ψυχής.

Σκέψου, ας πούμε, να πει κανείς: «Έχω περάσει στη ζωή μου αρρώστιες, έχω περάσει διωγμό, έχω περάσει άδικες συκοφαντίες. Έχω περάσει ειρωνείες, έχω περάσει μεγάλες αδικίες». Ο άλλος: «Μου 'χουν κλέψει το σπίτι», «μου 'χουν κάνει διάφορα, πέρασα μια μεγάλη περιπέτεια. Μου 'χει πεθάνει ένας πολύ αγαπημένος συγγενής. Έχω αποχωριστεί αγαπημένα μου πρόσωπα».

Αυτός ο άνθρωπος μετά, έχει δυνατή ψυχή. Αυτός ο άνθρωπος μετά, δεν κολλάει εύκολα σε ανθρώπους γιατί έχει καταλάβει την σχετικότητα των ανθρώπινων πραγμάτων. Παρ' όλο που δεν κολλά στους ανθρώπους έτσι, τους αγαπά μετά πολύ περισσότερο, γιατί τους συμπονά όλους. Αποκτά αυτή τη λέξη ως βίωμα, ως ψυχική ποιότητα. Την άκουσεςτη λέξη αυτή; Συμπόνια. Οι πονεμένοι άνθρωποι είναι πιο συμπονετικοί μετά. Συμπονούν τους άλλους γιατί, επειδή έχουν πονέσει οι ίδιοι, καταλαβαίνουν τους άλλους. Ενώ, όμως τους καταλαβαίνουν και τους αγαπούν, δεν κολλούν. Δεν κολλούν επάνω τους. Δεν τους νοιάζουν οι γνώμες των ανθρώπων. Δεν τους νοιάζουν. Τα 'χουν ξεπεράσει αυτά. Μες στο καμίνι που πέρασαν της δοκιμασίας, όλα αυτά θεωρούνται δευτερεύοντα. Ασήμαντα. Ανοησίες. Χαζομάρες πες τα όπως θες.

Ήρθε μια μέρα να με βρει κάποιος ο οποίος είχε περάσει καρκίνο και έκανε χημειοθεραπείες και ξεπέρασε το πρόβλημά του και έγινε καλά. Και μου 'πε σαν παράπονο: «Δεν έχω όμως και πολύ χρόνο να διαβάζω», λέει, «τώρα πνευματικά βιβλία, έχω πολλές δουλειές». Και γυρίζω και του λέω: «Τί να διαβάσεις τώρα εσύ; Εσύ έχεις καταπιεί όλα τα άπαντα. Τα άπαντα του Αγίου Χρυσοστόμου, όλα, τα έχεις καταπιεί. Ό,τι γράφουν τα Πατερικά μέσα, τα περί πόνου, υπομονής, προσευχής, αντοχής κ.λπ., εσύ τα έζησες. Εσύ έκανες την Πατερική Θεολογία και τα βιώματα των Αγίων, τα 'κάνες πράξη. Τα 'κάνες πράξη στη ζωή σου. Γιατί δέχτηκες να συνεργαστείς με το Θεό. Δέχτηκες να συνεργαστείς με τα μαθήματα που σου έδωσε ο Θεός στη ζωή σου».

Γιατί αλλιώς, ο κάθε ένας που πονά, θα έπρεπε να πούμε ότι έχει γίνει και άγιος. Δεν γίνεσαι και άγιος, όμως. Δε γίνεται ο καθένας άγιος. Όλοι πονούν. Δεν αγιάζουν όμως όλοι όσοι πονούν. Γιατί μερικοί αντιδρούν. Μερικοί αγανακτούν. Μερικοί δεν θέλουν να πάρουν το μάθημα που τους δίνει ο Θεός μέσα απ' αυτήν τη δοκιμασία, την περιπέτεια κ.λπ. Και ζουν στον κόσμο τους. Επιμένουν στο δικό τους. Δεν θέλουν να ωριμάζουν. Αλλά, αν κανείς συνεργαστεί, γίνεται πολύ φοβερή προσωπικότητα. Καλλιεργημένος άνθρωπος.

Ξέρεις τι μου 'λεγε ένας: «Θα πρέπει, όταν σκέφτεσαι τον εαυτό σου, στο παρελθόν πώς ήσουν, να μη σου αρέσει και πολύ. Θα πρέπει να νιώθεις ότι διαρκώς αλλάζεις. Ότι διαρκώς κάτι μέσα σου παλιό πεθαίνει και κάτι καινούργιο γίνεται». Να γίνεσαι διαφορετικός άνθρωπος. Να αποκτάς καινούργια μυαλά. Καινούργια μάτια. Καινούργια αντίληψη της ζωής. Κάτι παλιό να πεθαίνει μέσα σου και κάτι νέο να ανασταίνεται.

Δηλαδή, αν έχουν περάσει μερικά χρόνια — να στο πω έτσι- που 'σαι κοντά στο Θεό και Τον αγαπάς και προσεύχεσαι και αγωνίζεσαι και προσπαθείς, λογικά θα 'πρεπε, αν σε άκουγε κανείς να μιλάς, πριν από μερικά χρόνια και σε δει και τώρα, να 'σαι αλλιώς. Να 'σαι αλλιώς. Να βλέπει καινούργια στοιχεία. Τι καινούργια; Μέσα απ' αυτόν τον πόνο, την ωριμότητα, τον αγώνα, την αλλοίωση που φέρνει ο Χριστός στη ζωή σου. Δε λέει: «Αὕτη ή άλλοίωσιε τής δεξιάς τοῦ Ύψίστου»; Αλλοιώθηκες; Άλλαξες; Αυτή η Δεξιά του Υψίστου, δηλαδή το δεξί χέρι, το καλό χέρι, το πιο βολικό, το πιο έμπειρο χέρι του Υψίστου Θεού, το άφησες να σε φτιάξει; Να σε φτιάξει ωραία προσωπικότητα!..

Ή το άλλο περιστατικό, που μ' αρέσει πολύ, που λέει εκεί μετά την Ανάσταση του Κυρίου που ήταν στην παραλία και είπε στον Απόστολο Πέτρο να Τον ακολουθήσει. Του λέει: «Άκολούθει μοι» και του λέει ο Απόστολος Πέτρος — κοιτάει τον Άγιο Ιωάννη δίπλα — και λέει: «Οὗτος δέ τί;». Ναι, να 'ρθω, αλλά αυτός; Ο άγιος Ιωάννης; Και του απαντάει ο Χριστός: «Τί σε νοιάζει; Τί σε νοιάζει γι' αυτόν; Τί πρός σε;» Ακόμα του λέει: «και αν αυτός θέλω να μείνει μέχρι να ξανάρθω. Πες, εγώ (ο Χριστός)», του λέει ότι, «θέλω τον Ιωάννη να τον αφήσω να ζει μέχρι να… τι σε ενδιαφέρει η ζωή η δική του;».

Κοίταξε! Εδώ μιλάει ο ίδιος ο Θεός για μια περιφρόνηση· που δεν είναι όμως περιφρόνηση κακίας. Δεν είναι περιφρόνηση αδιαφορίας. Είναι, όμως κάτι που πάει να μπει στη ζωή σου, να σου χαλάσει τη σχέση με το Θεό. Τι σε ενδιαφέρει τώρα εσένα για τον άλλον; Ζήσε τη σχέση σου με το Θεό εσύ, και άσε τους άλλους. Τι κάνουν οι άλλοι. Τι λένε οι άλλοι γι' αυτό το θέμα. Εσύ Μ' αγαπάς; Ακολούθησέ Με. Εσύ Μ' αγαπάς; Βόσκε τα αρνία Μου. Τι σε ενδιαφέρει τι κάνουν οι άλλοι; Γιατί ασχολείσαι με τους άλλους; Έχεις καταλάβει ότι κουβαλάς μέσα σου έναν δικό σου θησαυρό; Μια δίκιά σου ομορφιά; Μια δίκιά σου πολύ καλή παρέα, που είναι η δική σου προσευχή. Έχεις καταλάβει, ότι, αν δεν πιά-σεις επαφή προσωπική με το Θεό, θα 'ρθει μια στιγμή που πάρα πολύ θα πονέσεις και θα δοκιμαστείς και θα ταλαιπωρηθείς; Νιώσε το Θεό. Εσύ και ο Θεός σου· και άσε τους άλλους. «Ακολούθησέ με». Εγώ αγαπάω εσένα. Θέλω να σε κάνω δυνατό.

Μου κάνει εντύπωση, κάτι ασκητές στο Άγιο Όρος, πώς κάθονται μόνοι τους. Δεν τους νοιάζει τι θα τους πουν οι άνθρωποι, δεν υπάρχει κάποιος κατ' αρχήν δίπλα τους να τους πει: «Πάτερ, μπράβο. Σήμερα έκανες καλό αυτό που έκανες» ή μια παρατήρηση άλλου τύπου. Δεν τους νοιάζουν οι γνώμες των ανθρώπων. Τους νοιάζει η γνώμη του Θεού.

Είδες τι θέλει να κάνει ο Θεός; Να σε ωριμάσει και να με ωριμάσει. Και μη νομίζεις ότι αυτά που λέω, Βασίλη Χατζηνικολάου, που σε ευχαριστούμε και σήμερα (που) είσαι μαζί μας και μας εμπλουτίζεις με την όμορφη μουσική σου και πάλι, μη νομίζεις ότι αυτά που λέω και εγώ έτσι τα ζω. Αλλά τα ζηλεύω! Τα ζηλεύω. Αυτό το λέω. Δηλαδή, κάθε φορά που διαβάζω αυτά τα σημεία στο Ευαγγέλιο, μ' αρέσουν αυτά τα… αυτές οι προεκτάσεις που κάνω μέσα μου και λέω: «Ωραία αυτή η σχέση των ανθρώπων με το Θεό. Που θέλει να τους ωριμάζει, να τους ανεβάζει, να τους ανεβάζει. „Μη, μη μένεις εκεί. Έλα, έλα ανέβαινε, ανέβαινε. Γίνε πιο ωραία ψυχή. Γίνε πιο άγιος. Γίνε, βγάλε και αυτό το κομμάτι της ψυχής σου που το 'χεις μέσα σου θαμμένο. Βγάλε λίγη υπομονή ακόμα που είναι μέσα και είναι σκονισμένο αυτό το κομμάτι σου. Φανέρωσέ το“».

Πώς θα γίνει αυτό; Όλα αυτά που είπαμε. Με τα σκαμπανεβάσματα. Έχεις το Χριστό, χάνεις το Χριστό. Έρχεται ο Χριστός φεύγει ο Χριστός. Βλέπουν τον Κύριο μετά την Ανάσταση οι μαθητές Του, περπατάνε μαζί Του προς Εμμαούς — εσύ μπορεί να έχεις και την εικόνα στο σπίτι σου ε; Στο σαλόνι, την κλασική παλιά, καθολικού τύπου· αλλά είναι όμορφη σαν ατμόσφαιρα που βλέπεις τον Κύριο να περπατάει με τους μαθητές Του, το Λουκά και τον Κλεόπα και συζητούσαν — και ξαφνικά, όταν άρχισαν να καταλαβαίνουν, να καίγεται η καρδιά τους λέει, και να θερμαίνεται και να τους μοιράζει ο Χριστός τον άρτο και τους δίνει (άρτο), την ώρα εκείνη που άρχισαν να καταλαβαίνουν το Χριστό, φεύγει πάλι ο Χριστός! Γιατί φεύγει; Για τον ίδιο λόγο. Για να τους κάνει πιο δυνατούς. Φανερώνεται και εξαφανίζεται. Τους αφήνει τη γλυκιά γεύση στη ψυχή τους. Τη θερμότητα. Την πίστη. Τη δύναμη. Να πιστεύουν και να αγγίζουν και να νιώθουν Παρόντα τον Αόρατο. Να νιώθουν ότι κρατούν Αυτόν που όλο τους φεύγει. Και ενώ τους φεύγει, αφήνει πίσω την ευωδία Του, τη γλυκύτητά Του, το ζήλο, τον πόθο. Και πήγαν μετά και είπανε: «Είδαμε τον αναστημένο Κύριο» και απορούσαν και λέγανε «Ναι, αλλά θυμάσαι πώς η καρδιά μας εκείνη την ώρα ένοιωθε κάτι σαν να καιγότανε μέσα μας. Μια φλόγα μες την ψυχή μας. Κάτι, κάτι έκαιγε μέσα μας. Και, όταν η καρδιά μας ένιωθε αυτό, εξαφανίστηκε ο Χριστός».

Ο Χριστός θέλει να Τον αγαπούμε, χωρίς αυτή τη βεβαιότητα ότι Τον κρατούμε. Χωρίς σιγουριές. Θέλει να σ' αφήνει έτσι. Σ' αυτό το κενό· που σ' αυτό το κενό μπορείς να κάνεις τις ωραιότερες πτήσεις, τα ωραιότερα σχέδια στον ουρανό της αγάπης Του, στο πέλαγος της ζωής, στους κυματισμούς. Νομίζεις ότι δεν ξέρεις πού πας μες στο πέλαγος και σου λέει: «Άσε τον άνεμο, θα σε πάει αυτός». «Μα δεν έχω πυξίδα. Νοιώθω ότι δεν ξέρω τίποτα». «Αφέσου και θα βγει κάτι καλό».

Όλα αυτά, αν τα καταλάβεις, θα καταλάβεις πόσο παρών είναι ο Θεός, όταν αισθάνεσαι ότι είναι απών. Να ξέρεις ότι αυτές τις στιγμές που είναι απών, που δε νιώθεις που δε βλέπεις που καταλαβαίνεις ότι απουσιάζει, είναι αυτή μάλλον η στιγμή που πριν λίγο σου έδωσε τον άρτο Του και μόλις πήγες να καταλάβεις, εξαφανίστηκε. Σου λέει: «Θέλω να αποκτήσεις μια άλλου είδους σχέση μαζί Μου. Πέρα από σχήματα, από χρώματα, από οράματα, από θεάματα, από αγγίγματα, από σιγουριές και βεβαιότητες· θέλω να νοιώθεις στην καρδιά σου ότι Με κρατάς εκεί». Αυτόν που όλο έρχεται και όλο φεύγει. Αυτόν που αφήνει το αποτύπωμά Του μέσα μας και δεν ξέρουμε πού ακριβώς είναι. Και δεν μπορούμε να Τον περιγράφουμε στους άλλους μετά, αλλά οι άλλοι βλέπουν στα μάτια μας κάτι και καταλαβαίνουν ότι ο Κύριος πέρασε απ' την ψυχή μας και κάτι άφησε. Και αυτό αφήνει περιθώρια για καινούργια πρόοδο. Για νέα βήματα.

Αυτό θα γίνεται, λέει, στην αιώνια κατάσταση, στη Βασιλεία του Θεού· εκεί που ο Θεός θα 'ναι πάντοτε αυτό που θα απολαμβάνουμε και αυτό που όλο και περισσότερο θα ζητάμε. Θα το ζητάμε όχι ως κάτι άγνωστο, που δε γνωρίζουμε, αλλά ως κάτι γνωστό που δε χορταίνουμε. Κάτι που κρατάμε και μας φεύγει. Κάτι που δε θέλει να μας βολέψει. Να πούμε ότι κάπου αράξαμε. Ότι κάπου σιγουρευτήκαμε. Ότι εμείς το ξέρουμε.

Όλα αυτά, είδες πώς είναι; Αλληλένδετα. Όλα αυτά, αν τα σκεφτείς, σε κάνουν να γίνεσαι πάρα πολύ δυναμικός, πάρα πολύ σίγουρος και πάρα πολύ αβέβαιος. Για όλα τα πράγματα στη ζωή σου.

Ας πούμε, αν πας τώρα να μιλήσεις στο παιδί σου, μετά απ' αυτά που είπαμε τώρα — κοίταξε πώς θα τα κολλήσουμε τώρα· αν κολλάνε δε ξέρω, μπορεί να μου φύγει πάλι αυτή η σκέψη, αλλά τώρα μου ήρθε — πας να πεις κάτι στο παιδί σου για το Θεό, για τη ζωή του, μια συμβουλή· και νοιώθεις ότι είσαι σίγουρος γι' αυτό που θα του πεις· ότι είναι το σωστό, ότι έτσι πρέπει, ότι αυτό θέλει ο Θεός· ότι τέτοια ώρα πρέπει να γυρίσει, ότι αυτό πρέπει να σπουδάσει, εκεί πρέπει να πας, αυτό να αγοράσεις. Νοιώθεις βεβαιότητες. Ότι ξέρεις. Ενώ ο ίδιος ο Θεός στη σχέση Του μαζί σου, σου λέει συνέχεια αυτό το πράγμα στη ζωή σου: «Εγώ ο Θεός, είμαι ο Θεός των εκπλήξεων. Είμαι ο Θεός που θέλω να σε ωριμάσω και να καταλάβεις ότι το μυαλό σου, όταν νοιώθεις σιγουριά, δεν είμαι Εγώ πάντα εκεί μέσα στη σιγουριά. Εγώ είμαι και μέσα στην αβεβαιότητα. Είμαι στην έκπληξη. Είμαι μέσα σ' αυτό που νοιώθεις ότι χάνεις, αλλά δε το χάνεις».

Μπορεί, δηλαδή, κάποια μέρα να αφήσεις το παιδί σου να φύγει και να του πεις:«Καλά· γύρνα, παιδί μου, αφού δε μπορείς να καταλάβεις ότι πρέπει να γυρίσεις στις δωδεκά-μισι και τη μία, θα κάνω προσευχή στο θεό και γύρνα ό,τι ώρα νομίζεις. Ό,τι ώρα σε φωτίσει ο Θεός». Και ενώ νομίζεις ότι το παιδί σου τ' αφήνεις είσαι πολύ πιο πολύ μες την καρδιά του, που του λες «Έλα, ό,τι ώρα σε φωτίσει ο Θεός»· γιατί γίνεσαι και εσύ θεϊκός στο ήθος και στο φέρσιμο. Και εκεί που νομίζεις το αντίθετο, ότι το παιδί σου το κρατάς στα χέρια σου και το κλείνεις στο δωμάτιο και λες «Το 'χω μέσα. Το κρατάω», σου φεύγει. Και ο άλλος το αφήνει, και το κρατάει. Το αφήνει να του φύγει το παιδί του, φαινομενικά, εξωτερικά, δηλαδή, αλλά άφησε μια σφραγίδα και το παιδί λέει: «Η καρδιά μου, την ώρα που μου μίλαγε η μάνα μου και ο πατέρας μου, δεν ένοιωθα μέσα μου σα να καίγεται; Δε θα γυρίσω στις τρεις. Θα γυρίσω νωρίτερα»· ή, «Θα γυρίσω στις τρεις αλλά θα 'μαι προσεκτικός. Θα 'μαι προσεκτική. Θα ζω σα να 'ταν εδώ μπροστά και η μάνα μου και ο πατέρας μου και δε θα κάνω κάτι, ούτε ουσίες θα πάρω, ούτε θα μεθύσω, ούτε θα αλητέψω, ούτε θα βλαστημήσω, ούτε θα βρίσω· θα ζήσω σα να 'ταν μπροστά οι γονείς μου· και ας αργήσω». Γιατί μου λέει ένα παιδί: «τέτοια ώρα βγαίνουν όλοι, πώς να φύγω εγώ. Μου λέει ο πατέρας μου», λέει, «να πάω βόλτα στις εννιά. Μα στις εννιά, όλοι κοιμούνται», λέει, «οι φίλοι μου, γιατί ετοιμάζονται να ξυπνήσουν στις έντεκα το βράδυ, να πλυθούν, να ετοιμαστούν και στις δώδεκα να βγουν. Και εμένα μου λέει ο πατέρας μου „Εντεκάμισι να γυρίσεις“. Μα εντεκάμισι δεν έχουνε βγει», λέει, «οι φίλοι μου».

Τώρα όλα αυτό τι· τι έρχονται να κάνουν. Έρχονται να χαλάσουν μέσα μας τις βεβαιότητες. Τις ασφάλειες. Τις σιγουριές που θέλουμε να 'χουμε εμείς. Βεβαιότητα, πρόγραμμα. Και λέει ο Χριστός: «Εγώ δεν έχω πρόγραμμα. Εγώ δεν έχω πρόγραμμα. Εγώ έκανα απρογραμμάτιστα πράγματα». Με την έννοια της εκπλήξεως, της έλλειψης καλουπιού. «Όχι απρογραμμάτιστα, χωρίς δηλαδή φροντίδα και αγάπη και τάξη στη ζωή Μου. Αλλά δεν είχα μέρες που έλεγα ότι σήμερα δέχομαι, αύριο δεν δέχομαι. Τώρα θα πάω σ' αυτό το σπίτι, σήμερα επισκεπτόμαστε τους καθωσπρέπει, αύριο τους αμαρτωλούς..». Απλότητα. Ό,τι σου φέρει ο Θεός στη ζωή. Δε μπορείς να βάλεις σε καλούπι τη ζωή. Δε μπαίνει σε καλούπι. Ούτε ο Θεός, ούτε τα πράγματά Του, ούτε ο τρόπος που κυβερνά τη ζωή μας.

Όλα αυτά που λέω, που βλέπω, δηλαδή, στα βιώματα των αγίων, σε περιστατικά ανθρώπων που είναι άγιοι, σημερινοί άνθρωποι, απλοί άγιοι, καθημερινοί, δίπλα μας, είναι οι ζυμώσεις που γίνονται και οι αλληλοεπιδράσεις και οι σχέσεις των ανθρώπων μεταξύ τους, με τα γεγονότα του βίου, με τη σχέση τους με το Θεό, αυτό δε μας δείχνει;…

Βγες απ' το βόλεμά σου. Τίποτα δεν είναι σίγουρο. Η ζωή έχει εκπλήξεις ο Θεός ο Ίδιος είναι μια έκπληξη και μάθε και εσύ να μπαίνεις στο δικό Του κλίμα. Αν θέλεις να αποκτήσεις το δικό Του ήθος. Αν δε θέλεις κάνε ό,τι θέλεις· και μπορεί μέχρι τα ογδόντα σου, μέχρι τα ενενήντα σου, όσο σ' αφήσει ο Θεός να ζήσεις να το πάρεις το μάθημα αυτό. Και το 'χουν πάρει το μάθημα αυτό πολλοί γονείς οι οποίοι νόμιζαν ότι θα βάλουν σε καλούπι τα πράγματα. Νόμιζαν ότι έχουν βεβαιότητα· ότι κυβερνάνε τη ζωή τους το σπίτι τους, την οικογένειά τους. Και είδαν, τελικά, ότι τίποτα απ' όλα αυτά δε κυβερνούσαν. Δε μπορούσαν να κυβερνήσουν τίποτα απ' όλ' αυτά. Να βλέπεις τον άλλον να κάνει κηρύγματα, ας πούμε, ο ίδιος ο πατέρας, και το παιδί του να 'χει γίνει αναρχικός. Και του λέει ο Θεός «Πάρε το μάθημά σου. Κστάλαβέ το ότι δε μπορεί να είσαι απότομος, δε μπορεί να είσαι απόλυτος. Ανοίξου. Χαλάρωσε. Γίνε λίγο σα το ζυμάρι και αφέσου και εσύ να ζυμωθείς μες τη ζωή. Αφέσου να ζυμωθείς. Κατάλαβε τους δικούς Μου τρόπους. Ότι τα πράγματα δεν είναι μονοκόμματα. Ότι δεν έρχονται όπως τα θες εσύ, αλλά όπως τα θέλει ο Θεός. Και περνούν καλά σ' αυτή τη ζωή, αυτοί που παίρνουν τα μαθήματα του Θεού και μπαίνουν στο δικό Του κλίμα».

Αυτά σκεφτόμουν σήμερα να σου πω· σκόρπια φυσικά είναι. Να τώρα, ας πούμε, για παράδειγμα, τ' άκουσες τώρα όλα αυτά — εντάξει; — λες τώρα μέσα σου, παράδειγμα: «Α, ναι, έτσι είναι, όπως τα 'πες. Πολύ μ' αρέσει έτσι, όπως τα πες και μ' άγγιξες, όπως τα πες και θέλω να σου μιλήσω, εσένα, όπως τα πες να μου μιλήσεις». Έκανες το ίδιο λάθος. Γιατί τόση ώρα σου δείχνω αυτό: ότι δεν έχει νόημα να μιλήσεις σε μένα, στον έναν, στον άλλον και να περιμένεις να πάρεις από μένα κάτι που και εσύ ο ίδιος ξέρεις. Δε σου λείπει τίποτα. Έχεις μια — πολλές φορές το λες αυτό — έχεις μια χαμηλή αυτοεκτίμηση. Μια χαμηλή υπόληψη του εαυτού σου. Υποτιμάς τον εαυτό σου.

Αυτό δεν είναι ταπείνωση. Η μειονεξία δεν είναι ταπείνωση. Ταπείνωση δεν είναι να λες ότι δε μπορώ να σταθώ στα πόδια μου και διαρκώς έχω ανάγκη τους άλλους γιατί είναι σα να προσβάλλεις το Θεό. Ια να Του λες ότι δε σου 'χει δώσει χαρίσματα, δυνατότητες φοβερές, ψυχή γενναία, ευκαιρίες να αγωνιστείς.

Στηρίξου στο μπαστουνάκι και στο ραβδάκι της δικής σου προσευχής. Της δικής σου σχέσης με το Θεό. Της μεσολάβησης, βεβαίως των αγίων, της Παναγίας μας, του Πνευματικού σου, των ανθρώπων που θα σου συμπαρασταθούν. Άλλο, όμως, αυτή η μεσολάβηση και άλλο η εξάρτηση. Μια νοσηρή σχέση που όλα περνούν μέσα από ανθρώπους. Έτσι θέλει να μας κάνει ο Θεός Δε λέει ο Απόστολος ότι έχουμε παρρησία και απευθυνόμαστε στο «θρόνον τῆς χάριτος»; Με ανοιχτό το πρόσωπο, χωρίς να καλύπτουμε το πρόσωπό, μας, όπως ο Μωυσής που έβαλε μπροστά, στην Παλαιά Διαθήκη, εκείνο το ύφασμα για να μην δει το Θεό απ' τη λάμψη Του. Τώρα, λέει, εμείς κατευθείαν πάμε στο Θεό. Έχουμε άνεση. Ωριμάζουμε, καλλιεργούμαστε, προκόβουμε πνευματικά.

Θυμάσαι, σήμερα αυτό το σημείο προσπάθησα λίγο να αγγίξω. Να προοδεύουμε πνευματικά και να δυναμώνουμε στον αγώνα της ζωής. Και να εύχεσαι και εσύ για μένα, αυτά που λέω κάπως Και να τα προσπαθώ και να μου τα δώσει ο Θεός σα δώρο. Πράγμα που σημαίνει ότι δε θα πρέπει να με ενδιαφέρει τι κάνουν οι άλλοι για να το κάνω και εγώ ή να μην το κάνω και εγώ. Να 'χω και εγώ άποψη, να μπορώ να λέω κάτι, ασχέτως αν ο άλλος συμφωνεί. Να μην είμαι δουλοπρεπής, να μη λέω ότι, αν το πω σ' αυτόν θα χαλάσει η γνώμη του για μένα, άρα, ας μην το πω για να μη χαλάσει η γνώμη του για μένα. Άρα, δεν έχω ελευθερία. Ελεύθερες προσωπικότητες. Δε θα σ' άρεσε να είσαι ελεύθερη προσωπικότητα; Να μπορείς ακόμα να διαφωνείς με κάποιον. Όσο άγιος και αν είναι αυτός, να πεις της γνώμη σου.

Μου 'πε ένα παιδί για τον πνευματικό του στο σχολείο: «μου είχε πει», λέει, «κάτι και, ενώ ήθελα να πω κάποια άλλη γνώμη, δεν την έλεγα». Αυτό δεν είναι υγιής σχέση. Όταν μπροστά στο Θεό, πάμε και λέμε τα παράπονά μας και τη διαφωνία μας και την άποψή μας και τον αγώνα μας, ότι: «εγώ, αυτό με δυσκολεύει, δεν το μπορώ, δεν το θέλω», να μπορείς να λες, να ανοίγεσαι, ώστε αυτό που θα κάνεις στη συνέχεια να είναι ελεύθερη επιλογή σου. Και να μην κάνεις καταπιεσμένες κινήσεις. Διότι αυτή η καταπίεση μαζεύεται, μαζεύεται, μαζεύεται και μετά γίνεται τοξίνες που αρρωσταίνουν το σώμα σου και την ψυχή σου. Το καταλαβαίνεις αυτό; Η νοσηρή σχέση με τα πράγματα του Θεού, αντί να φέρει υγεία ψυχής και σώματος — «εἰς ἴασιν», που λέει, «ψυχῆς τε καί σώματος» — φέρνει ασθένεια ψυχής και σώματος. Και επειδή είμαστε Πνευματικοί, επειδή είμαστε εξομολόγοι Ιερείς είμαστε σε θέση να τα πούμε αυτά τα πράγματα, γιατί τ' ακούμε από πολλές περιπτώσεις — που δε μπορούμε φυσικά να πούμε ποιος και τι, αλλά πολλά περιστατικά ανθρώπων που ακριβώς δεν έμαθαν, ενώ ζούσαν κοντά στο Θεό, δεν βοηθήθηκαν να αποκτήσουν τη δική τους προσωπικότητα κι έκαναν ζημιά στον εαυτό τους.

Τώρα θα μου πεις, ποιά είναι η χρυσή τομή, σ' όλ' αυτά. Δηλαδή, να 'χεις και προσωπικότητα, να 'σαι και ταπεινός να μην αποκοπείς και από το σώμα των αδελφών σου, να μην είσαι και απομονωμένος να 'σαι μαζί με όλους, όπως έλεγε ο πατήρ Ιερώνυμος της Αίγινας «Μαζίμε όλους αλλά και μόνος». Την ώρα που είσαι μαζί με όλους, να νιώθεις και μόνος Αυτή είναι η λέξη της δια-κρίσεως Αυτή είναι η διάκριση. Και φυσικά μην περιμένεις διάκριση με το που ξεκινάς Μην περιμένεις διάκριση αμέσως. Αυτό θα γίνει όσο γερνάμε, όσο ασπρίζουμε, όταν περάσουνε τα χρόνια, ε, τότε θα 'μαστε πιο σοφοί και συνετοί σ' όλα αυτά τα πράγματα. Ως τότε, ε, θα κάνουμε και λάθη. Ως τότε, θα λέμε και εμείς σαν τον Απόστολο Πέτρο: «Τι θα γίνει με τους άλλους; Τι θα κάνουν οι άλλοι;» και ο Χριστός πάλι θα μας λέει, «Τί πρός σε;». Τι σε ενδιαφέρει αυτό; Κοίτα εσύ να δυναμώσεις τη σχέση σου μαζί Μου· κοίτα εσύ να Μ' αγαπάς· κοίτα εσύ να προσπαθείς να κοιτάς Εμένα, να νοιάζεσαι για Μένα. Κοίτα εσύ να έχεις την ψυχούλα σου έτοιμη να Μου τη δώσεις Και νομίζω τότε θα μας πάρει ο Θεός. Όταν είμαστε αρκετά ώριμοι να αντέξουμε αυτό το μεγάλο ταξίδι, που για να το κάνει κανείς, επειδή είναι μοναχικό ταξίδι, γιατί λέει «ἂπρακτα καθικετεύει τά μάτια», όπου και να στρέψει τα μάτια, λέει, η ψυχή όταν φύγει απ' το σώμα· στους ανθρώπους, ακόμα και σε αγγέλους, λέει το τροπάριο. Παρόλο που λέμε ότι οι Άγγελοι μας βοηθούν μας βοηθούν, αλλά εκείνη η στιγμή, η ψυχή δείχνει, ας πούμε, και τη δική της ποιότητα. Τι μάζεψε. Πόσο δυνατή έγινε. Τότε θα μας πάρει ο Θεός, νομίζω. Όταν μάθουμε να στεκόμαστε μόνοι μας ενώπιόν Του. Με ταπεινή παρρησία και να Του πούμε: «Πάτερ ημών…». Είδες «Πατέρα μου…» αλλά (και) «Πατέρα μας» ταυτόχρονα. Όχι «Πατέρα μου…» — ότι αποκόβομαι απ' τους άλλους — αλλά Σε ονομάζω «Πατέρα, Πατέρα μου», αλλά νιώθω και την ενότητα με τους άλλους.

Αυτή η ώρα, εύχομαι, να αργήσει. Δηλαδή, εύχομαι να ζήσουμε όλοι πολλά χρόνια· αλλά εύχομαι παράλληλα τα χρόνια αυτά να μην περνούν απλώς έτσι· και η σημερινή η μέρα να μην περάσει απλώς έτσι, αλλά να κοιτάξεις να πάρεις τα στοιχεία και τα περιστατικά που θα σου φέρει ο Θεός να ωριμάσεις. Σήμερα θα δεις. Από το πρωί έχουν γίνει περιστατικά, αλλά δεν κατάλαβες το μάθημα. Θα σου στείλει ο Θεός μαθήματα τα οποία θα θέλουν να κάνουν την ψυχή σου πιο δυνατή. Μάθημα υπομονής το 'χασες το πρωί γιατί έχασες, ας πούμε, το λεωφορείο και νευρίασες. Μάθημα ταπείνωσης το 'χασες και αυτό, γιατί σου μιλήσανε στη δουλειά παράξενα και από μέσα σου έβριζες. Μάθημα αγάπης το κέρδισες αυτό, γιατί είδες κάποιον στο δρόμο, στα φανάρια και, ενώ είχες δώσει στα προηγούμενα φανάρια, είπες: «θα δώσω και σ' αυτόν. Δεν πειράζει». Μαθήματα είναι αυτή. Μαθήματα, που μακάρι να μην πηγαίνουν χαμένα· για όλους μας.

Εύχομαι η ώρα που πέρασε να μην ήταν χαμένη. Εύχομαι να με συγχωρείς, γιατί και εγώ μέσα απ' την αδύναμη ψυχή που έχω, βγάζω πράγματα που, ίσως, να 'ναι λανθασμένα, εμπαθή, προβληματικά· αλλά πιστεύω ότι, αν εσύ μέσα σου τα τακτοποιήσεις, τα διορθώσεις, τα καθαρίσεις, μέσα απ'τη δική σου ψυχή, μέσα απ' τη δική σου προσευχή — έτσι; — είναι και αυτό στο κλίμα που έλεγα. Μη τα δέχεσαι όλα όσα σου λένε παθητικά, δυνάμωσε και εσύ και σκέψου και εσύ. Και σ' αυτά που ακούς σκέψου κάτι καλύτερο. Σκέψου κάτι σωστότερο. Και το σωστότερο, όταν το καταλάβεις ε… θυμήσου τότε και εμάς που έχουμε κάνει τα λάθη και είπαμε λάθος πράγματα. Και εσύ μετά, από τη δυνα-μωμένη ψυχή που θα έχεις, θα προσευχηθείς και για μας και για το Βασίλη Χατζηνικολάου, που οι μουσικές του διαρκώς μας συντροφεύουν. Και τον ευχαριστούμε και σήμερα και για όσους κάνουν εκπομπή στο σταθμό και για όσους μας ακούν και για όλους τους αδελφούς μας, σ' όλα τα μήκη και πλάτη του κόσμου.

Καλή δύναμη, αγαπητοί μου φίλοι. Καλή δύναμη, καλή αντάμωση στην επόμενη εκπομπή και μακάρι η ψυχή μας ως τότε, να γίνει λίγο περισσότερο πιο δυνατή.

Θέλω ένα παστελάκι

«…τώρα άκουγα την επανάληψη της εκπομπής. Μακάρι αυτά που ακούμε από εσάς να μπορέσω κι εγώ να τα κάνω πράξη. Θα ήθελα στ’ αλήθεια να μττορεσω να αγαπήσω κι αυτούς που δεν αγαπώ και που δεν με αγαπούν. Θα ήθελα επίσης να αγαπήσω αληθινά τον Χριστό».

Α.Γ. Λονδίνο (e-mail)

Το πιο μεγάλο θαύμα! Το πιο μεγάλο θαύμα στη ζωή είναι να μάθεις ν' αγαπάς. Είναι να μάθεις όλα αυτά που ακούς στο Ευαγγέλιο, όλα αυτά που μας δίδαξε ο Κύριος, όλα αυτά που βλέπουμε στη ζωή των αγίων, να μάθεις αυτά, να τα κάνεις κτήμα σου, βίωμά σου. Όχι σε επίπεδο απλώς θεωρητικό· δηλαδή, ν' ακούς γι' αυτά τα πράγματα. Αλλά σε καθημερινή βάση· έστω λίγο, αλλά αληθινά και όχι θεωρητικά και στο χώρο της φαντασίας και στον κόσμο του ονείρου, αλλά στην πράξη, έστω κάτι λίγο να το ζήσεις. Αυτό είναι μεγάλο θαύμα!

Θαύμα νομίζεις πολλές φορές στη ζωή σου είναι να δεις μια εικόνα να κινείται, να δακρύζει, να ματώνει. Είναι· και αυτό είναι θαύμα. Αλλά το συγκλονιστικό, αυτό που κάνει τους ουρανούς να χαίρονται, αυτό που κάνει τον Θεό να ευφραίνεται βλέποντας τα πλάσματά Του, είναι αυτός ο συντονισμός της ζωής μας με τη ζωή του Θεού!

Όταν η ζωή Του γίνει ζωή μας, όταν αυτά που λέμε δεν είναι μόνο λόγια, λόγια, θεωρίες, αλλά πράξη. Τότε χαιρόμαστε αληθινά! Τότε μπορούμε να πούμε ότι γινόμαστε σιγά-σιγά χριστιανοί. Τότε μπορούμε να πούμε ότι είμαστε άνθρωποι αληθινά του Θεού και ότι ο Θεός μπήκε στην καρδιά μας.

Μου έκανε εντύπωση, κάποτε μίλαγα και έλεγα διάφορα και μου λέει στο τέλος κάποιος: «Όλα αυτά που είπες, είναι θεωρίες»; Λέω, «Όχι! Είναι λόγια αλλά είναι αυτά που η Εκκλησία μας διδάσκει, είναι αυτά που ζούμε». «Κάτσε, κάτσε», μου είπε. «Είπες ότι είναι αυτά που διδάσκει και είναι αυτά που ζούμε. Ότι τα διδάσκει το ξέρω· ότι τα ζούμε δεν το ξέρω. Δεν τα έχω δει αυτά που λες. Μπορείς να μου δείξεις κάπου αυτά που λες, να τα δω ποιοι τα ζουν»; «Σου μιλάω», μου λέει, «για ζωή έτσι; για βιώματα, για πράξεις, για συγκεκριμένα περιστατικά στο εδώ και τώρα». «Εκτός», λέει, «κι αν μιλάς», «για κάποιο άλλο χώρο, για κάποιο διαστημικό χώρο στο Σύμπαν, κάπου αλλού, και μιλάς για κάτι άλλο». «Αν μιλάς για αυτήν τη ζωή», μου λέει, «για αυτόν τον κόσμο, θέλω να δω». Και μην βιαστείς και εσύ να πεις «Μα, υπάρχουν!»

Εντάξει, υπάρχουν! Αλλά, είδες τι λέω; Θα πάω να σου βρω κάποιον να σου δείξω. Δηλαδή, έλα να πάρουμε ένα λεωφορείο να πάμε να ταξιδέψουμε να σου δείξω κάποιον άνθρωπο. Δηλαδή, είναι σαν να του λέω και εγώ ότι αυτά που διδάσκω τα ζουν κάποιοι, αλλά για να τους βρεις αυτούς τους κάποιους, να σου δείξω, πρέπει να πάρεις λεωφορείο, να ταξιδέψουμε. Δηλαδή είναι κάποιος!.. Πού είναι αυτός; Κάποιοι, μερικοί· δεν είναι η πλειοψηφία! Είναι λίγοι.

Και μερικές φορές φτάνουμε και στο άλλο ακραίο σημείο να λέμε: «Τι λες; Αυτά που λέμε δεν είναι θεωρίες! Είναι κάποιοι στο Άγιο Όρος που τα έχουνε ζήσει». «Δηλαδή, ποιοι είναι αυτοί οι κάποιοι στο Άγιο Όρος; Πέντε άνθρωποι»; «Τι λες;» «Εγώ», μου λέει, «στο Άγιο Όρος γνώρισα τον πατέρα Παΐσιο». «Δηλαδή, καλά, συγγνώμη· το βίωμα του Ευαγγελίου είναι ο πατέρας Παΐσιος»; Μου είχε πει κάποιος από εσάς. Μου έγραψε μια επιστολή. «Δηλαδή, όταν σου λέω πέντε ονόματα, αυτή είναι η διδασκαλία στην πράξη; Τα πέντε ονόματα; Και κάποιοι άλλοι… ελάχιστοι»; Και ντράπηκα. Και του λέω: «Τώρα αυτό το ερώτημα, γιατί μου το κάνεις»; Και μου λέει: «Γιατί θέλω να καταλάβω αν αυτά που διδάσκεις, είναι θεωρίες ή αλήθειες. Αν είναι μόνο λόγια, έστω ωραία λόγια. Εντάξει, ωραία λόγια ακοόμε από παντού. Το θέμα είναι να τα δω αυτά που λες, κάπου. Να τα δω».

Δεν ήθελα να συνεχίσω τη συζήτηση, γιατί ντρεπόμουνα. Εσύ, βέβαια, θα μου πεις ότι «έπρεπε να συνεχίσεις, να του εξηγήσεις, να τον πείσεις, να του δώσεις επιχειρήματα».

Μα τι να του πω; Αφού και εγώ την ώρα που μου τα έλεγε, ντράπηκα· γιατί δεν είχα επιχειρήματα πολλά κι εγώ να του πω. Γιατί το πιστεύω αυτό που είπε. Είμαστε θεωρητικοί Χριστιανοί. Δεν είμαστε στην πράξη συνεπείς σ' αυτά που λέμε. Γιατί άλλα λέμε, άλλα κάνουμε. Μεγάλα λόγια και ελάχιστα έργα.

Ας πούμε· τελειώνω μια ομιλία, πάω να φύγω από την Εκκλησία και με βρίσκει ένας φτωχός και μου ζητάει ελεημοσύνη. Και τι του λέω: «Ξέρετε, δεν έχω ψιλά μαζί μου».

Και ένας φτωχός γύρισε και μου είπε: «Μα δεν χρειάζομαι μόνο ψιλά. Δεν πειράζει πάτερ· και χοντρά, αν έχετε». Δηλαδή τα πέντε ευρώ — που είναι τα χοντρά, ένα χαρτονόμισμα για παράδειγμα — δεν του πέφτει του ανθρώπου πολύ. Και αυτό λίγο τού είναι, αφού είναι φτωχός και πέντε ευρώ να του δώσεις, τα χρειάζεται. Γιατί συνέχεια: «Δεν έχω ψιλά, δεν έχω ψιλά!»;

Και ενώ μπορεί, ας πούμε πριν, να μίλαγα περί αγάπης, στο κήρυγμα, να κάνω μια πολύ ωραία ομιλία. Μα και τώρα· πες ότι μπορεί να με ακούει κάποιος που έχει ανάγκη. Σκέψου να με πάρει κάποιος τηλέφωνο· πάλι τα ίδια θα κάνω δυστυχώς. Δυστυχώς. Σκέψου να με πάρεις τηλέφωνο και να μου πεις: «Πάτερ, μπράβο! Πολύ ωραία τα είπες! Σε παίρνω τηλέφωνο για να επανορθώσεις. Δωσ' μου χρήματα. Έχω ανάγκη από πολλά λεφτά»…

Σιωπώ. Δεν περιμένω το Βασίλη Χατζηνικολάου να βάλει μουσική. Ο Βασίλης βάζει τη μουσική. Αλλά αυτό το κενό που άφησα ήτανε το κενό, Βασίλη, της δικής μου αμηχανίας. Σ' ευχαριστώ που και σήμερα είσαι μαζί μας. Να, ο Χριστιανισμός στην πράξη είναι ο Βασίλης Χατζηνικολάου! Και αγαπά την εκπομπή και το δείχνει εμπράκτως και μουσικώς. Με τη μουσική του επέν-δύση και την ηχητική επεξεργασία, δείχνει ότι όχι απλώς λέει, αλλά στην πράξη βοηθάει και με στηρίζει.

Σκέψου να μου 'λεγε: «πάτερ, πολύ θα ήθελα να σε βοηθήσω στην εκπομπή που κάνεις και να σε στηρίξω. Θα το ήθελα, θα μου άρεσε. Και θα ήταν όμορφο κάποτε, κάπου, κάπως, αλλά δεν μπορώ τώρα». Αυτό που κάνω εγώ. Λόγια χωρίς αντίκρισμα.

Πού είναι αυτές οι εντολές του Χριστού; Αυτό θα ήταν το μεγαλύτερο θαύμα! Να ζούμε τις πολύ συγκεκριμένες εντολές του Χριστού και να μην αναλώνουμε τον χρόνο μας, την γκρίνια μας, τον τσακωμό μας, το μίσος μας, τις κακίες μας, οτιδήποτε άλλο κάνουμε που βαραίνει την ψυχή μας, γι' άλλα πράγματα, δευτερεύοντα στη ζωή μας.

Είδες τι είπε ο Κύριος; Λέει, «Αφήσατε, λέει, την Κρίση και το Έλεος…αφήσατε τα βαρύτερα του νόμου… Τα βαριά που σας ζήτησα». «Είπα μερικά πράγματα», λέει, «πολύ ξεκάθαρα, πολύ βαριά, πολύ ουσιαστικά και αυτά τα προσπερνάτε τόσο εύκολα. Και δεν κάνετε τίποτα από αυτά που λέω και ασχολείστε με ασήμαντα πράγματα, με δευτερεύοντα».

Θα μου πει κανείς τώρα: «Ποια είναι τα ασήμαντα πράγματα»; Ξέρω κι εγώ; Δεν ξέρω ποια είναι τα ασήμαντα. Πάντως ξέρω ότι πολλές φορές τσακωνόμαστε για πράγματα — και στο χώρο της εκκλησίας — για πράγματα άλλα, ενώ προηγούνται άλλα· αυτά τα άλλα θα έπρεπε να προηγούνται στην ζωή μας· όμως δεν τα κάνουμε.

Μου λέει, δηλαδή, κάποιος: «Για πες μου ένα παράδειγμα». Λέει το Ευαγγέλιο ξεκάθαρα πως «Όποιος έχει δύο χιτώνες, να δίνει τον ένα». Το είπε ο Κύριος. Το κάνουμε; Όχι. Υπάρχουν άνθρωποι που το κάνουν. Αλλά, αν μου πεις να σου δείξω, θα σου πω δυο-τρεις που ξέρω. Κατάλαβες; Χριστιανοί όμως, δεν είναι δυο-τρεις! Λέμε ότι είμαστε χιλιάδες, λέμε ότι είμαστε εκατομμύρια. Και ο Χριστός απευθύνθηκε σε όλους. Δεν είπε, «αυτό που λέω είναι για εξαιρέσεις».

Λέει ο Κύριος: «Αν σε χαστουκίσουν, γύρισε και το άλλο μάγουλό σου». Ποιος το κάνει αυτό; Κανένας, κανένας δεν το κάνει αυτό. Και λένε μετά: «Ναι, αλλά ο Κύριος εννοούσε συμβολικά, εννοούσε κάτι άλλο. Είχε κάτι άλλο στο νου του. Ήταν κάτι αλληγορικό». […] Και λέω: «Μα τι λες; τι είναι αυτά που λες; Τι βαθύτερο νόημα εννοούσε; Αυτό εννοούσε; Τα βαθύτερα νοήματα; Δηλαδή, (με το) οι δύο χιτώνες εννοούσε κάτι βαθύτερο. Άλλο νόημα. Το να γυρίσεις το μάγουλό σου αλλού, ήταν άλλο νόημα. Αυτά που θες εσύ, όμως, και τα πας εκεί που θέλεις και βρίσκεις τα δικά σου νοήματα τελικά. Εκεί έχεις πιάσει το νόημα, νομίζεις… του Χριστού»!..

Στα ξεκάθαρά Του λόγια, δεν κάνουμε τίποτα. Δεν είμαστε συνεπείς! Είναι φοβερό! Αυτό, δηλαδή, το λέω σαν μια δική μου αυτοκριτική. Και συγγνώμη που δεν σου κάνω και το χατίρι, που μου είπες μια μέρα: «Να μιλάς, να τα βάζεις με τους άλλους, να λες, να τους βάζεις στην θέση τους όλους, τους αιρετικούς».

Υπάρχουν άνθρωποι άξιοι που το κάνουν αυτό. Εγώ, σου λέω, δεν έχω μάθει να κάνω το «Άλφα! Έτσι»;… Και τι θα πω στον Χριστό; «Ότι, ξέρεις, εγώ φώναζα και τους έβαζα όλους στην θέση τους και στο φτωχό έλεγα ότι δεν έχω ψιλά». Και ο Κύριος μου είπε: «δώστα όλα».

Έτσι δεν είπε ο Κύριος; Μου λέει, «εσύ είσαι ιερέας. Τι θες εσύ τα λεφτά; Τι θες εσύ το αυτοκίνητο; Τι θες εσύ τις στολές; Τι θες εσύ τους πολλούς σταυρούς; Τι τα θες εσύ αυτά»; Τι θα πω, εγώ στον Κύριο; «Κύριε, να σου εξηγήσω, Κύριε, τι τα θέλω. Ξέρεις, Κύριε, η Θεία Λειτουργία απεικονίζει την Βασιλεία του Θεού, που είναι όλα λαμπρά και μεγαλειώδη. Και γι' αυτό κι εγώ έχω κάνει μια πάρα πολύ ωραία στολή, που είναι τόσο πολύ ακριβή, γιατί πρέπει ν' απεικονίσω Εσένα. Γιατί στην ώρα της Θείας Λειτουργίας, δεν είμαι εγώ, αλλά είσαι Εσύ. Και φοράω μια στολή, για ν' απεικονίσω την εσχατολογική προοπτική και το Φως και τον Παράδεισο». Και θα μου πει ο Χριστός: «Καλά όλα αυτά, βρε παιδί μου. Καλά όλα αυτά, μπράβο. Αλλά, ο φτωχός που του 'λεγες ότι δεν έχεις λεφτά; Εκεί, πώς δεν θυμήθηκες που είπα, ότι στο πρόσωπο του φτωχού, βλέπεις Εμένα. Ότι στο πρόσωπο κάθε φτωχού, είμαι Εγώ. Στον ελάχιστο αδερφό σου, „εμοί εποιήσατε“». Δηλαδή, ένα Ευαγγέλιο κατά τα μέτρα μας, κατά τα μέτρα μου.

Σου ξαναλέω: «Δεν σε κρίνω, δεν ασχολούμαι με τη δική σου ζωή. Δεν είναι αυτή η αρμοδιότητά μου σήμερα, να σου κάνω εσένα κριτική και έλεγχο. Για τον εαυτό μου το λέω. Να, το μεγαλύτερο θαύμα. Αυτό: Να έχεις το θαύμα αυτό της εφαρμογής τού θελήματος του Χριστού στη ζωή σου. Όχι λόγια, λόγια». Το να κάνεις ομιλίες και εκπομπές είναι το πιο ανώδυνο. Είναι απλώς θέμα χαρίσματος, δηλαδή, να μπορείς να μιλάς. Και τι έγινε μετά από αυτό; Και μετά απ' αυτό τι έγινε; Εσύ όμως που δίνεις το μισθό σου όλο και αγοράζεις ένα σωρό βιβλία και κάνεις ελεημοσύνες και μου λες: «Πόρτα, πάτερ, αυτά και δώστα σε όποιους βρεις και χάρισε βιβλία, να ωφεληθούν και πάρε ελεημοσύνη και δώσε». Εσύ, εφαρμόζεις το Ευαγγέλιο του Χριστού. Όχι εγώ, που τώρα μιλάω. Το κατάλαβες; Εντάξει, μην παρεξηγείσαι τώρα. Δεν είπα τ' όνομα σου.

Είπα, υπάρχουν άνθρωποι που κάνουν πράξεις αγάπης, θυσίας, με πόνο, με προσωπική συμμετοχή, με κόπο· και αφιερώνουν χρόνο, χρήματα, ταξιδεύουν, παίρνουν λεωφορεία, πάνε απ' εδώ, πάνε από εκεί, για να θυσιάσουν κάτι από το εγώ τους για τον αδερφό τους που το παίρνει και το δέχεται ως θυσία ευώδη, ο Θεός τους. «Εἰς ὀσμήν εὐωδίας πνευματικῆς».

Και εγώ μένω στα λόγια. Και ύστερα λέμε να δούμε ένα μεγάλο θαύμα! Μα, (απ') αυτό υπάρχει μεγαλύτερο θαύμα; Τι να τα κάνεις τα θαύματα, (τα) εξωτερικά; Αυτά έρχονται και φεύγουν και τα ξεχνάς μετά από λίγο καιρό…Τα ξεχνάς μετά από λίγο καιρό…Τα ξεχνάς!..

Πας, ας πούμε, σ' ένα προσκύνημα και μετά, αν δεν είναι κάτι στην ψυχή σου βαθύτερο-βαθύτερο, πέρασε και το προσκύνημα. Έρχεται μια εικόνα θαυματουργή. Ουρά ο κόσμος απ' έξω! Χιλιάδες άνθρωποι έρχονται. Μετά πού πήγαν όλοι αυτοί; μετά από τις μέρες αυτών των θαυμάτων, των μεγαλόπρεπων εκδηλώσεων; Πού πήγαν όλοι αυτοί οι άνθρωποι; Δηλαδή, θα ξανάρθουν, όταν θα ξανάρθει κάτι θαυματουργό, κάτι εντυπωσιακό;

Και μετά, η κάθε μέρα που κυλά; Η κάθε μέρα που έχει πάλι ανάγκη από βοήθεια, από ζωντανή εκκλησιαστική ζωή, από σχέση με το Χριστό αληθινή, καθημερινή. Πού πήγανε μετά όλα αυτά; Τι είναι; Έτσι, εκρήξεις; Σαν φωτοβολίδες; Ένα πυροτέχνημα, κρατάει για λίγο και μετά χάνεται;

Γι' αυτό, βλέπεις, ο Κύριος, δεν επέμενε τόσο στα θαύματα αυτά τα εξωτερικά. Μέσα να σ' αλλάξει, ν' αλλάξει η ζωή σου. Ν' αλλάξει η ζωή σου!..

Ο Πέτρος περπάτησε πάνω στα κύματα· τον άφησε ο Κύριος και περπάτησε. Θαύμα! Εντυπωσιακό. Τον απόστολο Παύλο, δεν τον άφησε. Βούλιαξε· ναυάγια, ταλαιπωρίες. Γιατί δεν του 'κανε θαύμα και του αποστόλου Παύλου; Γιατί δεν του 'κανε και αυτού τέτοιο θαύμα;

Και λέει ο Κύριος: «ποιος σου είπε ότι δεν του έκανα θαύματα; Μεγάλα θαύματα έκανα στον απόστολο Παύλο. Όχι όμως να περπατάει στα κύματα». Και ο απόστολος Πέτρος που περπάτησε στα κύματα, αρνήθηκε τον Κύριο. Έζησε θαύμα, και αρνήθηκε τον Κύριο.

Και ο απόστολος Παύλος που είχε αρνηθεί τον Κύριο, έζησε άλλο θαύμα. Γνώρισε τον Κύριο. Μετά βούλιαξε στα ναυάγια με το καράβι που πήγαινε τόσες φορές. Ναυάγια, ταλαιπωρίες, μες στην θάλασσα να παλεύει πόσες μέρες με τα κύματα. Και μετά, λέει, μίλαγε στον κόσμο και τα λόγια του άγγιζαν τις ψυχές των ανθρώπων. Γιατί τους άγγιξε; Γιατί, ζούσε αυτό που έλεγε. Μιλά εκ πείρας. Μίλαγε με πόνο. Μίλαγε με αγάπη. Μίλαγε με την σφραγίδα του Χριστού μέσα του. Και μίλαγε ο Χριστός μέσα απ' αυτόν. Μέσα από τα χείλη του. Αυτό είναι θαύμα! Και μίλαγε μετά και άλλαζαν οι ψυχές των ανθρώπων.

Έκανε μια ομιλία και άλλαζαν όλοι γύρω του. Αυτό, δεν είναι θαύμα; Δεν φαίνεται. Δεν είναι κάτι που να πεις, όπως κάποιος που δεν έχει μαλλιά, ξαφνικά έβγαλε μαλλιά και να πεις: «Πω! πω! Κοίταξέ τον να δεις πώς έγινε»! Ή κάποιον που ήτανε ένας ετοιμοθάνατος και ξαφνικά ανασταίνεται και λες: «Αυτό είναι Θαύμα!».

Ναι, αλλά και αυτά είναι μεγάλα θαύματα: η εφαρμογή στην πράξη της ζωής, των όσων ο Χριστός μάς διδάσκει. Γιατί αλλιώς, θ' ακούσουμε καμιά κουβέντα φοβερή από το στόμα του Κυρίου, και δεν ξέρω τι θα πούμε τότε ο καθένας μας. Εκεί που λέει ο Κύριος ότι θα σας πω: «Δεν σας ξέρω, „οὐκ οἶδα ὑμᾶς“, Δεν σε ξέρω!».

Θα πεις εσύ: «Μα ξέρεις, Κύριε, εμένα με ήξερε τόσος κόσμος και μίλαγα για Σένα». Και θα πει ο Κύριος, «Ναι, αλλά Εγώ δεν σε ξέρω. Γιατί δεν έχεις μαζί Μου μια σχέση αληθινή. Μίλαγες, γιατί για σένα ήταν πολύ ωραίο. Ήταν εύκολο. Γιατί, τι έπαθες που μίλαγες; Τι έπαθες που μίλαγες; Ένα έπαθες. Ακουγόσουν, έγινες γνωστός, δοξαζόσουν, σε θεωρούσαν κάτι. Εγώ, όμως που σε ξέρω, βλέπω ότι δεν κάνεις αυτά που λέω».

Αυτό είναι το ζητούμενο, «Τι κάνεις από αυτά που διδάσκεις; Λες στα παιδιά σου διάφορα πράγματα. Λες στον άνδρα σου, λες στην γυναίκα σου, συμβουλές, το ένα τ' άλλο. Το θαύμα αυτό το έχεις ζήσει μέσα σου; Το έχεις κάνει εσύ»;

Και να, φτάνουμε στο σημείο, δυστυχώς, που είπα απ' την αρχή. Να πρέπει να ψάξουμε να βρούμε έναν Χριστιανό, και να λέμε: «υπάρχει κάποιος να στον δείξω που είναι καλός».

Που θα 'πρεπε να πούμε: «Άνοιξε την πόρτα σου και δες. Όλος ο κόσμος έξω έτσι είναι. Όλοι είμαστε, όσοι είμαστε άνθρωποι του Θεού, όσοι αγαπάμε τον Χριστό, είμαστε ένα ζωντανό υπόδειγμα, ένα ζωντανό παράδειγμα, ένα ζωντανό Ευαγγέλιο».

Και σου λέει ο άλλος: «Τι ζωντανό Ευαγγέλιο; Δεν βλέπεις τι γίνεται γύρω σου»;

Γνωρίζει έναν Χριστιανό και απογοητεύεται ο άλλος. Και σου λέει: «τι είναι αυτά τα πράγματα; Έτσι είναι οι Χριστιανοί; Καλύτερα που ήμασταν με οποιονδήποτε άλλον άνθρωπο, παρά με αυτόν»!

Βάζει τηλεόραση να δει. Ακούει περιστατικά, ας πούμε, για μένα. Λέει: «Ένας παπάς έκλεψε το παγκάρι». Λες: «Τι γίνεται εκεί πέρα; Πού είναι το Ευαγγέλιο; Πού είναι το Ευαγγέλιο στην πράξη»; Ο άλλος θέλει να δει αυτό το βίωμα. Κλονίζεται. Δεν θα 'πρεπε. Αλλά τώρα, επειδή μιλάμε μεταξύ μας. Έτσι; Και είμαστε άνθρωποι που είμαστε κοντά στον Χριστό, λέμε, που κοινωνάμε, που προσευχόμαστε. Σου λέει ο άλλος: «Το ζεις αυτό το πράγμα που λες; Το εφαρμόζεις»;

Μου είπε (ένας) άνθρωπος να του βρω φίλους Χριστιανούς. «Που να μην μ' απογοητεύσουν· δεν εννοώ να είναι αλάνθαστοι». Αλλά πώς να το πω; Να βγαίνει από την ψυχή τους μια χαρά, να βγαίνει μια ευτυχία, να βγαίνει μια συνέπεια στη ζωή τους. Έτσι (που) να μην γνωρίσεις κάποιον και μετά από λίγο φανεί ότι είναι πονηρός, ότι είναι ιδιοτελής, ότι κορόιδευε, ότι υποκρινόταν, ότι άλλα έλεγε και άλλα ήταν. Ότι άλλο έδειχνε. Έ, κάτσε, σου λέει· η διαφορά τότε ποια είναι η δική σου;

Ποια είναι η διαφορά; Ότι έχεις μια ταυτότητα; Ότι κάνεις μια νηστεία εξωτερικού τύπου; Ότι λιβανίζεις; Ποια είναι η διαφορά; Στην ποιότητα της ψυχής σου, μέσα σου! Όχι το προφίλ! Το προφίλ, εντάξει, φοβερό είναι. Εντυπωσιακό. Αφού σου λέω· εγώ σαν κληρικός έχω ένα προφίλ ιερατικό, φοβερό, κ.λπ. και ο άλλος με γνωρίζει και απογοητεύεται. Και μου λέει: «Αν απογοητεύτηκα από σένα που είσαι ένας ιερέας, ε, τότε πού θα βρω το βίωμα που λες; Ποιος το ζει αυτό;»

Γι' αυτό σου είπα στην αρχή. Ρωτούν μερικοί: «Ο Χριστιανισμός πού βιώνεται; Σε ποιον πλανήτη; Στη γη; Γιατί στη γη, δεν το βλέπω γύρω μου. Πού είναι»;

Καταλαβαίνεις πόση μετάνοια έχουμε ν' αγγίξουμε; Πρέπει να μετανοήσουμε πάρα πολύ. Πρέπει να μετανοήσουμε πάρα πολύ για όλα αυτά. Κι αν θέλω να πω ιστορίες θα πρέπει να ψάχνω ιστορίες, περιστατικά από δω και από κει, τι διάβασα στο Γεροντικό, τι είπε ο τάδε πριν πεντακόσια χρόνια, ή να βρούμε πέντε ανθρώπους. Εντάξει· ότι υπάρχουν, υπάρχουν!

Υπάρχουν, αλλά θα 'πρεπε να ήμασταν περισσότεροι. Έτσι να ζούμε όλοι!.. Αυτό είπε ο Κύριος τουλάχιστον. Ο Κύριος είπε, «Σας αφήνω να σας βλέπουν οι άνθρωποι και να καταλαβαίνουν ότι Εγώ είμαι μέσα σας. Σας αφήνω και θα καταλάβουν όλοι ότι είστε μαθητές Μου, αν έχετε αγάπη μεταξύ σας».

Ξεκάθαρα πράγματα. Είναι συμβολικό και αυτό;

Ξεκάθαρα, λέει, «Για να καταλάβουν οι άλλοι ότι είστε μαθητές Μου, θα βλέπουν ότι έχετε μεταξύ σας αγάπη».

Πού είναι αυτή; Πού είναι αυτή; Σου ξαναλέω. Δεν σε κρίνω! Τον εαυτό μου κρίνω, που βλέπω ότι δεν έχω αγάπη. Δεν αγαπώ. Δεν συγχωρώ. Δεν είμαι ανοιχτός στους άλλους. Δεν μπορώ να δεχτώ ότι και ο άλλος είναι σπουδαίος, είναι ανοιχτός, είναι καλός, ότι είναι σημαντικός. Δεν μπορώ να δεχτώ ότι και ο άλλος μπορεί να πει κάτι πολύ πιο σωστό από μένα. Να επαινέσω κάποιον άλλον, μια άλλη προσπάθεια, έναν άλλο σύλλογο, ένα άλλο κίνημα, μια άλλη αδελφότητα, ένα άλλο μοναστήρι.

Για δες λίγο. Γ ια δες λίγο, πώς είμαστε οι χριστιανοί μεταξύ μας. Εσύ λες: «Ποιος είσαι; Τίνος είσαι; Σε ποια παρέα ανήκεις; Με ποιους είσαι»; Και λες: «Δηλαδή, αγάπη δεν έχουμε εμείς μεταξύ μας; Τι μας ενώνει; Ποιος μας ενώνει; Ο Χριστός ή άλλα πράγματα;» Δεν χρειάζεται να τα λέμε μεταξύ μας. Τα βλέπει ο κόσμος. Και μας τα λένε οι άλλοι. Είπε ο Κύριος: «Θα καταλάβετε ότι είστε δικοί Μου, αν έχετε αγάπη».

Πού είναι η αγάπη; Πού είναι η αγάπη μεταξύ σας;

Θυμάσαι τι έλεγε ο Γ κάνη; «Μου αρέσει πολύ ο Χριστός σε αυτά που λέει, αλλά μ' έχουν απογοητεύσει οι χριστιανοί». Όχι γιατί είναι άνθρωποι και έχουν αδυναμίες. Όλοι έχουμε αδυναμίες, αλλά εντάξει· κάτσε τώρα. Τουλάχιστον αυτός δεν κοινώνησε ποτέ του, τουλάχιστον αυτός δεν κράτησε στα χέρια του κομποσκοίνι. Τουλάχιστον αυτός δεν πήγε στο Άγιο Όρος. Τουλάχιστον αυτός δεν ζούσε τέτοια ζωή μέσα στη χάρη του Θεού. Έτσι;

Άμα λοιπόν λες εσύ ότι: «Άνθρωποι είμαστε και εμείς, άνθρωποι και εσείς». Τότε ποια η διαφορά; Θα 'πρεπε να έχουμε κάνει δρόμο πιο πολύ. Είμαστε πίσω. Είμαστε στάσιμοι, ενώ ο κόσμος θα περίμενε πολλά από εμάς. Και ο Θεός, νομίζω θα περίμενε πολλά από εμάς. Και δεν κάνουμε τίποτα απ' αυτά που θα μπορούσαμε.

Λέει ο άγιος Αγάθωνας. (Είδες ξεκινήσαμε τώρα ιστορίες, ο άγιος Αγάθωνας ο ένας, ο άλλος αλλά ένα σύγχρονο περιστατικό δύσκολα να το πω· ή θα πω πέντε-έξι μόνο). Ο άγιος Αγάθωνας, λοιπόν, πήγαινε να πουλήσει. Τι πούλαγε εκεί πέρα; Τα πανέρια του, και όπως πήγαινε, λέει, βρήκε έναν λεπρό στον δρόμο· το ξέρεις. Και του λέει ο λεπρός: «Πάρε με εκεί που πας για να πουλήσεις. Πάρε με, σήκωσέ με». Τον παίρνει στους ώμους του, τον πάει, τον βάζει δίπλα του. Ο άγιος Αγάθωνας πούλαγε. Με το που πουλάει το πρώτο καλάθι, τού λέει ο λεπρός «Το πούλησες»; «Το πούλησα». «Πόσο το πούλησες»; Του λέει ο άγιος Αγάθωνας «τόσο». Του λέει ο λεπρός «Να σου πω. Μου παίρνεις μια πίτα»; Του λέει ο άγιος Αγάθωνας «Ναι, να σου πάρω μια πίτα». Του παίρνει μια πίτα. «Άντε», λέει ο λεπρός «συνέχισε να πουλάς και τ' άλλα». Πούλαγε. Του λέει ο λεπρός: «Το δεύτερο πανέρι, να σου πω, πόσο το έδωσες»; Του λέει ο άγιος Αγάθωνας, αυτό έκανε τόσο. Να σου πω λέει ο λεπρός «Μου παίρνεις και κάτι άλλο»; Άρχισε και ζήταγε. Κάι ό,τι πούλαγε ο άγιος Αγάθωνας, ο λεπρός του ζήταγε ν' αγοράζει πράγματα. Δεν τον άφηνε να βάζει τα λεφτά στην τσέπη του. Να τα μαζεύει. Του έλεγε μου παίρνεις εκείνο, μου παίρνεις το άλλο. Δηλαδή, πώς λέμε, «Πάρε μου μια κόκα-κόλα, πάρε μου και ένα σάντουιτς, πάρε μου και μια εφημερίδα τώρα. Πάρε μου μετά και ένα παγωτό να δροσιστώ». Και τίποτα δεν έμεινε στον άγιο Αγάθωνα, στην τσέπη. Ό, τι πούλαγε, τα έδινε στο λεπρό. Στο τέλός του λέει ο λεπρός: «Έχεις τίποτα άλλο να πουλήσεις»; Του λέει ο άγιος Αγάθωνας: «Όχι, ό,τι είχα τα πούλησα όλα. Και ό,τι είχα στα 'δωσα τελικά. Πάω να φύγω τώρα, πάω στο κελάκι μου». Και του λέει ο λεπρός «Πού πας τώρα; Πάρε με πάλι, να με πας από εκεί που με πήρες. Να με αφήσεις εκεί που με βρήκες. Σε παρακαλώ! Μπορείς»; Ε, τον πήρε. Είχε βαρύνει εν τω μεταξύ αυτός. Είχε φάει. Είχε όλα τα καλά. Τον πήγε πάλι και τον άφησε στη θέση του. Τον αφήνει κάτω. Και πάει να φύγει. Και ακούει τη φωνή του λεπρού, να λέει: «Ευλογημένος να είσαι», Κέες «Αγάθωνα και στον ουρανό και στη γη. Γιατί είσαι άνθρωπος του Θεού. Είσαι άνθρωπος του Θεού, αληθινός»!..

Όχι λόγια. Από το πρωί ως το βράδυ σου 'βγαλα το λάδι και εσύ δέχτηκες να σε ξεζουμίσω. Γιατί είχες αγάπη και δεν φοβήθηκες από το ξεζούμισμα αυτό. Γιατί θα έβγαινε συνέχεια αγάπη, αγάπη, αγάπη και δεν ήσουν υποκριτής. Δεν ήσουν ψεύτης. Δεν ήσουν ένας Χριστιανός, έτσι, της φινέτσας, του εξωτερικού τύπου. Ήσουν αληθινός· και το απέδειξες. «Ευλογημένος να είσαι», του λέει, «Αγάθωνα, από το Θεό».

Και γυρίζει να τον δει, ο άγιος Αγάθωνας, το λεπρό και είχε εξαφανιστεί! Δεν ήταν λεπρός. Ήταν Άγγελος του Θεού, που ήθελε απλώς ο Θεός, να διαπιστώσει και να δοκιμάσει και ν' αποδείξει και σε όλους εμάς που το βλέπουμε, και τώρα το συζητάμε ότι ο άγιος Αγάθωνας… [Αγάθων: ωραίο όνομα, έχω και φίλο στο Αγιο Όρος, ο πατήρ Αγάθων]. Ωραίο όνομα. Αλλά, το βίωμά του, πιο ωραίο! Αληθινός άνθρωπος του Θεού.

Εγώ, δεν θα το 'κανα αυτό. Δεν το λέω για να καυχηθώ. Ακόμα και η μετάνοια μου, για καύχηση είναι. Αλλά είναι προς ντροπή μου που το λέω αυτό. Δεν θα μπορούσα να το κάνω αυτό. Πες ότι κάνω ένα Ευχέλαιο και μου δίνει κάποιος χρήματα και βγαίνω έξω και μου λέει ένας: «Πόσα έβγαλες»; «Τόσα». «Πόσα σου δώσανε; Δώστα μου όλα»! Θα του έλεγα: «Όλα; Ξέρεις μου έχουν δώσει τριάντα ευρώ. Πενήντα ευρώ. Τι τα θέλεις πενήντα ευρώ»; «Μα γιατί να μην μου τα δώσεις; Δώστα μου όλα»!

Το καταλαβαίνεις τώρα αυτό το πράγμα; Δηλαδή, έχουμε φτάσει σε μια τεράστια απόσταση. Θεωρούμε ότι κάποιοι τα έκαναν αυτά, και πιστεύουμε ότι εμείς δεν μπορούμε να κάνουμε παρόμοια πράγματα. Γιατί δεν μπορούμε; Δεν ξέρω γιατί. Εγώ δεν τα κάνω, σου λέω. Μην μου πεις ότι σε μαλώνω. Δεν σε μαλώνω, γιατί ούτε και εγώ τα εφαρμόζω αυτά. Αλλά σήμερα, θέλω να αναρωτηθώ μαζί σου. Μαζί μου. Αναρωτιέμαι…

Αλλος, λέει, πάλι στον Ευεργετινό, ήταν ένας μοναχός που είχε το χαρακτηριστικό ό,τι του ζητούσες για εξυπηρέτηση, πάντα σε βοηθούσε. Οτιδήποτε. Δηλαδή του 'λεγες: «Θέλω να με βοηθήσεις να μετακινήσω λίγο το κρεβάτι μου στο δωμάτιό μου, γιατί δεν μπορώ μόνος μου». «Έρχομαι, πάμε»! Άλλος του έλεγε: «Θέλω να με βοηθήσεις να πάμε γι' αυτήν τη δουλειά». «Έρχομαι εγώ να σε βοηθήσω». Άλλος: «Έλα λίγο στον κήπο. Ν' ανοίξω κάτι αυλάκια, θέλω να τα ποτίσω». «Θα 'ρθω εγώ», τους έλεγε. Συνέχεια. Ό,τι του λέγανε, το έκανε. Διακονία, θυσία, αγάπη. Αυτό είναι Χριστιανισμός.

Όταν πάω σ' ένα μοναστήρι και έχει κόσμο — γιατί έχει έρθει κάποιο επίσημο πρόσωπο- με συγκινούν και αυτοί που είναι κοντά στο επίσημο πρόσωπο και το οδηγούν, του μιλάνε, κ.λπ. Αλλά πιο πολύ ξέρεις ποιοι με συγκινούν; Αυτοί οι αφανείς μοναχοί, που φεύγουν νωρίς ενώ θέλουν και αυτοί σαν άνθρωποι να δουν, ποιος ήρθε, τι είπε, τι έκανε; Είναι η ανθρώπινη τάση να δεις π.χ. την επίσημη στιγμή, την τελετή, που κάθονται εκεί οι επίσημοι και μιλάνε. Κι αυτοί φεύγουν! Και πάνε στην κουζίνα· και ετοιμάζουν· και βάζουν τον καφέ. Και βάζουν το κέρασμα, και ετοιμάζουν το φαγητό και δεν τους βλέπει κανείς. Δεν τους βλέπει κανείς. Και μετά παίρνει το δίσκο άλλος μοναχός. Και τον παίρνει, και τον προσφέρει στον επίσημο. Και αυτός που ξεκίνησε την πρώτη-πρώτη θυσία της διακονίας της θυσίας, της αφάνειας. Της αφάνειας, δηλαδή του Χριστού!

Ο Χριστός είναι ο Αφανής! Αυτός δεν φαίνεται. Αυτός δεν ακούγεται. Αυτός όμως, είναι ο αληθινός μαθητής του Χριστού: ο ταπεινός Που ζει εμπράκτως το Ευαγγέλιο. Εγώ, όταν πάω στο Άγιο Όρος, επειδή είμαι ιερέας, τους ιερείς τους έχουνε…, κάνουν π.χ. συλλειτουργό, με πάνε στην τράπεζα δίπλα στον ηγούμενο, εκεί που κάθονται οι επίσημοι. Αυτό είναι αλλιώς. Αυτό είναι ωραίο. Ο άλλος όμως Ο άλλος είναι ταπεινός Ο άλλος είναι άγνωστος. Δεν τον έχεις δει, που την ώρα που εσύ είσαι στην Εκκλησία και θυμιατίζεις και θυμιατίζεσαι και λιβανίζεις και λιβανίζεσαι από τον εγωισμό και την κενοδοξία, αυτός είναι στην κουζίνα· και ετοιμάζει τα φαγητά και ψήνεται και κόβει και καθαρίζει και ταλαιπωρείται. Αυτός είναι ο Χριστιανισμός. Της πράξης! Της πράξης. Τον οποίο εμείς δεν ζούμε. Πού είναι η προθυμία μας; Πού είναι η προθυμία να διακονήσεις κάποιον;

Μου έλεγε μια γυναίκα: «Πάω στο ΠΙΚΠΑ, στην Βούλα, στο Ιδρυμα, τις Κυριακές και βοηθάω τι; Να· νταντεύω τα παιδάκια λέει, που τα φέρνουν με τις ειδικές ανάγκες· να κατέβουν από το αυτοκίνητο· και ανοίγουμε τα καροτσάκια τους να τα βάλουμε πάνω, να τα πάμε στην Εκκλησία, να τα κοινωνήσουμε και μετά να τα ξαναβάλουμε στο αυτοκίνητο και να τα πάμε στο δωμάτιό τους».

Αυτό το άνοιξε-κλείσε το καρότσι· βάλτο μέσα, στοίβαξέ το, κατέβασε το παιδάκι. Και το «κατέβασε το παιδάκι», δεν είναι ένα τσουβάλι που το βγάζεις. Θέλει προσοχή· τα ποδαράκια του, πώς θα γυρίσεις, πώς θ' ακουμπήσει σιγά το κεφάλι του στην στέγη πάνω στο αυτοκίνητο. Ήρεμες κινήσεις, με αγάπη.

Αυτό είναι αγάπη. Αυτό είπε ο Κύριος όμως. Σας έδωσα, λέει, υπόδειγμα. Ό,τι κάνω, να το κάνετε. «Θέλεις να είσαι πρώτος;» είπε ο Κύριος, «Πρέπει να μάθεις να είσαι τελευταίος!».

Πού είναι αυτό; Ποιος είναι τελευταίος; Ποιος Χριστιανός είναι τελευταίος; Ποιος Χριστιανός είναι τελευταίος;… Εγώ δεν θυμάμαι να έχω υπάρξει τελευταίος. Όποιος θέλει να είναι πρώτος, τελευταίος. Όποιος θέλει να έχει εξουσία, να γίνει διάκονος όλων, δούλος όλων!.. Ακου κουβέντες. Για να μην παρεξηγούμε, ότι λέμε αλληγορίες. Τι αλληγορία είναι ο «δούλος»; «Διάκονος», είναι αλληγορικό και αυτό; Τι θα πει αλληγορικό; Εύκολα τα θεολογικά, τα βαθιά. Αλλά εκεί, ποιος θα πάει; Εκεί ποιοι θα πάνε; Κάποιοι άλλοι; Δηλαδή, οι κάποιοι, είναι της υψηλής θεολογίας και οι κάποιοι της ταπεινής διακονίας; Ναι, αλλά ο Κύριος, τελικά, ποιους μακάρισε; Και μου είπε, ότι πήγαινε και στο ΠΙΚΠΑ, στη Βούλα και συγκινήθηκα. Μου έλεγε: «Πάω τις Κυριακές και βοηθάω· και μου αρέσει φυσικά η Εκκλησία, αλλά δεν μπορώ να πάω την ώρα που εγώ θέλω. Θα πάω και λίγο πιο αργά. Δεν θα μπορέσω και να προσέξω εκείνα που εγώ θέλω, γιατί προηγούνται τα παιδιά, να τα βάλω».

Κι όμως, γεμίζει η καρδιά της από την αγάπη και τη χάρη και το έλεος του Θεού κι ας μην προλαβαίνει όλα αυτά που προλαβαίνω εγώ «όρθρου βαθέος», αλλά ζω νυχτωμένος στο βαθύ όρθρο της αμαρτίας, και της ασυνέπειας της πνευματικής χριστιανικής ζωής. Έτσι νομίζω.

Πάει ο άγιος Μακάριος στο κελί του πατρός· (δηλ.) του μοναχού, που ήταν ένα γεροντάκι μόνο του, ήταν μακριά στην έρημο· και πάει να τον επισκεφτεί. Και του λέει: «Τι κάνεις παπούλη; Καλά»; «Καλά. Σ' ευχαριστώ, που ήρθες, πάτερ Μακάριε».

Άγιος Μακάριος. Μέγας άγιος. Με οπτασίες και εμπειρίες και βιώματα. «Τι κάνεις πάτερ;», τον ρωτάει ο άγιος Μακάριος. «Είμαι πολύ καλά, δόξα τω Θεώ!». «Θα ήθελες τίποτα; Θα ήθελες να σου κάνω κάτι εγώ; να κάνω κάτι για εσένα; πες μου! Ζήτησέ μου κάτι». «Τι να σου ζητήσω»; Ε, ντρεπότανε. «Πες, πες μου, τι θέλεις»; «Ε, τίποτα, έχω εδώ χρόνια στην έρημο. Ε, όλο παξιμάδια τρώω». «Πες μου κάτι, τι θέλεις; Πες μου, πάτερ»! «Ε, θα μου άρεσε να είχα ένα παστελάκι! Ένα παστέλι, θα μου άρεσε», του λέει, «το έχω πεθυμήσει. Αλλά έτσι το είπα, επειδή με ρώτησες. Δεν θέλω, όμως τίποτα. Έτσι το είπα. Κάποια άλλη φορά». Του λέει ο άγιος Μακάριος «Περίμενε λίγο· περίμενε λίγο και έρχομαι»! Και φεύγει από το κελί του ο άγιος Μακάριος και πάει — πόσες ώρες δρόμο — να βρει το πρώτο χωριό· το πρώτο χωριό μακριά και να πάρει ένα παστέλι. Και γύρισε στο γεροντάκι αυτό και του λέει, «Πάτερ μου, σου έφερα το παστελάκι που ζήτησες. Πάρ' το παστελάκι να το φας». Του λέει: «Μα τι έκανες, πάτερ! Εγώ έτσι το είπα». «Ε, τι έτσι το είπες;! Έτσι το είπες, αλλά εγώ δεν μπορώ να τ' αφήσω έτσι! Αφού το ζήτησες, γιατί να μην σου κάνω το χατίρι»;

Κατάλαβες; Όχι θεωρίες! Έργα! Συγκεκριμένα πράγματα. Μαθηματικά. Ένα και ένα κάνει δύο. Πού υπάρχει εδώ περιθώριο για θεωρίες; Και για αλληγορίες Και για συμβολισμούς… Δεν είναι συμβολικό τίποτα από όλα αυτά! Συγκεκριμένα βήματα έκανε ο άγιος Μακάριος. Πήγε και γύρισε. Και του έδωσε το παστελάκι.

Είναι μετά αυτό το γεροντάκι να μην συγκινηθεί; Είναι μετά να μην νιώσει την αγάπη του αγίου Μακαρίου; Είναι η καρδιά του να μην δοθεί; Και μετά λένε: «Πραγματικά, είδα Χριστιανό! Να, αυτός είναι Χριστιανός! Αυτός είναι Χριστιανός»! Εγώ τι θα του έλεγα; «Α, παστελάκι σας αρέσει; Ε καλά, καμιά φορά θα έρθω και αν βρω πουθενά και θα δούμε». Και θα δούμε κι αν θα ξαναπάω. Γιατί, αν είναι να πηγαίνω και να ψάχνω παστέλια, τρεις ώρες μακριά και που δεν με βλέπει και κανείς και δεν θ' ακουστώ και δεν θα επαινεθώ; Αυτή δεν είναι η αλήθεια;

Άλλος, λέει, έκανε ψωμιά μια μέρα και μύρισε ο τόπος από ζεστά ψωμιά και είπε να ειδοποιήσει κάποιον να έρθει να πάρει. Και λέει μετά μέσα του: «Καλά, γιατί να τον ειδοποιήσω μέσω άλλου; Ας πάω εγώ να του δώσω το ψωμάκι! Γιατί να έχω άλλους; Να θυσιαστώ και εγώ να πάω να τον δω, να κάνω τον κόπο». Και όπως πήγαινε να του δώσει το ψωμί, λέει, στο δρόμο, στο δρόμο σκόνταψε σε μια πέτρα και άρχισε να τρέχει αίμα από το πόδι του! Εκεί που σκόνταψε, έτρεχε λίγο αίμα, και το σκούπισε. Και εμφανίστηκε Άγγελος Κυρίου και του είπε: «Ξέρεις κάτι; Τα βήματα που κάνεις γι' αυτήν την αγάπη τώρα — γιατί κάνεις αγάπη χριστιανική — τα γράφει ο Θεός. Να ξέρεις», λέει, «αυτός ο κόπος δεν πάει χαμένος. Το σημειώνει ο Θεός»! Α, χαρά αυτός μεγάλη! Ξέχασε και την πληγή, ξέχασε και το πόδι και λέει: «Άμα είναι έτσι, Δόξα τω Θεώ! Εγώ το έκανα αυτό έτσι απλά. Και τώρα ο Θεός το υπολογίζει αυτό, ένα μικρό δρομολόγιο»! Και πήγε. Και την άλλη μέρα, είπε να ξαναπάει αλλού. «Αν είναι έτσι», λέει, «να πάω, να δείχνω αγάπη, να βοηθάω, να μην είμαι λόγια· να κάνω πράξεις».

Και όπως πήγαινε κάπου αλλού να δώσει ψωμιά, ερχόταν από την άλλη κατεύθυνση, αυτός που πήγαινε. Δηλαδή, δεν πρόλαβε να πάει να τον δει, γιατί ερχότανε και αυτός στον οποίο πήγαινε. Συναντηθήκανε στη μέση του δρόμου. Και λέει αυτός «Γιατί ήρθες, πάτερ; Θα ερχόμουνα εγώ στο κελί σου να σου φέρω το ψωμί! Γιατί ήρθες εδώ; Έπρεπε να με αφήσεις να κάνω όλο τον κόπο για σένα»! Και του απαντάει ο άλλος: «Γιατί, βρε πάτερ», του λέει, «Συγγνώμη· η πόρτα του Παραδείσου μόνο εσένα χωράει; Δεν μπορούμε να μπούμε και οι δύο; Έκανες εσύ το μισό κόπο. Να κάνω και εγώ το μισό. Να κάνουμε και οι δύο κόπο. Να πάρουμε μισθό από το Θεό». Του λέει ο άλλος: «Όχι — έπρεπε να κάτσεις να ξεκουραστείς. Εγώ έπρεπε να έρθω να σε βρω»! Του απαντά ο άλλος «Μα τι λες τώρα; Έπρεπε…». Και αρχίσανε και λέγανε τέτοια. Και εμφανίστηκε άγγελος Κυρίου και τι τους είπε; «Αυτή η φαγωμάρα και ο τσακωμός σας είναι σαν οσμή ευωδίας απέναντι στο Θεό. Σαν λιβάνι ανεβαίνει στο Θεό. Είναι οι μόνοι καυγάδες που αρέσουν στο Θεό».

Τέτοιου είδους καυγάς καυγάς από αγάπη! Να τσακώνεσαι επειδή αγαπάς. Φαντάσου· του έλεγε ο άλλος: «Μα όχι, έπρεπε να κάτσεις, να μην κουραστείς». «Μα τι λες τώρα;», και τέτοια.

Έχεις τσακωθεί ποτέ από αγάπη; Έχεις τσακωθεί ποτέ με τη γυναίκα σου, επειδή θέλει να δει αυτή ένα έργο και εσύ θέλεις να δεις ένα άλλο στην τηλεόραση και να πεις «Μα τι λες τώρα, αγάπη μου! Το δικό σου να δούμε. Συγγνώμη που κοίταζα τόση ώρα τα δικά μου. Είχα ξεχαστεί ότι άρχισε το έργο που σου αρέσει. Να δούμε τη δική σου εκπομπή»! Το έχεις κάνει αυτό; Παρά ο καθένας κοιτάει το δικό του. Λέει: «Τι ώρα είναι; Άλλαξε το έργο τώρα, έχει αρχίσει αυτό που θέλω να δω». Αυτό που θες εσύ να δεις. Γιατί, αυτό που θέλω εγώ να δω; Μα τι, αυτό που θες εσύ να δεις; Εγώ θέλω να δω. Μα εγώ θέλω! Και λέει: η λύση είναι να πάρουμε άλλη μία τηλεόραση. Να πάρεις εσύ τη δική σου. Να πάρω και εγώ τη δική μου και να βλέπουμε ο καθένας ό, τι θέλει ο καθένας. Δηλαδή, να γίνεται το δικό μας στο σπίτι. Το δικό μου και το δικό σου. Και ποτέ να μη γίνει θυσία ο ένας για τον άλλον.

Σκέψου να τσακωθούν τα ζευγάρια και να λένε, «Πού θα πάμε διακοπές»; Και να λέει ο ένας: «Όπου θες εσύ, αγάπη μου · στο δικό σου το χωριό. Γιατί όλο στο δικό μου πηγαίνουμε· να δούμε και τους δικούς σου». Και να λέει η γυναίκα: «Μα τι λες τώρα; Να αφήσουμε τη μητέρα σου χωρίς να την δούμε; Πάμε, πάμε στο δικό σου το χωριό»! Και να τσακώνονται. Τι είπε; «Σαν λιβάνι ανεβαίνει ο τσακωμός σας στο Θεό. Σαν θυσία. Σαν οσμή ευωδίας πνευματικής». Πού είναι τέτοιοι τσακωμοί; Πού είναι αυτοί οι τσακωμοί; Φοβερό μου φαίνεται.

Είχα πάει σε μια εκκλησία· και ήτανε ένα γεροντάκι ιερέας, που κανονικά αυτός έπρεπε να είναι στη θεία Λειτουργία πρώτος, κανονικά. Αλλά επειδή με κάλεσαν εμένα για να λειτουργήσω και να μιλήσω, μου λέει: «Πάτερ, εσύ θα λειτουργήσεις. Μου το είπε και ο υπεύθυνος εδώ, δεν θα είμαι εγώ πρώτος στη θεία Λειτουργία, θα είσαι εσύ. Εγώ θα κάθομαι στο πλάι σου». Φαντάσου τώρα. Και το δεχότανε. Του λέω: «Πάτερ, δεν πειράζει εγώ θα μιλήσω όταν έρθει η ώρα, αλλά τώρα εσείς να είστε στο κέντρο της Αγίας Τραπέζης». «Όχι, όχι, όχι». Και μερικές στιγμές που τον έβαζα να κάτσει με το ζόρι, δεν ήθελε. Και χαιρόταν. Και στο τέλος μου βγάζει μια τέτοια χαρά, που τελείωσε η Θεία Λειτουργία και μου λέει: «Πάτερ πολύ χάρηκα που συλλειτουργήσαμε». Και έβλεπα ότι δεν το έλεγε υποκριτικά, ψεύτικα· να λέει μέσα του: «Χάρηκα, αλλά τέλος πάντων, ήρθες εσύ τώρα εδώ πέρα και μας έκανες τον έξυπνο. Και ήρθες εσύ ο νεότερος». Όχι· έβγαζε αληθινή αγάπη. Και έλεγα μέσα μου: «Θεέ μου, όταν φτάσω και εγώ στην ηλικία του, να έχω τέτοια καθαρή αγάπη που να θυσιάζομαι για τον νεότερο και να μην με πειράζει, αν χάσω την σειρά μου, τα πρωτεία μου, την εξουσία μου». Γιατί και εκεί, υπάρχει μια διαβάθμιση. Καταλάβατε τι εννοώ; Υπάρχει μια τάξη. Θα πει τώρα κανείς, που ξέρει από αυτά, «αυτή είναι η τάξη της Εκκλησίας»!

Εντάξει, η τάξη της Εκκλησίας είναι αυτή. Αλλά και η αγάπη μερικές φορές, έστω σαν εξαίρεση, μπορεί να πει κάτι άλλο. Η αγάπη. Έτσι δεν είναι; Δηλαδή, αν εγώ είχα τον πατέρα Πορφύριο στην Εκκλησία μου και — πες ότι εγώ ήμουν αρχαιότερός του — έπρεπε να του πω: «Πάτερ, κάτσε στο πλάι επειδή εγώ είμαι αρχαιότερος»; Η αγάπη αυτό έλεγε: να του πω: «Πάτερ, ελάτε εσείς εδώ». Και να μου έλεγε: «Όχι, εσύ να κάτσεις». Και θα τσακωνόμασταν. Αυτό που είπε ο άγγελος. Τέτοιοι τσακωμοί είναι οι πιο όμορφοι μπροστά στον Θεό. Από αγάπη χριστιανική να τσακώνεσαι. Όχι, όμως, από εγωισμό! Αλλά από διάθεση θυσίας.

Πού είναι αυτά; Ε; Τα ζούμε αυτά; Εγώ δεν ξέρω να τα ζούμε. Όσοι τα ζούνε είναι μακάριοι. Τα ζεις. Εσύ μερικές φορές, τα έχεις ζήσει αυτά και τα προσπαθείς και τα παλεύεις. Και είσαι αξιέπαινος/-η. Και, αλήθεια σου λέω, μπροστά σου, υποκλίνομαι και συγκινούμαι από αυτήν την ταπείνωση που δείχνεις μερικές φορές.

Αλλά μιλάω έτσι σαν σύνολο, στην Εκκλησία. Δεν ξέρω εσύ, Βασίλη Χατζηνικολάου, είσαι και εσύ. Και σ' ευχαριστώ πάρα πολύ που και σήμερα μας βοηθάς με τη μουσική σου και έχεις και εσύ εμπειρίες και εκκλησιαστικές, αλλά και μουσικές, και μ' εταιρείες διάφορες. Δηλαδή κάπου ψάχνεις να δεις το Χριστιανισμό να βιώνεται, βρε παιδί μου· να βιώνεται! Και λες να βιώνεται, έτσι, όχι μόνο στα λόγια. Να βιώνεται σε τέτοια μικρά περιστατικά, στιγμιότυπα, που, και μικρά να είναι, δείχνουν κάτι πολύ μεγάλο που κρύβεις μέσα σου ή που δεν κρύβεις. Δηλαδή αποκαλύπτεσαι! Ξεσκεπάζεται η αλήθεια της ζωής σου κάποια στιγμή.

Άκου τώρα· ο άγιος Σεραπίων ο Ιινδόνιος, το όνομά του ήταν Σινδόνιος, γιατί φόραγε ένα σεντόνι μόνο. Και γιατί είχε μόνο ένα σεντόνι; Γιατί, όλα τ' άλλα τα παπλωματά του, και τα λεφτά του και τα περιουσιακά του, τα είχε δώσει. Δεν ήθελε τίποτα να έχει δικό του. Τίποτα δικό του. Δεν ήθελε να έχει δική του περιουσία. Ούτε δωμάτιο. Ούτε σπίτι. Τίποτα. Ένα σεντόνι να τυλίγεται. Γιατί; Γιατί ήθελε ν' αγαπά τόσο πολύ, που να μην κρατά τίποτα για τον εαυτό του. Όλα για τους άλλους. Και έφτανε στο σημείο από την πολλή αγάπη να πηγαίνει, να πουλιέται μόνος του σαν δούλος σε ανθρώπους που είχανε ανάγκη για να τους βοηθήσει. Ας πούμε, έλεγε σ' έναν φίλο του: «Πήγαινε να με πουλήσεις σ' αυτό το σπίτι γιατί υπάρχει λόγος». Πήγαινε, τον πούλαγε ο φίλος του. Καθόταν αυτός δυο-τρία χρόνια. Είχε προβλήματα ας πούμε το σπίτι· τσακωμούς, διαζύγια, προβλήματα- και αυτός με την καλοσύνη του, τους άλλαζε το μυαλό, την καρδιά. Τους μαλάκωνε. Και έλεγαν οι άλλοι: «Μα πώς μας έκανες έτσι; Εσύ δεν είσαι δούλος. Εσένα, έπρεπε να σε κάνουμε δάσκαλό μας. Είσαι πνευματικός άνθρωπος. Έχεις αγάπη. Έχεις αγάπη Χριστού».

Και ξέρεις τι λέει στο βίο του; Δεν μίλαγε, λέει, αρχικά για το Χριστό· δεν έλεγε πολλά. Αλλά αυτή η αγάπη η έμπρακτη, τον άλλον τον προβληματίζει. Και σου λέει: «Βρε παιδί μου, σαν το Χριστό κάνεις εσύ». Φαντάσου! Στο έχει πει κανείς αυτό, αγαπητέ μου; Να σου πει κανείς: «Βρε παιδί μου, σαν το Χριστό κάνεις! Σαν το Χριστό κάνεις»!

Και όταν τους μόνοιασε, λέει: «Όχι, όχι· εγώ δεν είμαι, εγώ για τέτοια. Αφού τα βρήκατε, αφού αγαπηθήκατε, αφού ταιριάζατε, εγώ φεύγω· και τα λεφτά που μ' αγοράσατε, πάρτε τα, γιατί είναι δικά σας». Άκου, τους έδωσε πίσω και τα λεφτά που τον αγόρασαν! Μα λέει: «Όχι, Όχι! Πάρτε τα, πάρτε τα». Και φεύγει. Και ξαναβρίσκει το φίλο του και λέει: «Να σου πω· πήγαινε να με πουλήσεις σε αυτό το σπίτι». Γιατί; «Γιατί εκεί είναι ένας αιρετικός που θέλω να τον βοηθήσω να καταλάβει κάποια πράγματα και να επιστρέφει στην αληθινή πίστη». Και καθότανε δύο-τρία χρόνια στον αιρετικό. Τον έσωζε και αυτόν. Τον βοηθούσε και αυτόν. Μετά πήγαινε αλλού. Μια ζωή…

Καταλαβαίνεις Τι ζούσανε αυτοί οι άνθρωποι στην καρδιά τους Και άντεχαν. Γιατί, για να τα κάνεις όλα αυτά, πρέπει να έχεις μέσα σου μια χαρά, που να τ' αντέχεις! Αυτοί οι άνθρωποι δεν βασανίζονταν, δεν υπέφεραν που το έκαναν. Ένιωθαν μέσα τους μια άλλη πηγή δύναμης οπότε δεν ένιωθαν στέρηση τραγική· γιατί είχαν χαρά. Αυτήν τη χαρά να μας δώσει ο Κύριος της αληθινής βίωσης του Ευαγγελίου. Να ζήσουμε Κύριε, το πιο μεγάλο θαύμα και εμείς! Να καταλάβουμε μερικά πράγματα. Να καταλάβουμε ότι άλλα μας είπες άλλα κάνουμε. Να καταλάβουμε ότι έχουμε παραποιήσει τα λόγια Ιου. Ότι μπορεί στα δόγματα να φωνάζουμε και να λέμε, ούτε ένα γιώτα ούτε μια κεραία. Αλλά δεν είπες μόνο αυτά. Είπες και τόσα άλλα πρακτικά πράγματα που στην καθημερινή μας ζωή, δεν τα κάνουμε.

Να φοβηθούμε λίγο και να έχουμε ένα ερωτηματικό μέσα μας και να πούμε: «Άραγε, ο Κύριος εμένα τι θα μου πει, όταν με δει; Σε ξέρω, ή δεν σε ξέρω»; Γιατί είπε, ότι θα το πει και σε ιερείς αυτό. Ότι: «ούκ οϊδα υμάς». Και θα του πούμε: «Μα εμείς δεν κάναμε μπροστά σου τόσα πολλά»; «Δεν σας ξέρω παιδιά, δεν σας ξέρω. Γιατί δεν βλέπω να φοράτε, αυτό που φόραγα εγώ· το λέντιο». Αυτή την ποδιά που έβαλε ο Κύριος και έπλυνε τα πόδια των μαθητών στο Μυστικό Δείπνο. Θα πει: «Εγώ δεν σας βλέπω να φοράτε τίποτα τέτοια. Εσείς είστε όλοι άψογοι, όλοι τέλειοι, όλοι σιδερωμένοι, περιποιημένοι, αξιοπρεπείς, καθαροί, σωστοί αλλά υποκριτές. Μέσα σε όλα αυτά, ψεύτικοι. Ενώ, Εγώ; Εγώ, δεν ήμουν τόσο αξιοπρεπής σαν και εσάς».

Αλλά, πώς θα δείξεις αγάπη αν είσαι «καθαρός»; Πώς θα πας να βοηθήσεις τον άλλον, αν δεν λερωθείς και εσύ μαζί του; Αν δεν γονατίσεις να του πλύνεις τα πόδια που είναι μέσα στις σκόνες και στη λάσπη; Πώς θα γίνουν όλα αυτά; Πώς — αν δεν ιδρώσεις — να επισκεφτείςτον αδερφό σου, που είναι στο δωματιάκι του μόνος, να του πας το παστελάκι του, που ζήτησε ένα παστελάκι.

Αυτά θέλουν θυσία. Θέλουν κόπο. Θέλουν περιφρόνηση. Θέλουν αφάνεια. Θέλουν περιθώριο· και εσύ δεν τα θες αυτά. Θες τα κεντρικά μόνο της εκκλησιαστικής ζωής. Τη δόξα, τ' όνομα, τη φήμη, τη φίρμα. Και ο Χριστός τι σχέση έχει με όλα αυτά;

Πω! Πω! Πω! Σήμερα, σήμερα, καλά συγγνώμη, δηλαδή, εγώ πρέπει να μετανοώ δημοσίως; Δεν είναι σωστό τώρα και αυτό το πράγμα — νομίζω — που κάνω. Γιατί, όλα τώρα αυτά που λέω είναι στην πραγματικότητα μια δική μου περιγραφή. Σου λέω· έχω δει πολλούς αγίους ανθρώπους, Χριστιανούς και σήμερα· σύγχρονους γονείς, μητέρες, πατέρες, παιδιά, νέους ανθρώπους, κοπέλες, αγόρια, παππούδες, γιαγιάδες. Υπάρχουν! Υπάρχουν! Αλλά, κάπου λέω… αυτά που είπα. Συγγνώμη, που σου είπα όλα αυτά τα πράγματα. Να εύχεσαι να μ' αναγνωρίσει ο Χριστός όταν με δει και να μην μου πει: «Δεν σε ξέρω». Και τότε θ' αρχίσετε εσείς να λέτε: «Μα πώς δεν τον ξέρεις αφού αυτός μίλαγε για Σένα». Και θα σας πει ο Κύριος: «Μην μιλάτε τώρα εσείς. Δεν τον ξέρω. Έλεγε· αλλά δεν έκανε».

Δεν έχω τι να πω. Πρέπει να σταματήσω να λέω και πρέπει να μετανοήσω. Και αν θες, να μετανοήσεις και εσύ. Πρέπει να σκεφτείς γιατί να μετανοήσεις. Έτσι; Όχι μετάνοια χωρίς λόγο.

Συγκεκριμένα, να πεις «Αυτή την ευκαιρία που μου δόθηκε, δεν την υλοποίησα. Την κλότσησα. Αυτή την δυνατότητα που είχα, δεν την αξιοποίησα. Αυτό που με κάλεσε ο Χριστός να κάνω. Όχι αόριστες μετάνοιες. Δηλαδή, μετανοώ, έτσι, συναισθηματικά. Για ποιο λόγο μετανιώνεις; Γιατί, αν μετανιώσεις συγκεκριμένα, θα διορθωθείς μετά και συγκεκριμένα! Αλλιώς, θα είμαστε μόνο της θεωρίας και του συναισθήματος».

Λοιπόν, ευχαριστώ πάρα πολύ που και σήμερα μ' ανέχτηκες και είχες υπομονή. Αυτό είναι χριστιανικό πάντως που κάνεις η υπομονή στον αδερφό σου· κι ας είναι και ιερέας και ακούςτα λάθη του, να μετανιώνει μπροστά σου· και εσύ τον ακούς και τον δέχεσαι και τον συγχωρείς. Νατ και τον συγχωρείς και δεν σκανδαλίζεσαι. Και αυτό είναι χριστιανικό. Αυτό που κάνεις τώρα εσύ είναι χριστιανικό. […]

Καλή δύναμη! Ευχαριστώ πάρα πολύ το Βασίλη Χατζηνικολάου που έδειξε έμπρακτη χριστιανική αγάπη με την όμορφη μουσική του. Και θα χαρώ πολύ να τα ξαναπούμε την επόμενη φορά. Η εκπομπή αναμεταδίδεται. Θα σας το πούνε στο σταθμό, αν πάρετε τηλέφωνο. Καλή συνέχεια. Και καλή αξιοποίηση κάθε ευκαιρίας που μας δίνει ο Κύριος. Να ζήσουμε το ωραιότερο θαύμα· που είναι η βιωματική, καθημερινή εφαρμογή των όσων είπε ο Κύριος πάνω στη ζωή μας, πάνω στην ψυχή μας, πάνω στο σώμα μας, πάνω στην καθημερινότητά μας. Χαίρετε, αγαπητοί μου φίλοι!

Διάβασε και διάβασε

«Λοιπόν, δεν είμαι αγία, δυστυχώς, αλλά προσπαθώ… Έχω μόνο ένα γιο, τον Κ. και το μόνο που ζητώ γι' αυτόν από τον Κύριο, είναι να Τον γνωρίσει. Να Τον αγαπήσει. Είναι έξυπνο παιδί και καλός μαθητής και όλοι λένε ότι είναι πολύ ώριμος κ.λπ., μα δεν με νοιάζει, ούτε καμαρώνω γι' αυτό. Καλό είναι βέβαια κι αυτό· αλλά το μόνο που ικετεύω τον Χριστό και την Παναγία, είναι να λατρέψει τον Κύριο. Αυτό ζητώ κάθε μέρα. Δεν πιέζω· δίνω μόνο όση αγάπη μπορώ, με τα λάθη μου βέβαια, συχνά, αλλά χωρίς κριτική και μουρμούρα. Να εύχεστε το παιδί μου να φωτιστεί απ’ το Θεό…»

Τ.Π. Κύπρος (e-mail)

Χαίρετε, αγαπητοί ακροατές της Πειραϊκής Εκκλησίας. Άλλη μια βδομάδα πέρασε και είμαστε πάλι κοντά στην εκπομπή μας «Αθέατα Περάσματα». Δεν είμαστε βέβαια κοντά μόνο μια φορά την εβδομάδα. Εγώ έτσι νιώθω. Είμαστε κοντά όλη τη βδομάδα. Γιατί αυτή η μία φορά που κάνουμε την εκπομπή γίνεται αφορμή να σκεφτούμε, να προβληματιστούμε, να συνδεθούμε και να περιμένει ο ένας τη συνάντηση με τον άλλον. Εγώ περιμένω πότε θα ξανασυναντηθώ μαζί σας στην εκπομπή, εσείς περιμένετε πότε θα ξαναβρεθούμε, ν' ακούσουμε και να τα πούμε· και κυλάει η βδομάδα με τη σκέψη αυτών που είπαμε στα «Αθέατα Περάσματα».

Στην Εκκλησία αυτά που κάνουμε δεν έχουν στιγμιαία διάρκεια. Μας αγγίζουν και μετά. Νομίζεις ότι φεύγει αυτό που πήρες. Πέφτει ο σπόρος στην ψυχή σου και μετά από λίγη ώρα, λίγα λεπτά, λίγες μέρες, λίγους μήνες — ξέρει ο Θεός πόσο — αρχίζει αυτό και δουλεύει μέσα σου. Δουλεύει, το σκέφτεσαι, το σκέφτεσαι και προβληματίζεσαι. Έτσι και τώρα· λέμε μερικά πράγματα την Τρίτη το μεσημέρι — και σε αναμετάδοση που είναι το βράδυ της Δευτέρας — τ' ακούει κανείς και λέει, τ' ακούσε, εντάξει. Ναι, αλλά αυτό που ακούς αρχίζει και δουλεύει μέσα σου. Και με συγκινεί αυτό που μου λένε μερικοί άνθρωποι· ότι: «Αυτό που άκουσα, κάποια στιγμή το θυμήθηκα». Είναι ωραίο ν' ακούς και να ξεχνάς. Κι είναι ωραίο αυτό που ξέχασες να ξανάρθει και να στο θυμίσει μέσα σου ποιος; Ο ίδιος ο Θεός! Το ίδιο το Πανάγιο Πνεύμα! Να σε ξυπνήσει και να σου πει: «Θυμήσου αυτό που άκουσες κάπου, σ' ένα κήρυγμα, σε μια ομιλία. Κάτι που διάβασες, κάτι που κάποτε νόμιζες ότι δε σ' αγγίζει, αλλά τελικά τώρα, που ήρθε η ώρα η κατάλληλη θα σ' αγγίξει. Τώρα που χρειάζεται θα βγει στην επιφάνεια». Κι αυτό φανερώνει τη δυναμική των λόγων του Χριστού. Την αλήθεια των πραγμάτων. Ότι είναι κάτι αληθινό. Τι θα πει αληθινό; Αυτό που δεν ξεχνιέται. Το στερητικό «α-» και λήθη, ξεχνώ, λησμοσύνη. «Αλήθεια» είναι αυτό που δεν ξεχνιέται. Το οποίο, το ξεχνάει ο εγκέφαλός σου, ίσως, αλλά η καρδιά σου δεν το ξεχνάει! Και στο θυμίζει.

Θυμάμαι, κάποτε πήγαινα Κατηχητικό, μικρός· κι ήρθε ένας ξάδερφός μου απ' το χωριό, ο οποίος δεν ήξερε από Κατηχητικά κι εκείνο το απόγευμα είχαμε συνάντηση στο Κατηχητικό. Και λέω: «Τώρα να τον πάρω μαζί ή να μην τον πάρω; Δεν ξέρει αυτός από τέτοια. Δεν έχει μάθει». Ντρεπόμουνα και λίγο να του πω ότι πάω Κατηχητικό. Ρωτάω κάποιο γνωστό. Μου λέει: «Πάρτονε, πάρτονε». Λέω: «Αυτός δεν ασχολείται με τέτοια. Δεν ξέρει και δεν ξέρω αν θα του αρέσει». Λέει: «Δεν πειράζει. Ας έρθει· θ' ακούσει δυο πράγματα. Θα μπούνε στην ψυχή του. Θα πάει στο χωριό του, μπορεί να τα ξεχάσει. Κι αυτά, όταν θα περάσει ο καιρός, θα δουλέψουν μέσα του. Μπορεί μετά από χρόνια να σου πει κάτι που το…, να μη στο πει, δηλαδή, αλλά μες την ψυχή του να δοθεί μια απάντηση και να θυμηθεί με νοσταλγία, αυτή την βραδινή συζήτηση που κάναμε· αυτό το κλίμα κυρίως που πήρε».

Δεν είναι μόνο τα λόγια· είναι η ατμόσφαιρα που μπαίνει στην ψυχή μας κοντά στην Εκκλησία. Είναι αυτό που αγγίζει την καρδιά μας. Είναι η χάρη του Θεού που δεν ξέρεις πώς δουλεύει, δεν ξέρεις πώς λειτουργεί, αλλά βλέπεις τα αποτελέσματα! Όπως, όταν τρως ένα φαγητό. Δε βλέπεις όλη τη διαδικασία της πέψης, πώς χωνεύεις, πώς αναπτύσσεσαι, πώς τα κύτταρα ανανεώνονται, πώς πώς, πώς γίνονται αυτές όλες οι λειτουργίες στον οργανισμό. Αλλά τι βλέπεις Βλέπεις ότι έχεις ευεξία, βλέπεις ότι αντέχεις και ζεις. Βλέπεις ότι αυτό που ακούς, αυτό που τρως σου δίνει δύναμη κι αντοχή στη ζωή. Και μπορείς και συνεχίζεις. Κι αυτό αποδεικνύει ότι τα λόγια που άκουσες δεν ήταν λόγια τυχαία· δεν ήταν λόγια περαστικά· αλλά ήταν λόγια θεϊκά. Βγήκαν από ένα στόμα πήλινο, βγήκαν από έναν άνθρωπο αμαρτωλό — και για να μιλήσουμε, όπως έλεγε ο πατήρ Ιουστίνος Πόποβιτς, «παναμαρτωλό». Είμαστε όλοι πολύ αμαρτωλοί, και πολλές φορές οι άνθρωποι, που μιλούμε για πράγματα άγια και θεϊκά. Μπορεί κι εμείς να είμαστε πολύ αμαρτωλοί — αν κρίνω από τον εαυτό μου. Άλλοι ίσως να μην είναι τόσο. Αλλά παρόλα αυτά, τα λόγια που βγαίνουν από αυτά τα αμαρτωλά χείλη, ζυμώνονται με το Θεό, τη χάρη του Θεού, μπαίνουν στην καλή σου την καρδιά, τη φιλότιμη, την καλοπροαίρετη, τη διψασμένη την καρδιά και μετά φέρνουν αποτέλεσμα. Αυτό είναι το ωραίο! Εσύ θα κάνεις το θαύμα, μαζί μ' αυτά τα φτωχά λόγια.

Λένε μερικοί…: «Πάτερ, αυτά που είπες με προβλημάτισαν, με άγγιξαν». Μου 'πε κάποιος, ότι: «Από τότε που άκουσα εκείνο, που είχες πει για την Αγία Γραφή, θέλω να σε ευχαριστήσω». Λέει: «πάτερ, διαβάζω την Αγία Γραφή». «Διάβαζα», λέει, «και παλιά αλλά δεν το 'χα βάλει και τόσο σύστημα». «Τότε», λέει, «που είπες εκείνο το θέμα, κάπως προβληματίστηκα περισσότερο· με άγγιξε και διαβάζω πιο συχνά την Αγία Γραφή». Ξέρεις τι; Αυτό οφείλεται στην δική σου φιλότιμη, καλοπροαίρετη και διψασμένη ψυχή. Ακόυσες και δυο λογάκια, συνεργάστηκαν όλα αυτά με τη χάρη του Θεού, ζυμώθηκαν στην ψυχή σου κι έφεραν αυτό το ωραίο αποτέλεσμα!

Είναι συγκινητικό, πώς ωφελούνται άνθρωποι μέσα από τα λόγια αυτά που λέμε, στην Πειραϊκή Εκκλησία, όλη τη διάρκεια της ημέρας> όλη τα διάρκεια της νύχτας. Είναι κάτι καταπληκτικό αυτό που γίνεται! Δεν το καταλαβαίνεις εσύ. Μπορεί εσύ να μην ακούσεις αυτή την εκπομπή την άλλη Τρίτη, την παρ' άλλη ή να μην την ξανακούσεις ποτέ. Αλλά κάποιος άλλος μπορεί, τυχαία, ν' ακούσει. Τώρα που κάποιος οδηγεί, ανοίγει το ράδιο και ακούει. Μπορεί ν' ακούσει μια λέξη· μπορεί ν' ακούσει κάτι, να προβληματιστεί. Πού να φανταστούμε, ότι και το βράδυ ακόμα, κάποιοι άνθρωποι ακούνε. Και συγκινούνται· και τους αγγίζουν τα λόγια της Πειραϊκής Εκκλησίας. Οι αναλύσεις που γίνονται στις άλλες εκπομπές, στο Ευαγγέλιο, οι ύμνοι, οι ψαλμοί, τα οδοιπορικά στο Άγιο Όρος, στα Ιεροσόλυμα. Η φωνή του κυρίου Κώστα Γανωτή, που αγγίζει την ψυχή. Τα σχόλια που κάνει. Οι αναλύσεις που κάνει η κυρία Γαλάτεια Γρηγοριάδου Ιουρέλη, η οποία δίνει τέτοια ζωντάνια σ' αυτά που λέει κι αγγίζει τις ψυχές των ανθρώπων και ζωντανεύει το σπίτι που την ακούει, την ώρα που την ακούει. Και τόσοι άλλοι πατέρες που μιλάνε· απλοί χριστιανοί, λαϊκοί, θεολόγοι, φιλόλογοι, επιστήμονες. Αγγίζουν τις ψυχές αυτά τα λόγια, που εσύ δεν το καταλαβαίνεις.

Με συγκίνησε μια κυρία η οποία πήρε τηλέφωνο από τη Λαμία — αν θυμάμαι καλά — και μου λέει: «Εγώ σας ακούω το βράδυ». Γιατί το βράδυ; Γιατί δουλεύει σε γηροκομείο. Βοηθάει ανθρώπους. Και λέω, κοίτα να δεις… Εμείς όλοι στην Αθήνα κοιμόμαστε, οι περισσότεροι, και κάποιοι άλλοι άνθρωποι το βράδυ ακσύνε και ωφελούνται. Ωραία πράγματα γίνονται στην Εκκλησία. Ζούμε σε πάρα πολύ ωραία εποχή· ζούμε σε πάρα πολύ χάλια εποχή· αλλά και (συγχρόνως) πάρα πολύ ωραία εποχή! Γιατί μέσα σ' αυτά τα χάλια, έρχεται ο Θεός και παίρνει τα χάλια μας και τα κάνει χαλιά για τον παράδεισο!! Έτσι λέει ο πατήρ Παΐσιος. «Παίρνει αυτά τα χάλια ο Θεός και τα κάνει χαλιά για τον Παράδεισο». Σαν εκείνα τα χαλιά, που στρώνουν, τα μεγαλοπρεπή· ή σαν εκείνα τα χαλιά που παλιά στα παραμύθια, λέει, ότι πήρε κάποιον και τον πήγε κάπου μακριά το μαγικό χαλί. Το πρόβλημα της εποχής έρχεται ο Θεός και το ευλογεί και το αγιάζει και δίνει άλλη προοπτική στην εποχή μας.

Η εποχή μας είναι πάρα πολύ ωραία. Παρόλο που είναι πολύ αμαρτωλή, γιατί εδώ πέρα «ὑπερεπερίσσευσεν» η χάρις. Πλεονάζει η αμαρτία, αλλά και υπερπερισσεύει η χάρις του Θεού. Γίνονται φοβερά πράγματα· αλλοιώσεις ψυχών· άνθρωποι που αγαπούν την αγιότητα, που αγαπούν την προσευχή. Που έχουν πόθο να αφιερώσουν τη ζωή τους στο Χριστό, μέσα απ' την οικογένεια που θα κάνουν, μέσα απ' τα παιδιά που θα κάνουν, μέσα απ'το σπίτι που θα αγοράσουν, μέσα απ' τις δουλειές τους. Ωραίο πράγμα. (Άνθρωποι) Που έχουν ξεκάθαρη πίστη, ξεκάθαρους στόχους, που διαβάζουν πνευματικά βιβλία… Ζούμε σε πάρα πολύ ωραία εποχή. Από απόψεως πνευματικής προσφοράς. Έχουμε πολλές δυνατότητες. Εσύ, αν είσαι τώρα μεγάλος, πενήντα χρόνων, εξήντα, θυμάσαι στα νιάτα σου, να υπήρχαν τόσες δυνατότητες στην εκκλησιαστική ζωή; Τόσες πολλές δεν υπήρχαν. Ραδιοφωνικοί σταθμοί, βιβλία, πατερικά κείμενα, απίστευτες εκδόσεις, υπέροχες εκδόσεις, και εμφανισιακά ωραίες, αλλά και… τα νοήματα που αναπτύσσουν, αγγίζουν πολύ τις ψυχές. Ζούμε σε πάρα πολύ ωραία εποχή. Που μας τη δίνει ο Θεός αυτή την ευλογία, να πάρουμε δυνάμεις.

Να πάρουμε δυνάμεις, για να αντέχουμε τα προβλήματα. Να πάρουμε δυνάμεις για τα επερχόμενα, ίσως, προβλήματα, που θα 'ρθουν παγκοσμίως. Να 'χουμε αντοχή. Και λέει η Εκκλησία: «Εγώ δεν μπορεί να ασχολούμαι με το σκοτάδι, εγώ δε μπορεί να ασχολούμαι με τα κακώς κείμενα και να σκαλίζω τη βρωμιά του κόσμου. Εγώ έχω την δική μου πρόταση. Τη δική μου αντιπρόταση, τη μοναδική πρόταση! Ποια είναι η πρόταση; Να παρουσιάσω ενώπιόν σου την αλήθεια. Να σου δώσω το φως. Να σου δώσω την υγεία. Να σου δώσω ό,τι σωστό, ό,τι αληθινό, ό,τι γνήσιο! Πάρ' το αυτό κι όταν αγγίξεις το φως και μπει μέσα σου το φως, τότε αυτομάτως, το σκοτάδι θα φύγει».

Τι νόημα έχει να ασχολούμαστε με την κακία του κόσμου; Τι νόημα έχει να ασχολούμαστε με τον πανικό της εποχής μας; Θα μπούμε κι εμείς σ' αυτή τη διαδικασία και θα αρρωστήσουμε κι εμείς μαζί με όλα αυτά. Η λύση δεν είναι αυτή. Η λύση είναι να ζεις σ' ένα δικό σου ωραίο κόσμο. Στον κόσμο της Εκκλησίας, που είναι ο κόσμος της αλήθειας. Αυτά είχα να πω. […]

Θέλουν κάποιοι να μιλήσουμε. Θέλουν κάποιοι να τα πούμε, να συνεννοηθούμε, να συναντηθούμε κ.λπ. Θέλω να σας πω ότι αυτό δεν είναι εύκολο εκ των πραγμάτων. Και για μένα ισχύει αυτό που λένε μερικοί: «Αυτόν καλύτερα να τον ακούς, παρά να τον γνωρίζεις»! Μπορεί, όταν τον γνωρίζεις, ν' απογοητεύεσαι. Ν' απογοητευτείς και να πεις: «Τελικά, δεν ήταν αυτό που νόμιζα». Κι αυτό ισχύει για μένα. Καλύτερα, ν' ακούμε δυο πράγματα που έχουμε να πούμε, παρά να θέλουμε πολλά από κάποιον που δεν έχει να μας δώσει. Εγώ, ομολογώ ότι δεν έχω να σας δώσω κάτι περισσότερο απ' αυτά τα λίγα που λέω κι από ένα «Κύριε, έλέησον» που θα πω στη θεία Λειτουργία. Κι εκεί ο Θεός — όχι επειδή το λέω εγώ, αλλά επειδή μέσα από μένα η αγία ιεροσύνη διοχετεύεται, η ιεροσύνη του Χριστού ενεργεί — μπορεί, κάτι ν' ακούσει ο Θεός στη δική σας προσευχή και να σας βοηθήσει.

Και πρότεινα και το άλλο. Αν κανείς θέλει να πει κάτι και θέλει οπωσδήποτε να επικοινωνήσει, γιατί μερικοί — το λέω γιατί κάποιοι το θεωρούνε πολύ αναγκαίο κάτι να μου πούνε προσωπικά κ.λπ. — γράψτε ένα γράμμα. Γράψτε ένα γράμμα στο Σταθμό. […] Υπάρχει εκεί ένα συρτάρι στην Πειραϊκή Εκκλησία, ένα συρτάρι της εκπομπής, κι ό,τι γράψετε θα δοθεί προσωπικά σ' εμένα. Κάτι που θέλει κανείς να πει, τον πόνο του, μια στεναχώρια, μια απορία, ένα θέμα που θέλει να συζητήσουμε, κάτι που θέλει να διευκρινίσουμε και θέλει να πάρει μια απάντηση μέσα απ' την εκπομπή κάποτε. […]

Μ' αρέσουν τα γράμματα αυτών των ανθρώπων, που λένε κάτι προσωπικό· που λένε κάτι που τους αγγίζει, που τους πονά· ή, μια χαρά τους να τη μοιραστούν και με εμάς… Να μας διδάξουν κι εμάς μ' αυτά που μας λένε… Εγώ νιώθω ότι διδάσκομαι περισσότερο, παρά διδάσκω… Προβληματίζομαι, ωφελούμαι, στηρίζομαι από σας. Αλήθεια σας λέω. Ευχαριστώ πάρα πολύ, όσους ήδη μου 'χουν στείλει κάποια γράμματα. Και κάποιες επιστολές, και κάποιες κάρτες στις γιορτές, αλλά και αυτούς που γράφουν χωρίς να ζητούν πολλά, απλώς να πουν τον πόνο τους. Ευχαριστώ πολύ τη Λ., ξέρει αυτή ποια είναι. Από κάποιο μέρος του κόσμου… Όχι απ' την Ελλάδα. Που μου 'γραψε τον πόνο της και με συγκίνησε, (λέγοντας) ότι δε ζητά τίποτα. Θέλει απλώς να πει ότι: «Πάτερ, είμαστε μαζί. Είμαστε χριστιανοί. Είσαι κι εσύ, είμαστε κι εμείς και να ξέρεις, ότι (θέλουμε) να μοιραστούμε απλά αυτή τη χαρά της επικοινωνίας. Αυτή τη χαρά της αγάπης. Της ενότητας. Ότι ανήκουμε κι οι δυο στο Χριστό». Και δε ζήτησε τίποτε άλλο, παρά να προσεύχομαι γι' αυτήν, και να προσεύχονται ο ένας για τον άλλον. Τι ωραίο πράγμα αυτό!

Μ' αρέσουν πολύ οι άνθρωποι, οι οποίοι είναι ταπεινοί στα προβλήματά τους. Κι ενώ πνίγονται από προβλήματα, δεν έχουν απαιτήσεις, παρά μόνο θέλουν κάπου να πουν τον πόνο τους, να τον μοιραστούν και μετά να συνεχίσουν σιωπηλά τη ζωή τους. Δεν απαιτούν. Δεν έχουν παράπονα. Δε διεκδικούν την ευτυχία. Αλλά την περιμένουν απ' το Θεό. Όταν ο Θεός θέλει να τους δώσει κάτι καλύτερο, τότε. Με συγκίνησε και μια άλλη κυρία που πήρε τηλέφωνο και λέει: «Πάτερ, δεν πειράζει. Ας μη μου μιλήσετε· εγώ αυτά που ακούω θα μου δώσουν απαντήσεις. Δεν αξίζω. Δε θέλω να κουραστείτε με εμένα». Και θέλω να πω ότι όχι απλώς αξίζετε. Αξίζετε κάτι πάρα πολύ, όλοι. Όχι από μένα. Αξίζετε απ' τον ίδιο το Θεό, ο οποίος το κάνει. Ο Θεός ξέρει πόσο πολύ αξίζει ο καθένας μας. Αγαπητέ μου αδελφέ, αγαπητή μου αδελφή, (ο Θεός) ξέρει, ο καθένας πόσο αξίζει γι' αυτό ασχολείται μαζί μας προσωπικά. Κι είναι ο Μόνος κατάλληλος, ν' ασχοληθεί με τη ζωή μας, με την ψυχή μας· να μας στηρίξει και να μας βοηθήσει. Λοιπόν, αυτά είχα να πω σαν εισαγωγικά. Αυτά τα γενικά που λέω, τ' αρχικά…

Για να μπω και πάλι σ' ένα (θέμα) που είχαμε αρχίσει κάποτε και το 'χαμε αφήσει λίγο στη μέση. Και δεν ξέρω αν είναι η μέση, ή αν είναι μόνο η αρχή. Κι αν αυτό το θέμα έχει ποτέ μέση ή (αν) έχει τέλος. Το θέμα των γονέων. Στο σπίτι τους με τα παιδιά τους. Που νομίζω είναι ένα ατέλειωτο θέμα. Ένα θέμα ζωής, που δε θα τελειώσει ποτέ, όσο είστε γονείς. Δεν υπάρχει ποτέ κάποια ομιλία, που θα γίνει στους γονείς και θα τους λύσει τα προβλήματα. Ούτε κάποιο θέμα που τα περικλείει όλα. Γιατί πάντοτε μαθαίνει κανείς μέσα στην οικογενειακή ζωή· από τότε που ξεκινάει και γνωρίζεται, σχετίζεται, αρραβωνιάζεται, παντρεύεται κάνει τα παιδιά του, μέχρι να κλείσει τα μάτια του. Και στο τέλος θα πω και κάτι άλλο… Ούτε και τότε. Συνεχίζεται και μετά. Το να 'σαι γονέας δε σταματά, όταν κλείσεις τα μάτια σου, αλλά συνεχίζεται για πάντα! Στην αιωνιότητα θα συνεχίσεις αυτό το έργο και θα βοηθάς. Τα παιδιά σου και τον κόσμο όλο· αν είσαι σωστός γονιός, θα βοηθάς! Αυτό θα το πω στο τέλος πώς γίνεται. Αν υπάρξει τέλος στο θέμα αυτό σήμερα. Αλλιώς κάποια άλλη φορά.

Θα 'θελα να παρακαλέσω και να σας πω, έτσι, πολύ φιλικά, ότι θα 'ταν πολύ ωραία στο σπίτι, οι γονείς να μη λένε συνέχεια στα παιδιά αυτή τη λέξη που λέτε πολλές φορές, τώρα με τα σχολεία, με τα διαβάσματα: «διάβασε, διάβασε»· αυτή την πίεση, αυτή την καταπίεση των πραγμάτων. Μια ένταση στο κλίμα του καλού, του σωστού. Μα λέει: «πάτερ, δεν πρέπει να διαβάσει; Δεν πρέπει να μάθει τρόπους; Δεν πρέπει να μάθει να ντύνεται στην ώρα του; Να ετοιμάζεται να πάει σχολείο του;». Για τα μικρότερα παιδιά λέμε: «Δεν πρέπει να γυρίζει σπίτι νωρίς;». Όλα αυτά τα «πρέπει», «πρέπει», «πρέπει» κρύβουνε πολύ ωραία πράγματα στην πραγματικότητα. Εννοείται, δε ζητάς τίποτε κακό. Το να διαβάσει το παιδί σου είναι κάτι πολύ ωραίο, πολύ σωστό. Το να ντύνεται ε… και να μη φεύγει έξω έτσι… χωρίς να πάρει το μπουφάν του, χωρίς να ντυθεί, όπως πρέπει και λοιπά…, χωρίς να κουμπωθεί. Τσακώνονται μερικές φορές για τέτοια πραγματάκια στο σπίτι. Όλα αυτά πρέπει να γίνουν. Όντως. Αλλά ο τρόπος…, ο τρόπος που τα λέμε να 'ναι τέτοιος, που να μη νιώθουν τα παιδιά τη σχέση τους μαζί μας ως ένα μαρτύριο. Δεν είναι μαρτύριο. Η γνώση, η μελέτη, ό,τι ζητάς απ' το παιδί σου, είναι καρπός αγάπης. Να 'ναι καρπός έμπνευσης, να 'ναι καρπός ενθουσιασμού. Μπορείς, να ενθουσιάσεις το παιδί σου να διαβάσει; Μπορείς να κάνεις τα παιδί σου να αγαπήσει το διάβασμα; Να αγαπήσει την ομορφιά; Να αγαπήσει την τάξη στη ζωή του; Να αγαπήσει το νοικοκυριό; Να αγαπήσει το να είναι ένας άνθρωπος συγκροτημένος, ολοκληρωμένος, αυθεντικός; Αυτό είναι το ωραίο. Να «ζηλέψει»· δηλαδή, να έχει το ζήλο. Να θαυμάσει αυτό που κάνεις εσύ. Αυτό είναι το καταπληκτικό.

Μικρός — να πω και κάτι λίγο προσωπικό, αθέατα περάσματα είναι, περνώ λίγο στην ψυχή μου και σας λέω κάτι που θυμάμαι από παλιά — μικρός όταν ήμουνα περίπου Δευτέρα Δημοτικού, θα σας πω πώς «έκοψα» την τηλεόραση, όταν ήμουν μικρός. Τώρα μπορεί να βλέπω λίγο. Αλλά τότε θα σας πω πώς την «έκοψα». Από Δευτέρα Δημοτικού, λοιπόν, έβλεπα τηλεόραση. Πολλή τηλεόραση!.. Τότε βέβαια δεν υπήρχαν πολλά κανάλια, υπήρχε μόνο η ΕΡΤ και η ΥΕΝΕΔ. Δύο κανάλια. ΕΡΤ και ΥΕΝΕΔ. Οι παλιοί θα θυμούνται. Παρόλα αυτά όμως, εγώ έβλεπα πάρα πολύ. Και σε σημείο που δε χρειαζόταν ούτε καν πρόγραμμα να πάρουμε στο σπίτι· διότι ήξερα όλα τα προγράμματα απ' έξω! Δηλαδή ήξερα… τώρα αλλάζουμε, να δούμε το άλλο το έργο. Τώρα θα αλλάξουμε να δούμε το άλλο, αρχίζει το άλλο, δύο προγράμματα. Τα ήξερα απ' έξω σε σημείο πολλής μεγάλης φασαρίας πολλές φορές στο σπίτι. Σε σημείο να μην προλαβαίνω να διαβάσω· αλλά, πώς τα κατάφερνα κι ήμουνα και στο σχολείο καλός κι έβλεπα και πολλή τηλεόραση! Και αυτό μου έδινε και μια επανάπαυση. Κι έλεγα: «Εντάξει, καλά πάω. Δε χρειάζεται…». Οι γονείς μου, όμως, ήθελαν και να κοιμηθώ, ήθελαν και να σταματήσω, ήθελαν να δουν και κάτι δικό τους… Εγώ είχα το δικό μου το πρόγραμμα. Έβλεπα πάρα πολύ. Σε σημείο που πολλές φορές σηκωτό με πήγαιναν να κοιμηθώ! Δεν ξεκόλλαγα από την τηλεόραση!

Ώσπου κάποια φορά, μάλιστα, φώναξε η δασκάλα τη μητέρα μου να της πει συγχαρητήρια. Γιατί; Γιατί, λέει, ήξερα να ανεβαίνω από το δύο μέχρι το είκοσι, δύο-δύο τους αριθμούς. Δύο, τέσσερα, έξι, οκτώ, δέκα, δώδεκα και λοιπά και το 'λεγα γρήγορα. Και κατέβαινα και γρήγορα. Και λέει: «Πες της μητέρας σου, να της πω συγχαρητήρια». Κι εγώ λέω: «Ευχαρίστως να τη φωνάξω! Αλλοίμονο! Για συγχαρητήρια!». Φωνάζω τη μητέρα μου στο σχολείο για να ακούσει συγχαρητήρια από τη δασκάλα. Οπότε η δασκάλα λέει: «Συγχαρητήρια! Το παιδί σας ανέβηκε από το δύο μέχρι τα είκοσι και κατέβηκε πάλι μέχρι το δύο πάρα πολύ γρήγορα. Τ' άλλα παιδάκια», λέει, «δε μπορούσανε». Κι αρχίζει η μητέρα μου, εκεί που εγώ καυχιόμουνα και ο εγωισμός μου είχε φτάσει στο τέρμα, να λέει: «εσείς τον παινεύετε… αλλά να σας πω εγώ τι τραβάμε στο σπίτι μ' αυτόν! Τηλεόραση δε σταματάει να βλέπει απ' την ώρα που θα αρχίσει το πρόγραμμα — τότε δεν είχε το πρωί (είχε) το βράδυ, μέχρι, λέει, να τελειώσει. Ώσπου να πάει να κοιμηθεί, τηλεόραση. Ε… κι έχουμε παράπονα στο σπίτι και τσακωνόμαστε και με τον άντρα μου για το παιδί, που δεν κάνει τίποτε άλλο παρά μόνο τηλεόραση βλέπει»! Και γυρίζει η δασκάλα αυτή — ας είναι καλά, της το 'χω συγχωρέσει — και μου δίνει ένα χαστούκι!! Άστραψε το μάγουλό μου μπροστά στη μητέρα μου! Με χαστουκίζει! Οπότε εγώ, δεν ήξερα τι να κάνω. Εκεί που ήμουνα πανευτυχής και χαρούμενος απ' τα εγκώμια και την υπερηφάνειά μου, ξαφνικά τα χείλη μου άρχισαν να τρέμουν κι ήμουνα μεταξύ να κλάψω… και η ντροπή μου ήταν απίστευτη! Κοκκίνισα, ντράπηκα, ο εγωισμός μου γύρισε απ' την άλλη πλευρά πλέον, το πείσμα μου… Ρεζιλεύτηκα! Μου κακοφάνηκε τόσο πολύ. Κι όταν φύγαμε με κράταγε η μητέρα μου απ' το χέρι — επειδή ήμουνα Δημοτικό- και της το 'σφιγγα! «Άμα σε ξαναφέρω εγώ σχολείο, θα σου πω εγώ. Εγώ σ' έφερα για να ακούσεις επαίνους, κι εσύ μ' έκανες ρεζίλι. Ήταν ανάγκη να τα πεις όλα αυτά στη δασκάλα;». Όλα αυτά 'γίναν στο Δημοτικό.

Ώσπου, πήγα στο Γυμνάσιο. Πρώτη Γυμνασίου, με εντυπωσίασε που σε κάθε μάθημα είχαμε άλλο καθηγητή. Αυτό μου έκανε πολλή εντύπωση. Αυτή η ποικιλία. Λέγαμε Τετάρτη Δημοτικού είχαμε τον κύριο τάδε· Πέμπτη Δημοτικού είχαμε όλη τη χρονιά την κυρία τάδε. Έκτη Δημοτικού.. Γυμνάσιο έβλεπα άλλο φιλόλογο, άλλο μαθηματικό, άλλο φυσικό, γυμναστής, θεολόγος, τι ωραίο πράγμα! Ποικιλία. Βλέπουμε ανθρώπους, γνωρίζουμε χαρακτήρες! Αυτό μου άρεσε. Ανέβαζε έτσι το ηθικό μου και το ενδιαφέρον μου. Πολύ μου άρεσε αυτή η κατάσταση. Και μου άρεσε ότι ο μαθηματικός που είχαμε μας εξήγησε τα πρόσημα, το συν και το πλην, μ' ένα τρόπο πάρα πολύ ελκυστικό. Πάρα πολύ εντυπωσιακό. Μ' άγγιξε πάρα πολύ. Χάρηκα πάρα πολύ. Πάω σπίτι, αλλά το πρόγραμμα της τηλεόρασης άρχιζε. Ήμουνα απογευματινός. Τελείωσε η ώρα, τελείωσε εφτά το σχολείο το απόγευμα και πήγα σπίτι. Πάω, λοιπόν, σπίτι κι απ' τη χαρά που είχα, διότι κάναμε Μαθηματικά τις τελευταίες ώρες λέω: «Θα κάτσω τώρα που 'ναι βραδάκι, να λύσω τις ασκήσεις των μαθηματικών, γιατί τις έχω πολύ νωπές. Φρέσκες στο μυαλό μου απ' το μαθηματικό». Ήμουνα πάρα πολύ χαρούμενος, που τις είχα καταλάβει στο σχολείο. Ενθουσιάστηκα με το μάθημα, αλλά κοίταζα και το ρολόι, γιατί στις οκτώ άρχιζε ένα έργο, το οποίο το παρακολουθούσα. Και λέω: «Γρήγορα τις ασκήσεις, να δούμε το έργο». Οπότε άρχισα να λύνω τις ασκήσεις. Βυθίστηκα μέσα εκεί, ξεχάστηκα… Αγαπούσα αυτό που έκανα, δεν καταλάβαινα τι γινότανε και ξαφνικά γυρίζω πίσω να δω την επαλήθευση του βιβλίου. Λύνω την άσκηση, κοιτάω πίσω… Σωστή η άσκηση!!! Πω πω!!! Είχα άλλες τρεις ασκήσεις. Λοιπόν, τι ώρα είναι; Παρά πέντε. Θα προλάβω· λοιπόν, αρχίζει και το έργο. Και το έργο δε μου 'φευγε απ' το μυαλό. Λοιπόν, να λύσω λίγο ακόμα την άσκηση… Λύνω και την επόμενη άσκηση, κοιτάω την επαλήθευση… Κι αυτή σωστά!!! Πω πω λέω: «Τι ωραία που είναι τα Μαθηματικά!!!». Τ' αγάπησα. Αρχίζει το έργο! Ακούω μέσα στο σαλόνι που ήτανε οι γονείς μου, το μουσικό σήμα. Το σήμα του έργου. Άρχιζε το έργο. Ακόυσα το έργο ότι άρχιζε! Ήταν ένα έργο, θυμάμαι και τον τίτλο… «Ο δρόμος» λεγόταν. Ήταν μια καθημερινή, μια γειτονιά, που 'χε διάφορα σκηνικά… Αθώο έργο. Δηλαδή σε σχέση με τα σημερινά έργα ήτανε πάρα πολύ αθώο. Τίποτα το κακό, τίποτα το πονηρό, τίποτα… Πολύ ανθρώπινο. Καθημερινό. Αρχίζει, λοιπόν, το έργο. Λέω: «Τώρα· τώρα· τώρα θα λύσω κι αυτή την άσκηση κι αμέσως πάω. Αμέσως πάω». Έτοιμος κάθισα στην άκρη της καρέκλας, έτοιμος να φύγω. Αλλά τι έγινε και βυθίστηκα στις ασκήσεις· μαγεύτηκα· κοιτάω λίγο το παρακάτω, την παρακάτω άσκηση, τη λύνω κι αυτή· κοιτάω το επόμενο κεφάλαιο, μπας και το καταλάβω μόνος μου… Το κατάλαβα· και μετά, χωρίς να καταλάβω πώς έγινε αυτό, ακούω το σήμα του έργου. Τι ακούω; Ήταν το έργο που τελείωσε. Τελείωσε το έργο!Είχε πάει η ώρα εννιά παρά, (η ώρα) Που τελείωνε αυτό το έργο. Οπότε, ακούω πάλι το σήμα που τελείωσε το έργο και λέω: «Ωχ, τελείωσε το έργο και δεν είδα τίποτα! Τώρα τι θα γίνει;». Κι αυτομάτως μέσα μου· αυτό ήταν μάλλον ένα θαύμα — βγήκε αυτή η απάντηση. «Δεν πειράζει… Δεν ήταν καλύτερο αυτό που έκανες; Δεν ήταν πολύ ωραία που έλυσες τα Μαθηματικά και χάρηκες μ' αυτό που έκανες;! Το έκανες από αγάπη. Από μεράκι. Δεν θέλω να ξαναδώ το έργο! Θα κάνω ασκήσεις. Θα διαβάζω βιβλία». Αυτό μάλλον ήταν απ' το Θεό. Και από τότε — αλήθεια σας λέω — επειδή ερωτεύτηκα σχεδόν αυτό που έκανα, το διάβασμα αυτό, δεν ξαναείδα τηλεόραση για όλα μου τα χρόνια τα γυμνασιακά, του λυκείου, τα φοιτητικά, τα πανεπιστημιακά όλα, όλα, όλα. Και πάρα πολύ αργά, μετά τα τριάντα τόσα, έβλεπα πάλι επιλεκτικά λίγα πράγματα. Για να 'χω μια μικρή επαφή με τον κόσμο και την πραγματικότητα της ζωής και το σχολείο. Κι αυτό δεν είναι απόλυτο. Και δε χρειάζεται να το κάνει κανείς κι αυτό.

Αλλά λέω ότι από τότε φτάσαμε στο άλλο σημείο· στο σπίτι πλέον, δηλαδή, να μου λένε οι γονείς: «Ε, είπαμε· είπαμε να μη βλέπεις, αλλ' όχι κι έτσι. Έλα ρε παιδάκι μου, κάτσε λίγο στο σαλόνι. Περνάς απ' το σαλόνι και πας στο δωμάτιό σου. Έλα να κάτσεις λίγο μαζί μας». Και τους έλεγα: «Να κάτσω μαζί σας· να κάτσω. Κλείστε την τηλεόραση να καθίσουμε. Να μιλήσουμε, να τα πούμε. Όχι με την τηλεόραση. Δε θέλω να βλέπω τηλεόραση. Μου 'χει γίνει εξάρτηση τόσα χρόνια και τώρα που απαλλάχτηκα, θέλω να ηρεμήσω. Αφήστε με. Θέλω να διαβάζω». Αυτό, αγαπητοί μου, σας λέω αλήθεια, δε μου το δίδαξε κανείς, δε μου είπε κανείς «μη βλέπεις τηλεόραση» με επιχειρήματα, έτσι που να με πείσει. Αλλά μόνο του μου βγήκε απ' την ψυχή μου, επειδή στη θέση αυτής (της τηλεόρασης) βρήκα κάτι ωραιότερο, κάτι ελκυστικότερο· κάτι που σαγήνεψε την ψυχή μου. Κάτι που ομόρφυνε τον εσωτερικό μου κόσμο και το αγάπησα και το ερωτεύτηκα. Αυτό θα πει ο έρωτας κάποιου πράγματος! Η αγάπη κάποιου πράγματος. Με την καρδιά σου. Με όλη τη θερμότητα της ψυχής σου. Αυτό θα είναι που θα σε κάνει ν' αφήσεις κάτι που κάνεις και να το αντικαταστήσεις με κάτι καινούργιο.

Για να κάνει το παιδί αυτό που κάνει σημαίνει — ας πούμε να χαζεύει, με το να μη διαβάζει, με το να μην προσέχει αυτά που εσύ του λες — σημαίνει, ότι ο νους του κάπου αλλού έχει σκαλώσει. Κάτι άλλο έχει αγαπήσει. Κάτι άλλο έχει ερωτευθεί. Η ζωή, αγαπητοί μου… Η λέξη «έρωτας» κατ' αρχάς στην Εκκλησία, να πω, θα πει «σφοδρός πόθος». Δε συνδέεται μόνο με θέματα σαρκικά, αλλά συνδέεται γενικά με τον πόθο, με το μεράκι, μ' αυτό που λέγανε οι άνθρωποι παλιά ότι: «Ο τάδε είναι μερακλής σ' αυτό που κάνει». Το αγαπά πολύ. Λοιπόν, η ζωή χωρίς έρωτα δεν μπορεί να προχωρήσει! Αν αυτό που κάνεις δεν το 'χεις ερωτευθεί, δεν το αγαπάς, δεν προκόβεις. Δεν έχεις απόδοση. Δεν χαίρεσαι αυτό που κάνεις. Γι' αυτό, λοιπόν, αν διαλέξεις κάτι να κάνεις στη ζωή σου, να το κάνεις με μεράκι. Να το αγαπάς. Να το χαίρεσαι.

Εγώ διάλεξα να γίνω κάτι στη ζωή μου, γιατί δεν μπορούσα να διανοηθώ να γίνω κάτι διαφορετικό. Δεν ξέρω αν θα πω αυτά που θέλω. Λυπάμαι, που άλλα ξεκινάω (να πω) κι άλλα λέω, αλλά μου βγαίνουν στην πορεία του λόγου και δεν μπορώ να μην τα πω. Εγώ, όταν διάλεξα να γίνω θεολόγος και πήγα σε σχολείο κλασικό κι έφυγα απ' το Γυμνάσιο το γενικό, με πιάνει ο Μαθηματικός και μου λέει: «Έλα δω, ρε συ. Είσαι καλά; Είδα», λέει, «ότι δήλωσες να πας σε κλασικό. Σε κλασικό Λύκειο. Είσαι καλά;». Λέω «ναι». «Γιατί πας εκεί;». «Γιατί, (λέω…,) δεν ξέρω αν πρέπει να σας το πω αλλά, εγώ Θέλω να γίνω θεολόγος». «Ε δεν πας καλά! Καλά τους βαθμούς σου δεν τους έχεις δει; Έχεις δεκαεννιά στα Μαθηματικά. Έχεις είκοσι στη φυσική, έχεις είκοσι στα άλλα. Τι πας… Δεν κατάλαβα, θεολόγος; Να κάνεις, τι ως Θεολόγος; Τι θες να κάνεις θεολόγος. Κατ' αρχήν, οι θεολόγοι δε θα 'χουνε δουλειά. Δε διορίζονται. Δεύτερον, εσύ μπορεί να σταδιοδρομήσεις σε κάτι άλλο».

Μου 'λεγε διάφορες σχολές που σκεφτόταν αυτός και του λέω: «Μα δε μ' αρέσουν αυτά». «Καλά δε σ' αρέσουν κι έχεις είκοσι;». «Ναι, έχω είκοσι, αλλά τώρα (λέω) έχω αγαπήσει κάτι άλλο και σκέφτομαι να γίνω κάτι προς τα 'κει.

Ξέρω 'γω…, φιλολογία, θεολογία, ε… θέλω ν' ασχοληθώ με ανθρωπιστικές σπουδές, που έχουν να κάνουν όχι, έτσι, με αριθμούς κι αυτά. Μ' αρέσουν (λέω) αυτά, αλλά τώρα θέλω ν' ασχοληθώ με τον άνθρωπο. Ε.. όχι μέσα απ' τα Μαθηματικά. Γιατί όλα τα πράγματα με τον άνθρωπο ασχολούνται, αλλά ήθελα μια πιο προσωπική σχέση με τους ανθρώπους. Και λέω, θα γίνω θεολόγος». Λέει: «Καλά είσαι σοβαρός; Είσαι μικρό παιδί, ρε παιδί μου. Κάτσε και θα το σκεφτείς αργότερα. Πήγαινε σ' ένα Γενικό σχολείο. Μη δεσμεύεσαι εκεί». Γιατί, όταν κανείς πήγαινε στο Κλασικό Λύκειο δε μπορούσε μετά εύκολα να περάσει σε άλλες σχολές. Το βάρος το ρίχνανε τότε στα Λατινικά, Αρχαία, ιστορικά, φιλολογικά μαθήματα. Λέω: «Όχι, όχι, δεν πειράζει· ευχαριστώ πάρα πολύ»…

Και συγκάλεσε το σύλλογο των καθηγητών! για να πει ότι δεν πρέπει να φύγει αυτό το παιδί απ' το σχολείο για να πάει, ας πούμε, σε άλλο. Κι όμως εγώ τόκανα. Ξέρετε γιατί; Και δεν το μετάνιωσα και δοξάζω το Θεό γι αυτό. Παρόλο που 'μουν ανώριμος τότε — γιατί ήμουν μικρό παιδί και πήγα πρώτη Λυκείου — παρόλα αυτά, έλεγα, θέλω να κάνω κάτι το οποίο, όταν πηγαίνω να το εργαστώ, θα ξυπνάω το πρωί και θα χαίρομαι που το κάνω. Δε θα λέω: «Ωχ, τώρα πάλι για δουλειά, ωχ, τώρα πάλι αγγαρεία, ωχ, τώρα θα…» και το κίνητρό μου θα 'ναι μόνο ο μισθός. Όχι αυτό!

Να μην κάνεις ποτέ κάτι στη ζωή σου, που θα σε κρατά όρθιο μόνο για το μισθό. Γιατί κάπου θα σε τσακίσει αυτό ψυχικά. Θα σε κουράσει αυτό. Θες να γίνεις κάτι; Κάν' το. Το πιο παράξενο πράγμα, αν το αγαπήσεις εσύ, θα το πετύχεις. Εσύ θα καρποφορήσεις σ' αυτό τον τομέα που διαλέγεις. Ενώ κάποιος άλλος, αν έκανε αυτό που κάνεις εσύ, δε θα πετύχαινε, αν δεν το αγαπούσε.

Εγώ, λοιπόν, τράβηξα μπροστά με πολλή ελπίδα. Με πολλή πίστη, με πολύ μεράκι γι αυτό που διάλεξα να κάνω. Και πέρασα! Και το άλλο θαυμαστό, είναι ότι διορίστηκα θεολόγος, — που κι αυτό ήταν πάρα πολύ δύσκολο. Και τώρα που ξυπνώ και πάω στο σχολείο και τώρα που ξυπνώ και κάνω το μάθημα στο σχολείο, λέω στα παιδιά: «Παιδιά, να διαλέξετε κάτι στη ζωή σας, που, όταν θα 'ρθει η ώρα να το εργαστείτε και θα διοριστείτε και θα πάτε σε κάποιο γραφείο, σε κάποιο εργοστάσιο, σε κάποια εταιρεία, σε οτιδήποτε κάνεις, να ξυπνάς το πρωί και να χαίρεσαι, που είσαι αυτό που είσαι! Να χαίρεσαι, που είσαι Μαθηματικός· να χαίρεσαι, που είσαι σ' ένα γραφείο· να χαίρεσαι, που δουλεύεις σ' ένα ταξί· να χαίρεσαι, που δουλεύεις στην οικοδομή». Υπάρχουν άνθρωποι που χαίρονται μ' αυτά. Ξέρω παιδιά που δουλεύουν στο σιδεράδικο του πατέρα τους κι είναι πανευτυχή. Γιατί αυτό είναι το μεράκι τους. Τα χέρια τους πιάνουνε. Αυτή είναι η αγάπη της δουλειάς τους. Αυτό τους ικανοποιεί, τους γεμίζει. Θέλουν να πάρουν αυτό εκεί το υλικό το ακατέργαστο και να του δώσουν σχήμα. Να το δούνε σ' ένα σπίτι να πιάνει τόπο. Ξέρω έναν υδραυλικό που έρχεται σπίτι και τον θεωρώ σαν Καθηγητή Πανεπιστημίου, λόγω της χρησιμότητάς του για τη ζωή μου. Τον έχω τόσο ψηλά, που ούτε Καθηγητής Πανεπιστημίου να είναι. Και περιζήτητος! (Διότι) Αυτό που κάνει, το αγαπάει. Το αγαπάει και το κάνει με όρεξη και μεράκι. Δεν αγχώνεται. Εγώ τον βλέπω κι αρρωσταίνω. Δηλαδή, λέω: «αν εγώ έκανα αυτό που κάνει τώρα αυτός, δε Θα το άντεχα αυτό το πράμα. Δεν μπορώ· δε μου ταιριάζει· δε μου βγαίνει».

Ο κάθε άνθρωπος, λοιπόν, να βρούμε τι του βγαίνει. Τι αγαπάει να κάνει. Και μετά έγινα ιερέας, και διάλεξα την ιεροσύνη, που εξ' αρχής την ήθελα. Αυτή είναι άλλη ιστορία, θα πούμε κάποια άλλη φορά για την αγία ιεροσύνη. Σας πειράζει που σας λέω προσωπικά πράγματα; Συγχωρέστε με, δεν ξέρω αν επιτρέπεται κι αυτό. Αν ανήκει στη δεοντολογία ε… των εκπομπών, να λέει κανείς και κάτι δικό του. Αλλά όλα δικά μας είναι, τελικά. Ακόμα κι ο τρόπος που επιλέγουμε κάποια άλλα θέματα και γενικά να μιλά κανείς, τον εαυτό του καθρεφτίζει. Τώρα, λοιπόν, εγώ μιλώ χωρίς καν να καθρεφτίζομαι. Λέω ξεκάθαρα. Όταν, λοιπόν, διάλεξα και το να

γίνω ιερέας, κι αυτό θα 'ταν σίγουρα κάτι το οποίο, όταν θα το 'κανα, θα με γέμιζε χαρά. Όταν θα το 'κανα, θα γέμιζε την ψυχή μου ευτυχία. Κι έρχονται στιγμές, που περνά ο καιρός και ξαναθυμάσαι τα παλιά και λες: «Τι ωραία, που έκανα αυτή την επιλογή!»… και χαίρεσαι! Δοξάζεις το Θεό! Είναι ωραίο αυτό που λέει… να μη μετανιώνεις. Δε μετανιώνω που αγάπησα Εσένα μόνο, Χριστέ μου! Δε μετανιώνω που αγάπησα εσένα μόνο, αγαπημένη μου θεολογία. Δε μετανιώνω που αγάπησα εσένα μόνο, αγαπητό μου σχολείο! Δε μετανιώνω για όλα αυτά. Είναι ωραία να διαλέγεις κάτι για τη ζωή σου και να μην το μετανιώνεις. Είναι ωραία να γίνεις μοναχός και να μην το μετανιώσεις. Και να πεις: «Χριστέμου», αυτό που λένε πολλοί…: «Κι αν ξαναγεννιόμουνα, πάλι αυτό θα 'κανα». Πάλι θα παντρευόμουν. Πάλι θα 'κανα τα παιδιά μου. Πάλι θα 'κανα το επάγγελμά μου. Δεν το κάνω, επειδή είναι ανάγκη να το κάνω· επειδή δεν έχω τι άλλο να κάνω. Δεν πήγα εκεί, επειδή με «έριξε» το μηχανογραφικό και το κομπιούτερ του κράτους, του Υπουργείου Παιδείας. Επειδή δεν είχα πού αλλού να πάω…

Μπορεί κάποιος, βέβαια, και (μέσα) από τέτοια κατάσταση, ν' αγαπήσει μετά αυτό που κάνει. Όπως ήξερα κάποιον, που πέρασε στη Γεωπονική Σχολή, ενώ ήθελε κάτι άλλες σχολές και τελικά αγάπησε πάρα πολύ αυτό που κάνει. Την επιστήμη την αγάπησε. Αγάπησε τη γη. Την ποικιλία των φυτών, των λουλουδιών, τη σοφία που εργάζεται ο Θεός· όλα αυτά τα πράγματα. Και του άρεσε πάρα πολύ στο τέλος. Αν όμως στο τέλος δεν του άρεσε, κατά τη γνώμη μου, δεν ξέρω αν έπρεπε να συνεχίσει. Έπρεπε να κάνει κάτι. Έπρεπε να κάνει κάτι για να μπορέσει να ερωτευτεί αυτό που κάνει, ν' αγαπήσει αυτό που κάνει, για να αντέξει στη ζωή. Αλλιώς γερνάς πριν την ώρα σου. Γι' αυτό πολλές μάνες και πολλοί πατέρες που 'χουν κάνει την οικογένειά τους χωρίς καμιά φορά να ε… τους ταίριαζε ακριβώς αυτό. Γιατί είμαστε όλοι πολύ μονόπλευροι. Όταν δούμε κάποιο μοναχό ή ιερέα που αποτυγχάνει, λέμε: «δεν ήταν αυτός για παπάς. Πάνε εκεί πέρα τους παρασύρουν και λοιπά»…

Δεν ξέρω, αν επιτρέπεται να πω ότι και μερικοί δεν είναι να κάνουν οικογένεια. Μερικοί δεν πρέπει να κάνουν σπίτι, γιατί δεν τους ταιριάζει, ίσως. Σε μερικά πράγματα δεν έχουν καταλάβει, δεν το 'χουν αγαπήσει, δεν ξεκινάνε με ωραίες προϋποθέσεις. Δεν το κάνουν με μεράκι. Δεν ξέρουν τι θα βρουν. Κι άλλα ζητούν από το γάμο, ο οποίος έχει άλλα να τους δώσει κι απογοητεύονται και μετά μαραζώνουνε. Και ξυπνάνε το πρωί κάποιες γυναίκες — αυτά δεν είναι της φαντασίας μου, δεν τα λέω εγώ, τα λέτε εσείς. Και δεν τα λέω φυσικά για να εκθέσω κάποιον, αλλά για να περιγράφω μια κατάσταση και να κάνω κοινωνούς και τους άλλους αυτής της καταστάσεως. Και ξυπνάει μια γυναίκα το πρωί και κλαίει. Και της λες: «Γιατί κλαις, καλή μου; Γιατί κλαις;». «Δεν ξέρω· δε μ' αρέσει η ζωή που κάνω. Δε μ' αρέσει ο δρόμος που διάλεξα». «Ποιο δρόμο διάλεξες;». «Δε λέω πως είμαι για μοναχή. Εννοώ, δε μ' αρέσει που έκανα οικογένεια. Νοιώθω… Σκέφτομαι τα παιδιά, το σπίτι μου, τις δουλειές μου και κλαίω. Δε θέλω· έχω μαραζώσει· έχω μελαγχολήσει». «Γιατί έφυγε αυτό το… το ωραίο, αυτή η σπίθα απ' την ψυχή σου; Αυτό που σε κρατάει στη ζωντάνια και στην ευεξία της επιλογής; Γ\ατί χάθηκε αυτό;».

Και ξέρετε τι απαντάτε πολλοί και πολλές; «Δε χάθηκε. Απλούστατα δεν υπήρξε ποτέ! Δεν ξεκίνησα μ' αυτό το μεράκι. Δεν ξεκίνησα μ' αυτόν τον έρωτα».

Μ' αρέσει αυτή η λέξη, γιατί εκφράζει μεγάλες αλήθειες και δυνατές σχέσεις. Και δυνατές σχέσεις θεϊκές. Έρωτας Θεού. Έρωτας ανθρώπου. Να μπορείς ν' αγαπάς. Να μπορείς να δίνεσαι. Να μπορείς να δίνεις όλα σ' αυτό που κάνεις. Κι έτσι, τα βγάζεις πέρα. Έχω δει μανάδες που έχουνε ένα σωρό δουλειές κι έχουν κι ένα σωρό παιδιά, κι έχουν πολύ λίγα λεφτά. Όλα τα άλλα είναι ένα σωρό, τα λεφτά είναι πολύ λίγα. Κανένας σωρός. Κι όμως έχουνε πάρα πολύ μεγάλη χαρά κι ενθουσιασμό γι αυτό που κάνουνε. Και λες: «πώς μπορεί αυτή η γυναίκα;». Γιατί το αγαπάει αυτό που κάνει! Είναι ερωτευμένη μ' αυτό που κάνει. Είναι ενθουσιασμένη μ' αυτό που κάνει· κι ενώ κουράζεται, ξεκουράζεται. Κι ενώ τα δίνει όλα, χαίρεται. Και ζει αυτό που λέει ο ψαλμός: «Ἀνακαινισθήσεται ὡς ἀετοῦ ἡ νεότης σου». Σαν αετός που πετά στα σύννεφα, στα ουράνια και σχίζει τους ουρανούς μ' αυτή τη ζωντάνια. Αυτό το βλέμμα το καθαρό, το αετίσιο, που λέμε. Έτσι βλέπουν τη ζωή. Και περνάνε τα χρόνια κι αντί να μαραζώνουν και να ζαρώνουν και να αρρωσταίνουν και να πέφτει το ηθικό τους και η ψυχολογία τους, η ψυχή τους γλυκαίνει κι ομορφαίνει. Μπορεί οι δυνάμεις του σώματος κάποτε να σε εγκαταλείψουν. Αλλά η ζωντάνια της ψυχής σου δεν πρέπει ποτέ να σε εγκαταλείψει. Μπορεί να 'σαι παππούς, γιαγιά, να φτάσεις ογδόντα, ενενήντα, εκατό χρονών, αλλά η ζωντάνια της ψυχής σου δεν πρέπει ποτέ να φεύγει.

Είναι πολύ σημαντικό, λοιπόν, να μη λέμε στα παιδιά: «διάβασε, γράψε, κάνε» όλα αυτά που λέμε… Τις εντολές. Τις εντολές τις καταπιεστικές. Αλλά να δείξεις αυτό που θες να κάνει το παιδί σου· να το δείξεις σαρκωμένο, ζωγραφισμένο στη δική σου τη ζωή. Να σε δει και να το ζηλέψει. Να σε δει και να το θαυμάσει. Εγώ είδα δασκάλους ωραίους, είδα κατηχητές, είδα θεολόγους, είδα ιερείς που ήταν πηγή έμπνευσης για μένα στη ζωή μου. Αυτούς θαύμασα· το ζήλεψα, το αγάπησα, μέθυσα. Κι όταν μεθάς, τραβάς μπροστά και δεν ξέρεις τι κάνεις. Όταν μεθάς από κάτι που αγαπάς, δε βάζεις μπροστά τη λογική, αλλά βάζεις μπροστά την καρδιά! Κι η λογική της καρδιάς είναι υπέροχη! Η λογική της καρδιάς, ό,τι βάλει στο νου της, το πετυχαίνει! Και γίνεται πράξη. Κι απόδειξη, που μου 'λεγε εκείνος ο καθηγητής, ο μαθηματικός — να 'ναι καλά όπου κι αν είναι- κι αν ζει, δεν ξέρω, είναι τόσα χρόνια απ' την Πρώτη Γυμνάσιου, αλλά το θυμάμαι, με αγάπη το θυμάμαι και το ενδιαφέρον του για να μη φύγω.

Αυτή, λοιπόν, η απόδειξη της επιλογής μου είναι αυτό που τώρα ζω. Χαίρομαι μ' αυτό που κάνω! Χαίρομαι μ' αυτή την εκπομπή που κάνω! Χαίρομαι με το σχολείο! Χαίρομαι με την εκκλησία! Χαίρομαι με την εξομολόγηση! Χαίρομαι με όλα αυτά που κάνω μέσα στην Εκκλησία κι αυτά που διάλεξα! Δεν είμαι σωστός· δεν είμαι τέλειος. Δεν είμαι αναμάρτητος αλλά το χωράφι που διάλεξα να εργαστώ και να καλλιεργήσω, χαίρομαι που το διάλεξα. Είναι αυτό που μου ταιριάζει. Είναι αυτό που μου αρέσει. Είναι αυτό που θα εργαστώ, όσο καλύτερα μπορώ!..

Λοιπόν, είναι πάρα πολύ ωραίο τα παιδιά να εμπνευστούν. Να ενθουσιαστούν. Και το λάθος το μεγάλο δεν είναι στα παιδιά. Είναι σε εμάς τους μεγαλύτερους. Είναι στην τηλεόραση. Είναι σε εμάς που πρέπει να είμαστε πρότυπο στα παιδιά και δε δίνουμε τίποτα στα παιδιά να ζηλέψουν. Δε δίνουμε τίποτα στα παιδιά να σαγηνευτούν. «Καί δι’ αυτῶν» λέει: «Φωτίστηκαν». Απ' το … «Εὐλογητός εἶ Χριστέ ὁ Θεός ἡμῶν, ὁ πανσόφους τούς ἁλιεῖς ἀναδείξας, καταπέμψας αὐτοῖς τό Πνεῦμα τό ἅγιον, καί δι’ αὐτῶν τήν οἰκουμένην σαγηνεύσας..». Σαγήνευσαν την οικουμένη. Δηλαδή, σαν ένα δίχτυ, τους πήραν όλους κοντά τους. Πώς; Είχαν φλόγα. Είχαν ζωντάνια σ' αυτό που έκαναν. Η τηλεόραση σήμερα κάνει τα παιδιά να ενθουσιάζονται με πράγματα πολύ αμαρτωλά· με πράγματα πολύ μάταια, πολύ ψεύτικα, χωρίς ποιότητα, χωρίς αυθεντικότητα ήθους. Χωρίς δυνατές αλήθειες, που κρατάν τα παιδιά στη ζωή όρθια. Γι' αυτό και τα παιδιά σήμερα δεν έχουνε όνειρα, δεν έχουν ιδανικά δυνατά. Ή, τα ιδανικά τους είναι να μάθουνε, ας πούμε, μόνο τον υπολογιστή, να κάνουνε προγράμματα και λοιπά…

Αυτά τα συναρπάζουν. Είναι κάτι το συναρπαστικό. Αλλ' ως ποιότητα ζωής τους δίνουνε τέτοια πρότυπα; Είμαστε εμείς τέτοιο πρότυπο στο σπίτι, έμπνευσης Που, δε χρειάζεται να είσαι μορφωμένος για να είσαι πηγή έμπνευσης για το παιδί σου. Το Δημοτικό να 'χεις τελειώσει, κι αν δε μπορείς κι αυτό, δεν πειράζει. Να ξέρεις απλώς στα παιδιά σου να πεις ένα ωραίο παραμύθι. Να ξέρεις στα παιδιά σου να δείξεις ότι η ζωή είναι όμορφη. Ότι η ζωή έχει ποιότητα. Ότι η ζωή είναι ένας χώρος που θα ζήσουμε το Θεό. Θα μάθουμε να αγαπάμε. Να 'χουμε ταπείνωση. Να 'χουμε όμορφη ψυχή. Ότι αξίζει κανείς να αγωνιστεί για να ζήσει. Όχι να μαζεύει λεφτά· αλλά για να μάθει ν' αγαπά, να συνυπάρχει μ' αυτούς που είναι αγαπημένος και ν' αγαπήσει το ωραίο. Να αγαπήσει τη γνώση για να φωτιστεί ο νους του. Και να καταλάβει αυτόν τον κόσμο με ταπείνωση. Και μέσα απ' τη γνώση να ταπεινώνεται και να δοξάζει το Θεό.

Και τότε θα τα δει όλα το παιδί πολύ ωραία. Θα καθαρίσει η ψυχή του. Θα καθαρίσει και θα ηρεμήσει η καρδιά του. Και θα δει καθαρά τι θέλει, τι του αρέσει, τι ζηλεύει, τι θα μιμηθεί. Αυτό είναι. Τα παιδιά σήμερα είναι ζαλισμένα. Τα παιδιά σήμερα τα 'χουνε αρρωστήσει. Κι εμείς τα 'χουμε αρρωστήσει άθελά μας. Αλλά υπάρχουν και κάποια κέντρα παγκόσμια τα οποία αρρωσταίνουν τους ανθρώπους όχι άθελά τους, αλλά με πολύ μεγάλο σχέδιο και σύστημα και πρόγραμμα. Αρρωσταίνουν τα παιδιά. Τα παιδιά μας είναι αρρωστημένα. Έχουν δει τόσα πολλά έργα ματαιότητος, τόσες πολλές σκηνές αγριότητος, τόσους πολλούς διαλόγους χυδαιότητος, τόσα πολλά πράγματα βρώμικα, βουτηγμένα στη λάσπη του υποκόσμου, που είναι πολύ φυσικό να 'ναι τόσο αφύσικα στη συμπεριφορά τους, στα νεύρα τους, στην έντασή τους, στην ανεπάρκειά τους ν' ανταποκριθούν σ' αυτά που θέλουμε.

Εκτός απ' τα παιδιά που έχουν μια οικογένεια ισορροπημένη σαν ένα ωραίο λιμάνι! Μια οικογένεια αληθινά χριστιανική. Μια οικογένεια που δε χρειάζονται πολλά λόγια, αλλά αβίαστα περνάει το κλίμα το όμορφο στα παιδιά. Μου 'κανε εντύπωση ένας γνωστός μου κληρικός. Είχε ρωτήσει κάποτε τα παιδιά του. Είχε πάρα πολλά παιδιά. Είναι πολύτεκνος. Και δεν είχανε τηλεόραση. Κι άκουγε τους άλλους που είχανε· οι συγγενείς του, οι φίλοι του. Τα παιδιά ακούγανε ότι υπάρχουνε τηλεοράσεις και λοιπά. Κι αυτοί δεν είχαν τηλεόραση. Αλλά είχανε στο σπίτι πιάνο. Είχανε μουσικά όργανα. Είχανε τα παιδιά του μοιραστεί τις δουλειές. Είχανε αυτό που κάνουνε στα μοναστήρια, «παγκοινιές». Δηλαδή, από κοινού, όλοι μαζί να κάνουν κάτι. Είχα τύχει μια φορά που καθαρίζανε φασολάκια. Είχαν να φάνε τόσα άτομα κι είχαν μαζευτεί όλοι μαζί και καθαρίζανε φασολάκια. Πέρασε αυτή η μισή ώρα κάνοντας αυτή τη δουλειά. Μετά παίξανε πιάνο και τραγουδούσανε. Αλλα παίζανε πιάνο, άλλα τραγουδάγανε, άλλα χτυπάγανε αλλά όργανα, τη φλογέρα και λοιπά. Και υπήρχε μια πολύ ωραία ζωντάνια κι ένα πολύ ωραίο κλίμα αγάπης, ζεστασιάς. Και μετά παίξανε επιτραπέζιο παιγνίδι. Ο ένας με τον άλλον, παίζανε, φωνάζανε, χαιρόντουσαν. Και τους λέει μια μέρα ο πατέρας στην οικογένεια: «Θέλετε», λέει, «μήπως να σας πάρω τηλεόραση;». Και του λένε τα παιδιά: «Τι να την κάνουμε; Ωραία δεν περνάμε;». Όταν περνάει ωραία το παιδί, δε θέλει να δει τηλεόραση. Όταν περνάει ωραία μ' αυτό που κάνει, του αρέσει να κάνει αυτό που κάνει. Και δε θέλει να το αλλάξει με τίποτα.

Λοιπόν, τα παιδιά μας δεν έχουν έμπνευση σ' αυτό που κάνουν γι' αυτό δεν το κάνουν σωστά. Και μην έχετε τη συνήθεια να μαλώνετε πάντα το παιδί. Μπορεί καμιά φορά να πρέπει να μαλώσετε κι εμένα· τον καθηγητή, τον παπά, το μεγαλύτερο. Αυτόν, που έχω υποσχεθεί να δώσω μια αγωγή στα παιδιά, να 'μαι πηγή έμπνευσης για τα παιδιά και δεν είμαι. Όταν το παιδί, ας πούμε, για παράδειγμα, έχει ένα φιλόλογο, ένα μαθηματικό, έναν ιστορικό, οποιοδήποτε καλλιτεχνικό, οποιοδήποτε καθηγητή οποιοσδήποτε ειδικότητος, ο οποίος δε ζει το επάγγελμά του, πάει (σχολείο) και βαριέται τη ζωή του. Μετράει πόσα ένσημα ακόμα πρέπει να κολλήσει για να πάρει σύνταξη. Βαριέται τη ζωή του. Το κάνει αγγαρεία. Βαριέται κάθε χρόνο να λέει τα ίδια και τα ίδια.

Και δε βλέπει την ομορφιά των παιδιών που αλλάζουν κάθε χρόνο. Και δεν καταλαβαίνει, ότι όχι κάθε χρόνο, (αλλά) κάθε μέρα το παιδί είναι διαφορετικό. Δεν έχεις τα ίδια παιδιά μπροστά σου. Κι εσύ (ο γονιός) έχεις τα ίδια.

Έχεις τα ίδια, αλλά δεν είναι τα ίδια! Αλλά δε χαίρεται αυτός ο άνθρωπος την επαφή με τα παιδιά. Τη ζωντάνια της επικοινωνίας με τα παιδιά και δεν αγαπά τη γνώση. Γιατί μετά εσύ μαλώνεις μόνο το παιδί σου που δεν τα καταφέρνει στο μάθημα αυτό ή το άλλο; Γιατί το μαλώνεις Γιατί δε σκέφτεσαι ότι…: «Μήπως, παιδί μου, κάποιος δε σε δίδαξε σωστά; Όχι ότι δε σου είπε ότι ένα κι ένα κάνει δύο. Αυτό το είπε, αλλά το θέμα είναι πώς στο είπε».

Δε μπορώ να πιστέψω ότι στα σχολεία δε γίνεται καλή δουλειά. Στα περισσότερα σχολεία θα πει ο καθηγητής το μάθημα. Θα το πει. Αλλά δεν είναι αυτό που μεταδίδει το μάθημα. Το μάθημα το παιδί το καταλαβαίνει μέσα στο κλίμα της αγάπης. Όταν αγαπήσει το μάθημα, τότε αρπάζει τις έννοιες τις αρπάζει στον αέρα. Και πάει και παρακάτω χωρίς να το καταλάβει. Δηλαδή, κάνει ερωτήσεις για παρακάτω έννοιες, χωρίς να τις έχει διδαχτεί, γιατί γεννάει το μυαλό του. Το μυαλό του απ' την αγάπη, απ' τη φόρτιση, απ' τον ενθουσιασμό γεννάει απόψεις. Γεννάει… Συλλαμβάνει. Έτσι 'γίναν οι συλλήψεις. Οι εφευρέτες, που λέει: «Συνέλαβε μια ιδέα μέσα του…». Τι θα πει συνέλαβε. Θα πει γονιμοποιήθηκε μέσα του μια ιδέα. Τι θα πει αυτό; Υπήρξε ένας έρωτας. Γι' αυτό έγινε αυτή η σύλληψη. Δεν υπάρχει σύλληψη χωρίς έρωτα! Ερωτεύθηκε κάτι. Το αγάπησε πολύ και «παπ»! του ήρθε μια έμπνευση. Και προχώρησε μετά. Και γι' αυτό υπάρχουν άνθρωποι μίζεροι, άνθρωποι ταλαιπωρημένοι, άνθρωποι που βαριούνται. Δεν υπάρχει περίπτωση αυτοί οι άνθρωποι να γίνουν, ας πούμε, εφευρέτες! Χρειάζεται ενθουσιασμός και ζωντάνια.

Λοιπόν, δεν είναι έτσι το κλίμα γύρω μας. Δεν είναι έτσι το σχολείο. Δεν είναι έτσι το εκπαιδευτικό μας σύστημα. Δεν έχουμε ενθουσιασμό. Έχουμε ενθουσιασμό, ίσως, να κάνουμε απεργίες. Να κάνουμε καταλήψεις, να φωνάζουμε, να πάμε κάτω· αλλά αγάπη γι' αυτό που κάνουμε, μεράκι γι' αυτό που κάνουμε, δεν έχουμε οι περισσότεροι. Αν κάνω λάθος συγχωρήστε με. Μπορεί κάποιους να τους αδικώ, αλλά όπου υπάρχει ενθουσιασμός και τα παιδιά νομίζω ανταποκρίνο-νται. Γι' αυτό, αγαπητοί γονείς, όσοι είστε, αλλά κι όσοι δεν είστε γονείς, έχετε σχέση με ανθρώπους που έχουν σχέση με τα σχολεία, παιδιά και λοιπά, να ξέρουμε να ερμηνεύουμε σωστά τη συμπεριφορά του άλλου.

Λοιπόν, όταν το παιδί ενθουσιαστεί με κάτι, θα σταματήσει κάτι άλλο που έκανε και δεν είχε νόημα και ποιότητα στη ζωή του. Για να παίζει το παιδί ώρες ατελείωτες κομπιούτερ, σημαίνει, ότι δεν υπήρχε τίποτε καλύτερο να το ενθουσιάσει, για ν' ασχοληθεί μαζί του. Μου 'πε ένα παιδί μια μέρα στο σχολείο… του λέω: «Πεςμου ένα παράπονο στη ζωή». Μου λέει: «Το παράπονό μου είναι ότι υπάρχει ύπνος. Δε θα 'θελα να υπάρχει ο ύπνος». Του λέω: «γιατί»; Σας λέω αλήθεια, μου το 'πε! «Για να παίζω όλη τη νύχτα κομηιούτερ», λέει. «Πόσο λυπάμαι, όταν πρέπει να κοιμηθώ». Φανταστείτε αγάπη που είχε σ' αυτό το πράγμα! Αγάπη, που του 'χει κλέψει την καρδιά. Αυτό που κάνει ένας μοναχός στο Αγιο Όρος, που δε θέλει να κοιμηθεί από αγάπη στο Θεό και κάνει όλη νύχτα προσευχή από αγάπη και πόθο. Το παιδί το ζει με τον υπολογιστή του. Και το λέει με τόσο θεολογική διατύπωση: «Δε θα 'θελα να υπάρχει ο ύπνος, για να ζω αυτό που αγαπάω». Νάτο, λοιπόν. Αγάπησε κάτι, αλλά δεν αγάπησε αυτό που έπρεπε να αγαπήσει· γιατί δεν του το 'δειξε κάποιος αυτό! Είναι μερικά πράγματα που εμπνέονται, που διδάσκονται και που μπορεί κανείς να τα διδάξει στο παιδί του και στην κοινωνία μας αν θέλει. Δείχνουμε ότι έχουμε άλλους προσανατολισμούς κι άλλους σκοπούς. Γι αυτό, όταν το παιδί σου θες να προοδεύσει, να μη φωνάζεις, να μην απαιτείς, αλλά κυρίως να προσεύχεσαι γι αυτό. Να προσεύχεσαι και να του δείχνεις την ομορφιά αυτού που του προτείνεις. Να του εξηγείς… Η ομορφιά συγκινεί, το ωραίο συγκινεί.

Πήγα να πάρω ένα βιβλίο του Ομήρου. Μου 'στειλε ο κύριος Γανωτής ένα δώρο. Ένα βιβλίο καινούργιο που έγραψε για την Οδύσσεια του Ομήρου. Πάρα πολύ ωραίο βιβλίο. Και πήγα να πάρω ένα βιβλίο, την Οδύσσεια αυτούσια. Το κείμενο της Οδύσσειας να το διαβάσω. Και κοίταζα διάφορα βιβλία στο βιβλιοπωλείο που πήγα. Λέω: «Θέλω να δω τις εκδόσεις που έχετε της Ομήρου Οδύσσειας». Και πήρα διάφορα. Και τι ψάχνεις όταν κοιτάς κάποιο βιβλίο; Κάποιο που να σε συγκινεί, να 'ναι όμορφο. Να 'ναι όμορφα γραμμένο κι όμορφα μεταφρασμένο. Ακόμα και ο τρόπος που είναι το βιβλίο φτιαγμένο. Η κατασκευή του. Όλα παίζουν ρόλο. Η ομορφιά τραβάει τον άνθρωπο. Η ομορφιά σε ελκύει. Και διάλεξα ένα τέτοιο βιβλίο που μου άρεσε για να το διαβάσω. Ώστε να διαβάζω τα σχόλια του κυρίου Γανωτή στο βιβλίο — στην Οδύσσεια, που 'χει γράψει τα σχόλια — και να διαβάζω και το κείμενο, τη μετάφραση της Οδύσσειας· να βλέπω, το τι έγινε. Οι περιπέτειες αυτές του Οδυσσέα.

Αλλά, λέω, η ομορφιά ελκύει το παιδί. Όταν στο παιδί δείξεις κάτι όμορφο, το παιδί θα τραβηχτεί κοντά του. Λέει ο πατήρ Παΐσιος κάτι ωραίο: «Όταν στα παιδάκια, τα ματάκια τους γυαλίσουν απ' την αγάπη του Χριστού, θ' αφήσουν όλα τ' άλλα». Γιατί οι άνθρωποι οι άγιοι, άφησαν τα πάντα κι αφιερώθηκαν μόνο στο Χριστό μερικοί; Και γιατί την ώρα του μαρτυρίου τους δεν τους συγκινούσε ο κόσμος Γιατί δεν τους τραβούσαν οι γυναίκες, οι ηδονές, τα φαγητά, οι απολαύσεις τα αρώματα, τα χρήματα, οι περιουσίες; Γιατί, θυμάστε, ότι στην ώρα του μαρτυρίου τούς έταζαν και τους έλεγαν: «Άσε αυτό και πάρε αυτό που σου δίνω εγώ που είναι πολύ πιο υπέροχο». Κι έλεγαν οι Άγιοι: «Μα εγώ το υπέροχο αγάπησα. Και το πολύ πιο υπέροχο αγαπώ. Κι αυτό διακονώ και γι' αυτό πεθαίνω. Μου δείχνεις τώρα την ομορφιά μιας γυναίκας. Μου δείχνεις τώρα την ομορφιά και την νοστιμιά ενός φαγητού. Την ηδονή του χρήματος. Την ηδονή της δόξας. Μα η απόλαυση που εγώ ζω είναι πολύ μεγαλύτερη. Μα εγώ είμαι ερωτευμένος με κάτι πολύ ανώτερο απ' αυτούς τους έρωτες, που εσύ είχες να μου αντιπροτείνεις. Και γι' αυτό ο έρωτας ο δικός μου νικάει κάθε άλλο έρωτα». Και γι αυτό οι Αγιοι στο μαρτύριό τους υπέφεραν πολύ. Ανθρώπινα, σωματικά, πονούσαν αλλά η ψυχή τους ζούσε καταστάσεις που δεν μπορούν να περιγραφούν, γιατί εμείς δεν μπορούμε να τους καταλάβουμε.

Και επειδή εμείς δεν έχουμε αγγίξει αυτήν την Αγάπη, η οποία σβήνει όλα τα άλλα πράγματα, δεν έχουμε σαγηνευτεί απ' αυτή την ομορφιά που θα μας κάνει να δούμε όλες τις άλλες ομορφιές διαφορετικά, και να τις βάλουμε σε άλλη θέση. Σε άλλη θέση μες στην καρδιά μας. Γι αυτό ξέρεις τι παθαίνουμε; Δίνουμε την πρώτη θέση σε πράγματα που δεν είναι καθόλου πρώτα, αλλά είναι τελευταία. Αλλά τι να κάνουμε; Αφού για μας αυτό είναι το πρώτο!

Αφού ακόμα δεν έχουμε δει την ωραιότητα της αλήθειας! Την ωραιότητα του Θεού! Αφού δεν έχουμε σαγηνευτεί απ' Αυτόν! Λογικό είναι. Ερμηνεύεται το φαινόμενο. Δικαιολογούμαστε.

Λοιπόν, τα πράγματα δεν αλλάζουν ούτε με τη βία, ούτε με το ζόρι, ούτε με φωνές. Έτσι ξέρει κανείς, έτσι κάνει. Μη ζητάτε από τους άλλους να κάνουν υπερβάσεις, επειδή εσείς τους το λέτε και μόνο. Η υπέρβαση, το να ξεπεράσεις την κατάστασή σου και να ζήσεις κάτι άλλο· πρέπει πρώτα να έρθει μια γοητεία. Μια έλξη, ένας θαυμασμός, ένας έρωτας. Κι αυτή η αγάπη κι αυτός ο θαυμασμός δεν έρχεται με φωνές. Δεν έρχεται με απαιτήσεις, αλλά με προσευχή.

Γίνε εσύ αγαπημένος με το Χριστό, αγάπα εσύ την ομορφιά αυτού που κάνεις, αγάπα εσύ τη ζωή, αγάπα εσύ τον κόσμο, αγάπα εσύ το Θεό και τους ανθρώπους του Θεού κι αυτή είναι η μεγάλη σου προσφορά. Κι έτσι η ψυχή του άλλου θα μαλακώσει. Κι έτσι η ψυχή του παιδιού σου θα δει ότι ο πατέρας του και η μάνα του δεν έχουνε εντάσεις, δεν φωνάζουν, δεν πάνε να το ακουμπήσουν στην ψυχούλα του, το παιδί, με τα χέρια τους άγρια, και δεν είναι τα λόγια τους σαν αγκάθια στην ψυχή του ν' αντιδρούν τα παιδιά, αλλ' έρχονται απαλά οι γονείς. Είναι πολύ ωραίο το παιδί νά 'χει δυο γονείς αγαπημένους, ερωτευμένους με ό,τι ωραίο υπάρχει σ' αυτόν τον κόσμο, με ωραίες εμπνεύσεις. Και τότε το παιδί, η ψυχούλα του, θα ξεμπλοκάρει. Κι αν το θαύμα δε γίνει τώρα, θα γίνει κάποια άλλη στιγμή. Θα πει κανείς: «Ναι, αλλά το τραίνο πάτερ θα έχει φύγει. Τώρα πρέπει να διαβάσει. Αν αυτά που λες εσύ, γίνουν μετά από δεκαπέντε χρόνια τι να τα κάνουμε; Θα τελειώσει το Λύκειο». Ναι, αλλά δεν μπορούμε να κάνουμε κάτι εμείς με το ζόρι να ωριμάσει, πριν έρθει η ώρα του.

Έχει ο Θεός τους δικούς Του τρόπους. Έχει ο Θεός το δικό Του πρόγραμμα, το δικό Του σχέδιο για τον κάθε άνθρωπο. Αν τα σχέδια, αν η τακτική που ακολουθείτε ως τώρα έχει αποτύχει ή αποτυγχάνει διαρκώς, προβληματιστείτε μήπως πρέπει να σκεφτείτε και κάτι άλλο. Αυτά που λέω κι εγώ δεν τα απαιτώ, γιατί θα πέσω στο ίδιο λάθος, αν τα απαιτήσω από σας. Απλά σας προβληματίζω να σκεφτείτε μήπως η τακτική που ακολουθούμε μερικές φορές να πιέζουμε τους άλλους ν' αλλάξουν, να φωνάζουμε στα παιδιά μας να διαβάσουν, μήπως αυτή η τακτική δεν είναι η σωστή. Και πρέπει να βρούμε μια άλλη τακτική. Μια τακτική που θ' αγγίξει την καρδιά. Να βοηθήσουμε τα παιδιά να κάνουν Μαθηματικά με την καρδιά τους. Ασκήσεις, εξισώσεις, γεωμετρία με γραμμές ευθείες με την καρδιά τους, η οποία θα ζει μέσα στην καμπυλότητα αυτή της αγάπης και του αγγίγματος του Θεού. Και τότε θα τα προσλάβουν στην καρδιά τους όλα πολύ διαφορετικά.

Λοιπόν, κι αν κάπου κάνω λάθος κι αν κάπου είμαι υπερβολικός, να με συγχωρείτε, διότι εγώ δεν έχω παιδιά· εγώ δεν είμαι πατέρας κι ούτε θα γίνω. Κι εσείς ξέρετε σίγουρα καλύτερα από μένα. Γιατί τα ζείτε στην καθημερινότητα σας. Κι αν έχετε κάποια άλλη πρόταση κι αν έχετε κάποια άλλη ιδέα, θα χαρώ να την ακούσω μ' ένα κείμενο που θα στείλετε στην Πειραϊκή Εκκλησία, με κάτι που θα πείτε να προβληματιστούμε όλοι πάνω σ' αυτό. Μακάρι όλα τα σπίτια να έχουν ένα τέτοιο κλίμα αγάπης, ζεστασιάς, ωραιότητος! Αγάπης στο κάλλος, στην ομορφιά της ζωής, στις γνώσεις, στις αλήθειες του Θεού, ώστε τα παιδιά αβίαστα, όμορφα, ξεκούραστα ν' αγαπούν τη γνώση των πραγμάτων αυτού του κόσμου και τη γνώση του Θεού και της αλήθειας του Χριστού, η οποία είναι η πηγή κάθε άλλης γνώσης και η βάση κάθε άλλης γνώσης.

Αγαπητοί μου αδελφοί, καλή δύναμη! Καλό αγώνα μέχρι την επόμενη εβδομάδα! Και καλή αντάμωση πάλι στα «Αθέατα Περάσματα».

Ο Θεός να 'ναι πάντα μαζί μας.

Χαίρετε!

Κύριε, μαλάκωσε την καρδιά μου

«…Γειά σας πάτερ. Είμαι η Λ. από την Κ. και με τη μητέρα μου την Ε. ακούμε τις ομιλίες σας, που μας βοηθουν πάρα πολύ! Αυτή τη στιγμή θέλω να γράψω πολλά, αλλά το σημαντικό είναι ότι έχω σκλήρυνση κατά πλάκας, αλλά χάρη στο Θεό, προσπαθώ να το αποδεχτώ πλήρως και να το ξεπεράσω… Δεν είναι εύκολο, αλλά έχω και τη μαμά μου, που με βοηθάει… Ακούμε τις ομιλίες σας και σας ευχαριστούμε γι’ αυτό. Να εύχεστε να μαλακώσει η καρδιά μου μέσα απ’ τα βάσανα που περνώ…»

Λ.Β. Μυτιλήνη (e-mail)

Και εγώ, Χριστέ μου, τι φταίω; Τι φταίω εγώ, για παράδειγμα, που η καρδιά μου πολλές φορές είναι σαν γη στεγνή; Σαν το χωράφι το στεγνό, το ξερό, το ξεραμένο. Που δεν δέχεται καθόλου μέσα του το σπόρο. Που δεν μπορεί τίποτα να βλαστήσει μέσα του. Τι φταίει όμως το χωράφι το ξερό, το στεγνό, το έρημο; Μπορείς να το μαλώσεις; Μπορείς να πεις σε ένα χωράφι, γιατί είσαι έτσι; Πολλές φορές νιώθει κανείς ότι βαριέται. Βαριέται από μόνος του. Βαριέται την προσευχή, βαριέται τον εκκλησιασμό. Δεν θέλει να ακούσει. Ακούει και ξεχνάει. Εγώ φταίω που ακούω και ξεχνάω; Εγώ φταίω που δεν έχω όρεξη να διαβάσω πνευματικά βιβλία, να διαβάσω πατερικά κείμενα;

Έτσι είναι η γη της ψυχής μου, λέει κανείς. Τα λέω όλα αυτά, αγαπητοί μου φίλοι, με αφορμή αυτά τα λόγια του Χριστού μας, που περιγράφει στην παραβολή αυτή — την θυμάστε — του Σπορέως. Που λέει ότι βγήκε ένας γεωργός να σπείρει το σπόρο του και περιγράφει ο Χριστός μέσα σε τόσο λίγες γραμμές όλες τις ανθρώπινες ψυχές. Και μας λέει πώς είμαστε. Και λέει ότι ένα μέρος του σπόρου έπεσε στη γη, στο δρόμο, δηλαδή, δίπλα από τη γη, το χωράφι και το πατήσανε οι άνθρωποι που περνούσανε «καί τά πετεινά τοῦ οὐρανοῦ κατέφαγαν αὐτό». Και τα πουλάκια του ουρανού που πέρασαν έφαγαν το σπόρο κι εξαφανίστηκε. Τίποτα δεν έμεινε, τίποτα δεν φύτρωσε. Τίποτα δεν άγγιξε τη γη. Έπεσε δίπλα, χάθηκε. Αλλο, λέει, έπεσε πάνω στην πέτρα. Αμέσως έπιασε, αλλά «φυέν ἐξηράνθη». Φύτρωσε, αλλά αμέσως ξεράθηκε. Τι εικόνα είναι και αυτή πάλι. Φυτρώνει, λες, νάτο· μεγάλωσε! και μετά από δύο μέρες, ώπ! έπεσε… Ξεράθηκε, κιτρίνισε, τίποτα… Γιατί δεν είχε, λέει, ικμάδα. Δεν είχε μέσα του ζωή, δεν είχε δροσιά, δεν είχε χυμούς να μεγαλώσει. Και άλλος, λέει, σπόρος έπεσε μέσα στα αγκάθια. Και τον έπνιξαν τα αγκάθια. Και άλλος σπόρος έπεσε, λέει, μέσα στα αγκάθια, «ἐν μέσῳ ἀκανθῶν» και φύτρωσε. Και φύτρωσαν μαζί και τα αγκάθια και «ἀπέπνιξαν αὐτόν». Το σπόρο τον έπνιξαν. Και ένα άλλο μέρος του σπόρου, το ένα τέταρτο, δηλαδή, έπεσε στη γη την αγαθή. Αυτό και μεγάλωσε και φύτρωσε και έκανε καρπό εκατοντα-πλασίονα. Εκατό φορές περισσότερο!..

Κοιτάξτε πόσοι άνθρωποι υπάρχουν! Μέσα σε τόσο λίγες γραμμές περιγράφει ο Χριστός μας όλες τις ανθρώπινες ψυχές. Και λέει· υπάρχουν τέτοιοι άνθρωποι, υπάρχουν και αυτοί οι άνθρωποι, υπάρχουν και οι άλλοι άνθρωποι. Και λες τώρα εσύ: «Εγώ τι φταίω γι' αυτό που είμαι»; Πρέπει να πας να μαλώσεις ένα χωράφι επειδή είναι αυτό που είναι; Μπορείς να το μαλώσεις; Φταίει το χωράφι επειδή έχει μέσα αγκάθια; Φταίει το χωράφι επειδή είναι γόνιμο; Μπορείς να του πεις μπράβο; Ένα γόνιμο χωράφι τι έκανε για να είναι γόνιμο; Και λέει ο Χριστός μας — γιατί μπορεί να κάνουμε αυτό το παράπονο και να πούμε, μου το έχουν πει αυτό μερικοί — «Εγώ τι φταίω που είμαι αυτός που είμαι;».

Εγώ θα ήθελα να μπορώ να κάνω αυτά που κάνεις εσύ, να πηγαίνω εκκλησία, να τα αγαπάω όλα αυτά, αλλά δεν μου βγαίνει. Δεν θέλω. Βαριέμαι. Τα ακούω και μου φαίνονται βαρετά. Τα ακούω και δεν τα πιστεύω αυτά που λες. Όχι εσύ· η Εκκλησία. Δεν τα πιστεύω αυτά, δεν με αγγίζουν. Φταίω εγώ που δεν με αγγίζουν; Κοίταξε να δεις. Νομίζω, σε πρώτη φάση, όπως λέμε, δεν φταις εσύ για αυτό που είσαι. Γιατί ο άνθρωπος, αγαπητοί μου, δεν είναι νησίδα μέσα στον κόσμο, δεν είναι ένα νησί απομονωμένο από τους υπόλοιπους. Όχι. Είμαστε ενωμένοι ο ένας με τον άλλο, δίπλα από τον άλλο, ζούμε ο ένας κοντά στον άλλο. Έχουμε πατέρα, μητέρα, παππού, γιαγιά, προγόνους, περιβάλλον, τόπο που ζούμε, συγκεκριμένη καταγωγή, συγκεκριμένο τόπο ο καθένας. Την πόλη του, το χωριό του, τις παραδόσεις του, τις συνήθειές του. Όλα αυτά τον έχουν επηρεάσει.

Υπάρχει μια κληρονομικότητα. Υπάρχει μια εσωτερική προδιάθεση. Υπάρχει μια αγωγή που ο καθένας έχει δεχθεί. Υπάρχει μια αλλοίωση που έχει δεχθεί η ψυχή του. Καλή αλλοίωση ή και κακή επιρροή. Οπότε καταλαβαίνεις, ότι αυτό που είσαι είναι αποτέλεσμα πολλών παραγόντων. Υπάρχουν πολλοί παράγοντες.

Όταν βλέπεις, δηλαδή, κάποιον που έχει έφεση και αγαπάει την πνευματική ζωή και διψάει η γη της καρδιάς του, μη βιαστείς να πεις: «Πολύ καλός άνθρωπος». Διότι δεν ξέρεις τις προϋποθέσεις που είχε αυτός. Και μπορεί αυτός ο καλός άνθρωπος, να έπρεπε να είναι πολύ πιο καλός. Με βάση τις προϋποθέσεις του. Και ο Θεός σ' αυτόν τον καλό να βλέπει ότι του λείπουν πολλά ακόμα. Αυτόν που εσύ θαυμάζεις! Και μπορεί εσύ που βλέπεις τον εαυτό σου να τεμπελιάζει, να ραθυμεί, να ζει σε ένα πνευματικό λήθαργο και να μη σου αρέσουν πολύ αυτά τα πράγματα, ο Θεός να σε επαινεί στους Αγγέλους Του και να λέει: «αυτός ο άνθρωπος, αυτή η ψυχή, αυτή η γη της καρδιάς του, κοίταξε! δέχθηκε αυτές τις σταγόνες, έστω λίγες σταγόνες από τη δική Μου θεϊκή βροχή!.. Αλλά αυτός ο άνθρωπος ήταν τόσο αβοήθητος δίπλα του, ήταν τόσο δύσκολο το περιβάλλον του, ήταν τόσο δύσκολος ο χώρος της εργασίας του, του σπιτιού του, οπότε πάλι καλά και αυτό που κάνει. Το βαθμολογώ αλλιώς». Αλλιώς βαθμολογεί ο Θεός!

Γι' αυτό ξέρετε τι μου κάνει εντύπωση; Ότι σε αυτή την παραβολή ο Χριστός συγκρίνει τη γη αυτού του κόσμου, με τη γη της ψυχής μας. Ο Χριστός δεν κάνει κριτική. Δεν μαλώνει κανόναν. Δεν κάνει παρατηρήσεις. Απλώς περιγράφει. Γιατί περιγράφει; Για να μας πει ότι Εγώ, ως Θεός Παντοδύναμος, σας ξέρω. Ξέρω πώς δουλεύει η ψυχή σας, ξέρω όλες τις ψυχές· ξέρω αυτούς που έχουν πόθο, αυτούς που βαριούνται, αυτούς που τεμπελιάζουν, αυτούς που πνίγονται, αυτούς που καρποφορούν με υπομονή· σας ξέρω όλους. Σας ξέρω όλους και σας επισημαίνω τι βλέπω. Τι παρατηρώ. Τα υπόλοιπα είναι δικά σας.

Δηλαδή, ποια είναι τα δικά μας, Κύριε; Τι πρέπει να κάνουμε εμείς; Τι μας μένει εμάς να κάνουμε; Και λέει ο Χριστός, νομίζω, σας μένει να νοιώσετε ένα δέος μπροστά στο γεγονός αυτό που λέγεται «σωτηρία»! Μπροστά στο γεγονός αυτό που λέγεται «πνευματική καρποφορία»! Σας τα λέω όλα αυτά με τις παραβολές Μου, για να έχετε μια εγρήγορση. Και μόνοι σας να καθίσετε να σκεφθείτε και να πει ο καθένας: «εγώ πού ανήκω; Η δική μου ψυχή πώς είναι, άραγε;» Δηλαδή, να φθάσεις πρώτα σε μια συνείδηση της πραγματικής καταστάσεώς σου. Να δεις τον πραγματικό σου εαυτό. Εσύ πώς είσαι; Ο μέσα σου κόσμος; Θέλεις; Σου αρέσουν αυτά τα πνευματικά; Διψάει η ψυχή σου; Λες: «Όχι και πολύ». Δηλαδή, αυτό που λένε μερικοί: «Από το ένα αυτί μπαίνει και από το άλλο βγαίνει».

Μιλάς σε κάποιον και είτε του μίλησες είτε δεν του μίλησες, δεν κατάλαβε τίποτα. Κάνεις κήρυγμα, βλέπεις κάτω τόσο κόσμο· βλέπεις κάποια μάτια διψασμένα, ρουφάνε, και κάποια άλλα μάτια σαν να χτυπάνε πάνω τα λόγια σου και φεύγουν πάλι πίσω. Δεν καταλαβαίνουν. Άλλα μάτια αυτά. Είναι αυτό που λένε, έρχεται ο διάβολος παίρνει το λόγο του Θεού και χάνεται. Τίποτα δεν καταλαβαίνει ο άλλος. Δεν προβληματίζεται. Δεν καθρεπτίζεται να πει· αυτά που ακούω μήπως με αφορούν; Ακόυσα, ας πούμε, για την ταπείνωση, άκουσα για τον εγωισμό. Μήπως με αφορά; Μπα, τίποτα! Καμία σημασία. Δεν τον αγγίζουν τα λόγια… Μήπως είσαι έτσι;

Ή μήπως είσαι η άλλη κατηγορία που λέει. Η ψυχή σου, δηλαδή, με το που ακούς κάτι ωραίο ενθουσιάζεται, λες «πω πω! ωραίο». Ωραία αυτά τα πράγματα, να μάθουμε, να ακούσουμε.. Ενθουσιασμοί, υπέρ αισιοδοξία, όλα θα πάνε καλά, θα νικήσουμε, θα διορθωθούμε. Ναι, πάμε, πάμε. Πού είστε πάτερ, να έρθουμε να σας δούμε. Πού λειτουργείτε, πού μιλάτε, πού θα σας βρούμε. Ενθουσιασμοί. Για πόσο; Ένα πυροτέχνημα! Ανάβει το πυροτέχνημα. Πόσα δευτερόλεπτα; Γεμίζει ο ουρανός φώτα και μετά από λίγο, φςςς!.. σβήνουν όλα. Σκοτάδι, καπνός, στάχτη. Και πάλι τα ίδια. Και λες: «καλά, εσύ δεν είσαι που ήθελες να έρθεις να με βρεις, να εξομολογηθείς, να αγωνισθείς, να κοινωνήσεις, να διαβάσεις, να κάνεις αγώνα, να νηστέψεις;» Πού πήγαν αυτά; Εσύ έλεγες τότε, «θέλω και θα πάρω βιβλία και θα προσπαθήσω!» Πολύ φόρα είχες πάρει, βρε παιδί μου. Τόση φόρα. Πού πήγε αυτή η φόρα; Πού πήγε αυτή η φόρα, ε; Τώρα δεν κάνεις τίποτα. Σου έλεγα να κάνεις μια νηστεία Τετάρτη και Παρασκευή! Έλεγες, όχι μόνο Τετάρτη και Παρασκευή. Θα κάνω πιο πολλά. Και τώρα δεν κάνεις τίποτα. Τίποτα δεν κάνεις. Ούτε τη Μεγάλη Βδομάδα δεν θέλεις να νηστέψεις τώρα. Πού πήγε εκείνη η φόρα που είχες πάρει;

Ε, καλά· είναι απίστευτος ο Χριστός μας! Είναι μοναδικός! Υπέροχες λέξεις που διαλέγει και τα εξηγεί όλα αυτά. Και λέει: «Διά τό μή έχειν ρίζαν». Δεν είχε ρίζα ο πόθος σου. Και: «Διά τό μή έχειν ικμάδα». Δεν είχε ζωηρότητα μέσα, δεν είχε χυμούς, δεν είχε δροσιά να μεγαλώσει. Είχες ενθουσιασμό. Αλλά δεν είχες ρίζα. Ήσουν μια έκρηξη. Στιγμιαία· που έσβησε. Θα ήταν πολύ πιο καλό να κάνεις λίγο. Λίγο-λίγο κάθε μέρα, παρά πολλά πράγματα απότομα, και μετά τίποτα! Και να σβήσουν όλα…

Μετά οι Απόστολοι, οι Άγιοι, ρώτησαν τον Κύριο και Του είπαν· τι σημαίνει αυτό που λες; Αυτή την παραβολή μπορείς να μας την εξηγήσεις; Τι είναι ο δρόμος; Τι είναι το χωράφι που αμέσως φυτρώνει ο καρπός και ξεραίνεται μετά από λίγο; Ή το άλλο, που φυτρώνει και πνίγεται από τα αγκάθια; Εξήγησέ μας την παραβολή. Και το είπε αυτό. Όσοι είναι δίπλα στο δρόμο, που πέφτει ο σπόρος στο δρόμο, είναι αυτοί που ακούνε, μετά λέει έρχεται ο διάβολος και: «Αἴρει τόν λόγον ἀπό τάς καρδίας αὐτῶν, ἴνα μή πιστεύσαντες σωθῶσι». Ο διάβολος δεν σε αφήνει να ακούσεις, να αγιάσεις, να εφαρμόσεις. Όχι. Ξεχνάς. Χαρακτηριστικό του διαβόλου είναι να σε κάνει να ξεχνάς. Να μη θυμάσαι αυτά που πρέπει να θυμάσαι. Δηλαδή, έρχεται ένας πειρασμός· δεν θέλει ο διάβολος να σε αφήσει να σκεφθείς, τον Παράδεισο, το Θεό. Άστα αυτά, κοίτα άλλα πράγματα, σκέψου άλλα πράγματα. Σου παίρνει το μυαλό. Τα ξεχνάς όλα. Για να μη σωθείς. Η πίστη οδηγεί στη σωτηρία. Όταν πιστέψεις ότι υπάρχει Θεός, όταν εμπι-στευθείς το Θεό στη ζωή σου, σώζεσαι. Γιατί αυτό σε οδηγεί σε βιώματα. Σε αγώνα, σε ανταπόκριση. Κάνεις προσπάθεια μετά.

Μετά Του λένε, καλά αυτοί είναι οι πρώτοι. Ο σπόρος που έπεσε και αμέσως φύτρωσε και μετά μαράθηκε; Τι είναι αυτό το δυσάρεστο; Είναι αυτό που έλεγα πριν. Το πυροτέχνημα που ανάβει. Και λέει ο Χριστός, αυτοί ξέρετε ποιοι είναι; Είναι αυτοί που: «όταν ακούσωσιν, μετά χαράς δέχονται τόν λόγον καί ούτοι ρίζαν ούκ έχουσιν. Πιστεύουσιν πρός καιρόν καί έν καιρώ πειρασμού αφίστανται». Τι φοβερά λόγια! Ακούς μετά χαράς, δέχεσαι τον λόγο, αλλά δεν έχεις ρίζα. Τι να την κάνω μόνο τη χαρά. Καλός ο ενθουσιασμός και πολλά γίνονται με ενθουσιασμό. Πολλοί με ενθουσιασμό ξεκινούν και πετυχαίνουν πολλά πράγματα. Είναι αυτό που λένε, «στη βράση κολλάει το σίδερο». Τώρα που είναι ζεστή η καρδιά σου. Πάρε αποφάσεις τώρα. Αλλά το θέμα είναι… Θυμάμαι, ένα παιδί μια φορά άκουγε ροκ μουσική, κασέτες. Παλιά… Τότε που δεν είχαν βγει τα εά· και είχε κασέτες. Και τους είπα μια φορά στο Κατηχητικό για τη μουσική αυτή. Εξηγούσα κάποια πράγματα και μου λέει, στο τέλος του Κατηχητικού: «Μη φύγετε, πάω σπίτι να σας φέρω κάτι». «Τι θα μου φέρεις;». Και έρχεται μετά από λίγο και μου φέρνει μια σακούλα γεμάτη κασέτες, ροκ μουσικής. «Πάρτε τα, πάρτε τα όλα αυτά, δεν θέλω τίποτα, δεν θέλω να ξανά ανακατευτώ με αυτήν τη μουσική. Κατάλαβα πόσα πράγματα κρύβονται. Πώς ταράζεται η ψυχή μου. Πώς κρύβουν μερικές φορές σατανικές καταστάσεις, άτομα που έχουνε μπλέξει με ναρκωτικά. Δεν θέλω να μπλέξω. Θέλω να είμαι καθαρός στην ψυχή. Πάρτε τα».

Τι είχε γίνει; Ζεστάθηκε η καρδιά του. Ακούσε κάτι. Ζεστάθηκε μέσα του. Φούντωσε η ψυχή του και λέει, θα κάνω αγώνα. Θα κάνω αγώνα!!.. Και φοβήθηκα. Γιατί φοβήθηκα; Γιατί αυτοί οι ενθουσιασμοί είναι ωραίοι, αλλά πρέπει να τουςχειρισθεί κανείς πολύ σωστά, πολύ καλά, για να απλώσουν και ρίζα. Ρίζα! Ρίζα έχεις; Σας έχει τύχει να σας φέρουν κάτι λουλούδια στο σπίτι, σε γλάστρες, που είναι πολύ ωραία, αλλά κάτι γίνεται, και μετά από λίγο χαλάνε αμέσως, μαραίνονται αμέσως. Τα βλέπεις τις δύο πρώτες μέρες υπέροχα και μετά κάτι γίνεται και μαραίνονται. Δεν έχουνε πιάσει καλά. Τα πουλάνε για λίγες μέρες εντυπωσιασμού. Ένα δωράκι· το πας, τελειώνει… Αυτά που έχουν ρίζα! «Κοίτα να δεις», του λέω, «εγώ Θα πάρω τις κασέτες», «και να τις πετάξετε!» μου λέει. «Δεν θα τις πετάξω! Γιατί εσύ μπορεί μετά από λίγες μέρες να μετανιώσεις για αυτό που έκανες. Κι ο Χριστός δεν θέλει με το ζόρι να αλλάζεις ζωή. Το δέχομαι αυτό που κάνεις! Χαίρομαι που ζεστάθηκε η ψυχή σου, αλλά Θέλω να το δείξεις αυτό σε διάρκεια. Σε διάρκεια, θέλω να κάτσεις ένα μήνα χωρίς τις κασέτες, δύο μήνες, πέντε μήνες, ένα χρόνο και εκεί που θα έρθει πάλι ο πειρασμός να αντέχεις να μην ακούς. Αν όμως — στο λέω!- όποτε θελήσεις να τις ξαναπά-ρεις, να μου τις ζητήσεις. Θα τις έχω να στις δώσω».

Γιατί αξίζει ο αγώνας που γίνεται εκούσια, που γίνεται θεληματικά και που μπορείς να διαλέξεις μεταξύ του καλού και του κακού και να πεις: εγώ διαλέγω αυτό! Αυτό είναι το ωραίο. Να διαλέγεις το Χριστό, ενώ υπάρχει και κάτι άλλο να διαλέξεις. Όχι αναγκαστικά. Όχι με το ζόρι. Οι ενθουσιασμοί καλοί είναι σε όλα τα ωραία πράγματα. Ο άλλος ενθουσιάζεται για τη ζωή του. Να κάνει οικογένεια. Βρίσκει μια κοπέλα και λέει, αυτή είναι! Ενθουσιάστηκες. Αλλά πρέπει να έχει ρίζα ο δεσμός αυτός. Να ριζώσει κάτι μέσα σου. Να δοκιμαστεί. Θα έρθει δυσκολία. Κάτσε. Την είδες τώρα ή τον είδες. Τσακωθήκατε ποτέ; Όχι. Ε, κάτσε να τσακωθείτε μια φορά. Κάτσε να γίνει μια μικρή παρεξήγηση. Θα θες να είσαστε πάλι μαζί; Εκεί θα ψηθείς. Εκεί θα δοκιμαστείς. Όταν βγείτε βόλτα και όλα είναι ωραία, εντάξει. Αν όμως γίνει κάποιο λάθος, αν κάτι, μια μικρή παρεξήγηση, ένα ραντεβού — που δεν θα είναι συνεπής στην ώρα- και θα δεις ότι έχει μια αδυναμία, είναι ασυνεπής, ας πούμε, στην ώρα του ή δεν είναι τακτικός στα πράγματα του ή δεν είναι στα λόγια της προσεχτική και λέει πολλά, εκεί, ο ενθουσιασμός ο πρώτος θα μείνει; Σε όλα τα πράγματα. Και στα ανθρώπινα και στα θεϊκά. Γιατί ο άνθρωπος που είναι στα ανθρώπινα ατακτοποίητος, επιπόλαιος, βιαστικός, απλώς ενθουσιώδης, το μεταφέρει αυτό και στο επίπεδο το πνευματικό. Η ζωή μας είναι ενιαία κατάσταση. Έχει σχέση με όλα τα πράγματα του βίου μας. Και για αυτά που μιλούν για το Θεό και με το Θεό, αλλά και με τους ανθρώπους.

Γι' αυτό, λοιπόν, οι άγιοι πολλές φορές είναι επιφυλακτικοί, όταν βλέπουν άτομα τα οποία ενθουσιάζονται. Πετάνε στα σύννεφα, τρελαίνονται από χαρά και λένε: «Θεέ μου κράτα τον! Κράτα τον!» Γι' αυτό, και μερικούς μάλιστα, οι οποίοι ανεβαίνουν πολύ, αμέσως, πνευματικά και θέλουν να κάνουν εκατό ώρες προσευχή, να κάνουν νηστείες αλάδωτες υπερβολές, τους τραβάνε. Και λέει κάποιος άγιος, αν δεις κάποιον να πετάει πολύ ψηλά, πιάστον από το πόδι και τράβα τον λίγο κάτω. Να χαμηλώσει λίγο. Να χαμηλώσει. Αυτά τα απότομα πετάγματα δημιουργούν καμιά φορά, δυστυχώς, και απότομες πτώσεις. Έχετε δει κάτι ντοκιμαντέρ στην τηλεόραση που δείχνει κάτι αεροπλάνα, που ξεκινάνε, ο κόσμος παρακολουθεί από κάτω· πωπώ τι απογείωση ήταν αυτή! γλυκύτατα ξεκόλλησε από τη γη και πετάει… Και ξαφνικά μετά από δύο λεπτά σωριάζεται και συντρίβεται. Και γεμίζεις καπνούς και σύννεφα και φωτιές και λες, πού πήγε αυτή η απογείωση, πού πήγε αυτή η πτήση; Και έρχεται μια κατάπτωση μετά και μεγάλη πτώση και μεγάλος πάταγος. Για αυτό, αγαπητέ μου, μην απελπίζεσαι, αν ξεκινάς λίγο — λίγο, απαλά· όσο μπορείς αλλά σταθερά. Πέντε λεπτά μπορείς να κάνεις προσευχή τη μέρα; Κάνε πέντε. Του χρόνου μπορεί να κάνεις δέκα λεπτά, του παραχρόνου μπορεί να κάνεις ένα τέταρτο και μετά μπορεί να γίνεις ένας άνθρωπος που αγαπάς την προσευχή και να προσεύχεσαι πολλές ώρες.

Μη κάνεις πολλά, βιαστικά. Απλώς ενθουσιασμός. Χωρίς όμως αυτό να σημαίνει ότι ο ενθουσιασμός είναι κάτι κακό. Πρέπει να έχεις και χαρά στη ζωή για αυτό που κάνεις· να το χαίρεσαι. Αλλά ταυτόχρονα να βαθαίνεις. Να βαθαίνεις! «Ούτοι ρίζαν ούκ έχουσιν». Ρίζα δεν έχουν. Να έχουμε ρίζα! Να είμαστε χριστιανοί δοκιμασμένοι στη ζωή. Να έχουμε χτυπηθεί στη ζωή και να επιμένουμε στο Χριστό, με τις δοκιμασίες. Για αυτό λέει: «πρός καιρόν πιστεύουσιν». Για λίγη ώρα πιστεύουν. Σε καιρό πειρασμού ανθίστανται. Εδώ σε θέλω. Στον πειρασμό να μείνεις! Στον πειρασμό να μείνεις! Πέθανε μιας γυναίκας το παιδί, δεν ξαναπάτησε εκκλησία. Γιατί κυρία μου; Γιατί δεν ξαναπήγες εκκλησία; «Γιατί», λέει, «εγώ πήγαινα και έκανα πρόσφορα. Εγώ πήγαινα και έδινα ονόματα, εγώ πήγαινα και σφουγγάριζα την εκκλησία τη Μεγάλη Βδομάδα. Και είναι αυτός Θεός που μου πήρε το παιδί; Είναι Θεός αυτός;». Είδατε; ένας Θεός όπως τον θέλουμε εμείς. Ένας Θεός που νομίζουμε ότι μας τάζει πράγματα όπως εμείς τα φανταζόμαστε.

Μας τάζει ο Θεός! Τα πάντα μας δίνει. Τον Παράδεισο μας τάζει. Αλλά δεν πάμε στο Θεό για να μας κάνει τα χατίρια. Πάμε στο Θεό να μας διαπλάσσει. Πάμε στο Θεό να γίνουμε αυτοί που πρέπει να γίνουμε. Και Του λέμε: «Κύριε, πάρε την ψυχή μου, πάρε το χωράφι της καρδιάς μου και βοήθησέ με να αποκτήσω ένα γόνιμο χωράφι. Μια καρδιά ταπεινή. Ένα χώμα μέσα στη ψυχή μου αφράτο. Να μπορεί να πέσει ο Λόγος Σου και να με αγγίξει». Αυτή είναι και η απάντηση στο ερώτημα που έκανα στην αρχή. Που είπα: «Φταίω εγώ που είμαι αυτός που είμαι; Φταίω εγώ που η ψυχή μου είναι επιπόλαιη, ή βιαστική, ή… Εγώ έτσι γεννήθηκα, έτσι μεγάλωσα, έτσι με μάθανε. Τι φταίω εγώ;». Και λέει ο Χριστός: «Δεν φταις, αρχικά· αλλά εσύ δεν είσαι χωράφι άψυχο. Δεν είσαι γη, δεν είσαι χώμα μόνο. Έχεις και ψυχή. Αθάνατη. Λογική. Κι έχεις και κάτι άλλο φοβερό που δεν το έχει κανένα άλλο ον στον κόσμο. Την προαίρεση».

Την προαίρεση! Την επιθυμία την εσωτερική. Την κλίση της καρδιάς σου. Έχεις προαίρεση. Μπορεί να είσαι επιπόλαιος, μπορεί να είσαι αδιάφορος, μπορεί να είσαι ψυχρός, αλλά μπορείς μέσα σου να θέλεις· ο βαθύτερός σου εαυτός — το βαθύτερό σου, το είναι σου — να θέλεις το ωραίο, το καλό. Να έχεις ένα πόθο για κάτι διαφορετικό. Ας μη το ζεις. Και να λες μέσα σου: Κύριε, δεν είμαι γη αγαθή, ταπεινή γη στην ψυχή μου. Είμαι σκληρός, έχω πείσμα, έχω εγωισμό, έχω νεύρα, έχω αντίδραση, έχω αυθάδεια. Έχω όλα τα ελαττώματα μέσα μου. Έτσι βλέπω την ψυχή μου. Τέτοιο χωράφι χάλια είναι η καρδιά μου. Αλλά θα ήθελα!.. Αυτό θα πει προαίρεση. Αυτό το, «θα ήθελα». «Θα ήθελα, Κύριε, Εσύ ο γεωργός ο καλός, Εσύ που μπορείς.

Εσύ που μπορείς, να μου αλλάξεις το χωράφι αυτό. Θέλω να θελήσω, θέλω να αλλάξω. Δεν μπορώ μόνος μου. Γιατί αυτό είναι το χωράφι της ψυχής μου. Ακατάλληλο, στεγνό, ξερό σαν την έρημο. Σαν κάτι χωράφια που έχει να βρέξει χρόνια και έχουν σκάσει. Έχουν ανοίξει, έχει ανοίξει η γη και βλέπεις μέσα, μέσα στη γη τα έγκατά της· και δεν μπορεί να πιάσει κανένας σπόρος: ούτε η αγάπη, ούτε η ταπείνωση φυτρώνει μέσα μου, ούτε η ελεημοσύνη, ούτε η καλοσύνη. Τίποτα από όλα αυτά. Όλες οι κακίες. Σκληρός έχω γίνει». Και λέει ο Χριστός: «δεν σε μαλώνω για αυτό. Για αυτό που είσαι. Σε μαλώνω για αυτό που δεν γίνεσαι! Και μπορείς να γίνεις, αν μου δώσεις την άνεση, την δυνατότητα, να μπω στην ψυχή σου, να μπω στο χωράφι σου και να στο φτιάξω. Θέλεις;…».

Αυτή είναι η διαφορά της παραβολής με την πραγματικότητα. Η παραβολή είναι παραβολή, αλλά δεν υπάρχει απόλυτη αντιστοιχία με την ψυχή μας. Γιατί η ψυχή μας δεν είναι χωράφι άβουλο. Δεν είναι χωράφι νεκρωμένο σαν το χώμα της γης. Η ψυχή μας έχει λόγο, έχει βούληση, έχει θέλημα. Πού δίνεις το θέλημά σου, πού δίνεις την επιθυμία σου; Πες στο Χριστό: «Κύριε, δεν είμαι αυτός που πρέπει να είμαι, δεν είμαι αυτή που πρέπει να είμαι. Η γη της ψυχής μου είναι χωράφι άκαρπο· αλλά Εσύ, Κύριε, θέλω να με αλλάξεις. Έλα Εσύ να με διορθώσεις. Έλα να με βοηθήσεις. Όλα τα μπορείς Εσύ». Γι' αυτό είπα στην αρχή, ότι ο Χριστός μας, δεν μαλώνει. Κανένα χωράφι δεν το σχολιάζει αρνητικά, με την έννοια να κάνει παρατήρηση. Απλώς περιγράφει, ταπεινά.

Θυμάστε που λέει: «Εγώ ούκ ήλθον, ίνα κρίνω τον κόσμον, αλλά ίνα σώσω τον κόσμον». Ήρθα να σας σώσω. Όταν ο Χριστός έρθει και σε βρει να είσαι σε ένα λήθαργο, να βαριέσαι που ζεις, να βαριέσαι να πας Εκκλησία, να βαριέσαι να προσευχηθείς, δεν θα έρθει να σου κάνει παρατήρηση, να σου πει, δεν ντρέπεσαι που βαριέσαι! Όχι! Αλλά θα σου πει: «Βαριέσαι»; «Βαριέμαι… Χτυπάει η καμπάνα· πώς βαριέμαι και νυστάζω…». «Ωραία! Θες να αγγίξω την καρδιά σου Εγώ; Θες να σε γνωρίσω και να Με γνωρίσεις καλύτερα; Θες να Μου ανοίξεις την ψυχή σου να μπω μέσα»; «Μη μου ζητάς όμως εκκλησίες και τέτοια. Δεν μπορώ. Τα βαριέμαι. Αυτά, τα κηρύγματα, εκκλησίες, παπάδες, ομιλίες, αυτά δεν τα μπορώ». «Κοίταξε! Αυτά μην τα σκέφτεσαι, έτσι, αγχωτικά. Αυτά θαρθούνε. Θαρθούνε με την καλή σου την προαίρεση. Με την καλή σου την καρδιά. Θα ήθελες»;

Αυτό το «θα ήθελα!», είναι που περιμένει ο Χριστός μας. Αυτή την καλή επιθυμία.

Και να Του πούμε: Κύριε, θα ήθελα, ναι. Θα ήθελα να με βοηθήσεις να αλλάξω. Και το χωράφι της ψυχής μου να γίνει όπως το θες Εσύ. Γη καλή και αγαθή. Γη εύφορη. Να πιάνει ο σπόρος, βρε παιδί μου! Να πιάνει ο σπόρος. Να πέφτει κάτι μέσα και να το ρουφάω.

Αυτό δεν είναι το φυσιολογικό; Η γη, δεν είναι το φυσιολογικό, όταν πέφτει η βροχή να την ρουφάει; Και να μη βλέπεις επάνω νερά να λιμνάζουν. Να το πίνει το νερό. Και όταν το πίνει θα γεμίσει η γη λουλούδια, πράσινο, ευωδίες, ομορφιές. «Θα ήθελες»; «Εννοείται, θα ήθελα». «Εμ, δεν εννοείται!». «Ε, κάτσε τώρα! Θα μας μπερδέψεις». Ναι, δεν εννοείται, γιατί αυτή τη λέξη που λες, ο Θεός την παίρνει πολύ σοβαρά.

Πρόσεξε! Πρόσεξε! Θα πω κάτι. Και το λέω και στον εαυτό μου και το λέω και σε σένα: μην πεις ποτέ στο Θεό πράγματα που δεν τα παίρνεις στα σοβαρά! Ο Χριστός σε παίρνει πολύ στα σοβαρά. Σοβαρολογεί μαζί σου όταν Του μιλάς. Δεν σε παίρνει ο Χριστός επιπόλαια — στην πλάκα, λένε οι νέοι. Όταν μιλάς με το Χριστό σε ακούει πολύ σοβαρά. Δίνει όλη Του την καρδιά. Τείνει το ουςΤου, απλώνει δηλαδή το ενδιαφέρον Του και στρέφει το αυτί Του να σε ακούσει. Και ό,τι Του ζητήσεις θα στο δώσει. Θα στο δώσει με το τίμημα που έχει αυτό που ζητάς και με τη διαδικασία που χρειάζεται. Όταν πεις δηλαδή στο Χριστό, εσύ που έχεις το πείσμα σου, τα νεύρα σου, τον εγωισμό σου, τις παραξενιές σου, τα κρυφά σου πάθη και τα παλιά σου αμαρτήματα και τις κακίες που έχουνε πιάσει μέσα σου ρίζα… Και του λες του Χριστού: «Κύριε, έλα Εσύ απάλλαξέ με· βγάλε μου τα ελαττώματα, κάνε με καινούργιο άνθρωπο, άλλαξε την ψυχή μου!» Σου λέει ο Χριστός: «Αρχίζω έργο! Από τώρα αρχίζω να σε διορθώνω. Το χωράφι σου θα το κάνω απίστευτα ωραίο». Και αυτό ξέρεις πώς γίνεται; Γίνεται με το σκάψιμο. Γίνεται με το υνί που μπαίνει μέσα στο χωράφι· με τα μηχανήματα αυτά που ανακατεύουν τα χώματα, που φέρνουν τα πάνω — κάτω, που σπάνε τις πέτρες, που σπάνε τα κομμάτια που έχουν γίνει συμπαγή· ο πηλός αυτός που ξεραίνεται, το χώμα το ξερό. Θέλει πολύ ξύλο αυτή η υπόθεση. Θέλει πολύ πίεση. Θέλει πολύ πόνο. Θέλει πολύ δάκρυ. Το έλεγες! Έλεγες: «Ωραία, Κύριε, κάνε με όπως με θες να γίνω, όπως πρέπει να γίνω. Αλλαξέ μου τη ζωή. Κάνε με άγιο. Κάνε με ταπεινό. Ναι, αλλά πώς θα γίνει αυτό»; Πώς θα γίνει αυτό… Και παρεξηγείσαι.

Δεν είπες εσύ στο Θεό, γυρίζω τώρα — όχι στην κυρία που έλεγα πριν- στον κάθε άνθρωπο. Εσύ δεν είπες στο Θεό: «Κύριε, κάνε το χωράφι της ψυχής μου ταπεινό»; Εσύ που είχες τον εγωισμό, εσύ που είχες το πείσμα, εσύ που νόμιζες ότι το παιδί είναι δικό σου, το κάνεις ό,τι θέλεις, θα το έχεις όπως θέλεις, διάφορους λόγους. Διάφορους λόγους είχες. Ήξερε ο Θεός. Κι έρχεται ο Θεός και λέει: «Το χωραφάκι της ψυχής σου, αυτός ο πόνος θα το μαλακώσει πολύ το χωράφι της ψυχής σου». «Όταν έχασες τη δουλειά σου, απαντούσα στην προσευχή σου». «Μα δεν έκανα προσευχή Κύριε, να χάσω τη δουλειά μου!». «Ναι, παιδί μου, ζητούσες όμως να μαλακώσει το χώμα της ψυχής σου. Αυτή η δουλειά που έχασες, σε μαλάκωσε λιγάκι, θυμάσαι; Ταπεινώθηκες». «Ναι, αλλά την άλλη φορά που στη δουλειά μου μου φερθήκανε έτσι άσχημα; Την άλλη φορά που αρρώστησε η γυναίκα μου; Την άλλη φορά που έπαθα εκείνο το τρακάρισμα; Την άλλη φορά που…». «Όλα αυτά, παιδί Μου, όλα αυτά είναι ο διάλογος που έχω μαζί σου!». «Μα Κύριε, είσαι πολύ σκληρός!». «Δεν είμαι Εγώ σκληρός. Είναι η ψυχή σου πολύ σκληρή και όταν πάω να την ακουμπήσω, νιώθεις αυτή τη σκληρότητα σε Μένα, αλλά υπάρχει σε εσένα. Δεν γίνεται αλλιώς αυτή η ψυχή που κουβαλάς να μαλακώσει και να ταπεινωθεί, αν δεν πονέσει τόσο πολύ…». «Τόσο πολύ; Να μου πάρεις το παιδί»;

Και ο Κύριος δεν απαντά, παρά μόνο απλώνει πάλι τα χέρια Του πάνω στο Γολγοθά και μας δείχνει το σταυρό Του. Πώς τον κρατά. Και μας λέει: «Ιδού η απάντηση: Δεν γίνεται αλλιώς. Είναι ο μόνος δρόμος, ο μόνος τρόπος, το χωράφι της καρδιάς σου να μαλακώσει. Εγώ, παιδί μου, σοβαρολογώ απέναντι σου. Εγώ πήρα στα σοβαρά αυτό που μου είπες. Εγώ δεν παίζω μαζί σου. Εγώ θέλω να σε σώσω. Εγώ θέλω να πας στον παράδεισο. Εγώ θέλω να γίνεις αυτός που πρέπει να γίνεις». «Τόσο πολύ πρέπει να πονέσω»;

«Όσο πιο γρήγορα η ψυχή σου ταπεινωθεί, θα διορθωθείς. Θα μαλακώσεις και δεν θα υπάρχει πλέον λόγος να πονάς. Εκτός, αν θέλω να σε κάνω πλέον Άγιο. Άγιο! Να λάμψεις σαν τον ήλιο». Αλλά εμείς, αδελφοί μου, δεν ανήκουμε σ' αυτή την κατηγορία. Μη βιαστείτε να πείτε ότι μας κάνει ο Θεός αγίους· στους πιο πολλούς από εμάς, ακόμα σπάει ο Χριστός τα μεγάλα κομμάτια του εγωισμού μας που έχουν γίνει σαν ογκόλιθοι μέσα στην καρδιά μας. Αυτό κάνει ο Χριστός… «Και αυτός ο καρκίνος που ήρθε;» Αυτό ήταν ακριβώς και αυτός ο καρκίνος. Λέει ο πατήρ Παΐσιος, ότι ήταν εκεί στο Αγιο Όρος ένας γέροντας που είχε παλιά γνωρίσει. Έναν τόσο σκληρό, ήταν πολύ σκληρός. Είχε μια θέση στο μοναστήρι, και είχε πολύ ύφος, εξουσιαστικό. Είχε αρκετό εγωισμό ο άνθρωπος. Δεν τον κατηγορούσε (ο πατήρ Παΐσιος), αλλά το έλεγε· δεν τολμούσες να του πεις ποτέ τίποτα. Και ούτε ποτέ παρακαλούσε. Όλο ζητούσε απαιτητικά. Θα κάνεις αυτό, θα γίνει εκείνο. Ύφος απαιτητικό και πολύ εγωιστικό. Και αυτός, λέει, έπαθε καρκίνο και τον διακονούσα και τον βοηθούσα. Να δείτε πώς έκανε ο καρκίνος την ψυχούλα του! Πώς τον ταπείνωσε ο Θεός αυτόν τον άνθρωπο. Πόσο με δίδασκε με αυτό που πέρασε! Κι αυτός ο σκληρός, ο απότομος, ο απόλυτος, ο παράξενος, μου έλεγε: «Μου δίνεις λίγο νεράκι; διψάω». Και του έδινα λίγο νεράκι με το ποτήρι και μετά μου έλεγε: «σε ευχαριστώ παρά πολύ, την ευχή μου να έχεις!». Ακου, λέει, πράγματα! Αυτός, να λέει «ευχαριστώ»! Ποτέ δεν έλεγε ευχαριστώ! Μόνο ζητούσε. Ποτέ δεν ευχαριστούσε. Ποτέ δεν μιλούσε ευγενικά. Πώς τον έκανε έτσι, λέει, η αρρώστια του!..

Φαίνεται κι αυτός είχε αυτό που είπα στην αρχή. Τι; Την καλή προαίρεση! Αδελφέ μου, δεν θα την είχε; Για να πάει στο Άγιο Όρος να αφιερώσει τη ζωή του, όσο παράξενος κι αν ήτανε, κάτι καλό θα είχε μέσα του. Ε, σε αυτό το καλό πόνταρε ο Θεός. Στηρίχτηκε, έκανε επένδυση ο Θεός σ' αυτό το καλό, το λίγο. Και λέει: θα σου κάνω την ψυχή αφράτο χωραφάκι. Ταπεινό χωράφι. Να σπείρω μετά μέσα τις αρετές Μου, την αγάπη, την ταπείνωση, την καλοσύνη, την ευγένεια της ψυχής, την ευγνωμοσύνη. Πώς θα γίνει αυτό; Με τα χτυπήματα. Με τα χτυπήματα, με το σκάψιμο, με το όργωμα, με τα δάκρυα, με τον πόνο. Αυτοί οι άνθρωποι βοηθούν. Διδάσκουν οι πονεμένοι. Διδάσκουν όλους εμάς να μαλακώσουμε, να ταπεινωθούμε, να ξυπνήσουμε, να βγούμε από το λήθαργο που ζούμε και να καταλάβουμε τη ματαιότητα αυτής της ζωής. Και τη σοβαρότητα της σωτηρίας μας.

Τι μεγάλο πράγμα είναι αυτό που το λέμε «σωτηρία»! Να σώσω την ψυχή μου! Μου το είπε ένα παιδί. Παιδί! Είκοσι πέντε χρονών άνθρωπος! Και μου λέει: «το θέμα είναι να μην χάσω την ψυχή μου! Να σώσω την ψυχή μου θέλω. Δεν με ενδιαφέρει πώς και πού και τι. Αν θα είμαι εδώ, αν θα γίνω μοναχός, αν θα πάω στο Άγιο Όρος, αν θα παντρευτώ, αν θα γίνω ιεραπόστολος. Δεν μ' ενδιαφέρει αυτό. Με ενδιαφέρει πώς Θα σώσω την ψυχή μου μέσα από οποιοδήποτε δρόμο». Και όμως, μας πνίγουν οι ματαιότητες της ζωής και ξεχνάμε αυτό το μεγάλο θέμα και μας κλέβει η ζωή. Μας κλέβει η ζωή…

Το λέει και ο Κύριος στην άλλη κατηγορία, στο σπόρο που πέφτει μέσα στα αγκάθια. Φυτρώνουν και τα αγκάθια και: «Καί σνμφυείσαι αί άκανθαι, απέπνιξαν αυτό». Φυτρώνει ο σπόρος, βγαίνει ο βλαστός για να μεγαλώσει, δίπλα του τα αγκάθια, τα άλλα ζιζάνια, τα φυτά αυτά που είναι γύρω-γύρω τα άχρηστα, που δεν χρειάζονται σε τίποτα· το πνίγουν και δεν μπορεί να μεγαλώσει. Και απαντά ο Κύριος και λέει: «Τό δέ είς τάς ακάνθας πεσόν ούτοι εισίν οί ακούσαντες, καί υπό μεριμνών καί πλούτου καί ηδονών τού βίου πορευόμενοι συμπνίγονται καί ού τελεσφοροῦσι». Είδες; ακούσανε, αλλά πνιγήκανε. Πώς συμπνίγονται; Από τι; Από μέριμνες, από τον πλούτο, από τις ηδονές του βίου. Στο μυαλό σου χίλια δύο πράγματα. Μα δεν προλαβαίνω, έχω δουλειές, έχω εκείνα, έχω τα άλλα… Είχα πει σε κάποιον: ακούς τι λένε για τη Δευτέρα Παρουσία; Ότι έρχονται εσχατολογικά γεγονότα. «Μα εγώ δεν προλαβαίνω. Μα τι λέτε τώρα! Εγώ έχω να κάνω μεταπτυχιακό, έχω να κάνω διπλωματική στο Πανεπιστήμιο! Τι Δευτέρα Παρουσία! Δεν μπορεί να γίνει τώρα η Δευτέρα Παρουσία», μου λέει. «Έχω πολλές δουλειές να κάνω ακόμα. Δεν πρέπει να γίνει τώρα. Έχω διπλωματική». Μη γελάς! Έτσι είναι. Εσύ δεν είπες για διπλωματική, αλλά αν δεις τη ζωή σου, με πόσα πράγματα και εσύ έχεις απορροφηθεί. Από τα προβλήματά σου, από τα θέματά σου, τα οποία τα θεωρείς τόσο σοβαρά, ξεχνάς το κεντρικό θέμα της ζωής που είναι ο Χριστός και η συνάντηση μαζί Του. Είσαι έτοιμος; Είσαι έτοιμος να σου πει ο Θεός: «Σήμερα, παιδί μου, θέλω να συναντηθώ μαζί σου. Σήμερα θέλω να δω αν σκέφτεσαι Εμένα, αν είσαι έτοιμος να έρθεις κοντά σ' Εμένα. Αν είσαι έτοιμος να αφήσεις όλα αυτά που κάνεις». «Μα όλα αυτά που κάνω να τα αφήσω; Το σπίτι μου, το αυτοκίνητό μου, τα παιδιά μου, την περιουσία μου; Έχω τόσες δουλειές». «Μα οι δουλειές αυτές δεν θα σταματήσουν ποτέ. Τις δουλειές αυτές στις έδωσα για να σου θυμίζουν Εμένα. Να σε οδηγούν προς Εμένα. Να τις χρησιμοποιείς για Εμένα. Για τη δική Μου δόξα, για τη δική Μου συνάντηση, για τη δική σου βοήθεια στο πώς να Με πλησιάσεις. Και εσύ ξέρεις τι έχεις πάθει; Απορροφήθηκες από όλα αυτά · ζειςστη γη και απλώνεις ρίζες στη γη. Κόλλησες, βάλτωσες». Το έχεις πάθει; Το έχεις πάθει να βαλτώσεις κάπου με το αυτοκίνητό σου και να μη μπορείς να ξεκολλήσεις; Το έχω πάθει μια φορά μέσα στη λάσπη. Και να γυρίζει η ρόδα και να μη φεύγεις. Και να λέει ο Χριστός: «Μα πρέπει να ξεκολλήσετε από τη γη αυτή. Μη σας πνίξουν τα πράγματα αυτά. Οι δουλειές, το φαγητό. Μα το φαγητό δεν θα τελειώσει ποτέ. Τα μαγειρέματα δεν θα τελειώσουν ποτέ, οι υποχρεώσεις, τα ψώνια, οι αγορές». «Μα να μην τα κάνω»; «Να τα κάνεις όλα αυτά, αλλά η καρδιά σου να μην απορροφηθεί από αυτά».

Γιατί, να σε ρωτήσω κάτι; Πού είναι ο παππούς σου; Ζει; Η γιαγιά σου πού είναι; Ο προπάππος σου, ο προπροπαππούς σου και η προπρογιαγιά σου πού πήγαν; Πού πήγαν όλοι αυτοί; Που κι αυτοί χτίζανε, μαζεύανε, κάνανε παιδιά, είχανε όνειρα και ιδανικά. Πού είναι τώρα; πού είναι;… Είναι στο χωριό. Τι κάνουνε; Είναι εκεί, τους πήγαμε μ' ένα κουτάκι. Σε ένα κουτάκι… Χωρέσανε σε ένα κουτάκι, όλα αυτά τα όνειρα; Πέντε κόκαλα είναι ο άνθρωπος στο τέλος. Και όμως, αυτά τα πέντε κόκαλα δεν μπορούν να χορτάσουν με όλη τη γη και με όλα τα αγαθά της γης. Γιατί; Γιατί ο Θεός μάς έχει πλάσει για να μη χορταίνουμε με τίποτα σ' αυτό τον κόσμο. Για να διψάμε τον Παράδεισο· για να διψάμε το απόλυτο, το τέλειο, το ατέλειωτο, που είναι ο Θεός. Γι' αυτό, μην πάθουμε αυτή την απάτη, αυτή την παγίδα του κόσμου που μας κάνει και συμπνιγόμαστε.

Για κάτσε σκέψου το βράδυ, τι θα κάνεις από το πρωί ως την ώρα που θα νυχτώσει. Ή, αν είναι βράδυ και ακούς τη βραδινή εκπομπή, σκέψου τι έχεις κάνει σήμερα όλη μέρα, και τι από αυτά — από όλα αυτά που έκανες — θα σου χρειαστεί την ημέρα εκείνη που θα συναντήσεις το Χριστό, που θα σώσεις την ψυχή σου εκεί που θα υπάρχουν αυτά τα πέντε κόκαλα;… Δεν στο λέω για να τρομάξεις, στο λέω για να καταλάβεις την αλήθεια! Γιατί δεν σου αρέσει αυτό το μοντέρνο που κάνω; είναι πολύ μοντέρνο αυτό που κάνω, το ότι σου λέω τα πράγματα έτσι ωμά. Έτσι δεν κάνουν οι γιατροί στην Αμερική και στις μεγάλες χώρες; Όταν έχεις κάτι και σου λένε την ασθένειά σου, στο λένε ξεκάθαρα. Γιατί απ' τη μια θες να είσαι τόσο σύγχρονος και επίκαιρος και απ' την άλλη, όταν σου λένε την αλήθεια δεν θέλεις να ακούσεις και τρομάζεις; Πρέπει να ετοιμαστείς· όχι για να πεθάνεις, μα για να ζήσεις! Αλλά για να ζήσεις, πρέπει να μάθεις τα μυστικά της ζωής.

Είμαι υπέρ της ζωής, είμαι υπέρ της αιώνιας ζωής, είμαι υπέρ της Ανάστασης. Δεν είμαι υπέρ του θανάτου, ούτε θέλω τα λόγια μου να μυρίζουν θάνατο, αλλά να μυρίζουν ζωή. Αλλά για να καταλάβεις την ζωή, πρέπει να καταλάβεις την απάτη αυτού του κόσμου. Να μην μας ξελογιάσει ο κόσμος. Αυτό που λέει ο πατήρ Ιωσήφ η ησυχαστής σε μια επιστολή του, εκεί στην «Έκφραση μοναχικής εμπειρίας» που λέει σε μια επικεφαλίδα, «καημένε κόσμε, ψεύτικε ντουνιά, όλους μας κοροϊδεύεις και μας παραπλανάς, καημένε κόσμε ψεύτικε ντουνιά!» Αυτό είναι ο κόσμος όλος. Μια απάτη· μας κοροϊδεύει, μας κλέβει μας κάνει να ξεχνάμε τα ουσιώδη, τα μόνιμα, τα ατέλειωτα, το Θεό τον ίδιο, και στο τέλος λέμε «τι γίνεται; Πού πήγαν όλα αυτά; Πώς θα συνεχίσω τώρα τη ζωή μου;» Και λέει: «Δεν είναι αυτή η ζωή το πάν». Οι μέριμνες, ο πλούτος, και οι ηδονές. Κοιτάξτε, λέξεις του Χριστού. Ε; Θεϊκή επιλογή των λέξεων. Οι μέριμνες, δηλαδή όλο δουλειές, δουλειές, δουλειές. Θα ήθελαν πολλοί να κάνουν προσευχή, αλλά δεν προλαβαίνουν, γιατί έχουν δουλειές.

Δεν είναι ότι είσαι κακός και δεν θες να κάνεις προσευχή. Θα ήθελες παρά πολύ να κάνεις, αλλά δεν προλαβαίνεις. Κάτσε να κάνω τώρα λίγο το σίδερο. Έχω σιδέρωμα, έχω εκείνο, έχω το άλλο· μετά έχω λίγο ψώνια, μα άμα γυρίσεις από τα ψώνια, έχεις να βάλεις τα πράγματα όλα στα ντουλάπια. Μετά έχεις να πλύνεις τα σαλατικά να κάνεις σαλάτα, μετά έχεις να πας να πληρώσεις τα κοινόχρηστα, μετά γυρίζουν τα παιδιά από το σχολείο, περνάνε πέντε ώρες και λες: «Πώς πέρασαν πέντε ώρες και εγώ ήθελα να κάνω προσευχή το πρωί και τώρα έχει πάει δύο η ώρα και δεν έχω κάνει τίποτα». Και ποιο είναι το μυστικό; Μέσα σε όλα όσα κάνεις, να βάλεις την προσευχή. Όχι να σταματήσεις τις δουλειές, αλλά να μη σε κλέβουν οι δουλειές. Κοίτα, ο Κύριος μίλαγε για τα χωράφια και έκανε τη γεωργική αυτή εργασία, το γεωργό που ρίχνει τον σπόρο και λοιπά, το έκανε αφορμή σκέψης, εμβάθυνσης. Βρήκε το βάθος των όντων. Το «λόγο των όντων», όπως λένε οι Άγιοι Πατέρες, δηλαδή, βλέπει γύρω Του ο Χριστός και ο κόσμος δεν Τον τρομάζει, ούτε θεωρεί τον κόσμο κάτι κακό που πρέπει να αρνηθούμε. Απλώς να μην κολλήσουμε. Κατά τα άλλα ο κόσμος και τα πράγματα του κόσμου, είναι πολύ βοηθητικά να πας κοντά στο Θεό. Δηλαδή, στο είπα τώρα. Ο Χριστός βλέπει τη γη και δεν μένει στη γη.

Αλλά σου λέει, κοίτα η γη πώς ρίχνεις το σπόρο. Έτσι και η ψυχή σου. Αλλού βλέπει τα πουλιά. Δεν βλέπει απλώς τα πουλιά να πετάνε. Λέει, όπως πετάνε τα πουλάκια και όλα τα φροντίζει ο Ουράνιος Πατέρας, έτσι και εσύ να εμπιστευτείς το Θεό. Βλέπει αλλού τα λουλουδάκια. Λέει, κοίτα τι ωραία που είναι τα λουλουδάκια! Χωρίς να έχουν άγχος είναι πανέμορφα. Έτσι και εσύ· αν βγάλεις το άγχος από μέσα σου, θα είσαι πανέμορφος. Θα ομορφύνει η ψυχή σου, και το σώμα σου και το πρόσωπό σου. Θα έχει γαλήνη. Αυτό είναι το μυστικό. Να ζεις μέσα στον κόσμο, μέσα στις δουλειές που δεν μπορείς να αποφύγεις, μέσα στον πλούτο που σου δίνει ο Θεός, μέσα στις ηδονές που σου δίνει ο Θεός. Ο Θεός σου έδωσε τις ηδονές. Οι ηδονές που μας δίνει ο Θεός, ένα ωραίο φαγητό, η οικογενειακή αγάπη και η σχέση. Τα δώρα Του, τα ποτά, η θέα του ουρανού, της φύσης και λοιπά, είναι ηδονές των αισθήσεών μας, δηλαδή, απολαύσεις που ο Θεός μάς έδωσε.

Δεν μας τα έδωσε για κακό σκοπό, ούτε μας τα έδωσε για να μας μαλώσει επειδή τα χρησιμοποιούμε, γιατί τότε μπορεί να πει κανείς στο Θεό: «Συγγνώμη, με μαλώνεις για τις ηδονές που απολαμβάνω, ενώ Εσύ μου τις έδωσες;». Και λέει ο Θεός: «Εγώ στις έδωσα, αλλά στις έδωσα για να τις απολαμβάνεις με ευχαριστιακή διάθεση. Δεν στις έδωσα για να βουλιάξεις. Δεν σου έδωσα το φαγητό για να κάνεις καταχρήσεις και για να γίνεις έτσι όπως έχεις γίνει. Αυτό είναι η διαφορά. Σου έδωσα για να φας σαν άνθρωπος. Σου έδωσα να φας και να πεις το „ευχαριστώ“ σου στο Θεό με ευγνωμοσύνη. Σου έδωσα να φας, να χαρείς που έφαγες και να σκεφτείς και αυτούς που δεν τρώνε. Και να πεις „τι ωραία που έφαγα εγώ και τώρα νιώθω πληρότητα. Οι άλλοι πεινούν. Τι κρίμα. Να τους βοηθήσω“. Αυτή είναι η διαφορά. Σου δίνω όλα τα ωραία, για να τα δεις και αναγωγικά. Να δεις όπως βλέπω και Εγώ τη φύση, με παραβολές».

Βλέπει τον κόσμο ο Χριστός, τον επίγειο, και μας μιλάει για τον ουράνιο. Βλέπει την άκαρπη συκή και σχολιάζει την υποκρισία της συναγωγής και την ακαρπία της συναγωγής. Βλέπει τα φαινόμενα του ουρανού, και λέει, «βλέπετε τον ουρανό και καταλαβαίνετε αν θα βρέξει ή αν θα κάνει ζέστη. Έτσι να μάθετε να καταλαβαίνετε και τα σημεία των καιρών». Αυτό είναι. Βλέπει τα γύρω Του. Αυτό το είχε ένας Άγιος. Και άλλοι το είχανε. Ό,τι βλέ-πάνε το χρησιμοποιούσανε σαν αφορμή να μαλακώσουν την ψυχή τους και να νιώσουν το Θεό μέσα σε όλα. Έβλεπε ένας άγιος ένα ηλιοβασίλεμα και έλεγε, «όπως ο ήλιος δύει σήμερα, έτσι θα δύσει κάποια στιγμή και η ζωή μου. Θα έρθει το ηλιοβασίλεμα». Έβλεπε την ανατολή και έλεγε, «όπως, Κύριε, βγαίνει ο ήλιος έτσι να βγει στην καρδιά μου ο ήλιος της αγάπης Σου». Έπλενε το πρόσωπό του και έλεγε, «όπως, Κύριε, ρίχνω νερό στο πρόσωπό μου έτσι και να ξεπλύνω και την ψυχή μου και τον εσωτερικό τον εαυτό μου». Έβλεπε τη βροχή να πέφτει και έλεγε, «Κύριε, όπως πέφτουν οι σταγόνες της βροχής έτσι να πέφτουν και τα δάκρυα από τα μάτια μου, από αγάπη για τον κόσμο, για τον πόνο του κόσμου· από αγάπη για Σένα, να μαλακώσει και η ψυχή μου». Έβλεπε ένα ξερό κλαδί και έλεγε, «Κύριε, έτσι είναι η ψυχή μου. Ξεράθηκε η ψυχή μου από τον εγωισμό μου».

Πρέπει να μάθουμε, οι μέριμνες, ο πλούτος, οι ηδονές, όλα αυτά· να τα χρησιμοποιούμε όπως ο Θεός θέλει να τα χρησιμοποιούμε. Μη τα αρνηθούμε, αλλά να αναχθούμε. Να ανεβούμε πάνω από αυτά και πάνω από αυτά· και μέσα σε αυτά να βλέπουμε τη χάρη του Θεού. Την αγάπη του Θεού. Το πρόσωπο του Χριστού που μας αναζητά μέσα από όλα αυτά. Αλλιώς θα βουλιάξουμε μέσα στα δώρα του Θεού. Θα βουλιάξουμε μέσα στα επιτεύγματά μας. Θα καταστραφούμε μέσα στην ευτυχία μας. Τρελό δεν είναι; Οξύμωρο δεν ακούγεται; Παράλογο, αλλά είναι αληθινό και δυστυχώς το ζούμε.

Ζούμε τόσο φοβερή έκρηξη τεχνολογική, ηλεκτρονική, διαδικτυακή. Έκρηξη προσφοράς, δυνατοτήτων μοναδικών στην εποχή μας. Και όμως κινδυνεύει τόσο πολύ ο πλανήτης μας· κινδυνεύει τόσο πολύ η ζωή μας, κινδυνεύει τόσο πολύ η σωτηρία του κόσμου αυτού, αλλά και της ψυχής μας. Σε μια εποχή που τα έχουμε όλα· γιατί δεν έχουμε μάθει να τα έχουμε. Όταν τσακωθείς με τη γυναίκα σου και βγαίνεις στο μπαλκόνι να καπνίσεις, μπορεί να έχεις εκεί μια τριανταφυλλιά. Αλλά την ώρα που καπνίζεις και έχεις τα νεύρα σου, δεν καταλαβαίνεις τίποτα. Ούτε το τριαντάφυλλο βλέπεις που ανθίζει, ούτε την ευωδία καταλαβαίνεις που έρχεται να σπάσει στη μύτη σου· τίποτα δεν σε αγγίζει. Ζεις στον κόσμο σου, στα νεύρα σου, στον εγωισμό σου, στη σκληροκαρδία σου. Είδατε, μας έχει δώσει ο Θεός κάποιες δυνατότητες να μαλακώσουμε την ψυχή μας και να την κάνουμε «γή καλή καί αγαθή». Αλλά εμείς δεν πιάνουμε τα μηνύματα. Γιατί είμαστε, ζούμε μες στα πάθη μας. Και δεν θέλουμε να βγούμε και από τα πάθη μας. Αυτό είναι το κακό. Το τραγικό δεν είναι ότι έχεις πάθη. Έχουμε όλοι πάθη και αδυναμίες. Το τραγικό είναι να μην θέλεις να βγεις. Θέλεις. Εννοείται ότι θέλεις. Εσύ θέλεις! Δεν λέω για σένα, γιατί εσύ ακούς.

Και τόση ώρα που κάθεσαι και ακούς, ξέρεις πόση ώρα πέρασε; Πολλή ώρα πέρασε. Μιλάμε τώρα και σε κούρασα πάλι. Εσύ θέλεις. Πρόσεξε μόνο μην βιαστείς. Να κάνεις αυτή την προσευχή και εσύ και εγώ και όλοι μας· και να πούμε, Κύριε, κάνε μου την ψυχή γη ταπεινή, γη αγαθή, γη εύφορη, καρποφόρα· να γίνω όπως πρέπει, να ρουφάω αυτά που μου δίνεις. Κυρίως να ρουφάω την αγάπη Σου που την διώχνω, που την κλωτσάω· που Σε διώχνω από κοντά μου· αυτό είναι το χειρότερο. Μάθε με, Κύριε, να ρουφάω την αγάπη Σου. Και αυτό πονάει. Αν το ζητήσεις να είσαι έτοιμος να πονέσεις, να ματώσεις. Αλλά να σου πω κάτι. Αξίζει τον κόπο. Αξίζει τον κόπο! Θα σωθείς στο τέλος. Θα σωθείς. Τι προτιμάς. Να πας εκατό χρονών και η ψυχή σου να είναι άκαρπη και άγονη και σκληρή και στείρα ή να μαλακώσει η καρδία σου και να σε πάρει ο Θεός με οποιοδήποτε τρόπο θέλει; Εννοείται θα ζητάμε «Μή εισενέγκης ημάς είς πειρασμόν». Κύριε, όσο μπορείς να πας με το μαλακό, Κύριε. Δεν μπορώ τα πολλά χτυπήματα, δεν μπορώ τον πόνο, δεν μπορώ το πολύ δάκρυ· δεν μπορώ. Άνθρωπος είμαι. Στην οδοντίατρο που καμία φορά πηγαίνω, «σας παρακαλώ», λέω, «όσο γίνεται τον λιγότερο δυνατόν πόνο». Ανθρωποι είμαστε. Μόνο οι άγιοι ζήταγαν να δοθούν στο Θεό και έλεγαν, «Κύριε, κάνε με ό,τι θέλεις. Ό,τι θέλεις. Και καρκίνο δώσε μου, δεν με πειράζει. Σώσε με μόνο. Μόνο σώσε με».

Αδελφοί μου, και αυτή η εκπομπή τελείωσε. Εύχομαι να μην αντιστεκόμαστε στην αγάπη του Θεού που έρχεται να κάνει την ψυχή μας «γή καλή καί αγαθή» που θα καρποφορεί με υπομονή. Χαίρετε.

Μόνος τα Χριστούγεννα

«Σας ακούω καιρό, αλλά χτες το βράδυ μιλήσατε στην καρδιά μου. Μένω μόνος, ένιωθα έντονα τη μοναξιά.. Είμαι στη Γερμανία ομογενής..»

Τ.Π. Γερμανία (e-mail)

Τι χαρούμενη μέρα η σημερινή, αγαπητοί ακροατές της Πειραϊκής Εκκλησίας. Χαίρετε, χρόνια πολλά, ευτυχισμένα!.. είμαστε ήδη στα Χριστούγεννα, μπήκαμε στα Χριστούγεννα, τα ζούμε, τα απολαμβάνουμε αυτές τις μέρες. Ήδη από χτες! Κι είναι πολύ εορταστική η ατμόσφαιρα. Είστε όλοι πολύ χαρούμενοι και ευτυχισμένοι· δεν είστε; Το φαντάζομαι… Θα περνάτε όλοι χαρούμενα, με τις οικογένειές σας, θα ετοιμάζεστε να πάτε να φάτε, να χαρείτε, να διασκεδάσετε, να ευχηθείτε. Στα ζαχαροπλαστεία, να αγοράσετε δώρα, γλυκά, επισκέψεις, να πάρουμε τα σχετικά κιλά μας, να ξεχάσουμε τις δίαιτες, να ξεχάσουμε τον κόπο της νηστείας, ό,τι έχει κάνει ο καθένας. Και τώρα να αρχίσει να απολαύσει, έτσι δεν είναι; Δεν είναι έτσι; Κάποιος μου λέει ότι δεν είναι ακριβώς έτσι.

Μου λέει κάποιος: «Πάτερ, δεν είστε μόνο εσείς, δεν είστε μόνο εσείς οι χαρούμενοι» — πρέπει και εγώ να τελειώσω την εκπομπή γρήγορα γιατί με περιμένουν σε τραπέζι, έχω πολλές προσκλήσεις σήμερα, δεν ξέρω πού να πρωτοπάω. Πώς; Α μάλιστα· κάποιος πάλι μου μιλάει… και μου λέει… «Πάτερ, δεν σταματάς λίγο να μιλάς για όλους εσάς τους πολύ χαρούμενους σήμερα που είναι η μέρα τόσο εορταστική και πανηγυρική; και ασχολήσου και λίγο με εμάς». «Δηλαδή» λέω, «με ποιους να ασχοληθώ;» «Να ασχοληθείς και να μας πεις για την θλίψη αυτών των ημερών. Γιατί υπάρχουμε και εμείς». «Ποιοι εσείς; Εσείς ποιοι είστε που υπάρχετε;» «Είμαστε», λέει, «και εμείς που δεν είμαστε τώρα στο αυτοκίνητο, που δεν πάμε επίσκεψη, που θα ακούμε την Πειραϊκή Εκκλησία και το μεσημέρι που εσύ θα κλείσεις το ράδιο γιατί θα έχεις να φας, να πιεις, να ακούσεις μουσική, να διασκεδάσεις, να δεις έργα στην τηλεόραση. Εμείς, δεν θα μπορούμε να ακολουθήσουμε το πρόγραμμά σας, εσάς, των εορταζόντων τόσο πανηγυρικώς». «Και ποιοι είστε εσείς;» «Πάτερ», λέει, «πες κάτι, πες κάτι για την θλίψη λίγο αυτών των εορτών, για την μελαγχολία των εορτών. Μίλα και για μας λίγο, υπάρχουμε και εμείς σ' αυτόν τον κόσμο. Υπάρχουμε και εμείς που ακούμε την Πειραϊκή Εκκλησία και θα εξακολουθήσουμε — και ας είναι Χριστούγεννα — να είμαστε στην μοναξιά μας, στην σιωπή μας, στο κρεβάτι του πόνου μας». Κοίταξε, να διευκρινίσουμε λίγο· να διευκρινίσουμε. Άμα είναι να κάνω μια τέτοια εκπομπή, και πρέπει να την κάνω, να την κάνω. Αλλά μερικές φορές, λέω, μήπως εσύ που τώρα λες ότι δεν θα πας να φας, φταις και εσύ. Μήπως φταις και εσύ που δεν θα πας να φας σε ένα ωραίο τραπέζι. Μήπως, δηλαδή, οφείλεται σε σένα αυτό· μήπως η μοναξιά οφείλεται στην δική σου επιλογή. Γιατί ξέρω μερικούς ότι τους καλούνε· μερικούς τους αγαπούν, τους θέλουν οι άλλοι, αλλά επειδή αυτοί έχουν χαμηλή αυτοεκτίμηση, μια χαμηλή αποδοχή του εαυτού τους, έχουνε — να το πω κι' αλλιώς — έχουν ένα κρυφό εγωισμό, ένα πείσμα, δεν θέλουν να πάνε. Και κάθονται μόνοι τους στενοχωριούνται, και ύστερα μελαγχολούνε κιόλας.

«Εμένα», λέει, «δεν με θέλει κανένας». Όταν σε καλούνε δεν πας. Όταν κάθεσαι μόνος σου στενοχωριέσαι. Μήπως φταις και εσύ; Μήπως φταις και εσύ που είσαι μόνος σου σήμερα. Δεν ξέρω, το συζητάμε τώρα, στην Πειραϊκή Εκκλησία σήμερα. Δεν ξέρω πόσοι ακούνε αυτήν την στιγμή, γιατί ξέρω ότι πιο πολλοί είναι μέσα στην φούρια των ετοιμασιών. Να φύγουν, να πάνε να διασκεδάσουν, να πάνε να χαρούν. Αλλά λέω μήπως αυτοί που κάθονται τώρα μόνοι μπορούν και προλαβαίνουν. Η ώρα είναι μία και κάτι, προλαβαίνετε! Προλαβαίνετε να πάρετε ένα τηλέφωνο και να πείτε ότι, τελικά, θα πάτε! Θα πάτε, θα 'ρθω, θα 'ρθω και εγώ στο τραπέζι που με κάλεσες. Κάντε το, μην μείνετε μόνοι σας σήμερα, αν δεν υπάρχει σοβαρός λόγος, αν δεν φταίτε εσείς. Γιατί άλλο η εκούσια μοναξιά του Μοναχού, ενός ασκητή, ενός ανθρώπου που μένει μόνος του επειδή νοιώθει την πληρότητα της παρουσίας του Χριστού και επειδή είναι αυτή επιλογή της ζωής του. Γιατί αυτό πλέον δεν είναι μοναξιά, όταν νοιώθεις το Χριστό αυτήν την μέρα, όταν νοιώθεις στην καρδιά σου απέραντη γαλήνη, απέραντη ευτυχία, απέραντο χορτασμό. Πριν φας νοιώθεις χορτάτος στην ψυχή, γεμάτος ευτυχία. Τότε δεν μιλάμε για μοναξιά. Δηλαδή ο πατήρ Παΐσιος σήμερα, αν ζούσε, θα πήγαινε στο Μοναστήρι δίπλα να λειτουργηθεί, θα κοινωνούσε, θα έτρωγε με τους άλλους στην τράπεζα, μετά θα πήγαινε στο κελάκι του και θα ήταν πολύ ευτυχισμένος. Ολομόναχος και ευτυχισμένος. Γιατί νιώθει γεμάτος. Δεν είναι μοναχός του είναι ολομόναχος ως προς την παρουσία των ανθρώπων, αλλά γεμάτος ως προς την παρουσία του Χριστού. Αν είναι κάτι τέτοιο, εντάξει. Καλά κάνεις και είσαι μόνος.

Αλλά μήπως φταίμε και εμείς κάπως και είμαστε μόνοι σήμερα, τέτοια μέρα; Μήπως είμαστε και εμείς καμιά φορά παράξενοι; Μήπως είμαστε λίγο ιδιότροποι, λίγο ιδιόρρυθμοι; Δεν ξέρω, ρωτάω. Μπορεί κάποιος να μην φταίει σε τίποτα από όλα αυτά, μπορεί κάποιου να είναι λίγο περίεργο το φέρσιμό του, να είναι ακοινώνητος, και να φταίει αυτός που δεν κάνει το πρώτο βήμα ή δεν ανταποκρίνεται. Μήπως καμιά φορά η παρέα σου κουράζει τους άλλους και δυσκολεύονται μαζί σου. Κοίταξε· και έτσι να είναι μην απογοητεύεσαι. Γιατί, αν απογοητευτείς, αυτό κρύβει εγωισμό. Αν φταις και εσύ σε όλα αυτά, κάντα όλα αυτά υλικό ταπείνωσης. Λες: φέτος αρχίζω να καταλαβαίνω λίγο τον εαυτό μου· ότι είμαι λίγο παράξενος. Κανείς δεν με ειδοποίησε, κανείς δεν με θέλει· μήπως φταίω και εγώ κάπου; Μήπως, λέω, φταίω κάπου και δεν είμαι πολύ φιλικός, πολύ κοινωνικός, πολύ εγκάρδιος, πολύ αγαπητός με τον δικό μου τον εγωισμό. Παραδέξου το. Παραδέξου ποιος είσαι. Παραδέξου ότι είσαι ένας χαρακτήρας μερικές φορές δύσκολος. Και ξέρεις, πως, αν το παραδεχτείς, ο Χριστός θα σε αγαπήσει· θα σε αγαπήσει, γιατί θα είναι σαν να του λες και του Χριστού ότι…: «Κύριε, φέτος που γεννήθηκες και πάλι, έχω ανάγκη, έχω ανάγκη την γέννησή Σου, εγώ θα Σου δώσω εργασία, θα Σου δώσω δουλειά να εργαστείς, Κύριε, στην ψυχή μου. Είμαι παράξενος άνθρωπος, έλα να με διορθώσεις. Έλα να με θεραπεύσεις. Είμαι και εγώ προβληματικός άνθρωπος. Να, Κύριε, γεννήθηκες και κανείς δεν με παίρνει τηλέφωνο να πάω να φάω κάπου. Κανείς δεν με θέλει, κανείς δεν θέλει να έρθει να με δει. Φταίω · ίσως, φταίω και εγώ κάπου».

Λοιπόν, εσείς που φταίτε, όσοι φταίτε, όλοι φταίμε στο βαθμό που δεν είμαστε όπως πρέπει να είμαστε, να κάνουμε την αυτοκριτική μας. Να ταπεινωθούμε, να μετανιώσουμε, να ζητήσουμε το έλεος του Θεού και να Τον παρακαλέσουμε από τώρα. Ξέρω πως με ακούτε και εσείς οι άλλοι, και περιμένετε, και λέτε μέσα σας: θα έρθει και εμάς η σειρά μας στα Αθέατα Περάσματα, θα περάσει και σε εμάς σήμερα ο ομιλητής να μας πει και εμάς λίγο· γιατί εμείς δεν φταίμε. Καλά να λες ότι φταίει κάποιος που δεν είναι σήμερα σε κάποιο εορταστικό τραπέζι· εγώ τι φταίω όμως;

«Εγώ δεν φταίω· εγώ…». Τώρα θα πω για σένα… Εγώ είμαι άρρωστος, θα πεις εσύ. Εγώ είμαι άρρωστος· εγώ είμαι στο Νοσοκομείο. Και έχω τώρα εδώ ένα μικρό τραντζιστοράκι και σε ακούω, δίπλα στο κομοδίνο μου. Και εσύ, πάτερ, αρχίζεις και φωνάζεις και λες ότι φταίμε, και είμαστε εγωιστές και λες ότι… Όχι, δεν μιλάω για σένα. Τώρα εσύ δεν φταις, όντως. Είσαι άρρωστος, είσαι ανήμπορος, είσαι στο κρεβάτι του πόνου, και δεν μπορείς να πας κάπου. Και σε αγαπάνε όλοι, αλλά αναγκαστικά μένεις μόνος. Θα έρθουν να σε δουν, να σε δει κάποιος, ήρθαν λίγο το πρωί, αλλά τώρα στο φαγητό φύγανε. Ο άλλος είναι ανήμπορος σωματικά. Ναι· κι εσύ είσαι παράλυτος· το ξέρω, εσύ είσαι παράλυτος. Τι να κάνεις εσύ; φταις εσύ που είσαι; που δεν μπορείς να τρέξεις, να πας να δείξεις αυτό που νοιώθει η καρδιά σου; Η καρδιά σου θέλει να τρέξει, αλλά το κορμί σου δεν σε βοηθάει. Και είναι Χριστούγεννα… Ναι· και εσύ δεν φταις, και εσύ δεν φταις που ζεις μόνος σου, γιατί δεν έχεις συγγενείς. Είσαι μοναχικό άτομο, επειδή δεν έχεις συγγενείς. Επειδή είσαι γέροντας· είσαι ένα μεγάλης ηλικίας άτομο. Όπως μια γερόντισσα, ένας παππούς, μια γιαγιά.

Ναι, το ξέρω· και εσύ… Τώρα κλαις· τώρα κλαις γιατί εσύ έχεις το πένθος σου το βαρύ, και φέτος δεν μπορείς να κάνεις αυτά που έκανες, γιατί νοιώθεις μεγάλο πόνο. Λείπει κάποιος από το σπίτι φέτος. Ναι· είναι φοβερό. Είναι φοβερό κι αυτό. Αν, λοιπόν, θέλετε, να σας κάνω λίγη παρέα. Δεν σας κρύβω ότι και εγώ θα φύγω μετά, και εγώ θα πάω να φάω μετά. Θα πάω σε ένα τραπέζι, αλλά τώρα, αφού το έχετε ανοιχτό το ράδιο να κάνουμε παρέα μαζί.

Να μιλήσουμε λίγο για αυτά τα άτομα που σήμερα, Χριστούγεννα, δεν μπορούν γιατί δεν φταίνε, αλλά οι συνθήκες το καλούν να μείνουν μόνοι. Να μείνουν μόνοι χωρίς πολλή παρέα, με ελάχιστους ανθρώπους ή και χωρίς ανθρώπους δίπλα τους. Και είναι μοναχικά άτομα, και θλίβονται και έρχεται ένα κύμα μελαγχολίας. Καταρχάς να σας πω κάτι παρήγορο για εσάς. Όλοι στις γιορτές μελαγχολούνε και λίγο. Και δεν είναι η χαρά 100 % όλη μέρα και όλη νύχτα. Υπάρχουν στιγμές που το κύμα της μελαγχολίας μάς βρίσκει και τις πιο χαρούμενες στιγμές της ζωής μας. Έρχεται μια θλίψη — το λένε οι ψυχολόγοι, οι κοινωνιολόγοι — υπάρχει η θλίψη των εορταστικών περιόδων. Η θλίψη του Πάσχα, η θλίψη των Χριστουγέννων. Μας πιάνει αυτό λίγο. Θλίβεται η ψυχή μας, δεν μπορούμε να χωρέσουμε όλη την χαρά, την απόλυτη χαρά. Και ως άνθρωποι που είμαστε σε αυτόν τον πλανήτη, η χαρά είναι ζυμωμένη με την λύπη. Και θα χαρούμε και θα λυπηθούμε. Βλέπεις ο άλλος παντρεύεται και κάποιοι χαίρονται, κάποιοι λυπούνται, γιατί χάνουν το παιδί τους. Τώρα, λες, χαίρεσαι ή λυπάσαι; Και τα δύσ και λυπάμαι και χαίρομαι. Μελαγχολώ και ευτυχισμένος είμαι. Όλοι το ζουν αυτό λίγο.

Λοιπόν, δεν είστε μόνο εσείς. Μην μεγαλοποιείτε τα πράγματα. Μην νοιώθετε ότι είστε χάλια και ζηλεύετε ότι όλοι είναι ευτυχισμένοι. Σήμερα, Χριστούγεννα, και εγώ είμαι ο πιο ταλαιπωρημένος. Δεν είναι έτσι, δεν είναι έτσι. Βάλτε λίγο καλούς λογισμούς. Το λέει αυτό ωραία ο πατήρ Παΐσιος: «Βάλε καλούς λογισμούς, σκέψου θετικά πράγματα. Όπως τα θέλει ο Θεός. Δηλαδή, δες τα, δες με καλό μάτι». Αυτό που λένε: άμα δεις το ποτήρι μέχρι την μέση με νερό, μην πεις είναι μισοάδειο, πες είναι μισογεμάτο· δεν είναι ψέμα! Είναι μισογεμάτο, είναι και μισοάδειο. Αλλά εσύ μην κοιτάς τα άδεια. Δες το γεμάτο το ποτήρι. Δες θετικά τα πράγματα, και πες: Τουλάχιστον, τουλάχιστον είμαι στην Ελλάδα. Είμαι σε μια ελεύθερη χώρα. Είμαι Ορθόδοξος Χριστιανός. Μπορώ τώρα και ακούω την Πειραϊκή Εκκλησία. Μπορώ να κάνω την προσευχή μου. Ικέψου κάτι καλό που έχεις. Κάτι λίγο, κάτι λίγο που μπορείς. Θυμάστε ένα παιδί μού είχε πει: «Εγώ είμαι ανάπηρος, είμαι παράλυτος σε όλο το σώμα μου· αλλά εδώ και λίγο καιρό κουνάω το κεφάλι μου. Είμαι πολύ ευτυχισμένος». Λέει, αυτό το λίγο: κουνάω το κεφάλι μου· όλο το σώμα ακίνητο. Το κεφάλι κουνάω και είμαι χαρούμενος. Κοιτάξτε! Βλέπεις, δηλαδή, κάτι θετικό μέσα στην θλίψη σου. Μην κοιτάς αξιολύπητα την ζωή σου. Μην λες, δηλαδή, είμαι ταλαίπωρος, είμαι κακομοίρης. Μην είσαι μίζερος. Η μελαγχολία στην μελαγχολία σε ρίχνει όλο και πιο χαμηλά. Όχι· δες το θετικά αυτό. Ψάξε κάτι θετικό να βρεις. Δεν βρίσκω τίποτα. Και αυτό θετικό είναι, (δηλαδή) να μην έχεις τίποτα θετικό και να στηρίζεσαι στο Θεό!

Κάνε αυτήν την θετική σκέψη. Πες: «Εγώ, Κύριε, θα στηριχτώ σε Σένα. Μόνο σε Σένα. Δεν έχω κανένα άλλο καλό. Δεν έχω τίποτα καλό. Δεν βρίσκω κάτι ευχάριστο να πω για τον εαυτό μου». Σίγουρα υπάρχει κάτι καλό. Δες το με πίστη. Κάτι θέλει ο Θεός να βγάλει από αυτήν την μοναξιά. Κάτι θέλει να βγάλει. Θεός δεν είναι; Δεν είναι σοφός; Δεν σε αγαπάει; Δεν ρυθμίζει την ζωή όλου του κόσμου; Αυτός δεν κανονίζει πότε θα βγει ο ήλιος και πότε θα φύγει; Αυτός δεν ρυθμίζει τα πουλάκια που πετούνε στον ουρανό, τα φύλλα που πέφτουνε, τα μαλλιά της κεφαλής μας που είναι μετρημένα; Αυτός δεν ξέρει τα πάντα; Λοιπόν; Ο Χριστός μας ήξερε ότι φέτος τα Χριστούγεννα εσύ, ο άλλος, η άλλη, ε, δεν είσαι μόνος, θα ζήσετε έτσι τα Χριστούγεννα· μοναχικά. Με ένα μοναχικό τρόπο. Δες το και αυτό μέσα στην αγάπη του Θεού. Έτσι θέλησε ο Θεός, ήξερε ο Θεός, επιτρέπει ο Θεός. Υπέγραψε ο Θεός την σημερινή μέρα και είπε, ότι «εσύ παιδί μου με την σοφία που Εγώ έχω και την παγγνωσία και την αγάπη που έχω, ξέρω τα πάντα για σένα, και κρίνω ότι έτσι πρέπει να περάσεις σήμερα. Το επιτρέπω…το επιτρέπω…».

Δεν σημαίνει ότι ο Θεός χαίρεται με αυτό που ζεις· αλλά το επιτρέπει για έναν καλό σκοπό. Δες το με πίστη, δες το με πίστη στο Χριστό: «Τοίς αγαπώσι τόν Θεόν πάντα συνεργεί εις αγαθόν». Αγαπάς το Θεό; Λοιπόν, και αυτή η μοναξιά, σε καλό θα σου βγει. Και αυτή η θλίψη, σε καλό θα βγει. Και αυτό το δάκρυ, σε καλό θα βγει. Λοιπόν, δες το με πίστη αυτό που σήμερα περνάς, και προσπάθησε να το δεις με τρόπο που θα ωφεληθείς. Θα βγάλεις κάτι καλό. Θα βγάλεις από το πικρό… καλό. Από το πικρό να βγάλεις κάτι γλυκό στην ψυχή σου. Μπορείς να θέλεις σήμερα να συνδεθείς, να συνδεθείς περισσότερο με τον Χριστό· να μπεις στα μέτρα του Χριστού· να μπεις αν θέλεις και στην μοναξιά του Χριστού. Που και Αυτός όταν γεννήθηκε, μόνος του ήταν στον κόσμο αυτό. Δεν Τον δέχτηκε ο κόσμος με χαρά. Μοναχικά έζησε. Η Γέννηση του Χριστού — που όλοι τώρα τρέχουμε στις φάτνες και ανάβουμε ωραία στολίδια στους δρόμους και πάνε τα παιδάκια, κι ο Άγιος Βασίλης… — όταν γεννήθηκε ο Χριστός, μοναχικά ήρθε και Αυτός στον κόσμο. Τον ζέστανε η Παναγία με την αγάπη Της, την αγκαλιά Της και τα ζεστά φιλιά Της. Ναι, όντως οι Άγγελοι Τον ύμνησαν, κάποιοι βοσκοί· αλλά αυτά πέρασαν και μετά έμεινε μόνος Του. Οι πολλοί άνθρωποι δεν Του έδωσαν σημασία. Για σκέψου και εσύ σήμερα, να τα βλέπεις λίγο στα μέτρα του Χριστού. Ότι, δηλαδή, ταπεινώνεσαι και εσύ λίγο, σαν τον Χριστό. Σήμερα, είσαι μόνος σου, όπως ήταν μόνος ο Χριστός. Και μπορείς, αν θέλεις, να συνδεθείς, να συνδεθείς λίγο περισσότερο μαζί Του και να πεις:«Κύριε, κατάλαβέ με Εσύ… Κατάλαβέ με Εσύ, που περίμενες την αγάπη και δεν πήρες αγάπη. Έτσι και εγώ, περίμενα λίγη αγάπη σήμερα και δεν πήρα αγάπη και είμαι μόνος». Και μπορείς να συνδεθείς με τον Χριστό στο δικό Του μέτρο της μοναξιάς, της ταπείνωσης, της σμίκρυνσης, του περιθωρίου. Είσαι στο περιθώριο; Είσαι στο περιθώριο, όπως ήταν ο Χριστός σήμερα. Και σταυρωνόμαστε — έτσι δεν λέμε το Πάσχα; — μαζί με το Χριστό.

Λοιπόν σήμερα μοιάζω με τον Χριστό, εγώ που αγαπώ τον Χριστό πολύ. Αυτοί που είναι μόνοι σαν το Χριστό, αυτοί που είναι στο περιθώριο σαν τον Χριστό, μοιάζουν στο Χριστό! Κάνε λίγη υπομονή. Θα μάθουμε την λέξη «υπομονή». Θα περάσει και αυτή η μέρα, θα περάσουν και οι επόμενες, θα περάσουν και οι άλλες μέρες της ζωής μας. Θα περάσει όλη η ζωή μας και θα είναι μια μέρα. Θα περάσει και αυτή η ζωή. Να, θα κάνεις υπομονή και θα μάθεις να περιμένεις στην ζωή. Κάτι καλό θα κατεργαστεί ο Θεός στην καρδιά σου από αυτήν την μοναξιά. Και προσπάθησε να νοιώθεις λίγο, αν θες… Γιατί είναι άλλο να μιλάς σε πονεμένους ανθρώπους, σε μοναχικά άτομα και άλλο να είσαι εσύ ο ίδιος μοναχικό άτομο. Οι συμβουλές είναι τόσο εύκολες, αλλά ο άλλος που ζει τον πόνο του δεν μπορεί. Είναι αλλιώς. Είναι αλλιώς όταν πονάς και έρχονται να σου κάνουν το δάσκαλο. Δεν αρέσει αυτό. Γι' αυτό δεν κάνω τον δάσκαλο. Απλώς λέω ότι — θυμάμαι τον Άγιο Ισαάκ το Σύρο — που λέει: «Προσπάθησε να νοιώσεις ότι είσαι πάνω στην Γη, εσύ και ο Θεός σου. Προσπάθησε να αναπαυτείς στην καρδιά σου όχι εγωιστικά. Ότι δε δίνεις σημασία, αν υπάρχουν άλλοι κι ότι δεν έχεις ανάγκη τους άλλους· αλλά νιώσε ότι ο Θεός σε αγαπά σαν να είσαι μόνος εσύ πάνω στην κόσμο»! Σε αγαπάει όπως αν είχε τον Πλανήτη Γη και ήσουν μόνος πάνω στην Γη. Ζήσε εσύ κι ο Θεός· όχι εγωιστικά, αλλά προσωπικά, ότι ο Θεός σε αγαπάει προσωπικά εσένα. Ότι έρχεται σε σένα, ότι δε τρέχει τώρα προς τα σαλόνια, τον κόσμο τον πολύ, τις επισκέψεις και εσένα σε έχει λίγο στην άκρη και σε έχει… «Περίμενε, έχω άλλες δουλειές τώρα και…»· όχι! Αγαπάει εσένα σαν να ήσουν μόνο εσύ στον κόσμο γεννημένος. Ο νεογέννητος Χριστός θα ερχόταν, λέει, στην Γη ακόμα και για έναν άνθρωπο, σαν ο πλανήτης Γη να είχε έναν άνθρωπο. Τι τεράστια Αγάπη είναι αυτή!

Δεν σε παίρνει κανείς τηλέφωνο; Που, νομίζω, στο τέλος της εκπομπής όσοι ακούνε, θα πάρουν κάποιο τηλέφωνο. Θα σε πάρουν και εσένα, φίλοι σου, από την Πειραϊκή Εκκλησία, πνευματικοί σου αδερφοί. Αλλά και να μην σε πάρει κανείς, να ξέρεις ότι σε αγαπάει ο Χριστός σήμερα. Και σου έχει δοθεί, αποκλειστικά σήμερα. Νοιώσε τον Χριστό να σου δίνεται αποκλειστικά! Να Τον νοιώθεις Θεό σου, προσωπικό σου. Ότι και αν δεν υπήρχε κανένας στην γη, θα γεννιόσουν Χριστέ μου, μόνο για μένα· και θα έκανες Χριστούγεννα μόνο για την δική μου την ψυχή!.. Και αυτό είναι πολύ ωραίο! Θα σε βοηθήσει να ζήσεις κάπως σε μια πληρότητα ψυχική και να μην νοιώθεις εξαρτημένος, παθολογικά εξαρτημένος και γενικά εξαρτημένος στο θέμα της χαράς από τους άλλους. «Κύριε, ξέρω ότι με αγαπάς, είσαι ο Θεός μου. Και ενώ μοιράζεσαι σε όλους, στον καθένα δίνεσαι πολύ προσωπικά, με απέραντη πληρότητα. Και θέλω έτσι να Σε νοιώσω». Εσύ και ο Θεός πάνω στην γη! Μόνο εσύ και ο Θεός!.. Και αυτό να σε γεμίσει χαρά! Και μετά θα δεις με καλοσύνη και τους άλλους, και θα χαρείς που χαίρονται. Δεν θα ζηλεύεις. Μην ζηλεύεις, μην φθονείς. Δεν θα αντιπαθείς, δεν θα μισήσεις τους άλλους — που μερικοί, επειδή βλέπουν ότι οι άλλοι χαίρονται θέλουν να τους εκδικηθούν. Η ζήλεια γίνεται οργή. Θυμώνουν, νευριάζουν, αντιπαθούν τον κόσμο που χαίρεται. Γιατί λέει: όλοι χαίρονται και εγώ λυπάμαι. Όχι! θα πεις. Εγώ έχω τον Θεό μου, έχω τον Χριστό μου, έτσι θέλησε Αυτός. Με αγαπάει και μένα και αντέχω!

Να σου πω και το άλλο. Μπορεί ως το βράδυ να ζήσεις και εσύ ένα θαύμα! Δεν ξέρεις τι μπορεί να γίνει. Μπορεί κάτι να γίνει στην ψυχή σου, μπορεί να έρθει μια χαρά στην ζωή σου, μπορεί κάτι να ακούσεις, κάτι να δεις, κάτι να σκεφτείς, κάτι να συμβεί να σε χαροποιήσει. Μην αφήνεις αυτήν την μελαγχολία να επεκταθεί. Ζήσε με την ελπίδα αυτή, μην αφήνεις την ελπίδα στην ψυχή σου να πεθαίνει. Περίμενε λιγάκι. Εσείς, που τώρα ακούτε και είστε καλά και δεν έχετε τίποτα από όλα αυτά που σχολιάζουμε, κάντε μια προσευχή για αυτούς, που τους αφορά πολύ αυτό το θέμα. Ενώ εσάς δεν σας αφορά, γιατί εσείς σε λίγο θα παρκάρετε, πλησιάζετε στο σπίτι που θέλετε. Θα βγείτε από το αυτοκίνητο, θα κλείσετε το ράδιο, θα πάτε να χαρείτε, να διασκεδάσετε, αλλά εμείς θα συνεχίσουμε. Εμείς θα συνεχίσουμε με αυτούς που πονούν. Με αυτούς που είναι μόνοι. Με αυτούς που δεν έχουν παρέα σήμερα. Και για αυτό, ας συνοδεύει η προσευχή, η αγάπη, ο ένας τον άλλο, για να νιώσουμε έτσι μέσα στην καρδιά μας. Ότι δεν είμαστε μοναχικά άτομα. Και εμείς που θα συνεχίσουμε.

Ξέρεις, είναι και κάτι άλλο· η ζωή μας είναι ζυμωμένη με την θλίψη. Και οι πιο μεγάλες χαρές κρύβουν και μια θλίψη. Το είπα και στην αρχή αυτό. Όταν ο Καζαντζάκης πήγε στο Άγιο Όρος μια φορά, πήγε σε ένα μοναστήρι, νομίζω στην Μονή Διονυσίου που είναι ένα μικρό μοναστηράκι. Είδε, λέει, ένα θάμνο απέξω. Λένε ότι στα φύλλα αυτού του θάμνου έβλεπες σε σμίκρυνση τον Εσταυρωμένο Χριστό και την θλίψη του Σταυρού. Και λέει ο Καζαντζάκης σε ένα μοναχό: «Πολύ στενό το μοναστήρι σας, ψυχοπλακωτικά νοιώθεις εδώ μέσα. Μου πλάκωσε την ψυχή. Είναι στενό». Και του λέει ο μοναχός: «Δεν φταίει το μοναστήρι μας, που νοιώθεις αυτήν την στενότητα. Είναι στενός όλος ο κόσμος· δεν μας χωράει ο κόσμος, δεν μας χωράει ο χρόνος! Και ο χώρος αυτού του πλανήτη, αυτής της γης, αυτής της ζωής. Δεν χωράμε, για αυτό είμαστε στενοχωρημένοι. Θέλουμε το απόλυτο, το απέραντο. Θέλουμε το πολύ, και δεν το χωράμε. Δεν το μπορούμε».

Υπάρχει, δηλαδή, ζυμωμένη με την ζωή μας μια θλίψη, μια μοναξιά, ακόμα και στο πλήθος των ανθρώπων. Θυμάμαι, όταν ήμουν μικρός, είχαμε μια καθηγήτρια καλλιτεχνικών ζωγραφικής. Αυτή είχε βάλει σκοπό να κάνουμε μια φορά στην περιοχή που ζούμε μια έκθεση, με πήλινες κατασκευές, ζωγραφική με χειροτεχνίες· Γυμνάσιο ήμασταν και το πέτυχε. Μαζέψαμε κόσμο. Ήρθε ο Δήμαρχος, ήρθε ο Επίσκοπος. Κάνανε αγιασμό, βάλανε μουσική μετά και κάνανε τα εγκαίνια της εκθέσεως. Και εγώ ήμουνα χαρούμενος. Λοιπόν. Πω πω! πόσο θα χαίρεται αυτή η καθηγήτρια που ο σκοπός της επιτεύχθηκε και το όνειρό της έγινε πραγματικότητα. Και την πλησιάζω μέσα στο πλήθος, πολύς κόσμος, την χαιρετάγανε όλοι!!.. «Συγχαρητήρια» της λέγανε και αυτά· της λέω: «Κυρία…», — ήμουν Δευτέρα Γυμνασίου — της λέω, «φαντάζομαι πόσο χαρούμενη θα είστε! ευτυχισμένη σήμερα! Άντε! αυτό που θέλατε, έγινε»! Και μου λέει: «… Δεν έχεις ακούσει ότι μέσα στο πλήθος μπορεί να νοιώσεις μοναξιά»; Εγώ τα έχασα! «Συγγνώμη, έτσι νιώθετε»; Μου λέει: «Για να στο λέω, έτσι θα είναι». Και εκείνη την ώρα ήρθε κάποιος να την χαιρετήσει και έφυγα και δεν μου έδωσε μετά σημασία. Αλλά έχουν περάσει — πόσα;- είκοσι χρόνια κι ακόμα θυμάμαι την κουβέντα της: «Μέσα στον κόσμο μπορεί να νοιώθεις μοναξιά». Μέσα στο τραπέζι το εορταστικό μπορεί κάποιος να νοιώσει ένα κύμα θλίψης. Η ζωή αυτή έχει ζυμωθεί με την σχετικότητα. Το πιο ωραίο πράγμα έχει ζυμωθεί με τον πόνο, την πίκρα, με ένα κενό.

Κάτι βγαίνει πάντα για να μας θυμίζει ότι είμαστε στην γη, για να μας θυμίζει ότι είμαστε… χαμηλά. Ότι δεν είμαστε κοντά στο Θεό, ότι δεν είμαστε στην απόλυτη ευτυχία. Εκεί είναι: «ένθα ούκ έστι πόνος, ού λύπη, ού στεναγμός, έν τόπω φωτεινώ, έν τόπω χλοερώ, έν τόπω αναψύξεως, ένθα απέδρα πάσα οδύνη, λύπη καί στεναγμός»… τι είναι όλα αυτά; «ένθα απέδρα οδύνη, λύπη καί στεναγμός». Εδώ υπάρχει στεναγμός. Σε λίγο θα έρθει ο στεναγμός. Θα γίνουν στοίβα τα πιάτα. Θα αρχίσει ο στεναγμός της μάνας που μαζεύει που, μετά, αρχίζει την τακτοποίηση του σπιτιού. Χαρά και λύπη μαζί στην ζωή αυτή. Λοιπόν, να το θυμάσαι αυτό· δεν είναι στενό το μοναστήρι, δεν είναι στενή η ατμόσφαιρα που ζεις και νομίζεις ότι στενοχωριέσαι. Είναι ο όλος κόσμος! Η γη μας είναι στενή. Και η απόλυτη ευτυχία δεν υπάρχει σε αυτόν τον κόσμο.

Έτσι λοιπόν και κάτι άλλο να ξέρεις. Ότι εσύ που είσαι σήμερα μόνος, μπορεί να διδάξεις και τους άλλους. Διδάσκεις. Διδάσκεις τώρα με την υπομονή σου. Διδάσκεις τους άλλους να είναι ταπεινοί, να είναι δυνατοί, να είναι και αυτοί ευγνώμονες με το τίποτα. Ξέρουν μερικοί ότι είσαι μόνος- το ξέρουν. Λες να μην προβληματίζονται; Μέσα τους τώρα ξέρεις τι λένε; «Για σκέψου αυτή η γυναίκα, για σκέψου αυτός ο άνθρωπος. Πώς αντέχει; Πώς αντέχει την θλίψη, τον πόνο του, την αναπηρία του, την παραλυσία του, το πένθος του, την αρρώστια του, την οποιαδήποτε στεναχώρια του. Που είναι μόνος του». Το σκέφτεται αυτό. Διδάσκεις και γίνεσαι ιεροκήρυκας, ιεραπόστολος. Διδάσκεις με το παράδειγμά σου, όταν αυτό το παράδειγμα το ζεις ταπεινά και το αποδέχεσαι, και δεν αντιδράς. Γιατί, αν αντιδράς, δεν διδάσκεις. Όταν όμως δεν αντιδράσεις, είναι πολύ ωραίο αυτό.

Και εν πόση περιπτώσει, δεν ξέρω του καθενός την αιτία. Αλλά ό,τι και να γίνεται, ταπεινώσου. Η λύση, λένε οι άγιοι, για κάθε στεναχώρια μας, για κάθε μοναξιά, για κάθε περιφρόνηση των ανθρώπων είναι η ταπείνωση. Δηλαδή, μάθε να θεωρείς τον εαυτό σου ανάξιο για τα μεγάλα δώρα. Πες μέσα σου: «Δεν πειράζει, Κύριε· είμαι ασήμαντος. Είμαι μικρός. Η ευτυχία, η χαρά που θέλω δεν είναι δικαίωμά μου, δεν το αξίζω». Δεν μπορεί να λέει κανείς: «Εγώ απαιτώ να είμαι ευτυχισμένος. Απαιτώ να με πάρουν τηλέφωνο. Είστε όλοι παλιάνθρωποι, είστε όλοι κακοί. Κανείς δεν με αγαπάει. Το απαιτώ». Δεν μπορείς να απαιτήσεις, δεν μπορείς να απαιτείς. Νοιώσε ανάξιος και πες μέσα σου ταπεινά — όχι μειονεκτικά, αλλά ταπεινά… «Κύριε, καλά μού κάνεις, καλά μού φέρεσαι! Έτσι μού αξίζει, έτσι μού αξίζει· να είμαι μόνος. Εντάξει, αν ήθελες Εσύ θα μου το έδινες· δεν μπορεί πεισματικά να απαιτήσω. Θα μου δώσεις Εσύ, όταν θέλεις, ό,τι θέλεις. Εγώ δεν μπορώ να απαιτώ. Εγώ μπορώ να επαιτώ! Άλλο επαιτεία, άλλο απαίτηση. Έτσι, δεν απαιτώ. Επαιτώ, ζητιανεύω». Λέω: «Κύριε, αν θέλεις. Δεν είναι δικαίωμά μου. Ευλογητός ει Κύριε, δίδαξόν με τα δικαιώματά σου. Δικαίωμά Σου είναι ό,τι θέλεις Εσύ να κάνεις». Δεν μπορώ να λέω: έχω δικαίωμα στην χαρά, δικαίωμα στην ευτυχία. Δεν είναι δικαίωμα. Είναι δώρο που, αν θέλει ο Θεός, το δίνει. Και απόδειξη, είναι αυτό που ζούμε σήμερα. Θέλησε ο Θεός σήμερα να ζεις έτσι, στην μοναξιά.

Το επιτρέπει ο Θεός, για κάτι καλό. Αν το δεις με ευγνωμοσύνη και με ταπείνωση, ξέρεις πόσο θα ωφεληθείς; Πάρα πολύ θα ωφεληθείς. Θα αγιάσεις σήμερα. Ένα φωτοστέφανο θα μπει στο κεφάλι σου να καθίσει. Ένα φωτοστέφανο! Θα λάμψεις! Ένας μοναχός, λέει, μια φορά, του βάλανε να φάει. Μάλλον βάλανε σε όλους να φάνε στο τραπέζι και σε αυτόν δεν είχανε βάλει πιάτο. Δεν είχανε βάλει πιάτο με φαγητό. Ξεχάσανε. Και αυτός λέει, δεν είπε τίποτα. Μέσα του ξέρεις τι είπε; λέει, το πρώτο κύμα ήτανε να απαιτήσει. Τι γίνεται εδώ πέρα… εγώ δεν θα φάω. Κάτσε… εγώ δεν δικαιούμαι να φάω; Θέλω και εγώ το φαγητό μου, φέρτε μου φαί. Λέει, άστο δεν θα πω τίποτα. Κύριε, τόσες μέρες που έτρωγα ήτανε δώρο. Αυτό τώρα το συνειδητοποιώ. Εσύ μου δίνεις το φαγητό. Εγώ δεν μπορώ να το απαιτήσω. Και ξέρεις τι θα κάνω; Θα κάνω την προσευχή μου: «Χριστέ, ευλόγησον τήν βρώσιν καί τήν πόσιν των δούλων σου»… Φάγανε όλοι. Αυτός καθότανε, περίμενε, ήπιε το νερό του, σηκώθηκε, ευχαριστήσανε και δεν θεώρησε τον εαυτό του άξιο να φάει. Δεν ζήτησε να φάει. Δεν το απαίτησε. Ταπεινώθηκε. Το βρήκε σαν αφορμή να ταπεινωθεί· να καταλάβει ότι στην ζωή δεν δικαιούμαστε, αλλά (ότι) όλα είναι δώρο. Και, αν ταπεινωθείς, θα χαριτωθείς. Αν ταπεινωθείς, δεν θα ζητάς. Και, αν δεν ζητάς, θα στα δώσει όλα Αυτός που ήρθε και είναι το Παν! Ο Χριστός είναι το Παν. Αν ταπεινωθείς, θα έρθει κοντά σου Αυτός που είναι το Παν. Και άμα έρθει το Παν, θα γεμίσει η ψυχή σου και μπορεί και το κορμί σου, χωρίς πολύ φαγητό, αλλά με πολλή χάρη, με πολλή αγάπη και πολλή αλήθεια από το Χριστό!

Και να σου πω και το άλλο. Τώρα που παρηγορηθήκαμε λίγο και βγάλαμε και τον πόνο μας και τα είπαμε της θλίψεως της δικής σας, ξεσπάσαμε. Είπαμε τον πόνο μας, ναι. Μου λέει ένα παιδί: «Η γιαγιά μου, όταν σας ακούει, πάτερ, κλαίει. Μία με δύο το μεσημέρι, κλαίει». «Κλαίει;» του λέω, «γιατίκλαίει; Εγώ δεν λέω κάτι για να κλαίει»… «Ε… λέει κάθεται και τα σκέφτεται αυτά που λέτε και νοιώθει μερικά». Λοιπόν, τώρα είπαμε μερικά δικά μας, ξεσπάσαμε. Των μοναχικών.

Τώρα θέλετε να κάνουμε το άλλο; να κάνουμε αντεπίθεση; Αντεπίθεση αγάπης! Οι μοναχικοί του κόσμου, οι μοναχικοί της Πειραϊκής Εκκλησίας, όσοι τώρα ακούτε το σταθμό και είστε μόνοι για οποιονδήποτε λόγο, ελάτε να ενωθούμε και να κάνουμε μια επίθεση αγάπης· αντεπίθεση. Και να πούμε: Σήμερα είναι Χριστούγεννα! σήμερα είναι τόσο ωραία μέρα, εσείς διασκεδάζετε, χαίρεστε· μπράβο σας! Με γεια σας, με χαρά σας! Δεν σας ζηλεύουμε, δεν σας αντιπαθούμε, δεν σας μισούμε, δεν σας φθονούμε. Θα κάνουμε, όμως, και εμείς επισκέψεις. Οι μοναχικοί — ναι, και εσύ ο παράλυτος, και εσύ ο μοναχός, η μοναχή, αυτοί που ακούτε, και ας είστε στο κελάκι σας, και ας είστε στο νοσοκομείο άρρωστοι — θα κάνουμε και εμείς επίσκεψη!.. Πώς; θα κάνουμε επίσκεψη με την προσευχή μας, με την αγάπη μας. Όταν αγαπάς και προσεύχεσαι για τους άλλους, και ας είσαι κρυμμένος σε μια σπηλιά της γης, γεμίζει η ατμόσφαιρα με κύματα· από κύματα χάρης, από κύματα θεϊκού ελέους. Είναι κάτι που ταξιδεύει αυτό, και μπορεί να φτάσει παντού. Μπορεί τώρα να είσαι εδώ, εκεί που είσαι, στην Αθήνα, στην Πάτρα, στο Αίγιο, στην Καλαμάτα, όπου πιάνει η Πειραϊκή Εκκλησία. Τώρα με παίρνουνε τηλέφωνο και μου λένε: ακούμε, λέει, από το ίντερνετ Πειραϊκή Εκκλησία και χαιρόμαστε. Με πήρε από τις Βρυξέλες, την Γαλλία, από την Αμερική. Σας ακούμε! Λοιπόν, αν η Πειραϊκή Εκκλησία μπορεί να φτάσει τόσο μακριά — που είναι ένα ανθρώπινο τεχνικό μέσο — πόσο μάλλον η προσευχή! Μπορείς να κάνεις τώρα προσευχή και να στείλειςένα κύμα, έναν ωκεανό αγάπης, στην Αμερική, στην Γερμανία στην Αυστραλία στον Βόρειο Πόλο, στην Ιεραποστολή, στη Βόρειο Ήπειρο που είναι Ιεραπόστολοι, όπου θέλεις!.. Λοιπόν, ελάτε να μαζευτούμε και να στείλουμε μεγάλα κύματα. Να ενώσουμε τις δυνάμεις μας και να κάνουμε εμείς προσευχή. Να κάνουμε εμείς επισκέψεις. Τα μοναχικά άτομα, εσείς που είστε τώρα μόνοι, να κάνετε επισκέψεις. Λοιπόν, κάνετε μια επίσκεψη, αν θέλετε στα γηροκομεία. Αντε λίγο στα γηροκομεία, στους θαλάμους, και να! Και εσύ ακούς τώρα και είσαι σε γηροκομείο. Κάνε και εσύ την επίσκεψή σου· πού; Στους διπλανούς θαλάμους, στον άλλο όροφο, υπάρχουν και άλλοι άνθρωποι. Κάθεσαι μόνος σου, κοιτάς φωτογραφίες των παιδιών σου, στενοχωριέσαι, κλαις. Λες, είμαι μόνος. Έλα! δεν είσαι μόνος! Είναι και άλλοι! Σκέψου και τους άλλους, και αυτοί έχουνε προβλήματα. Κι αυτοί είναι μόνοι. Και αυτοί δεν έχουνε παρέα. Σκέψου τον πόνο τους. Δεν είσαι ο μόνος που πονά και ματώνει η καρδιά σου. Είναι και άλλοι πολλοί. Κάνε μια επίσκεψη οπουδήποτε υπάρχουν μοναχικά άτομα στον πλανήτη, που δεν έχουνε κανέναν. Που δεν έχουνε κανέναν, ε; Εσύ έχεις και κάποιον.

Να πω και κάτι, όχι εγωιστικό· εσύ έχεις και την Πειραϊκή Εκκλησία· εσύ ακούςτώρα και δυο λόγια, μιλάμε μαζί. Σου κάνω λίγη παρέα. Οι άλλοι, όμως, δεν έχουν κανέναν. Όταν λέμε κανέναν, λέμε κανέναν! Και βάζουν τον σταθμό και ακούνε ωραία τραγούδια, λαϊκά, ειδήσεις, τι κάνανε στις διάφορες χώρες.. Περίμεναν να έρθουνε τα Χριστούγεννα. Ναι, αλλά αυτή δεν είναι παρηγοριά, δεν είναι παρηγοριά δυνατή. Δεν αγγίζει την καρδιά. Υπάρχουν σήμερα άνθρωποι που φτάνουν στα όρια της τρέλας από την μοναξιά τους και μελαγχολίας απίστευτης. Που παίρνουν φάρμακα να ηρεμήσουν. Δεν μπορεί να ηρεμήσει η ψυχή τους. Και ξέρετε· εσείς έχετε και τον Χριστό! Το σημαντικότερο· έχετε την πίστη! Εσύ πιστεύεις. Είσαι μόνος, αλλά πιστεύεις στο Θεό. Δεν θα τρελαθείς. Έχεις το Θεό. Και λέει ένας: αν δεν είχα το Θεό, θα είχα τρελαθεί. Αυτό δεν είναι μικρό πράγμα. Να έχεις το Χριστό να σε δυναμώνει. Να είσαι μόνος μαζί με το Χριστό. Είναι πολύ μεγάλη υπόθεση.

Λοιπόν, πήγαινε επίσκεψη. Πήγαινε επίσκεψη και φαντάσου. Και πήγαινε και πες ένα «γεια». «Γεια σας, ήρθα να σας δώσω ένα φιλί, να σας δώσω ένα χάδι, να σας πω, „Χριστός ετέχθη“. Γεννήθηκε ο Χριστός, πάρτε κουράγιο. Ήρθε ο Χριστός να μας δώσει δύναμη, να μας δώσει ελπίδα. Δεν λέμε ψευδαισθήσεις, δεν λέμε παραμυθία, ότι όλα είναι ωραία, όλα είναι ευχάριστα. Αλλά ήρθε Αυτός που θα μας δώσει δύναμη να τα κάνουμε όλα ευχάριστα». Και πήγαινε επίσκεψη νοερά. Τώρα βγείτε από τα γηροκομεία και από αυτό τα άτομα και πότε στα παγκάκια, στα παγκάκια, στις πλατείες. Πάτε στα υπόστεγα των σταθμών. Πάτε στα σοκάκια των πόλεων. Πάτε στα βρώμικα δωμάτια που είναι τώρα — αυτήν την στιγμή που μιλάμε — είναι παιδιά ναρκομανείς.

Πάτε εκεί πέρα να τους πείτε ένα «γεια», με την προσευχή σας. Κάντε λίγη προσευχή για αυτούς. Αυτοί να δείτε πώς βασανίζονται σήμερα. Αυτοί να δείτε πώς υποφέρουν σήμερα! Αυτοί να δείτε πώς είναι απόλυτα δυστυχισμένοι σήμερα. Εξαρτημένοι από ουσίες. Διαλύουν την ψυχή και το σώμα τους. Και δώστε λίγη αγάπη σε αυτά τα παιδιά. Κάντε λίγη προσευχή για αυτούς τους ναρκομανείς. Που κάνουν Χριστούγεννα χωρίς να μπορούν να είναι με τις οικογένειέςτους, γιατί οι οικογένειές τους δεν μπορούν μερικές φορές ούτε να τους βρουν εξαφανίζονται. Ούτε μπορούν να τους πάρουν στο τραπέζι, γιατί δεν δέχονται να πάνε, και δεν μπορούν να χαρούν. Δεν καταλαβαίνουν παρά παίρνουν τις ουσίες και ζουν στον κόσμο τους, ένα παραμυθένιο, ψεύτικο κόσμο. Ένα κόσμο απάτης και καταστροφής. Στην χώρα του λευκού θανάτου. Και ταλαιπωρούνται τόσο πολύ. Κάντε μια επίσκεψη σε αυτούς. Κι αυτοί είναι μόνοι. Και αυτοί είναι μόνοι και δεν μπορούν να προσευχηθούν εσύ τουλάχιστον μπορείς. «Κύριε ελέησον» κι αυτούς. Εσύ μπορείς. Μου έλεγε κάποτε μια γνωστή μου — ο γιος της βασανίζεται με ναρκωτικά — πώς μπήκε στο δωμάτιό του και τον είχε δει, λέει, να έχει μείνει με το χέρι αιωρούμενο στον αέρα και να κρατά ένα παπούτσι από το κορδόνι να κρέμεται. Και ηερίμενε, λέει, να δέσει το κορδόνι του, αλλά εκείνη την ώρα τον είχε πιάσει η δόση του ναρκωτικού. Είχε κοκαλώσει, είχε μείνει ακίνητος. Το βλέμμα απλανές με το παπούτσι πιασμένο στο κορδόνι να κρέμεται, και του μιλούσε· και το παιδί δεν καταλάβαινε τίποτα.

Λοιπόν, πάτε σε αυτό το παιδί που έχει κοκαλώσει, σε αυτό το παιδί που έχει ζήσει αυτήν την κατάσταση της θολούρας, της ψυχής και του σώματος, κάντε λίγη προσευχή, αγκαλιάστε το, πάρτε το κομποσκοίνι σας και πείτε: «Κύριε, Ιησού Χριστέ, ελέησε τους δούλους σου, τα παιδιά τα ταλαιπωρημένα, που παίρνουν ναρκωτικά. Σήμερα είναι τα Χριστούγεννα, η πιο μεγάλη χαρά, η πιο γλυκιά παρηγοριά, κι όμως αυτοί δεν μπορούν να παρηγορηθούν, Χριστέ μου, με Σένα, αλλά παίρνουν ναρκωτικά. Ακόμη και σήμερα παίρνουν ναρκωτικά». Κάντε επίσκεψη, ξέρετε πόσο μακριά μπορείτε να φτάσετε; Εσείς οι ακίνητοι, εσείς οι μοναχικοί σήμερα, με την προσευχή σας… Ξέρω… ξέρω, σας έχω λίγο… νιώθετε λίγο αποπνικτικά. Βγείτε και λίγο, βγείτε από τα δωμάτια αυτά των ναρκομανών. Βγείτε, πάμε λίγο πιο μακριά, πάμε στην Εθνική οδό, πάμε στους μεγάλους δρόμους του κόσμου. Πάμε εκεί που έχει πιο πολύ αέρα, να πάρουμε λίγο αέρα, να δροσιστούμε. Κάντε εκεί μια επίσκεψη.

Και κάνε μια προσευχή για αυτούς που τώρα οδηγούν χιλιάδες αυτοκίνητα, εκατομμύρια αυτοκίνητα. Οδηγούν αυτή τη στιγμή σε όλο τον πλανήτη Γη. Αλλοι να πάνε να χαρούνε, άλλοι να πάνε για δουλειές, άλλοι εργάζονται και πηγαίνουν και σε λίγο, οδηγούνε και θα πάνε, θα φάνε καλά. Και να κάνετε προσευχή, μην γυρίσουνε μεθυσμένοι, να κάνετε προσευχή να μην σκοτωθούνε άνθρωποι σήμερα στους δρόμους. Να είναι καλά αυτοί που οδηγούν, να μην γίνουν ατυχήματα, δυστυχήματα, να γυρίσουνε στο σπίτι όσοι φύγανε. Πέντε πήγανε επίσκεψη, πέντε να γυρίσουνε. Να μην γυρίσουν οι μισοί και οι άλλοι να πάνε στα νοσοκομεία, και άλλοι να φύγουνε από τον κόσμο αυτό, αφήνοντας το αίμα τους πάνω στην άσφαλτο. Προσευχηθείτε για αυτούς που οδηγούν. Ο πατήρ Παΐσιος, μοναχικό άτομο, αλλά καθόλου μοναχικό, είχε γεμίσει την γη με αγγέλους, είχε γεμίσει την γη με την χάρη του Θεού. Άναβε, λέει, τενεκεδάκια και έβαζε μέσα κεράκια, ακόμα και την ώρα που κοιμότανε και άφηνε το κεράκι να καίγεται και έλεγε: «Κύριε, αυτό είναι υπέρ των ασθενών, υπέρ τον ναρκομανών, αυτό είναι υπέρ υγείας των τάδε» και προσευχόταν για όλους. Και έκανε επισκέψεις από το Άγιο Όρος. Αίγες φορές βγήκε, αλλά είχε βγει πιο πολύ από όλους εμάς. Και είχε ταξιδέψει σε όλη τη γη. Τα είχε επισκεφτεί δια της προσευχής, είχε γίνει, λέει, αστροναύτης του ουρανού! Και με όχημα… και με καύσιμό του ένα παξιμαδάκι! Έτρωγε ένα παξιμάδι και έκανε τεράστιο ταξίδι με αυτό το παξιμάδι. Αγκάλιαζε όλη την γη με την προσευχή του. Και προσευχόταν με αγάπη για όλο τον κόσμο.

Κάντο και εσύ αυτό· γίνε αστροναύτης του Θεού. Βγες από την έλξη της γης, την βαρυτική αυτή δύναμη και μπες στην αγάπη του Θεού. Και αγκάλιασε, προσευχήσου για όλους, και μετά βγες. Πάμε λίγο από την Εθνική οδό, να μπούμε λίγο στον παράδρομο, στην πόλη μέσα και να πάμε στα νοσοκομεία να πάμε στους θαλάμους της εντατικής, να πάμε εκεί που γράφει: «Απαγορεύεται η είσοδος σε όλους». Εκεί που λέει: «απαγορεύεται η είσοδος», εμείς θα μπούμε! Λοιπόν μπαίνουμε και εκεί. Μπαίνουμε μέσα. Με την προσευχή μας, μπαίνουμε. Δεν απαγορεύεται. Και μπαίνουμε εκεί που υπάρχουν τα δυνατά χειρουργεία, τα χειρουργεία που κρατάνε οκτώ και δεκαπέντε ώρες, εκεί που υπάρχουν διασωληνωμένοι άνθρωποι, με μάσκες οξυγόνου με ορό… να βλέπουν τον χτύπο της καρδιάς τους, γεμάτο καλώδια· εκεί που οι άνθρωποι δεν μπορούν να αναπνεύσουν, εκεί που δεν ξέρουν πόσες ώρες θα ζήσουν, εκεί που ο Άγγελός τους πλησιάζει και δεν ξέρει, τελικά, αυτή η ψυχή θα βγει, δεν θα βγει, θα ζήσει;… θα πεθάνει;… Ας πάμε εκεί… Ας πάμε εκεί σήμερα, είναι ωραία τα Χριστούγεννα να κάνεις αυτήν την επίσκεψη. Με αγάπη στους άλλους ανθρώπους, να κάνουμε προσευχή για αυτούς τους ανθρώπους της εντατικής, στους θαλάμους των νοσοκομείων.

Πήγαινε και εκεί ακόμα αν θέλεις, στις χώρες τις άλλες. Αν θες να βγεις και πιο μακριά, πήγαινε στις χώρες τις άλλες. Εσύ που είσαι μοναχικός τώρα στο κρεβάτι σου. Και κάνε μια προσευχή για τις χώρες που οι καπνοί του πολέμου μυρίζουν ακόμα παντού. Εκεί που έχει γίνει πόλεμος πριν λίγο, στο Λίβανο, στο Ιράκ, το Ιράν, στην Σερβία πριν χρόνια. Δεν έχουν κλείσει αυτές οι πληγές. Τα λέμε, γίνανε· τα λέμε γίνανε, αλλά η ορφάνια έσβησε; Κι ας περάσανε πέντε και ας περάσανε δέκα μήνες, πέντε χρόνια και δέκα χρόνια. Οι καταστροφές δεν σβήνουν έτσι. Τα δελτία ειδήσεων το λένε δυο-τρεις μέρες. Όταν περάσει το γεγονός τα ξεχνάμε. Αλλά ο πόνος υπάρχει ακόμα, το μαρτύριο υπάρχει ακόμα, οι πληγές δεν έχουν κλείσει. Τα παιδικά κορμιά είναι ακόμα βασανισμένα. Υπάρχουν ακόμα παιδάκια που κλαίνε εκεί, ορφανά παιδιά.

Πάτε να κάνετε και εκεί μια επίσκεψη. Κι αν κουράστηκες, σταμάτα· αν ψυχοπλακώθηκες… και συγγνώμη, κλείσε… κλείσε το ράδιο, εγώ δεν… εγώ δεν επιμένω, δεν θέλω να σε στεναχωρήσω, αλλά θέλω να σου πω πως και εσύ έχεις σήμερα μια δύναμη! Μια δύναμη τεράστια εκεί που είσαι στην μοναξιά σου. Δες το αλλιώς το πράγμα. Πάρτο αλλιώς το θέμα σου. Μην μελαγχολήσεις, αλλά μάθε να αγαπάς. Κάνε ένα βήμα αυτήν την χρονιά στο χώρο της αγάπης. Μπες μέσα σε αυτήν την χώρα της αγάπης. Δεν σε αγαπούν; Αγάπα εσύ. Δεν σου μιλούν; Μίλα εσύ. Δεν προσεύχονται για σένα; Προσευχήσου εσύ για τους άλλους. Γιατί να θέλεις να πάρεις; Μάθε να δίνεις! Και να δεις πόσο ωραία θα νοιώσεις. Είναι ένας άλλος τρόπος, δύσκολος. Αναταράζει τον εγωισμό μας, αλλά, αν το κάνουμε είναι… Θα πετύχει πάρα πολύ, θα χαρούμε πάρα πολύ.

Λοιπόν, αντέχεις. Λες, εντάξει! Αφού αντέχεις ακόμα, πάμε μια επίσκεψη ακόμα, πάμε μια επίσκεψη… Να αφήσουμε λίγα γλυκά και στα σπίτια των διαζευγμένων, σήμερα, αν θέλεις. Σήμερα, στα σπίτια αυτών που έχουνε χωρίσει· πάμε να δώσουμε λίγα γλυκά και εκεί. Μια προσευχή, ένα χάδι· καμιά φορά πρέπει να τραβήξουμε και λίγο το αυτί κανενός, και να πούμε: «Πώς τα κατάφερες έτσι». Κάνε μια επίσκεψη. Για σκέψου λίγο· κάποιοι φέτος κάνουνε Χριστούγεννα, πρώτη φορά μόνοι τους, χωρίς την γυναίκα τους, χωρίς τον άντρα τους οι γυναίκες, χωρίς τα παιδιά… γιατί τα παιδιά είναι με τον άντρα, είναι με την γυναίκα, είναι με την γιαγιά. Χώρισε η οικογένεια. Εσύ που είσαι μόνος σου το σκέφτεσαι; Κάνε την προσευχή σου και για αυτούς, που είναι μόνοι τους. Πέρσι τέτοια μέρα ήταν η οικογένεια μαζί. Είχανε τσακωμούς, είχανε διάφορα, λέγανε θα χωρίσουμε, θα… θα και θα. Αλλά το «θα» δυστυχώς για μερικούς έγινε γεγονός, είναι μια πραγματικότητα. Πώς θα νοιώθουν αυτοί οι άνθρωποι που φέτος για πρώτη φορά θα ζούνε μόνοι τους τα Χριστούγεννα, που είναι χωρισμένοι, που είναι ταλαιπωρημένοι… Δεν θα νιώθουν πίκρα; δεν θα νιώθουν μοναξιά; Πώς τα κατάφεραν έτσι! και τα παιδάκια αυτά, πώς θα νοιώθουν; που ο μπαμπάς και η μαμά φέτος δεν είναι μαζί, που θα φέρουνε τα δώρα τους, άλλη μέρα ο ένας, άλλη μέρα ο άλλος. Που πρέπει σήμερα να φάνε γρήγορα με την μαμά και την γιαγιά, γιατί το απόγευμα θα περάσει ο μπαμπάς να χτυπήσει την κόρνα, να κατέβουνε να πάνε βόλτα στην πόλη, να δούνε τον Άγιο Βασίλη, να δούνε το Χριστουγεννιάτικο δέντρο. Και μετά το βράδυ να γυρίσουνε πίσω… Ενώ πέρσι ήταν όλοι μαζί, και πήγανε όλοι μαζί επίσκεψη, και φάγανε όλοι μαζί και το σπίτι μύριζε ωραία. Ενώ τώρα το σπίτι βγάζει μια θλίψη. Εσύ που είσαι μοναχικό άτομο σήμερα, δεν ζεις αυτήν την μοναξιά· έτσι δεν είναι;

Κάνε, λοιπόν, προσευχή για αυτά τα άτομα, για αυτές τις ψυχές που είναι αδέρφια σου. Και πήγαινε, αν θες, μια επίσκεψη, στους φυλακισμένους στις φυλακές. Που και εκεί απαγορεύεται να μπεις, και εκεί απαγορεύεται… Το ωράριο του επισκεπτηρίου είναι καθορισμένο, από τότε έως τότε. Τα κάγκελα να σε χωρίζουν. Απαγορεύεται να…, λοιπόν. Τίποτα δεν απαγορεύεται. Για την προσευχή δεν απαγορεύεται τίποτα! Πάμε παντού, δεν μας ενοχλεί κανένας. Πάμε και καθόμαστε όση ώρα θέλουμε μέσα στο κελί του· του φυλακισμένου, του ταλαιπωρημένου, και μάλιστα φυλακισμένου δικαίως και αδίκως. Ας μην είμαστε τόσο ευχαριστημένοι, όταν μπαίνουν στην φυλακή οι δικαίως, οι πραγματικά ένοχοι… Γιατί εμείς δεν είμαστε πραγματικά ένοχοι σε τόσα άλλα πράγματα; Όλοι μας είμαστε ένοχοι. Είμαστε όλοι ένοχοι και αμαρτωλοί, και ας είμαστε έξω από την φυλακή. Χαίρονται μερικοί· πάει ο άλλος στην φυλακή και λένε: «Το ευχαριστήθηκα, επιβλήθηκε το δίκαιο, πήρα την εκδίκησή μου». Ναι, συγγνώμη, αλλά και αυτό που λες, αξίζει φυλακή. Η εκδίκησή σου αξίζει φυλακή για το Θεό. Όταν ο Θεός λέει: «Αγαπάτε τούς εχθρούς», αγάπα τους εχθρούς σου. Όταν ο Χριστός λέει: «Αν σκεφτείς κάτι κακό για κάποιον, ήδη το έκανες το κακό μέσα σου». Πόσοι από εμάς δεν έχουμε κάνει φόνους δεν έχουμε πληγώσει, δεν έχουμε στεναχωρήσει στην ψυχή μας τον άλλο. Εντάξει, δεν έχεις κάνει το κακό. Είναι πολύ βαρύτερο να το κάνεις στην πράξη, αλλά είναι κακό και αυτό για τον Θεό, που βλέπει την καρδιά μας, την διάνοιά μας, την ψυχή μας. Βλέπει πόσο ένοχοι είμαστε όλοι. Είμαστε όλοι ένοχοι. Είμαστε όλοι άξιοι για την φυλακή. Και είναι τώρα άνθρωποι που είναι μέσα στην φυλακή. Και στην φυλακή έχουνε ταπεινωθεί. Και στην φυλακή έχουνε πει το συγγνώμη στο Θεό. Και ο Θεός τους έχει συγχωρήσει προ πολλού, και ας μην τους συγχωρήσουν τα δικαστήρια του κράτους. Και ας κάτσουν ισόβια και δις ισόβια και όσο θέλεις ισόβια. Αλλά για τον Θεό είναι συγχωρεμένοι, και λελυμένοι «έν τω νῦν καί έν τω μέλλοντι αιώνι». Αν μετανιώσουν, αν εξομολογηθούν, αν συγχωρεθούν… Έλα, λοιπόν, και κάνε μια προσευχή εσύ για αυτούς. Και όσοι είστε φυλακισμένοι και ακούτε — γιατί και από εκεί είχα κάποιο τηλέφωνο — να κάνετε προσευχή για αυτούς που δεν έχουν καταλάβει αυτά που τώρα εσείς καταλαβαίνετε. Εγώ είμαι φυλακισμένος, αλλά εγώ μέσα στην φυλακή, τουλάχιστον… Σήμερα Χριστούγεννα!.. Φυλακισμένος Χριστούγεννα. «Χριστός ετέχθη» και εγώ είμαι στην φυλακή!! Χριστούγεννα, ναι, αλλά εγώ μέσα στην φυλακή Χριστούγεννα, ξέρω αυτό το όνομα, το λέω αυτό το όνομα, το αγαπάω αυτό το όνομα, και ξέρω το Χριστό.

Υπάρχουν πολλοί φυλακισμένοι άλλοι, που είναι όντως φυλακισμένοι στα τάρταρα του Άδη και ας είναι ζωντανοί· δεν έχουν καμιά ελπίδα, δεν έχουν πού να στηριχτούν. Είστε σε πλεονεκτική θέση εσείς. Έλεγε ο Σολτζενίτσιν, «μέσα στην φυλακή γνώρισα την ελευθερία. Μέσα στην φυλακή γνώρισα τον Χριστό. Είμαι στην φυλακή, αλλά είμαι ευτυχισμένος. Βρήκα την αλήθεια μέσα στην φυλακή!» Μην κλαίτε, λοιπόν, και εσείς, μην το παίρνετε μελαγχολικά. Μπορείτε και εσείς να κάνετε την επίθεση της αγάπης. Την αντεπίθεση της αγάπης. Και να προσευχηθείτε για εμάς, που είμαστε έξω από τα κάγκελα της φυλακής, αλλά πιο φυλακισμένοι. Εγώ νοιώθω πιο φυλακισμένος. Νοιώθω ότι εγώ είμαι σε φυλακή, μέσα στον εγωισμό μου, μέσα στα κάγκελα της εμπάθειάς μου, της κακίας μου, της ζήλειας μου, της λαιμαργίας μου, της φιληδονίας μου, όλων των παθών. Όλων των παθών, που με βασανίζουν. Αυτά δεν είναι κάγκελα; Αυτό δεν είναι φυλακή; Εσείς μπορεί να έχετε βγει από αυτά τα κάγκελα· εσείς μπορεί να είστε μέσα στην φυλακή, αλλά εκτός αυτής της φυλακής που λέω εγώ. Σας παρακαλώ, κάνετε αυτό το δώρο, και σε μας, και σε μένα. Προσευχήσου και εσύ για μένα που είμαι φυλακισμένος, πιο πολύ ίσως από εσένα. Και αν δεν μπορείς να κάνεις κάτι από όλα αυτά, και αν δυσκολεύεσαι, αν τα έκανες και κουράστηκες ή, αν τα σταματήσεις κάποια στιγμή, πάρε τηλέφωνο. Πάρε σήμερα τηλέφωνο σε κάποιο μοναχικό άτομο. Αυτός είναι τώρα σαν να σου λέει με την ζωή του: «Κύριε, άνθρωπον ούκ έχω».Άνθρωπον ούκ έχω. Και πάμε εμείς, και λες, δεν έχεις άνθρωπο; Θα γίνω εγώ σήμερα ο άνθρωπός σου. Θα σου κάνω λίγα λεπτά παρέα, θα σε πάρω τηλέφωνο να σου πω κάτι να μιλήσουμε, να σου πω ένα «γεια», να σου πω: «Μην στενοχωριέσαι… είμαστε μαζί, βρε παιδί, κυλάει η ζωή, θα την βγάλουμε την ανηφόρα της ζωής, θα τα καταφέρουμε, έχει ο Θεός, δεν θα μας αφήσει». Και να παρηγορήσει ο ένας τον άλλο, να κάνουμε παρέα ο ένας στον άλλο με ένα τηλέφωνο. Και ας είσαι ξάπλα, και ας είσαι καθηλωμένος, και ας είσαι παράλυτος, και ας είσαι ό,τι θες. Δηλαδή… ο πατήρ Πορφύριος ήταν στο κρεβάτι του πόνου και είχε ανοιχτή ακρόαση και μιλούσε στο τηλέφωνο και παρηγορούσε τους ανθρώπους, και ταξίδευε ο λόγος του και έδινε ζεστασιά στις ψυχές που τον ακούγανε.

Λοιπόν, αυτό είναι πολύ ωραίο. Και όσοι έχετε πλούσια καρδιά σήμερα, από εσάς… που τώρα μάλλον φτάσατε, πλησιάζετε το παρκινγκ. Θα παρκάρετε και θα κατέβετε. Μάλιστα· φτάνετε στο σπίτι, πλησιάζετε. Εσείς που έχετε πλούσια καρδιά και πλούσιο τραπέζι, αν έχετε την δύναμη και έχετε την ευρυχωρία στην ψυχή σας, καλέστε και κάποιο μοναχικό άτομο σήμερα σπίτι σας. Πέστε του να έρθει να φάει μαζί σας. Αυτό, ξέρετε, το έχω ζήσει· το έχω ζήσει… Ξέρετε πού; σε σπίτια πολυτέκνων! Δεν είναι απίστευτο, πολύτεκνοι άνθρωποι, οικογένειες πολύτεκνες με εφτά παιδιά, με δώδεκα παιδιά, με δεκατρία παιδιά, με πέντε παιδιά να καλούνε την ημέρα την εορταστική και άλλους! Και καλούνε και ξένους, που δεν είναι άμεσα συγγενείς τους, αλλά ξέρουν ότι εκείνη την μέρα δεν έχουν κανένα. Και μια φορά κάλεσαν και εμένα και κάλεσαν και κάποιους άλλους, τελείως ξένους. Και λέω: «Καλά, συγγνώμη αυτούς πώς τους καλείτε, δεν λυπάστε και τον εαυτό σας», μεταξύ μας τώρα σας το λέω, έτσι, «Πώς σκέφτεστε τον λογισμό σας να μου πείτε. Τόσο κόπο, τόση κούραση. Τόσα τραπέζια, τόσα φαγητά και φέρνετε και άλλους; Ας πούμε, πώς τους αντέχετε όλους;» «Μα», λέει, «πάτερ σήμερα είναι Χριστούγεννα, είναι Πάσχα, θα κάνουμε Ανάσταση, ξέρετε, χαιρόμαστε να τους έχουμε στο τραπέζι· το λέει ο Χριστός μας αυτό. Όταν κάνεις τραπέζι, μην καλείς τους αξιοπρεπείς της εποχής σου και αυτούς που θα σου πουν „ευχαριστώ“ και θα στο ανταποδώσουν. Γιατί, λέει, άμα στο ανταποδώσουνε, πήρες το μισθό σου από τους ανθρώπους. Να καλείς, λέει, αυτούς που δεν έχουν να σου δώσουν τίποτα, παρά μόνο το „ευχαριστώ“, μόνο τα δάκρυα της ευγνωμοσύνη τους, μόνο την απέραντη αγάπη τους». Και να το πουν από την καρδιά τους. Πολύ δύσκολο αυτό, ε; Να καλέσεις σήμερα σε τραπέζι που δεν χωράς καλά καλά εσύ και η οικογένειά σου, και να πεις, έλα και εσύ να φας, έλα να φάμε μαζί, και να χωρούν όλοι αυτοί. Παραδόξως, χωράνε όλοι. Λες: «πώς χωρίσαμε τελικά, πώς φάγαμε;» Χίλιοι καλοί χωράνε. Χωρέσανε! Αν μπορείς και προλαβαίνεις, αν δεν έχει γίνει το φαί, πάρε ένα τηλέφωνο, βρες κάποιον που ξέρεις, που θέλεις. Μην παρεξηγηθεί ο άνθρωπος· να του το πεις με ευγένεια ψυχής, με αρχοντιά! Να τον καλέσεις, το λέει ο Χριστός: «Χριστό καλείς». Τι ωραίο αυτό, αν μπορεί κανείς να το κάνει.

Λοιπόν…, λοιπόν σήμερα είναι Χριστούγεννα! Πολύ ωραία μέρα. Πολύ ωραία μέρα, εορταστική, χαρούμενη! Τελικά πολλά κάναμε και εμείς οι μοναχικοί. Κάναμε πολλές επισκέψεις. Και να κάνετε και άλλες ως το βράδυ, να κάνετε προσευχές, επισκέψεις, τηλέφωνα, συζητήσεις. Εκεί που είστε, αυτό που μπορείτε. Εύχομαι οι μοναχικοί άνθρωποι σήμερα να έχουνε δύναμη και αντοχή. Να έχουν δύναμη, αντοχή και πίστη· πίστη στην αγάπη του Χριστού. Να είστε δυνατοί. Να είσαι δυνατός εσύ που είσαι μοναχικός και μοναχική στην ζωή σου. Μην κλαις, μην μελαγχολείς. Γιατί αυτό κρύβει έναν εγωισμό μέσα στην καρδιά σου. «Γιατί εγώ να μην έχω; Γιατί εμένα να μου φερθεί έτσι η ζωή; Γιατί;…» Αυτό το «εγώ» είναι εγωιστικό. Όχι… Έτσι θέλησε ο Θεός! Δες το ταπεινά και δυνατά. Πάρε δύναμη μέσα στην ψυχή σου. Στάσου όρθιος, στάσου όρθια! Έτσι, και οι πλούσιοι να νοιώσουν πιο πλούσιοι στην καρδιά τους και την αγάπη τους. Εκεί να γίνουν πλούσιοι. Κι όλοι μας να νοιώσουμε μαζί με αυτήν την χαρά της γιορτής… να νοιώσουμε, αδερφοί μου, και λίγη μετάνοια. Εντάξει, θα χαρούμε θα διασκεδάσουμε, θα τραγουδήσουμε, αλλά μέσα στην απέραντη αυτή χαρά των Χριστουγέννων, να νοιώσουμε και λίγη μετάνοια, να λυπηθούμε και λίγο.

Ξέρετε γιατί; Γιατί αυτήν την άγια μέρα υπάρχουν ακόμα δακρυσμένα μάτια στον κόσμο. Υπάρχουν δακρυσμένα μάτια ακόμα στην πολυκατοικία μας στην γειτονιά μας. Υπάρχουν δακρυσμένα μάτια και το ξέρεις. Το ξέρεις απέναντί σου ζει κάποιος που έχει περάσει έναν πόνο. Ξέρεις ότι απέναντί σου ζει κάποιος που έχει μια πολύ δύσκολη γυναίκα, ένα δύσκολο παιδί, που ψάχνει δουλειά. Ξέρεις ότι απέναντί σου μένει κάποιος που… τα ξέρεις αυτά. Υπάρχουν ακόμα δακρυσμένα μάτια. Και σε όλον τον κόσμο! Και να σας πω κάτι; Αν μπορούμε το βράδυ, αν μπορούμε κάποια στιγμή μοναχική — θα τη ζήσουμε όλοι σήμερα — όταν θα πάμε στο δωμάτιο μας να κοιμηθούμε, να ξεκουραστούμε και τελειώσουν όλες οι εντυπώσεις της ημέρας, όλος ο κόπος της ημέρας… (Α! Τώρα τα ακούτε και εσείς που είναι βράδυ. Γιατί, ξέρετε, η εκπομπή αναμεταδίδεται και το βράδυ. Συνήθως την Δευτέρα το βράδυ). Τώρα θα ακούσετε την εκπομπή, θα τελειώσει. Θα κοιμηθείτε κάποια στιγμή. Θα τελειώσει αυτή η μέρα. Θα μείνουμε μόνοι όλοι τελικά. Όλοι είμαστε μόνοι στον κόσμο. Και οι έγγαμοι και οι άγαμοι, και οι πολύτεκνοι. Γιατί, τελικά, καθένας κοιμάται στο κρεβάτι του με τον εαυτό του. Ο εαυτός του είναι και ο Θεός του.

Όταν, λοιπόν, μείνουμε μόνοι, αυτήν την μέρα, αν στάξει ένα δάκρυ από τα μάτια μας τέτοια χαρούμενη μέρα, ένα δάκρυ μετανοίας, νομίζω ο Χριστός θα το πάρει. Αυτό το δάκρυ δεν θα χαθεί. Θα το πάρει και ξέρετε τι θα το κάνει; Αυτήν την όμορφη μέρα και αυτήν την όμορφη νύχτα, θα το κάνει ένα αστέρι!.. Θα το κάνει αστέρι να ζεστάνει την κρύα γη μας και θα λάμπει αυτό το αστέρι στον ουρανό του κόσμου. Γιατί θα είναι δάκρυ αγάπης! Ας προσευχηθούμε απόψε το βράδυ, με μεγάλη χαρά που γεννήθηκε ο Χριστός και με μεγάλη λύπη, γιατί ακόμα δεν χωρέσαμε την γέννηση του Χριστού στην καρδιά μας. Και θα ενώσει ο Χριστός το δικό μας το δάκρυ με τα δικά Του τα παιδικά δάκρυα, τα βρεφικά δάκρυα. Αλλά και τώρα δεν ξέρω αν ο Κύριος, δεν στάζουν δάκρυα από τα μάτια Του. Γιατί, γιατί ακόμα δεν έχει γίνει πραγματικότητα αυτό που λέει: «Δόξα έν υψίστοις Θεώ καί επί γής ειρήνη, έν ανδρώποις ευδοκία». Γεννήθηκε ο Χριστός, δοξάσανε οι Άγγελοι το Θεό, αλλά στη γη μας δεν ήρθε ακόμα η ειρήνη. Ο Κύριος μάς δίνει την ειρήνη. Όσοι Τον θέλουμε, όσοι απλώνουμε το χέρι μας και Τον αγγίζουμε και Τον δεχόμαστε μέσα μας, όσοι κοινωνήσαμε και όσοι θα κοινωνήσουμε αυτές τις μέρες τον Χριστό μας, έχουμε τον Κύριο και την ειρήνη Του μέσα μας. Αλλά δεν έχει απλωθεί αυτή η ειρήνη παντού. Υπάρχουν ακόμα ψυχές που δεν έχουν δεχτεί το Χριστό. Υπάρχουν ακόμα ψυχές που νοιώθουν θλίψη, μοναξιά, κενό, λύπη. Για αυτές τις ψυχές λοιπόν, να στάξει από τα μάτια μας, — τέτοια… ναι, τέτοια χαρμόσυνη μέρα· δεν πειράζει, — όταν είμαστε μόνοι, ένα δάκρυ αγάπης καλοσύνης, ζεστασιάς! Ένα δάκρυ που θα πάει να απαλύνει τον πόνο των άλλων.

Λοιπόν, αδελφοί μου, αδελφή μου και αδερφέ μου μοναχικέ, εσύ που είσαι μόνος, να θυμάσαι: δεν είσαι μόνος! Κοντά στο κρεβάτι σου, στο δωμάτιό σου, στο κελί σου υπάρχει ο Χριστός Γι' Αυτόν ζεις, για σένα ήρθε στον κόσμο σήμερα! Να σε παρηγορήσει! Χρόνια πολλά! Και, αν δεν φάγατε ακόμα, καλή σας όρεξη! με την γλυκιά χαρά των Χριστουγέννων στην καρδιά σας, στο βλέμμα σας, στην ψυχή σας. Έτσι που να γεμίζει το σπίτι σας με την ευτυχία των Χριστουγέννων· και την αγάπη του μεγάλου Θεού, που έγινε τόσο μικρό βρέφος, για να μπορούμε να Το πλησιάσουμε, να Του πούμε τον πόνο μας, την θλίψη μας, και να παρηγορηθούμε από τα τρυφερά Του χεράκια, που θα μας ευλογήσουν σήμερα, και σε όλη μας την ζωή!..

Χρόνια πολλά, αγαπητοί ακροατές και ακροάτριες της Πειραϊκής Εκκλησίας! Καλή αντάμωση στην επόμενη εκπομπή! Ο Θεός της Αγάπης, και της παρακλήσεως, να είναι μαζί μας. Χαίρετε!

Γύρισα από το Άγιο Όρος

«… πήγα κι εγώ πέρυσι στο Άγιο Όρος, κι όταν φιλούσα την εικόνα της Παναγίας, δεν ξέρω γιατί, αλλά μου ερχόταν να κλάψω».

Τ.Μ. Λαμία (e-mail)

Πήγα λίγες μέρες πάλι στο Άγιο Όρος. Έλειψα λίγες μέρες. Τέσσερις-πέντε μέρες ήταν· και πήγα λίγο να καθαρίσει το μυαλό μου. Πήγα λίγο να ησυχάσω, πήγα λίγο να ηρεμήσω. Πήγα λίγο να ξεκουραστώ, να βρω λίγο τον εαυτό μου, ν' αγγίξω λίγο πάλι το Θεό μου! Και γύρισα τώρα. Σκέφτηκα να μην σου πω κάποιο συνηθισμένο θέμα, αλλά να σου πω κάποια νέα φρέσκα που έχω. Φρέσκιες αναμνήσεις, φρέσκιες εντυπώσεις, από το μικρό αυτό ταξιδάκι και προσκύνημα στο Άγιο Όρος. Θέλεις;

Θα σου πω μερικά πράγματα που μου έκαναν εντύπωση. Και λέω, τι ωραία που ήταν αυτές οι μέρες χωρίς τηλέφωνο, χωρίς θγπ3ϊΙ, χωρίς τηλεόραση, ειδήσεις, ραδιόφωνο, περιοδικά, εφημερίδες. Χωρίς τίποτα απ' όλα αυτά! Καθαρίζει το μυαλό μας. Καθάρισε το μυαλό μου για λίγες μέρες. Ηρέμησε η ψυχή μου για λίγες μέρες. Τι ωραίο πράγμα είναι αυτό! Αυτή η αποτοξίνωση! Και καταλαβαίνεις ότι, τελικά, δε ζούμε φυσιολογική ζωή εδώ πέρα στον κόσμο. Κοίταξε τώρα, μη ζηλεύεις που τ' ακούς· και λένε μερικοί: «Εσύ μπορείς και τα κάνεις». Δεν είναι και εύκολο. Εννοείται, ότι και εμείς παίρνουμε την άδειά μας, αφήνουμε πίσω υποχρεώσεις, αφήνουμε πίσω ανθρώπους που έχουν ανάγκη, αλλά δε γίνεται… Δε γίνεται να διαλυθείς σ' αυτό τον κόσμο. Έχεις ανάγκη από ξεκούραση· και έχουμε ανάγκη όλοι να βρούμε λίγο χρόνο.

Άλλος που μπορεί να πάει στο Άγιο Όρος άλλος να πάει στο εξοχικό του να ηρεμήσει, άλλος να πάει σ' ένα προσκύνημα άλλο, να γαληνέψει. Ο Κύριος ο Ίδιος όταν οι μαθητές Του γύρισαν από μια αποστολική περιοδεία που τους είχε στείλει, τους είπε: «Δεύτε καί υμείς αναπαύεσθε ολίγον». Ελάτε λίγο να ξεκουραστείτε τώρα. Το έχει ανάγκη αυτό ο άνθρωπος και όταν αυτό το ζήσεις καταλαβαίνεις το πόσο αφύσικη έχει γίνει η ζωή μας μέσα στις πόλεις! Πόσο άρρωστο είναι το μυαλό μας! Ένας συνεχής καταιγισμός ειδήσεων, γεγονότων, πληροφοριών… Τρελαινόμαστε και δεν το καταλαβαίνουμε. Και όχι μόνο αυτό. Την έχουμε ανάγκη αυτήν την τρέλα, νιώθουμε ότι δεν μπορούμε χωρίς αυτή την τρέλα!

Και σε ρωτώ: τι έπαθα αυτές τις μέρες που δεν είδα καθόλου τηλεόραση, τι έπαθα που δεν είδα καθόλου ειδήσεις; που δεν έμαθα γεγονότα; Χωρίς να ξέρω τι γίνεται στον κόσμο έκανα προσευχή για τον κόσμο, έλεγα την ευχή: «Κύριε, Ιησού Χριστέ, ελέησον τόν κόσμο Σου»! Δεν ήξερα τα γεγονότα, δεν ήξερα τις εξελίξεις. Τι (χρειάζεται) να ξέρω τις λεπτομέρειες; Οι λεπτομέρειες είναι γνωστές: (προβλήματα), προβλήματα, πόλεμοι, οικονομική κρίση, στεναχώριες, αρρώστιες, σεισμοί, καταποντισμοί. Αυτά δεν τα ξέρουμε; Τα ίδια δεν είναι; Τα ίδια, διαρκώς επαναλαμβανόμενα, που τώρα εδώ τα μαθαίνουμε, αλλά δεν κάνουμε τίποτα! Τ' ακούς, αλλά δεν προσεύχεσαι. Εκεί δεν τ' άκουγα, δεν τα μάθαινα, δεν είχα πληροφορία εγκεφαλικού τύπου, αλλά ενημέρωση μέσα στην καρδιά μου από τον Θεό· και προσευχόμουν γι' αυτούς τους ανθρώπους, τις καταστάσεις κ.λπ. χωρίς να τις ακούω. Εδώ στην πόλη ακούμε (ειδήσεις) και περνάνε έτσι ξώφαλτσα από την καρδιά μας, από τον νου μας. Φεύγουν, χάνονται και αρρωσταίνουμε πραγματικά.

Δεν είναι φυσιολογική (η) ζωή που ζούμε. Δεν είναι φυσιολογικό ούτε το νερό που πίνουμε. Δεν είναι φυσικός και καθαρός ούτε ο αέρας που αναπνέουμε. Εκεί είναι όλα αγνά και παρθενικά! Γνήσια και αυθεντικά και όμορφα. Καθαρίζουν τα πνευμόνια σου. Καθαρίζουν τα πνευμόνια και της καρδιάς σου και του κορμιού σου. Πίνεις νεράκι και δροσίζεσαι και χωνεύεις στ' αλήθεια. Νερό καθαρό, από πηγές γάργαρες που κατεβαίνουν από τα βουνά. Και ο αέρας!.. αναπνέεις οξυγόνο! Αναπνέεις το ιώδιο της θάλασσας. Κοιτάς το πέλαγος και τα μάτια σου απλώνουν και χαίρεσαι! Εδώ πέρα κοιτάς και πέφτεις πάνω σε πολυκατοικίες, σε κολώνες σε άσφαλτο, σε φανάρια. Θορύβους ενοχλητικούς εδώ· εκεί, μια απέραντη γαλήνη!.. (Ακούς) Τα πουλάκια, (βλέπεις) τους μοναχούς που κάνουν τόσο ήρεμα τις δουλειές τους, τα διακονήματά τους. Ήρεμοι ρυθμοί… Σιγά-σιγά τα πράγματα. Ένα καραβάκι την ημέρα, που λες: «Θα πάω να το πάρω»… χωρίς άγχος, χωρίς πανικό. Σιγά-σιγά όλα. Τι ωραίο πράγμα αυτό! Μου άρεσε· και τώρα που γύρισα λέω: Μου έκανε καλό αυτό. Μου έκανε καλό το κλειστό κινητό. Αυτή η εξάρτηση των μηνυμάτων, των τηλεφωνημάτων! Με θέλουν, τους θέλω, να μπω, να δω, μη τους χάσω. Αυτή η απελευθέρωση! Γίνεσαι πάλι ο εαυτός σου. Και είναι πολύ ωραίο να γινόμαστε πάλι ο εαυτός μας έτσι όπως μας έκανε ο Κύριος. Μας έβαλε σε ήρεμους ρυθμούς ο Θεός μέσα στη φύση.

Μη φανταστείς ότι και εγώ αυτά τα απόλαυσα άπειρες μέρες. Σου είπα, τέσσερις-πέντε μέρες ήταν αυτή η υπόθεση. Δεν ήταν τόσο πολύ. Απλώς εκεί είναι τόσο δυνατό! Αυτή η ωφέλεια που παίρνεις που σου αφήνει ένα σημάδι στην καρδιά, ένα σημάδι γαλήνης και ηρεμίας. Βγήκα ένα βράδυ να πάω στην ακολουθία — που σηκώνονται τρεις η ώρα — και κοίταξα τον ουρανό. Τρεις η ώρα το βράδυ! Άλλοι άνθρωποι εκεί πέρα! Προσευχόμενοι! Κοίταξα τον ουρανό και ήταν γεμάτος αστέρια· αστέρια πανέμορφα, που εδώ στην πόλη δεν τα βλέπεις από το νέφος. Και που δεν ξυπνάς τέτοια ώρα. Δεν έχεις κίνητρο εύκολο να σηκωθείς. Κίνητρο είναι μια ομάδα ανθρώπων· βλέπεις σαράντα πατέρες πενήντα-εξήντα, ανάλογα με το μοναστήρι που πάει ο καθένας και ο ένας συμπαρασύρει τον άλλον, ο ένας ενθουσιάζει τον άλλον, ο ένας παρακινεί τον άλλον και λες: «Δεν είμαι μόνος». Όπως τα κελιά που κάνουν θόρυβο από τις μετάνοιες γκαπ, γκουπ, γκαπ, γκουπ! μετάνοιες. Και κάνουν και κάνουν μετάνοιες. Προσεύχονται για όλο τον κόσμο και λες «Τι, εγώ θα τεμπελιάζω;» Εδώ υπάρχει μια φλόγα προσευχής! Εδώ είναι πυρπολημένες οι καρδιές τους από προσευχή! Παίρνεις και εσύ κουράγιο· και τεμπέλης να είσαι και αναίσθητος να είσαι και αδιάφορος να είσαι, ξυπνάς λιγάκι και λες «Κι εγώ να κάνω προσευχή, όπως κάνουν όλοι»! Και είναι ένα πανηγύρι εορταστικό προσευχομένων ανθρώπων που σου μεταδίδεται και σένα. Τι όμορφα που ήταν στις ακολουθίες το πρωί, τρεις η ώρα! Την νύχτα είδα ανθρώπους πολύ σπουδαίους πολύ αγίους που μόνο που τους σκέφτομαι παίρνω δύναμη. Που μόνο που τους σκέφτομαι, τους βάζω μετάνοια και φιλώ το χέρι τους και τα πόδια τους. Και ευχαριστώ πάρα πολύ που αυτοί οι άνθρωποι απλώς υπάρχουν. «Και μόνο που υπάρχεις, πάτερ μου, στο Άγιο Όρος· και μόνο που υπάρχεις, θέλω να σ' ευχαριστήσω· και τίποτα άλλο να μην κάνεις, αυτή την προσευχούλα που κάνεις… Εσύ δε θα χτίσεις ποτέ πολυκατοικίες, δε θα κάνεις έργα, δε θα κάνεις προσφορά, όπως λέμε, στον κόσμο, κάτι να φανεί. Αλλά αυτό που κάνεις είναι πολύ μεγάλο, γιατί εγώ και μόνο που σε σκέφτομαι ανασταίνομαι. Μόνο που σε σκέφτομαι αφυπνίζομαι, ξυπνάω, θέλω να διορθωθώ, θέλω να κάνω και εγώ κάτι!».

Είδα, λοιπόν, και εγώ έναν παππού ασκητή. Ένα μοναχό, πενήντα χρόνια στο Άγιο Όρος. Δεν έχει βγει ποτέ· πενήντα χρόνια δεν έχει βγει! Πενήντα χρόνια και δεν έχει πάει στα άλλα μοναστήρια. Δεν πηγαίνει σε πανηγύρια, σε λειτουργίες σε αγρυπνίες. Μόνο στο δικό του το μοναστήρι. Κάθεται πενήντα χρόνια σ' έναν τόπο. Και σ' αυτόν τον τόπο γνώρισε τον Θεό· και λέει συνέχεια την ευχή. Αυτό το δώρο του έκανε ο Θεός: να μνημονεύει συνέχεια, αδιάλειπτα, το όνομα του Ιησού Χριστού. Και λέει: «Κύριε, Ιησού Χριστέ ελέησέ με». Συνέχεια, μέρα-νύχτα. Και σ' αυτόν τον τόπο γνώρισε το Παν, που είναι ο Θεός και μέσα στο Θεό βρήκε όλο τον κόσμο! Και χωρίς να πηγαίνει στον υπόλοιπο κόσμο και να πηγαίνει στα υπόλοιπα μοναστήρια, νοιώθει όλο τον κόσμο μες στην καρδιά του. Και δε χρειάζεται να μετακινηθεί. Έρχονται οι άνθρωποι να τον δουν — στην κυριολεξία να τον δουν. Γιατί δεν μιλάει, δεν πιάνει κουβέντα. Πολύ σπάνια μιλάει· και συνήθως ξεγλιστράει και αποφεύγει να πει αυτά που ζει. Και μου είπε μια φορά ότι πήγε στη Θεσσαλονίκη, επειδή λιποθύμησε την ώρα που έψελνε, νομίζω· και τον πήγαν χωρίς να το ελέγξει ο ίδιος. «Και γι' αυτό βγήκα», λέει, «γιατίμε βγάλανε. Εγώ δεν έχω βγει και ούτε θα ήθελα να φύγω από εδώ ποτέ».

Και μου είπε να κάνω μια προσευχή γι' αυτόν «μιας και είσαι», λέει, «παπάς και εγώ είμαι απλός μοναχός, να κάνεις την εξής προσευχή», μου λέει, «την άλλη φορά που θα έρθεις να μη με βρεις. Θα 'θελα να έχω φύγει». Μου λέει, «την άλλη φορά που θα έρθεις, να μη ζω σ' αυτόν τον κόσμο. Να είμαι κοντά στο Χριστό». Και το έλεγε και ήταν ευτυχισμένος! Το έλεγε χαρούμενος! Το έλεγε όχι μίζερα, όχι με κατάθλιψη, αλλά με πολύ πόθο για την όντως Ζωή που είναι ο Χριστός! «Εε», του λέω, «Πάτερ», μου λέει, «αλήθεια στο λέω· δεν το λέω έτσι: Κάνε προσευχή να (έχω φύγει)». «Κοίταξε να δεις», μου λέει, «πόσα χρόνια θα ζήσουμε; Ποιος είναι ο σκοπός της ζωής μας. Δεν είναι να πλησιάσουμε το Χριστό»; «Εγώ», λέει, «Τον αγαπάω και Του μιλάω όλη μέρα· θέλω να Τον συναντήσω και αυτή θα είναι η ευτυχία μου»! «Να, τώρα», λέει, «που θα πάω στο κελί μου, μπορεί», λέει, «τώρα να με πάρει Αυτός να φύγω; Δεν υπάρχει ωραιότερο πράγμα», λέει, «να φύγεις κοντά στο Χριστό τον Οποίον αγαπάς»! Εμείς οι υπόλοιποι δε θέλουμε να φύγουμε γιατί δεν αγαπάμε το Χριστό και είναι ωραία η ζωή. Είναι ωραία τα κανάλια, ωραίες οι σειρές τα σήριαλ, οι εκπομπές, οι βόλτες, τα φαγητά. Αυτή η ζωή μας έχει μαγέψει, μας έχει κλέψει. Μας έχει σαγηνέψει αυτός ο κόσμος και απλώσαμε ρίζες. Αυτός δεν έχει απλώσει ρίζες σ' αυτή τη ζωή. Ζει εδώ και είναι αλλού. Η καρδιά του έχει κάνει εγκατάσταση και κατάληψη ήδη από τώρα στον Παράδεισο! Τι άνθρωπος! Και μου λέει: «Να το λες και στον κόσμο. Να λες στους ανθρώπους», λέει, «να κάνουν κι αυτοί προσευχή, να λένε την ευχή. Εσύ», λέει, «που κάνεις και κηρύγματα πες το αυτό το πράγμα». Να λες: «„Κύριε, Ίησοῦ Χριστέ, ελέησόν με“. Να το λένε όλοι αυτό. Γιατί να μην το πουν; Μπορούν και στον κόσμο να παρακαλούν το Χριστό, να λένε το όνομά Του. Να επικαλούνται την Χάρη Του»! «Α», του λέω, «πάτερ μου, έτσι, τώρα λυπάμαι που φεύγω από κοντά σας. Ωραία πέρασα εδώ». «Όχι», μου λέει, «μη το λες αυτό. Όπου και να πας είναι ο Χριστός παντού. Άκου να σου πω», λέει, «τι θα κάνεις. Θα πας σπίτι σου, θα τραβήξεις τις κουρτίνες, θα τις κλείσεις και θα νιώσεις ότι είσαι εδώ. Και κάνε ό,τι θα έκανες εδώ. Τι θα έκανες εδώ; Προσευχή; Κάνε και εκεί. Μπορείς! Νηστεία; Κάνε και εκεί. Αγρυπνία; Κάνε και σπίτι σου μια μικρή αγρυπνία. Και εκεί μπορείς! Αν διάβαζες ένα πνευματικό βιβλίο εδώ, διάβαζέ το και εκεί. Τράβα τις κουρτίνες», μου λέει, «και μη σκέφτεσαι ότι είσαι σπίτι σου, στην Αθήνα. Να σκέφτεσαι ότι είσαι πάλι εδώ και ό,τι θα έκανες εδώ κάνε το και εκεί. Οπότε, κάνεις το σπίτι σου Αγιο Όρος! Γιατί δεν έχει σημασία ο τόπος, αλλά ο τρόπος που ζεις»!

Πολύ ωραίο, ε; «Τράβα τις κουρτίνες και κάνε ό,τι θα έκανες και εδώ». Δεν είναι δύσκολο, εύκολο είναι! Και, αν το σκεφτώ τώρα νοερά, ότι είμαι εκεί, δηλαδή τι θα έκανα εκεί; Εκεί τώρα δε θα είχα άγχος. Ωραία· και εδώ να μην έχω άγχος. Είναι κάτι που μπορώ να το ελέγξω. Εκεί δε θα έκανα νευρικές και βιαστικές κινήσεις και εδώ μπορώ να το κάνω. Εκεί δε θα τηλεφωνούσα όλη μέρα· κι εδώ μπορώ να το κάνω. Μπορώ να αφήσω τα τηλέφωνα και εδώ· και να πω για λίγες ώρες ή και για λίγες μέρες: δε θα μιλώ και θα ζω με ησυχία. Μπορώ να το κάνω. Δεν είναι ωραίο να ζηλεύουμε. Να ζηλεύουμε το Χριστό, τους αγίους αλλά να μη ζηλεύουμε τοποθεσίες, γιατί είναι σαν να λέμε στο Χριστό: «Κύριε, εδώ πέρα Εσύ δεν είσαι. Κύριε, εδώ πέρα Εσύ με αδικείς». Είναι σαν να λέμε στο Χριστό: «Δεν είναι δίκαιη η συμπεριφορά Σου και η πρόνοιά Σου και η φροντίδα Σου απέναντι στον κόσμο». Όχι! ο Χριστός είναι παντού! Η αγάπη Του είναι παντού και εκεί που είμαι εγώ μπορώ να κάνω πολλά για το Χριστό.

Ήταν εκεί και ένας άλλος παππούλης, (Βασίλη Χατζηνικολάου), που μου είπε και για σένα, για τη μουσική που βάζεις, που την ακούει. Και είναι ασυνήθιστος, (μου λέει), για μουσική. «Εγώ θέλω κήρυγμα» μου λέει, «εσύ βάζεις μουσική». «Πες το, στο μουσικό σου». Και του λέω: «Πάτερ μου, ο κόσμος σήμερα στην πόλη δεν είναι σαν και εσάς, έτσι ασκητικοί άνθρωποι όλοι, να μπορούν μόνο το λόγο. Έτσι, διανθίζουμε το λόγο με κάτι πιο χαλαρωτικό, με κάτι πιο εύληπτο. Να έρχεται πιο απαλά μέσα μας ο λόγος, με λίγη μουσική». «Εγώ», μου λέει, «δε ξέρω από τέτοια. Εγώ, θέλω να ακούω μόνο λόγια». Μια και το είπα αυτό, Βασίλη, ξεκούρασέ μας με λίγη μουσική για να καταλάβουμε ότι και τη μουσική εδώ στον κόσμο, εμάς τους κουρασμένους του 21ου αιώνα, την έχουμε πολύ ανάγκη. Η μουσική μάς ηαρηγορεί λιγάκι. Γιατί — εδώ που τα λέμε — και στον Παράδεισο θα έχει μουσική. Τη μουσική των Αγγέλων που δεν ξέρουμε πώς θα είναι. Κι αυτός ο παππούλης έχει μάθει τώρα και κάνει και αυτός υπομονή. Και λέει, «τέλος πάντων, αλλά εγώ θέλω να ακούω λόγια και όχι μουσικές». «Πάτερ μου, αν μας ακούς τώρα κάνε λίγο υπομονή, γιατί ο Βασίλης Χατζηνικολάου που είναι και πάλι μαζί μας, ο μουσικός και ηχολήπτης της εκπομπής μας, (σ' ευχαριστώ πάρα πολύ Βασίλη) και σήμερα θα μας ξεκουράσει λίγο, εμάς τους κακομαθημένους Χριστιανούς των πόλεων».

Μου λέει, λοιπόν, αυτός ο άλλος παππούλης που σας λέω: «Καλά, ρε παιδί μου· εκεί που μιλάς στον κόσμο δεν ντρέπεσαι που σ' ακούει τόσος κόσμος; Όταν σ' ακούνε, δεν ντρέπεσαι; Δεν τα χάνεις που σε κοιτάνε και σ' ακούνε»; Και του λέω: «πάτερ, έχεις δίκιο, τα χάνω μερικές φορές, αλλά, όταν βλέπω την αγάπη των ανθρώπων παίρνω κουράγιο και δύναμη· γιατί δε μιλάω σε ξένους· μιλάω σε ανθρώπους που με αγαπούν. Δε βγήκα σε μια πλατεία να απευθυνθώ σε κάποιους που δε θέλουν να με ακούσουν, που θα γελάσουν, θα κοροϊδέψουν, που δεν πιστεύουν. (Μιλάω) σε ανθρώπους οι οποίοι είναι αδέρφια μου, είναι φίλοι μου, είναι Χριστιανοί. Αγωνίζονται πιο πολύ από εμένα και με περιβάλλουν με την προσευχή τους και την αγάπη τους και αυτό παίρνει τον φόβο μου». «Τι να σου πω», λέει, «πάντως εγώ θα δυσκολευόμουν σε τόσο κόσμο να μιλάω». Και του λέω: «μη ξεχνάτε και η προσευχή σας με έχει βοηθήσει σ' αυτό», γιατί τώρα θα σας πω το μυστικό μου:

Αυτός στο Άγιο Όρος μου είχε πει κάποτε: «Να μιλάς, κύριε προϊστάμενε». «Κύριε προϊστάμενε», έτσι με έλεγε, με έλεγε προϊστάμενο. «Να μιλάς, κύριε προϊστάμενε. Ο Κύριος σε έχει κάνει ιερέα για να μιλάς στους πιστούς, να λες το θέλημά Του». Και του λέω, «άμα χρειαστεί, ναι». «'Οταν σε καλέσουν λοιπόν να μιλήσεις, να μιλάς». […]. Και να, λοιπόν, που ήρθαν έτσι τα πράγματα! Και μου είπαν διάφορες συμβουλές εκεί οι πατέρες και πήρα κουράγιο, πήρα δύναμη στο Άγιο Όρος. Μ' άρεσε πολύ!

Πήγα μετά και σε ένα άλλο μοναστήρι, σας τα λέω λίγο μπερδεμένα, γιατί τώρα είμαι και από το ταξίδι, έτσι πρόσφατα που έχω το ταξίδι μέσα στο μυαλό μου και δεν τα έχω πολύ στη σειρά κοιτάξει. Όπως και γενικά δεν τα έχω συντάξει, όπως κατάλαβες αυτά που λέω. Μια φορά μίλαγα και έλεγα διάφορα σ' ένα θέμα και από το ένα πήγαινα στο άλλο και πάλι γύριζα στο άλλο. Και μου λέει στο τέλος ένας: «Α, πολύ ωραία αυτά που είπες». Και του λέω: «Μπορείς να μου πεις τι είπα; Τι κατάλαβες; Τι είπα; Είπα τόσα πολλά». «Όχι, όχι, ωραία τα είπες». «Μα δεν είπα τίποτα συγκεκριμένο, μίλησα για πολλά. Εσύ», του λέω, «αν πας σπίτι σου και σου πει η γυναίκα σου, τι είπε τώρα αυτός, ξέρεις τι είπα»; Και μου είπε μια ωραία απάντηση: «Βέβαια! Τι; Για τον Κύριο μας μίλησες», λέει, «για τον Κύριο». Και μέσα μου δε σας κρύβω, χάρηκα λίγο. Χάρηκα λίγο που κατάλαβε ότι αυτό το «πήγαινε-έλα» στα διάφορα θέματα — θέλω αυτό να σου μείνει — ότι το συμπέρασμα είναι πάλι για τον Κύριο. Αυτός δεν είναι το κέντρο; Αυτός δεν είναι το παν; Αυτός δε μας ενώνει; Γι' Αυτόν δεν μιλάμε; Γι' Αυτόν δεν λέμε (και τα άσχετα) και τα περιστατικά και τα γεγονότα; Εκεί δε θέλουμε να καταλήξουμε; Σ' Αυτόν! Στο Κέντρο, στην Ουσία· στο βασικό Πρόσωπο της πίστης μας που είναι ο Χριστός.

Πήγα, λοιπόν, και σε ένα άλλο μοναστήρι και εκεί βρήκα… τι βρήκα λες Βασίλη, βρήκα ένα μαθητή δεκαοχτώ χρονών που είχε τελειώσει το Λύκειο, ο οποίος ήταν προδόκιμος δηλαδή, δόκιμος να δοκιμάσει εάν αντέχει να μείνει στο Αγιο Όρος. «Τι κάνεις», του λέω, «εδώ πέρα»; Λέει: «είμαι δόκιμος. Ήρθα να δοκιμάσω και να δοκιμαστώ». Γιατί δόκιμος αυτό θα πει. Αυτός ο οποίος δοκιμάζει αν του αρέσει αυτή η ζωή, αλλά και αυτός τον οποίο και οι άλλοι δοκιμάζουν αν τους αρέσει. Δηλαδή, και συ βλέπεις αν μπορείς να μείνεις και οι άλλοι όμως βλέπουν αν μπορούν να σε κρατήσουν. Οπότε, τίποτα δεν είναι σίγουρο. Πας δοκιμάζεις, βλέπεις δε δεσμεύεσαι, δεν υποχρεώνεσαι, ούτε σε υποχρεώνουν. Άμα θες φεύγεις. Άμα θες μένεις. Αυτό είναι ένα στάδιο προπαρασκευαστικό και δοκιμαστικό, γι' αυτό και λέγεται «δόκιμος», αυτός που πάει στο Άγιο Όρος και μένει (δοκιμαστικά).

Ακούει κάποιος και μου λέει: «Τι πράγματα είναι αυτά; Δεκαοχτώ χρονών παιδί; Αυτά είναι απαράδεκτα, επιπολαιότητες. Ανωριμότητες είναι αυτές». Και του λέω: «Για κάτσε· με συγχωρείς. Η μητέρα μου παντρεύτηκε δεκαεννέα χρονών. Ανωριμότητα ήταν αυτό που έκανε; Η μητέρα μου με έφερε στη ζωή και έρχεσαι εσύ και λες·; „να' ναι καλά η μανούλα σου που γέννησε έναν ιερέα“. Αυτό το ανώριμο που έκανε η μητέρα μου, που λες εσύ ανώριμο, η βιασύνη…». «Α», λέει, «αυτό δεν είναι ανώριμο». Δεν κατάλαβα· γιατί δεν είναι ανώριμο; Εγώ ξέρω πάρα πολλούς οι οποίοι έχουν παντρευτεί νωρίς και το μετάνιωσαν. Τι πρέπει να κάνουν τώρα και αυτοί; Υπάρχουν στιγμές ενθουσιασμού στη ζωή μας, που παίρνουμε αποφάσεις. Απλώς οι πιο πολλοί όταν βλέπουμε κάποιον να παντρεύεται νωρίς επειδή έτσι κάνουν όλοι, δε λέμε τίποτα· δε λέμε: «παντρεύτηκε νωρίς». Όταν όμως δούμε κάποιον που να θέλει να αφιερωθεί στο Θεό νωρίς εκεί μας πιάνει κάτι. Εγώ, να σου πω την αλήθεια; Όσα χρόνια ξέρω μαθητές ας πούμε, παιδιά που τελείωσαν το Λύκειο, πρώτη φορά είδα ένα τέτοιο παιδί, γνωστό μου που από δεκαοχτώ χρονών να πηγαίνει στο Άγιο Όρος από τόσο μικρό. Δεν ξέρω άλλα παιδιά. Τόσα χρόνια, πρώτη φορά είδα. Είναι η εξαίρεση· και μάλιστα μια εξαίρεση όμορφη, μια εξαίρεση ευλογημένη. Μια εξαίρεση που δείχνει ότι ο Θεός εμπνέει και σήμερα ψυχές και βάζει μες στις καρδιές νέων παιδιών τον πόθο να αγαπήσουν πολύ το Χριστό.

Κακό είναι αυτό; Τόσο πολύ σε πείραξε αυτό; Και να σου πω και κάτι άλλο: είσαι καρδιογνώστης; Εσύ είσαι καρδιογνώστης; Ξέρεις την καρδιά του κάθε ανθρώπου; Δηλαδή, αν είναι επιπόλαιος, αν είναι ανώριμος, αν… Για περίμενε· ο πατήρ Πορφύριος δώδεκα χρονών πήγε στο Άγιο Όρος και σήμερα όλοι διαβάζουν τα βιβλία του και ακούνε τη ζωή του και συγκινούνται, και μετανιώνουν και βλέπουν θαύματα από αυτόν τον άνθρωπο, που από δώδεκα χρονών, όχι δεκαοχτώ, δώδεκα χρονών πήγε στο Άγιο Όρος. Και (από) πιο μικρός έκανε αγώνα πνευματικό. Και λες εσύ: «Ναι, αλλά αυτός είναι η εξαίρεση». Ωραία· και σένα ποιος σου είπε ότι αυτό το παιδί δε θα είναι η εξαίρεση; Εσύ που βιάζεσαι και λες, μην είσαι καρδιογνώστης, μην κάνεις αυτό που μόνο ο Θεός μπορεί να κάνει: να ξέρεις δήθεν τα μυστικά του κάθε ανθρώπου.

«Ή μικρός μικρός παντρέψου ή μικρός καλογερέψου». Όταν όμως κάποιος το κάνει αυτό το δεύτερο, και από μικρός θέλει να γίνει μοναχός, ολόκληρη επανάσταση γίνεται. Ολόκληρη επανάσταση! Εγώ έχω πειστεί πλέον στη ζωή, ότι αυτά τα πράγματα είναι του Θεού. Κι αν είναι από το Θεό κάτι να γίνει, θα γίνει. Και αν δεν είναι από το Θεό, ο κόσμος να χαλάσει, δε θα γίνει! Δηλαδή, και να θέλει κάποιος να γίνει μοναχός δε θα γίνει, αν δεν είναι από το Θεό. Θα γίνει κάτι, ένα εμπόδιο… Αρκεί ο άλλος να έχει μια καλή προαίρεση. Να το καταλάβει και να σταματήσει. Γιατί, αν έχεις πείσμα, θα γίνεις μοναχός από ένα πείσμα, ίσως, όπως και θα παντρευτείς από ένα πείσμα. Και το έχεις πει· υπάρχουν και πολλοί αποτυχημένοι γάμοι, υπάρχουν και πολλοί άνθρωποι οι οποίοι δεν ήταν να παντρευτούν, αλλά παντρεύτηκαν χωρίς να ξέρουν καλά καλά γιατί το έκαναν. Και αυτοί οι άνθρωποι ήταν από το Θεό (να παντρευτούν). Ίσως μέσα στην καρδιά τους να ήταν να αφιερωθούν στο Θεό, αλλά δεν ήξεραν αυτό το δρόμο, δεν τους μίλησε κανείς γι' αυτήν την προοπτική. Το θεωρούσαν απίστευτο, αδύνατο, αφύσικο, ασυνήθιστο.

Και όμως πολλούς ο Θεός τους έχει σήμερα με τέτοια κλίση, να αφιερωθούν σ' Αυτόν. Αλλά αυτή την κλίση δεν την καλλιεργεί κανείς στην εποχή μας. Κανείς δεν έρχεται σήμερα να εμπνεύσει νέους ανθρώπους να δοθούν στο Θεό. Τι ωραίο πράγμα, αυτό! Που το κατηγορούμε τόσο εύκολα. Να υπάρχουν άνθρωποι που θα προσεύχονται για όλο τον κόσμο. Που θα ζουν αυτό που ζούσε ο στάρετς Παρθένιος στη Ρωσία. Ένας Άγιος ασκητής, που είπε μια μέρα στην Παναγία: «Παναγία μου, τι σημαίνει αυτό; Που έγινα, δηλαδή, μοναχός; Ποιο είναι το νόημα αυτού που έκανα; Πες μου το μυστικό αυτό». Και του απαντά η Παναγία: «Ξέρεις τι θα πει που έγινες μοναχός; Αυτό σημαίνει ότι θα πρέπει να αγιάζεις τον εαυτό σου για χάρη όλου του κόσμου». Να αγιάζεις τον εαυτό σου για χάρη όλου του κόσμου! Να γίνεις μια προσφορά για όλη την ανθρωπότητα. Να μην κοιμάμαι εγώ από αῦπνία, και να υπάρχουν στο Άγιο Όρος πατέρες που προσεύχονται άυπνοι για να με πάρει εμένα ο ύπνος. Να είμαι εγώ στα νοσοκομεία, να είμαι εγώ στις αμαρτίες μου, στις ασωτίες μου, στη φτώχια μου, στην ταλαιπωρία μου, στο διαζύγιο μου, στην αρρώστια μου και αυτοί να προσεύχονται για μένα. Είναι τόσο κακό αυτό, να αφιερωθούν άνθρωποι στο Θεό;

Εγώ δε σας κρύβω συγκινήθηκα πάρα πολύ που είδα ένα νέο παιδί. Όχι μόνο ένα· υπάρχουν πολλά παιδιά που πάνε να αφιερωθούν. Αλλά, αυτό (το παιδί) τελείωσε τώρα το Λύκειο και πήγε. Πήγε να δοκιμάσει αν θα μείνει. Δε ξέρω τι θα κάνει τελικά. Αλλά δεν είναι αυτό το ζητούμενο. Γιατί, το είπα και σε κάποιον (που με ρώτησε): «Να σου πω κάτπ πες ότι αυτός που πάει να γίνει μοναχός και δοκιμάζει, μετά από λίγο καιρό το μετανιώνει και φεύγει». «Ε», λέει, «δεν θα είναι αποτυχημένος;» «Καθόλου», του λέω, «δεν το θεωρώ αποτυχία αυτό. Θα το θεωρώ μεγάλη ευλογία του Θεού στη ζωή του. Ποιο; Το ότι για τέσσερις μήνες, για πέντε μήνες, για όσο αντέξει και κάτσει εκεί πέρα, έχει ένα τέτοιο ιερό πόθο στην καρδιά του-κι ας μη τον εκπλήρωσε. Θα θυμάμαι πάντα ότι αυτός ο άνθρωπος πόθησε να αγγίξει μια κορυφή, να ανεβεί ψηλά. Έβαλε στόχο άγιο, ευλογημένο. Έβαλε στόχο θεϊκό. Κακό είναι αυτό; Έστω.. Δοκίμασε! Είδε τις αντοχές του, ότι δε φτάνουν ως εκεί ψηλά, και ταπεινά, είπε:„Δεν το μπορώ αυτό και φεύγω“. Δεν πειράζει. Μπράβο που το θέλησες, μπράβο που το πόθησες! Οι άλλοι θέλουν πράγματα μάταια».

Ο άλλος, λέει, έχω βάλει στόχο της ζωής μου να πάρω αυτοκίνητο την τάδε μάρκα· θα μαζέψω λεφτά. Είναι αυτός στόχος ζωής; Είναι αυτό κάτι που δίνει νόημα στη ζωή σου; Κάτι τόσο φοβερό; Και όμως, το κάνει· και κανείς δεν τον κοροϊδεύει. Κανείς δεν τολμά να του πει τίποτα, γιατί θα γίνει επεισόδιο και θα παρεξηγηθεί κιόλας. Και ο άλλος βάζει στόχο να πάει να δει τους Ολυμπιακούς. Είναι στόχος ζωής; Εντάξει, δεν το κατηγορώ, αλλά δεν είναι το ίδιο μ' έναν που λέει βάζω στόχο ζωής να αγαπήσω το Χριστό και να αφιερωθώ ολόψυχα σ' Αυτόν. Εγώ διδάχτηκα από αυτό. Να βλέπεις τώρα, τρεις η ώρα το πρωί να σηκώνεται, να πηγαίνει να διαβάζει το μεσονυκτικό, να κάνει υπακοή, να κάνει θυσίες να προσφέρει, να εργάζεται, να βοηθάει. Μας περιποιήθηκε, μας έφερε φαγητό. Μάλιστα με ήξερε. «Θα σου φέρω και άλλο», λέει, «πάτερ. Έχει μείνει ένα γλυκό. Το φυλάμε για σένα. Χάρηκα που ήρθες». Είναι ωραίο πράγμα. Ωραία πράγματα γίνονται μέσα στην Εκκλησία μας. Άγνωστα βέβαια και στους πολλούς άγνωστα και στα κανάλια. Γιατί η τηλεόραση αυτό δε θα το πει ποτέ! Δε θα πει (ότι) ο κόσμος δε χάθηκε, ότι υπάρχουν νέοι άνθρωποι που θέλουν ωραία πράγματα στη ζωή.

Εκεί στο μοναστήρι είδα και έναν άλλον άνθρωπο που μου είπε κάτι που με συγκίνησε. (Σας λέω, γύρισα από το Άγιο Όρος, έτσι; Και σας λέω μερικά που είναι φρέσκα στο μυαλό μου, που μ' άρεσαν και με άγγιξαν. Από αυτά που είδα, ίσως, και εσένα κάπως σε προβληματίσουν). Είδα έναν άνθρωπο ο οποίος μου είπε ταπεινά για τη ζωή του. Τον ήξερα και μου λέει: «Είχα πάει ιεραποστολή», πού πήγε, δε θυμάμαι· Ζαΐρ, Αφρική, κάπου πήγε. «Και ενώ πήγα, με ειδοποίησαν από το μοναστήρι ότι έπρεπε να γυρίσω στο μοναστήρι. Γιατί έπρεπε να γυρίσω. Υπήρχαν ανάγκες εδώ». «Εγώ», μου λέει, «αγαπούσα πάρα πολύ την ιεραποστολή. Μου άρεσε πάρα πολύ αυτό που έκανα· αλλά εμείς οι μοναχοί έχουμε την υπακοή. Υπακούμε», λέει, «στον Πνευματικό μας. Δεν έχουμε», λέει, «δικαιώματα να λέμε „εγώ θέλω αυτό ή απαιτώ ή έχω πείσμα σ' αυτό που κάνω ή έχω αυτό που λέμε „προσπάθεια“ σ' αυτό που κάνω“». Δηλαδή, «προσπάθεια» θα πει εμπαθής προσκόλληση, το θέλω έντονα και δεν μπορώ με τίποτα να το αποχωριστώ. Αυτό είναι η «προσπάθεια».

Να μην μπορώ χωρίς κάτι. «Αυτό», λέει, «δεν το έχουμε εμείς. Εμείς τα μπορούμε όλα. Αλλά μπορούμε να τα αφήσουμε και όλα, αν μας το ζητήσουν. Δε σου κρύβω», μου λέει, «πάτερ, ότι μου άρεσε πάρα πολύ η ιεραποστολή. Να βλέπεις τους ανθρώπους να σε ακούν μ' ορθάνοιχτα τα μάτια και τα αυτιά. Έκπληκτοι να ρουφάνε τα λόγια του Χριστού. Να βλέπεις αυτούς τους ανθρώπους να βαφτίζονται σε μεγάλη και σε μικρή ηλικία. Να καίνε τα βιβλία της μαγείας. Να βλέπεις θαύματα του Χριστού εκεί. Να βλέπεις τη δίψα των ανθρώπων, την αποτελεσματικότητα του Ευαγγελικού λόγου σ' αυτές τις ψυχές. Να ευφραίνεται η καρδιά σου. Να ευφραίνεσαι που προσφέρεις για τη δόξα του Χριστού. Να σε αγαπούν οι άνθρωποι και να τους αγαπάς. Να δένεσαι μαζί τους, γιατί εκεί τρως μαζί τους! Και ξαφνικά! να σου λένε από το μοναστήρι, εδώ στην Ελλάδα, ότι πρέπει να γυρίσεις πίσω (!..) Και τα άφησα όλα και έφυγα». Και του λέω: «Τώρα πότε θα ξαναπάτε»; Και μου λέει: «Δε θα ξαναπάω· γιατί μου είπαν ότι δεν πρέπει να ξαναπάω, για κάποιους λόγους που έχουν (ανάγκη) εδώ πέρα». Και μου το έλεγε και το πρόσωπό του… Λέω: «Πάτερ μη στενοχωριέστε». Μου λέει: «Δε στενοχωριέμαι, απλώς το αναφέρω». Και εγώ συγκινήθηκα. Κι αυτός δε συγκινήθηκε. Ήταν ψύχραιμος, ήταν νηφάλιος. Εγώ έφερα τον εαυτό μου στη θέση του και λέω ότι εγώ, αν μου το έκαναν αυτό, θα στεναχωριόμουνα. Ποιο; Να σου ακυρώνουν μια επιθυμία, να σου καταστρέφουν ένα σχέδιο. Να σου χαλάνε τα σχέδια και να σου λένε: «Τι θέλεις; Αυτό; Όχι· θα κάνεις εκείνο». Και λέει ο κάθε μοναχός: «Δεν πειράζει, δεν έχω σχέδιο». «Μα εκεί δε σου άρεσε»; «Μου άρεσε, αλλά και τώρα θα μου αρέσει αυτό το καινούργιο που θα μου πεις». Και τον είδα πολύ ψύχραιμο και νηφάλιο.

Και συγκινήθηκα· γιατί, όταν γύρισα εγώ από το Άγιο Όρος, με πήρε μια κυρία τηλέφωνο και μου έλεγε πως με τον άντρα της τσακώνονται, επειδή ο ένας δεν μπορούσε να υποχωρήσει στο χατίρι του άλλου και δεν μπορούσε κανείς από τους δυο να ακυρώσει τα δικά του σχέδια. Ήθελε ο καθένας να κάνει το δικό του. Φοβερό δεν είναι αυτό; Αυτό που οι μοναχοί το ζουν σαν μια καθημερινή άσκηση και αγώνα και μια πραγματικότητα στη ζωή τους, (οι περισσότεροι το έχουν βιώσει αυτό). Δεν έχουν θέλημα απαιτητικό σε τίποτα. Θα γίνεις ιερέας. Θα γίνω. Δε θα γίνεις ιερέας. Δε θα γίνω. Θα πας να γίνεις, ας πούμε, ψαράς να ψαρεύεις ψάρια στο μοναστήρι και μετά θα πας στη βιβλιοθήκη. Και εμένα μου αρέσουν τα ψάρια· μου αρέσει η θάλασσα, ο βυθός. Μου αρέσουν οι πετονιές. Μου αρέσει οτιδήποτε. Ωραία, ας σου αρέσει! Αυτή η ταπείνωση, αυτή η ετοιμότητα να αλλάζεις, να μαλακώνει η ψυχή σου, να είσαι ευέλικτος, να μην είσαι μονοκόμματος, να μην είσαι απαιτητικός. Αν το είχαμε αυτό εμείς εδώ στην πόλη, τα ζευγάρια θα ήταν πάρα πολύ ευτυχισμένα. Οι οικογένειες θα ήταν πολύ χαρούμενες. Ο ένας θα υποχωρούσε στον άλλον.

Διδάχτηκα πάρα πολύ από αυτήν την ακύρωση της επιθυμίας αυτού του μοναχού. Του λέω: «Πάτερ, εγώ μόνο που σκέφτομαι αυτό που έκανες, να ξέρεις πως η ιεραποστολή σου συνεχίζεται… σ' ένα άλλο επίπεδο πλέον! Γιατί και αυτό το μήνυμα που τώρα βγαίνει και στους πατέρες εδώ, που ξέρουν τι κάνεις, και στον κόσμο που το ξέρει, και στην ιεραποστολή που θα το μάθουν, δηλαδή, ότι εσύ γύρισες όχι επειδή αντιπάθησες κάποιους ή επειδή τσακώθηκες ή επειδή δεν τους θέλεις, αλλά επειδή πάνω απ' όλα θέλεις να κάνεις το θέλημα του Θεού, δια του Πνευματικού σου, όπως φανερώνεται έτσι, αυτό είναι μεγάλη προσφορά! Είναι μεγάλη ιεραποστολή! Και εμένα», του λέω, «τώρα, να ξέρεις, με διδάσκεις. Σε μένα τώρα κάνεις ιεραποστολή. Τώρα που δεν είσαι σε ιεραποστολή στην Αφρική, είσαι ένας ιεραπόστολος και τώρα. Γιατί σιωπάς, ενώ έχεις τόσα να πεις· και πάλι λες· και τι λες. Λες τη λέξη „ταπείνωση“. Τη λέξη „υπακοή“. Τη λέξη „αγάπη στο Θεό“. Τη λέξη „θυσία“. Τη λέξη „αφήνομαι στο Θεό“, „εμπιστεύομαι“, „ηρεμώ“». Να είσαι, λένε οι Άγιοι, σαν μια σφαίρα που όταν την κυλάς στο πάτωμα, στο χώμα, πάει παντού. Μια σφαίρα, μια μπάλα πηγαίνει παντού. Δεν έχει γωνίες να σκαλώσει. Όπως κυλήσει, πηγαίνει. «Αυτό έχεις πετύχει», του λέω, «και εσύ. Είσαι σαν μια σφαίρα στα χέρια του θεού και σε πηγαίνει όπου θέλει και εσύ δεν αντιδράς. Είσαι σαν ένα φυλλαράκι του φθινοπώρου που πέφτει κάτω στην αυλή. Τα ξερά φύλλα τα φυσάει ο άνεμος και βλέπεις καθώς κατρακυλάνε τακ-τακ-τακ γυρνάνε, γυρνάνε, γυρνάνε και κάπου σταματάνε· και μετά πάλι φυσάει ο άνεμος και τα πάει πιο κάτω. Και τα φυλλαράκια αυτά δεν έχουν απαίτηση, δεν πάνε κόντρα στην πνοή του Θεού. Στην πνοή αυτού του ανέμου». Οι μοναχοί το ζουν αυτό. Οι καλοί μοναχοί το ζουν γιατί, αν κανείς δε θέλει να αγωνιστεί, και στο μοναστήρι να είναι μπορεί να έχει και εκεί πείσματα και να λέει: «Όχι, εγώ θέλω αυτό» ή να πάει με ένα πλάγιο τρόπο να το πετύχει. Αλλά τώρα μιλάμε για έναν άνθρωπο που θέλει να κάνει αγώνα. Και — δε σου λέω ψέματα- αυτός ο άνθρωπος στο πρόσωπό του είχε μια ηρεμία! Εγώ δε θα την είχα αυτήν την ηρεμία κάθε φορά. Δηλαδή, το ζηλεύω αυτό· θα' θελα και εγώ έτσι να είμαι, αν ακυρωθεί κάτι στη ζωή μου. Γιατί, όταν κάνεις κάτι για το Θεό, δεν κολλάς σ' αυτό που κάνεις αλλά κολλάς σ' αυτό το «άλλο» που είπαμε· ότι κάνεις κάτι για το Θεό! Οπότε, θέλω εγώ να κάνω κάτι για Σένα, Χριστέ μου!. Αν αυτό που Εσύ θες, είναι να πάω για ιεραποστολή, θα το κάνω· όχι επειδή είναι ιεραποστολή, αλλά επειδή το κάνω για Σένα. Η χαρά μου δεν είναι η ιεραποστολή για την ιεραποστολή, αλλά η ιεραποστολή γιατί αυτό το θέλεις Εσύ. Και μέσα από αυτό εγώ αγαπώ Εσένα. Αν ξέρω, όμως, ότι Εσύ θεςνα Σε αγαπήσω μέσα από μια επιστροφή και να μπω στο αεροπλάνο και να πάρω (μου έλεγε αυτός ο μαναχός, πώς πήρε τις κούτες, τα πράγματά του, τα φόρτωσε, γύρισε) αν θέλεις να Σε αγαπώ έτσι, θα Σε αγαπώ έτσι! Γιατί για μένα, το ζητούμενο είναι να Σε αγαπώ, ασχέτως του πώς θα Σε αγαπώ!..

Θυμάμαι, μια φορά πήγα (να κάνω) μια ομιλία και είχαν κάνει λάθος και δεν είχαν ειδοποιήσει τον κόσμο· δεν τον είχαν καλέσει. Είχαν οργανωθεί εκεί οι υπεύθυνοι, δεν είχαν πει στον κόσμο τη συγκεκριμένη ημερομηνία. Εγώ πήγαινα στο δρόμο και χαιρόμουν. Και δε ξέρω αν χαιρόμουν γιατί θα μιλήσω για το Χριστό ή αν χαιρόμουν επειδή πάω να κάνω μια ομιλία. Είναι δύο διαφορετικά πράγματα αυτά. Δε ξέρω αν με καταλαβαίνεις… Εσύ, Βασίλη, που κάνεις εκδηλώσεις συναυλίες και τραγουδάς, και τα λοιπά, και ψάλλεις θα καταλαβαίνεις τι εννοώ. Άλλο να πηγαίνεις για τη δόξα του Θεού μόνο, και άλλο να πηγαίνεις, γιατί και εσύ ευχαριστιέσαι μ' αυτό που κάνεις. Πάω, λοιπόν, να πω την ομιλία. Πάω στο χώρο το συγκεκριμένο· και δεν ήταν κανένας! Λέω, «θα έρθουν». Και εμφανίζεται κάποιος ιερέας και μου λέει: «Πάτερ, δεν έχει έρθει κανείς. Με συγχωρείς, γιατί δεν ειδοποιήσαμε κανέναν». Εκείνη την ώρα εγώ έπεσα από τα σύννεφα… και λέω (μέσα μου): «Ε, δεν είμαστε καλά· και τώρα τι γίνεται εδώ; Ήρθα τόσο δρόμο, να κάνω ομιλία και δεν είναι κανείς»; Μέσα μου τα έλεγα. Εξωτερικό χαμογελούσα και έλεγα: «Ε, δεν πειράζει τι να κάνουμε. Λάθος θα έγινε». Ενοχλήθηκα… Ενώ, αν αγαπούσα πραγματικά το Θεό, και μόνο Αυτόν, θα έπρεπε να πω: «Κύριε, έτσι θέλησες και έτσι έγινε». Και να πω και το άλλο, το πιο αληθινό, ότι ο Θεός αυτούς τους ανθρώπους θέλησε να τους προστατεύσει από τα δικά μου λόγια που είναι γεμάτα εγωισμό και φιλαυτία και αυτοπροβολή· και ο Θεός θέλησε να μην ακούσουν ένα τέτοιο λόγο μολυσμένο. Καλύτερα να έχεις το απόγευμά σου ήσυχο, παρά να ακούς κηρύγματα τα οποία βγαίνουν από έναν ομιλητή ο οποίος δεν είναι ταπεινός. Έτσι έπρεπε να πω για μένα, όχι για σένα. Εγώ μιλάω για μένα, για το δικό μου λόγο. Αυτή είναι η αλήθεια στην πραγματικότητα, αλλά δεν το σκέφτηκα έτσι. Με δίδαξε, λοιπόν, αυτός ο μοναχός, ο οποίος ακύρωσε τις επιθυμίες του.

Με δίδαξαν και οι άλλοι μοναχοί. Ταπεινοί. Υπάρχει πολλή ταπείνωση στο Άγιο Όρος, αγαπητέ μου, στο λέω αλήθεια. Υπάρχει πολλή ταπείνωση στο Αγιο Όρος. Εγώ ώρες-ώρες σκέφτομαι τους πατέρες στο Άγιο Όρος και συγκινούμαι πάρα πολύ μόνο που υπάρχουν αυτές οι φιγούρες, τυλιγμένες στο μαύρο που δε ξέρεις καλά καλά ποιος είναι. Βλέπεις μια φιγούρα μαύρη εκεί πέρα να περνάει δίπλα σου και δε ξέρεις ποιος είναι. Και δεν τον ενδιαφέρει να ξέρεις ποιος είναι. Είναι κάποιος που αγαπά το Χριστό· τίποτα άλλο. Είναι κάποιος που σε στέλνει (στο Χριστό) και σου δείχνει το Χριστό. Τίποτα άλλο. Τι σε νοιάζει ποιος είναι; Πώς με λένε, από πού είμαι, πόσο χρονών είμαι, τι σπούδασα… Μη σε ενδιαφέρει τίποτα από όλα αυτά. Εγώ ζω για το Χριστό! Αν θέλεις να ξέρεις κάτι για μένα, ένα να ξέρεις: ότι προσεύχομαι… Λέει ένας μοναχός: «Αν θέλεις να ξέρεις κάτι για μένα, ένα να ξέρεις: αν τώρα ανοίξεις την καρδιά μου, είναι χαραγμένο με χρυσά γράμματα το όνομα του Κυρίου Ιησού Χριστού! Αυτό να το ξέρεις! Αυτό ας το ξέρεις. Τίποτα άλλο δε θέλω να ξέρεις για μένα. Τίποτα άλλο». Αυτό εμένα με διδάσκει πάρα πολύ! Με συγκινεί! Μορφές ταπεινές, πρόσωπα ευλογημένα, χαριτωμένα, άγια, όμορφα· όπως τα θέλει ο Θεός!..

Και εκεί, σ' ένα τραπέζι που τρώγαμε κοίταζα απέναντι. Ήταν ένα άλλο τραπέζι, με κάποιους λαϊκούς εργάτες. Κάποιους εκεί που βοηθούσαν. Και είδα κάποιον που φόραγε ένα σκουφάκι, αυτό που φοράνε τα νέα παιδιά που κάνουν σκι στα βουνά. Φόραγε ένα σκουφάκι και με κοιτούσε. Λέω τώρα, έτσι όπως φόραγε το σκουφάκι του, δε φαινόταν καθαρά τα χαρακτηριστικά του προσώπου του. Γιατί, όταν βάζεις ένα σκούφο, ένα καπέλο, ας πούμε, αλλάζει η μορφή του προσώπου σου. Δεν κατάλαβα ποιος είναι. Με κοιτούσε.

Πριν καιρό είχα δει μια Κυριακή, πριν από πολλούς μήνες, περίπου έξι μήνες, είχα δει σε μια εκκλησία μια μητέρα· γνωστή μου. Λέω: «Τι κάνει ο γιος σας; Έχω καιρό, χρόνια να τον δω». Και που της λέω έτσι, βάζει τα κλάματα αυτή η μητέρα. Μου λέει: «Δεν τα μάθατε». Λέω, «Τι να μάθω»; «Ο γιος μου έχει μπλέξε». «Πού έχει μπλέξει»; «Έχει μπλέξει με τα ναρκωτικά». «Τι λέτε», της λέω, «σοβαρολογείτε»;… Το παιδί αυτό το ήξερα. Το πρόσωπο του ήταν ένα σωστό αγγελάκι, ένα ευλογημένο παιδί, ένα χαρούμενο πλάσμα, ένα αγνό πρόσωπο. «Αφήστε», λέει, «πάτερ, ζούμε ένα δράμα. Έχει μπλέξει». Και άρχισε να κλαίει… Συγκλονίστηκα και εγώ που το άκουσα. Μετά τη Λειτουργία περίμενα να πω ένα «γεια», για να φύγω. Λοιπόν, εκείνη την ώρα με καθήλωσε αυτή η κουβέντα. Της λέω: «πού μπορώ να τον βρω; Θέλω να τον πάρω τηλέφωνο». «Δεν μπορείτε να τον βρείτε», λέει. «Πέστε μου», της λέω, «πού είναι να πάω». «Πού είναι πάτερ μου! Στην Ομόνοια!!», μου λέει, «γυρίζει, εκεί θα τον βρείτε, αν τον βρείτε». «Θα μου μιλήσει»; «Δεν ξέρω», λέει, «άμα σας καταλάβει. Άμα μπορέσει. Άμα είναι το μυαλό του καθαρό».

Και σηκώθηκα και πήγα. Έψαχνα εκεί στην Ομόνοια· γιατί έχω δει και άλλα τέτοια πρόσωπα, ναρκομανείς που πέφτουν κάτω στα πεζοδρόμια, παίρνουν τη δόση τους, τους πιάνει εκεί πόσες ώρες, κάθονται καθηλωμένοι και λοιπά. Πήγα εκεί πέρα, κοίταζα από εδώ και από εκεί, πέρναγα διακριτικά από το ένα στενό, από το άλλο, δε το βρήκα το πρόσωπο που έψαχνα. Κι έλεγα, τι θα γίνει τώρα; Και έλεγα: «Θεέ μου, ελέησε το παιδάκι αυτό», πώς έγινε, παιδί μου, αυτό; Ένα καλό παιδί να μπλέκει· πώς παρασύρθηκε; Και προσευχόμουν γι' αυτό το παιδί.

Α, και τώρα στο Αγιο Όρος, λοιπόν, εκεί που έτρωγα στην τράπεζα της Μονής και κοίταζα απέναντι που σας λέω τα άτομα, με κοίταζε κάποιο πρόσωπο. Και όπως πήγα να βγω μετά από την τράπεζα, πέρασε και αυτός μπροστά μου. Δεν κατάλαβε και αυτός ποιος ακριβώς ήμουν κι εγώ, αλλά, όταν αυτός που με κοίταζε με πλησίασε, εγώ κατάλαβα ποιος ήταν. Ήταν αυτός! Αυτό το παιδί που είχα να το δω έξι-επτά χρόνια και εν τω μεταξύ είχε μπλέξει. Και τρελάθηκα!.. Τον βλέπω και τον σταματάω! Και του λέω: «Εσύ είσαι»; Μου λέει: «Πάτερ!» Και με φιλάει. Και με φίλησε, όπως θα φίλαγε τον πατέρα του. Στα μάγουλα κανονικά, όχι σαν παπά με ευλάβεια. Γιατί τα παιδιά αυτά, πώς να το πω, τους λείπει η στοργή, η αγάπη, η ζεστασιά. Όχι ότι δεν την είχε το παιδί αυτό στην οικογένειά του, αλλά πάντα τους λείπει· και ειδικά τώρα που είναι πονεμένα. Και μου πιάνει το χέρι και δε μου το άφηνε. Και το χέρι του έτρεμε, έτρεμε από… δε ξέρω, (αυτοί οι άνθρωποι, τρέμει κάπως το νευρικό τους σύστημα). Είχε μια ευαισθησία και το χέρι του έτρεμε σαν ένας μεγάλος παππούς. Έτρεμε το χέρι του, το ένοιωθα στο χέρι μου, στην παλάμη μου και δε με άφηνε. Του λέω: «Τι κάνεις, βρε παιδί μου»; «Δεν τα μάθατε», μου λέει; «Τα έμαθα», του λέω, «και χαίρομαι πάρα πολύ (που σε βλέπω). Τι ήρθες εδώ να κάνεις»; Λέει: «Ήρθα εδώ πέρα και προσπαθώ να βοηθηθώ από την Παναγία. Κάνω προσευχή, πάω στις ακολουθίες, βοηθάω λίγο εδώ πέρα στις δουλειές· να αποτοξινωθώ, να ηρεμήσω να το ξεπεράσω. Πάω και κάτω λίγο, καμιά φορά, και πάλι μπλέκω. Ξαναγυρί-ζω, πέφτω, σηκώνομαι». Και του λέω: «να σου πω» του λέω, «ξέρεις κάτι; Ο θεός, η Παναγία μας, δε θα σε αφήσουν. Έχεις κι εσύ ένα δρόμο στη ζωή σου. Δε ξέρει κανείς το τέλος του δρόμου σου. Μην απογοητεύεσαι. Μην απελπιστείς· κάνε ό,τι μπορείς· και πολύ χάρηκα που σε είδα εδώ» του λέω. «Σ' έψαχνα», του λέω, «ξέρεις πού»; «Στην Ομόνοια σε έψαχνα να σε βρω. Και τώρα χάρηκα που είσαι στην αγκαλιά της Παναγίας μας, εδώ στο Περιβόλι της!». Και συγκινήθηκε και μου λέει: «Τι ώρα φεύγει το καράβι σου»; Του λέω: «Φεύγει τώρα, δέκα και είκοσι». «Να σε δω, θα έρθω να σε βρω».

Και ήρθε να με δει τα τελευταία δέκα λεπτά, έστω να μου πει ό,τι δεν μπορούσε να μου πει όλα αυτά τα χρόνια… Να μου μιλήσει όσο δεν μπορούσε να μου μιλήσει τον τελευταίο καιρό. Έτρεξε να μου φέρει φωτογραφίες από την οικογένεια του, από τα αγαπημένα του πρόσωπα. Μιλήσαμε, συγκινήθηκε, με κοιτούσε, μου είπε να προσευχηθώ. Μου ξαναφίλησε το χέρι. Πάλι έδειχνε αυτό τον πόθο του, να νιώσει ζεστασιά και αγάπη και στοργή, και πατρική και μητρική στοργή ταυτόχρονα και όλα τα ήθελε αυτό το παιδάκι. Και λέω: «Χριστέ μου, τι πράγμα είναι αυτό»! Και ήθελα να πω σε ένα δημοσιογράφο στην τηλεόραση (να μη λέω τώρα ονόματα). Να φωνάξω τον κ. τάδε του καναλιού τάδε που συνέχεια σχολιάζουν, που βρίζουν, που κατηγορούν να του πω έλα εδώ εσύ… πάρε αυτό το παιδάκι, να σου δώσει αυτό, μια συνέντευξη! Έλα και πες του παιδιού αυτού για την Εκκλησία, τους μοναχούς πες του, πες του! Γιατί, στην ουσία αυτό κάνεις. Κατήγορός. Δεν αγαπάς την Εκκλησία. Και έλα, πες του! Τι θα σου πει το παιδί αυτό; Θα σου πει, εγώ εδώ πέρα βρήκα νόημα και σκοπό. Εάν δεν είχα έρθει εδώ πέρα, θα είχα πεθάνει! Θα είχα αυτοκτονήσει! Θα είχα τρελαθεί! Θα είχα φτάσει στην έσχατη κατάπτωση. Αυτό είναι το Άγιο Όρος το μυστικό. Αυτό είναι το Άγιο Όρος το κρυφό. Αυτή είναι η προσφορά αυτών που δε θα ακουστούν ποτέ στην τηλεόραση, ποτέ στα κανάλια, ποτέ στις ειδήσεις γιατί απλούστατα — αυτό το έχεις πει και εσύ — αυτά δεν πουλάνε. Αυτά συγκινούν και όταν ο άνθρωπος συγκινηθεί και μετανιώσει, θα κλείσει το κανάλι της τηλεόρασης και δε θα έχεις δουλειά εσύ. Και μετά τι θα κάνεις; Γι' αυτό και λες· για να κρατάμε τον κόσμο, για να έχουμε τηλεθέαση και ακροαματικότητα, βγάλε σκάνδαλα, βγάλε έκτροπα, βγάλε αμαρτίες, βγάλε αταξίες. Και μου λες: «Γιατί; Δε γίνονται, δηλαδή, όλα αυτά τα έκτροπα»; Γίνονται, αλλά γίνονται και αυτά τα ωραία! Υπάρχουν και αυτά τα ωραία στοιχεία της ομορφιάς της αγιότητας της υγείας μέσα στην ασθένεια· της προσφοράς μέσα στην αδυναμία του άλλου. Της αγάπης, της ζεστής αγκαλιάς, του ζεστού φιλιού· που ο άλλος νιώθει την ανάγκη κάποιος να τον αγκαλιάσει, να του δείξει στοργή. Αυτά, γιατί δεν τα λες Αυτό είναι το Άγιο Όρος.

Αυτό το Αγιο Όρος αγάπησα! Αυτό το Άγιο Όρος με συγκίνησε και έφυγα γεμάτος από ευτυχία και δύναμη και παρηγοριά και συγκίνηση και κατάνυξη και προβληματισμό και… πώς να το πω εγώ. Κάποιος μου είπε: «Κάθε φορά που πάω στο Άγιο Όρος είναι κάτι ξεχωριστό αυτό που παίρνω». Κοίτα πόσα πράγματα σου είπα τώρα, που είδα από τέσσερις-πέντε μέρες που έκατσα στο Άγιο Όρος. Και, όταν πήγα στο αεροδρόμιο, (για) να γυρίσω, γιατί είχα βγάλει ένα πολύ φτηνό εισιτήριο εδώ και πολύ καιρό. Για να είναι πολύ φτηνό, το είχα κλείσει. Το λέω αυτό, γιατί μερικοί σκανδαλίζονται. Όταν λες ότι γυρίζεις με αεροπλάνο, νομίζουν ότι δίνεις εκατοντάδες ευρώ. Ήταν πάμφθηνο· τριάντα πέντε ευρώ ήταν. Ήρθε ένα ζευγάρι Γερμανών, στο άσχετο, και με βρήκαν και μου έβγαλαν ένα κουτά κι με βέρες και μου έλεγαν στα Γερμανικά κάτι, μισο-καταλάβαινα ελάχιστα. «Θέλουμε», λέει, «να μας ευλογήσετε τις βέρες». Με είδαν που βγήκα από το Άγιο Όρος; Δεν ήξεραν ότι βγήκα από το Άγιο Όρος και δε ξέρω γιατί, με βρήκαν στο αεροδρόμιο. Λέω: «Είστε ορθόδοξοι»; Λέει, «Όχι, πειράζει; Θέλουμε να μας ευλογήσεις· είναι κακό να μας ευλογήσεις τις βέρες»; «Να σας ευλογήσω». Και τους ευλόγησα τις βέρες και με χαιρέτησαν με πολλή αγάπη. Και λέω: «Βρε παιδί μου, κοίτα να δεις· φεύγω από το Άγιο Όρος συγκινημένος, πάω στο αεροδρόμιο και κάθομαι-και ενώ θέλω να κλειστώ στον εαυτό μου και να σκεφτώ όλα αυτά τα ωραία που έζησα, κάποιος ξαφνικά, σαν να τον τράβηξε κάτι και ήρθε κοντά μου και μου ζητά ευλογία». Μου λέει, «έχουμε πενήντα χρόνια γάμου-επέτειο και θέλουμε να μας ευλογήσετε εσείς». Βγήκα από το Άγιο Όρος και αμέσως ήρθε κάποιος κοντά μου να ζητήσει ευλογία. Εγώ που το αισθάνθηκα στη ψυχή μου αυτό, έτσι το πήρα: Όταν πραγματικά πας κοντά στο Θεό, έστω λίγο να Τον ακουμπήσεις, μετά οι άλλοι, όταν γυρίσεις θέλουν κι αυτοί να σε πλησιάσουν χωρίς να το επιδιώξεις. Χωρίς να το θέλεις. Μόνο και μόνο επειδή είσαι άνθρωπος του Θεού, έστω και λίγο.

Και μετά πήγα στον ηλεκτρικό, όταν πήγα στην Αθήνα, για να πάω σπίτι μου, και μπήκε μέσα ένας ναρκομανής που έβγαλε τα χαρτιά του και άρχισε να λέει αυτά που λέει, και τα λοιπά, ότι έχει κάνει αποτοξίνωση, τον έχει δείξει το κανάλι τάδε και θέλω βοήθεια. Και λέω: «Τώρα εγώ δε γίνεται να μην του δώσω». «Μα», μου λέει ένας, «θα πάρει ναρκωτικά». Μα, τι λες τώρα; Ο Θεός που του δίνει ζωή! δεν ξέρει τι κάνει; Όλοι ναρκομανείς δεν είμαστε; Εσύ, όταν βλέπεις εκατό ώρες την ημέρα τηλεόραση, ναρκομανής δεν είσαι; Τι είσαι; Εσύ, όταν μιλάς στο τηλέφωνο εκατό ώρες ναρκωτικό δεν είναι; Και η πολυλογία σου; Τι κάνεις γι' αυτό; Σε τιμωρεί ο Θεός; Όχι! Και εγώ γιατί να τιμωρήσω αυτόν; Ύστερα, με το μισό ευρώ που θα του δώσω, θα πάει να πάρει ναρκωτικά; Όχι, αγαπητέ μου. Αγάπη του δίνω. Ο ιερέας είναι αγάπη, είναι προσφορά. Δεν μπορώ να μη του δώσω τίποτε και να περάσει έτσι μπροστά από έναν παπά… και έβαλα το χέρι στην τσέπη και ζητούσα κάτι ψιλά. Είκοσι, τριάντα λεπτά· και μάζεψα έτσι ψιλολόγια και βγήκαν πενήντα, εξήντα λεπτά και του τα έδωσα στο χέρι. Και αντί αυτός να φύγει… μέσα στον κόσμο, μες στον ηλεκτρικό που όλο το βαγόνι ήταν γεμάτο, μου φιλάει το χέρι και δε σηκώνει τα χείλη από το χέρι μου. Μες τον κόσμο. Και κοίταζαν όλοι έναν ναρκομανή με τα χαρτιά του ανοιχτά, να φιλάει το χέρι ενός παπά που είχε γυρίσει από το Αγιο Όρος που δεν το ήξερε κανείς όμως. Το ήξερε όμως ο Θεός και πήγε στην ψυχή αυτού του παιδιού και του λέει, είναι ένας παπάς αμαρτωλός, το ξέρει ο Θεός αλλά πίσω από αυτό κρύβεται η Χάρη του Χριστού, ο Οποίος είναι Αγάπη, ο Οποίος είναι ο μόνος που έχει ανάγκη ο κόσμος. Αυτόν έχει ανάγκη και πήρε μια ευχή από έναν αμαρτωλό παπά. Και κανενός άλλου το χέρι εκεί μέσα δεν το φίλησε. Σε κανέναν άλλο δε στάθηκε έτσι, όπως στάθηκε μπροστά στην ιεροσύνη, στην Εκκλησία, στο Χριστό. Αυτόν έχει ανάγκη όλος ο κόσμος.

Αυτό μου έδειξε εμένα το Αγιο Όρος. Ότι, αν είσαι άνθρωπος του Θεού, έχεις πολλά να δώσεις. Ακόμα και όταν κάθεσαι στον ηλεκτρικό και πας στη δουλειά σου και δεν κάνεις τίποτα· μόνο που υπάρχεις, μόνο που αναπνέεις. Γιατί η αναπνοή σου μυροβλύζει το όνομα του Χριστού. Αυτό το απλό· να λες: «Κύριε Ιησού Χριστέ ελέησέ με». Και να κάθεσαι στον ηλεκτρικό, να πας Μαρούσι-Πειραιάς και να μην κάνεις τίποτα. Να λες μόνο την ευχή. Είναι μεγάλη βοήθεια, μεγάλη προσφορά, μεγάλη καρποφορία· και (άσε) τον κόσμο μετά να κάνει ό,τι θέλει. Αλλος θα έρθει να σε πλησιάσει, άλλος θα έρθει να σου μιλήσει, άλλος θα έρθει να αντιδράσει και να δει πώς θα αντιδράσεις κι εσύ και να σε δοκιμάσει να δει αν είσαι αληθινός. Πάντως όλοι το Χριστό ζητούν. Πάντως, είναι πολύ ωραίο να είμαστε Χριστιανοί. Είναι πολύ μεγάλη τιμή ο Χριστός!

Κοιτώ την ώρα, πέρασε. Σας κούρασα πάλι σήμερα με τα δικά μου· που δεν είναι όμως δικά μου, είναι δικά σου, είναι δικά μας είναι της Εκκλησίας μας. Είναι τα θαυμάσια και τα μεγαλεία του Χριστού μας! Εμείς οι κληρικοί αυτό δεν πρέπει να κάνουμε; Να σου θυμίζουμε τα μεγαλεία του Θεού! Να παρηγορηθεί η καρδιά όλων μας και να πάρουμε λίγη δύναμη.

Βασίλη Χατζηνικολάου, πολύ σ' ευχαριστώ που και σήμερα μας παρηγόρησες και — αλήθεια σού λέω — χωρίς αυτήν την όμορφη μουσική που πλαισιώνει και στολίζει τα φτωχά μου λόγια, εγώ δε θα μπορούσα να σταθώ. Στο λέω αλήθεια! Σ' ευχαριστώ πολύ και ευχαριστώ για το τελευταίο κλείσιμο που θα μας βάλεις.

Εύχομαι να είστε ευλογημένοι, εύχομαι η χάρη της Παναγίας μας, η χάρη όλων των Αγιορειτών Πατέρων, των Αγιορειτών Αγίων της Εκκλησίας να επισκιάζει τη ζωή όλων μας και να βοηθήσει όλους μας η Παναγία να καταλάβουμε ότι ο κάθε τόπος είναι το Αγιο Όρος. Το κάθε σπίτι, το κάθε δωμάτιο, μπορεί να είναι Άγιο Όρος και ότι, τελικά, αυτό που όλοι ζητάμε είναι ο Χριστός μας η Παναγία μας, οι Αγιοί μας. Η παρηγοριά αυτή που μας δίνει η Εκκλησία, η τόσο ζεστή, η τόσο αληθινή.

Καλή δύναμη, αγαπητοί μου φίλοι· και θα χαρώ πολύ να σας συναντήσω και την επόμενη φορά στην εκπομπή μας. Χαίρετε!

Πάσχα

«Έχουμε ξαναβρεθεί σε αυτό το νοσοκομείο όταν ο αδερφός μας έκανε θεραπεία αφού είχε διαγνωσθεί με όγκο στο κεφάλι. Ο αδερφός μας μετά από αρκετούς μήνες γεμάτους αφόρητους πόνους έφυγε από αυτή τη ζωή. Οι γιατροί ένα βράδυ του είχαν πει ότι είχε άλλες δύο μέρες ζωής. Τότε ο αδερφός μας, σε μία από τις ελάχιστες φορές που ξέσπασε σε κλάμα, σκεφτόμενος το μωρό που άφηνε πίσω του, άρχισε να ψέλνει το „Χριστός ἀνέστη ἐκ νεκρῶν, θανάτῳ θάνατον πατήσας, καί τοῖς ἐν τοῖς μνήμασι, ζωήν χαρισάμενος!“ Ήρθαμε στο σπίτι το Σάββατο, την Κυριακή κοινώνησε και είχε ήδη αρχίσει να ταξιδεύει μέχρι τη Δευτέρα που κοιμήθηκε. Τις τελευταίες ημέρες μας έλεγε συνέχεια μόνο μιά λέξη: „σας αγαπώ“…»

Κ. και Λ.Ε. Κρήτη (e-mail)

«Χριστός ἀνέστη ἐκ νεκρῶν, θανάτῳ θάνατον πατήσας, καί τοῖς ἐν τοῖς μνήμασι ζωήν χαρισάμενος»

Γιατί να μην το πω κι εγώ; Ας το πω κι ας μην είμαι καλλίφωνος, κι ας μην είμαι μούσικολογιότατος, κι ας μην έχω ωραία φωνή… Όλοι αυτή τη μέρα, κι όλοι αυτές τις μέρες, αδελφοί μου, μπορούμε να ψέλνουμε κι ας είμαστε φάλτσοι, κι ας είμαστε μικροί, κι ας είμαστε μεγάλοι. Μπορούμε να ψέλνουμε, να κουράσουμε τη φωνή μας και να βραχνιάσουμε απ' τη φωνή αυτή κι απ' την ψαλμωδία, και να λέμε όλοι το «Χριστός Ἀνέστη».

Ο Χριστός αναστήθηκε! Αυτό είναι το μεγάλο θαύμα που ζούμε αυτές τις μέρες. Αυτή είναι η μεγάλη χαρά της ψυχής μας. Αναστήθηκε ο Κύριος. Τέρμα τα ψέματα, τέρμα ο πόνος, τελείωσαν όλα! Πέρασε η Μεγάλη Εβδομάδα, πέρασε ο Σταυρός του Κυρίου. Και τώρα ο Κύριός μας είναι ένδοξος πλέον, Αναστημένος, λαμπρός, γεμάτος φως! Ένας νέος ήλιος βγήκε απ' το κενό αυτό μνημείο, από τον τάφο του Κυρίου. Ο Κύριος Ανέστη. Ο Χριστός είναι Αναστημένος, κι αυτή είναι η μεγάλη απόδειξη, αυτή είναι η μεγάλη στήριξη, το μεγάλο στήριγμα της πίστης μας! Ο Χριστός είναι αναστημένος και ζει. Αλλιώς δεν εξηγείται το φαινόμενο της Εκκλησίας. Αλλιώς δεν εξηγείται το ότι υπάρχει Εκκλησία. Γιατί εκπέμπουμε τώρα; Γιατί κάνω τώρα αυτή την εκπομπή; Γιατί τώρα ακούμε το σταθμό της Πειραϊκής Εκκλησίας Γιατί υπάρχει η Πειραϊκή Εκκλησία; Γιατί υπάρχουμε εμείς Γιατί σε λένε όπως σε λένε; Γιατί έχεις το όνομα αυτό, Κώστας Βασίλης Γεωργία, Αναστασία, Φώτης, Παναγιώτα; Γιατί λέγεσαι έτσι; Στο όνομα τίνος σε βάφτισαν; Στο όνομα ενός νεκρού; Στο όνομα ενός ανύπαρκτου;

Όχι, αδελφοί μου. Δεν είναι ψέμα! Είναι Αναστημένος ο Κύριός μας. Υπάρχει ο Χριστός και ζει. Νίκησε το θάνατο, νίκησε τη φθορά και ζει ανάμεσά μας. Αυτό είναι το μεγαλείο της πίστης μας. Αυτό είναι αυτό που ζούμε όλοι αυτή την περίοδο, από την Ανάσταση του Κυρίου, για πενήντα μέρες συνέχεια, Του τραγουδάμε. Συνέχεια Του λέμε μέχρι να το χωνέψουμε. Που δεν μπορούμε να το χωνέψουμε, γιατί είμαστε ακόμα πεπερασμένοι, ζυμωμένοι με αυτή τη φθορά και το θάνατο, ζυμωμένοι με τη ματαιότητα αυτής της ζωής κι ο νους μας δεν μπορεί να χωρέσει αυτό το αχώρητο, το μεγάλο, το άρρητο μυστήριο της Ανάστασης του Κυρίου.

Να σου πω κάτι; Άσε τα κοινωνικά στοιχεία του Χριστιανισμού αυτές τις μέρες περί δικαιοσύνης, περί ισότητας, περί κοινοκτημοσύνης κ.λπ., και πες μου αυτό το ερώτημα. Απάντησέ το. Πιστεύεις στην Ανάσταση του Κυρίου; Μην ακούς αυτά που λένε ότι ο Κύριος είπε ωραία διδασκαλία, ωραία λόγια, μίλησε για την αγάπη. Ακόμα έχω δει και βιβλιαράκια στα διάφορα περιοδικά που έχουν ρητά σοφών ανθρώπων και βάζουν και του Κυρίου ωραία λόγια, και λένε (ότι) ο Κύριος μίλησε για την αγάπη, για την ταπείνωση, για την προσευχή. Όλα αυτά είναι ωραία, αλλά όλα αυτά στηρίζονται στο μεγάλο γεγονός της Ανάστασης του Κυρίου. Ποιος Κύριος; Ο Κύριος που ζει! Ο Κύριος που υπάρχει και τώρα· ο Χριστός που νίκησε το θάνατο, που νίκησε τη φθορά. Όχι κάποιος που ήρθε, που έζησε και πέθανε και έσβησε όπως σβήνουμε εμείς και χανόμαστε. Δηλαδή, δεν υπάρχουμε πλέον, όπως υπάρχει ο Κύριος ολοζώντανος. Ο Κύριος είναι Αυτός που ζει και πάντοτε θα ζει.

Ήρθε στον κόσμο κάποια στιγμή, κι από τότε υπάρχει πάντοτε ως Θεάνθρωπος στην αιωνιότητα. Ο Κύριος του σύμπαντος, ο Κύριός μου και ο Θεός μου!.. Αυτόν τον Χριστό Τον πιστεύεις; Δεν είναι κάτι λογικό αυτό που λέμε. Δεν εξηγείται αυτό λογικά. Είναι ένα θαύμα υπερφυσικό. Ένα θαύμα που το ζεις με την καρδιά σου· ένα θαύμα που το ψηλαφάς με την πίστη σου· ένα θαύμα που το αγγίζεις με την καρδιά σου, με την ψυχή σου, με την ύπαρξή σου. Δεν εξηγείται λογικά. Μα, δεν είναι όλα στη ζωή λογικά. Δεν εξηγούνται όλα λογικά. Υπάρχουν και τα «υπέρ φύση». Υπάρχουν και τα βιώματα μιας άλλης τάξης, ενός άλλου κόσμου. Αυτό το βίωμα, αυτό το θαύμα, αυτή η πραγματικότητα, είναι αυτή που μας προβάλλεται αυτές τις μέρες απ' την Αγία μας Εκκλησία. Πιστεύουμε στην Ανάσταση του Κυρίου. Πιστεύουμε. Τη ζούμε, τη νιώθουμε στην καρδιά μας, λάμπει στα πρόσωπά μας, το βλέπουμε στους αδελφούς μας. Ο Χριστός Ανέστη! Ο Κύριος υπάρχει. Ο Κύριος ζει ανάμεσά μας. Αλλιώς, αν αυτό δεν το πιστεύουμε, λένε οι Άγιοι Απόστολοι, είμαστε οι πιο ταλαιπωρημένοι άνθρωποι. Είμαστε τα πιο δυστυχισμένα πλάσματα αυτού του κόσμου· να λέμε κάτι που δεν ισχύει, να δίνουμε τη ζωή μας για ένα ψέμα. Δεν είναι ψέμα, είναι μια αλήθεια! Όμως χρειάζεται κατάλληλους δέκτες για να δεχτούν αυτή την αλήθεια. Χρειάζεται κατάλληλες καρδιές, ταπεινές ψυχές, αναγεννημένες υπάρξεις· ειλικρινείς ανθρώπους που αναζητούν καλοπροαίρετα την αλήθεια. Φιλότιμους ανθρώπους με αρχοντική ψυχή κι ευγενική καρδιά. Αλλιώς, δεν μπορείς να καταλάβεις τίποτα από την Ανάσταση του Κυρίου. Αλλιώς, απλώς τρως, πίνεις, διασκεδάζεις, χαίρεσαι χάρη στην Ανάσταση του Κυρίου, αλλά δεν καταλαβαίνεις αυτήν την Ανάσταση του Κυρίου, που σου χαρίζει όλα αυτά τα δώρα.

Λοιπόν, αδελφοί μου, παρόλο που ζούμε σε μια τέτοια εποχή ορθολογισμού, λογικοκρατίας, προόδου της τεχνολογίας, των επιστημών των θετικών, παρόλα αυτά, η Εκκλησία μας συνεχίζει να εκπέμπει καρδιακά και ν' αγγίζει την καρδιά μας. Είμαστε σε εποχή ορθολογισμού, αλλά και σε εποχή μεγάλου αποκρυφισμού και έντονης παραθρησκείας κι όχι αληθινής θεολογίας. Λέει κάπου ότι, όταν δεν λειτουργεί σωστά η αληθινή θρησκεία — λέω τώρα καταχρηστικά την πίστη μας ως θρησκεία· δεν είναι θρησκεία, είναι αποκάλυψη θεϊκή. Έστω όμως, θα το πούμε για να βγει αυτό που θέλω να πω — όταν δε λειτουργεί σωστά η αληθινή θρησκεία, εκεί ανθίζει η παραθρησκεία. Σήμερα ο κόσμος πιστεύει σε πάρα πολλά πράγματα υπερφυσικά. Σε πολλά πράγματα που δεν εξηγούνται λογικά. Αλλά δεν μπορεί να πιστέψει εύκολα στην Ανάσταση του Χριστού. Πιστεύει σε θαύματα σκοτεινά, σε μαγικά υπερφυσικά φαινόμενα· πιστεύει σε προλήψεις, σε μαγείες, σε δεισιδαιμονίες, μα όχι στη δύναμη της Ανάστασης. Βλέπετε στις τηλεοράσεις, στις ειδήσεις, στα ραδιόφωνα, στα περιοδικά και τις εφημερίδες, υπάρχουν άνθρωποι που σου λένε το ωροσκόπιο, που κανονίζουν τη ζωή σου. Αυτά δεν είναι υπερφυσικά φαινόμενα; Αυτά δεν είναι πέρα από τη λογική; Και πέρα απ' την τετράγωνη λογική που λες ότι έχεις; Κι όμως αυτά τα πιστεύεις. Μαγικά θέματα, προλήψεις και δεισιδαιμονίες. Τα ακολουθείς. Τα χαρτιά, τον καφέ, άλλες μαγικές εκδηλώσεις αυτού του κόσμου· παγανιστικά φαινόμενα. Τα ακολουθούμε και τα πιστεύουμε και τα υιοθετούμε. Την Ανάσταση, όμως, δυσκολευόμαστε να την πιστέψουμε. Εκεί σκοντάφτουμε· διότι με την Ανάσταση κρινόμαστε!.. Η Ανάσταση μάς βάζει αντιμέτωπους με την αλήθεια, και καλούμαστε να πάρουμε μια θέση απέναντι στην αλήθεια. Πράγμα πολύ επώδυνο, πολύ σοβαρό, πολύ υπεύθυνο, που ο άνθρωπος δεν θέλει να το κάνει. Λέει κάποιος: «Τι ν' ασχολούμαστε μ' αυτά, που έρχονται ν' αγγίξουν την καρδιά μας και Θέλουν να μας κάνουν ν' αλλάξουμε». Αυτό είναι δύσκολο. Είναι κάτι που πονά την καρδιά μου ν' αλλάξω· ενώ όλα τ' άλλα που πιστεύω είναι εύκολα. Δεν με επηρεάζει στην προσωπική μου ζωή, δε βάζει τον δάκτυλο «επί τόν τύπον των ήλων» το να πιστεύω σ' αστέρια. Δεν μου ζητάει κανείς να νικήσω τον εγωισμό μου, τα πάθη μου, τις κακίες μου· να μάθω να ταπεινώνομαι, ν' αγαπώ, να μεταμορφώσω την ψυχή μου, να αναγεννηθεί η ύπαρξή μου. Η Ανάσταση όμως, αν την πιστέψεις, τότε θέλει να σε κάνει ν' αλλάξεις. Πρέπει ν' αλλάξεις, αν πιστεύεις στην Ανάσταση του Χριστού.

Οι αναρχικοί — όπως έχω ξαναπεί — γράφουν μερικά πράγματα πολύ αληθινά στους τοίχους και μου 'χε κάνει εντύπωση που κάποτε έλεγε σ' έναν τοίχο, «Αν υπάρχει Θεός, τη βάψαμε όλοι»! Γι' αυτό δεν υπάρχει Θεός. Δε βολεύει κάποιους ανθρώπους να υπάρχει ο Θεός. Δεν συμφέρει να υπάρχει ο Θεός, διότι, αν υπάρχει ο Θεός, αλίμονο μας!.. Αν υπάρχει ο Αναστημένος Χριστός σημαίνει ότι Αυτός που ζει, έχει μια σχέση και μαζί μου. Σημαίνει ότι Αυτός που ζει, θα 'ρθει κάποια στιγμή και θα με κρίνει κι εμένα. Θα 'ρθει να θέσει έναν έλεγχο στη ζωή μου, να δει πώς έχω ζήσει, πώς σκέφτομαι, πώς κινούμαι, κι αυτό δεν το αντέχω!.. Γι' αυτό, αν πιστεύεις στον Χριστό τον Αναστημένο, θα το δείξεις με την αλλαγή της ζωής σου. Αναστήθηκε ο Κύριος. Είναι Αναστημένος ο Χριστός, αδελφοί μου. Είναι αυτό που ζείτε, είναι αυτό που πιστεύετε, είναι αυτό που νοιώσατε στην Εκκλησία, όταν πήρατε το Άγιο Φως. «Δεῦτε λάβετε φως έκ του ανεσπέρου φωτός καί δοξάσατε Χριστόν τόν αναστάντα έκ νεκρών».

Ποιος μπόρεσε εκείνη τη στιγμή να δει το πρόσωπό σας, να δει τη λάμψη σας, να δει την ανακούφισή σας, να δει αυτή τη γλυκιά ελπίδα κι αυτήν την παρηγοριά που γεμίζει την καρδιά μας η πίστη στην Ανάσταση του Χριστού!.. Αναστήθηκε ο Κύριος. Αλλιώς, πώς διαδόθηκε αυτή η πίστη; Αλλιώς πώς τώρα κάνουμε αυτήν την εκπομπή και μιλάμε; Για ποιον; Για ένα νεκρό; Για έναν πεθαμένο μπορεί κανείς να μιλάει μετά από δυο χιλιάδες χρόνια, να πανηγυρίζει, να φωνάζει, να τραγουδάει, να ψέλνει, να χαίρεται, να διασκεδάζει, να τρώει και να γλεντάει και να πίνει με τ' αδέλφια του, με την οικογένεια του; Γιατί; Για ένα ψέμα; Ο Κύριος είναι ζωντανός και Αναστημένος και υπάρχει.

Πώς άλλαξε όλος ο κόσμος; Πώς δώδεκα άνθρωποι άλλαξαν όλον τον πλανήτη μας; Πώς είμαστε Χριστιανοί τόσα εκατομμύρια άνθρωποι στον κόσμο; Στο όνομα τίνος; Ενός νεκρού; Άλλαξαν τον κόσμο οι Άγιοι Απόστολοι. Πώς αυτοί οι δώδεκα απλοί άνθρωποι, οι αγράμματοι, οι ασήμαντοι, οι φοβισμένοι, οι οποίοι, όταν είδαν τον Κύριο στο Όρος των Ελαιών να συλ-λαμβάνεται έφυγαν, Τον άφησαν, Τον εγκατέλειψαν φοβισμένοι… Πώς έφυγε αυτός ο φόβος τους; Τι μεταμόρφωσε την ψυχή τους; Τι έκανε τον Απόστολο Πέτρο, ο οποίος μπροστά σε μια κοπέλα μικρή αρνήθηκε τον Κύριο κι έλεγε: «δεν Τον ξέρω» και φοβόταν να ομολογήσει την πίστη του… Τι του έδωσε μετά τέτοιο πυρ, τέτοια φλόγα στην ψυχή, τέτοια όρεξη, τέτοιο ζήλο, να μιλήσει για τον Κύριο; Αν ο Κύριος ήταν ένας νεκρός, ποιος μπορεί να μεταμορφωθεί έτσι στο όνομα ενός νεκρού; Εσύ θα το 'κανες αυτό ποτέ; Ποιος τους έδινε δύναμη; Ποιος τους στήριζε;…

Κοίταξε να δεις. Είναι πολύ εύκολο να διαδίδεις παραμύθια. Είναι ωραίο, διασκεδαστικό. Όταν, ας πούμε, περνάς καλά, το κάνεις. Όταν έχεις οπαδούς, το κάνεις. Αλλά τι οπαδούς είχαν οι Άγιοι Απόστολοι; Ποιοι τους ακολούθησαν και πού καλούσαν οι Άγιοι Απόστολοι τον κόσμο να φτάσει; Σε μια εύκολη ζωή; σε μια παραμυθένια, ξεκούραστη καλοπέραση, ζωή ανέσεων, ευκολιών; Όχι. Τους καλούσαν σε μια ζωή δύσκολη. Σε μια ζωή που έπρεπε να τους αγγίξουν τα ευαίσθητα σημεία της ψυχής τους, και να τους πονέσουν. Και το έκαναν. Μπήκαν σε περιπέτειες φοβερές, γιατί ζούσαν μέσα τους ότι είναι ένα θέμα ζωής και θανάτου η Ανάσταση του Κυρίου. Αν δεν πιστεύεις σ' αυτό, τίποτα δεν πιστεύεις! Αν πιστεύεις απλώς ότι ο Κύριος ήταν ένας καλός διδάσκαλος, ένας καλός άνθρωπος που είπε ωραία πράγματα, αλλά δεν πιστεύεις στην Ανάσταση, δεν είσαι Χριστιανός. Χριστιανός, αυτό θα πει. Πιστεύω στο ζωντανό Χριστό που ήρθε, έζησε, κήρυξε, δίδαξε, θαυματούργησε, βοήθησε τούς ανθρώπους, μαρτύρησε για την πίστη Του δια σταυρικού θανάτου, ετάφη και ανέστη εκ νεκρών, και έστειλε στον κόσμο το Πανάγιο Πνεύμα να μας φωτίζει στους αιώνες των αιώνων. Αυτόν τον Χριστό πιστεύουμε· και μοιάζει σαν παραμύθι, αλλά δεν είναι παραμύθι! Κι αυτό αποδείχτηκε, όταν είδαν οι Άγιοι Απόστολοι, κι όλοι οι άγιοι όλων των αιώνων, κι οι μάρτυρες όλων των αιώνων, όταν είδαν το σπαθί να στέκεται πάνω απ' το κεφάλι τους. Εκείνη τη στιγμή που προσγειώνεσαι, εκείνη τη στιγμή που γειώνεσαι και φεύγουν από μέσα σου τα οράματα και οι ιδεαλισμοί και οι ιδεολογίες και οι φαντασιώσεις και προσγειώνεσαι και λες: «Οπα!».

Συγγνώμη· όταν βλέπεις το σπαθί, δεν μπορεί να λες παραμύθια. Όταν νιώθεις το σπαθί να τρυπά το λαιμό σου, αν αυτό που πίστευες ήταν ένα παραμύθι, ξεσκεπάζεσαι. Ξεσκεπάζεται κι αυτό, και το ομολογείς, όπως κάνουν πολλοί άνθρωποι. Πιστεύουν διάφορα πράγματα. Μπροστά στο θάνατο, μπροστά στον πόνο, μπροστά στον κίνδυνο και στη απειλή της ζωής τους τα αρνούνται, γιατί λένε: «Συγγνώμη! Αυτά που λέω, τα λέω σε συνθήκες ευνοϊκές, όταν περνάω καλά». Οι Άγιοι Απόστολοι όμως κυρίως τότε, κυρίως όταν κινδύνευσαν, τότε ένιωσαν ότι αυτό που πιστεύουν είναι τόσο αληθινό, που τώρα κυρίως πρέπει να το υπερασπίσω, να το ζήσω, να το βγάλω προς τα έξω. Ήταν κάτι που τούς στοίχισε τη ζωή.

Είναι εύκολο να κάνω μια εκπομπή. Είναι εύκολο να λέω λόγια· είναι εύκολο κι εσύ να λες θεωρίες. Όταν όμως γι' αυτή τη θεωρία κληθείς να δώσεις τη ζωή σου, κι έχεις τέτοια αντοχή και τέτοια δύναμη και τέτοιο γέμισμα ψυχής και ευτυχία ανείπωτη, όχι από φανατισμό, όχι ότι είσαι πωρωμένος. Όχι επειδή έχεις μια άρρωστη, μια νοσηρή ψυχική κατάσταση, αλλά επειδή αυτό νοιώθεις ότι είναι η αλήθεια που γεμίζει τη ζωή σου. Και το κάνεις, και μεταμορφώνεις τον κόσμο κι αλλάζεις προς το καλύτερο την κοινωνία. Τότε πραγματικά αυτό που πιστεύεις είναι αληθινό. Είναι αυτό που αντέχει στο χρόνο. Είναι αυτό που νικά το θάνατο. Είναι αυτό που νικά τη φθορά και τη ματαιότητα αυτού του κόσμου, και τη λογική των ανθρώπων αυτής της εποχής.

Ο Χριστιανισμός διαδόθηκε με πολύ αίμα, γιατί ήταν το αίμα αυτών που πίστεψαν στην Ανάσταση του Χριστού. Και οι άλλες θρησκείες, διαδίδονται κι αυτές με πολύ αίμα. Και το Ισλάμ με πολύ αίμα διαδόθηκε· κι ο Παπισμός με πολύ αίμα διαδόθηκε· και πολλές άλλες θρησκείες με πολύ αίμα διαδόθηκαν. Αλλά η ορθοδοξία μας, η ξεκάθαρη πίστη στον αληθινό Χριστό, τον Αναστημένο Κύριο, διαδόθηκε με το αίμα, όχι των ξένων, όχι των άλλων, αλλά των ίδιων των Χριστιανών. Χύσαμε το δικό μας αίμα οι Χριστιανοί, γι' αυτό που πιστέψαμε. Για τον Αναστημένο Χριστό. Δεν χύσαμε το αίμα των άλλων για να διαδώσουμε την πίστη μας. Δεν σκοτώσαμε άλλους, δεν θυσιάσαμε άλλους, αλλά θυσιάστηκαν οι ίδιοι οι Χριστιανοί. Γι' αυτό που πίστεψαν, για τον Αναστημένο Κύριο. Γιατί ένιωθαν ότι αξίζει τον κόπο!.. Γι' Αυτόν που πιστεύω, να κάνω αυτή τη μεγάλη θυσία.

Αναστήθηκε ο Κύριος και ζει και υπάρχει. Αναστήθηκε! Πόσα κινήματα έσβησαν; Πόσοι άνθρωποι ήρθαν και μίλησαν, κι είπαν ωραία πράγματα· και κάποιοι τους ακολούθησαν, και επηρεάστηκε η ζωή τους για λίγο… Επηρεάστηκαν για λίγο, και μετά όλα αυτά χάθηκαν. Πόσο διαφορετικά είναι τα πράγματα με τον Κύριο! Όταν όλα νομίζαμε ότι χάθηκαν, τότε άρχισαν!.. Όταν σταύρωσαν τον Κύριο, έτριβαν τα χέρια τους από χαρά οι Γραμματείς κι οι Φαρισαίοι, κι όλοι αυτοί που αποφάσισαν το θάνατό Του. Και τι είπαν;: «Τελείωσε αυτή η υπόθεση. Ησυχάσαμε». Εμ…, δεν ησυχάσατε! Από τότε που νομίζατε ότι ησυχάσατε, από τότε άρχισε αυτή η έκρηξη της αγάπης· αυτή η έκρηξη της διάδοσης του Χριστιανισμού. Σαν ένα μεγάλο ποτάμι ορμητικό που πέρασε και αναγέννησε όλη την ανθρωπότητα και πότισε τον κόσμο με τα δροσερά νερά του Παραδείσου. Άλλαξε όλη η ανθρωπότητα. Με το που πεθαίνει ο Κύριος, αρχίζει και ανασταίνεται ένας νέος κόσμος, μια νέα πραγματικότητα. Αναστήθηκε ο Κύριος, και μετά το θάνατό Του και την Ανάστασή Του, έχει πολύ περισσότερους ανθρώπους που Τον αγαπούν απ' ό,τι είχε, όταν ζούσε. Τότε Τον αγάπησαν, πόσοι; Οι Άγιοι Απόστολοι, ο ευρύτερος κύκλος των Αγίων Αποστόλων, οι μαθητές και οι μαθήτριέςΤου, όσοι ζούσαν στα Ιεροσόλυμα, και πόσοι άλλοι; Λίγοι άνθρωποι τότε.

Μετά την Ανάσταση, κηρύττει ο Απόστολος Πέτρος. Πέντε χιλιάδες άνθρωποι αλλάζουν αμέσως. Μετανιώνουν κι αρχίζει και διαδίδεται αυτό σαν μια σκυταλοδρομία φωτός και αγάπης και πίστης αληθινής στα πέρα-τα της οικουμένης. Πώς έγινε αυτό; Πώς έγινε αυτό, αν ο Χριστός μας δεν είναι ζωντανός δεν είναι Αναστημένος, δεν κυκλοφορεί ανάμεσά μας Και πού είναι το σώμα του Χριστού; Πού είναι το σώμα Του; Πού είναι το σώμα του Κυρίου; Λένε μερικοί ότι δεν ανέστη. Δεν αναστήθηκε ο Κύριος. Αυτά είναι παραμύθια. Κλέψανε το σώμα Του. Είναι ψέματα που τα λένε η Εκκλησία, που τα λένε οι ιερείς, γιατί έτσι τους συμφέρει. Τι μας συμφέρει; Γιατί μας συμφέρει; Ποιος μπορεί να στηριχτεί σ' ένα ψέμα; Ψυχολογικά αυτό πώς θα με στηρίξει; Πώς θα βγω να πω κάτι που δεν το 'χω ζήσει, και δε με γεμίζει· και πώς γι' αυτό το κάτι, θα παρατήσω τη γυναίκα μου, τα παιδιά μου, το σπίτι μου, την περιουσία μου, το συμφέρον μου, την καλοπέρασή μου, για να πάω στα πέρατα της οικουμένης· να πω τι; Να πω κάτι που ξέρω μέσα μου ότι είναι ένα παραμύθι κι ένα ψέμα; Η συνείδησή μου δεν θα μου λέει συνέχεια: «Μα τι κάνεις; Ηλίθιος είσαι; Ανόητος είσαι; Τι κάθεσαι και λες πράγματα που δεν ισχύουν· και το ξέρεις ότι δεν ισχύουν». Θα το έκανε ποτέ κανείς αυτό; Εσύ το κάνεις αυτό ποτέ; Να πας να λες πράγματα ψεύτικα, και να πηγαίνεις σ' όλον τον κόσμο να τα λες Καλά στην παρέα σου· μπορεί να κάνεις τον έξυπνο και να λες τις φαντασιώσεις σου και ψέματα και εικόνες και περιστατικά φανταστικά, που νομίζεις ότι γίνανε. Ναι, αλλά δεν μπορεί κανείς να πάει σ' όλη την οικουμένη και να 'χει τέτοια πειθώ, τέτοια μεταδοτικότητα, τέτοια αναγεννητική δύναμη για ένα ψέμα!..

Πού είναι το σώμα, λοιπόν, του Χριστού; Πού το πήγαν οι Άγιοι Απόστολοι; Εδώ, υπάρχει ένας ασήμαντος άνθρωπος ένας απλός άνθρωπος στο τελευταίο κουτσοχώρι της πατρίδας μας κι όλου του κόσμου, όλου του κόσμου, κι αν πεθάνει έχεις τα οστά του, έχεις έναν τάφο, ξέρεις πού υπάρχει. Τα κρατάς, γιατί λες: «Είναι ο άνθρωπός μου, ο συγγενής μου. Ήταν ένας απλός, αλλά τον αγαπούσα και τα κρατάω». Εδώ ο Κύριος, αν οι Άγιοι Απόστολοι δεν Τον είχαν δει αναστημένο, δεν θα κρατούσαν έστω το σώμα Του; Δεν θα 'χαμε κάτι από τα λείψανά Του, κάποια στοιχεία από Αυτόν; Πού είναι το σώμα του Κυρίου, λοιπόν; Πού είναι;;… Να το κρύψουν, να πούνε τι; Ότι αναστήθηκε ψέματα; Γιατί να το πουν αυτό; Γιατί να οδηγηθούνε γι' αυτό που λέγανε, στο μαρτυρικό θάνατο; Γιατί ο Άγιος Ανδρέας γι' αυτήν την αλήθεια, της Ανάστασης του Χριστού, να σταυρωθεί σε σταυρό σε σχήμα X στην Πάτρα; Γιατί να το κάνει αυτό; Γιατί ν' αφήσει την άνεσή του, τη βόλεψή του, την καλοπέρασή του για ένα ψέμα;…

Ανέστη Χριστός. Χριστός Ανέστη. Είναι αναστημένος ο Κύριος και γι' αυτό έκαναν ό,τι έκαναν οι Άγιοι Απόστολοι. Γι' αυτό δε φοβήθηκαν τίποτα. Γι' αυτό κατάλαβαν ότι αυτά είναι η μεγαλύτερη αλήθεια του Κυρίου. Ο τάφος του Κυρίου μας στα Ιεροσόλυμα, ο Πανάγιος Τάφος, εκεί που είκοσι αιώνες τώρα βγαίνει το Πανάγιο Φως· εκεί που πάντοτε υπάρχει το Άγιο Φως, όχι μόνο το Πάσχα, αλλά πάντοτε… Πλέει το Αγιο Φως, μόνο που δεν το βλέπουμε πάντοτε. Αλλά τότε, το Μέγα Σάββατο το μεσημέρι, βγαίνει με τρόπο έκδηλο και πανηγυρικό και το βλέπουν όλοι, και λούζονται σ' αυτό! Αυτό, λοιπόν, το μνημείο είναι άδειο· και ποτέ άδειο μνημείο δεν έχει τέτοια αξία, όσο έχει ο τάφος του Κυρίου! Ποτέ θησαυροφυλάκιο δεν είναι τόσο πολύτιμο, όταν είναι άδειο απ' το θησαυρό του, όσο ο τάφος του Κυρίου. Ένας τάφος έχει αξία, όταν είναι μέσα το σώμα του νεκρού. Πάμε στον τάφο ενός συγγενούς μας και λέμε: «Είναι ο συγγενής μου μέσα, είναι ο αδελφός μου, είναι ο πατέρας μου, είναι η μάνα μου, είναι ένας γνωστός μου». Εδώ είναι· και κάθεσαι και νοιώθεις την παρουσία του, και κλαις και τον σκέφτεσαι. Όταν φύγει ο νεκρός απ' τον τάφο και γίνει η ανακομιδή του, κανείς δεν ξαναπάει σ' αυτόν τον τάφο. Είναι άδειος. Θα πάει κάποιος άλλος μετά. Θα πάνε άλλοι γνωστοί του.

Ο τάφος του Κυρίου έχει κάθε μέρα χιλιάδες προσκυνητές που πάνε εκεί και κλαίνε από χαρά κι από ευγνωμοσύνη. Και τι προσκυνάνε; Τι προσκυνάνε; Είναι ανόητοι όλοι αυτοί; Όλοι αυτοί, όλου του κόσμου οι προσκυνητές που προσκυνάνε τον Πανάγιο Τάφο είναι ανόητοι; Και τι προσκυνούν; Έναν άδειο τάφο; Και τι προσκυνάς, αφού είναι άδειος!.. Μα ναι! Μα γι' αυτό τον προσκυνώ, επειδή είναι άδειος! Διότι, αν ήταν γεμάτος, θα με είχε απογοητεύσει. Αν ήταν γεμάτος, δεν θα είχε νικήσει ο Κύριος το θάνατο. Θα 'ταν κι Αυτός υπόδουλος στη φθορά και στο θάνατο, και θα Τον είχε καταπιεί κι Αυτόν ο Αδης. Ο Άδης όμως «επικράνθη». Ο Άδης είδε τον Κύριο κι έβγαλε από μέσα του όλους τους νεκρούς. Γι' αυτό προσκυνούμε τον Πανάγιο Τάφο. Γιατί αναβλύζει τη ζωή! Αναβλύζει το φως! Αναβλύζει την παρηγοριά και την ελπίδα! Αναβλύζει την Ανάσταση!!..

Έχω πάει στον Πανάγιο Τάφο. Κι εσείς έχετε πάει πολλοί στον Πανάγιο Τάφο, αρκετές φορές. Άλλος έχει πάει μια φορά στη ζωή του μόνο, και τον σημάδεψε ο Πανάγιος Τάφος άγγιξε την καρδιά του, μεταμόρφωσε την ύπαρξη του, έλιωσε τον εσωτερικό του κόσμο και τον έκανε να νιώθει ένα μούδιασμα στην καρδιά, και να μη θέλει να ξεκολλήσει από κει. Ζήσαμε πριν ένα διάστημα μια φοβερή εμπειρία με νέους ανθρώπους που πήγαν στον Πανάγιο Τάφο· φοιτητές και φοιτήτριες και βρέθηκα κι εγώ εκεί. Και πήραμε μια εξαιρετική άδεια από τους φύλακες του Παναγίου Τάφου. Διότι πρώτη φορά, λέει, είδανε προσκυνητές, γκρουπ, μόνο με φοιτητές. Σαράντα παιδιά, από δεκαεννιά μέχρι είκοσι εφτά χρονών περίπου. Σαράντα παιδιά. Φοιτητές και φοιτήτριες. Και την ώρα που ο Πανάγιος Τάφος κλείνει, που κλείνει ο ναός της Αναστάσεως το βράδυ, εφτάμισι το βράδυ μέχρι έντεκα κλείνει, και δε μένει κανείς μέσα. Ανοίγει έντεκα η ώρα για να μπουν οι προσκυνητές για τη βραδινή Θεία Λειτουργία.

Η πρώτη Θεία Λειτουργία που γίνεται κάθε μέρα, κάθε βράδυ, όλο το χρόνο, είναι στον Πανάγιο Τάφο. Έντεκα το βράδυ μέχρι δύο περίπου, δυόμισι· να το θυμάσαι αυτό ε; Όταν είσαι άυπνος το βράδυ, να θυμάσαι ότι τώρα στα Ιεροσόλυμα, στον Πανάγιο Τάφο, γίνεται η πρώτη Θεία Λειτουργία σ' όλο τον κόσμο. Η πρώτη Θεία Λειτουργία, κάθε βράδυ, εντεκά-μισι με δυόμισι. Όρθρος και η Θεία Λειτουργία. Εφτά η ώρα όμως που κλείνει ο Πανάγιος Τάφος μέχρι έντεκα — εφτάμισι με έντεκα — αν πάρεις μια ειδική άδεια απ' τους φύλακες του Παναγίου Τάφου, μπορεί να μείνεις μέσα στο ναό της Αναστάσεως, — αν πας την υπόλοιπη μέρα, είναι χιλιάδες οι προσκυνητές. Για να προσκυνήσεις, μπορεί να περιμένεις και μια, και δυο, και τρεις ώρες στην ουρά· για να μπεις για ένα λεπτό, να φιλήσεις τον Πανάγιο Τάφο, να πεις την ευγνωμοσύνη σου, τον πόνο σου, να στάξεις το δάκρυ σου, και να βγεις. Τρεις τρεις μπαίνουν μέσα, γιατί τόσοι χωρούν γονατιστοί. Και μετά φεύγεις· γιατί πρέπει να μπούνε κι άλλοι πολλοί. Δεν προλαβαίνεις να τα χορτάσεις. Δεν προλαβαίνεις ν' απολαύσεις τα Πανάγια Προσκυνήματα, γιατί είναι πολύς ο κόσμος. Η χάρη όμως έρχεται!.. Αν όμως πάρεις μια ειδική άδεια από τους φύλακες του Παναγίου Τάφου, μπορεί να σ' αφήσουν μέσα, να μείνεις. Δυο τρία άτομα αφήνουν. Δυο τρία άτομα αφήνουν από το βράδυ, μέχρι την ώρα που θ' ανοίξει ο Πανάγιος Τάφος να μπει ο κόσμος.

Αυτή τη φορά, λοιπόν, που πήγαμε με αυτή την ομάδα των φοιτητών και φοιτητριών, πήγα σ' ένα φύλακα του Παναγίου Τάφου και του είπα: «Πάτερ, αν θέλουν κάποια παιδιά να μείνουν το βράδυ που κλείνει ο ναός, και θέλουν να κάτσουν μέσα, μπορούμε; Θα μας αφήσετε;». Μου λέει: «Μπορείτε. Πόσοι είστε;». Του λέω: «Σαράντα περίπου», και μου λέει: «Και πόσοι θέλουν;». Λέω: «να ρωτήσω». Και ρώτησα: «Παιδιά, πόσοι θέλετε να μείνετε μέσα στο ναό της Αναστάσεως, στον Πανάγιο Τάφο;». Και σήκωσαν το χέρι τους όλοι. Ήθελαν όλοι! Και πήγα στο φύλακα του Παναγίου Τάφου, με μια ντροπή μέσα μου. Τι να του πω, δεν ήξερα. «Λοιπόν», μου λέει, «πόσοι θέλουν να μείνουν στο ναό της Αναστάσεως;». Του λέω: «Πάτερ, πόσοι είπατε ότι επιτρέπονται;». «Ε…», μου λέει, «γύρω στους πέντε έξι». Του λέω: «Πάτερ, μάλλον είναι λίγο δύσκολο να διαλέξω, και μάλλον λίγο δύσκολο να μείνουμε». «Γιατί;», μου λέει, «δεν θέλετε;». «Θέλουμε», του λέω, «αλλά θέλουν όλοι! Τι να κάνουμε τώρα· θέλουν όλοι». «Όλοι;»! Τα κοίταζε τα παιδιά στο πρόσωπο. Είδε νέα παιδιά, κι έβλεπε στο πρόσωπό τους αυτήν την αναζήτηση του Θεού, αυτή τη δίψα για τον Χριστό και λέει: «Κάτσε, θα πάρω άδεια απ' τον ηγούμενο του ναού της Αναστάσεως και θα σου πω». Και πήρε άδεια, κι ήρθε και μου το 'πε και μου λέει: «Θα μείνετε όλοι! Μπορούν όλοι να μείνουν! Πήρα ειδική άδεια γία σας πρώτη φορά, να μείνετε όλοι μέσα στο ναό της Αναστάσεως»! «Παιδιά», λέω, «θα μείνουμε όλοι». Μεγάλη χαρά!..

Πήγανε στο ξενοδοχείο, φάγανε κάτι λίγο για να μπορούν ν' αντέξουν, πήραν λίγο νερό, πήραν κάτι να φορέσουν πάνω τους ζεστό, γιατί έχει ψύχρα το βράδυ, και μπήκαμε στο ναό της Αναστάσεως. Εγώ είχα τη χαρά ότι θα προσκυνήσω τον Πανάγιο Τάφο αρκετή ώρα μόνος μου, γιατί — έλεγα — άλλες φορές που το έχω ξανακάνει, καθόμουνα αρκετή ώρα· κάνα τέταρτο, είκοσι λεπτά, μισή ώρα, μόνος σου πάνω στην πλάκα του Παναγίου Τάφου!.. Να βάζεις τα χέρια σου, τις παλάμες σου, τα χείλη σου, τα μάγουλά σου, το μέτωπό σου, τα μάτια σου, τα δάκρυά σου, όλη σου την ύπαρξη.

Θες να τον αγκαλιάσεις και να μην ξεκολλάς. Και λέω: «Θα ευχαριστηθώ αυτή τη φορά. Θα κάτσω κι εγώ». Κι όμως δεν έκατσα. Δεν μπόρεσα. Γιατί; Δεν μ' άφησαν τα παιδιά· γιατί δεν ξεκολλούσαν. Χωρίς να τους κάνω κήρυγμα, χωρίς να τους πω συμβουλές, διδασκαλίες, χωρίς να τους πω πώς θα νοιώσουν ή πώς πρέπει να νοιώ-σουν, ή να τους υποβάλω σ' ένα κλίμα κατανυκτικό, τίποτα… Παρά καθόμουν στον προθάλαμο του Παναγίου Τάφου, που είναι ένα κομμάτι από το λίθο που κύλησε ο άγγελος την ημέρα της Αναστάσεως του Κυρίου, (στον προθάλαμο, λοιπόν, καθόμουν γονατιστός,) και τους έδειχνα με το δάκτυλο να μπαίνουν τρεις-τρεις ή δυο-δυο, και να κάθονται όση ώρα θέλουν. Και λέω, «νέα παιδιά είναι, μαθημένα από τη ζωή των ανέσεων στην πόλη. Δεν θα κάτσουν και πάρα πολύ, θα βγούνε σε κάνα δυο τρία λεπτά. Θα βαρεθούνε. Πόσο θα κάτσουνε;» Και δεν έβγαιναν. Και δεν έβγαιναν! Γιατί δεν έβγαιναν, μου λέτε; Δεν ξέρω… Δηλαδή ξέρω· αλλά δεν μπορώ να καταλάβω αυτό το θαύμα. Εγώ ήμουνα στον προθάλαμο κι ένοιωθα ότι ήμουν, όχι απλώς πάνω στην πλάκα του Παναγίου Τάφου, αλλά ότι είχα μπει μέσα στον Πανάγιο Τάφο κι είχα αγγίξει το ίδιο το σημείο που έβαλαν το σώμα του Κυρίου. Τέτοια χάρη νοιώθαμε όλοι. Και κατάλαβα ότι και τα παιδιά ένοιωσαν αυτή τη μεγάλη χάρη. Να τα τραβάει, να τα ρουφάει αυτή η χάρη κοντά. Να μην τ' αφήνει να ξεκολλήσουν!.. Κι έβλεπα μες στο σκοτάδι, μέσα στα καντηλάκια του Πανάγιου Τάφου, τα μάτια τους να τρέχουν συνέχεια δάκρυα· ατέλειωτα δάκρυα ευγνωμοσύνης, χαράς, ευτυχίας, μεγαλείου. Ένοιωσαν τον Χριστό, ενώ απουσίαζε ο Χριστός. Απουσίαζε το σώμα Του το Ίδιο. Κενό το μνημείο, αλλά γεμάτο από την παρουσία του Κυρίου, του Αναστημένου πλέον, «έν ετέρα μορφή». Ο άλλος Χριστός που μας δίνεται τώρα μ' έναν άλλο τρόπο!!..

Κάθονταν τα παιδιά είκοσι λεπτά το καθένα· σαράντα παιδιά, φανταστείτε πόση ώρα. Λυπήθηκα να μπω εγώ. Λέω: «Άστα τα παιδιά να μπούνε». Κι έμπαιναν τα παιδιά, έβγαιναν κάποια με το ζόρι. Καταλάβαιναν ότι πρέπει να βγουν. Έμπαιναν άλλα, έμπαιναν άλλα, και ζούσαν και προσεύχονταν και δεν χόρταιναν… Γιατί; Γιατί ο Κύριος Ανέστη! Είναι Αναστημένος και υπάρχει, και το νοιώθουν εκεί. Το καταλαβαίνουν!. Και μου είπαν πράγματα τα παιδιά εκεί, υπέροχα, θεολογικά, που δεν έχουν διαβάσει θεολογία, δεν ήταν φοιτητές θεολογίας — αλλά ήξεραν να θεολογούν… Όταν αγγίξεις τον Χριστό, γίνεσαι θεολόγος. Όταν νιώσεις την Ανάσταση του Χριστού, είσαι θεολόγος! Το ανώτερο! Και ξέρετε τι μου είπαν; Ήρθε ένα παιδί και μου είπε: «Εδώ κατάλαβα κάτι. Ότι η Εκκλησία δεν είναι θεσμός, δεν είναι γραφειοκρατία, δεν είναι σύστημα, δεν είναι κάτι ανθρώπινο. Αλλά κατάλαβα ότι η Εκκλησία είναι ένα Πρόσωπο. Η Εκκλησία είναι ο Χριστός, ο Αναστημένος Χριστός. Το ένιωσα», μου λέει, «μέσα στον Πανάγιο Τάφο· ένιωσα τον Κύριο»!… Κι ένα άλλο παιδί μου είπε ότι: «Εδώ θες να κλαις συνέχεια χωρίς να ξέρεις γιατί. Θες να κλαις από ευτυχία, από χαρά, από κατάνυξη, από μεγαλείο, από γέμισμα και πληρότητα ζωής. Αγγίζεις τον Κύριο και τρέχουν τα μάτια σου»!..

Δεν είναι ψέμα αυτό. Δεν μπορεί ένα ψέμα να σε κάνει να νιώθεις έτσι. Εσύ έχεις νιώσει ποτέ έτσι σ' ένα ψέμα; Εγώ δεν το έχω καταλάβει. Ήταν κάτι αληθινό. Και κάτι άλλο μου είπε ένα άλλο παιδί· ότι: «Εδώ η προσευχή αισθάνεσαι ότι είναι το πιο φυσικό πράγμα στον κόσμο. Η προσευχή εδώ βγαίνει αυθόρμητα. Δεν μπορείς εδώ να μην προσευχηθείς. Όταν δεις τον Αναστημένο Χριστό, αυτό νοιώθεις: ότι θες να προσευχηθείς. Θες να νοιώ-σεις καλύτερα τον Κύριο, να Του μιλήσεις, να Του πεις τα προβλήματά σου, να Του εναποθέσεις τις αγωνίες σου, τα πάντα. Τον αισθάνεσαι ζωντανό κι όταν νοιώσεις ότι κάποιος είναι ζωντανός γύρω σου, δίπλα σου, Του δίνεις τα πάντα! Έχεις μια ζωντανή προσωπική σχέση μαζί Του». Ωραία πράγματα μου είπαν τα παιδιά. Κι ένα άλλο παιδί μού είπε ότι: «Είχα κάποιους λογισμούς που είχαν κολλήσει στο μυαλό μου στην πόλη που ζούσα. Για χρόνια με βασανίζανε κι από την ημέρα που πήγα και προσκύνησα τον Πανάγιο Τάφο του Κυρίου, εκεί που ο Κύριος μπήκε κι από όπου βγήκε Αναστημένος, ένδοξος, καταπληκτικός, φοβερός, ηλιοστάλακτος κι ηλιόμορφος, όταν προσκύνησα τον Πανάγιο Τάφο, ο νους μου απαλλάχτηκε και καθάρισε απ' αυτούς τους λογισμούς που είχαν κολλήσει και δεν ξεκόλλαγαν από το μυαλό μου!.. Έζησα ένα θαύμα! Άλλαξε η ζωή μου! Δεν με ενδιαφέρει αν δω ή δε δω το Άγιο Φως. Αυτό το φως που βλέπουν όλοι. Δεν είναι αυτό το ζητούμενο. Εγώ χάρηκα γιατί ένοιωσα τον Κύριο ως φως στην καρδιά μου». Αυτό είναι παραμύθι; Είναι δυνατόν, σ' έναν άδειο τάφο; Ξέρεις εσύ κάποιον άλλο τάφο να το κάνουμε αυτό; Ποιος είναι αυτός ο τάφος ο άλλος, που αν στείλω αυτά τα παιδιά δεν θα ξεκολλάνε; Πες μου εσύ, δείξε μου εσύ. Σε προκαλώ· και προκαλώ όχι ενοχλητικά, αλλά σαν μια αφορμή να σκεφτούμε σοβαρά. Υπάρχει τέτοιος τάφος άλλος που δίνει τέτοια ελπίδα, τέτοια ζωή;;!..

Κάποτε έλεγε ένας στην προσευχή του: «Τάφε μου, στήριγμά μου, βράχε μου, παρηγοριά μου». Είναι ο βράχος μας, είναι η ασπίδα μας αυτός ο Τάφος, αυτή η πλάκα. Υπάρχουν οι Χαιρετισμοί του Παναγίου Τάφου, που μιλάνε στον Πανάγιο Τάφο με υπέροχες λέξεις και τον ονομάζουν ότι είναι η κλίνη του Χριστού. «…Χαίρε παθών Χριστού τό τέλος…» Εκεί ο Κύριος ξεκουράστηκε, στον Πανάγιο Τάφο. Κι από κει αναστήθηκε, κι αυτό το… αυτή η ασπίδα, αυτή η πλάκα του Παναγίου Τάφου, κάνει τα βέλη του διαβόλου να λυγίζουν, να σπάνε, να λειώνουν και να εξαφανίζονται. Αυτή η Ανάσταση του Κυρίου, αυτός ο λίθος, αυτός ο βράχος!..

Είναι ένα καταπληκτικό βιβλιαράκι πολύ μικρό. Σας συνιστώ να το διαβάσετε, (κατά) το Πεντηκοστάριο. Αυτές τις μέρες να το διαβάσετε· της Ιεράς Μονής Παρακλήτου. Πάρα πολύ ωραίο. Πολύ μικρό, αλλά πολύ βαθύ σε νοήματα. Κυρίως αυτοί που τους αρέσουν τα ποιητικά κείμενα, τα φιλοσοφικά, τα πνευματικά και θεολογικά μαζί, αλλά με μια ποιητική ανάλυση και εμβάθυνση πατερική, να το διαβάσουν. Και λέγεται: «Λόγος εις τον Μακάριον και Θεοδέγμονα Τάφον», της Ιεράς Μονής Παρακλήτου. Πολύ μικρό βιβλιαράκι, αλλά το θεωρώ πάρα πολύ δυνατό! Παρά πολύ ωραίο. «Λόγος εις τον Μακάριον και Θεοδέγμονα Τάφον», του ιερομονά-χου Ιουστίνου.

Αυτός, λοιπόν, ο Πανάγιος Τάφος μας χάρισε την Ανάσταση του Κυρίου. Αυτόν τον Τάφο, όποιος τον προσκυνήσει κι όποιος τον έχει προσκυνήσει, καταλαβαίνει τώρα τι του λέω, κι ήδη συγκινείται κι ήδη τα μάτια του τρέχουν δάκρυα, κι ήδη θυμάται τι αισθάν-θηκε κι αυτός εκεί…

Λοιπόν, ο Κύριος είναι Αναστημένος. Είναι Αναστημένος, είναι λατρευτός, είναι πιστευτός, είναι αισθητός, χωρίς χειροπιαστές αποδείξεις. Δεν έχουμε αποδείξεις χειροπιαστές. Δεν μπορώ να κάνω μια εξίσωση στον πίνακα να σας αποδείξω ότι Ανέστη ο Κύριος αλλά αν μπορούσα να δω την καρδιά σας, θα έβλεπα το άγγιγμά Του στην καρδιά σας!..

Στη Via Dolorosa, στα Ιεροσόλυμα, στην Οδό του Μαρτυρίου, υπάρχει ένα σημείο που λένε ότι ο Κύριος έπεσε, κι ακούμπησε το χέρι Του, κι έχει μείνει εκεί ένα σημάδι. Δεν ξέρω για το σημάδι αυτό, αλλά ξέρω ότι στην καρδιά σου υπάρχει το σημάδι του Αναστημένου Χριστού, κι αυτό για μένα είναι πολύ μεγάλη απόδειξη. Όλοι μιλούν για το Χριστό. Δεν είναι απών. Άμα είναι νεκρός, γιατί μιλάς γι' Αυτόν; Άμα είναι νεκρός γιατί γράφεις βιβλία γι' Αυτόν; Γιατί μιλάς γι' Αυτόν και σχολιάζεις τη ζωή Του, έστω πολεμώντάς Τον; Γιατί Τον πολεμάς; Ποιος ασχολείται με νεκρούς; Ποιος ασχολεί-αι με πεθαμένους; Ποιος σχολιάζει και φέρνει στην επικαιρότητα πρόσωπα που έχουν πεθάνει εδώ και δυο χιλιάδες χρόνια κι ασχολείται μαζί τους Κανένας! Αλλά ασχολούνται όλοι με τον Κύριο, γιατί ζει· υπάρχει και κυκλοφορεί ανάμεσά μας. Υπάρχει στην ιστορία αυτού του κόσμου. Συμπλέκεται με τα γεγονότα, κυβερνά τον κόσμο μας. Αυτός ρυθμίζει τα νήματα της ιστορίας και κρύβεται διακριτικά πίσω από κάθε ανθρώπινη εξέλιξη. Αυτός είναι ο Κύριός μας. Ο Κύριος που ζει· και επαληθεύεται η προφητεία του Αγίου Συμεών του Θεοδόχου που είπε στην Παναγία μας ότι: «Ούτος κείται είς πτώσιν καί ανάστασιν πολλών». Αυτό το παιδί, Παναγία μητέρα Του, αυτό το παιδί «κεϊται είς τττώσιν καί άνάστασιν πολλών». Κάποιοι θα Τον δουν και θα σκανδαλιστούν και θα πέσουν θα σκοντάψουν. Δεν θα μπορέσουν να δεχτούν στη λογική τους, στον ορθολογισμό με τον οποίο βλέπουν τη ζωή, δεν θα μπορέσουν να το δεχτούν σωστά. Και κάποιοι, όμως, θα αναστηθούν εξ αιτίας Του. Θ' ανασάνει η ψυχή τους, θα σηκώσουν τα μάτια τους ψηλά, θα μπει οξυγόνο στην καρδιά τους: «Ούτος κείται είς πτώσιν καί ανάστασιν πολλών καί είς σημείον αντιλεγόμενον, όπως αποκαλυφθώσιν έκ πολλών καρδιών οί διαλογισμοί αυτών». Αυτό είναι το μυστικό. Ανάλογα με το πώς ζεις, βλέπεις τον Χριστό. Είναι καθαρή η ζωή σου; Ή, θέλεις να καθαριστεί η ζωή σου; Δεν φοβάσαι το φως, πλησιάζεις τον Χριστό. Θέλεις να Τον πιστέψεις και λες: «….Κύριε θέλω να σε πιστέψω. Δεν πιστεύω πολύ, αλλά θέλω να προσπαθήσω. Θέλω να με βοηθήσεις. Θέλω να μου χαρίσεις αυτή την πίστη…». Οι άλλοι όμως δε θέλουν, διότι: «Πάς ό φαῦλα πράσσων μισεί τό φώς καί ούκ έρχεται πρός τό φώς, ίνα μή έλεγχθή τά έργα αυτοῦ». Και για να μη φανερωθούν τα έργα του, που τα έχει κάνει μες στο σκοτάδι, δεν θέλει τον Χριστό. Δεν ασχολείται μ' Αυτόν. Όμως κάποια στιγμή θα Τον δούμε μπροστά μας τον Κύριο και τότε, ποια θα είναι η σχέση μας μαζί Του, και ποια θα είναι η ετοιμασία που θα έχουμε κάνει γι' αυτή τη συνάντηση!..

Πόσα βιβλία έχουν γραφτεί για τον Κύριο, κατά του Κυρίου, εναντίον του Κυρίου; Πόσα βιβλία, πόσες ταινίες, πόσες απόψεις, πόσες θεωρίες, πόσες αντιλήψεις κυκλοφορούν; Πόσα ρεύματα υπάρχουν για τον Χριστό! Όλοι γύρω από Αυτόν περιστρέφονται. Κανένα άλλο πρόσωπο, κανένας άλλος ιδρυτής θρησκείας, δεν έχει γίνει τόσο πολύ σημείο αντιλεγόμενο, όσο ο Ιησούς Χριστός, ο Κύριός μας! Όλοι μ' Αυτόν ασχολούνται. Τόμοι, χιλιάδες τόμοι έχουν γραφτεί γι' Αυτόν, για τον Ιησού μας. Πάνω στο Γολγοθά, αδελφοί μου, υπήρχε σε σμίκρυνση όλη η ανθρωπότητα. Ο δεξιός και αριστερός ληστής. Ο ευγνώμων και ο αχάριστος ληστής. Όλη η ανθρωπότητα παίρνει μια θέση. Ή θα παραταχθούμε και θα καθίσουμε δίπλα στον ευγνώμονα ληστή, που θα πούμε κι εμείς: «Κύριε, σε δεχόμαστε», «Μνησθητί μου Κύριε, όταν έλθης έν τη βασιλεία Σου». Κύριο Τον είπε. Κύριε μου, Θεέ μου, ότι είσαι ο Κυρίαρχος του κόσμου, ότι είσαι ο Δεσπότης του σύμπαντος, ότι υπάρχεις, ότι είσαι ο αληθινός Θεός. Πώς είναι δυνατόν να σε θυμηθώ, καλέ μου ληστή, καλό μου παιδί, του είπε ο Κύριος. Πώς είναι δυνατόν να σε θυμηθώ, αφού σε λίγο πεθαίνω, αφού σε λίγο θα ξεψυχήσω κι Εγώ κι εσύ. Πώς Μου λες να σε θυμηθώ στη Βασιλεία Μου; Και ποια είναι αυτή η Βασιλεία; Δηλαδή με παραδέχεσαι ότι είμαι Βασιλιάς; Με παραδέχεσαι ότι ζω; Με παραδέχεσαι ότι μετά από λίγο που θα ξεψυχήσω θα εξακολουθήσω να ζω και θα είμαι Βασιλιάς σε μια Βασιλεία ολοφώτεινη; Ναι! Ναι! Αυτό είπε ο ληστής. Σε παραδέχομαι ότι ζεις! Να, λοιπόν! Κάποιοι δέχονται τον Κύριο ότι ζει ακόμα κι όταν Τον βλέπουνε στο πάθος Του. «Κατάστικτον τοίς μώλωψιν καί πανσθενουργόν». Γεμάτο στίγματα από πληγές, καταπληγωμένο, και παντοδύναμο. «Πανσθενουργόν». Έχει σθένος, έχει δύναμη.

Σε πιστεύω, Κύριε. Πιστεύω ότι ενώ πεθαίνεις, ζεις! Είσαι ζωντανός, αληθινός νικητής του θανάτου. Νικητής της φθοράς. Εσύ νικάς τα πάντα. Λοιπόν, Σε πιστεύω. Σ' αυτόν τον ληστή ανήκουμε κι εμείς. Σ' αυτόν τον ληστή από πίσω κάθεσαι κι εσύ τώρα! Γιατί ακούς· γιατί πιστεύεις· γιατί κι εσύ προσκυνάς την Ανάσταση του Κυρίου. Κι η άλλη ανθρωπότητα, το άλλο μέρος, είναι δίπλα στον αχάριστο ληστή που προκαλεί τον Χριστό. Που προκαλεί να δει πάλι θαύμα. Και δε βλέπει ότι είναι ήδη μπροστά του ένα θαύμα· που είναι ο Κύριος πάνω στο Σταυρό. Και ζητάει απ' τον Κύριο να κατέβει απ' τον Σταυρό, να Τον δούνε να σώσει τον εαυτό Του, να σώσει κι αυτούς. Δηλαδή, δοκιμάζει τον Θεό… Παίζει με τον Θεό και παίζει και με τη σωτηρία του. Και στο τέλος τη χάνει. Να, λοιπόν. Όλη η ανθρωπότητα είναι πάνω στο Γολγοθά. Εμείς είμαστε…, θέλουμε να είμαστε μαζί με τον ληστή τον ευγνώμονα και να πούμε: «…Κύριε, θέλουμε να Σε πιστεύουμε ζωντανό, αναστημένο, πραγματικότητα ολοζώντανη δίπλα μας…». Αυτός είναι ο Κύριος· κάποιος που υπάρχει κοντά μας.

Λοιπόν, είναι πολύ φοβερό να πιστεύει κανείς στην Ανάσταση του Κυρίου. Τόσο πολύ δυνατή εμπειρία είναι αυτή, τόσο πολύ δυνατή, που δε φοβάσαι μετά τίποτα να υποστείς· όπως ο Απόστολος Παύλος, όπως όλοι οι Άγιοι Απόστολοι, όπως όλοι οι Αγιοι Μάρτυρες. Να υποστείς περιπέτειες ισόβιες, ναυάγια, διωγμούς, μαστιγώσεις, μαρτύριο και στο τέλος το θάνατο. Όλοι οι Άγιοι Απόστολοι πέθαναν για τον Κύριο. Μαρτύρησαν για τον Κύριο. Δεν ξέρω, κάνα δυο μόνο — νομίζω — ειρηνικά έφυγαν απ' τον κόσμο αυτό. Όλοι μαρτύρησαν για τον Κύριο με φριχτούς πόνους· αλλά λέγανε, «αξίζει τον κόπο, αφού ο Κύριος είναι Αναστημένος. Και το είδαμε και το νοιώσαμε!..».

Λοιπόν δεν μπορείς, αδελφέ μου, να λες ψέματα και ν' αλλάζεις τον κόσμο όλο. Δεν αλλάζει ο κόσμος με παραμύθια. Δεν χτίζονται αυτοί οι πανέμορφοι ναοί, δεν γίνονται αυτοί οι ωραιότατοι πολιτισμοί, δεν μπορεί να έχει γίνει το Βυζάντιο και ο πολιτισμός του ολόκληρος, στηριγμένος πάνω σ' ένα ψέμα. Δεν μπορεί όλα αυτά που γίνανε με την επιρροή του Χριστιανισμού στον κόσμο να στηρίζονται σ' ένα ψέμα. Το ψέμα δεν έχει τέτοια μεταμορφωτική δύναμη. Το ψέμα δεν ειρηνεύει τον άνθρωπο, δεν γαληνεύει την ψυχή. Φέρνει ταραχή, φέρνει κενό, φέρνει ανικανοποίητο. Εδώ έχουμε ανθρώπους στην Εκκλησία που έχουν τρελαθεί από την αγάπη του Χριστού και από την αγάπη της Ανάστασής Του κι από την αίσθηση της Ανάστασης, και έβγαιναν στο δρόμο και φωνάζανε και λέγανε: «…Κύριε, δεν αντέχουμε τόση χαρά κοντά Σου! Δεν μπορούμε άλλο ν' αντέξουμε την ευτυχία που μας δίνεις…». Δεν μπορεί ένα ψέμα να σε κάνει να λες τέτοια πράγματα.

Εγώ δεν έχω δει ποτέ απ' την τηλεόραση κάποιος που πάει σε μια συναυλία, κάποιος που πάει να ξενυ-χτήσει, να διασκεδάσει, να χορέψει, να τα σπάσει, να βγει μετά και να πει…, ή σε μια πολιτική συγκέντρωση, να πάει σπίτι του μετά και να πιάσει να ταρακουνάει τ' αδέλφια του, τους φίλους του και να τους λέει: «Γίνε κι εσύ σαν κι εμένα! Έχω βρει το μυστικό της ευτυχίας! Αυτή είναι η αληθινή χαρά. Αυτό που πιστεύω». Κανείς δεν το κάνει. Παρά τι κάνουνε; Γυρνάνε σπίτι τους κουρασμένοι, ταλαιπωρημένοι, ξοδεμένοι ψυχικά και σωματικά και υπαρξιακά· φτωχοί· πιο φτωχοί απ' ό,τι ήταν πριν πάνε στη διασκέδαση και πέφτουν για ύπνο μέσα στην κατάθλιψη και τη μελαγχολία. Ενώ, όταν γυρίζεις από την Εκκλησία, έχεις χαρά. Σε βλέπουν οι άλλοι. Ρώτησα κάποιον που βγήκε από μια εκκλησία: «Πώςείσαι; Χαρούμενος; Εντάξει;». Και μου λέει: «Δεν φαίνεται;». Το αισθανόταν ότι αυτή η χαρά που ζει κοντά στον Χριστό, είναι κάτι που ακτινοβολεί και βγαίνει προς τα έξω.

Διαβάστε, διαβάστε αυτές τις μέρες τις «Πράξεις των Αποστόλων». Διαβάστε τις «Πράξεις των Αποστόλων», διότι αυτές δείχνουν ακριβώς τι σημαίνει Ανάσταση στη πράξη της ζωής. Οι «Πράξεις των Αποστόλων» είναι ακριβώς η πράξη του Αγίου Πνεύματος. Είναι οι πράξεις του Αναστημένου Χριστού μέσα από τα χέρια και από την ύπαρξη των Αγίων Αποστόλων. Τι έκανε ο Χριστός ο Αναστημένος χρησιμοποιώντας τους Αγίους Αποστόλους. Τι έκανε ο Κύριος· τα θαύματα που επιτέλεσε, την αλλαγή του κόσμου, την μεταμόρφωση των ψυχών τους… Κι αυτό αποδεικνύει πως η Ανάσταση είναι κάτι δυναμικό. Είναι κάτι που μεταμορφώνει και αλλάζει τον άνθρωπο. Ο Κύριος ζει κι είναι Αναστημένος.

Και μη ζηλεύεις τα Ιεροσόλυμα του 30 μ.Χ. Μη ζηλεύεις τα Ιεροσόλυμα και την Αγία Γη εκείνης της εποχής και λες: «Θα 'θελα να ζω κι εγώ τότε». Το λέει ο Άγιος Χρυσόστομος. Δεν χρειάζεται να πας τότε. Τώρα είσαι πιο καλά. Τώρα πιστεύεις στον Χριστό και η πίστη στην Ανάσταση του Χριστού, είναι πολύ δυνατό βίωμα, πολύ πιο δυνατό απ' ό,τι αν ζούσες τότε. Ίσως, ίσως αν ζούσες τότε, να μην πίστευες στον Χριστό όπως τώρα· που υπάρχει το Άγιο Πνεύμα, που υπάρχουν τα Άγια Μυστήρια, που υπάρχει μια πορεία είκοσι αιώνων. Που έχεις δει τόσα θαύματα, μια πορεία Αγίων τόσο μεγάλη και βαδίζεις στ' αχνάρια τους. Τότε, όσοι Τον έζησαν και τους ζηλεύεις κάποιοι Τον είπαν πλανεμένο, δαιμονισμένο, ψεύτη. Θέλησαν να Τον αρνηθούν. Δεν Τον πίστεψαν. Τον έβλεπαν και δεν Τον καταλάβαιναν.

Εσύ δεν Τον βλέπεις, και Τον πιστεύεις! Εσύ δεν Τον έχεις αγγίξει σαν τον Απόστολο Θωμά, κι όμως λες: «Ο Κύριός μου καί ό Θεός μου». Εσύ δε ζεις τότε, αλλά έχεις τον Κύριο μέσα σου κοινωνώντας Τον μυστηριακά, και παίρνοντας μέσα σου το Σώμα και το Αίμα Του· κάτι που δεν το έζησαν τότε εκείνοι οι άνθρωποι. Τον έβλεπαν με τα μάτια του σώματος, αλλά κάποιοι δεν Τον άγγιξαν με τα μάτια της ψυχής τους. Είμαστε σε πιο πλεονεκτική θέση λέει ο Αγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος, γιατί εκείνοι έβλεπαν έναν απλό άνθρωπο τότε. Εμείς, όμως, καταλαβαίνουμε ότι είναι ο Λυτρωτής μας, ο Κύριός μας, ο Παντοκράτορας, ο Πανάγαθος Θεός. Κι έχουμε ένα άπειρο δέος, γιατί έχουμε δει την πορεία του Κυρίου στην ανθρώπινη ιστορία είκοσι αιώνες τώρα… Έχουμε καταλάβει τι θα πει Χριστός είκοσι αιώνες. Και μας το απέδειξε, και δεν μας απογοήτευσε είκοσι αιώνες. Δεν απογοήτευσε ο Κύριος την ανθρωπότητα είκοσι αιώνες. Εμείς Τον απογοητεύσαμε, εμείς Τον εγκαταλείψαμε… Εκείνος είναι πιστός στις υποσχέσεις Του.

Κι αν ο κόσμος δεν πάει καλά — παρόλο που αναστήθηκε ο Κύριος — είναι διότι δεν κάνουμε τα δώρα της Ανάστασης δικά μας δώρα. Αυτός μας γέμισε δώρα. Εμείς δεν απλώσαμε τα χέρια να τα πιάσουμε αυτά τα δώρα, να τα κάνουμε κτήμα μας. Αυτός μας ποτίζει με ύδωρ της αθανασίας· εμείς κρατάμε το στόμα μας κλειστό και δε θέλουμε να πιούμε αυτό το νερό. Δεν φταίει ο Χριστός που δεν ανασταίνεται η ζωή μας. Φταίμε εμείς που καθόμαστε κλειδαμπαρωμένοι μέσα στο κέλυφοςτου εγωισμού μας και δεν ανοίγουμε την καρδιά μας να δεχτεί τον Χριστό. Δεν προσκυνούμε τον Κύριο ούτε εμείς, ούτε οι πολιτικοί μας, ούτε οι άρχοντες του κόσμου αυτού. Δεν προσκυνούν τον Χριστό, γι' αυτό δεν αφήνουν να εισρεύσει, να γίνει αυτή η απέραντη εισροή των αναστάσιμων αγαθών στην πατρίδα μας και στον κόσμο ολόκληρο.

Όλα θα μας τα χάριζε ο Κύριος, αν ζούσαμε αυτό που λέει η προσευχή την αναστάσιμη αυτή περίοδο: «Ανάστασιν Χριστού θεασάμενοι προσκυνήσωμεν άγιον Κύριον Ιησοῦν». Θεασάμενοι! Είδαμε την Ανάσταση. Είναι μετοχή του αορίστου, «εθεασάμην». Είδα. Είδα! Συγκεκριμένο γεγονός, συγκεκριμένη στιγμή. Είδα την Ανάσταση του Κυρίου κι αφού την είδα, προσκυνώ τον Κύριο. Προσκυνήσωμεν… Ελάτε να προσκυνήσουμε τον Κύριο Ιησού. Ποιος το λέει αυτό; Ποιος το ζει αυτό; Προσκυνάς τον Κύριο ή προσκυνάς το εγώ σου; Αλλάζει η ζωή σου; Ανέστη ο Κύριος μας γέμισε δώρα, έφερε τη συγχώρεση, την άφεση, το έλεος τη συμφιλίωση με τον Θεό, την καταλλαγή. Μας κάνει να θυμόμαστε ότι είμαστε παιδιά Του αγαπημένα. Ότι ο Παράδεισος μας περιμένει. Ναι! Όλα αυτά έχουν δοθεί γι' αυτούς που θέλουν να τα λάβουν. Ανέστη Χριστός! Εσύ αναστήθηκες Αλλαξες; Πέθανε κάτι μέσα σου για να γεννηθεί κάτι καινούργιο; Ανέστη Χριστός! Έκανες τη δική Του νίκη και δική σου νίκη; Τη δόξα Του την έκανες δική σου δόξα; Πήρες μέσα σου τον Κύριο Αναστημένο; Χριστός Ανέστη! Φοβάσαι ακόμα τον θάνατο; Σε πιάνει ακόμα απελπισία, μελαγχολία, φόβος, πανικός; Αν φοβάσαι ακόμα, θα πει ότι δεν έχεις καταλάβει ακόμα την Ανάσταση του Κυρίου.

Ανάστασιν Χριστού θεασάμενοι… Δεν είναι παραμύθια αυτά. Είναι μια αλήθεια. Οι Άγιοι, όταν έγραφαν τις προσευχές αυτές τις αναστάσιμες, δεν έκαναν ποίηση, δεν έγραφαν ωραία λόγια. Δεν μπορεί να γράφεις τέτοια λόγια και να είναι ψεύτικα. Ήταν το καταστάλαγμα της καρδιάς τους το ξεχείλισμα της ψυχής τους. Εμείς τα λέμε τώρα τυπικά. Εμείς μοιάζουμε σαν να κρατάμε ένα μουσείο και διαβάζουμε βιβλία, τι γράψανε κάποτε κάποιοι. Αυτά, όμως, που κάποιοι τα 'γραψαν, τα ζούσαν. Εμείς τα ζούμε; ή τα λέμε απλώς φιλολογικά, μουσειακά; «Ας πούμε τι λέει το „Τριώδιο“, ας πούμε τι λέει το „Πεντηκοστάριο“, ας διαβάσουμε κι αυτή την ακολουθία…». Ήτανε πύρινα τα λόγια τους. Έβγαιναν από καρδιές που τα ζούσαν, γι' αυτό και τα έγραψαν. «Ανάστασιν Χριστού θεασάμενοι». Ποιος έγραψε αυτή την προσευχή να μας πει, να μας πει πώς Τον είδε τον Κύριο και το 'γραψε αυτό το λόγο, Ανάστασιν Χριστού θεασάμενοι!

Όταν είχα πάει στο Αγιο Όρος πριν χρόνια, πριν τέσσερα χρόνια, ζούσε κάποτε στη μονή Διονυσίου — και το λέω επειδή τώρα δεν ζει — ένας μοναχός πολύ ευλογημένος και άγιος άνθρωπος, πατήρ Ιωαννίκιος, και πήγα μετά το Πάσχα, τη Διακαινήσιμο, και του λέω: «Πάτερ μου, πέρασε ολόκληρη Σαρακοστή πέστε μου κάτι. Τι νοιώσατε αυτή τη Σαρακοστή κι αυτό το Πάσχα; Δώστε μου ένα μήνυμα. Τι σας άγγιξε την ψυχή; Τι σας έστειλε ο Κύριος σα δώρο Του;». Και ξέρετε τι μου είπε ταπεινά και πολύ προσγειωμένα και πολύ αληθινά;: «Ξέρεις», μου λέει, «τι κατάλαβα; Ένας ολόκληρος Θεός πεθαίνει και ανασταίνεται, κι εγώ δεν χαμπαριάζω τίποτα». Αυτό μου είπε. «Ένας ολόκληρος Θεός πεθαίνει και ανασταίνεται κι εγώ δεν παίρνω χαμπάρι τίποτα… Μένω ίδιος· και κατάλαβα», μου λέει, «την σκληροκαρδία μου, την αναισθησία μου, την αχαριστία μου». Κι ήταν ένας άγιος άνθρωπος· ο οποίος έφυγε μέσα από μια επώδυνη ασθένεια, και στο πρόσωπό του έβλεπες την αναστάσιμη υπομονή, την αναστάσιμη γλυκιά χαρά, το κουράγιο, την ελπίδα. Που δεν έβγαλε ούτε έναν γογγυσμό στο κρεβάτι του πόνου, γιατί όλο αυτό που μου είπε, ήταν μια ταπείνωση, βέβαια, αλλά αποδείχτηκε πάνω στα πράγματα, πάνω στον πόνο, ότι, όχι απλώς ένιωσε την Ανάσταση, αλλά την Ανάσταση την έβγαλε, την έκανε από χοντρά — που λέμε — σε ψιλά. Την έκανε, την μετέφρασε στη ζωή του, την αποκωδικοποίησε στην καθημερινότητά του και στο κρεβάτι του πόνου του. Άντεξε τον θάνατο, τον πόνο, την αρρώστια που τον έλειωσε· γιατί, όντως είχε αγγίξει τον αναστημένο Χριστό. Αν λες: «Χριστός Ανέστη», να ζούμε και αναστημένοι. Να νοιώθουμε αυτή τη νίκη Του μέσα μας. Τη δύναμη, το ποτάμι αυτό της δύναμης του Κυρίου που μας κάνει να νικάμε τα πάντα.

Δεν είναι παραμύθια όλα αυτά, αδελφοί μου. Δεν είναι παραμύθια, αλλά να σου πω κάτι; Μου λέει κάποιος: «Καλά ρε παιδί μου! Κι αν όλα αυτά που λες είναι παραμύθια; Ηρέμησε! Τι έπαθες και φωνάζεις έτσι; Τι είναι αυτά που λες; Πήρες φόρα και δεν σταματάς! Είσαι σίγουρος για όλα αυτά;». Του λέω: «Σίγουρος στην ψυχή μου είμαι. Λογικά δε μπορώ να στο αποδείξω, αλλά να σου πω και το άλλο; Ακόμα κι αν αυτό που λες εσύ — (ότι) είναι παραμύθι αυτό που πιστεύω — το δικό μου παραμύθι, είναι το ωραιότερο παραμύθι του κόσμου· που δεν είναι παραμύθι, είναι αλήθεια! Αλλά κι έτσι να το δεις, όλος ο κόσμος σήμερα ζει ένα μύθο, ζει ένα ψέμα. Γράφουν κάτι γιγαντοαφίσες: „ζήσε το μύθο σου“. Ζήσε το ψέμα σου. Στηρίξουν κάπου, αρκεί κάπου να στηριχτείς. Ωραία! Κι έτσι να το πουν, αυτό που εσύ λες παραμύθι μου, είναι το πιο δυνατό παραμύθι που είναι γλυκό σαν παραμύθι, αλλά κρύβει απίστευτες αλήθειες! Κρύβει την αλήθεια της ζωής και του θανάτου. Αν αυτό που πιστεύω είναι παραμύθι, τότε πώς εξηγείται ότι μπορώ και ζω, κι αντέχω τον πόνο, και βλέπω τον θάνατο και χαμογελώ, και πηγαίνω στο νεκροταφείο και φυτεύω λουλούδια. Και βλέπω τον πόνο να με πλησιάζει και κάνω υπομονή· και γίνεται σεισμός γύρω μου και εγώ στέκομαι όρθιος… Και βλέπω ναυάγια, απογοητεύσεις, πίκρες, αρρώστιες, προδοσίες, μοναξιά, θλίψη κι όλα αυτά τ' αντέχω… Ποιος με κάνει κι αντέχω; Ποιος με κάνει και ζω; Εσύ μου λες ότι ζεις κάτι αληθινό, πιο αληθινό απ' το δικό μου. Το δικό σου το αληθινό — έστω — σε κρατάει τόσο όρθιο; Σε κρατάει τόσο δυνατό; Ωραία! Εγώ πιστεύω σ' ένα παραμύθι, λες. Δείξε μου εσύ. Τι έχεις εσύ κι ακολουθείς; Τι σε στηρίζει ε σέ να στη ζωή; Πώς τα βγάζεις πέρα εσύ στη ζωή; Πώς θα γλυτώσεις εσύ την απειλή του θανάτου, την απειλή του μηδενός, τη φθορά, τον πανικό του τέλους; Σε όλα που κάνουμε και μας περιβάλλουν έρχεται ένα τέλος. Πώς Θα το αντέξεις; Έρχεται ένας θάνατος. Πώς θα τον νικήσεις; Το δικό μου ψέμα είναι το πιο αληθινό, κι είναι αληθινό επειδή είναι η αλήθεια! Είναι κάτι που δεν αποδεικνύεται. Ο πατήρ Π αίσιος το 'λεγε μ' ένα ρήμα περίεργο. Είναι κάτι λέει που „ξήται“. Είναι κάτι που βιώνεται. Αυτός το έλεγε· είναι κάτι που „ξήται“. Είναι κάτι που το ζεις, αλλά δεν ήξερε να πει το σωστό ρήμα, αλλά έχει το σωστό βίωμα!».

Αυτό, αδελφοί μου, εύχομαι σ' όλους. Και να ευχηθείτε κι εσείς για μένα και όλοι για όλους και για όλον τον κόσμο! Μέσα από όλες τις περιπέτειες της ζωής, μέσα από όλα τα χτυπήματα και τους πόνους, να φτάσουμε στο σημείο να καταλάβουμε την Ανάσταση του Κυρίου και να πάρουμε δύναμη από τον Αναστημένο Κύριο, απ' το κενό μνημείο, για ν' αντέξουμε κάθε πόνο της ζωής, κάθε θλίψη. Και να μπορέσουμε κι εμείς μέσα από την καρδιά μας να πούμε το Χριστός Ανέστη!..

Ευχαριστίες στην αγάπη σου

Ευχαριστούμε πολύ όσους φίλους μας κι ακροατές της εκπομπής «Αθέατα περάσματα», στην Ελλάδα, την Κύπρο και το εξωτερικό βοηθούν ήδη κι όσους θα βοηθήσουν για την αποπεράτωση του ναού, των κελιών και των βοηθητικών χώρων της Παναγίας της Γάλαξας, της Θαλασσοκρατούσας, στο Γαλαξείδι Φωκίδας, δίπλα στην Αράχοβα και τους Δελφούς. (Εκεί θα κατοικούμε και θα ετοιμάζουμε προσεχώς τις εκπομπές και ομιλίες μας.)

Η κατάθεση της προσφοράς σου, όσο μικρή ή μεγάλη κι αν είναι, γίνεται στο λογαριασμό της Παναγίας της Γάλαξας, και παίρνεις κανονική απόδειξη για να τη χρησιμοποιήσεις στη φορολογική σου δήλωση.

Ανάγκες που καλύπτονται: τέμπλο, αγιογράφηση του Ναού (μπορείς να επιλέξεις κάποιον άγιο ή αγία), εικόνες τέμπλου, στασίδια, προσκυνητάρια, πατώματα, μάρμαρα, υδραυλικές κι ηλεκτρικές εγκαταστάσεις, εξοπλισμός βιβλιοθήκης, κουζίνας, δωματίων, διαμόρφωση περιβάλλοντος χώρου κ.λπ. ανάγκες.

Ο Θεός να ανταποδίδει την αγάπη σου και να ευλογεί τη ζωή και την οικογένειά σου πάντα.

Για on line προσφορά, (σύστημα PayPal) κάνε κλικ στο μπλε κουμπί που υπάρχει στην ιστοσελίδα μας, atheataperasmata.com/pandreas

Υπάρχουν και οι εξής τράπεζες:

Εθνική Τράπεζα: 040/296223-31

ΙΒΑΝ: GR8801100400000004029622331

SWIFT/BIC: ETHNGRAA

Τράπεζα Κύπρου: 0150-01-009645-00

ΙΒΑΝ CY17002001500000000100964500

SWIFT BCYPCY2N

Όταν κάνεις κάποια κατάθεση, στείλε μας με e-mail τα στοιχεία σου, για να κάνουμε τη διασταύρωση των στοιχείων και να σου σταλεί απόδειξη.

Ο Θεός μαζί σου.

Content

Αρχιμανδρίτης Ανδρέας Κονάνος
Δυνάμωσε την Ψυχή σου

Δυο λόγια εισαγωγής

Δυο λόγια για τον Αναγνώστη…

Δυνάμωσε την ψυχή σου

Θέλω ένα παστελάκι

Διάβασε και διάβασε

Κύριε, μαλάκωσε την καρδιά μου

Μόνος τα Χριστούγεννα

Γύρισα από το Άγιο Όρος

Πάσχα

Ευχαριστίες στην αγάπη σου