Neil Gaiman

Het kerkhof

Rattle his bones

Over the stones

It’s only a pauper

Who nobody owns

Rammelende botten

Boven de stenen

‘t Is maar een pauper

Om wie niemand zal wenen

(oud kinderversje)

Hoe Niemand op het kerkhof kwam

Het mes had een glanzend, zwart benen heft; het lemmet was dunner en scherper dan een scheermes. Als het mes je zou snijden, merkte je het misschien niet eens, tenminste niet meteen.

Het mes had bijna alles gedaan waarvoor het naar dat huis was gebracht, en het lemmet en heft waren nat.

De voordeur stond nog open, op een kier. De man die het mes vasthield was erdoor het huis in geglipt, en flarden avondmist zwierden en kronkelden door de deuropening naar binnen.

De man Jack bleef op de overloop staan. Met zijn linkerhand trok hij een grote witte zakdoek uit de zak van zijn zwarte jas, veegde daarmee het mes af en ook de handschoen van zijn rechterhand, waarin hij het mes had vastgehouden. Toen stak hij de zakdoek weer in zijn zak. De jacht was bijna voorbij. De vrouw lag in haar bed, de man op de vloer van de slaapkamer, het oudste kind in haar vrolijk gekleurde kamertje tussen haar speelgoed en half in elkaar gezette knutselwerk. Alleen het jongste kind moest nog, een dreumes die amper kon lopen. Nog eentje en zijn taak zat erop.

Hij spande en ontspande zijn vingers. De man Jack was een echte pro — dat vond hij zelf tenminste — en hij mocht van zichzelf pas glimlachen als het werk was gedaan.

Zijn haar was donker, zijn ogen waren donker en hij droeg zwarte handschoenen van flinterdun lamsleer.

Het kamertje van de dreumes lag op de bovenste verdieping. De man Jack beklom de trap. Zijn voetstappen werden gedempt door de loper. Hij duwde de deur van de zolderkamer open en ging naar binnen. Zijn schoenen waren van zwart leer en zo goed gepoetst dat ze glommen als donkere spiegels. Je kon de weerkaatsing van de maan erin zien: een klein, half maantje.

De echte maan scheen door het openslaande raam. Het maanlicht was zwak en wazig door de mist, maar de man Jack had niet veel licht nodig. Het schijnsel van de maan was voldoende. Daar had hij genoeg aan.

Hij zag de omtrek van het kind in zijn bedje, zijn hoofd, armen, benen en romp.

Het ledikant had hoge zijkanten met spijlen om te voorkomen dat het kind eruit kon komen. Jack boog zich over de rand, hief zijn rechterhand op waarin hij het mes hield en richtte op het borstkasje…

… en bracht zijn hand omlaag. De vage gestalte in het ledikant was van een teddybeer. Het kind was weg.

De ogen van de man Jack waren aan de zwakke maneschijn gewend geraakt, dus hij had er geen behoefte aan het licht aan te doen. En trouwens, hij had geen licht nodig. Hij bezat andere vaardigheden.

De man Jack snoof de lucht op. Hij schonk geen aandacht aan de geuren die samen met hem de kamer in waren gekomen, negeerde de luchtjes die er niet toe deden en concentreerde zich op het geurspoor van degene voor wie hij was gekomen. Hij kon het kind ruiken: een melkachtige lucht, als van chocoladekoekjes, vermengd met de zurige lucht van een natte nachtluier. Hij rook de babyshampoo van zijn haartjes en iets kleins van rubber dat het kind bij zich had — speelgoed, dacht hij eerst, nee, iets om op te sabbelen.

Het kind was hier geweest, maar het was weg. De man Jack liep zijn neus achterna, de trap af die het hoge, smalle huis in tweeen deelde. Hij doorzocht de badkamer, de keuken, de droogkast. Uiteindelijk kwam hij beneden in de gang uit, waar niets anders te zien was dan de fietsen van het hele gezin, een verzameling lege boodschappentassen, een natte luier en een paar verdwaalde mistflarden die zich vanaf de straat door de deuropening naar binnen hadden gewerkt.

De man Jack bromde even, een geluid dat zowel frustratie als tevredenheid uitdrukte. Hij stak het mes weg in de schede in de binnenzak van zijn lange jas en liep naar buiten. De maan scheen, de straatlantaarns schenen, maar de mist dempte alles. Het licht was diffuus, het geluid dof en de nacht vol verraderlijke schaduwen. Hij keek heuvelafwaarts naar de verlichting van de gesloten winkels. Hij keek omhoog naar de laatste hoge huizen die tegen de heuvel stonden met erachter het donkere gat van het oude kerkhof.

De man Jack snoof de lucht op. Zonder zich te haasten liep hij tegen de heuvel op.

* * *

Sinds het kind had leren lopen, was het de trots en schrik van zijn vader en moeder geweest. Geen enkel jongetje kon zo goed dribbelen, tegen dingen op klimmen, ergens in of ergens uit kruipen als hij. Die nacht was hij wakker geworden doordat er op de benedenverdieping iets met een harde klap op de grond viel. En toen hij eenmaal wakker was, had hij zich al snel verveeld en was gaan zoeken naar een manier om uit zijn ledikant te komen. Het bedje had hoge zijkanten, net als zijn box beneden, maar hij wist zeker dat hij eroverheen kon klauteren. Hij had alleen een opstapje nodig…

Hij schoof zijn grote, gele teddybeer naar de hoek van het bedje, hield zich met zijn knuistjes aan de rand vast, zette zijn ene voet op de romp en zijn andere voet op de kop van de beer, en hees zich omhoog tot hij rechtop stond. Daarna wist hij zich meer tuimelend dan klimmend over de rand van zijn ledikant te werken.

Met een doffe plof belandde hij op een bergje poezelige pluchen speelgoedbeesten, waarvan sommige nog geen halfjaar geleden door kennissen voor zijn eerste verjaardag waren meegebracht en andere door zijn oudere zusje waren afgedankt. Tot zijn verbazing raakte hij de grond, maar hij begon niet te huilen. Hij wist dat ze dan zouden komen kijken en hem terug in bed zouden leggen.

Op handen en voeten kroop hij de kamer uit.

Treden naar boven waren lastig en die had hij nog niet goed onder de knie. Treden naar beneden daarentegen, had hij ontdekt, waren een koud kunstje. Hij nam ze zittend op zijn goed gewatteerde bips, bonkend van tree naar tree.

Hij sabbelde op zijn peen, de rubberen fopspeen waarvoor hij volgens zijn moeder te groot werd.

De luier was losgeraakt tijdens zijn tocht op zijn achterwerk over de treden en zakte af toen hij onder aan de trap kwam en in de gang opstond. Hij stapte eruit. Het enige wat hij nog aanhad was een nachthemdje. De treden omhoog naar zijn kamertje en naar zijn ouders en zusje waren steil, maar de voordeur stond uitnodigend open…

Het kind liep aarzelend naar buiten. De mist omhelsde hem als een vriend die hij lange tijd uit het oog had verloren. Eerst schoorvoetend, maar algauw met groeiend zelfvertrouwen en sneller dribbelde de jongen tegen de heuvel op.

* * *

De mist werd dunner naarmate je dichter bij de top van de heuvel kwam. In het schijnsel van de halvemaan was het lang zo licht niet als overdag, maar licht genoeg voor een begraafplaats.

Kijk.

Je kon de verlaten rouwkapel zien. Op de ijzeren deuren zat een hangslot, de spitse toren was overwoekerd door klimop en er groeide een boompje uit de dakgoot.

Je zag overal stenen en tomben en grafhuisjes en gedenkplaten. Soms zag je een konijn of woelmuis of wezel uit de struiken sluipen en wegschieten over het pad.

Als je die nacht op het kerkhof was geweest, had je dat allemaal kunnen zien.

Misschien had je niet de bleke, mollige vrouw gezien die in de buurt van de ingang over het pad liep, en als je haar wel had gezien, zou je op het tweede gezicht, als je beter had gekeken, beseft hebben dat ze maar uit maanlicht, mist en schaduw bestond. Toch was die mollige, bleke vrouw er wel. Ze wandelde over het pad dat tussen een verzameling scheve grafstenen door naar de hoofdingang liep.

De ingang zat op slot. Die ging in de winter altijd om vier uur ’s middags op slot en in de zomer om acht uur ’s avonds. Een ijzeren hek met punten liep rond een gedeelte van de begraafplaats en een hoge stenen muur om het andere deel. De spijlen in het hek zaten dicht bij elkaar. Een volwassene kon er niet doorheen glippen; zelfs een tienjarige kon dat al niet meer.

‘Owens!’ riep de bleke vrouw met een stem die niet meer was dan een fluistering van de wind door het hoge gras. ‘Owens! Kom eens kijken!’

Ze ging op haar hurken zitten en bestudeerde iets op de grond, terwijl er in het maanlicht een schaduwvlek bewoog, die als je goed keek een grijsharige veertiger bleek te zijn. Hij keek omlaag naar zijn vrouw en daarna keek hij naar wat zijn vrouw aan het bekijken was en krabde op zijn hoofd.

‘Vrouw Owens,’ zei hij, want in zijn tijd waren ze veel formeler dan wij. ‘Is dat wat ik denk dat het is?’

Op dat moment kreeg datgene wat hij zo nauwlettend bekeek mevrouw Owens in de gaten. De mond viel open, de rubberen speen waar het op sabbelde, viel op de grond en het stak zijn kleine, mollige knuistje uit alsof het zich uit alle macht aan de bleke vinger van mevrouw Owens wilde vastklemmen.

‘Ik mag dood neervallen als dat geen kind is,’ zei meneer Owens.

‘Natuurlijk is het een kind,’ zei zijn vrouw. ‘De vraag is: wat doen we ermee?’

‘Dat is welzeker de vraag, vrouw Owens,’ zei haar echtgenoot. ‘Maar geen vraag voor ons. Het kind leeft, daar is geen twijfel aan. Derhalve heeft hij niets met ons te maken, want hij maakt geen deel uit van onze wereld.’

‘Kijk hem nou eens lachen!’ riep mevrouw Owens. ‘Wat een lief lachje heeft hij.’ Met haar onstoffelijke hand streelde ze zijn dunne blonde haartjes. Het jongetje kirde verrukt.

Over de begraafplaats woei een kille wind die de mist naar de lager gelegen hellingen verjoeg (want de begraafplaats besloeg de hele heuveltop en de paden liepen kriskras omhoog, omlaag en terug naar hun beginpunt). Er klonk een rammelend geluid. Iemand stond bij de hoofdingang te duwen, te trekken en te morrelen aan het oude hek en het zware hangslot en de ketting waarmee het hek was dichtgedaan.

‘Zie je wel,’ zei meneer Owens, ‘daar zijn de ouders van het kind al om hem aan hun liefhebbende boezem te drukken. Laat het manneke maar met rust,’ voegde hij eraan toe, omdat mevrouw Owens haar onstoffelijke armen om de dreumes had geslagen en hem koesterde en knuffelde.

Mevrouw Owens zei: ‘Dat kan nooit familie van ’t schaap zijn.’ De man in de donkere jas had het rammelen aan de hoofdingang opgegeven en bekeek nu de kleinere ingang aan de zijkant, maar ook daar zat het hek goed op slot. Het kerkhof was vorig jaar ten prooi gevallen aan vandalisme en de gemeente had Actie Ondernomen.

‘Kom nou, vrouw. Laat hem met rust. Goeie hemel!’ riep meneer Owens toen hij een geestverschijning zag. Zijn mond viel open en hij kon niets meer uitbrengen.

Misschien denk je wel, volkomen terecht, dat meneer Owens niet van streek hoefde te raken door de aanblik van een geest omdat meneer en mevrouw Owens zelf al dood waren, al een paar honderd jaar, en hun kennissenkring vrijwel uitsluitend uit andere doden bestond. Maar er was een verschil tussen de bewoners van de begraafplaats en deze vormeloze, flakkerende, angstaanjagende gedaante, grijs als statische ruis op de tv, een en al paniek en rauwe emotie, die over de Owensen heen spoelde alsof het hun eigen emoties waren. De vorm bestond uit drie figuren, twee grote en een kleinere. Slechts een daarvan was goed te onderscheiden en was iets meer een vage omtrek en flauw geschitter. En die ene figuur zei: ‘Dat is mijn kind! Hij wil mijn kind kwaad doen!’

Er klonk een luid gekletter. De man aan de andere kant van het hek sleepte een zware metalen vuilnisbak naar de overkant van het straatje, waar de hoge bakstenen muur liep die dat deel van de begraafplaats afschermde.

‘Red mijn zoon!’ riep de geest. Mevrouw Owens dacht dat die van een vrouw was. Natuurlijk, het was vast de moeder van het kind.

‘Wat heeft hij met jullie gedaan?’ vroeg mevrouw Owens, maar ze wist niet zeker of de geest haar kon horen. Nog maar net overleden, de arme ziel, dacht ze. Het is altijd gemakkelijker een zachte dood te sterven. Dan kun je op een geschikt moment wakker worden op de plaats waar je bent begraven, vrede krijgen met je dood en langzamerhand met de andere bewoners kennismaken. Dit wezen was een brok angst en bezorgdheid om haar kind. Haar paniek, die de Owensen voelden in de vorm van een schril gegil, trok veel aandacht, want nu kwamen er van alle kanten bleke schimmen aanstromen.

‘Wie bent u?’ vroeg Gaius Pompeius aan de gedaante. Zijn graf bestond uit niet veel meer dan een verweerd stuk steen. Tweeduizend jaar geleden had hij gevraagd of ze zijn stoffelijk overschot niet naar Rome wilden vervoeren, maar hem op de heuvel wilden begraven naast het marmeren mausoleum. Hij was een van de oudste bewoners van de begraafplaats en vatte zijn verantwoordelijkheden erg serieus op. ‘Bent u hier begraven?’

‘Hoe kan dat nou? U ziet toch dat ze nog maar net dood is.’ Mevrouw Owens legde haar arm om de vrouwelijke schim en fluisterde haar met zachte, rustige, vriendelijke stem iets vertrouwelijks in.

Een plof en een knal van achter de hoge muur die aan het smalle straatje grensde. De vuilnisbak was omgevallen. Er klom een man op de muur; zijn donkere silhouet stak af tegen de in mist gesmoorde straatverlichting. Hij bleef even staan, waarna hij langs de andere kant van de muur omlaag klauterde. Even greep hij zich vast aan de bovenkant, en toen liet hij zich met bungelende benen de laatste halve meter naar beneden vallen tot hij op de begraafplaats stond.

‘Maar mijn beste,’ zei mevrouw Owens tegen de schim, die als enige was overgebleven van de drie opgedoken geestverschijningen. ‘Hij leeft en wij niet. Hebt u enig idee…’

Het kind keek verwonderd naar hen op en probeerde eerst de ene en toen de andere vrouw aan te raken, maar greep slechts lucht. De schim van de vrouw begon snel te vervagen.

‘Ja, we zullen ons best doen,’ zei mevrouw Owens bij wijze van antwoord op een vraag die verder niemand had gehoord. Ze keerde zich naar de man naast haar. ‘En jij, Owens, wil je de vader van dit jongetje worden?’

‘Of ik wat?’ Er verscheen een diepe rimpel in zijn voorhoofd.

‘We zijn kinderloos gebleven,’ zei zijn vrouw. ‘En zijn moeder vraagt of we voor hem willen zorgen. Vind je dat goed?’

De man in de zwarte jas was gestruikeld over de wirwar van klimop en kapotte grafstenen. Hij stond op en liep behoedzamer verder. Een uil vloog verschrikt op, geluidloos zijn vleugels uitslaand. Toen de man het kind in het oog kreeg, verscheen er een triomfantelijke blik in zijn ogen.

Owens wist precies wat er in zijn vrouw omging als ze zo’n toon aansloeg. Ze waren niet voor niets, bij leven en dood, al tweehonderdvijftig jaar getrouwd. ‘Weet je het zeker?’ vroeg hij nog. ‘Helemaal zeker?’

‘Zo zeker als wat,’ antwoordde mevrouw Owens.

‘Dan vind ik het goed. Als jij zijn moeder wilt zijn, ben ik zijn vader.’

‘Hoort u dat?’ vroeg mevrouw Owens aan de flakkerende schim op de begraafplaats, waarvan alleen nog de omtrek te zien was, zoals het nabeeld van een bliksemflits aan de zomerhemel. De schim zei nog iets tegen haar wat niemand anders kon horen en was toen verdwenen.

‘Ze komt niet meer terug,’ zei meneer Owens. ‘Ze ontwaakt op haar eigen begraafplaats of waar ze haar nu heen brengen.’

Mevrouw Owens boog zich met haar armen wijd naar het kind toe. ‘Kom maar,’ zei ze hartelijk. ‘Kom maar bij mama.’

De man Jack, die met zijn mes in de aanslag via een pad over het kerkhof naar hen toe kwam lopen, kreeg in het maanlicht de indruk dat een mistflard zich om het kind heen had gewikkeld en de jongen had meegenomen. Hij zag alleen nog de klamme mist, de maneschijn en het wuivende gras.

Hij knipperde met zijn ogen en snoof de lucht op. Er was iets gebeurd, maar hij had geen idee wat het was. Van frustratie en woede gromde hij van diep uit zijn keel, zoals roofdieren dat doen.

‘Hallo!’ riep de man Jack, die zich afvroeg of het kind zich misschien ergens achter had verstopt. Hij zei het op een ruwe, dreigende toon, maar er klonk ook iets in door van verbazing en verwondering bij het horen van zijn eigen stem.

De begraafplaats zweeg in alle talen.

‘Hallo!’ riep hij weer. Hij hoopte op een kreetje of een half woord van het kind, hoopte dat het zich zou bewegen. Hij was niet voorbereid op wat hij werkelijk hoorde: een zijdezachte stem die vroeg: ‘Kan ik u helpen?’

De man Jack was lang, maar deze man was langer. De man Jack droeg donkere kleren, maar deze man droeg donkerder kleren. Eenieder die de man Jack toevallig aan het werk zag — wat hij niet op prijs stelde — raakte verontrust of in de war of onverklaarbaar angstig. De man Jack keek naar de onbekende, maar deze keer was hij degene die verontrust raakte.

‘Ik zoek iemand,’ antwoordde de man Jack. Hij schoof zijn rechterhand in zijn jaszak, zodat het mes onzichtbaar was, maar gereed als het nodig was.

‘ ’s Nachts op een afgesloten begraafplaats?’ vroeg de vreemdeling.

‘Het gaat om een kind,’ antwoordde de man Jack. ‘Toen ik langskwam, hoorde ik een kind huilen. Ik keek door het hek en toen zag ik hem. Wat zou u in zo’n geval doen?’

‘Ik bewonder uw sociale instelling,’ zei de onbekende. ‘Maar stel dat u het kind had gevonden, hoe was u hier dan weer uit gekomen? U kunt moeilijk met een kind in uw armen over de muur klimmen.’

‘O, maar dan had ik net zo lang geroepen tot er iemand kwam om het hek voor me open te maken.’

Er klonk een luid gerinkel van sleutels. ‘En dan was ik gekomen,’ zei de onbekende. ‘Ik zou het hek voor u hebben opengedaan.’ Hij koos een grote sleutel uit de sleutelbos. ‘Volgt u mij maar.’

De man Jack liep achter de vreemdeling aan en trok het mes uit zijn zak. ‘Bent u de toezichthouder hier?’

‘Zo zou je het kunnen noemen,’ antwoordde de onbekende. Ze liepen in de richting van het hek en — de man Jack wist het zeker — weg van het kind. Maar de toezichthouder had de sleutels en hij had het mes. Meer was er niet nodig in het donker. Daarna kon hij als het moest nog de hele nacht naar het kind op zoek gaan.

Hij hief het mes.

‘Als u inderdaad een kind hebt horen huilen,’ zei de onbekende zonder om te kijken, ‘dan was het niet op deze begraafplaats. Misschien hebt u zich vergist. Het lijkt me erg onwaarschijnlijk dat een kind hier binnen kan komen. U hebt vast een nachtvogel gehoord en een kat gezien of een vos. Dit terrein is dertig jaar geleden officieel tot natuurreservaat uitgeroepen, omstreeks de tijd dat hier voor het laatst een begrafenis was. Dus denk nog eens goed na en vertel me dan of u zeker weet dat u een kind heeft gezien.’

De man Jack dacht na.

De onbekende opende het zijhek. ‘Vast een vos,’ zei hij. ‘Ze maken de gekste geluiden en dan lijkt het of er iemand huilt. Uw bezoek aan de begraafplaats is een vergissing geweest. Het kind dat u zoekt is vast nog ergens, maar niet hier.’ Hij liet die gedachte even in het hoofd van de man Jack bezinken, waarna hij met een zwierig gebaar het hek opende. ‘Het was een genoegen met u kennis te maken. Ik ben ervan overtuigd dat u daarbuiten alles vindt wat u nodig hebt.’

Toen stond de man Jack aan de buitenkant van het hek. De onbekende bevond zich aan de binnenkant, draaide het hek op slot en stak de sleutel weg.

‘Waar gaat u naartoe?’ vroeg de man Jack.

‘Er zijn nog meer uitgangen,’ antwoordde de onbekende. ‘Mijn auto staat aan de andere kant van de heuvel. Dus let u maar niet op mij. Vergeet u maar dat we elkaar hebben gesproken.’

‘Dat zal ik doen,’ zei de man Jack welwillend. ‘Ik ben het al vergeten.’ Hij kon zich herinneren dat hij de heuvel had beklommen, dat hij had gedacht een kind te zien, maar dat het een vos was geweest en dat een behulpzame toezichthouder hem naar buiten had gebracht. Hij liet zijn mes in de schede in zijn binnenzak glijden. ‘Een goede nachtrust dan maar.’

‘U ook,’ zei de onbekende, die de man Jack voor de toezichthouder had aangezien.

De man Jack begaf zich op weg, de heuvel af om het kind te zoeken.

Verscholen in het donker keek de vreemdeling Jack na totdat hij uit het zicht was verdwenen. Daarna liep hij door het duister helemaal naar boven, naar een vlak terrein onder de heuvelkam, dat in beslag werd genomen door een gedenknaald en een platte steen op de grond, gewijd aan de nagedachtenis van Josiah Worthington, de plaatselijke bierbrouwer, politicus, en latere drager van de eretitel baronet, die het oude kerkhof en het land eromheen bijna driehonderd jaar geleden had gekocht en voor de eeuwigheid aan de stad had geschonken. Hij had voor zichzelf de beste plaats op de heuvel gereserveerd — een natuurlijk amfitheater met uitzicht over de hele stad en het land erachter — en had vastgelegd dat de begraafplaats altijd een begraafplaats moest blijven, waarvoor de bewoners van de begraafplaats hem dankbaar waren, al had Sir Josiah Worthington, Bart., het gevoel dat ze hem nog iets dankbaarder zouden kunnen zijn.

De begraafplaats telde alles bij elkaar zo’n tienduizend zielen, maar de meesten sliepen erg vast of waren niet geinteresseerd in de nachtelijke aangelegenheden van de dodenakker, en er zaten maar een kleine driehonderd zielen in het door de maan beschenen amfitheater.

De onbekende kwam geluidloos als de mist dichterbij en volgde de gebeurtenissen zwijgend vanuit de schaduw.

Josiah Worthington voerde het woord. ‘Waarde mevrouw, uw volhardendheid is hoogst… nou ja, u snapt toch wel hoe ridicuul dit is.’

‘Nee,’ zei mevrouw Owens. ‘Dat snap ik niet.’

Ze zat in kleermakerszit op de grond. Het levende kind lag te slapen in haar schoot en ze had haar handen beschermend om zijn hoofdje gelegd.

‘Mijn vrouw bedoelt, met alle respect, dat ze het anders bekijkt dan u. Ze beschouwt het als haar plicht.’

Meneer Owens had Josiah Worthington in den lijve ontmoet toen ze allebei nog leefden. Hij had zelfs verscheidene mooie meubelstukken gemaakt voor het landhuis van Worthington bij Inglesham en had nog een diep ontzag voor hem.

‘Haar plicht?’ Josiah Worthington, Bart., schudde zijn hoofd alsof hij een draad spinrag van zich af schudde. ‘Uw plicht, mevrouw, ligt bij de gemeenschap, die in dit geval bestaat uit lichaamloze zielen, geestverschijningen en soortgelijke creaturen. Het is uw plicht om dit schepsel zo snel mogelijk te doen terugkeren naar zijn natuurlijke omgeving en die is niet hier.’

‘Zijn moeder heeft hem aan mij toevertrouwd,’ wierp mevrouw Owens tegen, alsof dat afdoende was.

‘Mijn beste vrouw…’

‘Ik ben uw vrouw niet.’ Mevrouw Owens stond op. ‘Eerlijk gezegd snap ik niet waarom ik tegen een stel fiedelvormige stomkoppen sta te kletsen, terwijl dit kereltje straks hongerig wakker wordt en hoe kom ik hier aan eten? Dat zou ik graag willen weten.’

‘Dat is nu juist het punt,’ zei Gaius Pompeius vormelijk. ‘Hoe wilt u hem te eten geven? Hoe denkt u voor hem te kunnen zorgen?’

De ogen van mevrouw Owens schoten vuur. ‘Ik kan net zo goed voor hem zorgen als zijn eigen moeder. Ze heeft hem aan mij gegeven en kijk, ik houd hem toch vast? Ik kan hem gewoon aanraken.’

‘Wees nou toch redelijk, Betsy,’ zei ma Slaughter, een klein oud vrouwtje met de grote bonnet en cape die ze bij leven altijd had gedragen en waarmee ze was begraven. ‘Waar moet hij wonen?’

‘Hier,’ antwoordde mevrouw Owens. ‘We kunnen hem tot Ereburger van de Begraafplaats benoemen.’

Ma Slaughter trok een zuinig mondje. ‘O, maar…’ begon ze. En toen: ‘Geen sprake van.’

‘Waarom niet? We hebben al eens eerder een niet-bewoner tot Ereburger benoemd.’

‘Dat is waar,’ beaamde Gaius Pompeius, ‘maar toen was het geen levend wezen.’

De onbekende besefte dat hij, of hij het nu leuk vond of niet, bij het gesprek werd betrokken. Aarzelend kwam hij uit de schaduw tevoorschijn, een donkere vlek die zich losmaakte van een donkere achtergrond. ‘Het is waar dat ik geen levend wezen ben, maar ik heb begrip voor het standpunt van mevrouw Owens.’

‘O ja, Silas?’ vroeg Josiah Worthington.

‘Inderdaad. Mevrouw Owens en haar man hebben dit kind onder hun hoede genomen, ongeacht hoe het afloopt, al heb ik er zelf alle vertrouwen in. Maar er is meer voor nodig dan een paar goedhartige zielen om dit kind op te voeden. Er is een hele begraafplaats voor nodig.’

‘En hoe moet het met eten en dat soort dingen?’

‘Ik kan weg van de begraafplaats en weer terugkomen, dus ik kan eten meenemen,’ antwoordde Silas.

‘Dat zeg je nu wel zo makkelijk,’ merkte ma Slaughter op, ‘maar je komt en je gaat wanneer het je uitkomt en we weten nooit waar je uithangt. Als je een week wegblijft, kan het kind wel dood zijn.’

‘Dat is heel verstandig opgemerkt,’ zei Silas. ‘Ik begrijp nu waarom ze altijd vol lof over u spreken.’ Hij kon de gedachten van de doden niet naar zijn hand zetten, zoals die van de levenden, maar hij kon wel gebruik maken van zijn talent om te vleien en te overreden, want ook de doden waren daar niet ongevoelig voor. ‘Goed,’ zei hij, want hij had een besluit genomen. ‘Als mevrouw en meneer Owens zijn ouders worden, zal ik zijn voogd zijn. Ik blijf hier en mocht ik toch op reis moeten, dan zorg ik voor een plaatsvervanger, die het kind te eten geeft en op hem let. We kunnen de crypte van de kapel gebruiken.’

‘Maar,’ protesteerde Josiah Worthington. ‘Maar het is een mensenkind, een levend kind. Waarmee ik maar wil zeggen… Ik bedoel, ik bedoel: dit is een begraafplaats, geen kinderkamer, drommels.’

‘Precies.’ Silas knikte. ‘Dat ziet u volkomen juist, Sir Josiah. Beter had ik het zelf niet kunnen verwoorden. En met name daarom is het belangrijk dat het kind wordt grootgebracht zonder het leven op deze begraafplaats, vergeef me die ongelukkige uitdrukking, te verstoren.’ Na die woorden liep hij op zijn dooie akkertje naar mevrouw Owens en keek met opgetrokken wenkbrauwen naar het slapende kind in haar armen. ‘Heeft hij al een naam, mevrouw Owens?’

‘Daar heeft zijn moeder niets over gezegd.’

‘Nou ja, aan zijn oude naam heeft hij niet veel meer,’ zei Silas. ‘Daarbuiten lopen mensen rond die hem kwaad willen doen. Zullen wij maar een nieuwe naam voor hem bedenken?’

Gaius Pompeius kwam erbij staan en bekeek het kind eens goed. ‘Hij lijkt een beetje op Marcus, mijn proconsul. Laten we hem Marcus noemen.’

Josiah Worthington zei: ‘Hij lijkt op mijn hoofdhovenier, Stebbins. Niet dat ik hem Stebbins zou willen noemen, want de man dronk als een tempelier.’

‘Ik vind hem sprekend op mijn neef Harry lijken,’ merkte ma Slaughter op. Het leek of de hele begraafplaats zich ermee ging bemoeien. Iedereen kwam met zijn eigen vergelijkingen aanzetten tussen het kind en iemand die hij lang geleden had gekend. Mevrouw Owens onderbrak de discussie.

‘Hij lijkt op niemand anders dan zichzelf,’ zei ze resoluut. ‘Hij lijkt op niemand.’

‘Dan noemen we hem Niemand,’ zei Silas. ‘Niemand Owens.’

Alsof het kind op zijn naam reageerde, sperde het ineens zijn ogen wijd open en was klaarwakker. Het keek om zich heen en nam alles in zich op: de gezichten van de doden, de mist en de maan. Daarna keek hij zonder een spier te vertrekken naar Silas. Zijn gezicht stond ernstig.

‘Niemand, wat is dat voor naam?’ vroeg ma Slaughter geschokt.

‘Zo heet hij en het is een goede naam,’ antwoordde Silas. ‘Die naam zal hem bescherming bieden.’

‘Ik wil geen problemen,’ protesteerde Josiah Worthington. Het kind keek naar hem op en, of hij nu honger had of moe was of domweg zijn ouders, zijn huis en omgeving miste, zijn hele gezicht betrok en hij begon te huilen.

‘Gaat u maar,’ zei Gaius Pompeius tegen mevrouw Owens. ‘De rest bespreken we wel zonder u.’

Mevrouw Owens bleef voor de grafkapel wachten. Het gebouw, een kerkje met een torenspits, was ruim veertig jaar geleden op de monumentenlijst gezet. De gemeenteraad had besloten dat het te duur werd om te renoveren, zo’n kapelletje op een overwoekerd kerkhof dat al lang niet meer in trek was. Ze hadden er een hangslot op gedaan en sindsdien wachtten ze gewoon tot het zou instorten. Maar het met klimop begroeide kerkje was een stevig gebouw, dat deze eeuw nog wel zou blijven staan.

Het kind was in de armen van zijn nieuwe moeder in slaap gevallen. Ze wiegde het zachtjes en zong een oud liedje, dat haar moeder nog voor haar had gezongen toen ze zelf een baby was, heel lang geleden, toen de mannen gepoederde pruiken gingen dragen. Het liedje ging zo:

Slaap mijn kindeke

Slaap tot het ochtend is

Later zul je de wereld zien

Als ik me niet vergis

Kus een meisje

Zing een wijsje

Graaf een gat

Zoek een schat…

Dat zong mevrouw Owens allemaal, tot ze merkte dat ze was vergeten hoe het verder ging. Ze had het vage idee dat het eindigde met iets als ‘harige wrat’, maar misschien was ze in de war met een ander liedje. Daarom hield ze op en zong over het mannetje in de maan, die komt er spoedig aan, en daarna zong ze met haar warme, volkse stem een moderner versje over een jongen die zijn duim in zijn mond stak, maar toen hij die eruit haalde was het een pruim geworden, en ze was net begonnen aan een lange ballade over een landjonker en zijn geliefde die hem zonder duidelijke aanleiding had vergiftigd met een maaltje van op pastinaak gelijkende waterscheerling, toen Silas om de hoek van het kerkje kwam met een kartonnen doos in zijn handen.

‘Alstublieft,’ zei hij. ‘Een heleboel gezond spul voor een opgroeiend kind. We kunnen het in de crypte bewaren, denkt u niet?’

Het hangslot ging vanzelf open toen hij het aanraakte en hij trok de ijzeren deur open. Mevrouw Owens liep naar binnen en keek sceptisch naar de planken en naar de oude houten banken die met de kopse kant tegen een muur steunden. In de ene hoek stonden beschimmelde dozen met de oude registers van de parochie; in de andere hoek bood een openstaande deur zicht op een victoriaans watercloset en een wastafel met een koude kraan.

Het kind sloeg zijn ogen open en keek.

‘We kunnen het eten hier bewaren,’ stelde Silas voor. ‘Het is er koel, dus dan blijft het langer goed.’ Hij haalde een banaan uit de doos.

‘En wat mag dat wel wezen?’ Mevrouw Owens bekeek het geel met bruine voorwerp vol argwaan.

‘Dat is een banaan, een tropische vrucht. Ik geloof dat je de buitenkant eraf moet pellen. Kijk zo.’

Het kind Niemand wriemelde in de armen van mevrouw Owens. Ze liet het jongetje op de stenen vloer zakken en hij waggelde zo snel als zijn beentjes hem konden dragen naar Silas toe, greep zijn broekspijp vast en wilde die niet meer loslaten.

Silas gaf de banaan aan hem.

Mevrouw Owens keek toe hoe het jongetje at. ‘Ba-naan,’ herhaalde ze aarzelend. ‘Nooit van gehoord. Waar smaakt het naar?’

‘Ik zou het niet weten,’ antwoordde Silas, die zich maar met een ding voedde en dat waren geen bananen. ‘U kunt hier wel een bedje voor hem maken.’

‘Daar komt niets van in. Niet zolang Owens en ik in een gezellige tombe wonen bij het narcissenveldje. Daar kan de kleine nog makkelijk bij. En trouwens,’ voegde ze eraan toe, bang dat Silas zou denken dat ze zijn gastvrije aanbod afsloeg, ‘ik zou het vervelend vinden als je last van het kereltje had.’

‘Dat zal wel meevallen.’

De banaan was op. De jongen had hem grotendeels opgegeten en met de rest had hij zichzelf onder gesmeerd. Hij straalde met zijn vol gekliederde appelwangen.

‘Nana,’ zei hij vrolijk.

‘Wat een slim kereltje is het toch,’ zei mevrouw Owens. ‘Maar wat een smeerpoets! Wacht eens even, wriemel…’ en ze verwijderde stukjes banaan van zijn kleren en uit zijn haar. ‘Wat gaan ze besluiten, denk je?’

‘Ik weet het niet.’

‘Ik kan hem niet meer afstaan. Ik heb zijn moeder beloofd voor hem te zorgen.’

‘Ik ben in de loop der jaren al van alles geweest,’ zei Silas, ‘maar moeder nog nooit. En ik ben niet van plan dat nu te worden. Maar het is wel zo dat ik hier weg kan…’

‘Ik niet,’ zei mevrouw Owens onomwonden. ‘Mijn beenderen en die van meneer Owens liggen hier begraven. Ik blijf hier.’

‘Het lijkt me prettig ergens bij te horen, ergens thuis te zijn.’ Silas zei het zonder droefenis, op gortdroge toon, alsof hij een feit constateerde waar niets tegen in te brengen viel. Dat deed mevrouw Owens dan ook niet.

‘Denk je dat we lang moeten wachten?’

‘Dat denk ik niet,’ antwoordde Silas, maar daarin vergiste hij zich.

Boven in het amfitheater op de heuvel was de vergadering nog in volle gang. Dat de Owensen bij deze dwaze onderneming waren betrokken en niet een paar halfgare nieuwkomers, was een pluspunt, want de Owensen waren een respectabel en gerespecteerd echtpaar. Dat Silas zich vrijwillig had aangeboden als voogd telde ook mee, want voor Silas, die in het grensgebied van hun wereld en die van de levenden verkeerde, hadden de bewoners van de begraafplaats een heilig ontzag. Maar toch…

Een begraafplaats kent normaal gesproken geen democratie. De dood is echter de grootste gelijkmaker, dus elke dode had een mening over de vraag of het levende kind mocht blijven en elke dode was vastbesloten die nacht zijn stem te laten horen.

Het was aan het eind van de herfst, wanneer het daglicht lang op zich laat wachten. Hoewel het nog donker was, kon je de auto’s onder aan de heuvel horen starten. Terwijl de levenden door de mistige, nachtzwarte ochtend naar hun werk reden, spraken de doden over het kind dat naar de begraafplaats was gekomen en wat ze ermee aan moesten. Driehonderd stemmen. Driehonderd meningen. Nehemiah Trot, de dichter uit het vervallen noordwestelijke gedeelte van de begraafplaats, was net begonnen zijn ideeen over de kwestie uiteen te zetten, hoewel geen van de toehoorders zijn ideeen begreep, toen er plotseling iets gebeurde wat iedere welbespraakte mond met stomheid sloeg, iets wat zich in de geschiedenis van de begraafplaats nooit eerder had voorgedaan. Een groot wit paard, van het soort dat mensen die verstand van paarden hebben een ‘schimmel’ noemen, liep in telgang tegen de heuvel op. Het hoefgetrappel was al te horen voordat je het paard kon zien, evenals het gekraak waarmee hij door de bosjes en het struikgewas brak, door de bramen en de klimop en de gaspeldoorn waarmee de heuvelhelling was begroeid. Het was een enorm groot paard met een schofthoogte van bijna twee meter. Hoewel het een ridder in volle wapenrusting had kunnen dragen, zat op zijn ongezadelde rug alleen een vrouw, die van top tot teen in het grijs was gekleed. Haar lange rok en haar omslagdoek leken wel uit oude spinnenwebben gesponnen.

Ze had een kalm en vredig gezicht.

De bewoners van de begraafplaats kenden haar, want ieder komt vroeg of laat de Dame op de Schimmel tegen, en wie haar eenmaal had gezien, vergat haar nooit meer.

Het paard bleef naast de gedenknaald staan. In het oosten werd de hemel langzaam lichter, een paarlemoerachtig ochtendgloren voordat de zon opging. Het maakte de bewoners van de begraafplaats onrustig en ze kregen zin zich terug te trekken in hun gerieflijke onderkomens. Maar desondanks verroerde niemand zich. Ze keken met een mengeling van opwinding en angst naar de Dame op de Schimmel. De doden zijn doorgaans niet bijgelovig, maar ze bekeken haar zoals een Romeinse vogelwichelaar naar de vlucht van kraaien keek in het heilige gebied dat hij had afgebakend.

En de vrouw sprak tegen hen.

Met een stem die rinkelde als honderden zilveren belletjes zei ze slechts: ‘De doden moeten hulpvaardig zijn.’ En ze glimlachte.

Het paard, dat tevreden een dikke pluk gras had afgegraasd en erop kauwde, hield daarmee op. De vrouw raakte lichtjes zijn nek aan en het paard draaide zich om. In een paar grote, stampende stappen zette hij zich af van de helling en galoppeerde door de lucht. Zijn donderende hoefslagen gingen over in een ver gerommel van een aankomende onweersbui. In een paar tellen was hij uit het zicht verdwenen.

Zo was het tenminste gegaan volgens de bewoners van de begraafplaats, die er die bewuste nacht bij waren geweest.

De discussie was over en uit. Zonder het zelfs maar in stemming te brengen was er een besluit genomen. Het kind Niemand Owens zou benoemd worden tot Ereburger van de Begraafplaats.

Ma Slaughter en Josiah Worthington, Bart., liepen met meneer Owens mee naar de crypte van de oude kapel om mevrouw Owens het nieuws te vertellen.

Ze leek niet verrast door het wonder. ‘Sommigen van die lui hebben zaagsel in hun hoofd, maar zij niet. Zij snapt ’t wel.’

* * *

Voordat de zon opging, op die onweersachtige, grijze ochtend, lag het kind vast te slapen in de mooie, knusse tombe van de Owensen (omdat meester Owens een geslaagd man was geweest en bij zijn overlijden hoofd van het plaatselijke schrijnwerkergilde, hadden de schrijnwerkers hem een eervol graf gegeven).

Voordat de zon opging maakte Silas nog een laatste reis. Hij vond het hoge huis op de heuvel, bekeek de drie lichamen die hij daar aantrof en bestudeerde het patroon van de messteken. Toen hij genoeg had gezien, stapte hij de donkere ochtend in met een hoofd dat tolde van de onaangename mogelijkheden. Hij keerde terug naar de kapeltoren op het kerkhof, waar hij slapend zijn dagen doorbracht.

In het stadje onder aan de heuvel wond de man Jack zich steeds meer op. Hij had zo lang naar deze nacht uitgekeken; het was de uitkomst van weken, zo niet jaren, werk geweest. Het karwei was ’s avonds zo veelbelovend begonnen. Hij had drie mensen uitgeschakeld zonder dat ze een kik hadden kunnen geven. En toen…

Toen was het allemaal waanzinnig misgelopen. Waarom was hij in hemelsnaam de heuvel opgegaan als het kind zo overduidelijk naar beneden was gelopen? Tegen de tijd dat hij weer beneden was, was het spoor koud geworden. Iemand had het kind vast gevonden, meegenomen en verborgen. Een andere verklaring kon hij niet bedenken.

Er klonk een harde donderslag met de kracht van een geweerschot en het begon te stortregenen. De man Jack ging altijd methodisch te werk, dus hij bedacht wat zijn volgende stap zou zijn: welke bezoekjes hij aan bepaalde mensen moest afleggen, inwoners van de stad die hun ogen en oren goed moesten openhouden.

De Conventie hoefde niet te weten dat hij had gefaald. Hij had ook niet gefaald, zei hij tegen zichzelf, terwijl hij in een winkelpui schuilde voor de ochtendregen, die als tranen neerdruppelde. Nog niet. Hij had volop tijd, nog jaren. Genoeg tijd om de losse eindjes van de klus aan elkaar te knopen. Genoeg tijd om de laatste draad door te knippen. Pas toen de sirenes klonken en er eerst een politiewagen, daarna een ambulance en vervolgens een burgerauto met een blerende sirene voorbijraasden naar de heuvel, zette de man Jack met tegenzin de kraag van zijn jas op en liep met gebogen hoofd de ochtendlucht in. Zijn mes zat in zijn zak, veilig en droog in de schede, waar het beschermd was tegen de barre elementen.

‘Ik ben de meester van dit graf!’

Een nieuw speelkameraadje

Nim was een rustig kind met ernstige grijze ogen en een warrige bos vaalbruin haar en hij deed meestal wat hem werd gezegd. Vanaf het moment dat hij kon praten, bestookte hij de bewoners van de begraafplaats met vragen. ‘Waarom mag ik de graafplaats niet af?’ vroeg hij, of: ‘Hoe kan ik hetzelfde doen als hij daar?’ of: ‘Wie woont in dat graf?’ De volwassenen probeerden hem zo goed mogelijk antwoord te geven, maar hun antwoorden waren dikwijls vaag of verwarrend of tegenstrijdig. Dan ging Nim maar naar de oude kapel om het met Silas te bespreken.

Het was zijn gewoonte om ’s avonds tegen zonsondergang bij het kerkje te wachten tot Silas opstond. Hij kon er altijd op rekenen dat zijn voogd de zaak glashelder zou uitleggen in bewoordingen die Nim tenminste begreep.

‘Je mag niet van de begraafplaats af — let op, het is begraafplaats en niet graafplaats — omdat je alleen hier veilig bent. Hier woon je en hier ben je omringd door mensen die om je geven. Buiten loop je gevaar, voorlopig nog wel.’

‘Maar jij gaat wel weg. Jij gaat elke nacht naar buiten.’

‘Ik ben oneindig veel ouder dan jij, jongen. En ik kan overal zonder problemen komen.’

‘Ik ook.’

‘Was dat maar waar. Je bent alleen veilig zolang je op de begraafplaats blijft.’

Of:

‘Hoe je dat ook kunt doen? Soms moet je er les in krijgen, soms leer je iets door het veel te doen en soms gaat het vanzelf als je groter wordt. Wat jij wilt kunnen, moet je oefenen. Vervagen, verglijden en droomwandelen zul je snel onder de knie krijgen. Andere vaardigheden, die eigenlijk alleen de doden hebben, kunnen meer tijd kosten. Toch weet ik zeker dat je ze op den duur ook zult leren. Omdat je tot ereburger bent benoemd,’ ging Silas verder, ‘zorgt de begraafplaats voor je. Zolang je hier bent, kun je in het donker zien. Je kunt weggetjes nemen waar de levenden niet mogen komen en hun blik glijdt langs je heen. Ze hebben mij ook tot Ereburger van de Begraafplaats benoemd, maar voor mij houdt het in dat ik hier altijd welkom ben.’

‘Ik wou dat ik jou was,’ pruilde Nim.

‘Nee,’ zei Silas resoluut. ‘Dat wil je niet.’

Of:

‘Wie in dat graf ligt? Dat staat meestal op de steen. Kun je al lezen? Ken je de letters van het alfabet?’

‘Het wat?’

Silas schudde zwijgend zijn hoofd. Toen ze nog leefden hadden meneer en mevrouw Owens weinig met lezen opgehad en er waren geen leesboekjes op het kerkhof.

De volgende avond stond Silas voor de knusse graftombe van de familie Owens met drie grote boeken in zijn hand — twee felgekleurde leesboekjes (a is een appel, b is een bal) en een exemplaar vanDe kat met de hoed. Hij had ook papier bij zich en een pakje waskrijt. Daarna liep hij met Nim de begraafplaats over en liet hem zijn hand neerleggen op de nieuwste, duidelijkst leesbare grafstenen en gedenkplaten om hem de letters van het alfabet te leren, te beginnen met de spitse punt van de a.

Silas gaf hem de opdracht bij elke letter een grafsteen te zoeken, net zolang tot hij het hele alfabet bij elkaar had. Nim was apetrots toen hij ze alle zesentwintig had gevonden, met als sluitstuk de vondst van de steen van Ezekiel Ulmsley, die was ingemetseld in de muur van de oude kapel. Zijn voogd was tevreden over hem.

Overdag nam Nim zijn papier en waskrijt mee naar buiten en schreef de namen, teksten en getallen op de grafstenen zo netjes mogelijk over, en ’s avonds voordat Silas de wijde wereld in trok, liet hij zich door zijn voogd vertellen wat er stond en wat de Latijnse woorden betekenden, vragen waarmee de Owensen hem nauwelijks konden helpen.

Het was een zonnige dag. De hommels trokken van bloem naar bloem in een verwilderd hoekje van het kerkhof; ze bungelden aan de gaspeldoorns en grasklokjes, en brachten een loom, diep gezoem voort terwijl Nim in de lentezon lag en de gang van een bronskleurige tor volgde, die over de grafsteen kroop van George Reeder, zijn vrouw Dorcas en hun zoon Sebastian (fidelis ad mortem).

Nim had de inscriptie al overgeschreven en was gespitst op de tor, toen hij een stem hoorde.

‘Jongetje, wat doe jij daar?’

Toen Nim opkeek, zag hij dat iemand hem vanaf de andere kant van de gaspeldoorn in de gaten hield.

‘Niks.’ Hij stak zijn tong uit.

Het gezicht achter de struik vertrok tot dat van een duiveltje met een uitgestoken tong en uitpuilende ogen en werd toen weer een meisje.

‘Knap, hoor!’ Nim was diep onder de indruk.

‘Ik kan heel goed gezichten trekken,’ zei het meisje. ‘Kijk maar.’ Ze duwde haar neus omhoog, plooide haar mond tot een brede, tevreden glimlach, keek scheel en blies haar wangen bol. ‘Wat is dat?’

‘Weet ik niet.’

‘Een varken, domoor.’

‘O.’ Nim dacht diep na. ‘Bedoel je een varken van de letter v?’

‘Natuurlijk. Wacht even.’

Ze liep om de gaspeldoorn heen en ging naast hem staan. Nim stond op. Het meisje was iets ouder dan hij en iets langer, en ze ging gekleed in het felste geel, roze en oranje. In zijn grijze lijkkleed voelde hij zich maar slonzig en sloom.

‘Hoe oud ben je?’ vroeg het meisje. ‘Wat deed je? Waar woon je? Hoe heet je?’

‘Weet ik niet,’ zei Nim.

‘Weet je dat niet?’ vroeg het meisje. ‘Natuurlijk wel, liegbeest. Je kent je naam toch wel?’

‘Ik weet hoe ik heet,’ antwoordde Nim. ‘En wat ik hier doe. Maar dat andere niet.’

‘Hoe oud je bent?’

Nim knikte.

‘Hoe oud was je toen je de laatste keer jarig was?’

‘Ik ben niet jarig,’ zei Nim. ‘Nooit geweest.’

‘Iedereen is jarig. Heb je nooit een taart gehad met kaarsjes en zo?’

Nim schudde zijn hoofd. Het meisje keek hem meewarig aan. ‘Zielig zeg! Ik ben vijf. Jij bent vast ook vijf.’

Nim knikte gretig, want hij wilde zijn nieuwe vriendinnetje niet tegenspreken. Hij was veel te blij dat hij haar had leren kennen.

Ze heette Scarlett Amber Perkins, vertelde ze, en ze woonde in een flat zonder tuin. Haar moeder zat te lezen op een bankje onder aan de heuvel bij de kapel. Scarlett moest maar lekker gaan spelen, had haar moeder gezegd. En ze moest over een half uurtje terug zijn, mocht niet van de paden af en niet met vreemden praten.

‘Ik ben een vreemde,’ hielp Nim haar herinneren.

‘Nee hoor,’ zei ze kordaat. ‘Jij bent een jongetje… en je bent mijn vriendje. Dus kun je geen vreemde zijn.’

Nim lachte zelden, maar nu wel, een brede, opgetogen glimlach. ‘Ik ben jouw vriendje,’ herhaalde hij.

‘Hoe heet je?’

‘Nim. Dat is een afkorting van Niemand.’

Ze schoot in de lach. ‘Een rare naam, hoor. Wat ben je aan het doen?’

‘Ik leer het alfabet,’ zei Nim. ‘Ik oefen met grafstenen. Die schrijf ik over.’

‘Mag ik meedoen?’

Eerst wilde hij nee zeggen — voor zijn gevoel waren de graven van hem — tot hij besefte hoe dom dat zou zijn. Met een speelkameraadje kon je overdag immers veel meer plezier maken. ‘Ja hoor.’

Samen schreven ze teksten over van de grafzerken. Scarlett hielp hem met de uitspraak van onbekende namen of woorden. Nim vertelde haar wat de Latijnse spreuken betekenden, als hij dat wist, en de tijd vloog om. Veel te snel naar hun zin hoorden ze iemand onder aan de heuvel roepen: ‘Scarlett!’

Het meisje stak hem de waskrijtjes en het papier toe. ‘Ik moet gaan.’

‘Tot ziens maar weer,’ zei hij. ‘Je komt toch terug?’

‘Waar woon je?’ vroeg ze.

‘Hier,’ antwoordde hij en hij keek haar na toen ze de heuvel af rende.

Op weg naar huis vertelde Scarlett haar moeder over de jongen Niemand, die op het kerkhof woonde en met wie ze had gespeeld. ’s Avonds besprak haar moeder het voorval met haar vader. Scarletts vader zei dat kinderen op die leeftijd wel vaker denkbeeldige vriendjes hadden. Dat was niets om zich zorgen over te maken en wat waren ze toch bevoorrecht dat ze dicht bij een beschermd natuurgebied woonden.

Na die eerste ontmoeting kreeg Scarlett de jongen nooit meer als eerste in het oog. Op dagen dat het niet regende, nam een van haar ouders haar mee naar het kerkhof. Haar vader of moeder ging dan op het bankje zitten lezen, terwijl Scarlett als een groen, oranje of roze dwaallicht steeds verder van het voetpad afdwaalde om het terrein te verkennen. Vroeg of laat — meestal vroeg — werd ze dan altijd aangestaard door een ernstig gezicht van onder een bos vaalbruin haar en dan speelden ze samen: soms deden ze verstoppertje of ze klommen in bomen of ze zaten muisstil achter de oude kapel te wachten tot ze konijntjes zagen.

Nim stelde Scarlett aan zijn andere vriendjes voor. Zij kon hen niet zien, maar dat maakte niets uit. Haar ouders hadden haar verzekerd dat Nim niet bestond, al was dat niets waarvoor ze zich hoefde te schamen. Haar moeder had zelfs een paar dagen een extra bord voor Nim op tafel gezet, en daarom vond Scarlett het niet vreemd dat Nim ook fantasievriendjes had. Ze hoorde van hem wat zijn vrienden allemaal te vertellen hadden.

‘Bartleby zegt: “Uw gelaat is gelijk gekneusde pruimen.” ’

‘Toe maar. Waarom praat hij zo raar? Bedoelt hij soms tomatenpuree?’

‘Ik geloof niet dat ze toen al tomaten hadden,’ zei Nim. ‘En zo praatten ze nu eenmaal in die tijd.’

Scarlett vond het heerlijk. Ze was pienter maar eenzaam. Haar moeder was docent ‘op afstand’ bij de Open Universiteit — ze gaf les aan mensen die ze niet persoonlijk kende en keek hun per e-mail verzonden Engelse werkstukken na, die ze voorzag van bemoedigende adviezen. Haar vader wist alles van deeltjesfysica, vertelde Scarlett, maar er waren te veel docenten in de deeltjesfysica en te weinig studenten. Scarletts familie verhuisde steeds naar een andere universiteitsstad en elke keer hoopte haar vader op de vaste aanstelling die maar niet kwam.

‘Wat is deeltjesfysica?’ vroeg Nim.

Scarlett haalde haar schouders op. ‘Kijk, er zijn atomen, kleine frutsels die je met je blote oog niet kunt zien en daar zijn wij van gemaakt. En dan heb nog kleinere frutsels. Dat is deeltjesfysica.’

Nim knikte en concludeerde dat Scarletts vader erg geinteresseerd was in dingen die niet bestonden.

Elke middag, als Scarlett uit school kwam, zwierven ze over het kerkhof. Ze streken over de namen op de stenen en schreven die over. Nim vertelde Scarlett alles wat hij wist over de bewoners van het bewuste graf, mausoleum of monument, en zij vertelde hem alles wat ze die dag had gelezen of gehoord. Soms vertelde ze hem over de buitenwereld, over auto’s en bussen en televisies en vliegtuigen (Nim had vliegtuigen over zien komen, maar altijd gedacht dat het lawaaierige, zilveren vogels waren en er verder geen aandacht aan besteed). Op zijn beurt vertelde hij haar wat de doden destijds hadden meegemaakt — dat Sebastian Reeder naar Londen was geweest en de koningin had gezien, een dikke vrouw met een bontmuts op die altijd boos keek en geen woord Engels sprak. Sebastian Reeder was haar naam vergeten, maar hij dacht niet dat ze erg lang op de troon had gezeten.

‘Wanneer was dat?’ vroeg Scarlett.

‘Op Reeders grafsteen staat dat hij in 1583 is gestorven. Dus moet het voor die tijd zijn geweest.’

‘Wie is de oudste bewoner van het kerkhof?’ vroeg Scarlett.

Nim dacht diep na. ‘Gaius Pompeius, denk ik. Hij woonde hier honderd jaar na de komst van de Romeinen. Dat heeft hij me zelf verteld. Vooral de wegen vond hij erg mooi.’

‘Dus hij is de oudste?’

‘Ik denk het wel.’

‘Zullen we vadertje en moedertje spelen in zo’n stenen huisje?’

‘Jij kunt er niet in. Ze zitten op slot.’

‘En jij?’

‘Ik wel.’

‘Waarom ik dan niet?’

‘Omdat ze mij tot Ereburger van de Begraafplaats hebben benoemd,’ legde hij uit. ‘Ik mag overal komen.’

‘Maar ik wil vadertje en moedertje in zo’n stenen huisje spelen.’

‘Dat gaat niet.’

‘Doe niet zo gemeen.’

‘Doe ik niet.’

‘Gemenerik.’

‘Nietes.’

Scarlett stak haar handen in de zakken van haar parka en liep zonder gedag te zeggen de heuvel af. Ze dacht echt dat Nim haar in de maling had genomen, maar toch bekroop haar even het gevoel dat ze onredelijk tegen hem was geweest, wat haar nog kwader maakte.

‘s Avonds aan tafel vroeg ze haar ouders of er voor de Romeinen al mensen in het land hadden gewoond.

‘Van wie heb je dat gehoord? Over die Romeinen?’ vroeg haar vader.

‘Dat weet elk kind toch,’ antwoordde Scarlett hooghartig. ‘Maar krijg ik nog antwoord?’

‘De Kelten,’ vertelde haar moeder. ‘Zij woonden hier het eerst, al ver voor de komst van de Romeinen. Later werden ze door de Romeinen onderworpen.’

Op het bankje bij de oude kapel vond een soortgelijk gesprek plaats.

‘De oudste bewoners?’ vroeg Silas. ‘Dat weet ik echt niet. Gaius Pompeius is de oudste man van de begraafplaats. Maar voor de komst van de Romeinen woonden hier ook al mensen, veel mensen zelfs en al eeuwenlang. Lukt het een beetje met het alfabet?’

‘Ik geloof het wel. Wanneer leer ik letters aan elkaar te schrijven?’

Het bleef een tijdje stil. ‘Ik weet zeker,’ zei Silas toen hij was uitgedacht, ‘dat er een paar onderwijzers begraven moeten liggen tussen al die begaafde doden hier. Ik zal mijn licht eens opsteken.’

Nim was opgetogen. Hij stelde zich een toekomst voor waarin hij alles kon lezen, waarin talloze verhalen klaarlagen om door hem te worden ontdekt.

Nadat Silas was vertrokken om zijn eigen zaken te regelen, liep Nim naar de wilg naast de kapel en riep Gaius Pompeius.

De oude Romein kwam luid gapend uit zijn graf. ‘Aha, het levende jongetje,’ zei hij. ‘Hoe staat het leven, levend jongetje?’

‘Heel goed, meneer,’ antwoordde Nim.

‘Fijn. Dat doet me genoegen.’ Het haar van de oude Romein was kleurloos in het maanlicht. Hij droeg de toga waarin hij was begraven, met daaronder een dikke wollen borstrok en een maillot, want dit was een koud land aan het einde van de wereld; alleen Caledonia in het noorden was kouder. Daar woonden bruten, behaard met een oranje vacht, die zelfs de Romeinen niet onder de duim konden krijgen, dus zou er binnenkort een muur verrijzen om die barbaren met hun eeuwige winter buiten de deur te houden.

‘Bent u de oudste?’ vroeg Nim.

‘De oudste van de begraafplaats? Jazeker.’

‘Dus u bent als eerste in deze grond begraven.’

Een korte aarzeling. ‘Niet helemaal,’ zei Gaius Pompeius. ‘Voor de Kelten werd dit eiland bewoond door een ander volk en zij hebben hier ook iemand begraven.’

‘O.’ Nim dacht diep na. ‘Waar is dat graf dan?’

Gaius wees naar de heuvel.

‘Op de heuvel?’ vroeg Nim.

Gaius schudde zijn hoofd.

‘Waar dan?’

De oude Romein woelde door Nims haar. ‘Nee, in de heuvel, er binnenin. Mijn vrienden hebben me indertijd hierheen gedragen, gevolgd door een stoet plaatselijke notabelen en de mimespelers die het wassen masker van mijn vrouw droegen, gestorven in Camulodunum aan de koorts, en dat van mijn vader, omgekomen in Gallie bij schermutselingen aan de grens. Driehonderd jaar later ontdekte een boer, toen hij op zoek was naar een weide om zijn schapen te laten grazen, een grote kei voor de ingang van het graf. Hij rolde hem weg en ging naar binnen in de hoop een schat te vinden. Even later kwam hij naar buiten rennen; zijn donkere haar was even wit geworden als dat van mij…’

‘Wat had hij gezien?’

Na een korte stilte gaf Gaius antwoord. ‘Er kwam geen woord meer over zijn lippen en hij kwam nooit meer terug. Ze hebben de kei weer voor de ingang gerold, en op den duur raakte het graf opnieuw in vergetelheid. Maar twee eeuwen geleden, toen ze de grafkelder van de Frobishers bouwden, stuitten ze op een onderaardse holte. De jongeman die het gat ontdekte, droomde ervan schatrijk te worden. Hij verzweeg zijn vondst voor de anderen en verstopte de ingang achter de doodskist van Ephraim Pettyfer. Die nacht is hij ongemerkt naar binnen geglipt, dat dacht hij tenminste.’

‘En was zijn haar ook wit toen hij naar buiten kwam?’

‘Hij kwam niet meer naar buiten.’

‘O. Wie ligt daar dan begraven?’

Gaius schudde zijn hoofd. ‘Dat weet ik niet, jongeheer Owens, maar ik kon zijn aanwezigheid voelen toen ik hier nog alleen lag, alsof hij diep in de heuvel op iets wachtte.’

‘Waarop?’

‘Ik kon alleen dat wachten voelen.’

* * *

Scarlett had een groot prentenboek meegenomen, waarin ze zat te lezen op de groene bank bij de ingang, terwijl haar moeder een onderwijsbijlage bestudeerde. Genietend van de lentezon deed ze haar best de jongen te negeren die eerst van achter het met klimop begroeide monument naar haar zwaaide, en toen ze zich had voorgenomen niet meer naar het monument te kijken, als een duveltje uit een doosje opdook achter de grafzerk van Joji G. Shoji (overl. 1921, ik was een vreemdeling en gij hebt mij geherbergdR R Hij gebaarde verwoed naar haar. Zij negeerde hem. )

Uiteindelijk legde ze haar boek neer.

‘Mam, mag ik eindje lopen?’

‘Blijf op het pad, schat.’

Ze bleef op het pad tot ze de hoek om was. Verder op de

heuvel stond Nim naar haar te zwaaien. Ze trok een gek gezicht.

‘Ik heb van alles ontdekt,’ zei Scarlett.

‘Ik ook,’ zei Nim.

‘Voor de Romeinen woonden hier al mensen,’ vertelde ze. ‘Heel lang geleden. Ze werden begraven in deze heuvels — grafheuvels — en kregen allerlei kostbaarheden mee.’

‘Aha,’ zei Nim. ‘Dan begrijp ik het beter. Wil je zo’n dode bekijken?’

‘Nu?’ Scarlett weifelde. ‘Waar dan? Ik kan niet overal komen, zoals jij. Dat weet je toch?’ Ze had hem als een schim dwars door muren zien glippen.

Bij wijze van antwoord liet hij haar een grote roestige sleutel zien. ‘Die heb ik in de kapel gevonden,’ vertelde hij. ‘Hij past op de meeste hekken en deuren, omdat ze vroeger maar een sleutel gebruikten. Dat vonden ze toen makkelijker.’

Scarlett liep snel naar hem toe.

‘Je houdt me toch niet voor de gek?’

Hij schudde zijn hoofd en er speelde een tevreden glimlach om zijn mondhoeken. ‘Kom,’ zei hij.

Het was een prachtige lentedag. Vogels zongen, bijen zoemden, narcissen dansten in de zachte bries en op de helling knikten een paar vroege tulpen met hun kelken. Over het groene gras lag een blauw waas van vergeet-mij-nietjes en een stippelkleed van diepgele, tere sleutelbloemen. De twee kinderen liepen tegen de heuvel op naar het kleine mausoleum van de familie Frobisher.

Het was een oud en eenvoudig gebouwtje, een verwaarloosd stenen huisje, afgesloten met een metalen hek. Nim draaide het slot open en ze gingen naar binnen.

‘Ergens moet een gat zijn,’ zei Nim. ‘Of een deur. Achter een van die kisten.’

Achter de onderste lijkkist vonden ze een onopvallende kruipruimte. ‘Hier is het,’ zei Nim. ‘Hier moeten we doorheen.’

Scarlett verloor alle lust in het avontuur. ‘Je kunt er niks zien. Het is donker.’

‘Geeft niet,’ zei Nim. ‘Op de begraafplaats heb ik geen licht nodig.’

‘Maar ik wel,’ zei Scarlett. ‘Het is donker.’

Nim bedacht geruststellende woorden als: ‘Er is niks engs aan,’ maar na wat hij had gehoord over de boer die op slag wit haar had gekregen en de man die nooit was teruggekeerd, kon hij dat niet met een onbezwaard geweten zeggen. In plaats daarvan zei hij: ‘Ik ga wel. Blijf hier op me wachten.’

Scarlett keek ongerust. ‘Je laat me toch niet alleen?’

‘Ik ga kijken wie er ligt,’ zei Nim, ‘en dan kom ik terug en vertel je alles.’

Hij ging met zijn gezicht naar de opening staan, bukte en kroop er op handen en knieen doorheen. Hij kwam in een ruimte die groot genoeg was om rechtop te staan, en zag dat er treden in het gesteente waren uitgehakt. ‘Nu ga ik een trap af.’

‘Is het een hoge trap?’

‘Ik geloof het wel.’

‘Als jij mijn hand vasthoudt en zegt waar we lopen, ga ik wel mee,’ zei Scarlett. ‘Maar je moet goed op me letten.’

‘Natuurlijk.’ Nim had het nog niet gezegd of ze kroop op handen en knieen door het gat.

‘Je kunt hier rechtop staan.’ Hij pakte haar hand. ‘De trap begint vlak voor je voeten. Een stap en je bent er. Goed zo. Ik ga eerst.’

‘Kun jij echt zien?’ vroeg ze.

‘Ik kan alles zien, ook in het donker.’

Hij leidde Scarlett de trap af, diep de heuvel in, en onderweg beschreef hij wat hij zag. ‘Er loopt een stenen trap omlaag. Het plafond is ook van steen. Op de muur staat een tekening.’

‘Wat voor tekening?’

‘Een grote, harige koe van de letter k, denk ik, met hoorns. Ernaast zie ik een vreemde vorm; het lijkt op een grote knoop. Die is niet gewoon geschilderd, maar in het steen gekerfd. Voel maar.’ Hij legde haar vingers op de inkepingen.

‘Ik voel het!’ riep ze.

‘Nu worden de treden breder. We komen in een grote ruimte, maar de trap loopt nog door. Wacht even. Ik sta tussen jou en de ruimte in. Leg je linkerhand op de muur.’

Ze liepen verder naar beneden. ‘Nog een tree en dan staan we op de rotsbodem,’ zei Nim. ‘Die is nogal hobbelig.’

Ze stonden in een klein vertrek. Er lag een grote, platte steen op de grond en in een hoek bevond zich een uitspringende rand waarop een aantal voorwerpen was uitgestald. Op de grond lagen beenderen, die inderdaad heel oud waren, maar aan de voet van de trap zag Nim een verschrompeld lijk liggen, gekleed in wat nog over was van een lange, bruine jas. Dat was vast de jongeman die had gedroomd dat hij schatrijk zou worden, dacht Nim. Zo te zien was hij in het donker uitgegleden en van de trap gevallen.

Ineens hoorden ze een geluid dat van alle kanten op hen af kwam, een glibberig geritsel als van een slang die door droge bladeren kruipt. Scarlett kneep Nims hand bijna fijn.

‘Wat is dat? Zie je iets?’

‘Nee.’

Uit Scarletts keel ontsnapte een geluid tussen snikken en kreunen in, en Nim zag wat zij ongetwijfeld ook moest hebben gezien.

Er scheen licht aan de andere kant van het vertrek en in die lichtkring kwam een man aanlopen; hij kwam dwars door de rots heen. Nim hoorde Scarletts gesmoorde kreet.

Ook al was de man goed geconserveerd gebleven, toch was het hem aan te zien dat hij al heel lang dood was. Zijn huid was beschilderd (dacht Nim) of getatoeeerd (dacht Scarlett) met paarse vormen en figuren. Hij droeg een ketting van lange, scherpe tanden.

‘Ik ben de meester van dit graf!’ zei de gestalte, in archaische keelklanken die nauwelijks woorden leken. ‘En ik bewaak het tegen indringers!’

Zijn ogen waren te groot voor zijn gezicht. Dat kwam door de paarse schildering rond zijn ogen, ontdekte Nim, waardoor hij op een uil leek.

‘Wie bent u?’ Nim gaf een kneepje in Scarletts hand.

Het leek of de Blauwe Man zijn vraag niet had gehoord. Hij keek hen nog steeds dreigend aan. ‘Ga weg!’ riep hij. Het klonk als een diep gegrom, maar Nim kon er de woorden bij denken.

‘Is hij gevaarlijk?’ vroeg Scarlett.

‘Ik denk het niet,’ antwoordde Nim. Daarna zei hij tegen de Blauwe Man, zoals hem was geleerd: ‘Ik ben Ereburger van de Begraafplaats, dus ik mag gaan en staan waar ik wil.’

De Blauwe Man toonde geen enkele reactie, wat Nim verbaasde omdat hij met die woorden de grootste mopperpotten van de begraafplaats wist te sussen. ‘Zie jij hem ook, Scarlett?’

‘Nou en of! Ik zie een grote, griezelige, getatoeeerde man die ons wil vermoorden. Je moet hem wegjagen!’

Nim keek naar het stoffelijk overschot van de man met de bruine jas. Naast hem lag een lamp, die op de rotsachtige grond was gesneuveld. ‘Hij is weggerend,’ dacht Nim hardop. ‘Hij is geschrokken en weggerend. Toen is hij op de trap uitgegleden of gestruikeld en naar beneden gevallen.’

‘Over wie heb je het?’

‘De man op de grond.’

Behalve verward en bang raakte Scarlett nu ook geirriteerd. ‘Welke man op de grond? Het is te donker. Ik zie alleen die woesteling.’

Alsof hij voor alle zekerheid zijn aanwezigheid nog eens goed kenbaar wilde maken, wierp de Blauwe Man zijn hoofd in zijn nek en stootte uit volle borst een paar jammerende kreten uit, een luid geweeklaag, zo griezelig dat Scarlett hard in Nims hand kneep en haar nagels zich in zijn huid boorden.

Nim was ineens niet meer bang.

‘Het spijt me dat ik ze denkbeeldig heb genoemd,’ fluisterde Scarlett. ‘Ik geloof je nu. Ze bestaan echt.’

De Blauwe Man hief zijn hand op en hield iets vast wat op een mes leek, een steen met een scherpe rand. ‘Indringers moeten sterven!’ riep hij grommend. Nim dacht aan de boer die dit vertrek had ontdekt, wiens haar op slag wit was geworden. Hij was nooit meer naar deze plaats teruggegaan en had het aan niemand verteld.

‘Nee,’ zei Nim. ‘Je hebt gelijk. Deze man is het wel.’

‘Wat wel?’

‘Denkbeeldig.’

‘Stommerd,’ zei Scarlett. ‘Ik zie hem toch.’

‘Daarom juist,’ zei Nim. ‘Jij kunt de doden immers niet zien.’ Hij keek het vertrek rond. ‘Stop maar. We weten allang dat je nep bent.’

‘Ik zal me voeden met jullie ingewanden!’ brulde de Blauwe Man.

‘Dat doe je niet,’ zei Scarlett met een diepe zucht. ‘Nim heeft gelijk. Volgens mij ben je een vogelverschrikker.’

‘Wat is een vogelverschrikker?’ vroeg Nim.

‘Boeren zetten hem op het veld om kraaien bang te maken.’

‘Waarom?’ Nim vond kraaien leuk. Het waren grappige beesten en ze hielpen de begraafplaats schoon te houden.

‘Dat weet ik niet precies. Ik zal het aan mijn moeder vragen. Maar ik zag er eentje vanuit de trein en toen vroeg ik wat het was. De vogels zien ze voor echte mensen aan, maar ze zijn nep. Ze staan er alleen om de kraaien weg te jagen.’

Nim keek nog eens rond. ‘Wie u ook bent, het werkt niet. We zijn niet bang. We weten dat het een truc is. Geef het maar op.’

De Blauwe Man gaf het op. Hij liep naar de stenen gedenkplaat, ging liggen en verdween in het niets.

Voor Scarletts ogen werd het opnieuw aardedonker. Maar ergens in die duisternis hoorde ze dat glibberige geluid weer, eerst zacht maar steeds luider, alsof er iets door het ronde gewelf cirkelde.

‘Wij zijn de Slier.’

Nims nekharen gingen overeind staan. In zijn hoofd hoorde hij een oeroude, gortdroge stem, alsof er een dode tak over het raam van de kapel schraapte. Het klonk als meer dan een stem, alsof ze in koor spraken.

‘Hoorde je dat?’ vroeg hij Scarlett.

‘Niet echt, alleen een zacht geritsel. Het geeft me een naar gevoel, steken in mijn buik. Alsof er iets engs gaat gebeuren.’

‘Er gebeurt niets engs,’ verzekerde Nim. Hij praatte weer in de ruimte: ‘Wie is daar?’

‘Wij zijn de Slier. Wij bewaken en beschermen.’

‘Wat beschermen jullie?’

‘De laatste rustplaats van onze meester. Dit is het heiligste der heiligdommen en het wordt bewaakt door de Slier.’

‘Jullie kunnen ons niks doen,’ zei Nim. ‘Alleen maar bang maken.’

De glibberige stemmen klonken kribbig. ‘Angst is het wapen van de Slier.’

Nim keek naar de richel onder aan de muur. ‘Zijn dat de schatten van jullie meester? Een ouwe broche, een beker en een stenen mesje? Dat stelt ook niet veel voor.’

‘De Slier bewaakt de schatten: de broche, de kelk, het mes. Wij bewaken ze voor de meester, voor als hij herrijst. Ze komen terug. Ze komen altijd terug.’

‘Met z’n hoevelen zijn jullie?’

De Slier gaf geen antwoord. Nim kreeg het gevoel dat zijn geest een groot stofnest was en schudde zijn hoofd om helder te worden. Toen gaf hij Scarletts hand een kneepje. ‘Kom, we gaan.’

Hij leidde haar langs de dode man in de bruine jas. Als de man niet bang was geworden, dacht Nim, en van de trap was gevallen, had hij nog lelijk op zijn neus gekeken wanneer hij de schat had gevonden. Wat tienduizend jaar geleden heel kostbaar had geleken, was tegenwoordig niet veel meer waard. Nim bracht Scarlett behoedzaam naar boven, door de heuvel heen naar het degelijke mausoleum van de Frobishers.

De late middagzon scheen oogverblindend naar binnen door de kieren in het metselwerk en de spijlen van het hek. Scarlett knipperde en hield haar hand voor haar ogen om ze tegen het plotse, felle licht te beschermen. Vogels zongen in de struiken, een bij zoemde voorbij en alles was weer verbijsterend normaal.

Nim duwde het hek van het mausoleum open en deed hem weer achter zich op slot.

Scarletts felgekleurde kleren zaten onder het vuil en de spinnenwebben; haar donkere gezicht en handen zagen grijs van het stof.

Lager op de heuvel krioelde het van de mensen, die allemaal koortsachtig schreeuwden en brulden: ‘Scarlett? Scarlett Perkins?’

En Scarlett riep: ‘Hallo?’

Daarna kregen Nim en Scarlett geen kans meer om na te praten over de Blauwe Man en wat ze allemaal hadden gezien, want plotseling verscheen er een vrouw in een fluorescerend geel jack met politie op de rug, die Scarlett met vragen bestookte: of ze ongedeerd was, waar ze was geweest, of iemand haar had willen ontvoeren? Toen praatte de vrouw in een portofoon om te melden dat het kind terecht was.

Terwijl de agente met Scarlett de heuvel afliep, sloop Nim achter hen aan. De deur van de kapel stond open en Scarletts ouders zaten binnen te wachten met een andere agente. Haar moeder was in tranen, haar vader voerde op ongeruste toon een gesprek met iemand door zijn mobieltje. Niemand merkte Nim op, die in een hoekje stond.

De agenten vroegen Scarlett keer op keer wat er precies was gebeurd. Ze gaf zo eerlijk mogelijk antwoord en vertelde dat een jongen, die Niemand heettte, haar naar het binnenste van de heuvel had meegenomen, waar ze een man met paarse tatoeages had gezien, die niet echt was, alleen maar een vogelverschrikker. De agenten gaven haar een reep chocola, boenden haar gezicht schoon en vroegen of de man met de tatoeages een motorrijder was geweest. Nu Scarletts ouders opgelucht waren en van hun zorgen bevrijd, werden ze boos op Scarlett en op elkaar. Ze gaven elkaar de schuld dat hun kleine meid op een kerkhof had mogen spelen, ook al was het een beschermd natuurgebied. De wereld was tegenwoordig levensgevaarlijk; als je je kind ook maar een moment uit het oog verloor, gebeurden er de vreselijkste dingen, en met een kind als Scarlett al helemaal.

Haar moeder barstte in snikken uit, Scarlett begon te huilen en een van de politieagentes kreeg ruzie met Scarletts vader, die haar erop wees dat hij als belastingbetaler haar loon betaalde, terwijl zij hem fijntjes terechtwees dat zij als belastingbetaler waarschijnlijk ook zijn loon betaalde. Intussen zat Nim onopgemerkt, zelfs door Scarlett, in een halfdonkere hoek van de kapel en luisterde mee tot het hem de keel ging uithangen.

Buiten begon het te schemeren en Silas trof hem aan bij het amfitheater, waar hij over de stad uitkeek. Zijn voogd kwam zwijgend naast hem staan, want zo was Silas.

‘Ze kon er niets aan doen,’ zei Nim. ‘Het was mijn schuld, maar nu zijn haar ouders boos.’

‘Waar heb je haar mee naartoe genomen?’ vroeg Silas.

‘Naar het midden van de heuvel om het oudste graf te bekijken. Maar er ligt niemand begraven. Er was wel iets slangachtigs, dat de Slier heet en mensen bang moet maken.’

‘Interessant.’

Samen daalden ze de heuvel af en zagen dat de kapel op slot werd gedraaid, waarna de agenten, Scarlett en haar ouders in het donker verdwenen.

‘Juffrouw Borrows gaat je het verbonden schrift leren,’ zei Silas. ‘Heb jeDe kat met de hoed al uit?’

‘Al lang,’ antwoordde Nim. ‘Kun je nieuwe boeken voor me meebrengen?’

‘Dat zal wel gaan,’ zei Silas.

‘Denk je dat ze me nog eens komt opzoeken?’

‘Het meisje? Dat lijkt me niet.’

Maar Silas had het mis. Drie weken later, op een grauwe middag verscheen Scarlett weer op het kerkhof.

Haar ouders waren meegekomen en drukten haar op het hart dat ze in de buurt moest blijven, al zorgden ze daar zelf wel voor door achter haar aan te lopen. Af en toe verzuchtte Scarletts moeder hoe macaber de hele toestand was. Gelukkig konden ze het binnenkort allemaal achter zich laten.

Terwijl Scarletts ouders met elkaar aan het praten waren, zei Nim: ‘Hallo.’

‘Hoi,’ zei Scarlett zacht.

‘Ik dacht dat ik je nooit meer zou zien.’

‘Ik heb gedreigd dat ik niet mee ging verhuizen als ik geen afscheid van je mocht nemen.’

‘Waar gaan jullie heen?’

‘Naar Schotland. Daar is een universiteit waar mijn vader les kan geven in deeltjesfysica.’

Samen liepen ze over het pad, een meisje in een feloranje parka en een jongetje in een grijs lijkkleed.

‘Is Schotland ver weg?’

‘Ja,’ antwoordde ze.

‘O.’

‘Ik hoopte dat je er zou zijn.’

‘Ik ben er altijd.’

‘Maar je bent niet dood, he, Niemand Owens?’

‘Natuurlijk niet.’

‘Je kunt hier toch niet je hele leven blijven wonen? Als je volwassen bent, moet je de wijde wereld in.’

Hij schudde zijn hoofd. ‘Ik loop daarbuiten gevaar.’

‘Wie zegt dat?’

‘Silas. Mijn ouders. Iedereen.’

Ze zweeg.

Haar vader riep: ‘Scarlett! Kom, schatje. We gaan. Je hebt je uitstapje naar het kerkhof gehad. Nu moeten we terug naar huis.’

Het meisje keek Nim aan. ‘Jij bent heel dapper,’ zei ze. ‘Je bent het dapperste jongetje dat ik ken en je bent mijn vriend. Het kan me niks schelen of je bestaat of niet.’ Toen rende ze weg over het pad naar waar ze vandaan was gekomen, terug naar haar ouders en de buitenwereld.

In de vuilrode lucht cirkelden luchtwezens rond met grote zwarte vleugels.

De hemelhonden

Elk kerkhof heeft een graf dat aan de gruwels behoort. Als je maar lang genoeg over het terrein loopt, kom je het vanzelf tegen: uitgestulpt en vol vochtplekken, de grafsteen gebarsten of gebroken, omringd door slordige grasplukken en weelderig onkruid, een plaats waar je een gevoel van desolaatheid bekruipt. Soms is het er kouder dan bij de andere graven en de naam op de steen is maar al te vaak onleesbaar. Als er een standbeeld op het graf staat, heeft het geen hoofd meer of is het zo overwoekerd door paddenstoelen en mossen dat het zelf op een grote paddenstoel lijkt. Als er een graf gegarandeerd het mikpunt van vandalisme is, is dat de gruwelpoort. Als er een graf is waarbij je zo hard mogelijk wilt weglopen, is dat de gruwelpoort.

Er was er eentje op het kerkhof van Nim. Er is er eentje op elk kerkhof.

* * *

Silas ging op reis.

Toen Nim dat hoorde, was hij erg overstuur geraakt. Nu?was hij niet meer overstuur. Hij was woedend.

‘Waarom moet je weg?’ vroeg hij.

‘Dat heb ik al gezegd. Ik moet inlichtingen inwinnen en?dat kan ik alleen als ik op reis ga. Om op reis te gaan, moet?ik hier weg. Hoe vaak heb ik je dat al uitgelegd?’

‘Wat is er zo belangrijk dat je hier weg moet?’ Met zijn?zesjarige verstand probeerde Nim een reden te bedenken die?zo gewichtig was dat Silas hem wel alleen moest achterlaten, maar dat lukte hem niet. ‘Het is niet eerlijk!’ Zijn voogd bleef onverstoorbaar. ‘Het is geen kwestie van?eerlijk of niet eerlijk, Niemand Owens. Het is wat het is.’ Nim bleef mokken. ‘Je moet op mij letten. Dat heb je beloofd.’

‘Als voogd ben ik verantwoordelijk voor je. Dat klopt.

Maar gelukkig zijn er anderen aan wie ik de verantwoordelijkheid kan overdragen.’

‘Waar ga je trouwens naartoe?’

‘Weg. Op stap. Ik moet zaken uitspitten en dat kan niet?hier.’

Nim liep snuivend weg en schopte naar denkbeeldige?steentjes. Het noordwestelijke gedeelte van de begraafplaats?was zo overwoekerd door onkruid dat de tuinman of de?Vrienden van het Kerkhof de wildernis niet meer konden?temmen. Nim kuierde erheen en wekte een victoriaans gezin, waarvan de kinderen allemaal voor hun tiende waren gestorven. Beschenen door het maanlicht speelden ze verstoppertje in het met klimop doorschoten oerwoud. Nim probeerde te doen alsof Silas niet zou weggaan en alles bij hetzelfde zou blijven, maar toen ze uitgespeeld waren en hij naar de oude kapel terugrende, zag hij twee dingen die hem?op andere gedachten brachten.

Het eerste was een tas, en die was, dat wist hij zodra hij?hem zag, van Silas. De tas was minstens honderdvijftig jaar?oud, een schoonheid van zwart leer met koperbeslag en een?zwart handvat, het soort tas dat een victoriaanse dokter of?begrafenisondernemer vroeger bij zich had en dat elk instrument bevatte dat hij maar nodig kon hebben. Nim had?de tas van Silas nog nooit gezien, hij wist niet eens dat Silas er een had, maar het was het soort tas dat alleen van?hem kon zijn. Nim probeerde erin te kijken, maar de tas zat?dicht met een groot koperen hangslot, dat te zwaar voor hem?was om eraf te halen.

Dat was het eerste wat hij zag.

Het tweede zat op de bank bij de kapel.

‘Nim,’ zei Silas. ‘Dit is juffrouw Lupescu.’

Juffrouw Lupescu was geen knappe verschijning. Ze had?een zuur gezicht en keek afkeurend. Ze had grijs haar, hoewel ze daarvoor veel te jong leek. Haar voortanden waren?een tikje krom. Ze droeg een volumineuze regenjas en had?een stropdas om haar nek.

‘Hoe maakt u het, juffrouw Lupescu?’ vroeg Nim. Juffrouw Lupescu snoof bij wijze van antwoord en keek?Silas aan. ‘Zo, dat is dus het kind.’ Ze stond op en drentelde met opengesperde neusvleugels om Nim heen, alsof ze?hem besnuffelde. Toen ze hem van alle kanten had geinspecteerd, zei ze: ‘Je meldt je bij mij als je opstaat en voordat je naar bed gaat. Ik heb een kamer in het huis daar gehuurd.’ Ze wees een dak aan dat vanaf dat punt net zichtbaar was. ‘Maar ik zal de meeste tijd op de begraafplaats?doorbrengen. Ik ben hier als historica en doe onderzoek naar?oude graven. Is dat duidelijk, kind?Da?’

‘Nim,’ zei de jongen. ‘Ik heet Nim, geen kind.’

‘De afkorting van Niemand,’ zei ze. ‘Een idiote naam. Bovendien is het een troetelnaam, een bijnaam. Dat keur ik?ten zeerste af. Ik noem je “kind” en jij noemt mij “juffrouw Lupescu”.’

Nim keek Silas smekend aan, maar die gaf geen krimp.

Hij pakte zijn tas op en zei: ‘Je bent bij juffrouw Lupescu?in goede handen, Nim. Ik weet zeker dat jullie het prima?met elkaar kunnen vinden.’

‘Nietwaar!’ riep jongen. ‘Ze is afschuwelijk!’

‘Dat is een erg onbeleefde opmerking,’ zei Silas. ‘Ik zou?eerst maar je excuses aanbieden, vind je niet?’

Nim vond van niet, maar Silas keek hem strak aan. Hij?hield zijn zwarte tas in zijn hand en stond op het punt voor?onbepaalde tijd te vertrekken. Daarom zei Nim: ‘Het spijt?me, juffrouw Lupescu.’

Eerst gaf ze geen antwoord. Ze snifte alleen. Toen zei ze:

‘Ik ben van ver gekomen om op je te passen, kind. Hopelijk ben je het waard.’

Nim kon zich niet voorstellen dat hij zijn voogd ooit zou?omhelzen, dus hij stak zijn hand uit. Silas boog zich naar?hem toe, omvatte Nims groezelige handje met zijn grote,?bleke knuist en schudde hem de hand. Daarna tilde hij de?zwartleren tas op alsof die gewichtloos was en verliet de begraafplaats.

Nim lichtte zijn ouders in. ‘Silas is vertrokken.’

‘Hij komt wel weer terug,’ zei meneer Owens opgewekt.

‘Zit daar maar niet over in. Die oude duivel keert altijd terug naar zijn honk.’

Mevrouw Owens zei: ‘Bij je geboorte heeft hij ons beloofd?dat hij, als hij toch een keer op reis moest, voor een plaatsvervanger zou zorgen om je eten te brengen en een oogje op?je te houden. En dat heeft hij gedaan. Silas is door en door?betrouwbaar.’

Inderdaad had Silas voor eten gezorgd, dat hij elke avond?in de crypte klaarzette, maar dat vond Nim nog het onbelangrijkste van alles wat zijn voogd voor hem had gedaan.

Silas gaf hem goede raad en wat hij zei was altijd raak, juist?en verstandig. Silas wist meer dan de andere bewoners van?de begraafplaats omdat hij door zijn nachtelijke uitstapjes?kon beschrijven hoe de buitenwereld er tegenwoordig uitzag?in plaats van honderd jaar geleden. Hij was een stabiele, betrouwbare figuur in zijn leven geweest, dus Nim kon zich de?kleine kapel eenvoudigweg niet voorstellen zonder zijn enige bewoner. Maar het allerbelangrijkste was dat Silas hem?een veilig gevoel gaf.

Ook juffrouw Lupescu zag haar taak veel ruimer dan het?brengen van eten, al begon ze daar wel mee.

‘Wat is dat?’ vroeg Nim benauwd.

‘Gezond voedsel,’ antwoordde juffrouw Lupescu. Ze zaten in de crypte. Juffrouw Lupescu had twee plastic bakken?op de tafel gezet en haalde de deksels eraf. Ze wees naar de?inhoud van de eerste. ‘Bieten-gerst-maaltijdsoep.’ Ze wees?naar de tweede. ‘Sla. Eet. Ik heb ze voor jou gemaakt.’ Nim keek haar aan omdat hij meende dat ze een grapje?maakte. Het eten van Silas kwam meestal in verpakkingen,?gekocht bij zaken die tot diep in de nacht open waren en?voedsel verkochten zonder vragen te stellen. Niemand had?hem ooit eten in een plastic bak met een deksel gegeven.

‘Het ruikt smerig,’ zei hij.

‘Als jij de soep niet snel opeet, wordt hij nog smeriger.

Dan wordt hij koud. Eet op!’

Nim had honger. Hij pakte een plastic lepel, doopte die?in de paarsrode maaltijdsoep en begon te eten. Het was een?slijmerige brij en hij had nog nooit zoiets gegeten, maar hij?hield het tenminste binnen.

‘Nu de sla!’ Juffrouw Lupescu schoof de tweede bak naar?hem toe. Die bevatte grote hompen rauwe ui, biet en tomaat, gedrenkt in een dikke zure dressing. Nim stak een?homp biet in zijn mond en begon erop te kauwen. Zijn mond?vulde zich met speeksel. Als hij het in zou slikken, besefte?hij, zou hij het uitkotsen. ‘Ik krijg het niet naar binnen.’

‘Het is gezond.’

‘Ik moet overgeven.’

Ze keken elkaar strak aan: het jongetje met het warrige,?vaalbruine haar en de zuur kijkende vrouw met elk grijs haartje op de juiste plaats. Juffrouw Lupescu zei: ‘Nog een hap.’

‘Kan ik niet.’

‘Nog een hap of jij blijft zitten tot je alles hebt opgegeten.’

Nim zocht een stukje tomaat uit dat naar azijn smaakte,?kauwde erop en slikte het kokhalzend door. Juffrouw Lupescu deed de deksels op de bakken en zette ze terug in de?plastic boodschappentas. ‘En nu de lessen.’

Het was midden in de zomer en het bleef bijna tot middernacht licht. Nim kreeg midden in de zomer nooit les,?maar bracht, zolang hij nog op was, de warme, eindeloos?durende schemering door met buiten spelen, de omgeving?verkennen of in bomen klimmen.

‘Lessen?’ vroeg hij.

‘Je voogd vond het een goed idee dat ik je bepaalde dingen zou leren.’

‘Maar ik heb al onderwijzers. Letitia Borrows leert me schrijven en lezen. Bij meneer Pennyworth volg ik het Volledige Programma voor Jongelingen, met Aanvullend Materiaal voor Overledenen. Ik krijg aardrijkskunde en zo. Ik heb?geen extra lessen nodig.’

‘Wou je beweren dat je alles al weet, kind? Zes jaar, maar?je weet alles al.’

‘Dat zei ik niet.’

Juffrouw Lupescu sloeg haar armen over elkaar. ‘Wat weet?je over de gruwels?’

Nim probeerde zich te herinneren wat Silas hem in de?loop der jaren over gruwels had verteld. ‘Dat je uit hun buurt?moet blijven.’

‘Is dat alles wat je weet? Da? Waarom moet je uit hun?buurt blijven? Waar komen ze vandaan? Waar gaan ze naartoe? Waarom mag je nooit bij een gruwelpoort staan? Zeg?het maar, kind.’

Nim haalde zijn schouders op en schudde zijn hoofd. ‘Welke soorten mensen bestaan er?’ vroeg juffrouw Lupescu. ‘Begin maar.’

Nim dacht even na. ‘De levenden,’ zei hij. ‘Eh. De doden.’ Hij viel stil. ‘… Katten?’ opperde hij onzeker. ‘Je bent een dom kind,’ zei juffrouw Lupescu. ‘Je weet?niks en je vindt het niet erg ook, wat nog erger is. Zeg me?na: je hebt levenden en doden, je hebt dagvolk en nachtvolk, er zijn gruwels en mistwandelaars, opperjagers en hemelhonden. En je hebt eenlingen.’

‘Wat bent u?’

‘Ik ben juffrouw Lupescu,’ antwoordde ze streng. ‘En wat is Silas?’

Ze aarzelde even. ‘Silas is een eenling.’

Nim liet het verder lijdzaam over zich heen komen. Als?Silas hem nieuwe dingen leerde, vond hij het interessant en besefte hij vaak niet dat er les werd gegeven. Juffrouw Lupescu dreunde lijstjes op, waarvan hij het nut niet inzag. Hij zat in de crypte en snakte ernaar om buiten in de zomerse schemering te mogen spelen, terwijl de maan al vaag aan de?hemel zichtbaar was.

Toen de les was afgelopen liep hij zo snel mogelijk weg.

Hij was in een rothumeur en zocht speelkameraadjes, maar?zag niemand behalve een grote, grijze hond die om de grafstenen sloop en afstand hield door telkens weg te glippen in?de schaduwen tussen de grafstenen.

De rest van de week was nog erger.

Juffrouw Lupescu bleef hem maaltijden voorzetten die ze?voor hem had klaargemaakt: knoedels drijvend in het varkensvet; dikke, paarsrode soep met een klodder zure room?erin; koude, gekookte aardappelen; koude sauzen vergeven?van de knoflook; hardgekookte eieren in een grijze, onsmakelijk ogende vloeistof. Hij probeerde er telkens zo min mogelijk van te eten. Ook de lessen gingen onverdroten verder.

Twee dagen achter elkaar leerde ze hem in alle mogelijke talen om hulp te roepen. Als hij een fout maakte of iets was?vergeten, gaf ze hem met haar pen een tik op zijn knokkels.

De derde dag overhoorde ze hem.

‘Frans?’

‘Au secours.’

‘Morsecode?’

‘SOS. Drie puntjes, drie streepjes en weer drie puntjes.’

‘Nachtmergels?’

‘Wat een flauwekul. Ik weet niet eens meer wat een nachtmergel is.’

‘Ze hebben onbehaarde vleugels. Ze vliegen laag en snel.

Je ziet ze nooit in onze wereld, alleen in de rode lucht boven de weg naar Gruweloord.’

‘Dat hoef ik allemaal niet te weten.’

Ze kneep haar lippen nog iets strakker op elkaar en herhaalde: ‘Nachtmergels?’

Nim maakte het geluid diep uit zijn keel dat ze hem had?geleerd, een schrille klank als de roep van een arend. Juffrouw Lupescu snoof. ‘Dat kan ermee door.’

Nim keek verlangend uit naar de dag dat Silas zou terugkeren.

Hij vroeg: ‘Soms zie ik een grote, grijze hond over de begraafplaats lopen. Hij kwam tegelijk met u. Is het uw hond?’

Juffrouw Lupescu trok haar stropdas recht. ‘Nee.’

‘Zijn we klaar?’

‘Vanavond wel. Leer deze lijst. Morgen overhoring.’ De lijsten van juffrouw Lupescu waren met lichtpaarse?inkt op wit papier afgedrukt en ze roken vreemd. Nim nam?zijn nieuwe lijst mee naar de heuvel en probeerde hem door?te nemen, maar zijn aandacht dwaalde telkens af. Uiteindelijk vouwde hij het papier op en legde het onder een steen. Niemand wilde die nacht met hem spelen. Niemand wilde spelletjes doen, kletsen, rennen of klauteren onder de grote zomermaan.

Hij ging naar de tombe van de Owensen om zich bij zijn?ouders te beklagen, maar zijn moeder wilde geen kwaad?woord over juffrouw Lupescu horen, om de volgens Nim onredelijke reden dat Silas haar had uitgekozen, en zijn vader?haalde zijn schouders op en begon hem te vertellen over?vroeger, toen hij nog leerling-schrijnwerker was en dolgraag?al die nuttige dingen had geleerd waarin Nim nu les kreeg,

wat hij nog onredelijker vond.

‘Moet jij trouwens niet je huiswerk maken?’ vroeg mevrouw Owens.

Nim balde zijn vuisten en zweeg. Hij beende weg met het?gevoel dat niemand van hem hield en dat hij miskend werd. Tobbend over het onrecht dat hem was aangedaan, wandelde hij over de begraafplaats en schopte steentjes weg. Hij?zag de donkergrijze hond en riep hem in de hoop dat het?dier met hem wilde spelen, maar de hond hield afstand. Teleurgesteld gooide Nim een aardkluit naar hem toe. De kluit

spatte uit elkaar tegen een dichtbijgelegen grafsteen en de?aarde vloog alle kanten uit. De grote hond keek Nim bestraffend aan, dook weg in de schaduwen en was verdwenen.

De jongen wandelde terug naar de zuidwestelijke kant?van de heuvel, maar liep met een boog om de oude kapel.

Als Silas er niet was, wilde hij die niet zien. Hij bleef staan?bij een graf dat er precies uitzag zoals hij zich voelde. Het?lag onder een eik die ooit door de bliksem was getroffen en?waarvan slechts een zwarte stronk over was, die als een scherpe klauw uit de heuvel stak. Het graf zelf was gebarsten en?zat vol vochtplekken. Er stond een gedenksteen, waarover?een onthoofde engel lag gedrapeerd, wiens gewaad op een?grote, lelijke boompaddenstoel leek.

Nim ging vol zelfmedelijden op een graspol zitten. Hij?had een hekel aan iedereen, zelfs aan Silas omdat hij was?weggegaan en hem in de steek had gelaten. Toen sloot hij?zijn ogen, rolde zich op in het gras en zakte weg in een?droomloze slaap.

* * *

De hertog van Westminster, de edelachtbare Archibald Fitzhugh en de bisschop van Bath en Wells liepen tegen de heuvel op. Ze slopen en sprongen van schaduw naar schaduw. Mager en gelooid, een brok pezen en kraakbeen, gekleed in versleten lompen hipten en beenden en glipten ze over straat, haasje-over springend over de vuilnisbakken en zich zo veel mogelijk verschuilend aan de donkere kant van de heggen.

Het waren volwassen mannen, maar zo klein dat het leek alsof ze in de zon waren gekrompen. Ze spraken op gedempte toon met elkaar. ‘Als zijne genade een beter idee heeft waar we ons momenteel bevinden, zou ik het zeer op prijs stellen als hij ons dat zou meedelen. Zo niet, dan kan hij beter zijn grote laadklep dichthouden,’ en: ‘Ik heb alleen gezegd, monseigneur, dat er hier in de buurt een kerkhof moet zijn. Dat kan ik ruiken,’ en: ‘Als u het kunt ruiken, moet ik het ook kunnen, want ik heb een betere neus dan u.’

Dat soort dingen zeiden ze tegen elkaar, terwijl ze zich sluipend en slingerend door de tuinen van de voorstad bewogen. Ze vermeden een bepaalde tuin (‘Pst, honden!’ siste de edelachtbare Archibald Fitzhugh) en renden over een tuinmuur, wegschietend als ratten ter grootte van kinderen. Ze liepen naar beneden, de hoofdstraat in, en weer omhoog naar de top van de heuvel. Toen ze bij het kerkhof kwamen, klauterden ze tegen de muur op met het gemak waarmee een eekhoorn in een boom klimt. Ze snoven de lucht op.

‘Waakhond!’ waarschuwde de hertog van Westminster. ‘Waar? Ik weet ’t niet. Ergens in de buurt. Maar ’t ruikt niet naar een normale hond,’ beweerde de bisschop van Bath en Wells.

‘Iemand kon het kerkhof ook niet ruiken,’ zei de edelachtbare Archibald Fitzhugh. ‘Weet u nog wel? Het is een gewone hond.’

De drie sprongen van de muur op de grond en begonnen te rennen; op handen en voeten verplaatsten ze zich over het kerkhof naar de gruwelpoort bij de door de bliksem getroffen boom.

Naast de poort bleven ze in het maanlicht staan.

‘Wat is dat?’ vroeg de bisschop van Bath en Wells.

‘Sakkerloot!’ riep de hertog van Westminster.

Op dat moment werd Nim wakker.

Hij werd aangestaard door drie gemummificeerde, vleesloze, gedroogde mensjes, maar hun gezicht was levendig en geinteresseerd met een grijnzend mondje, waarin scherpe, vlekkerige tandjes blonken, en met heldere kraaloogjes en klauwachtige vingertjes, waarmee ze zwaaiden en tikten.

‘Wie zijn jullie?’ vroeg Nim.

‘Wij zijn heel belangrijke personen,’ antwoordde een van de wezentjes. Ze waren maar nauwelijks groter dan hij, besefte Nim. ‘Dit is de hertog van Westminster.’

De grootste van de drie maakte een buiging. ‘Aangenaam.’

‘… en dit is de bisschop van Bath en Wells…’

Het wezen, dat zijn scherpe tanden ontblootte, waartussen een onvoorstelbaar lange, puntige tong heen en weer flitste, beantwoordde helemaal niet aan Nims idee over hoe een bisschop eruit zou moeten zien. Zijn huid was onbehaard en hij had een grote vlek rond zijn ene oog, waardoor hij op een zeerover leek. ‘… en ik heb de eer u voor te stellen aan mezelf, de edelachtbare Archibald Fitzhugh. Tot uw dienst.’

De drie schepsels bogen als een man. De bisschop van Bath en Wells vroeg: ‘Vertel me ‘s, knaap, waar kom jij vandaan? En geen leugentjes, begrepen! Hou er rekening mee dat je tegen een bisschop spreekt.’

‘Hoor wie het zegt,’ hoonden de andere twee.

Nim begon te vertellen: dat niemand om hem gaf of met hem wilde spelen, dat niemand hem waardeerde of van hem hield, dat zelfs zijn voogd hem in de steek had gelaten.

‘Allemachtig!’ riep de hertog van Westminster, krabbend aan zijn neus (een verdroogd geval dat voornamelijk uit neusgaten bestond). ‘Weet je wat? Ik zou ergens heen gaan waar ze je wel waarderen.’

‘Waar moet ik heen?’ vroeg Nim. ‘Ik mag de begraafplaats niet af.’

‘Je hebt een wereld vol vrienden en speelkameraadjes nodig,’ zei de bisschop van Bath en Wells, wriemelend met zijn lange tong. ‘Een verrukkelijke, magische stad vol vermaak, waar ze je naar waarde schatten en niet veronachtzamen.’

Nim zei: ‘De vrouw die op me past, kookt smerig: kipzonder-kopsoep en zo.’

‘Waar wij naartoe gaan, krijg je het heerlijkste eten dat er bestaat. Mijn maag knort en het water loopt me in de mond als ik daaraan denk.’

‘Mag ik mee?’

‘Met ons?’ vroeg de hertog van Westminster schijnbaar geschokt.

‘Uwe genade, wees niet zo onaardig,’ zei de bisschop van Bath en Wells. ‘Strijk eens met uw hand over het hart. Kijk dat ventje toch eens. Heeft in geen tijden een fatsoenlijk maal gehad.’

‘Van mij mag hij mee,’ zei de edelachtbare Archibald Fitzhugh. ‘Waar wij heen gaan, is eten in overvloed.’ Hij wreef over zijn buik om aan te geven wat een heerlijke maaltijd hun stond te wachten.

‘Dus je hebt wel zin in een avontuurtje?’ vroeg de hertog van Westminster, die het ongewone idee aantrekkelijk begon te vinden. ‘Of blijf je de rest van je leven liever hier hangen?’ Met zijn benige vingers wees hij naar het kerkhof onder de nachtelijke hemel.

Nim dacht aan juffrouw Lupescu met haar lijsten en haar zuinige mondje. ‘Ik doe mee.’

Ook al waren zijn drie nieuwe vrienden even groot als hij, ze waren veel sterker. Tot zijn verrassing tilde de bisschop van Bath en Wells hem op en hield hem hoog boven zijn hoofd, terwijl de hertog van Westminster een handvol miezerige grassprieten vastgreep, iets riep dat klonk als ‘Skag! Teg! Khavagach!’ en aan de steen trok die op het graf lag. De grafsteen zwenkte open als een valluik en er verscheen een donker gat.

‘Snel,’ zei de hertog. De bisschop van Bath en Wells gooide Nim door de donkere opening en sprong hem achterna, gevolgd door de edelachtbare Archibald Fitzhugh. Daarachter kwam de hertog van Westminster met een behendige sprong. Eenmaal binnen riep hij ‘Wech Kharados!’ om de gruwelpoort te sluiten. De steen viel boven hun hoofden dicht.

Nim, die door de duisternis tuimelde alsof hij een klomp marmer was, was te verbijsterd om bang te zijn. Hij vroeg zich net af hoe diep het gat onder de grafsteen kon zijn, toen twee sterke handen hem onder zijn oksels grepen en hem door het aardedonker naar voren zwaaiden.

Hij had al jarenlang geen totale duisternis meegemaakt. Op de begraafplaats zag hij alles op dezelfde manier als de doden; voor hem was geen tombe, graf of crypte helemaal in het donker gehuld. Nu bevond hij zich echter in het diepste duister, met horten en stoten voorwaarts gedreven, terwijl de wind langs hem heen gierde. Het was beangstigend, maar ook opwindend.

En toen werd het licht, en alles veranderde.

De lucht was rood, maar niet het warme rood van zonsondergang. Dit was een nijdige, dreigende kleur, het rood van een ontstoken wond. Er stond een klein zonnetje aan de hemel, alsof het uitgeblust was en op grote afstand van de aarde stond. Het was koud en ze klauterden langs een muur omlaag. Uit die muur staken grafzerken en standbeelden, alsof er een grote begraafplaats was gekanteld. Als drie gerimpelde chimpansees, met gerafelde zwarte pakken die op de rug waren dichtgeknoopt, slingerden de hertog van Westminster, de bisschop van Bath en Wells en de edelachtbare Archibald Fitzhugh van standbeeld naar grafsteen. Nim bungelde tussen hen in en ze gooiden hem naar elkaar over zonder mis te grijpen. Zelfs zonder te kijken vingen ze hem met het grootste gemak op.

Nim probeerde omhoog te turen, benieuwd door wat voor soort graf ze deze vreemde wereld waren binnengekomen, maar hij zag alleen grafstenen.

Hij zou graag willen weten of elk van de graven waar ze voorbijslingerden een nieuwe deur was voor de wezens die hem hadden meegenomen…

‘Waar gaan we heen?’ vroeg hij, maar zijn stem verwaaide in de wind.

Ze gingen steeds sneller. Er doemde een standbeeld voor hen op, waaruit twee andere schepsels naar buiten vlogen door de vuurrode lucht. De een droeg een sjofel zijden gewaad, dat waarschijnlijk ooit wit was geweest; de ander een gevlekt grijs pak, dat om hem heen slobberde en waarvan de mouwen waren gerafeld. Toen ze Nim en zijn drie nieuwe vrienden in het oog kregen, kwamen ze naar hen toe, waarbij ze zich moeiteloos zeven meter naar beneden lieten vallen.

De hertog van Westminster stootte een schor gekrijs uit en deed alsof hij bang was. Nim en zijn drie vrienden zwierden omlaag langs de muur met graven, achternagezeten door de twee andere wezens. Niemand van hen leek moe te worden of buiten adem te raken onder die rode lucht met de uitgebluste zon, die als een dood oog op hen neerkeek, maar ten slotte streken ze neer bij een groot standbeeld, waarvan het hele gezicht begroeid was met paddenstoelen. Daar werd Nim voorgesteld aan de drieendertigste president van de Verenigde Staten en aan de keizer van China.

‘Dit is jongeheer Nim,’ zei de bisschop van Bath en Wells. ‘Hij wordt een van de onzen.’

‘Hij wil eindelijk eens goed te eten krijgen,’ vulde de edelachtbare Archibald Fitzhugh aan.

‘Als je bij ons hoort, ben je verzekerd van een overheerlijk maal,’ zei de keizer van China.

‘Zo is dat!’ beaamde de drieendertigste president van de Verenigde Staten.

‘Word ik een van jullie?’ vroeg Nim. ‘Ik bedoel, ga ik er net zo uitzien?’

‘Sluw als een vos en fris als een roos, je moet laat opstaan voor zo’n bolleboos,’ antwoordde de bisschop van Bath en Wells. ‘Inderdaad. Een van ons. Even sterk, snel en onoverwinnelijk.’

‘Met tanden zo sterk dat ze alle botten kunnen vermorzelen. Met een tong spits en lang genoeg om het merg uit de grootste mergbeenderen te likken of het vlees af te stropen van een dikke mannenkop,’ zei de keizer van China.

‘Van schaduw naar schaduw sluipend zonder dat iemand het merkt of vermoedt. Vrij als een vogel, snel als de wind, koud als de vorst, hard als een spijker, gevaarlijk als… als wij,’ zei de hertog van Westminster.

Nim bekeek de vreemde schepsels. ‘Maar als ik nou niet een van jullie wil worden?’

‘Als je dat niet wilt? Natuurlijk wil je dat! Wat is er mooier dan ons te zijn? Dat zou iedereen wel willen.’

‘We hebben de beste stad…’

‘Gruweloord,’ zei de drieendertigste president van de Verenigde Staten.

‘Het beste leven, het beste eten…’

‘Weet je wel,’ viel de bisschop van Bath en Wells de anderen in de rede, ‘hoe heerlijk het lijkvocht smaakt dat zich onder in een loden kist verzamelt? Of hoe prettig het is je belangrijker te voelen dan koningen en koninginnen, presidenten of premiers of helden, om dat net zo zeker te weten als dat mensen belangrijker zijn dan spruitjes?’

Nim vroeg: ‘Wat zijn jullie voor mensen?’

‘Gruwels,’ zei de bisschop van Bath en Wells. ‘Goeie genade, je hebt weer niet opgelet, he! Wij zijn gruwels.’

‘Kijk!’

Onder hen sprong, rende en hipte een hele horde van dat soort schepsels, allemaal op weg naar het pad beneden, en voordat Nim nog iets kon zeggen, werd hij door een paar benige handen gegrepen en zeilde hij hupsend en zwierend door de lucht, terwijl de anderen omlaag stormden om hun soortgenoten te ontmoeten.

Ze waren aan het eind gekomen van de muur met de graven en nu kwam er een weg, uitsluitend een weg, een platgetreden pad over een kale vlakte, een woestijn van rotsen en botten, dat slingerend naar een stad liep die kilometers verder hoog op een grote rode rots lag,

Nim keek met angst en beven naar de stad. Hij werd bevangen door emoties van afkeer en vrees, walging en weerzin, vermengd met verbijstering.

Gruwels maken nooit iets zelf. Het zijn parasieten, aaseters en lijkenpikkers. De stad die ze Gruweloord noemen, hebben ze niet gebouwd, maar lang geleden leeg aangetroffen. Nu weet niemand meer (als iemand het ooit heeft geweten) wat voor schepsels al die gebouwen hebben gemaakt, wie al die tunnels en torens in de rots hebben aangebracht, maar het staat wel vast dat niemand er wilde wonen, of zelfs maar in de buurt wilde komen, behalve de gruwels.

Zelfs op kilometers afstand vanaf het pad dat naar Gruweloord liep, kon Nim al zien dat alles er schots en scheef stond, als in een grote muil met rotte tanden, en dat de stad alle nachtmerries bevatte die hij ooit had gehad. Dit was een stad die was gebouwd om verlaten te worden, waarin alle angsten, wanen en aversies van de wezens die haar hadden gebouwd tot steen waren gestold. En toen de gruwels de stad eenmaal hadden gevonden, waren ze opgetogen geweest en hadden er hun thuisbasis van gemaakt.

Gruwels zijn heel snel. Ze holden over het pad door de woestijn met een vaart die de vlucht van een gier overtrof, terwijl ze Nim meenamen, hem boven hun hoofd tilden met hun sterke gruwelarmen en naar elkaar overgooiden. Hij voelde zich misselijk, bang, wanhopig en ontzettend stom.

In de vuilrode lucht cirkelden luchtwezens rond met grote, zwarte vleugels.

‘Pas op,’ zei de hertog van Westminster. ‘Zorg dat de nachtmergels hem niet zien, anders pakken ze hem van ons af, die smerige stropers.’

‘Rap! Weg met die stropers!’ schreeuwde de keizer van China.

Nachtmergels in de rode lucht boven de weg naar Gruweloord… Nim haalde diep adem en krijste, zoals juffrouw Lupescu hem dat had geleerd. Met een geluid dat diep uit zijn keel kwam, bootste hij de roep van een arend na.

Een van de gevleugelde dieren liet zich vallen en begon rondjes te draaien boven hun hoofd. Nim herhaalde de kreet totdat een paar harde handen zijn mond dichtsnoerden. ‘Goed idee om ze te roepen,’ zei de edelachtbare Archibald Fitzhugh, ‘maar neem van me aan dat ze pas eetbaar zijn als ze een paar weken hebben liggen rotten, en het zijn lastposten. We zijn bepaald niet dol op elkaar.’

De nachtmergel steeg weer op in de droge woestijnlucht om zich bij zijn soortgenoten te voegen, waarmee Nims laatste hoop vervloog.

De gruwels verplaatsten zich met grote snelheid in de richting van de stad op de rots, en Nim, die door de hertog van Westminster zonder pardon over zijn stinkende schouder was geslingerd, werd meegevoerd.

De uitgebluste zon ging onder en twee manen kwamen op. De ene, pokdalig en wit, was zo groot dat ze de halve horizon in beslag leek te nemen, hoewel ze kromp naarmate ze hoger aan de hemel klom. En er was een kleiner maantje met de blauwgroene kleur van de aders in schimmelkaas. De komst van deze maan was voor de gruwels aanleiding om feest te vieren. Ze onderbraken hun mars en sloegen een kamp op aan de kant van de weg.

Iemand die zich pas bij hen had aangesloten — Nim meende dat hij aan hem was voorgesteld als de beroemde schrijver Victor Hugo — toverde een jutezak tevoorschijn, die gevuld bleek met brandhout, soms zaten de scharnieren of de koperen hengsels er nog aan, en een metalen aansteker. Daarmee stak hij snel een vuur aan, waaromheen alle gruwels zich schaarden. Ze tuurden naar het blauwgroene maantje, kibbelden om de beste plaats bij het kampvuur, scholden elkaar uit of hapten en klauwden naar elkaar.

‘We gaan zo slapen en als de manen ondergaan, trekken we verder naar Gruweloord,’ zei de hertog van Westminster. ‘Het is nog negen a tien uur reizen van hier, dus komen we bij de volgende maansopgang daar aan. Dan wordt het feest, joh! Een groot feest omdat je een van ons gaat worden!’

‘Het doet geen pijn,’ probeerde de edelachtbare Archibald Fitzhugh hem gerust te stellen, ‘je merkt er in elk geval niets van en denk je eens in hoe gelukkig je daarna wordt.’

Ze begonnen hem allemaal verhalen te vertellen hoe fijn en heerlijk het was een gruwel te zijn, wat een verrukkelijke dingen ze met hun krachtige tanden hadden vermalen en weggewerkt. Dat ze niet vatbaar waren voor ziekten en kwalen, vertelde een gruwel. Het maakte niet uit waaraan hun maaltijd was gestorven; ze konden alles verorberen. Ze vertelden hem over de plaatsen die ze hadden bezocht, voornamelijk catacomben en massagraven voor pestlijders (‘Pestlijders zijn het lekkerst,’ zei de keizer van China en iedereen was het met hem eens.) Ze vertelden hem hoe ze aan hun naam waren gekomen en hoe Nim, wanneer hij eenmaal een anonieme gruwel was geworden, op zijn beurt een naam zou krijgen.

‘Maar ik wil niet een van jullie worden,’ zei Nim.

‘Vroeg of laat,’ zei de bisschop van Bath en Wells opgewekt, ‘word je toch een van ons, maar hoe later, hoe meer rommel het geeft, want dan word je namelijk opgegeten en je draait nog niet lang genoeg mee om dat prettig te vinden.’

‘Laten we het daar maar niet over hebben,’ zei de keizer van China. ‘Je kunt beter een gruwel worden. Wij zijn nergens bang voor!’

Alle gruwels rond het vuur van lijkkistenhout vielen hem joelend bij. Ze brulden, zongen, schreeuwden hoe slim ze waren en hoe machtig, hoe fijn het was om nergens bang voor te zijn.

Heel in de verte, vanuit de woestijn, klonk een jammerende kreet. De gruwels prevelden iets en kropen dichter bij elkaar rond het vuur.

‘Wat was dat?’ vroeg Nim.

De gruwels schudden hun hoofd. ‘Gewoon, iets in de woestijn,’ fluisterde er eentje. ‘Sst, anders hoort het ons!’

Ze hielden zich allemaal een tijdje stil, tot ze het schepsel in de woestijn vergaten en gruwelliederen aanhieven, die wemelden van de lelijke woorden en nog lelijker sentimenten. Hun favoriete lied was een opsomming van alle rottende lichaamsdelen en de volgorde waarin ze gegeten moesten worden.

‘Ik wil naar huis,’ zei Nim, toen de laatste regels van het lied wegstierven. ‘Ik vind het hier niet leuk.’

‘Stel je niet zo aan,’ zei de hertog van Westminster. ‘Ik beloof je, kleine rekel, dat je vergeet dat je ooit een huis hebt gehad zodra je een van ons bent geworden.’

‘Ik herinner me niets meer van de tijd dat ik nog geen gruwel was,’ zei de beroemde schrijver Victor Hugo.

‘Ik ook niet,’ beaamde de keizer van China trots.

‘Neuh,’ zei de drieendertigste president van de Verenigde Staten.

‘Je wordt lid van een select gezelschap dat bestaat uit de intelligentste, sterkste, dapperste schepsels die er bestaan,’ pochte de bisschop van Bath en Wells.

Ook al was Nim niet onder de indruk van hun dapperheid of wijsheid, het was een feit dat de gruwels sterk en onvoorstelbaar snel waren en dat hij zich in hun midden bevond. Ze zouden hem al te pakken hebben voordat hij een paar meter had afgelegd.

In de verte klonk weer een jammerkreet. De gruwels schoven dichter naar het vuur. Nim kon ze horen snuiven en vloeken. Hij deed zijn ogen dicht, ellendig en ziek van heimwee. Hij wilde niet bij de gruwels horen. Hij vroeg zich af hoe hij ooit in slaap kon vallen als hij zich zo angstig en wanhopig voelde, maar tot zijn verrassing sliep hij een uur of drie.

Hij werd wakker van een verontruste, harde stem dichtbij. Iemand vroeg: ‘Maar waar zijn ze dan?’ Toen hij zijn ogen opsloeg zag hij dat de bisschop van Bath en Wells tekeerging tegen de keizer van China. Het bleek dat een paar leden van hun groep waren verdwenen, gewoon opgegaan in de nacht, en niemand wist er het fijne van. De overblijvende gruwels waren nerveus. Ze braken snel hun kamp op. De drieendertigste president van de Verenigde Staten tilde Nim op en hees hem op zijn schouder.

Onder een hemel die de kleur had van vuil bloed, klauterden de gruwels de rotsachtige helling af naar de weg en zetten koers naar Gruweloord. Ze hadden deze ochtend veel minder praatjes dan de vorige avond. Nim, die op en neer hotste, kreeg zelfs de indruk dat ze op de vlucht waren geslagen.

Rond het middaguur, toen de dode zon hoog aan de hemel stond, bleven de gruwels staan en kropen dicht bij elkaar. Hoog in de lucht cirkelden tientallen nachtmergels, die zich zwevend in de thermiek door de warme luchtstroom lieten meevoeren.

De gruwels splitsten zich in twee partijen. De ene partij vond de verdwijning van hun vrienden niet iets om je druk over te maken; de andere partij meende dat iets — waarschijnlijk de nachtmergels — het op hen had gemunt. Hoewel ze het op dat punt niet met elkaar eens konden worden, besloten ze eendrachtig zich met stenen te bewapenen, die ze naar de nachtmergels zouden gooien als die hen aanvielen. Iedereen vulde de zakken van zijn pak of gewaad met kiezels uit de woestijn.

Links van hen steeg een gejammer op. De gruwels keken elkaar aan. Het geluid was luider en dichterbij dan gisteravond, een diep, wolfachtig gehuil.

‘Hoorde je dat?’ vroeg de burgemeester van Londen.

‘Neuh,’ antwoordde de drieendertigste president van de Verenigde Staten.

‘Ik ook niet,’ zei de edelachtbare Archibald Fitzhugh.

Het gejammer klonk weer.

‘We moeten gauw naar huis,’ zei de hertog van Westminster, terwijl hij een grote steen opraapte.

Gruweloord, de griezelstad, lag hoog op een rotsige uitstulping voor hen. De wezens draafden naar de weg die erheen voerde.

‘Nachtmergels gesignaleerd!’ riep de bisschop van Bath en Wells. ‘Bekogel dat gespuis met stenen.’

Nim, die op en neer bonkte op de rug van de drieendertigste president, zag alles ondersteboven en het korrelige zand van het pad woei in zijn gezicht. Maar hij kon wel de kreten horen die op de roep van een arend leken, en opnieuw schreeuwde hij om hulp naar de nachtmergels. Hoewel niemand hem deze keer de mond probeerde te snoeren, wist hij niet of zijn hulpkreet te horen was boven het gekrijs van de luchtwezens, of de scheldwoorden en vloeken van de gruwels die met stenen gooiden.

Nim hoorde het jammerende geluid weer; deze keer van rechts.

‘Er zijn bijna honderd van die akelige gasten,’ constateerde de hertog van Westminster somber.

De drieendertigste president van de Verenigde Staten droeg Nim over aan de beroemde schrijver Victor Hugo, die de jongen in zijn jutezak stopte en over zijn schouder legde. Nim was blij dat de zak alleen naar oud hout rook.

‘Ze trekken zich terug!’ riep een gruwel. ‘Kijk maar, daar gaan ze!’

‘Maak je geen zorgen, jongen,’ baste een stem naast de jutezak, die volgens Nim bij de bisschop van Bath en Wells hoorde. ‘In Gruweloord hebben we geen last van dit soort toestanden. In Gruweloord komen ze niet binnen.’

Nim kon niet vaststellen of er gruwels waren omgekomen of gewond geraakt tijdens de gevechten met de nachtmergels. Uit de verwensingen die de bisschop van Bath en Wells slaakte, leidde hij af dat er nog meer gruwels waren weggelopen.

‘Snel!’ schreeuwde iemand, waarschijnlijk de hertog van Westminster, en de gruwels namen een spurt. Nim had het zwaar in de jutezak omdat hij pijnlijk tegen de rug van de beroemde schrijver Victor Hugo bonsde en soms onzacht met de grond in aanraking kwam. Wat het allemaal nog oncomfortabeler maakte, waren de stukken hout en — nog erger — de scherpe schroeven en spijkers die in de zak waren achtergebleven, restanten van het sloophout van lijkkisten waarmee het vuur was opgestookt. Een van de schroeven boorde zich in zijn vlees.

Hoewel hij schokte en schudde, hobbelde en hotste bij elke stap van zijn ontvoerder, wist hij de schroef met zijn rechterhand te grijpen. Hij voelde aan de punt, die heel scherp was, en kreeg hoop. Daarna duwde hij de schroef in de juten stof van de zak achter hem, boorde de scherpe punt erin, trok hem er weer uit en maakte nog een gat onder het eerste.

Achter zijn rug hoorde hij opnieuw gejammer. Hij bedacht dat iets waarvoor zelfs de gruwels bang waren, nog griezeliger moest zijn dan alles wat hij tot nu toe had gezien. Even hield hij op met het maken van gaatjes. Stel dat hij uit de zak zou vallen en in de kaken van een gevaarlijk beest terechtkwam? Maar, dacht Nim, als hij dan toch doodging, stierf hij liever als zichzelf met al zijn herinneringen. In dat geval zou hij tenminste nog weten wie zijn ouders waren, wie Silas was, zelfs wie juffrouw Lupescu was.

En dat leek hem altijd nog minder erg.

Hij deed een nieuwe aanval met de koperen schroef op de jutezak, net zolang tot hij duwend en stekend weer een gat erbij had gemaakt.

‘Kom, jongens,’ riep de bisschop van Bath en Wells. ‘Alleen de trap nog en dan zijn we er, veilig thuis in Gruweloord.’

‘Hoera, monseigneur!’ juichte iemand anders, waarschijnlijk de edelachtbare Archibald Fitzhugh.

Er veranderde iets aan de manier van lopen van zijn ontvoerders. In plaats van horizontaal, bewogen ze zich in een schokkerige opeenvolging van stap omhoog, stap vooruit, stap omhoog, stap vooruit.

Nim porde in de zak om een kijkgaatje te maken. Hij gluurde naar buiten. Boven hem was het akelige uitspansel, onder hem…

… strekte zich de woestijn uit, maar die lag al tientallen meters in de diepte. Achter hem bevonden zich traptreden, treden die eigenlijk voor reuzen waren gemaakt, en aan zijn rechterhand lag de okerkleurige rotswand. De stad Gruweloord, die Nim door het kijkgaatje niet kon zien, moest boven hem liggen. Links van hem bevond zich een steile afgrond. Hij zou zich recht omlaag op de trap laten vallen, besloot hij, en dan maar hopen dat de gruwels in hun wanhopige wedren om veilig thuis te komen, niet zouden merken dat hij ertussenuit kneep. Hij zag de nachtmergels, die een stukje verder hoog door de rode lucht cirkelden.

Tot zijn opluchting liepen er geen gruwels achter hem. De beroemde schrijver Victor Hugo sloot de rij, dus niemand kon de andere gruwels waarschuwen dat het gat in de jutezak steeds groter werd, of dat Nim zich eruit liet vallen.

Maar er was wel iets anders…

Hoewel Nim opzij viel, weg van het kijkgaatje, had hij nog net de grote, grijze gedaante op de trap gezien die hem achtervolgde. Bovendien hoorde hij een nijdig gegrom.

Meneer Owens had een uitdrukking voor twee dingen die hij allebei even onprettig vond. ‘Ik mag kiezen tussen het schavot of de galg,’ zei hij dan. Nim had zich altijd afgevraagd wat dat betekende, omdat hij nog nooit een schavot of galg op de begraafplaats had gezien.

En ik mag kiezen tussen de gruwels of het monster, dacht hij.

Op dat moment beten een paar sterke snijtanden in de jutezak en trokken er net zolang aan tot de stof scheurde langs de openingen die Nim al had gemaakt. De jongen tuimelde op de stenen treden, waar een groot, grijs beest, dat op een hond leek maar dan veel groter, grommend en kwijlend over hem heen gebogen stond. Het dier had fonkelende ogen, witte slagtanden en enorme poten, en het hijgde en keek Nim strak aan.

Voor hem waren de gruwels blijven staan. ‘Drommels!’ zei de hertog van Westminster. ‘De hellehond heeft dat verdraaide joch te pakken.’

‘Laat hem maar,’ zei de keizer van China. ‘Rennen.’

‘Deksels!’ riep de drieendertigste president van de Verenigde Staten.

De gruwels renden de treden op. Nim wist nu zeker dat de trap door reuzen was gemaakt, want elk tree was hoger dan hijzelf. Op hun vlucht draaiden de gruwels zich nog een keer om en maakten obscene gebaren naar het beest en misschien ook naar Nim.

Het beest bleef staan.

Hij gaat me opeten, dacht de jongen spijtig. Wat ben je toch slim, Nim. Hij dacht aan thuis, aan zijn plek op de begraafplaats, en kon zich niet meer voorstellen dat hij daar weg had gewild. Hellehond of geen hellehond, hij moest hoe dan ook naar huis, want daar werd op hem gewacht.

Hij perste zich langs het beest, nam een sprong naar de volgende tree, ruim een meter lager, viel even diep als hij zelf lang was en kwam op zijn enkel terecht, die pijnlijk onder hem dubbel klapte. Daarna sloeg hij tegen de stenen.

Het beest kwam aanrennen, nam een sprong en Nim probeerde weg te kruipen en overeind te komen, maar hij kon niet op zijn verstijfde, pijnlijke enkel staan. Hulpeloos viel hij weer op de grond, viel van de trap af, aan de andere kant van de stenen muur en de rotswand, viel in het ravijn, waar hij een nachtmerrieachtige tuimeling in een peilloze diepte maakte…

Hij wist zeker dat hij tijdens zijn val een stem hoorde die afkomstig was van het beest, en de stem was die van juffrouw Lupescu: ‘O, Nim!’

Het was dezelfde gewaarwording als in de nachtmerries die hij had gehad: een bloedstollende, waanzinnige val door de ruimte op weg naar de grond. In zijn hoofd was slechts plaats voor een enkele gedachte tegelijk, dus die grote hond was juffrouw Lupescu enals ik de grond raak, spat ik uit elkaar vochten om de beschikbare ruimte.

Toen werd er iets om hem heen geslagen wat met dezelfde snelheid omlaag viel als hij. Daarna klonk er een luid geklapper van leerachtige vleugels en werd alles vertraagd. Ook de grond leek niet meer zo snel op hem af te komen als eerst.

De vleugels fladderden sneller en ze stegen een stukje. De enige gedachte in Nims hoofd was:ik vlieg! En dat was zo. Hij keek over zijn schouder en zag een donkerbruine kop boven hem zweven, helemaal kaal en met diepliggende ogen die op glanzende zwarte glasscherven leken.

Nim maakte het schrille geluid dat in het Nachtmergels ‘help’ betekende en de nachtmergel glimlachte en beantwoordde zijn kreet met een krassend geluid, alsof hij het gebaar op prijs stelde.

Toen dook de vreemde vogel omlaag en minderde vaart. Met een plof landden ze in de woestijn. Nim probeerde te gaan staan, maar zijn enkel liet hem weer in de steek en hij viel in het zand. Er stond een felle wind en het scherpe woestijnzand schuurde zijn huid.

De nachtmergel kroop naast hem op de grond met zijn leerachtige vleugels op zijn rug gevouwen. Omdat hij op een kerkhof woonde, was Nim gewend aan gevleugelde wezens, maar dit schepsel leek in de verste verte niet op de engelen die op de grafstenen stonden.

En daar, in de schaduw van Gruweloord, kwam een groot beest door de woestijn galopperen, een kolossale hond leek het wel.

Het dier had de stem van juffrouw Lupescu.

Het zei: ‘Dit is al de derde keer dat de nachtmergels je leven hebben gered. Eerst hoorden ze dat je om hulp riep en hebben ze mij gewaarschuwd en verteld waar je was. De tweede keer lag je bij het vuur te slapen, terwijl ze daarboven in het donker rondvlogen. De nachtmergels hoorden een paar gruwels zeggen dat je ongeluk bracht, dat ze je met een steen de hersens in zouden slaan, je zouden verstoppen tot je goed aan het ontbinden was om je daarna op te eten. Toen hebben ze stilletjes ingegrepen. En nu dit weer.’

‘Juffrouw Lupescu?’

Ze boog haar grote hondenkop naar hem toe. Nim was even bang dat ze een hap uit hem wilde nemen, maar ze gaf hem met haar tong een warme lik over zijn wang. ‘Heb je je enkel bezeerd?’

‘Ja, ik kan er niet meer op staan.’

‘Ik neem je wel op mijn rug,’ zei de grote grijze hond, die eigenlijk juffrouw Lupescu was.

Ze kraste iets in de taal van de nachtmergels. Het schepsel kwam dichterbij en tilde Nim op zodat hij zijn armen om de nek van juffrouw Lupescu kon slaan.

‘Houd je goed vast aan mijn vacht,’ zei ze. ‘En voordat we vertrekken, zeg je…’ Ze slaakte een krassende kreet.

‘Wat betekent dat?’

‘Dankjewel. Vaarwel. Allebei.’

Nim bootste het geluid zo goed mogelijk na en de nachtmergel kakelde geamuseerd. Daarna maakte hij een soortgelijk geluid, spreidde zijn grote leerachtige vleugels uit, nam een aanloop tegen de woestijnwind in en klapwiekte tot hij de wind in zijn vleugels had en als een vlieger opsteeg.

‘Hou je goed vast,’ zei het dier dat eigenlijk juffrouw Lupescu was. En ze begon te rennen.

‘Gaan we naar de muur met de grafstenen?’

‘Naar de gruwelpoort? Nee, die is voor gruwels. Ik ben een hemelhond. Ik volg mijn eigen weg dwars door de hel.’ Het leek alsof ze nog harder ging hollen.

De grote maan kwam op en ook het kleinere schimmelkleurige maantje en even later ook nog een bloedrode maan, en onder al die manen liep de grijze wolvin met gestage, soepele passen door de woestijn met botten. Ze bleef staan bij een vervallen lemen gebouw dat op een grote bijenkorf leek. Het stond naast een straaltje water dat uit de woenstijnrots sijpelde, een klein plasje vormde en wegzakte in de grond. De grijze wolvin liet haar kop zakken om ervan te drinken. Nim schepte het water met zijn handen op en dronk met gulzige teugen.

‘Hier is de grens,’ zei de grijze wolvin, die eigenlijk juffrouw Lupescu was. Nim keek op. De drie manen waren verdwenen. Hij kon de Melkweg zien, die helderder was dan ooit en als een glanzende sluier voor het uitspansel hing. De lucht was bezaaid met sterren.

‘Wat zijn ze mooi!’ riep Nim.

‘Als ik je veilig thuis heb gebracht,’ zei juffrouw Lupescu, ‘zal ik je de namen van de sterren en sterrenbeelden leren.’

‘Dat zou fijn zijn.’

Nim klom weer op haar grote grijze rug, begroef zijn gezicht in haar vacht en hield zich stevig vast. Luttele seconden later, zo leek het tenminste, droeg juffrouw Lupescu hem over de begraafplaats naar de tombe van de Owensen met de onhandigheid van een volwassene die een zesjarige in haar armen houdt.

‘Hij heeft zijn enkel bezeerd,’ vertelde juffrouw Lupescu.

‘Het arme schaap.’ Mevrouw Owens nam de jongen van haar over en koesterde hem in haar zorgzame, zij het onstoffelijke armen. ‘Ik was er niet gerust op. Dat mag u best weten, maar hij is weer terug en dat is het voornaamste.’

Daarna voelde Nim zich volmaakt behaaglijk. Hij was op een fijne plaats onder de aarde, met zijn hoofd op zijn eigen kussen. Een weldadige vermoeidheid viel over hem heen en nam hem mee naar dromenland.

Nims linkerenkel was paars en opgezet. Dokter Trefusis (1870-1936, moge hij in glorie ontwaken) onderzocht hem en verklaarde dat hij zijn enkel alleen maar verzwikt had. Juffrouw Lupescu bracht een bezoek aan de drogisterij en kwam terug met een rekverband. Josiah Worthington, Bart., die zijn ebbenhouten wandelstok in zijn graf had meegenomen, drong erop aan dat de jongen zijn stok zou lenen. Nim vond het prachtig erop te steunen en te doen alsof hij een honderdjarige was.

Hij hinkte tegen de heuvel op en haalde een opgevouwen vel papier onder een steen vandaan.

Hemelhonden?las hij. Het woord stond boven aan een lijst die was afgedrukt in paarse inkt.

Ze worden door de mensen weerwolven of lycantropen genoemd, maar noemen zichzelf hemelhonden, omdat ze vinden dat hun gedaanteverwisseling een gave van de schepper is. Ze tonen hun dankbaarheid door de vasthoudendheid waarmee ze boosdoeners tot aan de poorten van de hel vervolgen.

Nim knikte. Niet alleen boosdoeners, dacht hij nog.

Hij nam de rest van de lijst door, probeerde die zo goed mogelijk in zijn hoofd te prenten en liep naar de kapel, waar juffrouw Lupescu op hem zat te wachten met een vleespasteitje en een grote zak patat die ze bij de snackbar onder aan de heuvel had gekocht, en met een nieuwe stapel in paarse inkt gekopieerde lijsten.

Ze aten samen de patat op en juffrouw Lupescu glimlachte zelfs een keertje.

d Aan het eind van de maand kwam Silas terug. Hij droeg de zwarte tas in zijn linkerhand en kon zijn rechterarm niet buigen, maar het was Silas. Nim was dolblij hem terug te zien, en nog blijer met het cadeau dat hij van Silas kreeg, een miniatuur van de Golden Gate Bridge uit San Francisco.

Het was bijna middernacht, maar nog niet helemaal donker. Ze zaten met z’n drieen boven op de heuvel, terwijl de lichtjes van de stad onder hen glinsterden.

‘Ik neem aan dat alles goed is gegaan toen ik er niet was,’ zei Silas.

‘Ik heb veel geleerd,’ zei Nim, die zijn cadeau nog steeds vasthield. Hij wees naar de nachtelijke hemel. ‘Daar is de Grote Beer met haar zoon, de Kleine Beer. En tussen die twee in slingert zich Draco, de Draak.’

‘Heel goed,’ zei Silas.

‘En jij?’ vroeg Nim. ‘Heb jij op reis nog iets geleerd?’

‘Jawel,’ antwoordde Silas, maar meer wilde hij er niet over zeggen.

‘Ik ook,’ zei juffrouw Lupescu stijfjes. ‘Ik heb ook iets geleerd.’

‘Prima,’ zei Silas. Een uil kraste in de takken van een eikenboom. ‘Ik heb namelijk geruchten gehoord,’ ging hij verder, ‘dat jullie een paar weken geleden op stap zijn geweest naar een plek waar ik niet bij kan komen. Als het niet om de gruwels ging, zou ik jullie moeten waarschuwen dat je op je hoede moet blijven, maar gelukkig zijn ze kort van memorie, in tegenstelling tot de meeste andere wezens.’

Nim zei: ‘Maakt niet uit. Juffrouw Lupescu heeft me geholpen, dus ik liep geen gevaar.’

Juffrouw Lupescu keek met glanzende ogen naar Nim en daarna naar Silas.

‘Er valt zo veel te leren,’ zei ze. ‘Misschien kan ik volgend jaar zomer terugkomen om het kind weer les te geven.’

Silas keek haar aan en trok zijn wenkbrauwen even op. Toen keek hij naar Nim.

‘Dat zou fijn zijn,’ zei Nim.

‘Ze zeggen dat hier een heks begraven ligt.’

De grafsteen?van de heks

Iedereen wist dat er een heks lag begraven aan de rand van het kerkhof. Zolang Nim zich kon herinneren, had mevrouw Owens hem verboden in die uithoek te komen.

‘Waarom?’ vroeg hij dan.

‘ ’t Is niet gezond voor lijf en leden,’ zei mevrouw Owens. ‘Veel te zompig. ’t Lijkt er wel een moeras. Je loopt er nog een longontsteking op.’

Meneer Owens hield zich op de vlakte. ‘Beter van niet,’ wilde hij er alleen over kwijt.

De grens van de gewone begraafplaats liep onder aan de westelijke heuvelhelling bij de oude appelboom. Daar stond een hek met bruin verroeste ijzeren spijlen bekroond met al even verroeste punten. Maar achter dat hek lag een wildernis van brandnetels en onkruid, braamstruiken en bladafval. Gehoorzaam als hij was, glipte Nim nooit door het hek heen, maar hij ging er wel vaak kijken. Hij wist dat zijn ouders iets voor hem achterhielden en dat ergerde hem.

Nim liep terug, de heuvel op naar de kleine kapel bij de ingang van de begraafplaats, en wachtte tot het donker werd. Toen het avondlicht van grijs naar paars kleurde, hoorde hij in de torenspits iets wapperen wat op een zwaar fluwelen gewaad leek. Silas verliet zijn rustplaats in het klokkenhuis en klom met zijn hoofd omlaag uit de toren.

‘Wat ligt daar aan de rand van de begraafplaats?’ vroeg Nim. ‘Voorbij Harrison Westwood, bakker van deze parochie, en zijn vrouwen, Marion en Joan?’

‘Waarom wil je dat weten?’ vroeg zijn voogd terwijl hij met zijn ivoorwitte handen het stof van zijn zwarte pak veegde.

Nim haalde zijn schouders op. ‘Zomaar.’

‘Daar ligt ongewijde grond,’ zei Silas. ‘Weet je wat dat betekent?’

‘Nee.’

Silas schreed over het voetpad zonder dat er een blaadje verschoof en ging naast Nim op de bank zitten. ‘Er zijn mensen,’ vertelde hij met zijdezachte stem, ‘die geloven dat de hele aarde heilig is. Dat elk stukje grond heilig is voordat iemand er zelfs een voet heeft gezet en daarna ook. Maar in dit land werden niet alleen de kerken gezegend, maar ook de aarde waarin de gelovigen werden begraven. Dat noemden ze gewijde grond. Daarnaast reserveerden ze stukken ongewijde grond om er de misdadigers, zelfmoordenaars en ketters in te begraven. Dat noemden ze het Pottenbakkersveld naar een tekst uit de Bijbel.’

‘Dus aan de andere kant van het hek liggen de slechte mensen?’

Silas trok zijn volmaakte wenkbrauwen omhoog. ‘Nee hoor, helemaal niet. Het is al een tijdje geleden dat ik er ben geweest, maar ik ben er nooit echt slechte mensen tegengekomen. Vergeet niet dat je vroeger al aan de galg bungelde als je een stuiver had gestolen. En door de eeuwen heen zijn er mensen geweest die hun leven zo ondraaglijk vonden dat ze hun overgang naar een ander bestaan wilden bespoedigen.’

‘Bedoel je zelfmoordenaars?’ vroeg Nim. Hij was een jaar of acht, had een onderzoekende geest en was verre van dom.

‘Ja.’

‘Helpt het? Zijn ze gelukkiger na hun dood?’

‘Soms wel. Meestal niet. Je hebt ook mensen die denken dat ze gelukkiger worden door te verhuizen, maar dan komen ze erachter dat het niet werkt. Je neemt jezelf toch altijd mee. Als je begrijpt wat ik bedoel.’

‘Ik geloof het wel,’ zei Nim.

Silas streek Nims haar door de war.

‘En de heks?’ vroeg de jongen, wiens nieuwsgierigheid nog lang niet bevredigd was.

‘Die ook,’ zei Silas. ‘Zelfmoordenaars, misdadigers en heksen. Iedereen die sterft zonder de laatste sacramenten te ontvangen.’ Hij stond op als een nachtelijke schaduw in het schemerlicht. ‘Wat een zwaar gesprek op de nuchtere maag,’ zei hij. ‘En jij komt nog te laat voor je lessen.’ Er klonk een lichte implosie, een fluweelzacht gefladder en Silas was verdwenen.

Toen Nim het mausoleum van meneer Pennyworth had bereikt, was de maan al opgekomen en Thomas Pennyworth (rustend in de zekerheid van een glorieuze wederc opstanding) wachtte hem op. Hij was slechtgehumeurd. ‘Je bent te laat!’

‘Het spijt me, meneer Pennyworth.’

Pennyworth maakte een afkeurend geluid. Hij was al een week bezig om Nim de elementen en temperamenten te leren, maar Nim bleef ze door elkaar husselen. Hij had verwacht een toets te krijgen. In plaats daarvan zei meneer Pennyworth: ‘Ik stel voor dat we de komende dagen wat zaken gaan oefenen. De tijd schrijdt met rasse schreden voort.’

‘Is dat zo?’ vroeg Nim.

‘Helaas wel, jongeheer Owens. Afijn, hoe ver ben je met vervagen?’

Nim had gehoopt dat meneer Pennyworth hem er niet naar zou vragen.

‘Het gaat wel,’ zei hij. ‘Nou ja. U weet wel.’

‘Nee, ik weet het niet. Laat maar eens zien.’

De moed zonk Nim in de schoenen. Hij haalde diep adem, kneep zijn ogen stijf dicht en deed zijn best te vervagen.

Meneer Pennyworth was niet onder de indruk.

‘Bah. Er deugt niets van. Het lijkt er niet op. Glijden en vervagen, jongeman, alsof je een dode bent. Glijden door de schaduwen. Vervagen uit het bewustzijn. Nog een keer.’

Nim deed nog harder zijn best.

‘Je bent even opvallend als een blikvanger,’ zei meneer Pennyworth. ‘Je neus springt eruit en niet alleen je neus, maar je hele gezicht. Je hele verschijning. Bij Allerheiligen, maak je geest toch leeg. Nu. Je bent een verlaten steeg. Een lege deuropening. Je bent er niet. Ogen kunnen je niet zien. De geest kan je niet bevatten. Waar jij bent is niemand te vinden.’

Nim probeerde het opnieuw. Hij sloot zijn ogen en beeldde zich in dat hij in de muur vol vochtplekken verdween, dat hij slechts een nachtelijke schaduw was. Toen moest hij niezen.

‘Wat een vertoning,’ verzuchtte meneer Pennyworth. ‘Wat een beschamende vertoning. Ik zal eens een hartig woordje met je voogd spreken.’ Hij schudde zijn hoofd. ‘Afijn. De temperamenten. Noem ze maar op.’

‘Eh. Sanguinisch. Cholerisch. Flegmatisch. En nog eentje. Melancholisch, geloof ik.’

Zo ging het maar door tot het tijd werd voor zijn grammatica- en schrijflessen bij juffrouw Letitia Borrows, ongec huwde joffer van deze parochieP die alle daegen van haer leven geen mensch kwaed deedR kunt u hetc zelfde zeggenP lezer? Nim mocht haar graag. Het was gezellig in haar kleine grafkelder en hij kon haar heel gemakkelijk afleiden.

‘Ik heb gehoord dat er een heks begraven ligt in de ongewilde… ongewijde grond,’ zei hij.

‘Dat klopt, blijf maar uit de buurt.’

‘Waarom?’

Juffrouw Borrows lachte de onschuldige lach van de doden. ‘Dat zijn niet ons soort mensen.’

‘Maar het veld hoort toch bij de begraafplaats? Dan mag ik er ook een kijkje nemen als ik dat wil.’

‘Ik raad het je ten sterkste af,’ zei juffrouw Borrows.

Nim was gehoorzaam, maar ook nieuwsgierig, dus toen zijn lessen er voor die avond op zaten, liep hij voorbij de engel met afgebroken armen, het gedenkteken voor bakker Harrison Westwood en zijn gezin. Hij ging niet omlaag naar het Pottenbakkersveld, maar beklom de heuvel naar een plek waar dertig jaar geleden een picknick zijn sporen had nagelaten in de vorm van een appelboom.

Op dat gebied had hij zijn lesje wel geleerd. Jaren geleden had hij zich ongans gegeten aan de zure, onrijpe appels met bleke pitjes van die boom. Daar had hij dagenlang spijt van gehad, want hij was voor zijn gulzigheid gestraft met hevige buikkramp en mevrouw Owens had hem de les gelezen over wat hij niet mocht eten. Tegenwoordig wachtte hij tot de appels rijp waren voordat hij ze plukte en hij at er nooit meer dan twee of drie per avond. Hoewel hij de laatste appels vorige week had opgegeten, zat hij graag in de boom om na te denken.

Hij klom langs de stam omhoog naar zijn lievelingsplekje in de holte tussen twee takken en keek in het maanlicht neer op het Pottenbakkersveld, een lapje grond vol doornstruiken, onkruid en ongemaaid gras. Hij vroeg zich af hoe de heks eruitzag: oud met ijzeren tanden en reizend in een huisje op kippenpoten, of mager met een haakneus en een bezemsteel.

Toen zijn maag knorde, besefte hij dat hij honger kreeg. Wat jammer dat hij alle appels had opgegeten. Had hij er maar eentje laten hangen…

Hij wierp een vluchtige blik omhoog en meende iets te zien. Hij keek nog eens goed en nog een keer beter. Het was een appel, een rijpe rode appel.

Nim was er trots op dat hij zo’n goede boombeklimmer was. Hij slingerde van tak naar tak omhoog en beeldde zich in dat hij, net als Silas, probleemloos tegen een gladde bakstenen muur opklom. De roodwangige appel leek bijna zwart in het maanlicht en de vrucht hing net buiten zijn bereik. Langzaam kroop hij over de tak tot recht onder de vrucht. Hij strekte zich uit en zijn vingertoppen raakten de heerlijke appel… die hij niet zou proeven.

Met een luid gekraak, als het schot van een jachtgeweer, bezweek de tak onder zijn gewicht.

* * *

Die zomeravond kwam hij bij tussen het onkruid met een stekende pijn, die scherp was als een glasscherf en donker als aanrollend onweer.

De grond onder hem was zacht en verrassend warm. Hij drukte erop en het leek wel een warme vacht. Hij was in een grashoop gevallen, waarop de tuinman van de begraafplaats altijd zijn grasmaaier leegde, en die had zijn val gebroken. Toch deed zijn borst pijn en ook zijn been, alsof hij bij de landing verkeerd terecht was gekomen.

Nim kreunde.

‘Sst, rustig maar,’ sprak een stem achter hem. ‘Waar kom jij vandaan? Je komt hier binnenvallen als een bliksem bij heldere hemel. Da’s toch geen stijl.’

‘Ik viel uit de appelboom,’ zei Nim.

‘O, laat je been eens zien. Vast gebroken, net als de tak.’ Koude vingers porden in zijn linkerbeen. ‘Niet gebroken. Verzwikt, misschien verstuikt. Je hebt verduiveld veel geluk gehad dat je op de composthoop bent geland. De schade valt mee.’

‘Gelukkig,’ zei Nim. ‘Maar het doet wel pijn.’

Hij verdraaide zijn hoofd om naar boven te kijken. Ze was ouder, maar nog niet volwassen, en keek hem onbewogen aan, niet vriendelijk of onvriendelijk. Ze leek vooral op haar hoede te zijn. Ze had een intelligent gezicht zonder een greintje schoonheid.

‘Ik ben Nim,’ zei hij.

‘De levende jongen?’ vroeg ze.

Nim knikte.

‘Dat dacht ik al,’ zei ze. ‘Zelfs op het Pottenbakkersveld hebben we over je gehoord. Hoe heet je?’

‘Owens,’ antwoordde hij. ‘Niemand Owens. Of gewoon Nim.’

‘Aangenaam, jongeheer Nim.’

Nim bekeek haar eens goed. Ze droeg een eenvoudige witte hemdjurk en had lang blond haar. Ze had iets weg van een kobold, met een scheve grijns die bleef, hoe ze de rest van haar gezicht ook plooide.

‘Heb jij zelfmoord gepleegd?’ vroeg hij. ‘Of een stuiver gestolen?’

‘Ik heb nooit niks gestolen,’ zei ze. ‘Nog geen zakdoekje. En trouwens,’ ging ze verder, ‘de zelfmoordenaars liggen aan de andere kant van die meidoorn en het galgenaas onder de braamstruiken. Daar zijn er maar twee van: een valsemunter en een soort Robin Hood, beweert hij, maar ik denk dat het een ordinaire schurk was.’

‘Aha.’ Hij kreeg een bepaald vermoeden, dat hij voorzichtig uitsprak. ‘Ze zeggen dat er ook een heks begraven ligt.’

Ze knikte. ‘Verdronken, verbrand en begraven zonder een steentje om mijn graf aan te geven.’

‘Ben je verdronken en verbrand?’

Ze ging naast hem op de grashoop zitten en legde haar koude handen op Nims pijnlijk kloppende been. ‘Ze kwamen me tegen zonsopgang halen, voordat ik fatsoenlijk wakker was, en sleurden me naar het dorpsplein. “Je bent ’n heks!” gilden ze, die vetzakken, fris geboend en roze als biggen op een marktdag. Ze stonden om de beurt op om te getuigen dat de melk zuur was geworden en de paarden kreupel. Als laatste stond juffrouw Jemima op, de dikste van allemaal die zichzelf felroze had geschrobd, en ze vertelde dat Solomon Porritt zijn interesse in haar was verloren, dat hij rondhing bij de wasserij als een wesp om een pot honing en dat kwam allemaal door mijn magie. Daarom deed hij dat. De arme jongeman was beslist behekst. Toen bonden ze me op een schandstoel en duwden me onder water in de eendenvijver. Als ik een heks was, hoefde ik me niet druk te maken, zeiden ze, want dan bleef ik drijven; als ik geen heks was, zou ik gaan gillen. De vader van juffrouw Jemima deelde vierstuiverstukken uit om te zorgen dat ze de stoel extra lang in dat smerige groene water hielden als proef of ik zou stikken.’

‘En? Stikte je?’

‘Nou en of. Mijn longen liepen vol water en ik was er geweest.’

‘Dus je was geen heks,’ zei Nim.

Het meisje keek hem met haar spookachtige kraaloogjes aan en lachte haar scheve glimlach. Ze leek nog steeds op een kobold, maar dan een knappe kobold. Als ze zo kon lachen, had ze niet eens magie nodig, dacht Nim, om de aandacht van Solomon Porritt te trekken. ‘Natuurlijk was ik een heks. Dat ontdekten ze toen ze me van de schandstoel losmaakten en op het dorpsplein legden. Ik was op een haar na dood en zat onder het eendenkroos en de stinkende bagger. Met mijn laatste krachten liet ik mijn ogen wegdraaien en toen heb ik ze vervloekt, alle mensen die erbij waren op het dorpsplein, zodat ze nooit rust in hun graf zouden vinden. Het vervloeken ging me verbazingwekkend makkelijk af. Het leek op dansen, wanneer je voeten vanzelf de passen vinden bij een wijsje dat je nog nooit hebt gehoord en je doorgaat tot het ochtendgloren.’ Ze stond op, draaide een pirouette en schopte naar voren, op blote voeten die bleek oplichtten in de maneschijn. ‘Zo makkelijk ging het vervloeken met mijn laatste, door het vijverwater rochelende ademtocht. En toen heb ik de geest gegeven. Ze hebben me daar op het dorpsplein op de brandstapel gegooid tot er alleen zwarte houtskool van me over was en dat hebben ze in een kuil in het Pottenbakkersveld gestort zonder een steen met mijn naam erop.’ Pas toen ze het hele verhaal had verteld, viel ze stil en ze keek even bedroefd.

‘En liggen je dorpsgenoten op deze begraafplaats?’ vroeg Nim.

‘Gelukkig niet,’ zei het meisje met pretlichtjes in haar ogen. ‘De zaterdag na mijn verdrinking en verbranding werd er bij meester Porringer een tapijt afgeleverd dat helemaal uit Londen kwam. Prachtig tapijt. Maar het bleek meer te bevatten dan stevige wol en een mooi weefsel. Het bracht ook de pest met zich mee. Maandag gaven er al vijf mensen bloed op en hun huid werd even zwart als de mijne toen ze me van de brandstapel haalden. Een week later waren er meer doden in het dorp dan levenden. Ze gooiden alle lijken op een hoop, mannen en vrouwen door elkaar, in een grote kuil die ze buiten het dorp hadden gegraven en daarna weer dichtgooiden.’

‘Zijn alle dorpsbewoners aan de pest bezweken?’

Ze haalde haar schouders op. ‘Weet ik niet, maar wel iedereen die toekeek bij mijn terechtstelling. Hoe is het met je been?’

‘Beter, dank je.’

Nim stond langzaam op en strompelde bij de grashoop weg. Hij leunde tegen het ijzeren hek. ‘Was je al een heks voordat je die mensen vervloekte?’

‘Er was heus geen hekserij nodig,’ antwoordde ze spottend, ‘om Solomon Porritt zo gek te krijgen dat hij bij mijn hut rondhing.’

Daarmee had ze zijn vraag nog niet beantwoord, dacht Nim, al zei hij dat niet hardop.

‘Hoe heet je?’ vroeg hij.

‘Zie jij hier ergens een steen?’ vroeg ze en ze trok haar mondhoeken omlaag. ‘Ik kan iedereen wel zijn.’

‘Maar je hebt toch een naam?’

‘Liza Hempstock, als je het zo graag wilt weten,’ zei ze wrang. ‘Zoveel is dat toch niet gevraagd, vind je wel? Dat ze iets op mijn graf hadden gezet? Je kunt alleen aan de brandnetels zien waar ik lig.’ Even keek ze intens verdrietig en Nim wilde haar een knuffel geven. Terwijl hij zich tussen de spijlen van het hek door wrong, kreeg hij plots een idee. Hij zou zorgen dat Liza Hempstock een grafsteen kreeg, eentje met haar naam erop. Hij zou zorgen dat ze weer kon lachen.

Voor hij de heuvel opklauterde, draaide hij zich nog een keer om. Hij wilde naar haar zwaaien, maar ze was al verdwenen.

* * *

Op de begraafplaats lagen brokstukken van beelden en grafstenen, maar hij wist dat hij daarmee niet kon aankomen bij de heks met de grijze ogen van het Pottenbakkersveld. Het moest iets beters zijn. Hij zou niemand vertellen wat hij van plan was, besloot hij wijselijk, want dan konden ze het hem ook niet verbieden.

De volgende dagen broedde hij talloze plannen uit, het ene nog ingewikkelder en idioter dan het andere. En meneer Pennyworth dreef hij intussen bijna tot wanhoop.

‘Volgens mij word je steeds slechter,’ verkondigde hij en hij krabde aan zijn stoffige snor. ‘Het lijkt niet op vervagen. Je bent klip en klaar en onmogelijk over het hoofd te zien. Als er een paarse leeuw, een groene olifant en een vuurrode eenhoorn met de koning van Engeland op zijn rug over straat lopen, zouden alle mensen toch naar jou staren. Zo opvallend ben je.’

Nim keek hem zwijgend aan, verdiept in zijn eigen gedachten. Hij vroeg zich af of de levenden soms winkels hadden waar je grafstenen kon kopen en hoe hij zo’n winkel kon vinden. Leren vervagen boeide hem niet in het minst.

Profiterend van juffrouw Borrows’ bereidheid hele andere onderwerpen te bespreken dan grammatica en schrijfvaardigheid hoorde hij haar uit over geld: hoe werkte het, hoe kon je er dingen mee aanschaffen die je nodig had? Nim bezat een voorraad muntjes die hij in de loop der tijd had gevonden. (De meeste kans die te vinden, had hij ontdekt, was op plaatsen waar verliefde stelletjes in het gras hadden liggen vozen, zoenen en rollebollen. Als hij daar naderhand ging kijken, vond hij regelmatig geldstukken.) Misschien had hij er eindelijk een goede bestemming voor.

‘Hoeveel kost een grafsteen?’ vroeg hij juffrouw Borrows. ‘In mijn tijd,’ vertelde ze, ‘kostten ze vijftien gienjes. Wat je er tegenwoordig voor betaalt, weet ik niet, maar ik denk meer. Veel meer.’

Nim bezat twee pond en drieenvijftig pence. Hij wist bijna zeker dat het niet genoeg was.

Er waren vier jaren verstreken, de helft van zijn leven, sinds Nim in de grafkelder van de Blauwe Man was geweest, maar hij wist de weg nog goed. Hij klom naar de top van de heuvel, hoog boven het stadje, zelfs boven de hoogste takken van de appelboom en de torenspits van het kapelletje, naar het mausoleum van de Frobishers dat als een rotte kies uit de grond stak. Hij glipte naar binnen, kroop achter de doodskist en klom omlaag, steeds verder en nog verder omlaag over de smalle stenen treden die in het binnenste van de heuvel waren uitgehakt. Hij daalde af naar het stenen gewelf. Het was donker in de grafkelder, donker als in een tinmijn, maar Nim kon zien zoals de doden zien en de ruimte had geen geheimen voor hem.

De Slier lag opgekruld langs de muren van het gewelf. Nim was zich bewust van zijn aanwezigheid die nog hetzelfde aanvoelde als hij zich herinnerde: een onzichtbare verschijning met rokerige tentakels van hebzucht en haat. Maar deze keer was hij er niet bang voor.

‘Wees bevreesd,’ fluisterde de Slier. ‘Wij bewaken de kostbare, eeuwig bewaarde schatten.’

‘Ik ben niet bevreesd,’ zei Nim. ‘Weet je nog? Ik kom iets halen wat ik echt nodig heb.’

‘Niets gaat hier ooit weg,’ antwoordde het wezen dat in het duister lag opgerold. ‘Het mes, de broche, de beker. De Slier bewaakt ze in de duisternis. We wachten.’

‘Misschien een rare vraag,’ zei Nim, ‘maar is dit graf van jou?’

‘De meester plaatste ons op deze vlakte om te waken, begroef onze schedels onder deze steen, liet ons achter met kennis van onze taak. We bewaken de schatten tot de meester terugkeert.’

‘Ik denk dat hij je is vergeten,’ zei Nim. ‘Hij is immers zelf al eeuwenlang dood.’

‘Wij zijn de Slier. Wij houden de wacht.’

Nim vroeg zich af wanneer dit graf onder in de heuvel op een vlakte had gelegen. Dat moest onvoorstelbaar lang geleden zijn geweest. Hij merkte dat de Slier golven van angst om hem heen wikkelde als de tentakels van een vleesetende plant. Hij kreeg het koud en voelde zich loom worden, alsof hij in zijn hart was gebeten door een Arctische adder en het ijzige gif door zijn aderen werd gepompt.

Hij stapte naar voren, naar de stenen plaat, bukte zich en sloot zijn vingers om de koude broche.

‘Hsss!’ fluisterde de Slier. ‘Wij bewaken die schat voor de meester.’

‘De meester vindt het vast goed,’ zei Nim. Hij stapte naar achteren en liep naar de stenen trap, waarbij hij de verdroogde menselijke en dierlijke resten op de grond moest ontwijken.

De Slier kronkelde van woede en vlocht zich door de ruimte als een spookachtige walm. Toen kwam hij weer tot rust. ‘Het komt terug,’ sprak hij met zijn kakofonische, drievoudige stem. ‘Het komt altijd terug.’

Nim nam zo snel mogelijk de trap naar boven. Op een bepaald punt kreeg hij sterk de indruk dat hij werd achtervolgd, maar boven in het mausoleum van de Frobishers, waar hij de frisse ochtendlucht kon inademen, zag en hoorde hij niets meer.

Nim ging buiten op de heuveltop zitten en hield zijn schat stevig vast. Eerst leek de broche uit zwart en zwart te bestaan, maar toen de zon opkwam, zag hij dat er in het donkere metaal een steen was gevat die een werveling van roodtinten had. De steen was zo groot als het ei van een roodborstje. Nim tuurde er lang naar en vroeg zich af wat daarbinnen rond kolkte. Hoe langer hij ernaar keek, hoe meer zijn ziel in die dieprode wereld verzonk. Als Nim jonger was geweest, had hij de broche in zijn mond gestopt om te proeven hoe die zou smaken.

De steen was gevat in een golvende zwart metalen zetting en werd vastgehouden door de klauwen van wat een veelkoppig slangachtig wezen leek. Nim vroeg zich af of het een afbeelding van de Slier kon zijn.

Hij wandelde de heuvel af en maakte gebruik van bekende sluippaadjes, eerst door de warrige klimop waarmee de grafkelder van de Bartleby’s was begroeid (daarbinnen klonk het gerommel van de Bartleby’s die naar bed gingen) en verder en tussen de spijlen van het hek door naar het Pottenbakkersveld. Daar riep hij: ‘Liza! Liza!’ en keek om zich heen.

‘Goedemorgen, stoethaspel,’ klonk Liza’s stem. Nim zag haar niet, maar wel een extra schaduw onder de meidoorn, die een paarlemoerkleurige doorschijnende schim werd toen hij erop af stapte en de omtrekken kreeg van een meisje met grijze ogen. ‘Beschaafd volk slaapt op dit uur van de dag,’ zei ze. ‘Waar is al die herrie goed voor?’

‘Je grafsteen,’ zei hij. ‘Ik vroeg me af wat erop moet komen te staan.’

‘M’n naam,’ zei ze. ‘Die moet er zeker op. Een grote e van Elizabeth, dezelfde naam als van de koningin die stierf toen ik werd geboren, en een grote h voor Hempstock. Meer niet, ik heb toch nooit leren schrijven.’

‘Geen jaartallen?’ vroeg Nim.

‘Slag bij Hastings, duizendzesenzestig,’ begon ze op te zeggen, zacht als het suizen van de ochtendbries door de meidoorn. ‘Een grote e alsjeblieft. En een grote h.’

‘Wat deed je voor werk?’ vroeg Nim. ‘Ik bedoel, als je niet aan het heksen was.’

‘Ik was wasvrouw,’ antwoordde het dode meisje en toen kwam de zon op boven het woeste veld, waar Nim nu als enige was achtergebleven.

Het was negen uur ’s ochtends, een tijdstip waarop het hele kerkhof nog lag te slapen. Maar Nim was vastbesloten om op te blijven, want hij had een missie. Hij was acht jaar oud en niet bang voor de wereld buiten de begraafplaats.

Kleren. Hij had kleren nodig. Het grijze lijkkleed waarin hij normaal rondliep was niet geschikt. Voor een begraafplaats was het ideaal omdat het de kleur van de stenen en schaduwen had, maar als hij zich in de buitenwereld waagde, mocht hij niet opvallen.

Er lagen kleren in de crypte van het vervallen kerkje, maar daar ging Nim liever niet heen, zelfs niet bij daglicht. Tegenover meneer en mevrouw Owens kon hij zich nog wel verantwoorden, maar Silas was een ander verhaal. Hij verbleekte al bij de gedachte aan de boze blik in de donkere ogen van zijn voogd, of erger nog, zijn teleurgestelde blik.

Helemaal achterin stond een schuur, een groen gebouwtje dat naar motorolie rook en waarin de oude grasmaaier en een verzameling antiek tuingereedschap stonden weg te roesten. Sinds de laatste tuinman met pensioen was gegaan, had niemand er meer naar omgekeken. Het onderhoud van de begraafplaats was de gezamenlijke verantwoordelijkheid geworden van de gemeenteraad (die van april tot en met september een keer per maand iemand stuurde om het gras te maaien en de paden te vegen) en van de vrijwillige Vrienden van het Kerkhof.

De inhoud van het schuurtje werd beschermd door een enorm hangslot, maar Nim had al lang geleden een losse plank aan de achterkant ontdekt. Soms, als hij alleen wilde zijn, trok hij zich terug in de schuur om na te denken.

Al zolang hij er kwam, hingen er een bruine werkjas en een spijkerbroek vol groene vlekken aan de deur, vergeten of achtergelaten toen het gebouwtje nog in gebruik was. De spijkerbroek was veel te groot, maar hij rolde de broekspijpen op tot zijn voeten eronder uitstaken en bond een bruin stuk touw om zijn middel. Er stonden laarzen in de hoek, die hij aanpaste, maar ze waren te groot en zo aangekoekt met klei en cement dat hij er geen stap mee kon zetten. Toen hij dat probeerde, bleven de laarzen gewoon op de grond staan. Hij duwde de jas naar buiten door de kier van de losse plank, perste zichzelf erdoorheen en trok de jas aan. Als hij de mouwen oprolde, ging het best, vond hij. Er zaten grote zakken in de jas, waarin hij zijn handen stak, en toen voelde hij zich behoorlijk deftig.

Nim liep naar de hoofdingang van de begraafplaats en tuurde door de spijlen van het hek naar buiten. Een bus kwam voorbijdenderen. Aan de andere kant van het hek waren auto’s en geluiden en winkels. Achter hem lag de plaats waar hij zich thuis voelde: het koele, groene kerkhof, beschaduwd door bomen en klimplanten.

Met een bonkend hart liep Nim de buitenwereld in.

* * *

Abanazer Bolger had in zijn leven al heel wat rare snuiters voorbij zien komen. Als jij zo’n winkel bezat als die van hem, kreeg je die types ook te zien. De zaak lag goed verstopt in het doolhof van straatjes in de oude stad en was een mengeling van antiquariaat, rommelwinkel en pandjeshuis (Abanazer kon ze zelf al niet meer uit elkaar houden) en dat trok mafkezen en vreemde vogels aan. Sommigen wilden iets kopen, anderen moesten juist iets verkopen. Abanazer Bolger dreef de handel voor in zijn winkel, waar hij artikelen in- en verkocht en hij dreef een nog lucratievere handel in het achterkamertje, waar hij artikelen aannam die mogelijkerwijs niet op geheel legale wijze waren verkregen om ze stilletjes door te sluizen. Zijn zaak leek op een ijsberg. Oppervlakkig gezien was het een stoffig winkeltje. De rest bleef onzichtbaar en dat was precies de bedoeling.

Abanazer Bolger had dikke brillenglazen en zijn gezicht droeg voortdurend een uitdrukking van milde afkeer, alsof hij had ontdekt dat de melk in zijn thee zuur was en hij de vieze smaak niet meer uit zijn mond kreeg. Die uitdrukking leverde hem veel rendement op bij volk dat hem iets wilde verkopen. ‘Als ik heel eerlijk ben,’ vertelde hij dan, ‘heeft dit geen geldelijke waarde. Maar omdat het voor u sentimentele waarde heeft, zal ik er u een kleinigheid voor geven.’ Je had mazzel als je bij hem maar een fractie loskreeg van het bedrag waarop je had gehoopt.

Een winkel als die van Abanazer Bolger trok vreemde types aan, maar zo’n rare klant had hij nog nooit gehad in de lange tijd dat hij mensen hun kostbaarheden afhandig wist te maken. Het was een jongen van een jaar of zeven, die de kleren van zijn opa aanhad. Hij stonk een uur in de wind. Zijn haar was lang en ongekamd en hij keek alsof hij van een begrafenis kwam. Hoewel de jongen zijn handen diep in de zakken van zijn stoffige bruine jas had gestoken, merkte Abanazer op dat hij iets in zijn rechterhand hield geklemd alsof hij bang was het te verliezen.

‘Pardon, meneer?’ zei de jongen.

‘Dag, makker,’ zei Abanazer Bolger argwanend. Kinderen, dacht hij, hebben iets gegapt of ze komen hun speelgoed verpatsen. Meestal stuurde hij ze gewoon weg. Als je gestolen goederen van een kind kocht, kreeg je binnen de kortste keren een woedende volwassene op de stoep die je ervan beschuldigde dat je de kleine Johnnie of Matilda een tientje voor hun trouwring had gegeven. Kinderen waren de moeite niet waard.

‘Ik moet iets kopen voor een vriendin van me,’ zei de jongen. ‘En ik dacht, misschien wilt u iets van mij kopen.’

‘Ik koop niet van kinderen,’ zei Abanazer Bolger botweg.

Nim trok zijn hand uit zijn zak en legde de broche op de vuile toonbank. Bolger wierp er een vluchtige blik op, keek nog eens goed, zette zijn bril af en pakte een loep die hij voor zijn oog klemde. Hij deed een lampje op de toonbank aan en bestudeerde de broche. ‘Slangensteen?’ mompelde hij in zichzelf. Hij legde de loep weg, zette zijn bril op en keek de jongen aan met een norse, achterdochtige blik.

‘Hoe kom je hieraan?’ vroeg Abanazer Bolger.

‘Wilt u het kopen?’ vroeg Nim.

‘Je hebt die gestolen, he? Je hebt die uit een museum of zo gejat.’

‘Nee,’ antwoordde Nim kortaf. ‘Wilt u het kopen? Anders ga ik verder kijken.’

Abanazer Bolgers norse stemming verdween als sneeuw voor de zon. Plotseling was hij de vriendelijkheid zelve en hij glimlachte breed. ‘Het spijt me,’ zei hij. ‘Zoiets zie je niet vaak. Niet in een winkel als deze. Alleen in een museum. Maar ik ben beslist geinteresseerd. Laten we ervoor gaan zitten met een kopje thee en koekjes — ik heb in de achterkamer nog een pak chocoladekoekjes liggen — en dan bekijken we hoeveel het waard is. Wat vind je daarvan?’

Nim was allang blij dat de man aardig tegen hem was. ‘Ik heb geld nodig om een steen te kopen,’ zei hij. ‘Een grafsteen voor een vriendin van me. Nou ja, geen echte vriendin, maar een kennis. Ze heeft mijn been beter gemaakt, snapt u?’

Abanazer Bolger schonk geen aandacht aan het gebabbel van de jongen. Hij nodigde hem uit achter de toonbank te komen en opende de deur van de voorraadkamer. Dat was een hok zonder ramen, afgeladen met hoge, wankele stapels kartonnen dozen vol rotzooi. Er stond een grote oude kluis in de hoek. En verder een doos met violen, een verzameling opgezette dieren, stoelen zonder zittingen, boeken en prenten.

Naast de deur stond een bureautje. Abanazer Bolger ging op de enige stoel zitten en liet Nim staan. Hij rommelde wat in een la, waarin een halflege fles whisky lag en een bijna leeg pak chocoladekoekjes. Hij bood de jongen een koekje aan, knipte zijn bureaulamp aan en keek nog eens goed naar de sierspeld, naar de wervelende rood-oranje tinten van de steen. Hij bestudeerde de zwarte, metalen rand die eromheen zat en onderdrukte een huivering vanwege de uitdrukking op de slangachtige koppen. ‘De broche is oud,’ zei hij. ‘Hij is…’ — van onschatbare waarde, dacht hij — ‘waarschijnlijk niet veel waard, maar je weet maar nooit.’ Nims gezicht betrok. Abanazer Bolger probeerde geruststellend te kijken. ‘Maar ik kan je er pas iets voor geven als ik zeker weet dat je haar niet hebt gestolen. Heb je deze broche van het dressoir van je moeder gepakt? Heb je haar uit een museum gejat? Vertel op. Ik zal het niet doorvertellen. Ik moet het alleen weten.’

Nim schudde zijn hoofd. Hij knabbelde aan zijn koekje.

‘Hoe kom je er dan aan?’

Nim zweeg.

Hoewel Abanazer Bolger de broche niet graag uit handen gaf, schoof hij hem over het bureau naar de jongen toe. ‘Als je het niet wilt vertellen,’ zei hij, ‘neem hem dan maar mee. Vertrouwen moet van twee kanten komen. Het was me een genoegen, maar helaas moet het hierbij blijven.’

Nim keek bezorgd. Toen zei hij: ‘Ik heb hem gevonden in een oud graf. Maar ik kan niet vertellen waar.’ Hij viel stil, want de vriendelijkheid op Abanazer Bolgers gezicht had plaatsgemaakt voor naakte hebzucht en opwinding.

‘Liggen er nog meer van dit soort dingen?’

‘Als u ’m niet wilt kopen,’ zei Nim, ‘ga ik naar iemand anders. Dank u voor het koekje.’

‘Heb je haast?’ vroeg Bolger. ‘Thuis zitten papa en mama zeker op je te wachten, he?’

De jongen schudde zijn hoofd, maar bedacht dat hij beter had kunnen knikken.

‘Niemand verwacht je, mooi.’ Abanazer Bolger sloot zijn handen om de broche. ‘Vertel me nu maar precies waar je deze hebt gevonden.’

‘Dat weet ik niet meer,’ zei Nim.

‘Leuk geprobeerd,’ zei Abanazer Bolger. ‘Denk er maar eens over na. Als je bent uitgedacht, praten we verder en vertel je me wat ik moet weten.’

Hij stond op, liep de kamer uit en trok de deur achter zich dicht, die hij met een grote metalen sleutel op slot draaide.

Toen opende hij zijn hand en keek met een begerig lachje naar de broche.

Er klonk tingeling: het belletje boven de winkeldeur kondigde aan dat er iemand was binnengekomen. Bang betrapt te worden keek hij op, maar er was niemand in de winkel. De deur stond wel op een kiertje, dus Bolger duwde hem dicht en besloot ook het bordje voor het raam om te draaien, zodat er gesloten stond. Hij schoof de grendel erop. Vandaag had hij geen behoefte aan pottenkijkers.

De zonnige herfstdag was grauw geworden en fijne regendruppels gleden over de winkelruit omlaag.

Abanazer Bolger greep naar de telefoon van de toonbank en toetste met licht bevende vingers een nummer in. ‘Kassa, Tom,’ zei hij. ‘Kom als de bliksem hierheen.’

d Toen Nim het slot hoorde omdraaien, besefte hij dat hij gevangenzat. Hij rammelde aan de deur, maar er was geen beweging in te krijgen. Hij vond het ontzettend naief van zichzelf dat hij zich in de val had laten lokken, ontzettend stom dat hij zijn eerste impuls niet had vertrouwd en de benen had genomen zodra hij die chagrijnige man zag. Hij had alle regels van de begraafplaats overtreden en alles was misgelopen. Wat zou Silas zeggen? Of de Owensen? Hij merkte dat hij in paniek raakte, maar onderdrukte zijn angst. Het zou allemaal goed komen. Daarvan was hij overtuigd, al moest hij natuurlijk eerst zien te ontsnappen…

Hij bestudeerde de ruimte waarin hij zat opgesloten. Veel was het niet, een voorraadkamer met een bureau. De deur was de enige uitgang.

Hij trok de bureaula open, maar vond alleen potjes verf (om antieke stukken mee op te kalefateren) en een penseel. Hij vroeg zich af of de man lang genoeg verblind bleef als hij hem verf in het gezicht zou smijten, zodat hij er zelf vandoor kon gaan. Hij maakte een van de potjes open en stak zijn vinger erin.

‘Wat doe je daar?’ vroeg een stem vlak bij zijn oor. ‘Niks,’ antwoordde Nim. Hij draaide de deksel op het potje verf en liet het in een van zijn enorme jaszakken vallen.

Liza Hempstock keek hem sceptisch aan. ‘Waarom zit je hier?’ vroeg ze. ‘En wie is die oude vetzak daarbuiten?’

‘De eigenaar van de winkel. Ik wou hem wat verkopen.’

‘Waarom?’

‘Gaat je geen snars aan.’

Ze haalde haar neus op. ‘Als ik jou was, zou ik teruggaan naar de begraafplaats.’

‘Kan niet. Hij heeft me opgesloten.’

‘Natuurlijk kun je weg. Glip gewoon door de muur…’

Hij schudde zijn hoofd. ‘Gaat niet. Dat kan ik alleen thuis, omdat ze me tot Ereburger van de Begraafplaats hebben benoemd.’ Hij keek naar haar. Ze was slecht te zien in het lamplicht, maar Nim praatte zijn hele leven al met de doden. ‘Wat doe jij eigenlijk hier, buiten de begraafplaats? Het is dag en je bent niet als Silas. Jij hoort thuis te blijven.’

‘Die regels gelden voor de gewone begraafplaats, maar niet voor de doden in ongewijde grond. Ik laat me door niemand vertellen wat ik wel of niet mag.’ Ze wierp een nijdige blik naar de deur. ‘Die kerel staat me niet aan,’ zei ze. ‘Ik zal eens kijken wat hij aan het doen is.’

Een flikkering en Nim zat weer alleen in het opberghok. In de verte hoorde hij het rommelen van de donder.

In zijn donkere, overvolle antiquariaat keek Abanazer Bolger wantrouwig om zich heen, ervan overtuigd dat iemand hem in de gaten hield. Onzin, riep hij zichzelf tot de orde. ‘Die jongen zit in de voorraadkamer en de voordeur is op slot.’ Met de zorgvuldigheid van een archeoloog tijdens een opgraving poetste hij de metalen zetting op, waarin de slangensteen was gevat. Het zwart verdween om plaats te maken voor glanzend zilver.

Hij kreeg spijt dat hij Tom Hustings had opgebeld, al was Hustings nog zo groot en handig als je iemand bang wilde maken. Hij begon het ook jammer te vinden dat hij de broche zou moeten verkopen. Het was een bijzonder stuk. Hoe harder het sieraad glom in het licht van het piepkleine lampje op de toonbank, hoe liever hij het zelf wilde houden, helemaal voor zichzelf alleen.

Maar op de plek waar de broche vandaan kwam, lag nog meer. De jongen zou hem vertellen waar. De jongen zou hem erheen leiden.

De jongen…

Er schoot hem iets te binnen. Met tegenzin legde hij de sierspeld neer, trok een lade onder de toonbank open en haalde er een blikken koektrommel uit met enveloppen, kaartjes en kladjes met aantekeningen.

Hij pakte er een kaartje uit dat iets groter was dan een visitekaartje. Het had zwarte randen en was niet bedrukt. In het midden stond een woord, geschreven met tot bruin verkleurde inkt:Jack.

Op de achterkant van het kaartje had Abanazer Bolger met potlood aantekeningen gemaakt in zijn minuscule, keurige handschrift. Ze waren bedoeld als geheugensteuntje, maar de kans was klein dat hij zou vergeten wat hij moest doen, hoe hij de man Jack ermee kon oproepen. Nee, niet oproepen maar uitnodigen. Zulke mannen behandelde je met respect.

Er werd op de winkeldeur geklopt.

Bolger gooide het kaartje op de toonbank, liep naar de deur en tuurde door de regen naar buiten.

‘Schiet op,’ riep Tom Hustings, ‘het is hondenweer. Wat een ellende. Ik heb geen droge draad meer aan mijn lijf.’

Bolger draaide de deur van het slot en Tom Hustings wrong zich langs hem heen naar binnen. Het water droop van zijn regenjas en zijn haar. ‘Oke, wat is er zo belangrijk dat je het niet over de telefoon kunt bespreken?’

‘Ons pensioenfonds,’ zei Abanazer Bolger met zijn zure gezicht. ‘Interessant genoeg?’

Hustings trok zijn regenjas uit en hing hem aan de deur. ‘Wat heb je? Is er iets van de vrachtwagen gevallen?’

‘Een schat,’ zei Abanazer Bolger. ‘Twee zelfs.’ Hij troonde zijn vriend mee naar de toonbank en toonde hem de door het lamplicht beschenen broche.

‘Uit de oudheid, he?’

‘Van voor Christus,’ zei Abanazer. ‘Ver ervoor. Uit de tijd van de druiden, voordat de Romeinen in ons land waren. Het is slangensteen. Ik heb ze in musea gezien. Maar zulk fijn metaalwerk nog nooit. Deze broche is vast van een koning geweest. Ze is door een jongen gevonden die beweert dat hij haar uit een graf heeft. Stel je eens voor: een grafheuvel vol schatten.’

‘Misschien slimmer om het legaal te doen,’ zei Hustings bedachtzaam. ‘Als we de vindplaats aangeven, moeten ze ons de marktwaarde betalen en kunnen we eisen dat de vondst naar ons wordt genoemd. De Hustings-Bolger Schat.’

‘Bolger-Hustings,’ zei Abanazer automatisch. Toen zei hij: ‘Ik ken mensen, echt rijke mensen, die meer dan de marktwaarde willen geven om het vast te kunnen houden, zoals jij nu’ — want Tom Hustings streelde het sieraad alsof hij een jong katje aaide — ‘en die geen vragen stellen.’ Hij stak zijn hand uit en Tom Hustings gaf hem met tegenzin de broche terug.

‘Je had twee schatten, zei je,’ zei Hustings. ‘Wat is de andere?’

Abanazer pakte het kaartje met de zwarte randen en liet het zijn vriend zien. ‘Weet je wat dit is?’

Tom schudde zijn hoofd.

Abanazer legde het kaartje op de toonbank. ‘De ene partij is op zoek naar de andere.’

‘Nou en?’

‘Die andere schijnt een jongetje te zijn.’

‘Er zijn zoveel jongetjes,’ zei Tom Hustings. ‘Lopen je voor de voeten. Lastpakken zijn het. Ze werken op mijn zenuwen. Dus deze partij zoekt een bepaald jongetje?’

‘Dit joch lijkt de goeie leeftijd te hebben. Zijn kleren zijn… Nou ja, dat zie je straks zelf wel. En hij heeft dit gevonden. Het zou hem kunnen zijn.’

‘En als dat zo is?’

Abanazer Bolger pakte het kaartje bij de rand op en bewoog het langzaam heen en weer, alsof hij het langs een denkbeeldige vlam haalde. ‘Hier is een kaars om in het donker te kakken…’ begon hij.

‘En hier is een bijl om je hoofd af te hakken,’ ging Tom Hustings verder, verdiept in zijn eigen gedachten. ‘Wacht ’s even. Als we de man Jack erbij roepen, raken we de jongen kwijt. En als we de jongen kwijtraken, raken we de schat kwijt.’

De twee mannen discussieerden geruime tijd verder. Ze overwogen de voor- en nadelen van beide mogelijkheden. Moesten ze de jongen aangeven of de schat opgraven, die in hun verbeelding was uitgegroeid tot een grote ondergrondse grot vol kostbaarheden. Halverwege de discussie pakte Abanazer een fles brandewijn van onder de toonbank en schonk voor hen allebei een flinke scheut in ‘om de feestvreugde te verhogen’.

Liza verloor al snel haar belangstelling voor de discussie, die heen en weer ging en in cirkeltjes ronddraaide zonder ergens uit te komen. Daarom ging ze terug naar de voorraadkamer, waar ze Nim aantrof met dichtgeknepen ogen, gebalde vuisten en een verwrongen gezicht alsof hij kiespijn had. Hij was paars aangelopen doordat hij zo lang zijn adem had ingehouden.

‘Wat doe je nou?’ vroeg ze sceptisch.

Hij deed zijn ogen open en ontspande zijn spieren. ‘Ik probeer te vervagen.’

Liza haalde haar neus op. ‘Probeer het nog eens.’

Hij probeerde het nog eens. Deze keer hield hij zijn adem nog langer in.

‘Hou op,’ beval ze. ‘Straks ontplof je.’

Nim haalde diep adem en slaakte een zucht. ‘Het lukt me nooit,’ zei hij. ‘Ik kan beter een steen naar zijn hoofd gooien en de benen nemen.’ Omdat er geen steen lag, pakte hij een presse-papier van gekleurd glas en voelde hoe zwaar die was. Hij vroeg zich af of hij hard genoeg kon gooien om Abanazer Bolger uit te schakelen.

‘Ze zijn met z’n tweeen,’ zei Liza. ‘Als de een je niet te pakken krijgt, pakt de ander je wel. Ze willen je dwingen de plek aan te wijzen waar je die broche hebt gevonden, het graf uitgraven en de hele schat meenemen.’ Ze vertelde hem niet over de discussie en ook niet over het zwart omrande kaartje. Hoofdschuddend vroeg ze: ‘Waarom heb je zoiets stoms uitgehaald? Je kent de regels. Je mag de begraafplaats niet verlaten. Zocht je soms problemen?’

Nim voelde zich erg klein en dwaas. ‘Ik was van plan een grafsteen voor je te kopen,’ biechtte hij met een klein stemmetje op. ‘En ik dacht dat ik meer geld nodig zou hebben. Daarom wou ik de broche verkopen.’

Liza zei niets.

‘Ben je boos?’

Ze schudde haar hoofd. ‘Dit is voor het eerst in vijfhonderd jaar dat iemand iets aardigs voor me doet,’ zei ze met een zweem van haar koboldlachje. ‘Waarom zou ik boos zijn?’ Toen vroeg ze: ‘Wat doe je als je probeert te vervagen?’

‘Opzeggen wat ik van meneer Pennyworth heb geleerd. “Ik ben een open deur, ik ben een verlaten steegje, ik ben ledigheid. Ogen zien me niet, blikken glijden langs me heen.” Maar het lukt nooit.’

‘Dat komt doordat je van vlees en bloed bent,’ zei Liza minachtend. ‘Dat soort spreuken werkt voor de doden, omdat we normaal al ons best moeten doen opgemerkt te worden, maar niet voor de levenden.’

Ze sloeg haar armen om zich heen en wiegde heen en weer alsof ze in tweestrijd verkeerde. Uiteindelijk zei ze: ‘Door mij zit je in de problemen… Kom eens hier.’

Hij kwam dichterbij staan en ze legde een koude hand op zijn voorhoofd, die aanvoelde als een natte zijden sjaal.

‘Misschien kan ik iets terugdoen.’ Ze mompelde, sprak binnensmonds woorden die hij niet kon verstaan. Toen zei ze luid en duidelijk:

‘Wees leeg, wees stof, wees droom, wees wind Wees nacht, wees duister, wens, gezwind Glip weg, glijd heen, beweeg nu vrij Over, onder, langsheen, voorbij.’

Nim werd door iets groots aangeraakt dat van top tot teen over hem heen streek, en hij huiverde. Zijn haren gingen rechtop staan en hij kreeg overal kippenvel. Er was iets veranderd. ‘Wat heb je gedaan?’ vroeg hij.

‘Een beetje geholpen,’ zei ze. ‘Ik ben wel dood, maar nog steeds een heks, weet je nog? Wij onthouden alles.’

‘Maar…’

‘Stil,’ zei ze. ‘Ze komen eraan.’

De sleutel ratelde in het slot. ‘Oke, makker,’ sprak een stem die Nim nog niet eerder zo duidelijk had gehoord, ‘wij worden vast goede vrienden.’ Met die woorden duwde Tom Hustings de deur open. Hij bleef in de deuropening staan en keek verbluft om zich heen. Hij was een indrukwekkende man met rood haar van nature en een rode neus van de drank. ‘Kom eens. Je zei toch dat hij hier zat?’

‘Ja,’ zei Bolger, die achter hem stond.

‘Waar dan?’ Bolgers gezicht verscheen achter dat van de roodharige kerel en hij tuurde de kamer in. ‘Heeft zich verstopt.’ Hij keek Nim vrijwel recht in het gezicht. ‘Verstoppen heeft geen zin,’ verkondigde hij luid. ‘Ik zie je wel. Kom maar tevoorschijn.’

De twee mannen liepen het kamertje in. Nim bleef doodstil tussen hen in staan en dacht aan de lessen van meneer Pennyworth. Hij verroerde zich niet en vertrok geen spier. Hij liet de blik van de mannen van zich af glijden zonder dat ze hem zagen.

‘Je krijgt er nog spijt van dat je niet tevoorschijn bent gekomen,’ zei Bolger en hij sloot de deur. ‘Goed dan,’ zei hij tegen Tom Hustings. ‘Blokkeer de deur om te zorgen dat hij niet naar buiten glipt.’ Hij liep door de kamer, tuurde achter alle dozen en voorwerpen en keek moeizaam bukkend onder het bureau. Hij liep straal langs Nim heen en trok een kastdeur open. ‘Daar zit je!’ riep hij. ‘Kom eruit!’

Liza giechelde.

‘Wat was dat?’ vroeg Tom Hustings, die razendsnel om zijn as draaide.

‘Ik heb niks gehoord,’ antwoordde Abanazer Bolger.

Liza giechelde weer. Daarna blies ze lucht door haar opeen geperste lippen, wat eerst als fluiten klonk en toen als het geluid van de wind in de verte. De lampen in het kamertje flikkerden en gonsden en doofden uit.

‘Die verdraaide stoppen zijn weer doorgeslagen,’ zei Abanazer Bolger. ‘Kom, dit is tijdverspilling.’

De sleutel klikte in het slot. Liza en Nim bleven alleen achter.

d ‘Hij is ontsnapt,’ zei Abanazer Bolger. Nim kon hem nu door de deur heen horen. ‘Een kamertje van niks. Er is geen plek om je te verstoppen. Dan hadden we hem allang gevonden.’

‘De man Jack zal er niet blij mee zijn.’

‘Hij hoeft het niet te weten.’

Stilte.

‘Tom Hustings, waar is de broche gebleven?’

‘Wat? Hier. Ik heb hem veilig weggestopt.’

‘Veilig weggestopt? In je zak? Rare plaats, als je het mij?vraagt. Klinkt eerder alsof je ermee wilde weglopen, alsof je mijn broche voor jezelf wilde houden.’

‘Jouw broche, Abanazer? Jouw broche? Je bedoelt onze broche.’

‘Onze broche. Welja. Ik kan me niet herinneren dat jij erbij was toen ik hem van de jongen afpakte.’

‘O ja, de jongen die je niet eens even kon vasthouden voor de man Jack? Weet je wel wat je te wachten staat als hij hoort dat je de jongen te pakken had, maar hem hebt laten ontsnappen?’

‘Het was ’m vast niet. Er zijn zoveel jongens in de wereld. Hoe groot is de kans dat dit uitgerekend de knul was die hij zoekt? Dat joch is vast in een onbewaakt ogenblik door de achterdeur gevlucht.’ En Abanazer Bolger vervolgde met een hoge, temerige stem: ‘Maak je over de man Jack geen zorgen, Tom. Het was ongetwijfeld de verkeerde jongen. Ik word oud en ga me dingen inbeelden. En de brandewijn is bijna op. Lust je een glaasje whisky? Ik heb achter nog een fles staan. Ik ga hem even halen.’

De deur van de voorraadkamer ging van het slot en Abanazer kwam binnen met een wandelstok en een zaklantaarn in zijn handen en een nog zuurder gezicht dan anders.

‘Als je hier nog zit,’ mopperde hij nors, ‘denk maar niet dat je kunt ontsnappen. Ik heb de politie gewaarschuwd. Dat heb ik gedaan.’ Hij grabbelde even in een lade en haalde een halfvolle fles whisky tevoorschijn en daarna een zwart flaconnetje. Daaruit goot hij een paar druppeltjes in de grotere fles en stopte het in zijn zak. ‘Die broche is van mij en van niemand anders,’ mompelde hij, gevolgd door een bulderend: ‘Ik kom eraan, Tom!’

Hij tuurde nog eens nijdig rond, keek weer straal langs Nim heen en liep weg met de fles whisky in zijn hand. De deur deed hij achter zich op slot.

‘Alsjeblieft,’ klonk de stem van Abanazer Bolger aan de andere kant van de deur. ‘Geef je glas eens, Tom. Een lekkere slok whisky, daar krijg je haar van op je borst. Zeg maar ho.’

Stilte. ‘Goedkope troep. Drink je zelf niet?’

‘De brandewijn ligt nog zwaar op m’n maag. Die moet ik eerst laten bezinken…’ Stilte. ‘He, waar is m’n broche gebleven?’

‘Jouw broche, hoor ik dat goed? He, wat heb je… Je hebt iets in m’n drinken gedaan, vuile rat!’

‘Nou en? Aan je smoelwerk zag ik wat je van plan was. Vuile dief!’

Er klonk geschreeuw, er vielen klappen en aan het harde gebonk te horen werden er zware meubels omvergegooid…

… en toen was het stil.

‘Nu,’ zei Liza. ‘Jij moet hier zo snel mogelijk weg.’

‘Maar de deur zit op slot.’ Hij keek haar aan. ‘Kun jij niks doen?’

‘Ik? Zelfs met mijn toverspreuken krijg ik je niet uit een afgesloten ruimte.’

Nim hurkte neer en tuurde door het sleutelgat, maar zag niets; de sleutel zat nog in het slot. Hij dacht even na en glimlachte fijntjes, waardoor zijn hele gezicht opklaarde. Uit een van de dozen haalde hij een gekreukt vel krantenpapier, streek het glad en schoof het zo ver mogelijk onder de deur door, al zorgde hij dat aan zijn kant nog een hoekje uitstak.

‘Waar ben je mee bezig?’ vroeg Liza ongeduldig.

‘Ik heb iets nodig, een soort potlood maar dunner…’ zei hij. ‘Hiermee moet het lukken.’ Hij vond een dun penseeltje op het bureaublad, duwde de punt van de steel in het slot, wrikte en duwde opnieuw.

Met een doffe plof viel de sleutel uit het slot en kwam op de krant terecht. Nim trok het vel papier met sleutel en al onder de deur door.

Liza lachte opgetogen. ‘Dat is gewiekst!’ zei ze. ‘Dat is wijsheid!’

Nim stak de sleutel in het slot, draaide hem om en duwde de deur van de voorraadkamer open.

In het overvolle antiquariaat lagen twee mannen op de vloer. Het meubilair was inderdaad omgevallen. De winkel was een chaos van kapotte klokken en stoelen, en daartussenin tussen lag de potige Tom Hustings boven op de kleinere Abanazer Bolger. Geen van beiden verroerden ze zich.

‘Zijn ze dood?’ vroeg Nim.

‘Was het maar waar,’ zei Liza.

Naast de mannen op de grond lag een broche van glanzend zilver met een rood-oranje gestreepte steen, op zijn plaats gehouden door de klauwen en koppen van een slang. De slangenkopjes keken triomfantelijk, begerig en vergenoegd.

Nim stopte de broche in zijn zak bij de zware glazen presse-papier, het penseeltje en het potje verf.

‘Neem dit ook mee,’ zei Liza.

Nim keek naar het zwartomrande kaartje waarop het woordJack stond geschreven. Het gaf hem een akelig gevoel. Er was iets mee dat hem bekend voorkwam, alsof het oude herinneringen opriep, herinneringen aan gevaar. ‘Ik wil het niet hebben.’

‘Het mag hier ook niet blijven liggen,’ zei Liza. ‘Ze hadden kwade bedoelingen met dat kaartje.’

‘Ik neem het niet mee,’ zei Nim. ‘Het is slecht. Verbrand het maar.’

‘Nee!’ riep Liza angstig. ‘Doe dat niet. Dat mag je nooit doen.’

‘Dan geef ik het wel aan Silas.’ Nim stak het kaartje in een envelop, zodat hij het amper hoefde aan te raken, en schoof de envelop in de binnenzak van zijn oude werkjas, naast zijn hart.

Driehonderd kilometer verderop werd de man Jack wakker en snoof de lucht op. Hij liep de trap af.

‘Wat is er?’ vroeg zijn grootmoeder, die in een grote ijzeren pot op het fornuis stond te roeren. ‘Wat nu weer?’

‘Ik weet het niet,’ antwoordde hij. ‘Maar er is iets gaande. Iets… interessants.’ En hij likte zijn lippen af. ‘Ruikt lekker,’ zei hij. ‘Erg lekker.’

Bliksem verlichtte de straatklinkers.

In de regen liep Nim haastig door de oude stad, heuvelopwaarts in de richting van het kerkhof. In de tijd dat hij opgesloten had gezeten in de voorraadkamer was het grauwe daglicht overgegaan in het vroeg invallende donker en hij was niet verbaasd de werveling van een bekende schaduw in het licht van de straatlantaarns te zien. Nim bleef even staan, terwijl een fladderende vlek nachtzwart fluweel de vorm van een man aannam.

Daar stond Silas met de armen over elkaar en hij stapte ongeduldig op Nim af. ‘En?’

‘Het spijt me,’ antwoordde Nim.

‘Je hebt me diep teleurgesteld,’ zei Silas hoofdschuddend. ‘Ik ben al naar je op zoek sinds ik wakker werd en ruik van mijlenver dat je in de penarie hebt gezeten. Je weet best dat je niet in de wereld van de levenden mag komen.’

‘Ik weet het. Het spijt me.’ De regen liep in straaltjes over Nims wangen alsof het tranen waren.

‘Eerst moeten we je veilig thuis zien te krijgen.’ Silas boog zich naar hem toe en verborg de jongen onder zijn mantel.

Nim voelde hoe hij werd opgetild. ‘Silas?’

Zijn voogd gaf geen antwoord.

‘Ik was best bang,’ zei hij. ‘Maar ik wist dat jij zou komen als het uit de hand liep. En Liza was bij me. Zij heeft heel goed geholpen.’

‘Liza?’ vroeg Silas op scherpe toon.

‘De heks van het Pottenbakkersveld.’

‘Heeft zij je geholpen?’

‘Ja, vooral bij het vervagen. Ik denk dat ik het nu kan.’

Silas bromde. ‘Vertel de rest maar als we thuis zijn.’ En Nim hield zijn mond tot ze bij de kapel waren geland. Ze gingen naar binnen, de lege kerk in, terwijl het twee keer zo hard ging regenen en het water opspatte boven de plassen.

Nim haalde de envelop met het zwart omrande kaartje uit zijn binnenzak. ‘Eh,’ zei hij. ‘Ik dacht dat jij dit zou willen hebben. Nou ja, dat was Liza’s idee.’

Silas bekeek de envelop eens goed. Daarna maakte hij die open, haalde het kaartje eruit, staarde ernaar, keerde het om en las wat Abanazer Bolger in zijn priegelige handschrift met potlood op de achterkant had geschreven, aantekeningen hoe het kaartje gebruikt moest worden. ‘Vertel me alles,’ zei hij.

Nim vertelde hem alles wat hij zich van die dag kon herinneren. Toen hij klaar was, schudde Silas langzaam, bedachtzaam zijn hoofd.

‘Krijg ik straf?’ vroeg Nim.

‘Nou en of!’ zei Silas. ‘Maar ik denk dat ik het aan je ouders overlaat welke maatregelen ze willen nemen. En ondertussen moet ik hier iets aan doen.’

Het zwartomrande kaartje verdween in zijn fluwelen mantel en toen was Silas, zoals zijn soort eigen is, als bij toverslag weg.

Nim trok de jas over zijn hoofd en klauterde over de glibberige voetpaden naar de heuveltop en het mausoleum van de Frobishers. Hij trok de lijkkist van Ephraim Pettyfer opzij en ging omlaag, omlaag en steeds verder omlaag.

Beneden legde hij de broche naast de beker en het mes.

‘Alsjeblieft,’ zei hij. ‘Helemaal opgepoetst en mooi gemaakt.’

‘Het komt terug,’ zei de Slier. Er lag voldoening in zijn met rookflarden doortrokken stem. ‘Het komt altijd terug.’

Het was een lange nacht geweest.

Nim liep slaperig en nogal behoedzaam voorbij het graf met de mooie spreuk van juffrouw Liberty Roach (wat ze uitgaf ging verlorenP wat ze uitdeelde blijft eeuc wig bij haarR lezerP wees liefdadig) en voorbij de laatste rustplaats van Harrison Westwood, bakker van deze parochie, en zijn vrouwen, Marion en Joan, in de richting van het Pottenbakkersveld. Meneer en mevrouw Owens waren van ver voor de tijd dat men het afkeurde om kinderen een pak slaag te geven en meneer Owens had die nacht met tegenzin gedaan wat hij als zijn plicht beschouwde. Nims achterwerk deed ontzettend zeer. Toch had de bezorgde blik van mevrouw Owens Nim meer pijn gedaan dan de ergste aframmeling.

Hij kwam bij het ijzeren hek dat de grens met het Pottenbakkersveld vormde en glipte tussen de spijlen door.

‘Hallo?’ riep hij. Geen antwoord, zelfs geen extra schaduw onder de meidoorn. ‘Ik hoop niet dat je door mij in de problemen zit.’

Niets.

Hij had de spijkerbroek in het schuurtje teruggelegd, want hij voelde zich prettiger in zijn grijze lijkkleed, maar de jas had hij gehouden. Het was fijn om zakken te hebben.

Uit het schuurtje had hij een kleine handzeis meegenomen en daarmee ging hij de brandnetels op het Pottenbakkersveld te lijf. Ze vlogen in het rond en Nim ging door met maaien en trekken tot er alleen prikkende stoppels boven de grond uitstaken.

Hij leegde zijn jaszak: de grote presse-papier met de mengeling van felle kleuren, het potje verf en het penseel.

Hij doopte het kwastje in de verf en schilderde met bruine verf zorgvuldig de letters…

eRhR?op de presse-papier, en daaronder schreef hij…

wij onthouden alles Het was bijna bedtijd en hij wist dat hij voorlopig beter vroeg naar bed kon gaan.

Hij legde de presse-papier op de grond waar eens de brandnetels hadden gegroeid, ergens waar naar schatting haar hoofd moest liggen, en bleef even het resultaat van zijn werk bekijken. Daarna kroop hij door de spijlen van het hek en liep al veel minder behoedzaam de heuvel op.

‘Niet gek,’ klonk een montere stem vanaf het Pottenbakkersveld. ‘Helemaal niet gek.’

Maar toen hij zich omdraaide, zag hij niemand.

‘Laatste dans!’

Danse macabre

Er was iets gaande. Nim wist het zeker. Hij merkte het aan de tintelende winterlucht, de sterren, de wind en de duisternis. Hij merkte het aan het ritme van lange nachten en korte dagen.

Zijn moeder stuurde hem weg uit de knusse tombe van de Owensen. ‘Ga buiten spelen! Ik heb nog een hoop te doen.’

Nim keek haar aan. ‘Maar het is koud buiten,’ protesteerde hij.

‘Natuurlijk is het koud. Het is winter. Zo hoort het ook. En nu,’ prevelde ze meer tegen zichzelf dan tegen hem, ‘schoenen poetsen. En kijk mijn jurk nou eens. Daar moet een nieuwe zoom in. En spinnenwebben, overal spinnenwebben, hemeltjelief. Ga buiten spelen!’ zei ze nogmaals tegen Nim. ‘Er is een hoop te doen. Ik kan je niet gebruiken.’

Daarna zong ze een couplet van een liedje dat Nim nog nooit had gehoord.

Rijk of arm, kom met me mee,

Kom en dans de macabree.

‘Wat is dat?’ vroeg Nim. Dat had hij beter niet kunnen doen, want mevrouw Owens trok een gezicht als een donderwolk. Voordat ze lucht aan haar boosheid kon geven, vluchtte hij de tombe uit.

Het was koud op de begraafplaats, koud en donker, en de sterren stonden al aan de hemel. In het met klimop overhuifde Egyptische laantje passeerde hij ma Slaughter, die ingespannen naar het groen tuurde.

‘Jij hebt betere ogen dan ik, jongeman. Staat hij al in bloei?’

‘Bloemen in de winter?’

‘Kijk me niet zo raar aan, jongeman,’ zei ma Slaughter. ‘Alles bloeit op zijn tijd. Een knop, een bloesem, een bloem en dan verwelkt het. Alles op zijn tijd.’ Ze dook nog dieper weg onder haar mantel en bonnet en zei:

Vergeet je zorgen en je wee,

Dans met ons de macabree.

‘Ik zou het niet weten,’ zei Nim. ‘Wat is de macabree?’

Maar ma Slaughter had zich door de klimop gewurmd en was uit het zicht verdwenen.

‘Wat vreemd,’ zei Nim hardop. Hij zocht warmte en gezelligheid in het bruisende mausoleum van de Bartleby’s, maar niemand van de hele familie Bartelby, die zeven generaties telde, had die avond tijd voor hem. Ze waren stuk voor stuk bezig met opruimen en schoonmaken, vanaf het laatste (overl. 1831) tot aan het eerste (overl. 1690) familielid.

Fortinbras Bartleby, op tienjarige leeftijd gestorven (ten prooi gevallen aan de vliegende tering, had hij Nim verteld, die jarenlang ten onrechte had aangenomen dat het een roofvogel was tot hij ontdekte dat het om een ziekte ging), verontschuldigde zich bij zijn vriend.

‘We hebben geen tijd om te spelen, want het is bijna morgenavond en hoe vaak gebeurt dat eigenlijk?’

‘Elke dag,’ antwoordde Nim. ‘Het is elke dag bijna morgenavond.’

‘Niet zo’n avond,’ zei Fortinbras. ‘Die komt maar hoogstzelden voor, net zo weinig als een witte raaf of een beer die de tango danst.’

‘Het is morgen toch geen Halloween of kerstavond of oudejaar?’

Fortinbras lachte, een gulle lach waarbij zijn kogelronde sproetengezicht begon te stralen van plezier.

‘Nee, dat niet. Dit is een heel bijzondere avond.’

‘Hoe heet-ie dan?’ vroeg Nim. ‘Wat gebeurt er morgenavond?’

‘Het is de allermooiste avond die er bestaat,’ antwoordde Fortinbras en Nim wist zeker dat hij meer had verteld als zijn oma Louisa Bartleby (pas twintig jaar oud) hem niet bij zich had geroepen en streng iets in zijn oor had gefluisterd.

‘Niets,’ zei Fortinbras en tegen Nim: ‘Sorry, ik moet weer aan de slag.’ Hij pakte een doek, waarmee hij de wand van zijn stoffige kist glanzend opwreef. ‘La, la, la, hopla,’ zong hij. ‘La, la, la, hopla.’ Elke keer als hij ‘hopla’ zong, gaf hij een extra harde zwieper aan de doek.

‘Moet je dat andere lied niet zingen?’

‘Welk lied?’

‘Dat iedereen zingt.’

‘Geen tijd,’ antwoordde Fortinbras. ‘Het is morgen al, morgen al.’

‘Geen tijd,’ zei Louisa, die in het kraambed was gestorven bij de geboorte van een tweeling. ‘Loop ons niet voor de voeten!’

Met haar lieflijke, heldere stem zong ze:

Kom langs landweg en allee, En dans dan de macabree.

Nim wandelde naar het bouwvallige kerkje. Hij glipte door de stenen muur de crypte in, waar hij wachtte tot Silas terugkeerde. Het was wel koud, maar daar had hij weinig last van. Hij voelde zich gekoesterd door de begraafplaats en de doden zijn ongevoelig voor kou.

Zijn voogd kwam tegen de ochtend terug met een grote plastic tas.

‘Wat zit daarin?’

‘Kleren voor jou. Pas ze maar.’ Silas haalde een grijze trui tevoorschijn, die dezelfde kleur had als Nims lijkkleed, een spijkerbroek, ondergoed en een paar schoenen, lichtgroene sportschoenen.

‘Waar zijn kleren voor?’

‘Om te dragen, wat anders? Volgens mij word je er oud genoeg voor — tien jaar, is het niet? — en kleren dragen is een goede gewoonte van de levenden. Het moet er toch eens van komen, dus waarom zou je er nu niet mee beginnen? Bovendien vormen ze een goede vermomming.’

‘Wat is een vermomming?’

‘Als iets zo goed op iets anders lijkt dat niemand het meer herkent.’

‘Eh, ik snap ‘t, geloof ik.’ Nim trok de kleren aan. Met de schoenveters had hij wat moeite en Silas moest hem leren hoe hij ze moest strikken. Dat zag er enorm ingewikkeld uit. Nim strikte en herstrikte net zo lang totdat zijn voogd tevreden was over het resultaat. Pas daarna durfde Nim zijn vraag te stellen.

‘Wat is de macabree?’

Silas trok zijn wenkbrauwen op en hield zijn hoofd schuin. ‘Waar heb je dat opgevangen?’

‘De hele begraafplaats heeft het erover. Ik denk dat het morgenavond gaat gebeuren. Maar wat is de macabree?’

‘Een dans,’ antwoordde Silas.

‘Dans met ons de macabree,’ herinnerde Nim zich. ‘Heb jij dat wel eens gedaan? Wat is het voor dans?’

Zijn voogd keek hem aan met ogen als donkere poelen. ‘Ik weet het niet. Ik weet heel veel, want ik zwerf al heel lang ’s nachts over deze aarde rond, maar ik weet niet hoe het is om de macabree te dansen. Daarvoor moet je dood of levend zijn, en ik ben geen van beide.’

Nim huiverde. Hij wilde zijn armen om zijn voogd slaan, hem omhelzen en zeggen dat hij hem nooit in de steek zou laten, maar dat was ondenkbaar. Hij kon Silas net zo min vasthouden als een manestraal. Niet omdat zijn voogd onstoffelijk was, maar omdat het niet hoorde. Je had nu eenmaal mensen die je kon omhelzen, en je had Silas.

Nims voogd keek hem onderzoekend aan en zag een jongen in nieuwe kleren. ‘Niet slecht,’ constateerde hij. ‘Niemand kan aan je zien dat je altijd op een begraafplaats hebt gewoond.’

Nim glimlachte trots, maar toen vervaagde zijn glimlach en keek hij weer ernstig. ‘Maar jij blijft altijd hier, he? En ik hoef toch niet weg als ik dat niet wil?’

‘Alles heeft zijn tijd,’ antwoordde Silas en meer zei hij die avond niet.

* * *

De volgende dag werd Nim vroeg wakker, terwijl de zon als een zilveren penning hoog aan de grijze winterhemel stond. Het was verleidelijk om overdag te blijven liggen en de hele winter als een doorlopende nacht door te brengen zonder ooit de zon te zien. Daarom sprak hij elke avond met zichzelf af dat hij de volgende dag zou opstaan en zijn neus buiten de deur van de knusse tombe zou steken.

Er hing een vreemde geur in de lucht, een doordringende bloemengeur. Nim volgde het spoor tegen de heuvel op naar het Egyptische laantje, waarlangs bundels winterklimop als een waterval omlaag vielen en een groenblijvend vlechtwerk vormden waarachter neo-Egyptische muren, standbeelden en hierogliefen verscholen gingen.

Hier was de geur het sterkst. Nim vroeg zich even af of het had gesneeuwd, want de klimop was bezaaid met witte vlokjes, maar toen hij die beter bekeek, bleken het geen sneeuwvlokken te zijn maar minieme bloemetjes met vijf blaadjes. Hij wilde er net aan ruiken toen hij voetstappen op het pad hoorde.

Nim dook weg in de klimop en gluurde tussen de bladeren door. Er kwamen levende mensen over het Egyptische laantje aangelopen, drie mannen en een vrouw. De vrouw droeg een rijk bewerkte ketting.

‘Zijn we er?’ vroeg ze.

‘Ja, mevrouw Caraway,’ antwoordde een corpulente, grijsharige, kortademige man. Evenals de andere twee had hij een grote, lege tenen mand bij zich.

De vrouw zag er verward en verwonderd uit. ‘Het zal wel zo zijn, maar begrijpen doe ik het niet.’ Ze keek naar de bloesem. ‘Wat moet ik nu doen?’

De kleinste man haalde een dof geworden zilveren schaartje uit zijn tenen mand. ‘Alstublieft, mevrouw de burgemeester.’

Ze nam het schaartje aan, knipte de bloemtrosjes af en begon met hulp van de drie mannen de manden te vullen.

‘Dit is,’ zei mevrouw Caraway, de burgemeester, ‘volkomen belachelijk.’

‘Het is traditie,’ zei de zwaarlijvige man.

‘Volkomen belachelijk,’ herhaalde mevrouw Caraway, hoewel ze de witte bloemetjes bleef afknippen en die in de tenen manden liet vallen. Toen de eerste mand vol was, vroeg ze: ‘Is het zo niet genoeg?’

‘We moeten alle vier de manden vullen,’ zei de kleinste, ‘en daarna geven we iedereen in de oude stad een bloem.’

‘Wat is dat voor vreemde traditie?’ vroeg mevrouw Caraway. ‘Ik heb het aan de vorige burgemeester gevraagd en hij had er nog nooit van gehoord. Hebben jullie trouwens niet het gevoel dat we in de gaten worden gehouden?’

‘Hoe bedoelt u?’ vroeg de derde man, die tot nog toe geen woord had gezegd. Hij droeg een baard en een tulband en had twee tenen manden bij zich. ‘Bedoelt u: geesten? Daar geloof ik niet in.’

‘Geen geesten,’ antwoordde mevrouw Caraway. ‘Gewoon het gevoel dat er iemand naar ons kijkt.’

Nim moest zich bedwingen om niet dieper in de klimop weg te duiken.

‘Het is geen wonder dat de vorige burgemeester er nog nooit van heeft gehoord,’ zei de corpulente man, wiens mand bijna vol was. ‘Het is voor het eerst in tachtig jaar dat de winterbloesem bloeit.’

De man met de baard en de tulband, die niet in geesten geloofde, keek schichtig om zich heen.

‘Iedereen in de oude stad krijgt een bloem,’ zei de kleinste. ‘Mannen, vrouwen en kinderen.’ Langzaam, alsof hij zich iets van heel lang geleden te binnen moest brengen, ging hij verder. ‘Sluit je aan bij het defile. Straks dansen we de macabree.’

Mevrouw Caraway snoof. ‘Wat een onzin,’ maar ze ging door met bloemen afknippen.

* * *

Het begon al vroeg in de middag te schemeren en tegen halfvijf was het donker. Nim zwierf over de begraafplaats omdat hij behoefte had aan een praatje, maar hij zag niemand. Hij liep naar het Pottenbakkersveld om Liza Hempstock te zoeken, maar ze was er niet. Hij ging terug naar de tombe van de Owensen, maar daar was niemand. Zijn vader en moeder waren in geen velden of wegen te bekennen.

Er kwam een lichte paniek bij hem op. Voor het eerst in zijn tienjarige leven voelde Nim zich eenzaam op de begraafplaats, die hij altijd als zijn thuis had beschouwd. Hij stormde de heuvel af naar de oude kapel en wachtte op Silas.

Silas kwam niet.

Misschien ben ik hem misgelopen, dacht hij, al kon hij zich dat niet voorstellen. Hij klom naar de top van de heuvel, waarvandaan hij uitzicht had. De sterren stonden aan de koude hemel; de stad, die zich onder hem uitstrekte, vertoonde een rijke schakering aan lichtjes: van straatlantaarns tot koplampen en andere bewegende verlichting. Langzaam daalde hij de heuvel af tot hij bij de hoofdingang van de begraafplaats kwam en daar bleef hij staan.

Hij hoorde muziek.

Nim had in zijn leven veel soorten muziek gehoord: getingel van de ijscoman, popsongs op radio’s van de werklui, wijsjes die Claretty Jake voor de doden speelde op zijn oude fiedel, maar dit nog nooit: een reeks aanzwellende tonen als aan het begin van een muziekstuk. Het klonk als een intro of ouverture.

Hij glipte door het dichte hek en wandelde de heuvel af.

In de oude stad kwam hij langs de burgemeester, die op de hoek van een straat stond. Nim zag dat ze een wit bloemetje aan een passerende zakenman gaf en het op zijn revers speldde.

‘Ik doe niet aan collectes,’ zei de zakenman. ‘Donaties laat ik over aan mijn kantoor.’

‘Het is niet voor een goed doel,’ sprak de burgemeester. ‘Het is een plaatselijke traditie.’

‘Ha,’ zei hij en hij stak zijn borst naar voren om met het witte bloemetje te pronken. Trots als een pauw liep hij verder.

De volgende voorbijganger was een jonge vrouw achter een kinderwagen.

‘Waar is ’t voor?’ vroeg ze argwanend, toen de burgemeester naar haar toe kwam.

‘Eentje voor u en een voor de kleine,’ zei de burgemeester.

‘Maar waar is ’t voor?’ herhaalde de jonge vrouw. ‘Een oude traditie van onze stad,’ antwoordde de burgemeester vaag. ‘Zoiets.’

Nim liep verder. Overal zag hij mensen lopen met witte bloemen op hun borst. Op andere straathoeken stonden de mannen die de burgemeester hadden geholpen. Ook zij hadden een mand bij zich en deelden de witte bloemen uit. Niet iedereen nam er een aan, maar de meesten wel.

Ergens aan de rand van zijn bewustzijn bleef hij de muziek horen. Hij hield zijn hoofd schuin om vast te stellen waar die vandaan kwam. Tevergeefs. Ze was overal. Ze hing in de lucht, weerklonk in het klapperen van de vlaggen en de luifels, het geruis van het verre verkeer, het geklak van hakken op het droge plaveisel…

Er was nog iets vreemds, besefte Nim, terwijl hij de mensen volgde die naar huis gingen. Iedereen liep op het ritme van de muziek.

De man met de baard en de tulband was bijna door zijn bloemen heen. Nim ging naar hem toe.

‘Hallo,’ zei Nim.

De man schrok op. ‘Ik zag je niet,’ zei hij verwijtend.

‘Sorry, maar mag ik ook zo’n bloem?’

De man met de tulband keek hem wantrouwend aan. ‘Woon je hier?’ vroeg hij.

‘Jawel.’

De man gaf Nim een witte bloem. Hij nam hem aan, maar riep ‘Au’, toen hij een prik in zijn duim voelde.

‘Je moet hem opspelden,’ zei de man. ‘Pas op voor de scherpe punt.’

Er kwam een druppeltje bloed uit Nims duim, dat hij opzoog terwijl de man de bloem op zijn trui bevestigde. ‘Ik heb je hier nog nooit gezien,’ zei de man.

‘Maar ik woon er wel,’ zei Nim. ‘Waar zijn die bloemen voor?’

‘Dat was een traditie van de oude stad, voordat er omheen werd gebouwd. Als de winterbloesem op de begraafplaats bloeit, wordt ze geplukt en aan iedereen uitgedeeld, man of vrouw, jong of oud, rijk of arm.’

De muziek klonk luider. Nim vroeg zich af of hij die beter kon horen nu hij ook een bloem droeg. Hij kon het ritme onderscheiden, dat op tromgeroffel leek, en een snerpende aanzet van een melodie waardoor hij de lust kreeg stevig in de maat door te stappen.

Nim had nog nooit zomaar over straat gelopen. Hij was vergeten dat hij de begraafplaats niet mocht verlaten, vergeten dat de doden van de begraafplaats op de heuvel niet meer in hun graven lagen. Hij dacht alleen aan de oude stad, waar hij doorheen slenterde tot hij aankwam bij het gemeentelijk plantsoen voor het vroegere stadhuis (dat nu in gebruik was als museum en toeristeninformatiecentrum, terwijl het stadhuis zelf was verhuisd naar een groter, nieuwer, saaier kantoor verderop in de stad.).

Er waren al mensen op de been. Ze wandelden door het plantsoen, dat midden in de winter slechts bestond uit een groot grasveld met een trap, een paar struiken en een standbeeld.

Nim luisterde geboeid naar de muziek. Er druppelden steeds meer mensen het plein op, enkelingen of stellen die met de hele familie of alleen op stap waren. Hij had nog nooit zo veel levenden bij elkaar gezien. Er waren er wel honderden, allemaal ademend, allemaal even springlevend als hijzelf, allemaal met een witte bloem.

Is dit wat de levenden doen? vroeg Nim zich af, maar hij wist het antwoord al. Nee, dit was anders, dit was iets heel bijzonders.

De jonge vrouw achter de kinderwagen, die hij al eerder had gezien, stond naast hem met haar baby in de armen en bewoog haar hoofd op de maat van de muziek.

‘Hoe lang gaat de muziek door?’ vroeg Nim, maar ze gaf geen antwoord. Ze glimlachte alleen en wiegde met haar hoofd. Nim vond dat ze een vreemde glimlach had. Toen hij zeker wist dat ze hem niet had gehoord — misschien was hij vervaagd of vond ze hem niet de moeite waard om naar te luisteren — riep ze: ‘Bliksems, het lijkt wel kerst.’ Ze zei het alsof ze hardop droomde, alsof ze zichzelf vanuit een ander standpunt waarnam. Op dezelfde afwezige toon ging ze verder. ‘Ik moet aan de zus van m’n oma denken, tante Clara. Toen oma dood was, vierden we kerstavond daar en dan speelde ze op die oude piano van haar en ze zong er ook wel eens bij, en dan aten we chocolade en noten. Ik weet niet meer wat ze allemaal zong. Maar die muziek, het is net of je al die versjes tegelijk hoort.’

Zelfs de baby, die op haar schouder in slaap leek te zijn gevallen, zwaaide met zijn knuistjes het ritme mee.

Ineens hield de muziek op en daalde er een stilte over het plein neer, de omfloerste stilte van vallende sneeuw, waarin alle geluiden door de nacht werden opgeslokt en niemand met zijn voeten stampte of schuifelde of zelfs maar durfde te ademen.

Ergens in de buurt sloeg een klok, twaalf slagen voor middernacht, en daar kwamen ze.

In een langzame optocht daalden ze de heuvel af, plechtig voortstappend in de maat. In rijen van vijf vulden ze de hele breedte van de weg. Nim herkende hen, tenminste de meesten. Helemaal vooraan zag hij ma Slaughter lopen en Josiah Worthington en de oude graaf die bij een kruistocht gewond was geraakt en naar huis was gekomen om daar te sterven, en dokter Trefusis. Ze keken allemaal even ernstig en gewichtig.

Sommige mensen op het plein hapten naar adem. Iemand begon te jammeren: ‘Genade, Heer, de dag des oordeels is gekomen!’ De meeste mensen keken echter onbewogen toe en waren al even weinig verbaasd als wanneer het een droom was geweest.

De doden marcheerden rij na rij verder, tot ze bij het plein kwamen.

Josiah Worthington liep het bordes van het stadhuis op naar mevrouw Caraway, de burgemeester. Hij bood haar zijn arm aan en zei zo hard dat iedereen op het plein het kon horen: ‘Lieftallige dame, zeg geen nee, maar dans met mij de macabree.’

Mevrouw Caraway aarzelde en keek vragend naar de man die naast haar stond. Hij droeg een kamerjas, een pyjama en slippers, en op de kraag van zijn kamerjas was een witte bloem gespeld. Glimlachend knikte hij naar zijn vrouw. ‘Ga je gang.’

Ze stak haar hand uit naar Josiah Worthington. Zodra hun vingers elkaar raakten, begon de muziek weer te spelen. Als de muziek die Nim had gehoord nog maar de intro was, dan begon nu het echte stuk. Dit was de muziek waarvoor ze allemaal waren gekomen, een melodie waarbij ze hun armen en benen niet konden stilhouden.

Ze pakten elkaar bij de hand, de levenden en de doden, en begonnen te dansen. Nim zag ma Slaughter met de man in de tulband rondzwieren en de zakenman met Louisa Bartleby. Mevrouw Owens schonk Nim een glimlach, terwijl ze de hand van de oude krantenverkoper greep. Meneer Owens stak zonder neerbuigendheid zijn hand uit naar een klein meisje en zij nam hem aan alsof ze haar hele leven naar dit moment had uitgekeken. Toen was het afgelopen met kijken, want iemand omvatte Nims hand en de dans begon.

Liza Hempstock grijnsde naar hem. ‘Is het niet zalig?’ vroeg ze, terwijl ze samen de eerste passen zetten.

Daarna zong ze mee met de muziek:

Stap en draai en hupsakee, Ieder danst de macabree.

De muziek vulde Nims hoofd en borst met een onuitsprekelijk geluksgevoel en zijn voeten bewogen uit zichzelf, alsof hij de passen al kende.

Hij danste met Liza Hempstock en toen er een ander wijsje werd gespeeld, greep Fortinbras Bartleby zijn hand en danste hij met Fortinbras dwars door de rijen dansers heen, die voor hen uiteenweken.

Hij zag Abanazer Bolger dansen met juffrouw Borrows, zijn vroegere onderwijzeres. Hij zag de levenden met de doden dansen. Van een parendans gingen ze over op lange rijen, die tegelijkertijd stapten, trapten en stampten (La-la-lahopla! La-la-la-hopla!), een reidans die al duizenden jaren oud was.

Op een gegeven moment stond hij naast Liza Hempstock en vroeg: ‘Waar komt de muziek eigenlijk vandaan?’

Ze haalde haar schouders op.

‘Wie organiseert dit?’

‘Het gebeurt spontaan,’ vertelde ze. ‘De levenden herinneren het zich niet meer, maar wij nog wel…’ Opgewonden onderbrak ze zichzelf. ‘Kijk!’

Nim had nog nooit een paard in het echt gezien, alleen in prentenboeken, maar het witte paard dat over straat naar hen toe klepperde, leek in de verste verte niet op de voorstelling die hij zich ervan had gemaakt. Het was veel en veel groter, en had een lang, ernstig hoofd. Op zijn ongezadelde rug reed een vrouw. Ze droeg een lange grijze jurk, die in het schijnsel van de decembermaan glinsterde als spinnenwebben in de ochtenddauw.

Toen de vrouw bij het plein kwam, liet ze haar paard tot stilstand komen, gleed soepel van zijn rug en bleef met haar gezicht naar iedereen toe staan, naar de levenden en de doden.

Ze maakte een reverence.

De toeschouwers maakten tegelijkertijd een reverence of een buiging, waarna ze weer begonnen te dansen.

‘De schimmel brengt de dame mee Die voorgaat in de macabree’

zong Liza Hempstock, voordat de wervelende dans haar bij Nim wegvoerde. Ze stampten op de muziek. Ze stapten en trapten en draaiden, en de dame deed enthousiast mee met stappen, trappen en draaien. Zelfs het paard wiegde met zijn kop, trappelde en bewoog mee op de maat.

De muziek ging steeds sneller en de dansers ook. Nim was buiten adem, maar hij kon zich niet voorstellen dat de dans ooit zou ophouden: de macabree, de dans van de levenden met de doden, de dans met de Dood. Nim glimlachte, net als iedereen.

Terwijl hij door het stadsplantsoen wervelde en sprong, ving hij af en toe een glimp van de dame in de grijze jurk op.

Iedereen, dacht hij, iedereen is nu aan het dansen! Maar hij had het nog niet gedacht of hij ontdekte dat het niet waar was. In de schaduw van het oude stadhuis stond een man, van top tot teen in het zwart gekleed. Hij danste niet, maar keek alleen toe.

Nim vroeg zich af of hij verlangen of verdriet op het gezicht van Silas zag, maar zijn uitdrukking was ondoorgrondelijk.

Hij riep heel hard: ‘Silas!’ in de hoop dat zijn voogd erbij zou komen, mee zou dansen en plezier zou maken, maar zodra hij zijn naam hoorde, verdween Silas in de schaduw en werd onzichtbaar.

‘Laatste dans!’ werd er geroepen en de muziek hief een plechtige, langzame slotmelodie aan.

Alle aanwezigen kozen een partner; de levenden dansten met de doden (en omgekeerd). Nim stak tastend zijn hand uit. Tot zijn verrassing raakten zijn vingers die van de dame in de spinragjurk en hij keek in haar grijze ogen.

Ze glimlachte naar hem.

‘Hallo, Nim,’ zei ze.

‘Hallo.’ En hij danste met haar. ‘Ik weet niet hoe u heet.’

‘Namen zijn niet belangrijk.’

‘Ik ben weg van uw paard. Hij is zo groot! Ik wist niet dat er zulke grote paarden bestonden.’

‘Hij is zachtmoedig genoeg om de machtigste mens op zijn brede rug te nemen en sterk genoeg voor het kleinste kind.’

‘Mag ik erop rijden?’ vroeg Nim.

‘Eens mag je erop rijden,’ antwoordde ze in haar glinsterende spinragrokken. ‘Dat moment komt voor iedereen.’

‘Beloofd?’

‘Beloofd!’

Daarmee was de dans afgelopen. Nim maakte een diepe buiging voor zijn danspartner en pas toen voelde hij hoe uitgeput hij was. Het leek of hij uren achtereen had gedanst. Al zijn spieren deden pijn en protesteerden. Hij was buiten adem.

Een klok begon het hele uur te slaan. Nim telde de slagen. Het waren er twaalf. Verbaasd vroeg hij zich af of ze twaalf uur hadden gedanst of vierentwintig of nul.

Hij rechtte zijn rug en keek om zich heen. De doden waren verdwenen, evenals de Dame op de Schimmel. Alleen de levenden waren er nog. Ze maakten aanstalten om naar huis te gaan. Versuft verlieten ze het stadsplein, houterig als mensen die uit een diepe slaap zijn gewekt en nog niet goed wakker zijn.

Het plein lag bezaaid met witte bloemetjes. Het leek alsof er een bruiloft was geweest.

* * *

De volgende middag ontwaakte Nim in de tombe van de Owensen met het gevoel dat hij een groot geheim kende, dat hij iets ongelooflijk belangrijks had gedaan en daar dolgraag over wilde praten.

Toen mevrouw Owens opstond, zei hij: ‘Wat was dat wonderbaarlijk gisteravond!’

‘O ja?’ vroeg mevrouw Owens.

‘We hebben allemaal gedanst,’ ging Nim verder. ‘In de oude stad.’

‘Nee maar,’ zei mevrouw Owens snuivend. ‘Dansen maar liefst. Je weet toch dat je niet in de stad mag komen.’

Als zijn moeder in zo’n bui was, wist Nim, kon hij haar maar beter met rust laten. Hij glipte naar buiten, waar het begon te schemeren.

Daarna liep hij de heuvel op naar de zwarte gedenknaald en de steen van Josiah Worthington met het natuurlijke amfitheater, waarvandaan hij kon uitkijken over de oude stad en de lichtjes van de omringende bebouwing.

Josiah Worthington stond naast hem.

Nim zei: ‘U opende de dans met de burgemeester. U hebt met haar gedanst.’

Josiah Worthington keek hem zwijgend aan.

‘Echt waar!’

‘De doden en de levenden gaan niet met elkaar om, kind,’ zei Josiah Worthington. ‘Wij maken geen deel meer uit van hun wereld en zij niet meer van de onze. Die doodenkele keer dat we samen dansen, dedanse macabre, de dodendans, spreken we daar niet over en al helemaal niet met de levenden.’

‘Maar ik hoor bij jullie.’

‘Nog niet, kind. Van je levensdagen niet.’

Nu begreep Nim ook waarom hij bij de levenden had gestaan en niet had meegelopen in de stoet die de heuvel was afgekomen. ‘Aha, ik snap het… denk ik.’

Hij rende naar beneden, een tienjarige jongen met enorme haast. In zijn vaart struikelde hij bijna over Digby Poole (1785–1860, kijk goed naar mijP straks ligt hier gij), krabbelde moeizaam overeind en stormde naar de oude kapel, bang dat hij Silas zou mislopen, bang dat zijn voogd al op stap was tegen de tijd dat hij daar aankwam.

Nim ging op de bank zitten.

Naast hem een beweging, maar onhoorbaar, en zijn voogd zei: ‘Goedenavond, Nim.’

‘Je was erbij gisteravond,’ zei Nim. ‘Probeer dat maar niet te ontkennen, want ik weet dat je er was.’

‘Inderdaad.’

‘Ik heb met haar gedanst, met de dame op het witte paard.’

‘O ja?’

‘Je hebt het gezien! Je keek naar ons! Naar de levenden en de doden! We hebben gedanst. Waarom wil niemand erover praten?’

‘Omdat er mysteries zijn. Omdat er dingen zijn waarover mensen niet mogen spreken. Omdat er dingen zijn die ze zich niet meer kunnen herinneren.’

‘Maar jij spreekt er wel over. Wij praten toch over de macabree.’

‘Ik heb niet gedanst,’ zei Silas.

‘Maar je hebt het gezien.’

‘Ik weet niet wat ik heb gezien.’

‘Ik danste met de dame!’ riep Nim uit. Zijn voogd keek zielsbedroefd en Nim werd bang. Hij voelde zich een kind dat een slapende panter had gewekt.

Maar Silas zei alleen: ‘Dit gesprek is afgelopen.’

Nim had misschien nog iets gezegd — hij had nog talloze dingen willen zeggen, hoe onverstandig dat ook mocht zijn — maar zijn aandacht werd afgeleid. Hij hoorde een zwak en zacht geruis. Met een koude, vederlichte aanraking streek er iets langs zijn wang.

Op slag waren alle herinneringen aan de dans verdwenen, en zijn angst veranderde in bewondering en verrukking.

Het was de derde keer in zijn leven dat hij dit meemaakte.

‘Kijk, Silas, het sneeuwt!’ Hij werd vervuld van zo’n groot geluksgevoel dat er geen plaats was voor iets anders. ‘Het sneeuwt echt!’

De Conventie

Op een bordje in de hotellobby stond dat de Washingtonzaal die avond gereserveerd was voor een privebijeenkomst, hoewel niemand er het fijne van wist. Als je trouwens de zaal in zou kunnen kijken, zou je van de aanwezigen niet veel wijzer worden, hoewel een vluchtige blik volstond vast te stellen dat er geen vrouwen bij waren. Het was een mannenbijeenkomst, dat was wel duidelijk. Ze zaten aan ronde eettafels en waren bijna klaar met het dessert.

Het waren er een stuk of honderd, allen gekleed in een stemmig zwart pak. Dat pak was het enige wat ze gemeenschappelijk hadden, want ze hadden grijs haar, donker haar, blond haar, rood haar of geen haar. Hun gezicht was vriendelijk of onvriendelijk, behulpzaam of nors, open of gereserveerd, gevoelig of bot. De meesten waren blank, maar er waren ook zwarte en bruine mannen bij, en ze kwamen uit Europa, Afrika, India, China, Zuid- of Noord-Amerika of de Filipijnen. Onder elkaar en met de obers spraken ze Engels, maar hun accent was net zo divers als zijzelf. Ze kwamen uit alle landen van Europa en van over de hele wereld.

De mannen in zwarte pakken zaten aan tafel, terwijl een omvangrijke, montere man in jacquet — alsof hij rechtstreeks van een bruiloft kwam — verslag deed van alle verrichte Goede Daden. Er waren buitenlandse vakanties georganiseerd voor kinderen uit sloppenwijken. Er was een bus aangeschaft om uitstapjes te kunnen maken met mensen die er nodig eens uit moesten.

De man Jack zat aan het voorste tafeltje in het midden van de zaal, naast een modieuze man met zilvergrijs haar. Ze wachtten op de koffie.

‘De tijd staat niet stil,’ zei de zilverharige man, ‘en we worden er allemaal niet jonger op.’

De man Jack zei: ‘Weet je nog, dat incident in San Francisco van vier jaar geleden…’

‘Een kwestie van pech, maar het had even weinig met de zaak te maken als een beukennootje met de lente. Je hebt gefaald, Jack. Je had ze allemaal moeten uitschakelen, ook de baby, of juist de baby. Bijna raak is evengoed mis.’

Een ober in een wit jasje schonk koffie in voor de mannen aan hun tafeltje: een klein mannetje met een potlooddun, zwart snorretje; een grote blonde man die zo knap was dat hij weggelopen leek te zijn van het witte doek, en een zwarte man met een reusachtig hoofd en de wilde blik van een getergde stier in de arena. De mannen deden heel demonstratief alsof ze niet geinteresseerd waren in het gesprek aan hun tafeltje, maar een en al oor waren voor de spreker. Ze klapten zelfs van tijd tot tijd. De zilvergrijze man gooide een paar grote scheppen suiker in zijn koffie en roerde driftig.

‘Al tien jaar,’ zei hij. ‘De tijd vliegt en de baby is bijna volwassen. En dan?’

‘Ik heb nog tijd, meneer Dandy,’ zei de man Jack, maar de zilvergrijze man viel hem in de rede en prikte met zijn grote pink in zijn richting.

‘Je had tijd. Nu heb je alleen nog een deadline. Nu moet je slim zijn. Zoete broodjes worden niet meer gebakken. We zijn het zat, allemaal, elke man Jack hier.’

De man Jack knikte stug. ‘Ik heb aanwijzingen.’

De zilverharige man slurpte zijn zwarte koffie naar binnen. ‘Echt waar?’

‘Echt. Ik blijf herhalen dat het te maken heeft met onze problemen in San Francisco.’

‘En heb je dat met de secretaris besproken?’ Meneer Dandy gebaarde naar de spreker op het podium, die juist stond te vertellen dat ze het afgelopen jaar dankzij hun vrijgevigheid de nodige apparatuur aan een ziekenhuis hadden kunnen schenken. (‘Niet een, niet twee, maar drie dialysetoestellen,’ zei hij. De mannen in de zaal applaudisseerden beleefd voor hun eigen vrijgevigheid.)

De man Jack knikte. ‘Ik heb het aangekaart.’

‘En?’

‘Hij is niet geinteresseerd. Hij wil resultaten zien. Hij wil dat ik het karwei afmaak.’

‘Dat willen we allemaal, maat,’ zei de zilverharige man. ‘De jongen is nog in leven. De tijd dringt.’

De andere mannen aan tafel, die zogenaamd niet meeluisterden, bromden en knikten instemmend.

‘Zoals ik al zei,’ zei meneer Dandy kil. ‘De tijd staat niet stil.’

‘Volgens mij,’ zei Silas, ‘wordt het tijd dat ik je vertel waar je vandaan komt.’

Niemand naar school

Het regende en op het kerkhof vloeide alles ineen tot wazige beelden. Nim had zich verstopt voor iedereen, levend of dood, die naar hem op zoek zou kunnen gaan, en hij las een boek onder de boog die de overgang vormde tussen de begraafplaats en het Egyptische laantje met de noordwestelijke wildernis erachter.

‘Potverdikkeme!’ knalde er een vloek over het pad. ‘Potverdulleme en krijg een hangbuik! Als ik je te pakken krijg — wat geheid gebeurt — vermaal ik je tot poppenstront!’

Met een zucht liet Nim zijn boek zakken en hij stak zijn hoofd een eindje naar buiten, net genoeg om een stampvoetende Thackeray Porringer (1720–1734, zoon van boc vengenoemde) over het glibberige pad te zien aankomen. Thackeray was een flink uit de kluiten gewassen knaap die op zijn veertiende was gestorven, een paar dagen nadat hij in de leer was gegaan bij een meester-huisschilder. Zijn baas had hem acht koperen penningen in de hand gedrukt en weggestuurd met de mededeling dat hij pas mocht terugkomen als hij een kwart liter rood-wit gestreepte verf voor het schilderen van de barbierstokken meebracht. Het was een ochtend in januari, de straten lagen vol sneeuwsmurrie, en Thackeray werd vijf uur lang van het kastje naar de muur gestuurd. Overal waar hij kwam, lachten ze hem uit en stuurden ze hem door naar een andere zaak. Toen hij besefte dat hij in de maling was genomen, had hij een ernstige beroerte gekregen, waaraan hij binnen een week was bezweken. Op zijn sterfbed had hij nijdig naar de andere leerlingen geloerd en zelfs naar meneer Horrobin, de meester-schilder, die als leerling zo veel erger te verduren had gehad dat hij al die opwinding nauwelijks begreep.

Thackeray Porringer was dus midden in een woedeaanval gestorven met het boekRobinson Crusoe in zijn handen geklemd, zijn enige bezit naast een zilveren sixpence waarvan de randen waren gesnoeid en naast de kleren die hij aanhad. Op verzoek van zijn moeder was hij samen met zijn boek begraven. Zijn humeur was er na zijn dood niet op vooruitgegaan en nu schreeuwde hij: ‘Ik weet dat je in de buurt bent! Kom tevoorschijn, dan kan ik je een aframmeling geven, vuile dief!’

Nim klapte het boek dicht. ‘Ik ben geen dief. Ik heb je boek alleen maar geleend en ik beloof dat je het terugkrijgt zodra ik het uit heb.’

Toen Thackeray omhoogkeek, zag hij dat Nim het zich gemakkelijk had gemaakt achter het standbeeld van Osiris. ‘Je weet dat ik het niet uitleen.’

Nim zuchtte. ‘Maar er zijn hier zo weinig boeken. Ik ben al een heel eind. Hij heeft een voetafdruk gevonden die niet van hem is. Dat betekent dat er iemand anders op het eiland moet zijn.’

‘Het is mijn boek,’ zei Thackeray Porringer koppig. ‘Geef terug.’

Nim stond op het punt met hem te discussieren of te onderhandelen, maar toen hij Thackerays gekwetste blik zag, gaf hij toe. Hij klauterde langs de boog omlaag, sprong de laatste meter naar beneden en reikte de jongen het boek aan. ‘Hier.’ Thackeray griste het zonder een woord van dank uit zijn handen en keek hem nijdig aan.

‘Zal ik je voorlezen?’ bood Nim aan. ‘Dat kan ik wel.’

‘Wat jij kan, is naar de pomp lopen,’ zei Thackeray en hij haalde met zijn vuist uit naar Nims oor. Het was raak en deed pijn, hoewel het gezicht van Thackeray Porringer verried dat het hem evenveel pijn deed.

De grote jongen liep klossend weg en Nim keek hem na met een pijnlijk oor en prikkende ogen. Daarna liep hij door de regen terug naar het verraderlijke, met klimop begroeide pad. Op een gegeven ogenblik gleed hij uit, schaafde zijn knie en scheurde zijn spijkerbroek.

Naast de muur lag een wilgenbosje en daar botste Nim bijna op tegen juffrouw Euphemia Horsfall en Tom Sands, die al jaren verkering hadden. Tom was een eeuwigheid geleden begraven, zodat van zijn gedenkteken alleen een verweerde steen over was, en hij was geboren en gestorven tijdens de honderdjarige oorlog tussen Engeland en Frankrijk, terwijl juffrouw Euphemia (1861-1883, rust zacht en slaap met de engelen) in het victoriaanse tijdperk was begraven, in een periode dat de begraafplaats zich fors had uitgebreid en vijftig jaar lang een florerende onderneming was geweest, en ze had een hele tombe voor zichzelf achter een zwarte deur in het Wilgenlaantje. Hoewel ze in totaal verschillende tijdperken hadden geleefd, leek het stel daar geen problemen mee te hebben.

‘Rustig aan, jongeman,’ zei Tom. ‘Straks bezeer je jezelf.’

‘Hemeltje,’ verzuchtte juffrouw Euphemia. ‘Je bent al gevallen. Arme Nim, je zult wel een uitbrander van je moeder krijgen. Zo’n broek is hier lastig te repareren.’

‘Eh, sorry,’ zei Nim.

‘En je voogd is naar je op zoek,’ vertelde Tom.

Nim keek naar de grijze lucht. ‘Maar het is nog dag.’

‘Hij is bijtijds op,’ zei Tom. Dat woord betekende ‘vroeg’, wist Nim. ‘Als we je tegenkwamen, moesten we doorgeven dat hij je wilde spreken.’

Nim knikte.

‘De hazelnoten zijn rijp in de struiken achter het monument van de Littlejohns,’ zei Tom met een glimlach, alsof hij de pijn voor Nim wilde verzachten.

‘Dank je.’ Nim rende halsoverkop door de regen over het kronkelpad dat naar het lager gelegen deel van de begraafplaats leidde, helemaal tot aan de oude kapel.

De deur stond open en Silas, die niet van regen en ook niet van daglicht hield, stond binnen in de schaduw.

‘Ik hoorde dat je naar me op zoek was.’

‘Ja.’ Het bleef even stil. ‘Zie ik het goed? Is je broek gescheurd?’

‘Ik rende,’ zei Nim, ‘nou ja, ik kreeg ruzie met Thackeray Porringer overRobinson Crusoe, dat is een boek over een man op een schip — een schip vaart op zee en een zee is een grote plas water — en dat schip spoelt aan op een eiland, dat is een plaats in de zee waar je kunt staan, en…’

Silas zei: ‘Elf jaar, Nim. Je bent al elf jaar bij ons.’

‘Dat zal wel, als jij het zegt.’

Silas keek op zijn pupil neer. De jongen was mager als een lat en zijn vaalbruine haar was langzamerhand donkerder geworden.

In de oude kapel was het een en al schaduw.

‘Volgens mij,’ zei Silas, ‘wordt het tijd dat ik je vertel waar je vandaan komt.’

Nim ademde diep in. ‘Dat hoeft niet, hoor. Je mag best nog even wachten.’ Hij zei het zo nonchalant mogelijk, maar zijn hart bonsde in zijn keel.

Stilte. Alleen het gekletter van de regen en het kolkende geluid van water dat door de regenpijpen spoelde. De stilte duurde zo lang dat Nim bang werd dat hij zou gaan huilen.

‘Je weet dat je anders bent,’ begon Silas, ‘omdat je leeft. Je weet ook dat wij — dat zij — zich over je hebben ontfermd en mij hebben gevraagd je voogd te worden.’

Nim zweeg.

Silas vervolgde met fluwelen stem: ‘Je hebt andere ouders gehad en een ouder zusje. Ze zijn om het leven gebracht. Ik denk dat het de bedoeling was jou ook te doden. Dat dat niet is gelukt, is gedeeltelijk toeval en heb je gedeeltelijk aan het ingrijpen van de Owensen te danken.’

‘En aan jou,’ zei Nim, want hij had al jarenlang verhalen over die avond gehoord, ook van bewoners die er niet eens bij waren geweest. Het was een gedenkwaardige gebeurtenis in de geschiedenis van de begraafplaats geweest.

‘Daarbuiten loopt de moordenaar van je ouders en zusje rond. Ik denk dat hij naar je op zoek is en je nog steeds wil doden.’

‘Nou en?’ Nim haalde zijn schouders op. ‘Zo erg is dat toch niet. Mijn beste vrienden zijn dood.’

‘Dat is zo,’ beaamde Silas. ‘Maar zij zijn meestal klaar met de wereld en jij nog niet. Jij leeft! Dat betekent dat je onbegrensde mogelijkheden hebt. Je kunt alles doen, alles maken, alles verzinnen. Als je een andere wereld wilt, kun je de wereld veranderen. Kansen. Maar na je dood is dat voorbij. Voorgoed. Je hebt dingen gemaakt, je hebt dingen verzonnen, je hebt je sporen nagelaten. Misschien word je op deze begraafplaats begraven en kun je vrij rondlopen, maar er is een eind aan je kansen gekomen.’

Nim dacht diep na. Hij kon er weinig tegen inbrengen, al waren er uitzonderingen: bijvoorbeeld dat de Owensen hem hadden geadopteerd. Maar er was een verschil tussen de doden en de levenden, dat wist hij ook wel, hoewel zijn sympathie bij de doden lag.

‘En jij dan?’ vroeg hij aan Silas.

‘Hoezo?’

‘Je bent niet levend, maar je kunt wel naar buiten om daar van alles te doen.’

‘Ik ben er. Meer niet. Zoals je zelf zegt, ben ik niet levend, maar als er een eind aan mijn bestaan komt, is het met mij ook afgelopen. Mijn soort is er of is er niet, als je snapt wat ik bedoel.’

‘Nee.’

Silas zuchtte. Het was opgehouden met regenen en het grauwe middaglicht maakte plaats voor de schemering. ‘Om allerlei redenen is het belangrijk dat we je beschermen.’

‘Weet je zeker dat die persoon nog vrij rondloopt?’ vroeg Nim. ‘Die mijn familie heeft gedood en het op mij heeft gemunt?’ Over deze kwestie had hij al een tijdje nagedacht en hij wist precies waar hij heen wilde.

‘Ja, dat weet ik zeker.’

‘Als dat zo is,’ begon Nim, en hij zei het onzegbare, ‘wil ik naar school.’

Silas was een onverstoorbaar type. Mocht de wereld ooit vergaan, dan zou hij niet eens met zijn ogen knipperen. Maar nu viel zijn mond open, verscheen er een diepe rimpel in zijn voorhoofd en kon hij alleen uitbrengen: ‘Wat?’

‘Ik heb op deze begraafplaats veel geleerd,’ zei Nim. ‘Ik kan vervagen en ik kan spoken. Ik kan een gruwelpoort openmaken en alle sterrenbeelden herkennen, maar daarbuiten ligt de wereld met de zee en eilanden en schipbreukelingen en varkens. Ik bedoel, er zijn massa’s dingen die ik niet ken. De onderwijzers hier hebben me veel geleerd, maar ik moet meer weten. Anders red ik het later niet in de buitenwereld.’

Silas was onverzettelijk. ‘Geen sprake van. Op de begraafplaats kunnen we je beschermen, maar hoe moeten we daarbuiten op je passen? Buiten het hek kan er van alles gebeuren.’

‘Dat is zo,’ zei Nim instemmend. ‘Maar daarnet noemde je dat nog kansen.’ Hij liet een stilte vallen. ‘Iemand heeft mijn vader, moeder en zusje vermoord.’

‘Ja. Iemand.’

‘Een man?’

‘Een man.’

‘Als dat waar is, stel je de verkeerde vraag.’

Silas trok zijn wenkbrauwen op. ‘Hoezo?’

‘Luister,’ zei Nim. ‘Wanneer ik de wijde wereld in trek, is het niet de vraag of iemand mij tegen hem kan beschermen.’

‘O nee?’

‘Het is de vraag wie hem tegen mij kan beschermen.’

Takken krasten langs de hoge ruiten, alsof ze dringend naar binnen wilden. Silas krabde met zijn vlijmscherpe vingernagel een denkbeeldig vlekje van zijn mouw. ‘Laten we maar een school voor je zoeken.’

* * *

De eerste tijd had niemand de jongen in de gaten. Ze merkten niet eens dat ze hem niet in de gaten hadden. Hij zat ergens midden in de klas, deed alleen zijn mond open als hem uitdrukkelijk iets werd gevraagd en zijn antwoorden waren altijd kort, saai en nietszeggend. Hij vervaagde in ieders gedachten en geheugen.

‘Wat denken jullie, zouden ze bij hem thuis gelovig zijn?’ vroeg meneer Kirby in de docentenkamer, waar hij opstellen aan het nakijken was.

‘Over wie heb je het?’ vroeg mevrouw McKinnon. ‘Owens uit acht b,’ antwoordde meneer Kirby. ‘Die lange puisterige knaap?’

‘Niet zo lang. Gemiddelde lengte.’

Mevrouw McKinnon haalde haar schouders op. ‘Wat is?er met hem?’

‘Hij schrijft alles nog met de hand,’ vertelde meneer Kirby. ‘Prachtig handschrift, daar niet van, ouderwets schoonschrift.’

‘Waarom maakt hem dat gelovig…?’

‘Hij zegt dat ze thuis geen computer hebben.’

‘Nou en?’

‘Ze hebben ook geen telefoon.’

‘Wat heeft dat met geloof te maken?’ vroeg mevrouw McKinnon die aan het haken was geslagen sinds er in de docentenkamer niet meer gerookt mocht worden en bezig was?aan een babydekentje zonder duidelijke bestemming. Schouderophalend zei meneer Kirby: ‘Hij is niet dom,?maar bepaalde dingen weet hij niet en bij geschiedenis komt?hij aanzetten met gefantaseerde voorvallen, die niet in de?boeken staan…’

‘Zoals?’

Meneer Kirby gaf Nims opstel een cijfer en legde het onder op de stapel. Nu hij geen concreet voorbeeld voor zijn neus had, verloor hij zijn belangstelling voor de kwestie. ‘Ach, van alles en nog wat.’ En hij vergat het. Net zoals hij vergat om Nims naam op de lijst te zetten. Net zoals Nims

naam niet in de administratie van de school voorkwam. De jongen was een voorbeeldige leerling, die je gemakkelijk uit je hoofd kon zetten of over het hoofd kon zien.

Buiten de lesuren zat hij meestal achter in het Engelse lokaal bij de planken met oude pocketboeken of in de schoolbibliotheek, een grote ruimte afgeladen met boeken en leunstoelen, waar hij verhalen las met dezelfde gulzigheid als

sommige kinderen aten.

Zelfs zijn klasgenoten vergaten hem. Niet wanneer hij?voor hen zat, want dan zagen ze hem wel, maar zodra die?jongen van Owens uit het zicht was verdwenen, verdween?hij ook uit hun geest. Ze dachten nooit aan hem. Daar was?geen enkele reden voor. Als iemand de kinderen van acht zou vragen om met hun ogen dicht alle vijfentwintig klasgenoten op te noemen, werd Owens gegarandeerd door iedereen overgeslagen. Zijn aanwezigheid had iets schimmigs. Maar als hij er was, zagen ze hem natuurlijk wel. Nick Farthing was twaalf, maar kon met gemak — en deed?dat soms ook — doorgaan voor iemand van zestien. Een lange jongen met een valse glimlach en weinig verbeeldingskracht, die over elementaire vaardigheden beschikte: hij was?een gewiekste winkeldief, een aankomend crimineel. Het liet?hem onverschillig hoe de andere kinderen, allemaal kleiner?dan hij, over hem dachten zolang ze hem maar gehoorzaamden. Bovendien had hij een vriendin. Ze heette Maureen Quilling, in de wandeling Mo, en ze was mager met een lichte huid en lichtblond haar, waterige blauwe ogen en een scherpe neus, die ze overal in stak. Nick stal graag iets uit een winkel, maar Mo vertelde hem wat hij moest stelen. Nick hield van slaan, kwellen en intimideren, maar Mo wees de kinderen aan die een aframmeling nodig hadden. Ze?vormden, zoals Mo soms zei, een goed team.

Nick en Mo zaten in een hoek van de bibliotheek het?geld te verdelen dat ze in groep zeven hadden opgehaald.

Ze hadden acht a negen elfjarigen afgericht om wekelijks?hun zakgeld aan hen af te dragen.

‘Het joch van Singh heeft nog niet gedokt,’ zei Mo. ‘Daar?moet je achteraan.’

‘Komt in orde,’ zei Nick.

‘Wat heeft hij gejat? Een cd?’

Nick knikte.

‘Herinner hem maar eens wie hier de baas is,’ zei Mo, die?als een tv-gangster probeerde te klinken.

‘Makkelijk zat,’ zei Nick. ‘We zijn een goed team.’

‘Net als Batman en Robin,’ zei Mo.

‘Eerder Jekyll en Hyde,’ zei een jongen die onopvallend?in een erker had zitten lezen, maar nu opstond en de bibliotheek verliet.

Paul Singh zat in een vensterbank van de kleedkamer met?zijn handen diep in de zakken en dacht na. Het waren sombere gedachten, terwijl hij een vuist uit zijn zak haalde,

opende en naar het bergje munten van een pond keek, zijn?hoofd schudde en zijn vuist weer sloot.

‘Is dat het geld voor Nick en Mo?’ vroeg iemand. Geschrokken sprong Paul op van de vensterbank. De munten?rolden alle kanten uit.

De andere jongen hielp hem het geld oprapen en gaf het?aan hem terug. Hij was ouder dan Paul, die meende de jongen wel eens gezien te hebben, al wist hij het niet zeker.

‘Hoor je erbij? Bij Nick en Mo?’

De andere jongen schudde zijn hoofd. ‘Nee, ik mag ze?niet.’ Na een korte aarzeling ging hij verder. ‘Ik kom je een?tip geven.’

‘O ja?’

‘Geef ze geen cent.’

‘Jij hebt makkelijk praten.’

‘Omdat ze mij niet afpersen?’

De jongen keek Paul aan en Paul keek beschaamd weg. ‘Ze hebben je net zo lang getreiterd tot je een cd voor ze?hebt gejat en nu dreigen ze je te verraden als je je zakgeld?niet afgeeft. Hoe chanteren ze je? Hebben ze de diefstal?soms gefilmd?’

Paul knikte.

‘Weiger gewoon,’ zei de jongen. ‘Doe het niet.’

‘Dan mollen ze me. Ze hebben gezegd…’

‘Vertel ze maar dat de politie en de schoolleiding meer?geinteresseerd zullen zijn in twee leerlingen die jongere kinderen aanzetten tot stelen om ze daarna hun zakgeld af te?persen dan in een kind dat onder druk een cd heeft gestolen. Zeg maar dat je de politie waarschuwt als ze een vinger?naar je uitsteken. En dat je het allemaal zwart op wit hebt?gezet, dus als er iets met jou gebeurt, een blauw oog of iets?anders, sturen je vrienden dat verslag automatisch door naar?de schoolleiding en de politie.’

‘Dat durf ik niet,’ zei Paul.

‘Doe je het niet, dan moet je de rest van je schooltijd je?zakgeld aan ze afdragen en blijf je bang.’

Paul dacht na. ‘Kan ik niet beter meteen naar de politie?gaan?’

‘Als je dat liever doet.’

‘Ik probeer het eerst op jouw manier.’ Paul glimlachte,?niet breeduit, maar het was tenminste een glimlach, zijn eerste in drie weken.

Dus Paul Singh deelde Nick Farthing mee dat hij hem?voortaan geen geld meer gaf en waarom. Daarna liep hij?doodgemoedereerd weg, terwijl Nick Farthing zwijgend bleef?staan en afwisselend zijn handen tot vuisten balde en strekte. De volgende dag spraken vijf andere elfjarigen hem op?het schoolplein aan en eisten hun zakgeld terug, al het geld?dat ze de afgelopen maand aan hem hadden gegeven, zo niet

dan zouden zij naar de politie stappen. Nick Farthing begon ’m behoorlijk te knijpen.

‘Het komt door hem,’ zei Mo. ‘Hij is ermee begonnen.

Zonder hem hadden ze dit nooit bedacht. Als we hem een?lesje leren, trekt de rest vanzelf bij.’

‘Wie moeten we een lesje leren?’ vroeg Nick. ‘De jongen die altijd zit te lezen. Uit de bibliotheek. Tim?Owens.’

Nick knikte langzaam en vroeg: ‘Wie is dat?’

‘Ik wijs hem wel aan,’ zei Mo.

* * *

Nim was gewend genegeerd te worden, hij was gewend aan zijn schaduwbestaan. Als blikken altijd langs je heen glijden, merk je het meteen als er iemand naar je kijkt of op je let, ook al is het maar vluchtig. En als mensen amper aan je denken, als je amper voor hen bestaat, en je wordt ineens nagewezen of gevolgd, valt het natuurlijk onmiddellijk op.

Ze schaduwden hem op het schoolplein en onderweg langs het krantenwinkeltje op de hoek en over de spoorbrug. Hij liep op zijn gemak om te zorgen dat zijn achtervolgers, een forse jongen en een blond meisje met een pinnig gezicht, hem niet uit het oog konden verliezen. Aan het eind van de weg ging hij het kleine kerkhof op, een miniatuurbegraafplaats achter de plaatselijke kerk, en bleef staan bij de tombe van Roderick Persson en zijn vrouw Amabella en zijn tweede vrouw Portunia (rust tot uwer verrijzenis).

‘Daar hem je ‘m, Tim Owens,’ zei een meisjesstem. ‘Je zit goed in de stront, Tim.’

‘Ik heet Nim,’ zei Nim, en hij keek hen aan. ‘Met een N. En daar hebben we Jekyll en Hyde!’

‘Het komt door jou,’ zei het meisje. ‘Jij hebt de kinderen uit groep zeven opgestookt.’

‘Dus wij gaan jou een lesje leren,’ zei Nick Farthing met een vreugdeloze glimlach.

‘Ik leer graag,’ zei Nim. ‘En als jullie dat op school ook zouden doen, hoefden jullie kleinere kinderen niet van hun zakgeld te beroven.’

Nick fronste zijn voorhoofd. ‘Je bent er geweest, Owens.’

Hoofdschuddend gebaarde Nim om zich heen. ‘Ik niet, maar zij wel.’

‘Wie wel?’

‘De mensen die hier begraven liggen. Ik heb jullie hierheen gelokt om jullie nog een kans te geven…’

‘Je hebt ons niet hierheen gelokt,’ protesteerde Nick.

‘Nou ja, ik wilde jullie hier hebben. Ik liep, jullie volgden. Komt op hetzelfde neer.’

Mo keek schichtig om zich heen. ‘Heb je hier vrienden?’ vroeg ze.

‘Daar gaat het niet om. Jullie moeten ophouden. Schei uit je te gedragen alsof anderen niet meetellen. Schei uit anderen te kwellen.’

Mo toonde haar flitsende glimlach. ‘Sla hem in godsnaam tot moes,’ zei ze tegen Nick.

‘Ik heb je een kans gegeven,’ zei Nim. Nick haalde zijn gevreesde vuist naar hem uit, maar Nim was op slag verdwenen en Nicks vuist knalde tegen de zijkant van een grafsteen.

‘Waar is hij gebleven?’ vroeg het meisje. Vloekend bewoog Nick zijn pijnlijke hand op en neer. Mo keek verwonderd rond over de schemerige begraafplaats. ‘Net was hij er nog, ja toch?’

Nick, die geen verbeeldingskracht bezat, was niet van plan ineens wel na te denken. ‘Misschien is hij weggelopen.’

‘Hij liep niet weg,’ zei Mo. ‘Ineens was hij er niet meer.’ Mo had verbeeldingskracht. Mo was degene die nadacht. De schemering viel over het spookachtige kerkhof en de haartjes in haar nek stonden rechtop. ‘Er is iets niet pluis.’ Met een van paniek overslaande stem zei ze toen: ‘We moeten ’m smeren.’

‘Eerst wil ik dat joch te pakken krijgen,’ zei Nick Farthing. ‘Dan sla ik hem verrot.’

Mo voelde haar maag opspelen. Het leek of er schimmen om hen heen slopen. ‘Help, Nick. Ik ben bang!’

Angst is aanstekelijk. Je kunt hem van een ander overnemen. Iemand hoeft maar te zeggen dat hij bang is en dan wordt de angst iets tastbaars. Mo was doodsbang en Nick nu ook.

Hij zei niets, maar sloeg op de vlucht. Mo rende hem achterna. De straatlantaarns floepten aan toen ze terugholden. De schemering werd donker en de schaduwen veranderden in duistere plaatsen waar van alles kon gebeuren.

Ze renden naar Nicks huis. Daar deden ze alle lichten aan en Mo belde min of meer huilend haar moeder op en eiste dat ze werd opgehaald, al was het een kippeneindje, want ze was niet van plan die avond nog door het donker lopen.

Tevreden had Nim hen zien wegrennen.

‘Goed gedaan, kind,’ zei iemand achter hem, een forse vrouw in het wit. ‘Een mooie vervaging en daarna een schrikaanjaging.’

‘Dank u,’ zei Nim. ‘Die schrikaanjaging heb ik nog nooit op levende mensen uitgeprobeerd. Ik kende de theorie, maar meer ook niet.’

‘Het ging geweldig,’ zei ze opgewekt. ‘Ik ben Amabella Persson.’

‘Nim. Niemand Owens.’

‘De levende jongen? Van het grote kerkhof op de heuvel? Meen je dat nou?’

‘Eh.’ Nim had er nooit bij stilgestaan dat hij buiten zijn eigen begraafplaats bekend zou zijn. Amabella klopte op de zijkant van de tombe. ‘Roddy? Portunia? Kom eens kijken wie er is!’

Nu waren ze met z’n drieen en Amabella stelde Nim voor en hij schudde hun hand en zei: ‘Zeer vereerd,’ want hij kende bijna alle begroetingsformules van de laatste negenhonderd jaar.

‘Jongeheer Owens heeft twee kinderen de stuipen op het lijf gejaagd, maar ze hadden het vast verdiend,’ vertelde Amabella.

‘Fraaie voorstelling,’ zei Roderick Persson. ‘Die bengels gedroegen zich laakbaar, is het niet?’

‘Het waren pestkoppen,’ zei Nim. ‘Ze dwongen andere kinderen om hun zakgeld af te geven en zo.’

‘De schrikaanjaging is een goed begin,’ merkte Portunia Persson op, een gezette vrouw die veel ouder was dan Amabella. ‘Maar wat ga je doen als dat niet blijkt te werken?’

‘Zover had ik nog niet…’ begon Nim, maar hij werd in de rede gevallen door Amabella.

‘Mij lijkt droomwandelen een voortreffelijk middel. Je kunt toch droomwandelen?’

‘Dat weet ik niet,’ antwoordde Nim. ‘Meneer Pennyworth heeft me laten zien hoe het werkt, maar ik heb geen ervaring en… nou ja, van sommige dingen ken ik alleen de theorie en…’

Portunia Persson viel hem in de rede. ‘Droomwandelen is wel aardig, maar ik zou een goede bezoeking voorstellen. Dat is de enige taal die zulke mensen verstaan.’

‘O, maar een bezoeking,’ hakkelde Amabella. ‘Ik denk niet dat…’

‘Nee, jij denkt niet. Gelukkig doe ik dat wel.’

‘Ik moet naar huis,’ zei Nim snel. ‘Anders worden ze ongerust.’

‘Natuurlijk,’ zeiden de Perssons eenstemmig. ‘Het was een genoegen kennis met je te maken,’ en ‘Nog een hele goede avond, jongeman.’ Terwijl Amabella Persson en Portunia Persson elkaar nijdig aankeken, vroeg Roderick Persson: ‘Neem me niet kwalijk, maar hoe gaat het met je voogd? Is alles goed met hem?’

‘Met Silas? Uitstekend.’

‘Breng hem mijn groeten over. Op zo’n klein kerkhof zullen we wel nooit iemand van de Eregarde op bezoek krijgen, maar het is prettig te weten dat ze er zijn.’

‘Nog een goede avond.’ Nim had geen idee waar de man het over had, maar hij borg het weg voor later. ‘Ik zal het tegen hem zeggen.’

Hij pakte zijn schooltas en wandelde naar huis in de geborgenheid van de schaduwen.

d Ook al ging Nim naar school, toch was hij nog steeds verplicht de lessen op de begraafplaats te volgen. De avonden duurden eindeloos en soms was hij zo bekaf dat hij voor twaalven in bed kroop, maar meestal ging hij gewoon door.

Meneer Pennyworth had weinig klachten over hem. Nim studeerde hard en wilde alles weten. Deze avond bestookte Nim hem met steeds ingewikkelder vragen over hoe hij moest spoken, wat meneer Pennyworth tot wanhoop dreef omdat hij zich daar nooit in had verdiept.

‘Hoe moet ik precies een koudepunt in de lucht maken?’ vroeg Nim, en ‘Ik denk dat ik schrik nu wel te pakken heb, maar hoe moet ik die met paniek verbinden?’

Zuchtend en steunend probeerde meneer Pennyworth hem alles zo duidelijk mogelijk uit te leggen, maar pas om vier uur ’s nachts was de les afgelopen.

De volgende dag was Nim moe. Ze hadden het eerste uur geschiedenis — een van zijn favoriete vakken, al moest hij zich vaak beheersen om niet te roepen dat het volgens de mensen die erbij waren geweest heel anders was gegaan — maar deze ochtend vocht hij tegen de slaap.

Omdat hij moeite had bij de les te blijven, lette hij niet goed op zijn omgeving. Hij mijmerde over koning Karel i en over zijn ouders, meneer en mevrouw Owens, en over zijn andere ouders, die hij zich niet meer kon herinneren, toen er op de deur werd geklopt. De klas en meneer Kirby keken allemaal wie daar binnenkwam (iemand uit groep zeven kwam een lesboek lenen). En terwijl iedereen de andere kant uitkeek, voelde Nim een felle steek in zijn hand. Hij gaf geen kik, maar richtte zijn hoofd op.

Nick Farthing keek grijnzend op hem neer. Hij hield een scherp gepunt potlood vast. ‘Ik ben niet bang voor je,’ fluisterde hij. Nim keek naar de rug van zijn hand. Waar het scherpe potlood zich in zijn huid had geboord, verscheen een bloeddruppel.

‘s Middags passeerde Mo Quilling hem in de gang. Ze had haar ogen zo ver opengesperd dat het oogwit om haar iris goed te zien was.

‘Je bent gek,’ zei ze. ‘Je hebt helemaal geen vrienden.’

‘Ik zit niet op school om vrienden te krijgen,’ zei Nim naar waarheid, ‘maar om te leren.’

Mo trok haar neus op. ‘Dan ben je echt gek! Niemand gaat naar school om te leren, ik bedoel, je gaat omdat het moet.’

Nim haalde zijn schouders op.

‘Ik ben niet bang voor je,’ zei Mo. ‘Ik weet niet wat voor truc je gisteren hebt uitgehaald, maar mij maak je niet bang.’

‘Mooi.’ Nim liep verder door de gang. Hij vroeg zich af of het verkeerd was dat hij zich ermee had bemoeid. Het was in elk geval een beoordelingsfout geweest. Hij was het onderwerp van gesprek geworden, van Mo en Nick, en waarschijnlijk ook van de kinderen van groep zeven. Andere kinderen keken naar hem en wezen hem aan. Hij werd een aanwezigheid in plaats van een afwezigheid en dat was niet prettig. Silas had hem op het hart gedrukt zich zo onopvallend mogelijk te gedragen en als het kon te vervagen, maar alles was anders gelopen.

Die avond besprak hij de kwestie met zijn voogd en vertelde hem het hele verhaal. Silas’ reactie kwam als een donderslag bij heldere hemel.

‘Hoe heb je in vredesnaam zoiets… zoiets stoms kunnen doen? Ik heb gezegd dat je op de achtergrond moest blijven en nu praat de hele school over je.’

‘Wat had ik anders moeten doen?’

‘Niet dit,’ antwoordde Silas. ‘De tijden zijn veranderd. Op deze manier kunnen ze je op het spoor komen, Nim. Zo kunnen ze je vinden.’ Zijn onverstoorbare buitenkant leek op een harde aardkorst die kolkende lava bedekte. Alleen omdat Nim hem kende, wist hij dat Silas boos was. Hij zag dat zijn voogd zich moest beheersen om niet in woede uit te barsten.

Nim slikte.

‘Wat moet ik doen?’ vroeg hij.

‘Niet meer naar school gaan,’ antwoordde Silas. ‘Dat je erheen mocht, was een experiment. Maar helaas is het op een mislukking uitgelopen.’

Nim zweeg. Pas na een poosje zei hij: ‘Het ging niet alleen om het leren. Het ging ook om iets anders. Weet je wel hoe fijn het is in een klas vol kinderen te zitten en ze allemaal te horen ademen?’

‘Daar kan ik me niets bij voorstellen,’ antwoordde Silas. ‘Je gaat niet meer naar school, begrepen?’

‘Ik wil niet weglopen, niet voor Mo of Nick of de school. Dan ga ik nog liever hier weg.’

‘Je doet wat ik zeg,’ zei Silas met een fluwelen stem, waaronder een samengebalde klomp woede smeulde.

‘Of?’ vroeg Nim, bij wie het bloed naar zijn gezicht was gestegen. ‘Hoe wil je me tegenhouden? Wil je me doden?’ En hij draaide zich een halve slag om en liep het pad af naar de uitgang van de begraafplaats.

Silas begon de jongen terug te roepen, maar hij hield er snel mee op en bleef alleen achter in het donker.

Zijn gezicht was altijd al ondoorgrondelijk, maar nu was het een gesloten boek, geschreven in een dode taal, met een alfabet dat niemand kon ontcijferen. Hij wikkelde de schaduwen als een deken om zich heen en keek de jongen na zonder hem achterna te gaan.

* * *

Nick Farthing lag in bed te dromen van piraten op een zonnige blauwe zee, toen alles ineens fout liep. Het ene moment was hij nog kapitein van zijn eigen piratenschip — een fijne boot, bemand door gehoorzame jongens van elf, terwijl de meisjes juist twee jaar ouder waren dan hij en pittige piratenpakjes droegen — en het volgende moment stond hij alleen op het dek en kwam een reusachtig schip, zo groot als een olietanker, door de storm op hem afstevenen met gerafelde zwarte zeilen en een boegbeeld in de vorm van een doodskop.

En zoals dat in dromen gaat, stond hij plotseling op het zwarte dek van het andere schip en keek er iemand op hem neer.

‘Je bent niet bang voor me,’ zei de man die zich dreigend boven hem verhief.

Nick keek op. Hij was wel bang, doodsbang zelfs, voor de man in zijn piratenkostuum met zijn uitgestreken gezicht en zijn hand op het gevest van zijn sabel.

‘Vind je jezelf een piraat?’ vroeg de man, die Nick plotseling bekend voorkwam.

‘He, jij bent dat joch: Tim Owens.’

‘Ik,’ sprak de man in zijn droom, ‘ben Niemand en jij moet veranderen, een nieuwe start maken, je leven beteren of hoe dat allemaal heet. Zo niet, dan loopt het slecht met je af.’

‘Hoe dan?’

‘Dan krijg je de kolder in je kop,’ antwoordde de piratenkoning, die was veranderd in de jongen uit zijn klas en ze stonden in de schoolaula, niet meer op het dek van het piratenschip, hoewel het nog steeds stormde en de vloer van de zaal golfde en deinde als een schip op woelige zee.

‘Het is maar een droom,’ zei Nick.

‘Natuurlijk is het een droom,’ zei de andere jongen. ‘Het zou erg gemeen van me zijn als ik zoiets in het echt deed.’

‘Wat kun je me in een droom eigenlijk maken?’ vroeg Nick met een glimlach. ‘Ik ben niet bang voor je. Kijk, de punt van mijn potlood staat nog in je hand.’ Hij wees naar Nims hand. Op de bovenkant zat nog de zwarte afdruk van het grafiet.

‘Ik hoopte dat het niet nodig zou zijn.’ De andere jongen hield zijn hoofd schuin alsof hij naar iets luisterde. ‘Ze hebben honger.’

‘Wie?’

‘De schepsels in de kelder, of benedendeks. Dat hangt ervan af of dit een school of een schip is.’

Nick raakte in paniek. ‘Het zijn toch geen… spinnen?’

‘Zou kunnen,’ antwoordde de jongen. ‘Maar dat merk je vanzelf, nietwaar?’

Nick schudde zijn hoofd. ‘Nee, toe nou, niet doen.’

‘Het is aan jou: wil je veranderen of de kelder in?’

Het geluid zwol aan, een schuifelend soort scharrelen, en hoewel Nick Farthing geen idee had wat het was, wist hij zeker dat het griezeliger was dan het griezeligste wat hij ooit had…

En hij werd gillend wakker.

* * *

Nim hoorde hem een gil slaken, een kreet van doodsangst, en hij voelde de tevredenheid van iemand die een mooie klus heeft geklaard.

Hij stond op de stoep voor het huis van Nick Farthing. Zijn gezicht voelde klam aan van de dikke avondmist. Hij was opgetogen en uitgeput. De droomwandeling was niet helemaal naar wens gegaan; al die tijd had hij beseft dat het weinig was — een droom waarin alleen Nick en hij voorkwamen en het enige griezelige uit een geluid bestond. Maar hij was tevreden over het resultaat. De jongen zou het verder wel uit zijn hoofd laten om kinderen te pesten die kleiner waren dan hij.

En nu?

Met zijn handen in zijn zakken slenterde hij verder zonder precies te weten waarheen. Hij zou van school gaan, dacht hij, zoals hij ook van de begraafplaats was weggegaan. Hij zou ergens heen gaan waar niemand hem kende, de hele dag boeken lezen in een bibliotheek en luisteren naar de ademhaling van andere mensen. Hij vroeg zich af of er nog onbewoonde eilanden in de wereld bestonden, zoals het eiland waarop Robinson Crusoe was aangespoeld. Op zo’n eiland wilde hij wel wonen.

Nim keek niet op of om. Had hij dat wel gedaan, dan had hij gezien dat hij vanuit een slaapkamerraam scherp in de gaten werd gehouden door een paar waterige blauwe ogen.

Hij sloeg een steegje in omdat hij zich prettiger voelde in het donker.

‘Loop je weg?’ vroeg een meisjesstem.

Nim gaf geen antwoord.

‘Dat is het verschil tussen de levenden en de doden,’ zei de stem. Nim wist dat het Liza Hempstock was, hoewel hij het heksenmeisje nergens kon ontdekken. ‘De doden stellen je nooit teleur. Ze hebben hun leven geleefd, hun dingen gedaan en veranderen niet meer. Het zijn de levenden die je altijd teleurstellen. Je leert een dappere jongen kennen met een groot hart en wat doet hij als hij groot is? Dan smeert hij ‘m.’

‘Dat is niet eerlijk!’ protesteerde Nim.

‘Van de Nim die ik ken, had ik nooit verwacht dat hij ertussenuit zou knijpen zonder afscheid te nemen van de mensen die om hem geven. Je breekt het hart van mevrouw Owens.’

Daar had Nim nog niet bij stilgestaan. ‘Ik heb ruzie met Silas.’

‘En?’

‘Hij wil dat ik van school af ga en op de begraafplaats blijf. Hij vindt het te gevaarlijk.’

‘Waarom? Met jouw vaardigheden en mijn extra toverspreuken val je toch amper op?’

‘Ik kon me niet afzijdig houden. Er zaten kinderen op school die de baas speelden over andere kinderen en ik vond dat ze daarmee moesten ophouden. Daardoor gingen ze op me letten…’

Liza had de vorm aangenomen van een vage nevelwolk, die gelijk met hem opliep door het steegje. ‘Hij loopt hierbuiten ergens rond en wil je doden,’ zei ze. ‘Hij heeft de rest van je familie al vermoord. Wij, de bewoners van de begraafplaats, willen dat je blijft leven. We willen dat je ons verrast en teleurstelt en overrompelt en verbaast. Ga met me mee naar huis, Nim.’

‘Eh… ik heb lelijke dingen tegen Silas gezegd. Hij zal wel boos op me zijn.’

‘Dat betekent dat hij om je geeft, want anders zou het hem niets kunnen schelen,’ zei Liza.

De afgevallen bladeren glibberden onder Nims schoenzolen en de mist vervaagde de scherpe lijnen. Niets was meer zo duidelijk als hij een paar minuten geleden nog had gedacht.

‘Ik heb gedroomwandeld,’ vertelde hij.

‘Hoe ging het?’

‘Goed, nou ja, goed genoeg.’

‘Dat moet je meneer Pennyworth vertellen. Hij zal het prachtig vinden.’

‘Je hebt gelijk. Dat moet ik doen.’

Toen ze aan het eind van het steegje waren gekomen, sloeg hij niet rechts af, zoals hij van plan was geweest om de wijde wereld in te trekken, maar links af de hoofdstraat in, de weg die naar Dunstan Road en het kerkhof op de heuvel leidde.

‘Wat doe je nou?’ vroeg Liza Hempstock.

‘Wat je zei. Ik ga naar huis.’

In de winkels brandde licht. Nim rook het warme vet van de patatzaak op de hoek. Het plaveisel glom.

‘Fijn,’ zei Liza Hempstock, die alleen nog een stem was. En toen: ‘Ren! Of vervaag! Er is iets mis!’

Nim wilde zeggen dat er niets aan de hand was en dat ze zich maar wat verbeeldde, toen een grote wagen met zwaailicht plotseling over de weg schoot en naast hem bleef stilstaan.

Er sprongen twee mannen uit. ‘Politie!’ riep een van hen. ‘Jongeman, wat doe je zo laat op straat?’

‘Ik wist niet dat het tegen de wet was,’ antwoordde Nim.

De grootste agent opende het achterportier van de wagen. ‘Is dit de jongeman die je bedoelt?’ vroeg hij.

Mo Quilling stapte uit, keek naar Nim en glimlachte. ‘Dat is ‘m. Hij stond in onze achtertuin de boel te vernielen en daarna rende hij weg.’ Ze keek Nim strak aan. ‘Ik heb je gezien vanuit mijn slaapkamer,’ zei ze. ‘Ja, dat joch heeft onze ruiten ingegooid.’

‘Hoe heet je?’ vroeg de kleinste agent. Op zijn bovenlip prijkte een rossig snorretje.

‘Niemand,’ antwoordde Nim, en ‘au!’ toen de man met de rossige snor zijn oor tussen duim en wijsvinger klemde en er hard in kneep. ‘Geen smoesjes,’ zei de agent. ‘Geef beleefd antwoord, begrepen?’

Nim zweeg.

‘Waar woon je?’ wilde de agent weten.

Nim zweeg. Hij probeerde te vervagen, maar een vervaging, zelfs als je daarbij door een heks wordt geholpen, werkt alleen als er niemand op je let en hij had de pech dat ieders ogen en een paar forse politiehanden op hem waren gevestigd.

‘U kunt me niet arresteren omdat ik weiger mijn naam en adres op te geven,’ merkte Nim op.

‘Nee,’ zei de agent. ‘Dat niet. Maar we kunnen je meenemen naar het bureau en je vasthouden tot je ons de naam van een ouder, voogd of verantwoordelijke volwassene geeft aan wiens hoede we je kunnen toevertrouwen.’

Hij stopte Nim achter in de auto, waar Mo Quilling zat met de verlekkerde glimlach van een kat in de etalage van een banketbakker. ‘Ik zag je door mijn raam,’ zei ze zacht. ‘En toen heb ik de politie gewaarschuwd.’

‘Ik heb niets gedaan. Ik ben niet eens in je tuin geweest. En waarom moest jij mee om me te zoeken?’

‘Stil daar!’ riep de grootste agent. Iedereen was stil tot de auto stopte voor een huis waar Mo blijkbaar woonde. De grote agent maakte de deur voor haar open en ze stapte uit.

‘Morgen bellen we je ouders om te vertellen hoe het is afgelopen.’

‘Dank u wel, oom Tam,’ zei Mo met een glimlach. ‘Ik doe alleen mijn plicht.’

Zwijgend reden ze weer door de stad, terwijl Nim tevergeefs probeerde te vervagen. Hij voelde zich misselijk en miserabel. Vanavond had hij zijn eerste echte ruzie met Silas gehad, hij had van huis willen weglopen, was er niet in geslaagd van huis weg te lopen en er ook niet in geslaagd naar huis terug te keren. Hij kon de politie niet vertellen hoe hij heette of waar hij woonde. De rest van zijn leven zou hij in een arrestantenhok of gevangenis moeten doorbrengen, al vroeg hij zich af of ze kinderen ook in de gevangenis stopten.

‘Mag ik iets vragen? Zijn er gevangenissen voor kinderen?’ vroeg hij aan de mannen op de voorbank.

‘Aha, je gaat ’m zeker knijpen?’ vroeg de oom van Mo. ‘Snap ik best. Groeit op voor galg en rad. Tja, dat soort kinderen moeten ze opsluiten.’

Nim wist niet of het ja of nee betekende. Hij tuurde uit het raampje. Er vloog iets groots met de wagen mee. Het was zwarter en groter dan de grootste vogel, zo groot als een mens ongeveer, en de vleugels klapperden en fladderden als de vlucht van een vleermuis.

De rossige agent zei: ‘Als we op het bureau zijn, kun je maar beter zeggen hoe je heet en wie we moeten bellen om je op te halen; dan geven wij je een uitbrander en nemen zij je mee naar huis. Begrepen? Als je meewerkt, hebben wij een rustige nacht met zo min mogelijk papierwerk. Dat is beter voor iedereen. We willen je alleen maar helpen.’

‘Je bent veel te lief voor hem. Een nachtje in de cel overleeft hij wel,’ zei de grote agent tegen zijn maat. Hij keek om naar Nim. ‘Behalve als het vanavond druk is en we je bij een paar dronkenlappen moeten zetten. Die kunnen behoorlijk vervelend worden.’

Nim dacht: hij liegt! Ze spelen het spel van de aardige agent en de boeman…

Toen de politiewagen de hoek omsloeg, klonk er een doffe klap. Iets groots was in aanraking gekomen met de motorkap en werd in het donker omver gereden. De politiewagen kwam met gierende remmen tot stilstand en de rossige agent vloekte binnensmonds. ‘Hij liep gewoon de weg op!’ riep hij. ‘Je hebt het zelf gezien!’

‘Ik weet niet precies wat ik zag,’ zei de grootste van de twee. ‘Maar je hebt in elk geval iets geraakt.’

Ze stapten uit en schenen met hun zaklantaarns om zich heen. De rossige agent zei: ‘Het kwam omdat hij zwart droeg. Dat zie je niet.’

‘Daar is hij!’ riep de grootste. Met de zaklantaarn in de hand renden de twee agenten naar de gestalte op de grond.

Nim morrelde aan de hendels, maar beide portieren zaten goed op slot. Een metalen rooster scheidde de voorbank van de achterbank. Ook als hij vervaagde, zat hij nog steeds vast in een politiewagen.

Hij boog zich zo ver mogelijk naar voren en strekte zijn nek om te kunnen zien wat er aan de hand was.

De rossige man zat op zijn hurken naast iemand die op de grond lag en die hij nauwlettend bekeek. De andere, grotere agent stond erbij en scheen met de lantaarn in het gezicht van degene die ze hadden aangereden.

Nim zag het ook en… begon als een gek op het raampje te bonzen.

De grote agent liep naar de wagen. ‘Wat is er?’ vroeg hij geergerd.

‘U hebt mijn… mijn vader aangereden.’

‘Dat meen je niet.’

‘Hij lijkt op mijn vader,’ zei Nim. ‘Mag ik kijken?’

De grote agent liet zijn schouders hangen. ‘O jee, Simon! Het joch zegt dat we zijn vader hebben aangereden.’

‘Je houdt me verdorie voor de gek.’

‘Volgens mij meent hij het.’ De grote agent trok het portier open en liet Nim uitstappen.

Silas lag languit op zijn rug op de plek waar hij door de wagen was geraakt. Hij lag doodstil.

Nims ogen prikten. ‘Pap?’ En toen: ‘U hebt hem doodgereden.’ Het was niet echt gelogen, hield hij zich voor.

‘Ik heb een ambulance gewaarschuwd,’ zei Simon, de agent met het rossige snorretje.

‘Het was een ongeluk,’ zei de andere agent.

Nim hurkte naast Silas neer en hield zijn koude hand stevig vast. Als er een ambulance was gewaarschuwd, had hij weinig tijd. ‘Dat wordt dus het einde van jullie carriere.’

‘Het was een ongeluk. Je hebt het gezien.’

‘Hij kwam ineens….’

‘Wat ik heb gezien,’ zei Nim, ‘is dat u zich door uw nichtje hebt laten gebruiken om iemand met wie ze op school ruzie heeft eens goed te intimideren. U arresteert me zonder aanhoudingsbevel, alleen omdat ik laat op straat loop, en als mijn vader voor de wagen springt om jullie tegen te houden en uit te zoeken wat er aan de hand is, wordt hij opzettelijk aangereden.’

‘Het was een ongeluk!’ herhaalde Simon.

‘Heb je ruzie met Mo?’ vroeg oom Tam met gespeelde verbazing.

‘We zitten allebei in acht b,’ zei Nim. ‘En jullie hebben mijn vader vermoord.’

In de verte konden ze de sirenes al horen.

‘Simon,’ zei de grote agent, ‘Ik wil je onder vier ogen spreken.’

Ze liepen naar de andere kant van de auto en lieten Nim alleen achter in het donker bij Silas die op de grond lag. Nim kon de twee agenten opgewonden met elkaar horen praten. Hij ving flarden van hun gesprek op: ‘Die stomme nicht van je!’ en ‘Als jij beter uit je doppen had gekeken!’ Simon prikte verwijtend in Tams borst.

‘Nu! Niemand kijkt,’ fluisterde Nim en hij vervaagde.

Een draaikolk van diepe duisternis. De figuur op de grond stond ineens naast hem en Silas zei: ‘Ik breng je naar huis. Sla je armen om mijn nek.’

Nim deed wat zijn voogd zei. Terwijl hij Silas stevig vasthield, doken ze de nacht in en vlogen naar het kerkhof.

‘Het spijt me,’ zei Nim.

‘Mij ook,’ zei Silas.

‘Deed het pijn?’ vroeg Nim. ‘Die aanrijding?’

‘Ja,’ antwoordde Silas. ‘Je mag je heksenvriendinnetje wel bedanken. Ze heeft me opgezocht om te vertellen dat je in de puree zat en in wat voor puree.’

Toen streken ze op de begraafplaats neer. Nim keek rond alsof het allemaal nieuw voor hem was. ‘Dat was heel dom, he, wat ik vanavond deed. Ik bedoel, dat was heel gevaarlijk.’

‘Gevaarlijker dan je beseft, jongeheer Owens.’

‘Maar je had gelijk,’ zei Nim. ‘Ik blijf hier. Ik ga niet meer naar school en loop nooit meer weg.’

* * *

Maureen Quilling had de rotste week van haar leven. Nick Farthing negeerde haar; oom Tam ging tekeer over dat joch van Owens en verbood haar er met iemand over te praten, want dat kon hem zijn baan kosten en dan was ze nog niet jarig; haar ouders waren razend op haar; de wereld had haar bedrogen; zelfs de kinderen uit groep zeven waren niet bang meer voor haar. Het was een hel. Ze wilde wel eens een babbeltje met dat joch van Owens maken, want het was, zo had ze rondwentelend in haar ellende besloten, allemaal zijn schuld. Gearresteerd worden was nog een milde straf vergeleken bij… en ze bedacht ingewikkelde wraakacties, die uitblonken in valsheid en vernuft. Door dat soort fantasieen ging ze zich iets beter voelen, maar het hielp niet echt.

Er was een corvee waar Mo altijd kippenvel van kreeg: het opruimen van het scheikundelokaal, wat inhield dat de bunsenbranders en petrischalen, het ongebruikte filtreerpapier en dergelijke werden opgeborgen. Volgens een strikt rouleerstelsel was ze eens in de twee maanden aan de beurt, maar het spreekt vanzelf dat deze corveedienst uitgerekend in de rotste week van haar leven moest vallen.

Gelukkig was mevrouw Hawkins, de schei- en natuurkundedocent, in het lokaal om aan het eind van de dag haar spullen en papieren bij elkaar te zoeken. Het was een hele geruststelling dat zij er was, dat er tenminste iemand was.

‘Goed werk, Maureen,’ zei mevrouw Hawkins. Een witte slang op sterk water keek vanuit zijn pot met niets ziende ogen op hen neer.

‘Dank u wel,’ zei Mo.

‘Jullie doen dit toch altijd met z’n tweeen?’ vroeg mevrouw Hawkins.

‘Ja, ik was aan de beurt met dat joch van Owens, maar hij is al een paar dagen niet op school geweest.’

De lerares fronste haar voorhoofd. ‘Wie was dat ook alweer? Hij staat niet op mijn lijst.’

‘Tim Owens, vaalbruin haar, moest nodig naar de kapper. Hij was nogal stil, maar bij de overhoring over het skelet kon hij alle botten opnoemen. Weet u nog?’

‘Eigenlijk niet,’ gaf mevrouw Hawkins toe.

‘Maar dat moet! Niemand kan hem zich nog herinneren, zelfs meneer Kirby niet.’

Mevrouw Hawkins propte de rest van haar papieren in haar tas. ‘Maar fijn dat je het alleen wilt doen. Vergeet niet de werkbladen af te nemen.’ Ze verliet het lokaal en trok de deur achter zich dicht.

Het scheikundelokaal was oud. Er stonden lange, donkere houten tafels met ingebouwde gaspitten, kranen en gootstenen. Er hingen donkere houten planken, waarop dingen in grote potten stonden uitgestald. Wat er in die potten dreef, was al heel lang dood. In een hoek van het lokaal bevond zich zelfs een vergeeld menselijk skelet. Mo wist niet of het echt was of niet, maar deze keer kreeg ze er de koude rillingen van.

Elk geluidje dat ze maakte weergalmde door het langwerpige lokaal. Ze draaide de plafondverlichting aan en zelfs het licht boven het bord om het allemaal minder eng te maken. Het begon kil te worden. Kon ze de verwarming maar hoger zetten! Ze liep naar een grote metalen radiator, maar toen ze haar hand erop legde, was die gloeiend heet. En toch beefde ze.

Het lokaal was leeg, verontrustend leeg, en Mo kreeg het gevoel dat ze niet alleen was; het leek alsof iemand haar gadesloeg.

Natuurlijk, dacht ze. Ik word ook gadegeslagen. Tientallen dode dieren in glazen potten kijken op me neer, en dan heb ik het nog niet eens over het skelet. Ze keek naar de planken.

Op dat moment begonnen de dode dieren op sterk water te bewegen. Een slang met melkwitte blinde ogen strekte zich uit in zijn met alcohol gevulde pot. Een stekelig zeewezen zonder kop of staart kronkelde en wriemelde in zijn natte huisje. Een jong katje dat al tientallen jaren dood was, ontblootte zijn tanden en klauwde naar het glas. Mo sloot haar ogen. Dit is niet echt, zei ze tegen zichzelf. Ik verbeeld het me maar.

‘Ik ben heus niet bang,’ zei ze hardop.

‘Gelukkig maar,’ zei iemand vanuit de schaduw bij de deur achterin het lokaal. ‘Het is waardeloos om bang te zijn.’

‘Geen enkele leraar kan zich jou nog herinneren.’

‘Maar jij wel,’ zei de jongen, de aanstichter van al haar ellende.

Ze pakte een bekerglas en smeet dat naar hem toe, maar ze mikte niet goed en het glas sloeg kapot tegen de muur.

‘Hoe gaat het met Nick?’ vroeg Nim, alsof er niets was voorgevallen.

‘Je vraagt naar de bekende weg,’ antwoordde ze. ‘Hij praat niet eens meer tegen me, doet zijn best op school, gaat naar huis en maakt zijn huiswerk. Speelt waarschijnlijk met treintjes.’

‘Mooi zo.’

‘En jij?’ vroeg Mo. ‘Je bent al een week niet op school geweest. Er zwaait wat voor je, Tim Owens. De politie is gisteren langs geweest. Ze zijn naar je op zoek.’

‘Daar zeg je wat… Hoe gaat het met oom Tam?’ vroeg Nim.

Mo zweeg.

‘In zekere zin heb je gewonnen,’ zei Nim, ‘want ik ben van school af. Maar je schiet er weinig mee op. Heb je ooit last van spoken gehad, Maureen Quilling? Heb je ooit in de spiegel gekeken en je afgevraagd of de ogen die je aankeken wel van jou waren? Heb je ooit in een lege kamer gezeten en gemerkt dat je niet alleen was? Prettig is anders.’

‘Ga je bij me spoken?’ vroeg ze met bevende stem.

Zwijgend keek Nim haar aan. In de verste hoek van het lokaal viel iets op de grond. Haar tas was van de stoel gevallen en toen ze weer voor zich keek, was ze alleen, dat wil zeggen, ze zag niemand meer.

Het zou een lange, donkere tocht naar huis worden.

De jongen en zijn voogd stonden boven op de heuvel en keken uit over de verlichte stad.

‘Doet het nog pijn?’ vroeg de jongen.

‘Een beetje, maar ik genees snel,’ antwoordde Silas. ‘Nog even en ik ben weer helemaal opgeknapt.’

‘Had je dood kunnen gaan? Door vlak voor die auto te stappen?’

Zijn voogd schudde zijn hoofd. ‘Er zijn manieren om me te doden, maar een aanrijding hoort daar niet bij. Ik ben een taaie en al heel oud.’

‘Ik zat fout, he? We hadden afgesproken dat ik onopgemerkt zou blijven, maar toen ging ik me met de andere kinderen bemoeien en voordat ik het wist, kreeg ik last met de politie en zo. Allemaal omdat ik egoistisch was.’

Silas trok zijn wenkbrauwen op. ‘Het was geen egoisme. Je hoort bij je eigen soort te zijn en dat begrijp ik best. De wereld van de levenden is alleen harder en we kunnen je daar niet zo makkelijk beschermen. Ik wilde je volmaakte veiligheid bieden,’ zei Silas, ‘maar volmaakte veiligheid bereik je pas als er een eind aan al je avonturen is gekomen en je er geen behoefte meer aan hebt.’

Nim streek met zijn hand over de steen van Thomas R. Stout (1817 — 1851, diep betreurd door allen die hem kenden) en hij voelde het mos onder zijn handen verkruimelen.

‘Hij loopt nog steeds rond,’ zei hij. ‘De man die mijn eerste ouders en mijn zus heeft gedood. Ik moet nog een heleboel over de levenden leren. Wil je me verbieden om de begraafplaats te verlaten?’

‘Nee, dat was een vergissing waarvan we allebei hebben geleerd.’

‘Maar wat dan?’

‘We moeten je nieuwsgierigheid naar verhalen, boeken en de wereld proberen te bevredigen. Er zijn bibliotheken. Er is meer. Er zijn ook gelegenheden waar je onder de levenden kunt zijn, bijvoorbeeld in de schouwburg of de bioscoop.’

‘Wat is dat? Zoiets als voetbal? Op school keek ik altijd graag naar voetballen.’

‘Voetbal, mmm, daar moet ik te vroeg voor opstaan,’ zei Silas. ‘Maar als juffrouw Lupescu weer komt, kan ze je misschien eens meenemen naar een voetbalwedstrijd.’

‘Dat zou fijn zijn.’

Ze liepen samen de heuvel af. ‘We hebben de afgelopen weken,’ zei Silas, ‘allebei te veel voetstappen en sporen achtergelaten. Ze zijn nog steeds naar je op zoek, weet je.’

‘Dat heb je eerder gezegd, maar hoe weet je dat?’ vroeg Nim. ‘En wie zijn ze? En wat willen ze van me?’

Maar Silas schudde zijn hoofd en wilde niets meer loslaten. Daar moest Nim het voorlopig mee doen.

De vier mannen stonden voor de deur van nummer 33.

Elke man Jack

Silas was er al maanden met zijn gedachten niet bij en vaak bleef hij dagen, soms wel weken achter elkaar weg. Rond de kerst had juffrouw Lupescu hem drie weken vervangen en Nim had bij haar gegeten in haar kleine appartement in de binnenstad. Ze had hem zelfs meegenomen naar een voetbalwedstrijd, zoals Silas had beloofd, maar daarna was ze teruggegaan naar wat ze het ‘Oude Land’ noemde. Eerst had ze Nim nog in zijn wangen geknepen en hemNimini genoemd, wat haar troetelnaampje voor hem was geworden.

Nu was Silas weg en juffrouw Lupescu ook. Mevrouw en meneer Owens bespraken de toestand met Josiah Worthington in zijn tombe. Ze waren er alle drie niet blij mee.

‘Dus hij heeft niet eens verteld wat hij ging doen en wie er op het kind zou letten?’ vroeg Josiah Worthington.

De Owensen schudden hun hoofd.

‘Waar is hij eigenlijk?’ vroeg Josiah Worthington.

Daar konden de Owensen geen antwoord op geven. Meester Owens zei: ‘Hij is nog nooit zo lang weggebleven. Toen we het kind adopteerden, heeft hij beloofd dat hij er altijd zou zijn of anders voor vervanging zou zorgen. Dat heeft hij nog zo beloofd.’

‘Ik vrees dat hem iets ergs is overkomen,’ zei mevrouw Owens. Even leek het of ze ging huilen, maar toen sloeg haar verdriet in woede om. ‘Wat een rotstreek om ons in de steek te laten! Kunnen we hem niet opzoeken en terugroepen?’

‘Ik zou niet weten hoe,’ antwoordde Josiah Worthington. ‘Maar ik geloof dat hij geld in de crypte heeft achtergelaten voor Nims eten.’

‘Bah!’ zei mevrouw Owens. ‘Wat hebben we aan geld?’

‘Nim heeft geld nodig om eten te kopen,’ begon meneer Owens, maar zijn vrouw gaf hem de wind van voren. ‘Je bent al net zo erg als de anderen!’

Met die woorden verliet ze de tombe van Josiah Worthington om haar zoon te zoeken. Zoals ze al dacht, vond ze hem op de top van de heuvel, waar hij over de stad uitkeek.

‘Een penning voor je gedachten,’ zei mevrouw Owens.

‘Je hebt geen penning,’ zei Nim. Hij was veertien jaar en groter dan zijn moeder.

‘Ik heb er twee in mijn kist,’ zei mevrouw Owens. ‘Ze zijn waarschijnlijk groen uitgeslagen, maar toch.’

‘Ik dacht na over de wereld,’ zei Nim. ‘Hoe weten jullie eigenlijk dat de moordenaar van mijn familie nog leeft? Dat hij daarbuiten nog ergens rondloopt?’

‘Dat zegt Silas,’ antwoordde mevrouw Owens. ‘Dat is ook het enige wat hij ons vertelt.’

‘Hij heeft het beste met je voor. Dat weet je wel.’

‘Fijn hoor, waar is hij dan?’ vroeg Nim wrang. Mevrouw Owens gaf geen antwoord.

‘U hebt toch de man gezien die mijn familie heeft vermoord? Op de dag dat u me adopteerde?’

Mevrouw Owens knikte.

‘Hoe zag hij eruit?’

‘Ik heb vooral op jou gelet, maar wacht even… hij had donker haar, bijna zwart. En ik was bang voor hem. Hij had een scherp gezicht. Agressief en bloeddorstig, zo zag hij eruit. Silas heeft hem van de begraafplaats weg gekregen.’

‘Waarom heeft Silas hem niet gedood?’ vroeg Nim verontwaardigd. ‘Dat had hij beter kunnen doen.’

Mevrouw Owens streek met haar koude vingers over Nims hand. ‘Silas is geen monster.’

‘Als Silas hem had gedood, was ik veilig geweest en kon ik gaan en staan waar ik wil.’

‘Silas weet meer dan jij, meer dan wij allemaal bij elkaar,’ zei mevrouw Owens. ‘Hij weet alles over leven en dood. Zo eenvoudig ligt dat niet.’

‘Hoe heette hij?’ vroeg Nim. ‘De moordenaar van mijn familie.’

‘Hij heeft zijn naam niet gezegd.’

Nim hield zijn hoofd schuin en keek haar alleen aan met ogen die grauw waren als onweerswolken. ‘Maar u weet het wel.’

‘Je kunt niets doen,’ zei mevrouw Owens.

‘Wel waar. Ik kan leren. Ik kan alles leren wat ik nodig heb, alles. Ik heb geleerd wat gruwelpoorten zijn. Ik heb leren droomwandelen. Van juffrouw Lupescu heb ik geleerd naar de sterren te kijken. Van Silas heb ik stilte geleerd. Ik kan spoken. Ik kan vervagen. Ik ken elke vierkante centimeter van dit kerkhof.’

Mevrouw Owens legde haar hand op de schouder van haar zoon. ‘Er komt een dag…’ Ze aarzelde. Er zou een dag komen dat ze hem niet meer kon aanraken. Eens zou hij weggaan. Dat stond vast. ‘Silas heeft me verteld dat de moordenaar Jack heet.’

Nim zweeg even. Toen knikte hij. ‘Ma?’

‘Wat is er, mijn zoon?’

‘Wanneer komt Silas terug?’

Het was middernacht en er stond een gure wind uit het noorden.

Mevrouw Owens was niet meer kwaad. Ze maakte zich zorgen over Nim. ‘Wist ik het maar, lieverd, wist ik het maar.’

* * *

Scarlett Amber Perkins was vijftien en zat kokend van woede boven in de ouderwetse bus. Ze haatte haar ouders omdat ze waren gescheiden. Ze haatte haar moeder omdat ze uit Schotland waren vertrokken en haar vader omdat hij het niet erg leek te vinden dat ze waren vertrokken. Ze haatte de stad, omdat die heel anders was dan Glasgow waar ze was opgegroeid en ook omdat ze soms een hoek omsloeg en ineens het akelige gevoel kreeg dat een gebouw of zelfs de hele straat haar bekend voorkwam.

Vanmorgen was ze tegen haar moeder uitgevallen. ‘In Glasgow had ik tenminste vrienden!’ had ze gezegd, op een toon tussen snikken en krijsen in. ‘Die zie ik nooit meer terug!’

Haar moeder had laconiek geantwoord: ‘Het is geen onbekende stad voor je. We hebben hier ook gewoond toen je klein was.’

‘Daar herinner ik me niets meer van,’ had Scarlett gezegd. ‘Ik ken hier niemand. Ik kan toch zeker mijn speelkameraadjes van tien jaar geleden niet gaan opzoeken? Had je dat soms gewild?

‘Ik hou je niet tegen,’ had haar moeder gezegd.

Scarlett was naar school gegaan en de hele dag boos gebleven en ze was nog steeds boos. Ze haatte haar nieuwe school. Ze haatte de wereld en in het bijzonder de plaatselijke busmaatschappij.

Elke dag na schooltijd nam ze bus 97 naar het centrum, die haar van school rechtstreeks naar het eind van de straat bracht waar haar moeder een kleine flat had kunnen huren. Ze had op die winderige aprildag bijna een half uur tevergeefs op bus 97 gewacht, dus toen 121 eraan kwam met bestemmingcentrum, had ze die maar genomen. Maar op het punt waar haar eigen bus altijd rechts afsloeg, ging deze naar links en reed naar de oude stad, voorbij het gemeentelijk plantsoen op het plein, langs het standbeeld van Josiah Worthington, Bart., en de bochtige weg tegen de heuvel op met aan weerskanten huizen. Scarlett werd steeds wanhopiger en haar boosheid sloeg om in neerslachtigheid.

Ze liep de trap af, schuifelde naar voren en tuurde naar het bordje dat haar verbood met de chauffeur te spreken zolang de bus reed. ‘Sorry, maar ik moet naar de Acacia Avenue.’

De chauffeuse, een forse vrouw met een nog donkerder huidskleur dan Scarlett, zei: ‘Dan had je de 97 moeten nemen.’

‘Maar deze gaat toch ook naar het centrum?’

‘Dat duurt nog even, maar zelfs als we weer in de stad zijn, gaan we een heel andere kant op.’ De vrouw zuchtte. ‘Je kunt beter hier uitstappen, dan ga je de heuvel af naar de halte voor het stadhuis. Daar neem je lijn 4 of 58, ze rijden allebei een heel stuk over de Acacia Road. Bij het sportcentrum stap je uit. De rest loop je. Is dat duidelijk?’

‘Bus 4 of 58.’

‘Dan zet ik je hier af.’ Ze stopte bij een verzoekhalte aan de kant van de weg, een klein eindje voorbij een groot ijzeren hek dat openstond, een onaantrekkelijke, troosteloze plek. Scarlett bleef op de treeplank staan tot de chauffeuse riep: ‘Schiet een beetje op!’ Het meisje stapte uit, waarna de bus in een wolk zwarte rook optrok.

De wind rukte aan de bomen die achter de muur stonden.

Scarlett liep de heuvel af. Daarom heb ik dus een mobieltje nodig, dacht ze. Als ze maar vijf minuten te laat was, ging haar moeder al uit haar dak, maar toch kreeg Scarlett geen telefoon van haar. Goed, dan kreeg ze maar een scheldkanonnade over zich heen. Het zou niet de eerste en ook niet de laatste keer zijn.

Ze was bij het openstaande hek gekomen, keek naar binnen en…

‘Vreemd,’ zei ze hardop.

Er bestaat een uitdrukking voor: deja vu, het gevoel dat je ergens eerder bent geweest, dat je iets al een keer hebt meegemaakt of gedroomd. Scarlett kende dat gevoel. Soms wist ze vooruit dat een docent over haar vakantie in Inverness ging vertellen of dat iemand al eens eerder op precies dezelfde manier zijn lepel had laten vallen. Maar dit was anders. Dit was geen gevoel maar zekerheid. Dit was echt.

Scarlett liep door het openstaande hek het kerkhof op.

Een ekster vloog op in een flits van zwart, wit en alle schakeringen blauw. Hij ging in een taxusboom zitten en hield haar scherp in de gaten. Als ik die hoek omsla, dacht ze, staat er een kerk met een bankje ervoor. En zodra ze de hoek omsloeg, zag ze een kerk, al was die veel kleiner dan ze zich had voorgesteld, een huiveringwekkend, degelijk staaltje gotiek van grijze steen met een scherpe torenspits. Ervoor stond een verweerde houten bank. Ze liep erheen, ging op het bankje zitten en zwaaide met haar benen alsof ze een klein meisje was.

‘Hallo. Ahum. Hallo!’ hoorde ze iemand achter zich zeggen. ‘Het is wel brutaal van me, ik weet het, maar zou je me een handje willen helpen, als het niet te veel is gevraagd. In mijn eentje krijg ik het niet voor elkaar.’

Toen Scarlett om zich heen keek, zag ze een man in beige regenjas. Hij zat op zijn hurken bij een grafsteen en hield een groot vel papier vast, dat wapperde in de wind. Snel liep ze naar hem toe.

‘Als jij deze kant vasthoudt,’ zei de man. ‘Je ene hand hier en je andere daar. Excuses voor het ongemak. Ben je extreem dankbaar.’

Naast hem stond een koekblik. Hij haalde er een waskrijtje uit, dat de afmetingen had van een kleine kaars, waarmee hij met soepele, geoefende streken over de steen gleed.

‘Daar gaan we!’ riep hij monter. ‘En hier is het dan… oeps. Onderaan zit nog een kronkelding. Zal wel klimop zijn. De victorianen versierden alles met klimop, erg symbolisch… die nemen we ook mee. Laat maar los.’

Hij kwam overeind en streek met zijn hand door zijn grijze haar. ‘Au, blij dat ik sta. De benen gingen wat prikkelig worden,’ zei hij. ‘Wat vind je ervan?’

De gedenksteen was begroeid met groen en geel mos, en zo door het weer aangetast dat de letters vrijwel onleesbaar waren, maar de afdruk van het krijt was duidelijk te zien: ‘Majella Godspeed, ongehuwde joffer van deze parochie, 1791 — 1870, niet meer onder onsP wel in onze gedachten,’ las Scarlett hardop.

‘En dat waarschijnlijk ook niet meer,’ zei de man. Hij was kalend, glimlachte onzeker en keek haar met knipperende ogen aan van achter zijn kleine, ronde brillenglazen, waardoor hij veel weg had van een vriendelijke uil.

Er viel een dikke regendruppel op zijn papier. De man rolde het vel haastig op en pakte het blik met de krijtjes. Weer een paar regendruppels en Scarlett nam op verzoek van de man de tekenmap mee, die hij tegen een grafsteen had neergezet, en ze liep achter hem aan naar het ondiepe kerkportaal om voor de regen te schuilen.

‘Dankjewel,’ zei de man. ‘Ik denk niet dat het lang blijft regenen. Volgens het weerbericht krijgen we vanmiddag overwegend zon.’

Als bij toverslag stak er een ijzige wind op en kletterde de regen in volle hevigheid neer.

‘Ik weet wat je denkt,’ zei de grafsteenkopieerder tegen Scarlett.

‘O ja?’ vroeg Scarlett, die net had gedacht: mijn moeder zal me wel vermoorden.

‘Je dacht: is dit een kerk of een grafkapel? En het antwoord luidt, voor zover ik dat heb kunnen vaststellen, dat hier inderdaad een kerkje heeft gestaan en dat de begraafplaats een voortzetting van het vroegere kerkhof is geweest. Dan spreken we dus over de negende of tiende eeuw. Daarna werd de kerk meerdere malen verbouwd of uitgebreid. Maar ergens rond 1825 brandde het gebouw af en tegen die tijd was het al te klein voor dit gebied geworden. De mensen uit de buurt bezochten de Sint-Dunstankerk op het plein in de oude stad. Toen het kerkje werd herbouwd, maakten ze er een grafkapel van, al behielden ze veel van de karakteristieke trekken van het oorspronkelijke gebouw. Zo zouden de gebrandschilderde ramen in de achterwand uit het vroegere…’

‘Ik dacht eigenlijk,’ zei Scarlett, ‘dat mijn moeder me wel zal vermoorden. Ik heb de verkeerde bus genomen en nu kom ik veel te laat thuis…’

‘Goeie genade, arm kind,’ zei de man. ‘Wacht maar. Ik woon hier vlakbij.’ Hij drukte haar de map, het blik krijtjes en het opgerolde vel papier in handen en liep op een drafje naar het hek, met zijn hoofd tussen zijn schouders tegen de striemende regen. Een paar minuten later zag Scarlett de koplampen van een auto en hoorde ze getoeter.

Ze rende naar het hek. Ervoor stond een auto, een oude groene mini. De man met wie ze had gepraat, zat achter het stuur en draaide zijn raampje naar beneden.

‘Stap maar in. Waar woon je?’

Scarlett bleef staan, terwijl de regen in haar nek liep. ‘Ik neem geen lift van vreemden aan.’

‘Gelijk heb je,’ zei de man, ‘maar de ene dienst, nou ja, enzovoort. Kom, leg die spullen achterin voor ze doorweekt raken.’ Hij opende het portier aan de passagierskant, en Scarlett bukte om zijn benodigdheden op de achterbank te leggen. ‘Weet je wat,’ zei de man. ‘Als jij je moeder nu eens belt — met mijn telefoon — en je geeft haar mijn kenteken door? Kom maar in de auto zitten. Je wordt kletsnat.’

Scarlett aarzelde. Haar natte haar plakte tegen haar hoofd. Ze had het koud.

De man gaf haar zijn mobiele telefoon. Ze keek ernaar en besefte dat ze er meer tegen opzag haar moeder te bellen dan in de auto te stappen. ‘Ik kan ook de politie bellen, he?’

‘Natuurlijk. Je kunt ook naar huis lopen. Of je kunt je moeder bellen en vragen of ze je komt ophalen.’

Scarlett ging in de passagiersstoel zitten en sloot het portier. In haar hand hield ze nog steeds de mobiel.

‘Waar woon je?’ vroeg de man.

‘U hoeft me niet, ik bedoel, u mag me ook naar de bushalte…’

‘Ik breng je thuis. Wat is het adres?’

‘Acacia Avenue 102a, een zijstraat van de hoofdweg en een stukje voorbij het grote sportcentrum…’

‘Je bent echt een eind uit de buurt geraakt, he? Goed. Gauw naar huis dan maar.’ Hij haalde de auto van de handrem, keerde en reed de heuvel af.

‘Woon je hier al lang?’ vroeg hij.

‘Dat niet. Na de kerst zijn we hierheen verhuisd, maar ik heb hier vroeger ook gewoond.’

‘Hoor ik een accent?’

‘Dat klopt. Ik kom uit Schotland, daar heb ik tien jaar gewoond en praatte ik net als alle anderen, maar hier val ik op als een vlieg in de soep.’ Hoewel het grappig was bedoeld, kwam het niet zo over. Ze kon zelf horen hoe verbitterd haar stem klonk.

De man reed naar Acacia Avenue, parkeerde de auto voor het huis en wilde per se met haar meelopen tot aan de voordeur. Toen de deur openging, zei hij: ‘Duizend excuses. Ik ben zo vrij geweest uw dochter thuis te brengen. U hebt haar goed opgevoed, moet ik zeggen, want ze wilde geen lift van me aannemen. Maar, nou ja, het regende, ze nam de verkeerde bus die haar aan de andere kant van de stad afzette. Kortom, alles zat tegen. Wilt u uw hand over uw hart strijken? Kunt u haar vergeven? En, ahum, mij ook?’

Scarlett had verwacht dat haar moeder wel boos zou zijn, maar tot haar verbazing en opluchting zei ze alleen dat je tegenwoordig niet voorzichtig genoeg kon zijn. Was meneer Ahum soms leraar en wilde hij een kop thee?

Meneer Ahum zei dat hij Frost heette, zeg maar Jay, en mevrouw Perkins glimlachte en zei dat hij haar Noona moest noemen en dat ze een ketel water ging opzetten.

Onder de thee vertelde Scarlett over haar busavontuur, waardoor ze op de begraafplaats was beland en meneer Frost bij het kerkje had ontmoet.

Mevrouw Perkins liet het kopje uit haar handen vallen.

Gelukkig zaten ze aan de keukentafel, zodat het kopje niet op de grond viel en ook niet brak. Er ging alleen thee over het tafelblad. Mevrouw Perkins begon zich beschaamd te verontschuldigen en pakte een doekje uit de gootsteen om de knoeiboel op te vegen. ‘Het kerkhof op de heuvel?’ vroeg ze. ‘In de oude stad?’

‘Daar woon ik vlakbij,’ zei meneer Frost. ‘Ik heb al veel afdrukken van de stenen daar gemaakt. Weet je dat het een beschermd natuurgebied is?’

‘Dat weet ik,’ antwoordde mevrouw Perkins met een zuinig mondje. ‘Heel vriendelijk van u om Scarlett thuis te brengen, meneer Frost.’ Elk woord had de gevoelstemperatuur van een ijsblokje. ‘Nu moet u maar gaan.’

‘Wacht eens even!’ zei meneer Frost gemoedelijk. ‘Als ik u heb gekwetst, was dat niet de bedoeling. Heb ik iets verkeerds gezegd? Ik maak afdrukken voor een plaatselijk historisch onderzoek, ik bedoel, ik ben geen grafschenner of zo.’

Scarlett was even bang dat haar moeder de zorgelijk kijkende meneer Frost een klap zou verkopen, maar mevrouw Perkins schudde haar hoofd. ‘Sorry, u kunt er niets aan doen. Een vervelende familiegeschiedenis.’ Op geforceerd opgewekte toon ging ze verder. ‘Vroeger, toen Scarlett klein was, speelde ze vaak op die begraafplaats. Dat is een jaar of tien geleden. Ze had daar een fantasievriendje, een jongetje dat Niemand heette.’

Er speelde een glimlach om de mond van meneer Frost. ‘Een geest?’

‘Nee, dat denk ik niet. Hij woonde daar. Ze wees zelfs de tombe aan waar hij zou wonen. Nou ja, dan was het dus wel een geest. Weet je nog, liefje?’

Scarlett schudde haar hoofd. ‘Ik was vast een raar kind.’

‘Ik weet zeker dat je, ahum, niet, eh,’ zei meneer Frost. ‘Je hebt een prachtige dochter, Noona. Heerlijke thee trouwens. Het is altijd een genoegen nieuwe mensen te leren kennen. Ik stap maar eens op. Moet nog een hapje eten maken en daarna naar een vergadering van het plaatselijk historisch genootschap.’

‘Kookt u zelf?’ vroeg mevrouw Perkins.

‘O ja, dat wil zeggen, ik ontdooi mijn eten zelf. Ik ben een meester in het bereiden van diepvriesmaaltijden. Woon op mezelf. Ben een verstokte vrijgezel. In de media word je dan meteen neergezet als homo, maar dat ben ik niet. Gewoon nooit de juiste vrouw ontmoet.’ Even maakte hij een treurige indruk.

Mevrouw Perkins, die een hekel aan koken had, riep uit dat ze in het weekend toch altijd te veel eten klaarmaakte en ze liep met hem mee naar de voordeur. Scarlett hoorde meneer Frost zeggen dat hij zaterdag natuurlijk dolgraag een hapje meeat.

Toen mevrouw Perkins terugkwam in de keuken, zei ze: ‘Ik hoop dat je je huiswerk hebt gemaakt.’ Dat was alles.

d Terwijl Scarlett ’s avonds in bed naar de auto’s lag te luisteren die ronkend over de hoofdweg reden, liet ze de gebeurtenissen van die middag de revue passeren. Ze was dus inderdaad als kind op het kerkhof geweest. Daarom was het haar allemaal zo bekend voorgekomen.

Terwijl ze naging wat ze zich daarvan nog herinnerde, viel ze in slaap, maar in haar slaap liep ze nog steeds over het kerkhof. Het was nacht, maar toch zag ze alles even duidelijk als bij daglicht. Ze stond op de helling van de heuvel. Een jongen van haar eigen leeftijd stond met zijn rug naar haar toe en keek uit over de verlichte stad.

‘Wat doe je?’ vroeg ze.

Hij tuurde om zich heen, maar het kostte hem moeite om haar scherp in beeld te krijgen. ‘Wie zei dat?’ En: ‘O, nu zie ik je vaag. Ben je soms aan het droomwandelen?’

‘Ik geloof wel dat ik droom.’

‘Dat bedoelde ik niet,’ zei de jongen. ‘Dag, ik ben Nim.’

‘Ik ben Scarlett.’

Hij keek nog eens goed, alsof hij haar nu pas zag. ‘O, maar

natuurlijk. Ik dacht al dat ik je herkende. Jij was vandaag op de begraafplaats met die meneer, die man met het vel papier.’

‘Meneer Frost. Hij is erg aardig. Heeft me naar huis gebracht.’ En daarna vroeg ze: ‘Heb je ons gezien?’

‘Ik houd zo’n beetje alles hier in de gaten.’

‘Nim? Wat is dat voor rare naam?’

‘Een afkorting van Niemand.’

‘O ja, daar gaat deze droom over. Jij bent mijn fantasievriendje van vroeger, maar dan veel groter.’

Hij knikte.

Nim was langer dan Scarlett. Hij was in het grijs gekleed, hoewel ze zijn kleren niet zou kunnen beschrijven. Zijn haar was te lang. Hij was vast al heel lang niet meer bij de kapper geweest.

‘Je was heel dapper,’ zei de jongen. ‘We zijn helemaal onder in de heuvel geweest en daar hebben we de Blauwe Man gezien. En de Slier ontmoet.’

Er gebeurde iets in haar hoofd: geruis en geraas, een donkere werveling en een storm van beelden…

‘Ik weet het weer,’ zei Scarlett, maar ze zei het tegen niemand. Haar donkere slaapkamer was leeg en als enige antwoord hoorde ze in de verte het lage dreunen van een vrachtwagen door de nacht.

* * *

Nim had nog een grote voorraad voedsel, spul dat lang houdbaar was en niet alleen in de crypte lag opgeslagen, maar ook in de koudere tomben, grafkelders en mausoleums. Daar had Silas voor gezorgd. Er was genoeg eten voor een paar maanden. Zolang Silas en juffrouw Lupescu afwezig waren, zou hij gewoon op de begraafplaats blijven.

Ook al miste hij de buitenwereld, hij wist dat het er niet veilig was. Nog niet. De begraafplaats was zijn terrein. Hij was er trots op en hield ervan met de hartstocht die typerend is voor een jongen van veertien.

En toch…

Op het kerkhof bleef iedereen hetzelfde. De kinderen waarmee Nim had gespeeld toen hij klein was, waren nog steeds klein. Fortinbras Bartleby, vroeger zijn beste vriendje, was nu vier of vijf jaar jonger dan hij. Als ze elkaar zagen, hadden ze elkaar elke keer minder te vertellen. Thackeray Porringer was van Nims lengte en leeftijd en gedroeg zich tegenover hem veel beter dan eerst. ’s Avonds gingen ze vaak uit wandelen en dan vertelde Thackeray hem treurige verhalen over zijn vrienden, die meestal eindigden met ophanging aan de galg, buiten hun schuld en door een fout van de rechter, maar ze werden ook wel eens naar de Amerikaanse kolonien verscheept, en dan werden ze niet opgehangen, behalve als ze terugkwamen.

Liza Hempstock, al zes jaar zijn vriendinnetje, was op een andere manier veranderd. Als Nim over het brandnetelpaadje liep om haar op te zoeken, liet ze zich steeds minder zien. De enkele keer dat hij haar trof, was ze kortaangebonden, zocht ze ruzie en gedroeg zich onhebbelijk.

Nim had het aan zijn vader voorgelegd. Meneer Owens had een tijdje nagedacht en geantwoord: ‘Een vrouwenkwestie, denk ik. Vroeger mocht ze je graag, maar nu je een jongeman bent, weet ze niet goed wat ze met je aan moet. In mijn jeugd speelde ik elke dag met een meisje bij de eendenvijver, maar ineens smeet ze een appel naar mijn hoofd en ze heeft me tot mijn zeventiende straal genegeerd.’

Mevrouw Owens snoof. ‘Het was een peer, geen appel,’ verbeterde ze hem. ‘En zolang heeft het niet geduurd. Ik weet nog goed dat we samen een dansje deden op de bruiloft van je neef Ned, en dat was twee dagen na je zestiende verjaardag.’

Meneer Owens zei: ‘Maar natuurlijk, schat,’ en gebaarde met een vette knipoog naar Nim dat hij het vooral niet moest geloven. Zijn mond vormde het woord ‘zeventien’ om aan te geven dat hij gelijk had.

Nim had het altijd vermeden vriendschap te sluiten met levende kinderen. Hij wist dat daar alleen ellende van kwam. Dat had hij tijdens zijn kortstondige schooltijd geleerd. Maar hij was Scarlett nooit vergeten. Hij had haar nog jaren na haar vertrek gemist, al had hij zich erbij neergelegd dat hij haar nooit terug zou zien. En nu was ze teruggekomen en had hij haar niet eens herkend…

Hij trok verder het oerwoud in, de warwinkel van klimop en bomen die het noordwestelijke gedeelte van de begraafplaats zo onbegaanbaar maakte. Er stonden bordjes om bezoekers te weren. Die bordjes waren overbodig. De sfeer werd onaangenaam en griezelig genoeg als je de klimopwarboel aan het eind van het Egyptische laantje achter je had gelaten, voorbij de zwarte grafdeuren in de neo-Egyptische muren. In dit noordwestelijke deel had de natuur al bijna een eeuw zijn rechten hernomen, de stenen waren omgevallen, graven waren verwaarloosd of gingen schuil onder groene kruipplanten en een laag bladeren van minstens vijftig jaar. Paden waren dichtgegroeid en onbegaanbaar geworden.

Nim keek goed uit waar hij zijn voeten neerzette. Hij kende dit gedeelte goed en wist hoe gevaarlijk het kon zijn.

Op zijn negende, toen hij door ditzelfde stuk rondstruinde, was de aarde ineens onder zijn voeten verdwenen en was hij in een drie meter diep gat gevallen. De kuil was zo diep omdat hij bedoeld was voor meerdere kisten, maar de gedenksteen ontbrak en er lag maar een kist op de bodem, waarin een geagiteerde gentleman-dokter lag, genaamd Carstairs, die dolgelukkig was met de komst van Nim en per se zijn pols wilde onderzoeken (verzwikt toen Nim zich tijdens zijn val aan een wortel had vastgegrepen), en pas daarna kon worden overtuigd dat hij hulp moest halen.

Nim baande zich een pad door de noordwestelijke wildernis, door een zompige laag bladeren en een wirwar van klimop, waar de vossen hun holen bouwden en gevallen engelen hem met blinde ogen aanstaarden, want hij wilde dringend de dichter spreken.

De naam van de dichter was Nehemiah Trot en op zijn overwoekerde grafsteen stond te lezen:

Hier ligt het stoffelijk overschot van

NEHEMIAH TROT

dichter

1741–1774

zwanen zingen voor ze sterven

‘Meester Trot,’ zei Nim. ‘Kunt u me advies geven?’

Nehemiah Trot straalde over zijn lijkbleke gezicht. ‘Natuurlijk, beste jongen. De goede raad van een dichter is evenveel waard als de gunst van een koning! Hoe kan ik zalf, nee, geen zalf, hoe kan ik balsem op je wonden smeren?’

‘Ik ben niet gewond. Ik kende vroeger een meisje en nu vraag ik me af of ik haar moet opzoeken om met haar te praten of dat ik haar gewoon moet vergeten.’

Nehemiah Trot hief zich in zijn volle lengte op, wat nog steeds kleiner was dan Nim, legde opgewonden zijn handen tegen zijn borst en zei: ‘O, je moet naar haar toe gaan en haar vermurwen. Noem haar je Terpsichore, je Echo, je Klytaimnestra. Schrijf gedichten voor haar, indrukwekkende lofliederen — ik help je wel — want alleen zo, alleen op die manier kun je het hart van je geliefde veroveren.’

‘Ik hoef haar hart niet te veroveren. Ze is mijn geliefde niet, alleen een meisje met wie ik goed kon praten.’

‘Van al onze organen,’ zei Nehemiah Trot, ‘is de tong het meest verbazingwekkend, want we proeven er zoete wijn mee en bitter vergif, we spreken er milde en scherpe woorden mee uit. Ga naar haar toe! Praat met haar!’

‘Geen goed idee.’

‘Een heel goed idee! Doe het! Ik zal er een gedicht aan wijden. Als ’t rumoeren is gedaan, als men hoort victorie slaan…’

‘Maar wanneer ik me aan een persoon vertoon, kunnen andere mensen me ook zien.’

Nehemiah Trot zei: ‘Luister goed, jonge Leander, jonge Hero, jonge Alexander. Die niet waagt, die niet wint.’

‘Daar zit wat in.’ Nim was tevreden over zichzelf en blij dat hij eraan had gedacht advies aan Nehemiah Trot te vragen. Zie je wel, dacht hij, als je de goede raad van een dichter niet kunt vertrouwen, van wie dan wel? En toen schoot hem nog iets te binnen…

‘Meneer Trot, wat kunt u me over wraak vertellen?’

‘Hoe langer je wacht, hoe zoeter wraak smaakt,’ zei Nehemiah Trot. ‘Doe het niet in een vlaag van woede, maar wacht een gunstig tijdstip af. Er was een nooddruftige broodschrijver O’Leary, een Ier moet ik er volledigheidshalve aan toevoegen, die de euvele moed had om over mijn eerst bundeltje gedichten,Een schoon boeketje samengesteld voor heren van stand, te beweren dat het rijmelarij was, een waardeloos werkje, en dat het papier beter gebruikt kon worden als… nee, dat kan ik niet over mijn lippen krijgen. Ik volsta ermee dat het een vulgair woord was.’

‘Hebt u wraak genomen?’ vroeg Nim nieuwsgierig.

‘Nou en of! Op hem en dat hele addergebroed! Mijn wraak was verschrikkelijk. Ik schreef een brief en spijkerde hem op de deuren van alle Londense pubs die door dat soort minne pennenlikkers bezocht werden. En ik schreef dat mijn poetische genie zo kwetsbaar was dat ik nooit meer een gedicht voor ze zou schrijven, alleen voor mezelf en het nageslacht, en dat ik niets meer zou publiceren! Ik liet instructies achter dat men mij met mijn ongepubliceerde gedichten moest begraven. En pas als latere generaties zouden beseffen wat een groot talent ik was geweest, dat honderden verzen voor de mensheid verloren waren gegaan, mochten ze mijn kist opgraven. Pas dan mochten ze de gedichten aan mijn koude, dode hand ontwringen en tot algehele vreugde en erkenning publiceren. Het is een droeve zaak als iemand zijn tijd ver vooruit is.’

‘En hebben ze u opgegraven en uw gedichten gedrukt?’

‘Nog niet, maar dat komt nog wel. Nageslacht is van alle tijden.’

‘Was dat… uw wraak?’

‘Inderdaad, huiveringwekkend en ingenieus, vind je niet?’

‘Ja-a-a,’ zei Nim niet van harte.

‘Wacht. Tot. Wraak. Zoet. Is,’ verkondigde Nehemiah Trot triomfantelijk.

Nim verliet de noordwestelijke begraafplaats om via het Egyptische laantje terug te keren naar de nettere paden en begaanbare weggetjes, en hij liep in de schemering naar de oude kapel; niet omdat hij hoopte dat Silas van zijn reis was teruggekeerd, maar omdat hij al zijn hele leven tegen het vallen van de avond de kapel bezocht en het was prettig om structuur te hebben. Hij had trouwens honger.

Hij glipte door de deur van de grafkapel en liep naar binnen. Daar verplaatste hij een kartonnen doos met omgekrulde, vochtige kerkregisters en pakte sinaasappelsap, een appel, een pakje soepstengels en een stuk kaas, die hij naar binnen sloeg terwijl hij overdacht of hij Scarlett zou opzoeken en zo ja, hoe. Misschien kon hij droomwandelen, want zo was zij ook aan hem verschenen…

Hij ging weer naar buiten omdat hij op de grijze houten bank wilde gaan zitten, maar voor de deur bleef hij aarzelend staan. Iemand was hem voor geweest en zat op het bankje een tijdschrift te lezen.

Nim vervaagde nog meer tot hij helemaal opging in de begraafplaats en even onopvallend werd als een schaduw of een takje.

Maar ze hief haar hoofd op en keek hem recht in zijn gezicht. ‘Nim? Ben jij het?’

Eerst zweeg hij en toen: ‘Kun je me dan zien?’

‘In het begin was je vaag en dacht ik dat je een schaduw was. Maar nu zie ik je net zo duidelijk als in mijn droom. Ik kreeg je steeds beter in beeld.’

Hij liep naar de bank. ‘Kun je dat lezen? Is het daarvoor niet te donker?’

Scarlett klapte het tijdschrift dicht. ‘Vreemd. Je zou zeggen dat het te donker was, maar ik kan prima lezen, geen probleem.’

‘Ben je…’ Zijn stem stierf weg. Hij wist niet precies wat hij had willen vragen. ‘Ben je alleen?’

Ze knikte. ‘Ik heb meneer Frost na schooltijd geholpen met het kopieren van grafteksten, maar toen we klaar waren, wilde ik hier blijven om wat na te denken. Ik ga straks een kop thee bij hem drinken en dan brengt hij me naar huis. Meneer Frost vroeg niet eens waarom ik wilde blijven. Hij zit ook graag op een kerkhof, zei hij. Hij vindt het er altijd zo vredig.’ En ze vroeg: ‘Mag ik je een knuffel geven?’

‘Wil je dat?’

‘Ja.’

Hij dacht even na. ‘Mij best.’

‘Weet je zeker dat ik niet met mijn handen dwars door je heen ga? Ben je echt?’

‘Je kunt niet door me heen,’ stelde hij haar gerust, waarna Scarlett haar armen om hem heen sloeg en hem zo stevig tegen zich aan drukte dat hij naar adem snakte. ‘Au!’

Scarlett liet hem los. ‘Sorry.’

‘Het was prettig. Je kneep me alleen fijn.’

‘Ik wilde voelen of je echt was. Ik dacht dat ik je had verzonnen en later ben ik je zo’n beetje vergeten. Maar je was geen verzinsel en nu heb ik je terug, niet alleen in mijn gedachten maar ook in het echt.’

Nim glimlachte. ‘Ik weet nog dat je een knaloranje jas droeg. Altijd als ik die kleur zag, moest ik aan je denken. Heb je hem nog?’

‘Nee, allang niet meer. Hij zou me trouwens te klein zijn.’

‘Natuurlijk.’

‘Ik moet naar huis,’ zei Scarlett. ‘Misschien kan ik in het weekend weer komen.’ Ze zag de uitdrukking op Nims gezicht. ‘Vandaag is het woensdag.’

‘Dat zou fijn zijn.’

Ze draaide zich om en wilde weglopen. ‘Hoe vind ik je de volgende keer?’

‘Doe geen moeite. Zorg dat je alleen bent, dan vind ik jou wel.’

Ze knikte en was verdwenen.

Nim liep over de begraafplaats naar het mausoleum van de Frobishers op de heuvel. Hij ging er niet naar binnen, maar klom tegen de zijkant op door de stevige stengels van de klimop als voetsteun te gebruiken. Zo hees hij zichzelf op het stenen dak, waar hij peinzend uitkeek over de wereld vol beweging aan de andere kant van het hek. Hij dacht aan Scarletts omhelzing, hoe veilig hij zich eventjes bij haar had gevoeld, en dat het fijn zou zijn als hij veilig buiten kon rondlopen, al vond hij het ook prettig de baas te zijn over zijn eigen kleine wereld.

d Scarlett wilde geen thee, dank u wel. Ook geen chocoladekoekje. Meneer Frost was bezorgd.

‘Je ziet eruit,’ zei hij, ‘alsof je een geest hebt gezien. Als je naar een kerkhof gaat, nou ja, ahum, dan zou dat natuurlijk zomaar kunnen. Een tante van me beweerde dat haar papegaai spoken zag. Ze was een rode ara. Die papegaai. Mijn tante was architect. Hoe het verder ging, weet ik niet meer.’

‘Niets aan de hand,’ zei Scarlett. ‘Het was een lange dag.’

‘Dan breng ik je naar huis. Weet jij trouwens wat daar staat? Ik zit er al een half uur op te puzzelen.’ Hij wees naar een tafeltje waarop een grafafdruk lag, plat gehouden door een jampot op elke hoek. ‘Zou het Gladstone kunnen zijn? Misschien familie van de premier. Iets anders kan ik er niet van maken.’

‘Ik weet ’t niet,’ antwoordde Scarlett. ‘Maar zaterdag zal ik er nog eens naar kijken.’

‘Zie ik je moeder dan ook?’

‘Ze zei dat ze me ’s morgens hier zou afzetten voordat ze boodschappen ging doen voor het etentje. Ze gaat een kip grillen.’

‘Denk je,’ vroeg meneer Frost hoopvol, ‘dat ze ook gebakken aardappeltjes maakt?’

‘Waarschijnlijk wel.’

Meneer Frost keek opgetogen. ‘Ik bedoel, ik wil niet dat ze er te veel werk van maakt.’

‘Ze doet het graag,’ zei Scarlett naar waarheid. ‘Fijn dat u me wilt thuisbrengen.’

‘Graag gedaan,’ zei meneer Frost.

Ze daalden achter elkaar de trap af in het smalle huis van meneer Frost totdat ze beneden bij het portaaltje kwamen.

In Krakau ligt een heuvel, de Wawel, en onder die heuvel ligt de Drakengrot, genoemd naar een dode draak. Die grot is een toeristische trekpleister, maar eronder liggen grotten waar de toeristen geen weet van hebben en nooit komen. Die grotten lopen diep de heuvel in en zijn onbewoond.

Silas liep voorop, gevolgd door de grijze kolos die juffrouw Lupescu was en die haar met kussentjes bedekte voetzolen zachtjes neerzette. Achter hen liep Kandar, een in doeken gewikkelde Assyrische mummie met krachtige adelaarsvleugels en ogen als robijnen, die een biggetje in zijn armen hield.

Ze waren met z’n vieren begonnen, maar in een hoger gelegen grot waren ze Haroun kwijtgeraakt doordat de ifriet met de voor zijn soort typerende overmoed in een nis was gestapt, die gevormd werd door drie spiegels van glanzend brons, waar hij door een vurige lichtflits was verzwolgen. In een ommezien was alleen het spiegelbeeld van de ifriet nog te zien. Hij had zijn fonkelende ogen opengesperd en bewoog zijn mond alsof hij hun toeschreeuwde dat ze zo gauw mogelijk moesten weggaan. Daarna vervaagde hij en waren ze hem kwijt.

Silas, die geen problemen met spiegels had, bedekte er eentje met zijn jas om de valstrik verder onschadelijk te maken.

‘Zo,’ zei hij. ‘Nu zijn we nog maar met z’n drieen.’

‘En een big,’ zei Kandar.

‘Waarom een big?’ vroeg juffrouw Lupescu met een wolventong tussen haar wolventanden.

‘Brengt geluk,’ zei Kandar.

Juffrouw Lupescu bromde, niet overtuigd door zijn antwoord.

‘Had Haroun soms een big bij zich?’ vroeg Kandar. ‘Stil,’ zei Silas. ‘Ze komen eraan. Zo te horen zijn het er

behoorlijk veel.’

‘Laat ze maar komen,’ fluisterde Kandar.

De nekharen van juffrouw Lupescu gingen recht overeind

staan. Hoewel ze zich stilhield, zette ze zich schrap, en met de grootst mogelijke moeite weerhield ze zich ervan het hoofd op te heffen en te huilen als een wolvin.

‘Wat een prachtig uitzicht,’ zei Scarlett.

‘Ja,’ zei Nim.

‘Dus je familie is vermoord,’ zei ze. ‘Is de dader bekend?’

‘Niet dat ik weet. Mijn voogd wil alleen kwijt dat de moordenaar nog leeft. Later zal hij me alles vertellen.’

‘Wanneer?’

‘Als ik eraan toe ben.’

‘Waar is hij bang voor? Dat je een pistool grijpt en wraak?neemt op de man die je familie heeft vermoord?’

Nim keek haar ernstig aan. ‘Inderdaad, al zou ik geen pistool pakken, maar wel iets dergelijks.’

‘Dat meen je niet.’

Nim zei niets, kneep zijn lippen op elkaar en schudde zijn hoofd. ‘Dat meen ik wel.’

Het was een heldere, zonnige zaterdagochtend. Ze waren bij het Egyptische laantje gekomen, waar ze in de schaduw liepen van de dennen en de wijdvertakte apenboom.

‘Is je voogd ook een dode?’

‘Ik praat niet over hem.’

Scarlett keek gekwetst. ‘Zelfs niet met mij?’

‘Zelfs niet met jou.’

‘Bekijk het maar.’

‘Het spijt me,’ zei Nim. ‘Ik wilde niet…’ maar Scarlett viel hem in de rede. ‘Ik heb meneer Frost beloofd niet te lang weg te blijven, dus ik ga maar weer.’

‘Oke.’ zei Nim, bang dat hij haar had beledigd, maar zonder te weten hoe hij het goed moest maken.

Hij keek haar na, terwijl ze over het slingerpad naar de kapel terugliep. Een bekende vrouwenstem zei smalend: ‘Daar gaat juffertje hoog-in-haar-bol!’ Maar er was niemand te zien.

Aangeslagen liep Nim terug over het Egyptische laantje. Juffrouw Lillibit en juffrouw Violet hadden het goedgevonden dat hij een doos met pocketboeken in hun grafkelder bewaarde, en hij had behoefte aan afleiding.

* * *

Tot een uur of twaalf hielp Scarlett meneer Frost met zijn grafafdrukken en daarna gingen ze lunchen. Meneer Frost bood haar als beloning iets te eten aan uit de snackbar onder aan de heuvel. Terwijl ze met een papieren zak in hun hand weer naar boven liepen, aten ze van hun dampende patat met vis, die zwom in de azijn en glinsterde van het zout.

‘Als ik informatie over een moord wil hebben, waar moet ik dan zoeken?’ vroeg Scarlett. ‘Ik heb al op internet gekeken.’

‘Ahum. Hangt ervan af. Wat voor moord?’

‘In deze stad. Dertien of veertien jaar geleden werd hier een gezin vermoord.’

‘Jereminee,’ zei meneer Frost. ‘Echt waar?’

‘Echt waar. Gaat het wel goed met u?’

‘Een appelflauwte. Meer niet. Zoiets afschuwelijks, daar sta je niet graag bij stil. Ik bedoel, dat hier ook moorden plaatsvinden. Niet iets waarvoor een meisje van jouw leeftijd belangstelling hoort te hebben.’

‘Het is niet voor mij,’ gaf Scarlett toe. ‘Maar voor een vriend.’

Meneer Frost nam de laatste hap gebakken vis. ‘In de bibliotheek, denk ik. Als je op internet niets kunt vinden, staat er vast iets in hun krantenarchief. Maar vanwaar die interesse?’

Scarlett wilde zo min mogelijk leugens vertellen. ‘Een bekende vroeg of ik het voor hem wilde uitzoeken.’

‘Vast en zeker in de bibliotheek,’ zei meneer Frost. ‘Moord. Brr! Daar krijg ik de koude rillingen van.’

‘Ik ook,’ zei Scarlett en ze voegde er hoopvol aan toe: ‘Kunt u me vanmiddag even bij de bibliotheek afzetten?’

Meneer Frost beet een grote friet doormidden, kauwde erop en keek mismoedig naar de rest van zijn patat. ‘Ze koelen zo snel af, vind je niet? Eerst verbrand je bijna je mond en een paar tellen later zijn ze alweer koud.’

‘Het spijt me,’ zei Scarlett, ‘dat ik alweer om een lift vraag.’

‘Geen probleem,’ zei meneer Frost. ‘Ik vroeg me alleen even af wat ik vanmiddag te doen had en of je moeder van chocola houdt. Flesje wijn of een doos bonbons? Ik weet het niet. Allebei misschien?’

‘Vanaf de bibliotheek kan ik zelf naar huis lopen. En mijn moeder is dol op bonbons. Ik trouwens ook.’

‘Bonbons dan maar,’ zei meneer Frost opgelucht. Ze waren bij zijn huis aangekomen, het middelste van de rij hoge huizen op de heuvel met de groene mini voor de deur. ‘Stap maar in. Ik breng je naar de bibliotheek.’

* * *

De bibliotheek was een vierkant gebouw van natuursteen en baksteen uit het begin van de vorige eeuw. Scarlett keek om zich heen en liep naar de balie.

‘Zeg het maar,’ zei de vrouw achter de balie. ‘Ik ben op zoek naar oude krantenartikelen.’

‘Is het voor school?’ vroeg de vrouw.

‘Ik wil iets weten over de geschiedenis van de stad,’ antwoordde Scarlett, trots dat het geen echte leugen was.

‘De plaatselijke krant staat op microfiches,’ zei de vrouw. Ze was fors en droeg zilveren ringen in haar oren. Scarlett voelde haar hart in haar keel kloppen. Ze was ervan overtuigd dat ze er schuldig of verdacht uitzag, maar de vrouw bracht haar naar een kamer met vierkante bakken die op computerschermen leken, en deed haar voor hoe ze de krant pagina voor pagina op het scherm kon bekijken. ‘Op den duur is alles gedigitaliseerd,’ zei ze. ‘Wat zoek je precies?’

‘Iets van dertien of veertien jaar geleden. Het is nogal vaag, maar als ik het zie, weet ik het wel.’

De vrouw gaf Scarlett een kleine bak waarin voor vijf jaar aan kranten op microfilm was opgeslagen. ‘Leef je uit, zou ik zeggen.’

Scarlett had aangenomen dat het uitmoorden van een gezin voorpaginanieuws zou zijn, maar toen ze het bericht eindelijk vond, was het weggestopt op de vijfde pagina. De moord had dertien jaar geleden in oktober plaatsgevonden. Het was een gortdroog stukje tekst zonder commentaar. Alleen een koele opsomming van de feiten:

Architect Ronald Dorian, 36jaar, zijn vrouw Carlotta, 34jaar, uitgeefster, en hun dochter Misty, 7jaar, werden dood aangetroffen in hun woning aan Dunstan Road 33, vermoedelijk ten gevolge van een misdrijf. Een woordvoerder van de politie laat weten dat het in dit stadium te vroeg is om conclusies te trekken. Er wordt een diepgaand onderzoek ingesteld.

In de krant stond niet hoe het gezin was gestorven en over de vermiste baby werd met geen woord gerept. In de weken erna hulde de krant zich in stilzwijgen en, voor zover Scarlett kon zien, onthield de politie zich van elk commentaar.

Toch twijfelde ze er geen moment aan dat dit de moord was die ze zocht. Dunstan Road 33. Ze kende het huis. Ze was er zelf geweest.

Nadat ze de bak met de microfilm aan de balie had afgegeven en de bibliothecaresse had bedankt, liep ze op die zonnige aprilmiddag naar huis. Haar moeder was aan het koken — en dat viel niet mee, wat Scarlett opmaakte uit de lucht van een aangebrande steelpan, die bijna overal in huis hing. Ze trok zich terug in haar slaapkamer, gooide de ramen wijd open om de schroeilucht kwijt te raken en ging op bed zitten met de telefoon in haar hand.

‘Dag meneer Frost.’

‘Dag Scarlett. Het gaat toch nog door vanavond? Hoe is het met je moeder?’

‘Alles onder controle,’ antwoordde Scarlett, hetzelfde antwoord als haar moeder had gegeven toen zij had gevraagd hoe het ging. ‘Ahum, meneer Frost, hoe lang woont u al in dat huis?’

‘Hoe lang ik daar woon? Een maand of vier.’

‘Hoe bent u eraan gekomen?’

‘Een advertentie op de ruit van een makelaarskantoor. Het stond leeg en ik kon het me veroorloven. Nou ja, maar net. Ik wilde een huis op loopafstand van het kerkhof, dus dit was ideaal.’

‘Meneer Frost.’ Omdat ze niet wist hoe ze het nieuws moest inkleden, vertelde ze plompverloren: ‘Dertien jaar geleden zijn er drie mensen in dat huis vermoord. De familie Dorian.’

Het bleef heel stil aan de andere kant van de lijn.

‘Meneer Frost. Bent u er nog?’

‘Ahum, ik ben er nog. Neem me niet kwalijk, maar dat overviel me nogal. Het is een oud huis, ik bedoel, dat soort akelige dingen, je neemt aan dat er vroeger wel het een en ander is voorgevallen. Maar niet… Hoe is het precies gegaan?’

Scarlett vroeg zich af hoeveel ze hem zou vertellen. ‘Ik vond een stukje in een oude krant met het adres. Meer niet. Ik weet niet hoe ze zijn gestorven.’

‘Lieve hemel.’ Meneer Frost leek meer ontdaan door het nieuws dan Scarlett had verwacht. ‘Dit is typisch een klus voor de plaatselijke historici. Laat het maar aan mij over. Ik zoek het allemaal uit en dan breng ik je verslag uit.’

‘Dank u,’ zei Scarlett opgelucht.

‘Ahum, ik neem aan dat je je moeder erbuiten wilt houden. Als Noona erachter komt dat er in mijn huis moorden zijn gepleegd, ook al is het dertien jaar geleden, mag je vast niet meer met me omgaan. Dus, ahum, zolang jij er niets over zegt, houd ik ook mijn mondje dicht.’

‘Dank u wel, meneer Frost.’

‘Tot zeven uur. Met bonbons.’

Het werd een bijzonder geslaagd etentje. De schroeilucht was uit de keuken verdwenen. De kip smaakte goed, de salade nog beter, de gebakken aardappels waren eigenlijk te krokant, maar meneer Frost verklaarde dat hij ze zo juist lekker vond en nam een tweede portie.

De bloemen vielen in goede aarde; de bonbons, die ze als dessert aten, waren heerlijk. Ze kletsten wat, keken televisie en om tien uur kondigde meneer Frost aan dat hij maar eens op huis aan ging.

‘Tijd, tij en historisch onderzoek wachten op niemand.’ Hij schudde enthousiast Noona’s hand, gaf Scarlett een heimelijke knipoog en vertrok.

‘s Avonds probeerde Scarlett Nim in haar dromen op te zoeken. Voordat ze in slaap viel, dacht ze heel sterk aan hem; in haar verbeelding liep ze over het kerkhof en keek naar hem uit. Ze droomde wel, maar over Glasgow. Met haar vroegere vriendinnen liep ze door het centrum van de stad. Ze waren op zoek naar een bepaalde straat, maar elke weg die ze insloegen, liep dood.

* * *

Onder in de heuvel in Krakau, in de diepste gewelven onder de drakengrot, kwam juffrouw Lupescu door een verkeerde stap ten val.

Silas hurkte naast haar neer en legde zijn handen om haar hoofd. Haar gezicht zat onder het bloed en dat was maar gedeeltelijk haar eigen bloed.

‘Laat me hier achter,’ zei ze. ‘Red de jongen.’ Ze was halverwege haar gedaanteverwisseling: de grijze wolvin werd weer een vrouw en haar gezicht had al menselijke trekken gekregen.

‘Nee,’ protesteerde Silas. ‘Ik laat je niet in de steek.’

Achter hem stond Kandar, die het biggetje in zijn armen koesterde alsof het een pop was. De linkervleugel van de mummie hing er zielig bij. Vliegen kon hij niet meer, maar zijn baardige gezicht stond onverzettelijk.

‘Ze komen terug,’ fluisterde juffrouw Lupescu. ‘De zon gaat veel te gauw op.’

‘In dat geval,’ zei Silas, ‘moeten we ze uitschakelen voordat ze ons aanvallen. Kun je opstaan?’

‘Da. Ik ben een hemelhond,’ antwoordde juffrouw Lupescu. ‘Ik kan opstaan.’ Ze liet haar hoofd zakken en toen ze het weer ophief, was het een wolvenkop geworden. Ze zette haar voorpoten op het gesteente en hees zich moeizaam overeind tot ze op haar vier poten stond; een grijze wolvin, groter dan een beer, met een met bloed bevlekte vacht en snuit.

Toen wierp ze haar kop in haar nek, slaakte een woedende aanvalskreet en ontblootte haar tanden. Ze liet haar kop weer zakken. ‘En nu,’ grauwde juffrouw Lupescu, ‘maken we hier voorgoed een eind aan.’

Zondag in de namiddag ging de telefoon. Scarlett zat beneden ijverig figuurtjes over te tekenen uit de mangastrip die ze had gelezen. Haar moeder nam de telefoon aan.

‘Dat is ook toevallig! We hadden het net over je,’ zei haar moeder, hoewel het helemaal niet waar was. ‘Het was heel gezellig. Ik heb een heerlijke avond gehad. De bonbons? Die waren voortreffelijk, meer dan voortreffelijk. Ik zeg net tegen Scarlett: zeg maar dat hij altijd welkom is als hij mee wil eten.’ Gevolgd door: ‘Ja, ze is thuis. Ik geef haar even. Scarlett!!!’

‘Je hoeft niet te gillen,’ zei haar dochter. ‘Ik ben hier.’

‘Dag Scarlett,’ zei meneer Frost opgewonden. ‘De. Ahum.

Waar we het over gehad hebben. Je weet wel, wat er in mijn huis is gebeurd. Zeg maar tegen die vriend van je dat ik het heb uitgezocht en, ahum, bedoel je met “die vriend” eigenlijk jezelf of bestaat hij echt, als je mijn vraag niet al te vrijpostig vindt…’

‘Het gaat om een echte vriend,’ antwoordde Scarlett geamuseerd.

Haar moeder keek haar vragend aan.

‘Zeg maar tegen je vriend dat ik wat graafwerk heb gedaan — niet letterlijk, maar een beetje rondsnuffelen, degelijk speurwerk bedoel ik — en dat ik erg interessante informatie heb ontdekt. Ik ben op duistere zaken gestuit die we beter niet aan de grote klok kunnen hangen… Er zijn bepaalde dingen aan het licht gekomen, ahum.’

‘Zoals?’ vroeg Scarlett.

‘Ik hoop niet dat je me voor gek verslijt, maar ik krijg de indruk dat er drie mensen zijn vermoord en dat er eentje, een dreumes, ontkomen is. Het gezin bestond niet uit drie, maar uit vier personen. Drie mensen kwamen om het leven. Zeg maar tegen je vriend dat hij langs moet komen. Dan vertel ik hem wat ik te weten ben gekomen.’

‘Dat zal ik doen.’ Scarlett legde de hoorn neer. Haar hart sloeg een roffel.

* * *

Nim liep voor het eerst in zes jaar de smalle stenen trap af. Zijn voetstappen echoden door het onderaardse gewelf.

Onderaan gekomen wachtte hij tot de Slier zich zou vertonen, maar hoe lang hij ook wachtte, er gebeurde niets, er fluisterde niets, er bewoog niets.

Hij keek het hele vertrek rond, niet gehinderd door de diepe duisternis omdat hij net als de doden in het donker kon zien. Hij liep naar de altaarsteen, waarop de beker, de broche en het stenen mes lagen.

Hij gleed met zijn vinger over de snijkant van het mes. Die was scherper dan hij had verwacht en maakte zelfs een snee in zijn vinger.

‘Dit zijn de schatten van de Slier,’ klonk een driestemmig gefluister, maar zachter en minder zelfverzekerd dan Nim zich van de vorige keer herinnerde.

‘Jij bent het oudste wezen op deze begraafplaats,’ zei Nim. ‘Ik kom je om raad vragen.’

Stilte en toen: ‘Niemand heeft de Slier ooit om raad gevraagd. De Slier wacht. De Slier staat op wacht.’

‘Natuurlijk, maar Silas is weg en ik weet niemand anders met wie ik het kan bespreken.’

De Slier zweeg. Weer viel er een diepe stilte, doortrokken van stof en eenzaamheid.

‘Ik weet niet wat ik moet doen,’ zei Nim openhartig. ‘Ik kan er misschien achter komen wie mijn familie heeft vermoord. Wie mij wilde vermoorden. Maar dan moet ik de begraafplaats verlaten.’

De Slier zei niets. Rookslierten kronkelden langzaam door het onderaardse gewelf.

‘Ik ben niet bang om dood te gaan,’ zei Nim, ‘maar het is zonde van al die moeite die mensen hebben gedaan om mij te beschermen, te onderwijzen en te bewaken.’

Weer die stilte.

‘Dit moet ik zeker alleen doen.’

‘Ja.’

‘Dan weet ik genoeg. Sorry dat ik je heb gestoord.’

In Nims hoofd klonk gefluister, een glibberige, sinistere, sidderende stem. ‘De Slier staat op wacht tot onze meester terugkeert. Ben jij onze meester?’

‘Nee,’ antwoordde Nim.

Met een hoopvolle uithaal: ‘Maar word jij dan onze meester?’

‘Jammer genoeg niet.’

‘Als je onze meester was, konden we je eeuwig in onze windingen sluiten. Als je onze meester was, konden we je eeuwig bewaken en beschermen tegen de gevaarlijke wereld.’

‘Ik ben jullie meester niet.’

‘Nee.’

Nim voelde een siddering en hoorde in gedachten de stem van de Slier: ‘Zoek je naam.’ Daarna was zijn geest leeg. Ook het vertrek was leeg en, op hemzelf na, verlaten.

Vlug maar behoedzaam liep hij de trap op. Hij had een besluit genomen en wilde dat zo snel mogelijk uitvoeren, nu het hem nog helder voor de geest stond.

Scarlett zat op het bankje voor de kapel op hem te wachten. ‘En?’

‘Ik doe het. Kom.’

Ze liepen naast elkaar het pad af naar de uitgang.

* * *

Nummer 33 was een hoog, smal huis in het midden van een rij identieke huizen. Het was van rode baksteen en volstrekt karakterloos. Nim bekeek het aarzelend, terwijl hij zich afvroeg waarom het hem niet bekend voorkwam. Het was een huis van dertien in een dozijn. Ervoor lag een betonnen plaatsje — het leek niet op een tuin — en er stond een groene mini voor de deur. De buitendeur was ooit felblauw geschilderd, maar die kleur was door de zon en het weer verschoten tot vaalblauw.

‘En?’ vroeg Scarlett.

Nim klopte aan. Eerst hoorde hij niets, daarna het geroffel van voetstappen van iemand die de trap afdaalde. De deur ging open en gunde hun een blik op het portaaltje en de opgang erachter. In de deurlijst stond een bebrilde grijsaard met een wijkende haargrens, die hen met knipperende ogen aankeek, zijn hand naar Nim uitstak en met een nerveuze glimlach zei: ‘Dus jij bent de geheimzinnige vriend van juffrouw Perkins.’

‘Dit is Nim,’ zei Scarlett.

‘Pim?’

‘Nee, Nim, met een N,’ antwoordde ze. ‘En dit is meneer

Frost.’

Nim en Frost schudden elkaar de hand.

‘Het water staat op,’ zei meneer Frost. ‘Ik stel voor dat?we onder het genot van een kopje thee verder praten.’

Ze volgden hem de trap op naar boven. In de keuken vulde hij drie glazen met thee en hij ging hen voor naar de kleine woonkamer. ‘Dit huis is een en al trappen,’ zei hij. ‘Het toilet en mijn werkkamer liggen een verdieping hoger en daarboven zijn de slaapkamers. Goed voor de conditie, al die treden.’

Ze gingen op een grote, bijzonder paarse bank zitten (‘Die stond hier al toen ik er kwam wonen’) en dronken van hun thee.

Scarlett was bang geweest dat meneer Frost allerlei vragen op Nim zou afvuren, maar dat deed hij niet. Hij was heel opgewonden, alsof hij het verloren gewaande graf van een beroemdheid had ontdekt en popelde om dat rond te bazuinen. Ook schoof hij ongedurig heen en weer in zijn stoel. Het leek of hij op het punt stond een enorme onthulling te doen en zich moest beheersen niet alles in een keer eruit te gooien.

‘Wat hebt u ontdekt?’ vroeg Scarlett.

‘Je had het bij het rechte eind. Ik bedoel, ze zijn in dit huis vermoord en ik denk dat de misdaad… nou ja, niet opzettelijk in de doofpot is gestopt, maar min of meer in vergetelheid is geraakt.’

‘Dat begrijp ik niet,’ zei Scarlett. ‘Een moord veeg je niet zomaar onder het tapijt.’

‘Deze wel.’ Meneer Frost dronk zijn glas leeg. ‘Er waren mensen met invloed bij betrokken. Een andere reden kan ik niet vinden. Dat verklaart ook hoe het met het jongste kind is gegaan…’

‘Hoe dan?’ vroeg Nim.

‘Hij heeft het overleefd,’ antwoordde Frost. ‘Dat weet ik zeker. Maar er volgde geen grootscheepse zoekactie. Een vermiste peuter zou normaal landelijk nieuws zijn geweest, maar ze, ahum, wisten het op de een of andere manier stil te houden.’

‘Wie zijn ze?’ vroeg Nim.

‘Dezelfde mensen die zijn familie hebben vermoord.’

‘Bent u nog meer te weten gekomen?’

‘Ja, nou ja, wel iets…’ De stem van Frost stierf weg. ‘Sorry. Ik ben. Eh. Ik heb iets. Gevonden. Werkelijk ongelooflijk.’

Scarlett begon ongeduldig te worden. ‘Wat dan? Wat hebt u nog meer gevonden?’

Frost keek beschaamd. ‘Je hebt gelijk. Het spijt me. Geen goed idee. Geheimzinnig doen. Historici houden geen dingen stil. Brengen ze juist aan het licht. Maken ze openbaar.’ Hij pauzeerde even, leek te aarzelen en zei toen: ‘Ik heb een brief gevonden. Boven. Lag verstopt onder een losse vloerplank.’ Hij richtte zich tot Nim. ‘Mag ik aannemen dat je persoonlijk betrokken bent bij deze afschuwelijke zaak?’

Nim knikte.

‘Dan weet ik genoeg.’ Meneer Frost stond op. ‘Kom maar mee,’ zei hij tegen de jongen. ‘Jij niet, Scarlett. Nog niet. De jongen eerst, en als hij het goedvindt, mag jij de brief ook zien. Afgesproken?’

‘Afgesproken,’ antwoordde Scarlett.

‘Het duurt niet lang,’ zei meneer Frost. ‘Kom, jongeman.’

Nim stond op en wierp een bezorgde blik naar Scarlett. ‘Het is in orde,’ zei ze met haar meest geruststellende glimlach. ‘Ik wacht hier op je.’

Scarlett keek hun schaduwen na toen ze de kamer verlieten en de trap op gingen. Ze was nerveus, maar ook verwachtingsvol gestemd. Wat zou Nim te weten komen, vroeg ze zich af. Ze vond het fijn dat hij de brief als eerste zou zien. Per slot van rekening was het zijn geschiedenis, dus had hij er recht op.

Meneer Frost liep voor de jongen uit.

Terwijl Nim de trap beklom, keek hij om zich heen, maar hij zag niets wat hem bekend voorkwam. Alles was even vreemd.

‘Helemaal naar boven,’ zei meneer Frost. Ze liepen de volgende trap op. ‘Ik eh, je hoeft me geen antwoord te geven, maar ahum, jij bent toch die jongen?’

Nim zweeg.

‘We zijn er.’ Meneer Frost stak de sleutel in het slot van de zolderkamer, opende de deur en ze gingen samen naar binnen.

Het was een piepklein kamertje onder een schuin dak. Dertien jaar geleden had er een ledikantje gestaan. Nu was er nauwelijks genoeg ruimte voor de man en de jongen.

‘Puur geluk,’ zei meneer Frost. ‘Ik zat er zogezegd met mijn neus bovenop.’ Hij hurkte neer om het versleten vloerkleed op te tillen.

‘Dus u weet wie mijn familie heeft vermoord?’ vroeg Nim.

‘Nog even geduld.’ Meneer Frost greep een korte plank en duwde erop, zodat hij hem eruit kon lichten. ‘Dit zal vroeger de babykamer zijn geweest. Ik laat je… helaas, we weten nog steeds niet wie het gedaan heeft. Geen idee. Geen enkel aanknopingspunt.’

‘We weten dat hij donker haar had,’ zei Nim, in de kamer waar eens zijn ledikant had gestaan. ‘En we weten dat hij Jack heette.’

Meneer Frost stak zijn hand in de lege ruimte waar eerst een vloerplank had gelegen. ‘Het is bijna dertien jaar geleden,’ zei hij. ‘En haar wordt dunner en grijs. Maar je hebt gelijk. Jack is de naam.’

Hij richtte zich op. De hand die hij in het gat had gestoken hield nu een groot, scherp mes vast.

‘Nu,’ zei de man Jack, ‘wordt het tijd dat ik mijn klus afmaak.’

Nim keek hem met grote ogen aan. Het leek alsof meneer Frost een vermomming was geweest, een pet die hij droeg en die hij nu afzette. Er was niets meer van zijn beminnelijke verschijning over.

Het licht glinsterde in zijn bril en in het lemmet van zijn mes.

Scarlett riep van onder aan de trap: ‘Meneer Frost, er is iemand aan de deur. Zal ik opendoen?’

De man Jack keek maar een ogenblik de andere kant uit, maar Nim, die wist dat het zijn laatste kans was, vervaagde zo grondig als hij maar kon. De man Jack keek eerst naar waar hij Nim voor het laatst had zien staan en tuurde daarna om zich heen met een gezicht waarop verbazing en woede elkaar afwisselden. Hij deed een stap naar voren. Zijn hoofd zwaaide van links naar rechts als een oude tijger die prooi ruikt.

‘Je bent hier ergens,’ grauwde de man Jack. ‘Ik kan je ruiken.’

De deur van de zolderkamer sloeg achter hem dicht en toen hij zich omdraaide, werd de sleutel in het slot omgedraaid.

De man Jack verhief zijn stem: ‘Dit is uitstel, knul, maar geen afstel,’ riep hij achter de gesloten deur. ‘Wij hebben nog een oude rekening te vereffenen.’

* * *

Nim stormde naar beneden, knalde overal tegenaan en tuimelde bijna de trap af in zijn haast om bij Scarlett te komen.

Zodra hij haar zag, riep hij: ‘Scarlett! Hij is ‘t! Kom mee!’

‘Wie? Wat bedoel je?’

‘Frost! Hij is Jack! Hij wilde mij ook vermoorden!’ Beng. De man Jack schopte tegen de deur.

‘Maar…’ Scarlett probeerde het nieuws te verwerken.

‘Maar het is zo’n aardige man.’

‘Nee,’ zei Nim, die haar hand greep en haar de trap af?sleurde naar het portaaltje. ‘Dat is hij niet.’

Scarlett opende de voordeur.

‘Goedenavond, jongedame,’ zei de man voor de deur, die?vanuit de hoogte op haar neerkeek. ‘We zijn op zoek naar?meneer Frost en ik dacht dat dit zijn honk was.’ Hij had zilvergrijs haar en rook naar eau de cologne.

‘Bent u allemaal vrienden van meneer Frost?’ vroeg Scarlett.

‘Jazeker,’ antwoordde een kleinere man, die achter de rug?van de ander stond. Deze man had een zwart snorretje en?droeg als enige een hoed.

‘Nou en of,’ zei de derde. Hij was jonger dan de anderen,?een blonde Scandinavische reus.

‘Wij Jacks zijn allemaal vrienden van hem,’ zei de laatste van het stel, een brede kolos met een stierenkop. Deze?man was donker getint.

‘Hij, eh, meneer Frost, is even weg,’ zei Scarlett. ‘Maar zijn auto staat voor de deur,’ merkte de zilvergrijze man op. De blonde vroeg: ‘Wie ben jij dan?’

‘Mijn moeder is met hem bevriend,’ antwoordde Scarlett. Ze zag Nim opzij van de groep driftig gebaren dat ze de?mannen aan hun lot moest overlaten en met hem mee moest?gaan.

Zo luchtig mogelijk zei ze: ‘Hij is even naar buiten gewipt om een krantje te kopen bij de winkel op de hoek.’ Ze?trok de deur achter zich dicht, beschreef een grote boog om?de mannen heen en liep weg.

‘Waar ga jij naartoe?’ vroeg de man met het snorretje. ‘Ik moet de bus halen.’ Ze liep de heuvel op naar de bushalte bij het kerkhof en keek bewust niet om.

Nim liep naast haar. Zelfs Scarlett zag hem als een schim

in de toenemende duisternis, vaag als een nevelsluier, vluchtig als een wegschietend blad, een waas dat heel even op een?jongen had geleken.

‘Sneller lopen,’ zei Nim. ‘Maar niet rennen. Ze kijken?naar je.’

‘Wie zijn dat?’ vroeg Scarlett zachtjes.

‘Ik weet het niet. Maar ik vond ze vreemd, alsof het geen

echte mensen waren. Ik ga terug om ze af te luisteren.’

‘Natuurlijk zijn het mensen.’ Scarlett klom zo snel mogelijk tegen de heuvel op zonder echt te rennen. Ze wist niet?of Nim nog naast haar liep.

De vier mannen stonden bij de voordeur van nummer 33.

‘Het bevalt me niets,’ zei de dikke man met de stierennek. ‘Bevalt het u niet, meneer Tar?’ vroeg de zilvergrijze man.

‘Nou, ons ook niet. Er is iets mis. Er is iets grondig mis.’

‘Krakau is uitgevallen. We krijgen geen antwoord meer.

En na Melbourne en Vancouver…’ sprak de man met het?snorretje. ‘Dan zijn we nog maar met z’n vieren.’

‘Stil, meneer Ketch,’ zei de grijsharige man. ‘Ik moet nadenken.’

‘Neem me niet kwalijk,’ zei meneer Ketch. Hij beklopte?zijn snorretje met een gehandschoende vinger, keek speurend de heuvel af en floot tussen zijn tanden door. ‘Ik denk… dat we achter haar aan moeten,’ zei meneer?Tar, de man met de stierennek.

‘Ik denk dat jullie je mond moeten houden,’ zei de zilvergrijze man. ‘Als ik stil zeg, bedoel ik ook stil.’

‘Sorry, meneer Dandy,’ zei de blonde.

Ze waren stil.

In de stilte konden ze het gebonk in huis horen, dat van?de zolderverdieping leek te komen.

‘Ik ga naar binnen,’ besloot meneer Dandy. ‘Meneer Tar?gaat met mij mee. Nimble en Ketch, jullie pakken het meisje en brengen haar terug.’

‘Dood of levend?’ vroeg meneer Ketch met een zelfvoldane grijns.

‘Levend natuurlijk, stom rund,’ zei meneer Dandy. ‘Ik ben?benieuwd wat ze ons te vertellen heeft.’

‘Misschien hoort ze bij de anderen,’ zei meneer Tar. ‘Bij?de groep die ons te pakken heeft genomen in Vancouver en?Melbourne en…’

‘Pak haar,’ beval meneer Dandy. ‘Schiet een beetje op.’

De blonde hulk en de hoed-met-snorretje renden tegen de?heuvel op.

Meneer Dandy en meneer Tar stonden voor de deur van?nummer 33.

‘Forceer hem,’ zei meneer Dandy.

Meneer Tar plantte zijn schouder tegen de voordeur en?duwde er met volle kracht tegenaan. ‘Gaat niet. Deze deur?is extra beveiligd.’

‘Wat de ene Jack doet,’ zei meneer Dandy, ‘kan de andere Jack ongedaan maken.’ Hij trok zijn handschoen uit,?legde zijn hand tegen de deur en prevelde iets in een oeroude taal. ‘Probeer het nog eens.’

Tar zette zijn volle gewicht tegen de deur, gromde en duwde. Deze keer gaf het slot mee en zwaaide de voordeur open. ‘Goed gedaan,’ zei meneer Dandy.

Ver boven hen, vanaf de zolderverdieping, hoorden ze een?krakend geluid.

Halverwege de trap kwamen ze de man Jack tegen.

Meneer Dandy grinnikte vreugdeloos zijn perfecte tanden?bloot. ‘Hallo, Jack Frost. Ik dacht dat je de jongen te pakken had.’

‘Dat had ik ook. Maar hij is ontsnapt.’

‘Alweer?’ Jack Dandy lachte breeduit, nog killer en met?nog meer zicht op zijn perfecte gebit. ‘Een keer is pech, de?tweede keer is rampzalig.’

‘We krijgen hem nog wel,’ zei de man Jack. ‘Vanavond?maken we hier een einde aan.’

‘Dat is je geraden ook,’ zei meneer Dandy.

‘Hij is vast op het kerkhof,’ zei de man Jack. De drie mannen renden de trap af.

De man Jack snoof de lucht op. Hij rook de geur van de?jongen, voelde een tinteling achter in zijn nek. Het leek of?hij dit eerder had meegemaakt. In het portaaltje bleef hij?stilstaan om zijn lange zwarte jas aan te trekken, die al die tijd aan de kapstok had gehangen en uit de toon viel bij zijn?tweed colbertje en beige regenjas.

De voordeur stond open en het was bijna donker. Deze?keer wist de man Jack precies waar hij heen moest. Zonder?dralen ging hij naar buiten en liep zo snel mogelijk de heuvel op.

* * *

Het kerkhof was al gesloten toen Scarlett er aankwam. Ze rammelde wanhopig aan het hek, maar dat zat op slot. Ineens stond Nim naast haar. ‘Kun je aan de sleutel komen?’ vroeg het meisje.

‘Daar hebben we geen tijd voor.’ Nim ging zo dicht mogelijk tegen de metalen spijlen staan. ‘Sla je armen om me heen.’

‘Hoezo?’

‘Sla je armen om me heen en doe je ogen dicht.’ Scarlett keek hem strak aan, alsof ze hem uitdaagde, en?hield hem toen stevig vast terwijl ze haar ogen stijf dichtkneep. ‘Goed.’

Nim drukte zich tegen het hek aan. Het hoorde bij de begraafplaats en hij hoopte dat zijn privileges als Ereburger van de Begraafplaats ook zouden gelden voor het meisje dat hij bij zich had. Even later glipte hij als een rookwolk tussen de spijlen door.

‘Doe je ogen maar open.’

Scarlett deed wat hij zei. ‘Hoe heb je dat voor elkaar gekregen?’

‘Ik hoor hier,’ antwoordde hij. ‘Als ik op de begraafplaats ben, kan ik dat soort dingen.’

Schoenzolen kletsten op het plaveisel en er verschenen twee mannen voor de ingang. Ze rukten en rammelden aan het hek.

‘Hallootjes,’ zei Jack Ketch, waarbij zijn snorretje opwipte. Hij glimlachte door de spijlen naar Scarlett als een konijn met een geheim. Om zijn linkeronderarm had hij een zwartzijden stuk koord gebonden, waaraan hij met zijn gehandschoende rechterhand een ruk gaf. Hij trok het los, voelde hoe sterk het was, wikkelde het om zijn vingers en maakte een lus alsof hij een vlechtwerkje aan het opzetten was. ‘Kom, kind. Niets aan de hand. Niemand doet je iets.’

‘We willen je alleen een paar vragen stellen,’ zei de grote blonde, meneer Nimble. ‘We zijn hier in naam der wet.’ (Hij loog. Er was niets wettigs aan de Jacks Van Alle Markten Thuis, hoewel ze in de regering, het politieapparaat en op andere invloedrijke posten hadden gezeten.)

‘Rennen!’ riep Nim en hij trok Scarlett mee. Ze zette het op een lopen.

‘Zag je dat?’ vroeg de man die Ketch werd genoemd.

‘Wat?’

‘Er was iemand bij haar. Een jongen.’

‘De jongen?’ vroeg Jack Nimble.

‘Hoe moet ik dat weten? Help me een handje?’

De potige man haakte zijn handen in elkaar. Jack Ketch plaatste zijn in zwart leer gehulde voet op het opstapje, kreeg een zetje, klom over het hek en sprong er aan de andere kant af. Hij kwam op de oprijlaan terecht, op handen en voeten alsof hij een kikker was. Hij stond op. ‘Zoek een manier om ook binnen te komen. Ik ga alvast achter ze aan.’ Over het slingerpad schoot hij de begraafplaats op.

‘Vertel even wat je van plan bent,’ zei Scarlett.

Nim liep heel snel over de schemerige begraafplaats zonder te rennen, nog niet tenminste.

‘Hoezo?’

‘Ik heb zo’n idee dat die man me wilde vermoorden. Zag je hoe hij met dat zwarte koord speelde?’

‘Ik weet het wel zeker. Die man Jack — jouw meneer Frost — was in elk geval van plan mij te vermoorden. Hij had een mes.’

‘Meneer Frost is niet van mij. Nou ja, sorry, dat was hij wel. Waar gaan we naartoe?’

‘Eerst brengen we jou in veiligheid. Daarna reken ik met die kerels af.’

Overal waar Nim kwam, werden de bewoners wakker. Ze gingen verschrikt en bezorgd op een kluitje staan.

‘Wat is er aan de hand?’ vroeg Gaius Pompeius aan Nim.

‘Slecht volk,’ antwoordde Nim. ‘Willen jullie ze in de gaten houden? En vertel me telkens waar ze zijn. We moeten Scarlett verbergen. Wie weet er een veilige plek?’

‘De crypte,’ stelde Thackeray Porringer voor.

‘Daar kijken ze het eerst.’

‘Met wie praat je eigenlijk?’ vroeg Scarlett. Ze keek Nim aan alsof hij gek was geworden.

‘In de heuvel,’ opperde Gaius Pompeius.

Nim dacht na. ‘Goed plan. Kun jij je nog herinneren, Scarlett, waar we vroeger de Blauwe Man hebben gezien?’

‘Vaag. Het was er donker, maar ik weet nog dat er geen reden was om bang te zijn.’

‘Daar breng ik je heen.’

Ze haastten zich naar boven. Scarlett hoorde Nim onderweg met allerlei mensen praten, maar ze ving alleen zijn woorden op. Het was alsof ze luisterde naar de helft van een telefoongesprek. En daardoor schoot haar te binnen…

‘Mijn moeder gaat door het lint,’ zei ze. ‘Dat overleef ik niet.’

‘Maak je geen zorgen,’ zei Nim, ‘je overleeft het wel.’ En tegen iemand anders: ‘Dus er zijn er twee. Samen? Goed.’

Ze kwamen bij het mausoleum van de Frobishers. ‘De ingang zit links achter de onderste kist,’ zei Nim. ‘Als er iemand anders aankomt, ga je onmiddellijk naar beneden. Heb je iets om bij te lichten?’

‘Ja, een piepklein ledlampje aan mijn sleutelring.’

‘Uitstekend.’

Hij trok de deur van het mausoleum open. ‘Wees voorzichtig en zorg dat je niet valt.’

‘Wat ga jij doen?’ vroeg Scarlett.

‘De begraafplaats is mijn huis,’ antwoordde Nim. ‘Dus die ga ik nu verdedigen.’

Scarlett drukte het ledlichtje aan en kroop op handen en voeten verder. De ruimte achter de kist was krap, maar ze perste zich erdoorheen en trok de kist zo veel mogelijk voor het gat. In het zwakke ledlicht zag ze de stenen trap liggen. Ze richtte zich op, zocht met haar hand steun bij de muur en liep drie treden omlaag. Daar ging ze op Nim zitten wachten. Ze hoopte maar dat hij wist was hij deed.

‘Waar zijn ze nu?’ vroeg Nim.

Zijn vader gaf antwoord. ‘Eentje is bij het Egyptische laantje naar jou op zoek. Zijn vriend houdt de wacht bij de muur langs het steegje. Drie anderen proberen over diezelfde muur te klimmen door op een grote vuilnisemmer te gaan staan.’

‘Ik wou dat Silas er was. Hij zou korte metten met ze maken. Of juffrouw Lupescu.’

‘Zonder hen kunnen we het ook wel af,’ zei meneer Owens bemoedigend.

‘Waar is ma?’

‘Ook bij de muur langs het steegje.’

‘Zeg tegen haar dat ik Scarlett achter in het mausoleum van de Frobishers heb verborgen. En vraag of ze op haar let als mij iets overkomt.’

Nim rende over de donker geworden begraafplaats naar het noordwestelijke gedeelte. De enige manier om daar te komen was via het Egyptische laantje en daar liep de man met het zwartzijden koord, die naar hem op zoek was en hem wilde ombrengen…

Maar hij was Niemand Owens, sprak hij zichzelf moed in. Hij maakte deel uit van de begraafplaats. Er zou hem niets overkomen.

Hij had hem bijna over het hoofd gezien — Jack Ketch — toen hij het Egyptische laantje op kwam stormen. Het mannetje ging vrijwel op in de schaduw.

Nim ademde diep in, deed zijn beste vervaging tot nu toe en passeerde de man als nevel in een avondbriesje. Hij liep het met groen omzoomde Egyptische laantje uit, deed zijn uiterste best zo zichtbaar mogelijk te worden en schopte tegen een steentje.

De figuur bij de boog maakte zich los uit de schaduw en sloop zo zacht achter hem aan dat hij zelf op een dode leek.

Nim duwde de overhangende klimopslierten opzij waarmee het laantje was dichtgegroeid en liep naar de noordwestelijke hoek van de begraafplaats. Het was een kwestie van timing, wist hij. Als hij te snel liep, verloor de man hem uit het oog, maar liep hij te langzaam, dan zou hij zwartzijden koord om zijn nek krijgen dat hem niet alleen de adem maar ook het leven benam.

Luidruchtig baande hij zich een pad door de kluwen van klimop heen. Een van de vele vossen die de begraafplaats rijk was, verdween haastig in het struikgewas. Het was er een wildernis van omgevallen zerken en standbeelden zonder hoofd, bomen, hulststruiken en stapels half verteerde bladeren, maar het was een wildernis die Nim al had verkend sinds hij oud genoeg was om alleen op pad te gaan.

Hij liep snel maar behoedzaam, stapte van een klimopwortel op een steen en daarna weer op de grond. Dat hij op eigen terrein was, gaf hem zelfvertrouwen. Hij merkte dat de begraafplaats hem beschermde, beschutting bood en aan het oog onttrok, maar dat was niet de bedoeling. Hij deed er juist alles aan om gezien te worden.

Toen hij Nehemiah Trot tegenkwam, aarzelde hij even.

‘Dag, jongeheer Nim!’ riep de dichter. ‘Ik hoor dat de begraafplaats het toneel is van een groot beroeren en dat jij je verplaatst met de snelheid van een komeet aan het firmament. Wat is het laatste nieuws?’

‘Blijf staan,’ zei Nim, ‘en kijk in de richting waar ik vandaan kom. Waarschuw me zodra hij in de buurt komt.’

Nim ontweek het overwoekerde graf van Carstairs en bleef met zijn rug naar zijn achtervolger staan, hijgend alsof hij op adem moest komen. En hij wachtte. Het duurde een paar seconden, maar het leek een eeuwigheid.

‘Daar komt hij,’ zei Nehemiah Trot. ‘Hij loopt ongeveer twintig passen achter je.’

De Jack die Ketch heette, zag de jongen staan. Hij trok het zwartzijden koord strak tussen zijn handen. Het was in de loop der tijd om talloze nekken geslagen en zijn dodelijke omhelzing had al veel slachtoffers gemaakt. Het was fluweelzacht en ijzersterk en onzichtbaar voor rontgenstralen.

Het snorretje van meneer Ketch bewoog, maar dat was ook het enige. Hij hield zijn prooi in het oog, maar wilde die niet alarmeren. Stil als een schaduw sloop hij dichterbij.

De jongen rechtte zijn rug.

Jack Ketch schoot naar voren. Zijn glimmend gepoetste zwarte schoenen maakten amper geluid op de dikke laag bladeren.

‘Hij komt!’ riep Nehemiah Trot.

De jongen draaide zich om, Jack Ketch sprong op hem af en…

Meneer Ketch voelde de wereld onder zich wegdraaien. Hij wilde zich vastgrijpen met zijn in een handschoen gehulde hand, maar tuimelde in het oude graf van zeven meter diep, stortte neer op de kist van meneer Carstairs en brak zowel het deksel van de kist als zijn eigen enkel.

‘Dat is een,’ constateerde Nim met een kalmte die hij absoluut niet voelde.

‘Een heel elegante oplossing,’ zei Nehemiah Trot. ‘Ik zal er een loflied aan wijden. Wil je het horen?’

‘Geen tijd. Waar zijn de andere mannen?’

Euphemia Horsfall antwoordde: ‘Drie lopen over het noordwestelijke pad naar de top van de heuvel.’

‘En er is er nog een,’ zei Tom Sands. ‘Hij loopt om de grafkapel heen. Dat is de man die de afgelopen maand op de begraafplaats rondhing. Maar hij ziet er anders uit dan eerst.’

‘Houden jullie de man in het graf van Carstairs in de gaten. En biedt meneer Carstairs mijn excuses aan…’

Hij dook onder een dennentak door en liep met een boog om de heuvel heen, als het zo uitkwam over de paden, maar anders springend van het ene monument naar het andere, wat meestal sneller ging.

Hij kwam langs de oude appelboom. ‘Nog vier,’ zei een bitse vrouwenstem. ‘Nog vier van die kerels, stuk voor stuk moordenaars. En ze vallen heus niet allemaal in een open graf om jou een plezier te doen.’

‘Dag Liza. Ik dacht dat je boos op me was.’

‘Misschien wel, misschien niet,’ zei de stem (zonder dat Liza zich liet zien). ‘Maar ik laat je niet in mootjes hakken. Ammehoela!’

‘Haak ze pootje, laat ze struikelen, leid ze af en zorg voor vertraging. Wil je dat voor me doen?’

‘En jij gaat er zeker weer vandoor? Niemand Owens, waarom vervaag je niet gewoon en verstop je je niet in de knusse tombe van je moeder? Over een poosje komt Silas terug en kan hij ze onder handen nemen…’

‘Misschien komt hij, misschien niet,’ zei Nim. ‘Ik zie je bij de bliksemboom.’

‘Ik praat nog niet met je, hoor!’ zei de stem van Liza Hempstock, trots als een pauw en brutaal als een ekster.

‘Dat doe je wel, ik bedoel, je praat nu toch met me?’

‘Dit is een noodtoestand, maar daarna zwijg ik als het graf.’

Nim liep naar de bliksemboom, een eik die twintig jaar geleden door het onweer getroffen was en als een zwartgeblakerde arm naar de hemel reikte.

Hij had een plan. Het was nog niet helemaal uitgekristalliseerd, want het hing ervan af of hij zich alles nog kon herinneren: de lessen van juffrouw Lupescu en wat hij als kind had gezien en gehoord.

Het was lastiger te vinden dan hij dacht, lastiger ook om te zoeken, maar uiteindelijk vond hij het, een lelijk graf dat in een vreemde hoek overhelde. Op de gedenksteen stond een onthoofde engel vol vochtplekken, die op een reuzenzwam leek. Pas toen hij het graf aanraakte en de kilte voelde, wist hij dat hij het goede voor zich had.

Hij ging zitten en maakte zichzelf zo zichtbaar als maar kon.

‘Je bent niet vervaagd,’ mopperde Liza. ‘Een fluitje van een cent om je zo te vinden.’

‘Dat wil ik ook,’ zei Nim.

‘Niet alle zotten dragen een zotskap,’ zei Liza’s stem.

De maan kwam op, een grote schijf laag aan de hemel. Nim vroeg zich af of hij het er te dik bovenop zou leggen als hij ging fluiten.

‘Daar is hij!’

Een man kwam op hem af, meer struikelend dan rennend. Twee anderen liepen vlak achter hem aan.

Nim voelde hoe de doden om hem heen gingen staan en rustig toekeken, maar hij deed zijn best er geen aandacht aan te schenken. In plaats daarvan maakte hij het zich gemakkelijk op het lelijke graf. Hij had het gevoel als een rat in de val te zitten, wat niet prettig was.

De man met de stierenkop kwam als eerste bij het graf, op de voet gevolgd door de grijsharige die het woord had gevoerd en de forse blonde kerel.

Nim bleef roerloos zitten.

‘Aha, jij bent de ongrijpbare Dorian,’ zei de man met het zilvergrijze haar. ‘Wonderlijk. Terwijl onze Jack Frost al jaren naar je op zoek is in alle uithoeken van de wereld, vinden wij je op dezelfde plaats waar je dertien jaar geleden voor het laatst bent gezien.’

‘Hij heeft mijn familie vermoord.’

‘Inderdaad.’

‘Waarom?’

‘Wat doet het ertoe? Je kunt het nooit meer navertellen.’

‘In dat geval kunt u me net zo goed antwoord geven.’

De grijsharige begon honend te lachen. ‘Ha, grapjas! Wat ik graag zou willen weten: hoe is het mogelijk dat je dertien jaar op een kerkhof kunt wonen zonder dat iemand het in de gaten heeft?’

‘Eerst geeft u mij antwoord en daarna ik u.’

De man met de stierenkop zei: ‘Op zo’n toon praat je niet met meneer Dandy, snotneus! Ik sla je tot moes, ik zal je…’

De grijsharige kwam een stap dichterbij staan. ‘Hou je mond, Jack Tar. Goed, mijn antwoord in ruil voor de jouwe. Wij — mijn vrienden en ik — zijn lid van een geheim genootschap, dat bekendstaat als de Jacks Van Alle Markten Thuis of de Messen-Jacks of iets dergelijks. We zijn al eeuwenoud en we weten… we herinneren ons dingen die de meeste mensen al lang zijn vergeten. Oude Kennis.’

‘Magie?’ vroeg Nim. ‘U weet iets af van magie?’

De man knikte minzaam. ‘Als je het zo wilt noemen, maar het is een bijzondere vorm van magie. Magie die we bij de doden weghalen. Als het ene de wereld verlaat, komt er zogezegd iets anders voor in de plaats.’

‘Dus daarom hebben jullie mijn familie gedood. Om er magische krachten aan te ontlenen. Dat is absurd.’

‘Nee, we moesten jullie doden uit zelfbehoud. Lang geleden, in de tijd van de farao’s en de piramiden, heeft een van de onzen de geboorte van een kind voorspeld dat de scheidslijn tussen de levenden en de doden kon bewandelen. Als het kind volwassen werd, zou hij een einde aan ons genootschap maken en aan alles waar wij voor staan. Londen was nog niet eens een dorp toen wij al van ieder kind een geboortehoroscoop trokken. En New York heette nog Nieuw Amsterdam toen we jouw familie in de peiling kregen. We stuurden onze beste, scherpzinnigste, gevaarlijkste Jack op je af om de zaak fatsoenlijk af te handelen. Hij moest zorgen dat we de duistere toverkracht in ons eigen voordeel konden blijven gebruiken, zodat de komende vijfduizend jaar alles weer pico bello zou verlopen. Maar hij faalde.’

Nim keek de drie mannen aan.

‘Waar is hij nu? Waarom is hij er niet bij?’

‘Wij nemen jou voor onze rekening, terwijl onze Jack Frost met zijn uitstekende neus het spoor van je vriendin volgt. We willen namelijk geen getuigen. Niet bij zoiets belangrijks.’

Nim boog zich voorover en begroef zijn handen in het onkruid dat het verwaarloosde graf bedekte.

‘Pak me dan, als je kan.’

De blonde man grinnikte. De stierennek schoot op hem af en zelfs meneer Dandy zette een paar stappen in zijn richting.

Nim stak zijn vingers zo diep mogelijk in het gras en ontblootte zijn tanden. Toen sprak hij drie woorden in een taal die al uitgestorven was voordat de Blauwe Man was geboren.

‘Skag! Teg! Khavagach!’

Met die woorden opende hij de gruwelpoort.

Het graf zwaaide als een valluik open. In de diepte daaronder zag Nim de sterren, een duisternis vol glinsterende lichtjes.

Meneer Tar, de man met de stierenkop, stond vlak voor het gat en kon niet meer remmen. Tot zijn verbijstering tuimelde hij de donkere diepte in.

Meneer Nimble nam een sprong en kwam met gespreide armen op Nim af. Op het hoogste punt aangekomen bleef hij even in de lucht hangen en werd toen door de gruwelpoort naar binnen gezogen, steeds verder de diepte in.

Meneer Dandy stond op een stenen richel vlak voor de rand en tuurde de duisternis in. Daarna sloeg hij zijn ogen op naar Nim en lachte grimmig.

‘Ik weet niet precies wat je daar deed,’ zei meneer Dandy, ‘maar het zal je niet helpen.’ Hij trok een pistool uit zijn jaszak en richtte het op Nim. ‘Dit had ik dertien jaar geleden moeten doen. Belangrijke opdrachten moet je nooit aan een ander overlaten. Die kun je beter zelf doen.’

Uit de geopende gruwelpoort kwam een droge, warme wind vol stof opzetten. Nim zei: ‘Hieronder ligt een woestijn. Er is water, als je ernaar zoekt. Er is wat te eten, als je nog beter zoekt. Maar jaag de nachtmergels niet tegen je in het harnas. En vermijd Gruweloord. De gruwels wissen je geheugen en maken een gruwel van je, of ze laten je rotten en eten je op. Het is allebei geen pretje.’

De loop van het pistool bleef strak op hem gericht. Meneer Dandy zei: ‘Waarom moet ik dat weten?’

Nim wees naar een punt aan de andere kant van de begraafplaats. ‘Kijk, daar komen ze aan!’ Hij had het nog niet gezegd of meneer Dandy keek opzij. Misschien een tel of zo, maar lang genoeg voor Nim om te vervagen. Toen meneer Dandy zijn ogen weer op Nim richtte, stond de jongen niet meer naast het kapotte standbeeld. Van diep uit het graf steeg een jammerlijke kreet op, die leek op de eenzame roep van een nachtvogel.

Meneer Dandy keek om zich heen; zijn voorhoofd een groot vraagteken, zijn postuur een samengebalde massa woede en besluiteloosheid. ‘Waar ben je?’ grauwde hij. ‘De duivel hale je! Waar ben je?’

Hij meende een stem te horen, die zei: ‘Als je de gruwelpoort hebt geopend, moet je hem gauw weer sluiten. Een poort die openstaat, wil ook weer dicht.’

De richel boven het gat begon te schudden en te trillen. Meneer Dandy had ooit een aardbeving meegemaakt in Bangladesh en dat was hetzelfde gevoel geweest. De aarde golfde onder zijn voeten en meneer Dandy viel. Hij zou in de diepe duisternis getuimeld zijn als hij zijn armen niet stevig om de omgevallen gedenksteen had geslagen en zich eraan had vastgeklampt. Hij had geen idee wat zich daar beneden bevond, maar wist wel dat hij het niet wilde weten.

De aarde beefde en hij voelde dat de steen onder zijn gewicht begon te verschuiven. Toen hij opkeek, zag hij dat de jongen nieuwsgierig op hem neerkeek.

‘Ik ga de gruwelpoort sluiten,’ zei Nim. ‘Als je die steen blijft vasthouden, loop je het risico dat hij boven op je valt en je verplettert, of dat hij je gewoon opslokt en je tot een deel van de poort maakt. Een van beide. Ik geef je nog een laatste kans, en dat is meer dan mijn familie van jullie heeft gekregen.’

Een schokkerig beven. Meneer Dandy keek in de grijze ogen van de jongen, vloekte en zei: ‘Denk maar niet dat je kunt ontkomen. Wij zijn de Jacks Van Alle Markten Thuis en wij zijn overal. Het is nog niet voorbij.’

‘Voor jullie wel,’ zei Nim. ‘Het is afgelopen met jullie en alles wat jullie vertegenwoordigen. Zoals jullie man in Egypte al had voorspeld: jullie hebben me niet kunnen doden. Vroeger waren jullie overal. Nu is het voorbij.’ Nim glimlachte. ‘Dus daar heeft Silas het zo druk mee, nietwaar? Hij jaagt op jullie.’

Meneer Dandy hoefde niets te zeggen. Zijn gezicht bevestigde Nims vermoeden.

Of hij wel iets had willen zeggen, kwam Nim niet te weten, want de man liet de gedenksteen los en viel langzaam door de open gruwelpoort.

Nim zei: ‘Wech Kharados.’

De gruwelpoort werd weer een graf, niets meer en niets minder.

Er werd aan zijn mouw getrokken. Fortinbras Bartleby keek hem aan. ‘Nim! De man die bij de kapel was, loopt nu de heuvel op.’

* * *

De man Jack liep zijn neus achterna. Hij had zich losgemaakt van de anderen, onder meer omdat de stank van Jack Dandy’s eau de cologne hem belette subtielere luchtjes op te vangen.

Hij kon de jongen niet ruiken. Hier in elk geval niet. De jongen rook naar het kerkhof, maar het meisje rook naar het huis van haar moeder, naar de parfum die ze vanmorgen bij de afscheidskus van haar moeder had overgenomen. Verder verspreidde ze de geur van angstzweet, dacht Jack. Ze rook als een slachtoffer, een prooi voor hem. En waar het meisje was, zou de jongen vroeg of laat ook opduiken.

Met het heft van zijn mes stevig in zijn hand liep hij tegen de heuvel op. Hij was er bijna toen hij het gevoel kreeg — hij wist het zelfs bijna zeker — dat Jack Dandy en de anderen waren verdwenen. Geen probleem, dacht hij. Des te meer ruimte aan de top. Zijn eigen carriere binnen het genootschap was vertraagd en uiteindelijk tot stilstand gekomen toen hij had gefaald bij het uit de weg ruimen van de familie Dorian. Het leek alsof ze hem daarna niet meer vertrouwden.

Maar dat zou snel veranderen.

Op de top van de heuvel raakte hij het geurspoor van het meisje kwijt. Toch was hij er zeker van dat ze in de buurt was. Hij liep een stukje terug en na ongeveer vijftien meter ving hij bijna bij toeval een vleugje van haar op naast een klein mausoleum met een metalen hek ervoor. Toen hij eraan trok, zwaaide het hek moeiteloos open.

Hier hing haar geur heel sterk. Hij kon ruiken dat ze bang was. Een voor een trok hij de kisten van de planken, zodat ze op de grond kletterden. Het oude hout brak en de inhoud rolde over de vloer van het mausoleum. Tot zijn ongenoegen stelde hij vast dat het meisje zich niet in een van die kisten had verstopt.

Waar dan?

Hij onderzocht de muren, maar kon geen oneffenheden vinden. Hij liet zich op handen en knieen zakken, trok de onderste kist naar zich toe en voelde wat erachter zat. Op de tast vond hij een opening.

‘Scarlett!’ Hij probeerde te bedenken hoe hij haar zou hebben geroepen toen hij nog meneer Frost was, maar hij was het vergeten. Meneer Frost bestond niet meer. Nu was hij alleen nog de man Jack. Op handen en knieen kroop hij door het gat in de muur.

Toen Scarlett het lawaai boven haar hoofd hoorde, liep ze behoedzaam de trap af. Met haar linkerhand steunde ze tegen de muur, in haar rechterhand hield ze het ledlampje vast, dat net genoeg licht gaf om te zien waar ze haar voeten neerzette. Onder aan de trap gekomen schuifelde ze met kloppend hart het ondergrondse gewelf in.

Ze was bang: bang voor die aardige meneer Frost met zijn griezelige vrienden, bang voor de ruimte en wat ze daar had meegemaakt, en als ze heel eerlijk was, zelfs een beetje bang voor Nim. Hij was niet meer de rustige jongen met een geheim, haar speelkameraadje van vroeger, maar hij was veranderd in iemand met bovennatuurlijke gaven.

Hoe zal mijn moeder reageren, vroeg ze zich af. Ze zal meneer Frost proberen te bellen om te vragen hoe laat ik thuiskom. Ze dacht: als ik hier levend uit kom, moet ze me een mobieltje geven. Het is belachelijk. Ik ben de enige uit mijn klas die geen eigen telefoon heeft, nou ja, bijna de enige.

Ze dacht: ik mis mijn moeder.

Scarlett was er niet op bedacht dat iemand geluidloos door het donker kon sluipen. Een hand in een handschoen werd op haar mond gelegd en een stem die alleen nog maar in de verte leek op die van meneer Frost zei onaangedaan: ‘Geen geintjes. Als je iets probeert, snijd ik je keel door. Knik als je me hebt begrepen.’

Scarlett knikte.

* * *

Nim zag de chaos in het mausoleum van de Frobishers, de omgevallen kisten waarvan de inhoud over het looppad lag verspreid. De vele Frobishers en Frobyshers en enkele Pettyfers liepen handenwringend en in uiteenlopende mate van opwinding rond.

‘Hij is al naar beneden,’ zei Ephraim.

‘Dankjewel.’ Nim kroop door het gat naar het binnenste van de heuvel en liep de trap af.

Omdat hij even goed kon zien als de doden, zag hij de treden en de ruimte daaronder. Halverwege de trap zag hij de man Jack, die Scarlett vasthield. Hij had haar arm op haar rug gedraaid en bedreigde haar met een groot, gevaarlijk uitbeenmes.

De man Jack keek in het donker op. ‘Dag knul.’

Nim zweeg, concentreerde zich op zijn vervaging en stapte op de volgende tree.

‘Je denkt dat ik je niet kan zien,’ zei de man Jack. ‘En dat klopt. Ik kan je niet zien, maar ik kan je angst ruiken; ik kan je ook horen bewegen en ademen. Nu ik je knappe verdwijntruc ken, kan ik je voelen. Zeg iets tegen me, of anders zal ik alvast een paar plakjes van deze jongedame afsnijden. Begrepen?’

‘Ja,’ antwoordde Nim. Zijn stem galmde door het gewelf. ‘Ik heb het begrepen.’

‘Goed zo. Kom maar dichterbij, dan kunnen we een babbeltje maken.’

Nim liep verder de trap af. Hij wilde een schrikaanjaging proberen en richtte zijn aandacht op het vergroten van de paniek in het vertrek, op het tastbaar maken van doodsangst.

‘Kap daarmee,’ zei de man Jack. ‘Wat je ook aan het doen bent, kap ermee.’

Nim hield ermee op.

‘Denk je nu echt dat jouw miezerige magie vat op me heeft? Weet je eigenlijk wel, knul, wie ik ben?’

‘Jij bent een Jack. Je hebt mijn familie vermoord en je had mij ook moeten doden.’

Jack trok zijn wenkbrauwen op. ‘Ik jou doden? Hoe kom je daarbij?’

‘Dat heeft de oude man me verteld. Dat ik een eind aan jullie genootschap zou maken als ik de kans kreeg op te groeien. Nu is het zover. Jullie plan is mislukt en jullie gaan eraan.’

‘Mijn genootschap dateert al van de tijd van Babylon. Het is onschendbaar.’

‘Je weet het nog niet, he?’ Nim stond vijf passen van de man Jack verwijderd. ‘Je vier vrienden waren de laatste Jacks. Hoe was het ook alweer… Krakau, Vancouver en Melbourne. Allemaal weg.’

‘Alsjeblieft, zorg dat hij me loslaat,’ smeekte Scarlett.

‘Je hoeft niet bang te zijn,’ stelde Nim haar gerust met een kalmte die hij vanbinnen niet voelde. Tegen Jack zei hij: ‘Je schiet er niets mee op als je haar kwaad doet. En je schiet er niets mee op als je mij vermoordt. Begrepen? Het genootschap van de Jacks Van Alle Markten Thuis bestaat niet meer.’

Jack knikte bedachtzaam. ‘Als dat waar is en ik ben nu een Jack-op-mezelf, dan heb ik een uitstekende reden om jullie beiden te doden.’

Nim zei niets.

‘Trots,’ zei de man Jack. ‘Ik ben trots op mijn werk, zo trots dat ik wil afmaken waar ik aan ben begonnen.’ En toen: ‘Wat doe je nou?’

Nims haar ging overeind staan. Hij voelde de aanwezigheid van een rooksliertachtig wezen dat door de ruimte kronkelde. ‘Dat ben ik niet. Dat is de Slier. Hij bewaakt de schatten die hier begraven liggen.’

‘Je liegt.’

Scarlett zei: ‘Hij liegt niet. Het is waar.’

‘O ja? Liggen hier schatten begraven? Houd me niet…’

‘De Slier bewaakt de schatten voor de meester.’

‘Wie was dat?’ vroeg de man Jack, angstig om zich heen turend.

‘Hoorde je dat?’ vroeg Nim verbaasd.

‘Jawel,’ antwoordde de man Jack.

‘Ik niet,’ zei Scarlett. ‘Ik hoorde niets.’

‘Wat is dit voor plek?’ vroeg Jack. ‘Waar zijn we eigenlijk?’

Nim wilde antwoorden, maar de Slier was hem voor. Zijn stem galmde door het vertrek. ‘Dit is de plaats van de schat. Dit is de plaats van de macht. Dit is waar de Slier wacht. Hij wacht tot zijn meester terugkeert.’

‘Jack?’

De man Jack hield zijn hoofd schuin. ‘Prettig dat je me roept, knul. Had dat eerder gedaan, dan had ik je eerder gevonden.’

‘Jack, wat is mijn echte naam? Hoe werd ik door mijn familie genoemd?’

‘Wat kan het jou nog schelen?’

‘De Slier zei dat ik achter mijn echte naam moest komen. Hoe heette ik vroeger?’

‘Kom, wat was het ook alweer? Peter? Paul? Roderick? Je ziet er wel uit als een Roderick. Of meer als een Stephen?’ Hij was de jongen aan het jennen.

‘Als je me toch gaat doden, kun je het me net zo goed vertellen,’ zei Nim.

Jack haalde in het donker zijn schouders op en knikte, alsof hij wilde zeggen: maar natuurlijk!

‘Ik wil dat je het meisje vrijlaat. Laat Scarlett los.’

Jack tuurde door de duisternis. ‘Is dat een altaarsteen?’

‘Ik denk het wel.’

‘En een mes? Een beker? Een broche?’

Jack glimlachte. Nim kon zijn gezicht in het donker zien. Het was een vreemde, verrukte glimlach die niet bij hem paste, alsof hij een geweldig idee had gekregen. Hoewel Scarlett alleen donkere flitsen achter haar oogleden zag, hoorde ze zijn opgetogen stem.

‘Dus het genootschap bestaat niet meer en er worden geen Conventies meer gehouden. Maar al zou ik de laatste van de Jacks zijn, wat maakt het uit? Ik kan een nieuw genootschap oprichten, met meer macht dan het vorige.’

‘Macht,’ echode de Slier.

‘Dit is geweldig,’ zei de man Jack. ‘Kijk ons nou eens! We staan hier op een historische plaats, waar al duizenden jaren naar wordt gezocht, en alles ligt klaar voor de komende plechtigheid. Zo’n buitenkans op het moment dat alles verloren lijkt, doet je bijna in de voorzienigheid geloven, alsof de gebeden zijn verhoord van alle Jacks die zijn heengegaan.’

Nim merkte dat de Slier Jacks woorden aandachtig volgde. Hij bespeurde een zacht geritsel en voelde de opwinding in het vertrek stijgen.

De man Jack zei: ‘Let op, ik ga mijn hand uitsteken en houd het mes tegen je keel, Scarlett, dus probeer niet weg te rennen als ik je loslaat. En jij, knul, legt de beker, het mes en de broche in mijn hand.’

‘De schatten van de Slier,’ fluisterde een drievoudige stem. ‘Ze komen altijd terug. Wij bewaken ze voor onze meester.’

Nim bukte, pakte de voorwerpen van de altaarsteen en legde ze in Jacks geopende hand. Jack grijnsde.

‘Nu laat ik je los, Scarlett. Zodra ik het mes wegtrek, ga je op de grond liggen met je gezicht naar beneden en je handen achter op je hoofd. Een verkeerde beweging en je sterft een pijnlijke dood. Begrepen?’

Ze hapte naar adem. Haar mond was kurkdroog. Trillend en bevend stapte ze naar voren. Haar rechterarm, die de hele tijd tegen haar rug had gelegen, was gevoelloos geworden en ze kreeg steken in haar schouder. Ze ging op de grond liggen met haar wang op de platgestampte aarde.

We zijn er geweest, dacht ze zonder enige emotie. Het leek alsof het niet haar maar andere mensen overkwam, alsof ze naar een surrealistisch toneelstuk keek dat geleidelijk was veranderd in een moordspel. Ze hoorde dat Jack Nim vastgreep.

Ze hoorde Nims stem. ‘Laat Scarlett gaan.’

En de stem van de man Jack. ‘Als je precies doet wat ik zeg, zal ik haar niet doden. Dan zal ik haar zelfs geen centje pijn doen.’

‘Ik geloof er niets van. Ze kan je identificeren.’

‘Nee,’ zei de man zelfverzekerd. ‘Dat kan ze niet.’ Op bewonderende toon ging hij verder: ‘Dit mes is al tienduizend jaar oud en nog steeds scherp… Loop naar het altaar, knul, en kniel daar neer. Handen op je rug. Nu!’

‘Al zo lang geleden,’ zei de Slier.

Scarlett ving alleen een zacht geruis op, alsof er iets reusachtigs door de kamer kronkelde, maar de man Jack kon het verstaan. ‘Wil je je naam weten,’ vroeg hij de jongen. ‘Voordat ik je bloed op dit altaar pleng.’

Nim voelde het koude mes in zijn nek. Op dat moment viel alles op zijn plaats. De tijd vertraagde en hij begreep hoe het zat. ‘Ik weet wie ik ben,’ zei hij. ‘Ik ben Niemand Owens. Dat is mijn naam.’ Knielend op de koude altaarsteen leek het allemaal erg eenvoudig.

‘Slier,’ riep hij door het vertrek. ‘Zoek je nog een meester?’

‘De Slier bewaakt de schatten tot de meester terugkeert.’

‘Maar de meester op wie je hebt gewacht, is er al,’ zei Nim.

Hij voelde de Slier kronkelen en uitzetten en hoorde een geluid dat op het knarsen van dode takken leek, alsof er een enorm gespierd wezen door het gewelf kroop. En toen, voor het eerst, zag hij de Slier. Naderhand zou hij nooit kunnen beschrijven wat hij precies had gezien: een kolossaal schepsel met het lichaam van een grote slang, maar met het hoofd van, ja van wat? Het waren er drie: drie hoofden, drie nekken. Met drie starre gezichten, alsof iemand poppenkoppen had vervaardigd uit de stoffelijke resten van mensen en dieren. De gezichten waren getatoeeerd en versierd met paarse spiralen, waardoor ze, ondanks hun doodsheid, een wonderlijke expressie hadden gekregen.

De drie hoofden van de Slier besnuffelden Jack aarzelend alsof ze hem wilden strelen of liefkozen.

‘Wat gebeurt er?’ vroeg Jack. ‘Wat is dat? Waar is hij mee bezig?’

‘Hij heet de Slier en bewaakt deze plaats,’ antwoordde Nim. ‘Hij heeft een meester nodig die hem vertelt wat hij moet doen.’

Jack hief het stenen mes op. ‘Mooi zo,’ mompelde hij en daarna: ‘O, maar natuurlijk. Hij heeft op mij gewacht. Het ligt voor de hand dat ik zijn nieuwe meester ben.’

De Slier kronkelde door het vertrek. ‘Meester?’ lispelde hij, als een oude hond die te lang op zijn baas heeft moeten wachten. ‘Meester?’ herhaalde hij om te ervaren hoe het woord hem beviel. Het beviel hem goed, dus hij zei het nog een keer, met een zucht van opluchting en verlangen. ‘Meester…’

Jack keek op Nim neer. ‘Dertien jaar geleden ben ik je misgelopen, maar nu zijn we gelukkig weer herenigd. Dit is het einde van het oude en het begin van het nieuwe genootschap. Vaarwel, knul!’ Hij zette het mes op de keel van de jongen en hield de beker in zijn andere hand.

‘Het is Nim,’ zei de jongen. ‘Niet knul, maar Nim.’ Hij verhief zijn stem. ‘Slier, wat wil je voor je nieuwe meester doen?’

De Slier zuchtte. ‘We willen hem beschermen zolang hij leeft. We willen hem voorgoed in onze windingen sluiten en verdedigen tegen alle gevaren van de wereld.’

‘Bescherm hem,’ zei Nim. ‘Nu.’

‘Ik ben je meester,’ zei de man Jack. ‘Je moet me gehoorzamen.’

‘De Slier heeft lang gewacht,’ zei de drievoudige stem triomfantelijk. ‘Zo vreselijk lang.’ Hij sloeg zijn grote, logge windingen om de man Jack heen.

De man Jack liet de beker vallen. Nu had hij in elke hand een mes, een stenen mes in de ene en een mes met een zwart benen heft in de andere, en hij zei: ‘Ga achteruit! Blijf uit mijn buurt! Kom niet dichterbij!’ Hij stak toe, terwijl de Slier zich om hem heen wikkelde en hem in een verpletterende wurggreep hield.

Nim rende naar Scarlett toe en hielp haar overeind. ‘Ik wil ook zien wat er gebeurt!’ riep ze. Ze pakte haar ledlichtje en deed het aan…

Scarlett zag iets heel anders dan Nim. Ze zag de Slier niet. Gelukkig niet. Ze zag de man Jack wel. Hij keek angstig, waardoor hij weer op meneer Frost leek. Zijn verschrikte gezicht herinnerde haar aan de aardige man die haar naar huis had gebracht. De man Jack zweefde door de lucht op zo’n twee tot drie meter boven de grond en maaide wild met zijn twee messen in een overigens vergeefse poging iets te raken wat ze niet zag.

Meneer Frost, de man Jack of hoe hij ook heette, werd met kracht bij hen weggerukt en spartelend met gespreide armen en benen tegen de wand van het gewelf gedrukt.

Scarlett kreeg de indruk dat meneer Frost zelfs door de muur werd gedrukt, dat hij door het rotsgesteente werd opgeslokt en erin verdween. Alleen zijn gezicht was nog zichtbaar. Hij schreeuwde hard en wanhopig, riep dat Nim de Slier moest terugroepen, smeekte of hij hem alsjeblieft, alsjeblieft wilde redden… maar toen verdween zijn gezicht ook in de muur en verstomde zijn stem.

Nim liep terug naar de altaarsteen, raapte het stenen mes, de beker en de broche op van de grond en legde ze terug waar ze hoorden. Het zwartmetalen mes liet hij liggen.

‘Je had toch gezegd dat de Slier niemand kwaad kon doen,’ zei Scarlett. ‘Ik dacht dat hij ons alleen schrik kon aanjagen.’

‘Dat is ook zo,’ zei Nim. ‘Maar hij zocht een meester, die hij zou kunnen beschermen. Dat heeft hij me zelf verteld.’

‘Dus je wist het?’ vroeg Scarlett. ‘Je wist wat er ging gebeuren…’

‘Eh, nou ja, ik hoopte het.’

Hij hielp haar de trap op, door de chaos in het mausoleum van de Frobishers. ‘Ik moet hier nog opruimen,’ zei hij langs zijn neus weg. Scarlett probeerde de rommel op de grond niet te zien.

Toen ze weer op de begraafplaats stonden, zei Scarlett op effen toon: ‘Dus je wist wat er zou gebeuren.’

Deze keer reageerde Nim niet.

Ze keek hem aan alsof ze zich afvroeg wie ze eigenlijk voor zich had. ‘Dus je wist dat de Slier hem te pakken zou nemen. Daarom heb je me daar verstopt, he? Voor jou was ik gewoon lokaas.’

‘Zo is het niet gegaan,’ protesteerde Nim. ‘We leven toch nog? De man Jack zal ons niet meer lastigvallen.’

Bij Scarlett borrelde plots een hevige boosheid en verontwaardiging op. Nu ze niet bang meer was, kreeg ze zin om te schelden en te schreeuwen. Maar ze hield zich in. ‘Wat heb je met die vier andere mannen gedaan? Heb je die ook gedood?’

‘Ik heb niemand gedood.’

‘Waar zijn ze dan?’

‘Eentje ligt met een gebroken enkel in een diepe grafkuil. En de andere drie, die zijn ergens heel ver weg.’

‘Heb je ze niet gedood?’

‘Natuurlijk niet,’ antwoordde Nim. ‘Ik woon hier. Dan wil ik ze toch niet de hele tijd om me heen hebben?’ Na een korte stilte zei hij: ‘Maar maak je geen zorgen. Ik heb ze uitgeschakeld.’

Scarlett deinsde voor hem terug. ‘Dit is niet normaal. Mensen doen zulke dingen niet. Je bent even slecht als de man Jack. Je bent een monster.’

Nim trok lijkbleek weg. Na alles wat hij die avond had meegemaakt, na alles wat hij had doorstaan, was dit wel de grootste klap. ‘Nee,’ zei hij. ‘Dat ben ik niet.’

Scarlett deinsde achteruit. Ze zette een stap, twee stappen, en stond op het punt zich om te draaien en keihard weg te rennen in een wanhopige vlucht over het maanverlichte kerkhof, toen een lange, in het zwart geklede man zijn hand op haar arm legde en zei: ‘Ik vind dat je Nim onrecht aandoet, maar je zult je een stuk prettiger voelen als je hier geen herinneringen meer aan hebt. Loop maar met me mee. Dan bespreken we wat er de afgelopen dagen precies is gebeurd, wat je mag onthouden en wat je beter kunt vergeten.’

‘Dat kun je niet maken, Silas,’ zei Nim. ‘Ik wil niet dat ze me vergeet.’

‘Het moet,’ zei Silas onomwonden. ‘Het is veiliger voor haar en voor ons allemaal.’

‘Heb ik daar zelf niets over te zeggen?’ vroeg Scarlett.

Silas zweeg. Nim deed een stap in Scarletts richting. ‘Het is gelukt. Het was moeilijk. Dat weet ik. Maar wij, jij en ik, hebben het toch maar voor elkaar gekregen. We hebben ze verslagen.’

Scarletts schudde zacht haar hoofd, alsof ze alles ontkende wat ze zag en meemaakte. Ze keek Silas aan en vroeg: ‘Mag ik alsjeblieft naar huis?’

Silas knikte. Hij liep met haar mee over het pad naar de uitgang om haar naar huis te brengen. Nim keek Scarlett na, in de hoop dat ze zou omkijken en glimlachen, of niet zou glimlachen, maar naar hem zou kijken zonder die angstige blik in haar ogen. Maar Scarlett draaide zich niet om. Ze liep gewoon weg.

Nim ging maar naar het mausoleum. Hij moest iets omhanden hebben, dus begon hij de omgevallen kisten op hun plaats te zetten, de rommel op te ruimen en de warboel van botten op de grond in de kisten terug te leggen. Tot zijn teleurstelling wist geen van de Frobishers en Frobyshers en Pettyfers die erbij stond te kijken, welke botten precies in welke lijkkist hoorden.

* * *

Scarlett werd door een man thuisgebracht. Haar moeder kon zich naderhand niet goed herinneren wat de man had verteld, behalve het spijtige nieuws dat die aardige Jay Frost plotseling de stad had moeten verlaten.

In de keuken bespraken moeder en dochter hun leven en dromen met hem en tegen het einde van dat gesprek had Scarletts moeder besloten weer naar Glasgow te verhuizen. Scarlett zou gelukkiger zijn als ze in de buurt van haar vader kon wonen en haar vroegere vriendinnen terugzag.

Silas ging weg, terwijl het meisje en haar moeder in de keuken over de voorbereidingen voor de verhuizing naar Schotland praatten. Noona beloofde dat Scarlett een telefoon zou krijgen. Ze waren Silas al bijna vergeten en dat was ook de bedoeling.

Silas ging weer naar de begraafplaats, waar hij Nim met een strak gezicht in het amfitheater bij de gedenknaald aantrof.

‘Hoe is ’t met haar?’

‘Ik heb haar herinneringen gewist,’ zei Silas. ‘Ze gaan naar?Glasgow terug. Daar heeft ze vriendinnen.’

‘Hoe kon je dat doen? Nu is ze mij ook vergeten.’

‘Mensen vergeten graag wat buiten hun voorstellingsvermogen valt. Dat maakt hun wereld overzichtelijker.’

‘Ik mocht haar heel graag,’ zei Nim.

‘Het spijt me.’

Nim wilde glimlachen, maar had geen glimlach paraat.

‘Die mannen… ze hadden het over problemen in Krakau en?Melbourne en Vancouver. Dat was jij zeker?’

‘Ik niet alleen.’

‘Juffrouw Lupescu?’ Nim zag een bepaalde blik. ‘Het gaat?toch wel goed met haar?’

Silas schudde zijn hoofd en Nim kon de uitdrukking op zijn gezicht niet aanzien. ‘Ze heeft dapper gevochten. En dat deed ze voor jou.’

‘De Slier heeft de man Jack meegenomen. Die anderen zijn in de gruwelpoort verdwenen. Een is er gewond, maar hij leeft nog en ligt in het graf van Carstairs.’

‘Hij is de laatste Jack,’ zei Silas. ‘Voordat de zon opkomt, moet ik hem spreken.’

Er stond een gure wind, maar de man en de jongen leken het niet te merken.

‘Ze was bang voor me,’ zei Nim.

‘Ja.’

‘Maar waarom? Ik heb haar leven gered. Ik ben niet slecht of gemeen. En ik ben net zo levend als zij.’ Na een tijdje vroeg hij: ‘Hoe is juffrouw Lupescu aan haar eind gekomen?’

‘Ze is gesneuveld als een heldin en heeft haar leven voor anderen gegeven.’

Nims ogen stonden triest. ‘Waarom heb je haar niet meegenomen om hier te begraven? Dan had ik afscheid van haar kunnen nemen.’

‘Dat ging niet,’ zei Silas.

Nims ogen prikten. ‘Ze noemde me Nimini. Nu zal niemand dat meer tegen me zeggen.’

‘Zullen we wat te eten halen?’ vroeg Silas.

‘We? Mag ik mee? Mag ik van de begraafplaats af?’

‘Er loopt niemand meer rond die je wil vermoorden. Niet meer. Er zijn trouwens een heleboel dingen die ze niet meer kunnen doen. Dus het antwoord is ja. Wat wil je eten?’

Nim wilde eerst tegenwerpen dat hij geen trek had, maar dat was niet waar. Hij voelde zich misselijk, licht in zijn hoofd en uitgehongerd. ‘Een pizza,’ stelde hij voor.

Ze liepen over de begraafplaats naar de uitgang. Nim zag overal bewoners staan, maar ze keken alleen en lieten de jongen en zijn voogd zwijgend passeren.

Nim probeerde ze te bedanken voor hun hulp. Hij had zijn dankbaarheid het liefst over de hele begraafplaats uitgeschreeuwd. Maar de doden zwegen.

De verlichting in de pizzeria was fel, feller dan Nim eigenlijk prettig vond. Silas en hij zaten achterin en Silas leerde hem een menukaart te hanteren en eten te bestellen. (Voor zichzelf bestelde hij een glas water en een kleine salade, waarin hij met zijn vork prikte zonder een hap te nemen.)

Nim at zijn pizza met enthousiasme en met zijn handen. Hij stelde geen vragen. Silas zou zelf bepalen wanneer hij hem dingen wilde vertellen, of niet.

Maar zijn voogd begon: ‘We waren al heel lang van het bestaan van de Jacks op de hoogte, maar dat moesten we uit hun daden afleiden. Hoewel we vermoedden dat er een organisatie achter zat, wisten ze zich goed te verbergen. Pas toen ze de jacht op jou openden en je familie vermoordden, kon ik ze langzaam maar zeker opsporen.’

‘En die “we” zijn zeker juffrouw Lupescu en jij?’

‘Ja, en de rest van ons.’

‘De Eregarde.’

‘Waar heb je dat gehoord?’ vroeg Silas. ‘Laat maar. Kleine potjes hebben grote oren. Inderdaad, de Eregarde.’ Hij bracht het glas water naar zijn mond, bevochtigde zijn lippen en zette het weer op het tafelblad, dat glom als een spiegel. Alleen een oplettende toeschouwer zou opmerken dat het beeld van de lange man niet door het glimmende oppervlak werd weerkaatst.

‘Je hebt gedaan eh… wat je moest doen,’ zei Nim. ‘Nu ga je zeker weg?’

‘Ik heb beloofd dat ik hier blijf tot je volwassen zou zijn.’

‘Maar ik ben volwassen,’ zei Nim.

‘Nog niet. Bijna.’ Silas legde een biljet van tien pond op tafel.

‘Waarom was Scarlett zo bang voor me?’

Silas zweeg. De vraag bleef in de lucht hangen, terwijl de man en de jongen vanuit de fel verlichte pizzeria naar buiten stapten, het donker in, en door de avond werden opgeslokt.

Hij had een paspoort in zijn koffer en geld in zijn portemonnee.

Vertrek en vaarwel

Soms kon hij de doden niet meer zien. Het was in april of mei begonnen, een maand of twee geleden. Eerst gebeurde het een enkele keer, maar de laatste tijd overkwam het hem steeds vaker.

De wereld veranderde.

Nim slenterde over het noordwestelijke deel van de begraafplaats naar de verwarde bundel klimop die uit een taxusboom bungelde en het uiteinde van het Egyptische laantje min of meer afsloot. Midden op het pad zat een rode vos, die in gesprek was met een grote zwarte kat met een witte bef en witte pootjes. Toen Nim eraan kwam, keken ze verschrikt op en vluchtten ze het struikgewas in, alsof ze op een samenzwering waren betrapt.

Vreemd, dacht hij. Die vos kende hij al toen het dier nog een welp was en de kat had zo lang hij zich kon herinneren over de begraafplaats gezworven. Ze wisten wie hij was. Als ze in een goed humeur waren, lieten ze zich zelfs door hem aaien.

Nim wilde door de klimop glippen, maar dat lukte niet. Hij moest bukken, de slierten opzijschuiven en zich erdoorheen wringen. Voorzichtig liep hij verder om niet in de kuilen en geulen van het pad te stappen tot bij de imposante steen die de laatste rustplaats aangaf van Alonso Tomas Garcia Jones (1837-1905, reizigerP leg neer uw staf).

De afgelopen paar maanden ging Nim regelmatig bij hem langs, want Alonso Jones had de hele wereld gezien en vond het heerlijk om Nim over zijn reizen te vertellen. Hij begon altijd met: ‘Ik heb nooit iets interessants meegemaakt,’ om er somber aan toe te voegen: ‘En ik heb je al mijn verhalen al verteld.’ Maar daarna lichtten zijn ogen op en vroeg hij: ‘Behalve misschien… Heb ik je al verteld over…?’ En daarna volgde er iets als: ‘Die keer dat ik uit Moskou moest vluchten?’ of: ‘Die keer dat ik in Alaska een goudmijn verloor die een fortuin waard was?’ of: ‘Toen de kudde op hol sloeg op de pampa?’ Nim schudde altijd zijn hoofd en keek hem verwachtingsvol aan. Dan duurde het nooit lang of hij werd ondergedompeld in verhalen over waagstukken en grote avonturen, over de mooie maagden die Alonso had gekust, de schurken die hij had neergeschoten of neergesabeld, over zakken met goud, met diamanten zo groot als het topje van zijn duim, over verdwenen steden, grote bergketens, stoomtreinen en klippers, over pampa’s, oceanen, woestijnen en toendra’s.

Nim liep naar de hoge puntige steen, waarin twee omgekeerde fakkels waren gegrift, en wachtte, maar er kwam niemand. Hij riep Alonso Jones, klopte zelfs tegen de zijkant van de steen, maar er volgde geen reactie. Hij boog zich voorover om zijn hoofd in het graf te steken en zijn vriend te roepen. Normaal gleed hij soepel door de harde massa heen, alsof een schaduw door een nog donkerder schaduw glipte, maar deze keer stootte hij zijn hoofd hard en pijnlijk tegen de grond. Hij riep nog eens, maar zag en hoorde niets. Voorzichtig zocht hij zich een weg door de wirwar van struiken en stenen tot hij weer op het pad kwam. Drie eksters die in een meidoorn zaten, vlogen op toen hij langsliep.

Hij zag geen enkele ziel tot hij bij de zuidwestelijke helling kwam, waar de bekende gestalte van ma Slaughter opdook. Het vrouwtje, dat helemaal schuilging in haar hoge bonnet en wijde mantel, wandelde met gebogen hoofd tussen de graven door op zoek naar wilde bloemen.

‘Kijk eens, jongen!’ riep ze. ‘Hier groeit wilde Oosterhopse Kers. Pluk jij maar eens een mooi boeketje voor me en leg dat bij mijn steen.’

Nim plukte een bosje rode en gele Oost-Indische kers en bracht het naar de grafsteen van ma Slaughter, die zo gebarsten, verweerd en versleten was dat er nog maar een woord stond:

SLA

De plaatselijke historici discussieerden er al meer dan een eeuw over wat dat zou kunnen betekenen.

Nim legde de bloemen netjes bij de steen.

Ma Slaughter keek hem glimlachend aan. ‘Je bent een goeie jongen. Ik zou niet weten wat we zonder jou moesten beginnen.’

‘Dank u,’ zei Nim. ‘Maar waar is iedereen? U bent de eerste die ik vanavond zie.’

Ma Slaughter keek hem onderzoekend aan. ‘Wat heb je met je voorhoofd gedaan?’

‘Gestoten tegen het graf van meneer Jones. De steen gaf niet mee en…’

Ma Slaughter perste haar lippen op elkaar en haar heldere bruine ogen namen Nim keurend op vanonder haar bonnet. ‘Ik zei “jongen” tegen je, he? Maar waar blijft de tijd? Je bent een jongeman geworden. Hoe oud ben je nu?’

‘Een jaar of vijftien, denk ik, maar ik voel me nog dezelfde als…’

Ma Slaughter viel hem in de rede. ‘Ik ook. Ik voel me nog steeds dat kleine meisje dat in de wei een ketting van madeliefjes aan het rijgen is. Je blijft altijd jezelf en dat verandert niet; en je verandert altijd, maar daar is niets aan te doen.’

Ze ging op haar kapotte grafsteen zitten. ‘Ik herinner me nog die avond dat jij op de begraafplaats kwam, jongen. Ik zei: “We kunnen het arme schaap niet aan zijn lot overlaten,” en je moeder was het met me eens, maar de rest had allerlei bezwaren en tegenwerpingen totdat de Dame op de Schimmel kwam aanrijden. “Bewoners van de Begraafplaats,” zei ze, “luister naar ma Slaughter. Waar is jullie hulpvaardigheid gebleven?” en toen was iedereen het met me eens.’ Haar stem stierf weg en ze schudde haar hoofdje. ‘Er gebeurt hier weinig en de ene dag lijkt op de andere. Goed, de seizoenen wisselen. De klimop groeit. Stenen vallen om. Maar die avond dat jij kwam… ik wou maar zeggen, we hebben het erg met je getroffen.’

Ze stond op, trok een groezelige linnen lap uit haar mouw, spuugde erop en rekte zich zo ver mogelijk uit om het bloed van zijn voorhoofd te wissen. ‘Zo kun je tenminste voor de dag komen,’ zei ze streng, ‘als ik je nog eens zie. Pas op jezelf.’

Verward op een manier die hij niet van zichzelf kende, begaf Nim zich op weg naar de tombe van de Owensen. Hij was blij toen hij zag dat zijn ouders naast hun graf op hem stonden te wachten, maar naarmate hij dichterbij kwam, sloeg zijn blijdschap om in bezorgdheid. Waarom stonden meneer en mevrouw Owens daar zo stijfjes aan weerszijden van de tombe, als figuren in een gebrandschilderd raam? Hij kon de uitdrukking op hun gezicht niet plaatsen.

Zijn vader stapte naar voren en zei: ‘Goedenavond, Nim. Ik hoop dat het goed met je gaat.’

‘Ik mag niet klagen,’ antwoordde Nim, het antwoord dat meneer Owens altijd gaf wanneer zijn vrienden hem hetzelfde vroegen.

Zijn vader zei: ‘Mevrouw Owens en ik hebben ons hele leven naar een kind verlangd. Ik geloof niet dat we ons een betere zoon hadden kunnen wensen dan jij.’ Trots keek hij naar Nim op.

‘Eh, dank u, maar…’ Hij keerde zich naar zijn moeder, die hem vast zou kunnen uitleggen wat er aan de hand was, maar ze stond er niet meer. ‘Waar is ze?’

‘O, ja.’ Meneer Owens leek niet erg op zijn gemak. ‘Je weet hoe Betsy is. Soms gebeuren er dingen, nou ja, dan weet je niet goed wat je moet zeggen, snap je?’

‘Nee,’ zei Nim.

‘Ik geloof dat Silas je verwacht,’ zei meneer Owens en toen was ook Nims vader verdwenen.

Het was na middernacht. Nim ging op weg naar de oude kapel. De boom die uit de dakgoot van de toren groeide, was bij de laatste storm omgewaaid en had een paar donkergrijze dakleien in zijn val meegenomen.

Nim ging op de grijze houten bank op Silas zitten wachten, maar die was in geen velden of wegen te bekennen. Er stond een vlagerige wind. Het was zo’n zomeravond dat het eeuwig blijft schemeren en het was warm, maar toch kreeg hij kippenvel op zijn armen.

Een stem bij zijn oor zei: ‘Zeg dat je me zult missen, schooier!’

‘Liza?’ vroeg Nim. Hij had haar al meer dan een jaar niet meer gezien of gesproken, niet meer sinds de nacht van de Jacks Van Alle Markten Thuis. ‘Waar heb jij gezeten?’

‘Ik heb alles in de gaten gehouden,’ antwoordde ze. ‘Een vrouw mag toch wel een geheimpje hebben?’

‘Heb je mij soms in de gaten gehouden?’ vroeg Nim.

‘Mensen zijn het leven niet waard, Niemand Owens. Een van ons is te dom om te leven en ik ben het niet,’ zei Liza’s stem in zijn oor. ‘Zeg dat je me zult missen!’

‘Waar ga je naartoe?’ vroeg Nim. ‘Natuurlijk zal ik je missen, waar je ook…’

‘Oliedom,’ fluisterde de stem van Liza Hempstock en Nim voelde hoe ze zijn hand pakte. ‘Te dom om te leven.’ Ze drukte haar lippen vlak bij zijn mondhoek tegen zijn wang en kuste hem teder. Nim was te verbijsterd en te zeer in de war om te kunnen reageren.

Liza’s stem zei: ‘Ik zal jou ook missen. Altijd.’ Een windvlaag blies zijn haar door de war — of was het Liza’s hand? — en daarna zat hij weer alleen op de bank.

Nim stond op.

Hij liep naar de deur van de kapel, lichtte de tegel naast het portaal op en pakte de reservesleutel die een reeds lang overleden koster daar had neergelegd. Daarmee opende hij de grote houten deur zonder zelfs te proberen of hij erdoorheen kon glippen. De deur ging onder krakend protest open.

In de kapel was het donker. Nim betrapte zich erop dat hij zijn ogen tot spleetjes kneep om iets te kunnen zien.

‘Kom binnen,’ zei de stem van Silas.

‘Ik zie geen hand voor ogen,’ zei Nim. ‘Het is te donker.’

‘Is het al zover?’ verzuchtte Silas. Er klonk een fluwelen geruis. Er werd een lucifer afgestreken, die vlam vatte en daarmee werden de twee grote kaarsen aangestoken in de grote, met houtsnijwerk versierde kandelaars achter in het kerkje. In het kaarslicht kon Nim zijn voogd zien staan naast een grote leren kist, die ze vroeger een hutkoffer noemden en die zo ruim was dat een lange man er comfortabel in kon slapen. Naast de kist stond Silas’ zwartleren tas. Nim had de tas bij verschillende gelegenheden gezien, maar hij was er nog steeds erg van onder de indruk.

De hutkoffer was bekleed met witte stof. Nim stak zijn hand in de lege kist, voelde aan de zijden bekleding, voelde de opgedroogde aarde.

‘Slaap je hierin?’ vroeg hij.

‘Als ik ver van huis ben wel,’ antwoordde Silas.

Nim was stomverbaasd. Hij wist niet beter dan dat Silas altijd op de begraafplaats had gewoond. ‘Is dit je huis dan niet?’

Silas schudde zijn hoofd. ‘Mijn huis ligt hier heel ver vandaan. Als het nog bewoonbaar is, want dat is de vraag. Er hebben zich problemen in mijn land voorgedaan, dus weet ik niet wat ik bij mijn terugkeer zal aantreffen.’

‘Ga je naar huis?’ vroeg Nim. Alles wat blijvend had geleken begon ineens te verschuiven. ‘Ga je echt weg? Maar. Jij bent mijn voogd.’

‘Ik was je voogd. Nu ben je oud genoeg om op jezelf te passen. Er zijn andere zaken waarvoor ik moet zorgen.’

Silas sloot het deksel van de bruinleren kist en begon de riemen vast te gespen.

‘Kan ik niet hier blijven? Op de begraafplaats?’

‘Dat raad ik je af,’ zei Silas op een veel mildere toon dan Nim van hem was gewend. ‘Alle doden hier hebben een leven gehad, al was het soms kort. Nu is het jouw beurt om aan je leven te beginnen.’

‘Mag ik met jou mee?’

Silas schudde zijn hoofd.

‘Zie ik je nog eens?’

‘Misschien wel.’ Silas’ stem klonk vriendelijk, met een ondertoon van iets onbestemds. ‘Misschien niet, maar ik weet zeker dat ik jou zal zien.’ Hij zette de leren koffer tegen de muur en liep naar de deur in de andere hoek. ‘Kom maar mee.’

Nim volgde hem over de smalle wenteltrap naar beneden, de crypte in. ‘Ik ben zo vrij geweest jouw bagage ook in te pakken,’ vertelde Silas, toen ze bijna beneden waren.

Boven op een doos met beschimmelde gezangenboeken stond een leren koffer, een kleinere, getrouwe weergave van die van Silas. ‘Daar zitten al je bezittingen in.’

‘Wil je me vertellen wat de Eregarde is?’ vroeg Nim. ‘Ik weet dat jij erbij zit en vroeger juffrouw Lupescu. Wie nog meer? Zijn jullie met veel? Wat doen jullie?’

‘We doen niet genoeg,’ antwoordde Silas. ‘Onze voornaamste taak is het bewaken van de grensgebieden. We beschermen de grenzen.’

‘Wat voor grenzen?’

Silas zweeg.

‘Bedoel je het tegenhouden van de man Jack en zijn handlangers?’

‘We doen onze plicht,’ antwoordde Silas vermoeid. ‘Maar dat was toch goed, dat jullie de Jacks hebben tegengehouden. Dat waren afschuwelijke mannen. Dat waren monsters.’

Silas stapte naar voren, zodat Nim zijn hoofd in zijn nek moest leggen om hem in zijn bleke gezicht te kunnen kijken. Zijn voogd zei: ‘Ik heb niet altijd het juiste gedaan. Toen ik jong was… heb ik ergere dingen dan Jack gedaan, erger dan alle Jacks bij elkaar. Toen was ik een monster, of zelfs nog slechter dan een monster.’

Het kwam niet bij Nim op aan de woorden van zijn voogd te twijfelen. Hij wist dat Silas niet loog en geen grapjes maakte, dat hij de zuivere waarheid vertelde. ‘Maar dat ben je toch al lang niet meer?’ vroeg hij.

‘Mensen kunnen veranderen,’ zei Silas. Toen viel hij weer stil.

Nim vroeg zich af of zijn voogd aan het verleden dacht.

En toen: ‘Het was een eer om je voogd te mogen zijn.’ De hand van Silas verdween onder zijn mantel en kwam weer tevoorschijn met daarin een oude versleten portemonnee. ‘Die is voor jou. Pak aan.’

Nim nam de portemonnee aan zonder erin te kijken.

‘Er zit geld in, genoeg om je op weg te helpen, maar meer ook niet.’

‘Ik ging Alonso Jones vandaag opzoeken,’ zei Nim, ‘maar hij was er niet of ik kon hem niet zien. Ik hoopte dat hij me over zijn verre reizen zou vertellen. Over de eilanden en de dolfijnen en de gletsjers en de bergen. Over de plaatsen waar mensen in de vreemdste kleren rondlopen en de raarste dingen eten.’ Hij aarzelde even. ‘Maar die plaatsen zijn er nog steeds, ik bedoel, er is daarbuiten een hele wereld. Krijg ik dat allemaal ook te zien? Kan ik daar ook heen?’

Silas knikte. ‘De wereld is heel groot. In het binnenvak van je koffer zit je paspoort. Het staat op naam van Niemand Owens en het heeft nog aardig wat moeite gekost om eraan te komen.’

‘Als ik heimwee krijg, kan ik dan weer terugkomen?’ vroeg Nim, maar het antwoord op die vraag kon hij zelf al geven. ‘Als ik terugkom, is het een gewone begraafplaats, maar voel ik me er niet meer thuis.’

‘Zal ik met je meelopen naar de uitgang?’ vroeg Silas.

Nim schudde zijn hoofd. ‘Ik kan beter alleen gaan. En ahum, Silas, als je ooit in de problemen zit, roep me maar en ik kom je helpen.’

‘Ik zit nooit in de problemen.’

‘Dat dacht ik wel, maar wie weet.’

Het was donker in de crypte en het rook er naar schimmel, vocht en oude stenen. Voor het eerst leek het er ook erg klein.

‘Ik wil leven,’ zei Nim. ‘Ik wil dingen meemaken en aanraken. Ik wil mijn voetstappen achterlaten op het strand van een onbewoond eiland. Ik wil voetballen met andere levenden. Ik wil…’ Hij zweeg even om na te denken. ‘Ik wil alles.’

‘Prima,’ zei Silas en hij maakte een gebaar alsof hij het haar voor zijn ogen wegstreek, wat Nim hem nog nooit had zien doen. ‘Mocht ik ooit in de problemen zitten, dan zal ik je waarschuwen.’

‘Ook al zit je nooit in de problemen.’

‘Inderdaad.’

Er speelde een trekje om Silas’ mondhoeken dat een glimlach zou kunnen zijn, maar ook verdriet of gewoon gezichtsbedrog.

‘Dag, Silas.’ Nim stak zijn hand uit, zoals hij als kind altijd deed, en Silas sloot zijn koude ivoorwitte hand eromheen en schudde hem plechtig.

‘Dag, Niemand Owens.’

Nim pakte zijn koffertje, trok zelf de deur van de crypte open en liep de helling op naar het pad zonder om te kijken.

Alle hekken waren allang op slot. Hij vroeg zich af of hij er nog steeds doorheen kon glippen of dat hij terug naar de kapel moest om de sleutel te halen, maar toen hij bij de ingang kwam, zag hij dat het kleine hek voor voetgangers uitnodigend openstond, alsof het hem al verwachtte, alsof de begraafplaats zelf hem vaarwel zei.

In de opening stond een bleke, mollige gedaante op hem te wachten. Ze glimlachte naar hem in het maanlicht en er blonken tranen in haar ogen.

‘Dag, moeder,’ zei Nim.

Mevrouw Owens wreef de tranen weg met haar knokkels, droogde ze na met haar schort en vroeg hoofdschuddend: ‘Weet je al wat je gaat doen?’

‘Ik ga iets van de wereld zien,’ zei Nim. ‘Ik ga problemen krijgen en ze weer oplossen. Ik ga oerwouden opzoeken en vulkanen en woestijnen en eilanden. En mensen. Ik wil een ontzettende hoeveelheid mensen ontmoeten.’

Mevrouw Owens gaf niet meteen antwoord. Ze keek naar hem op en begon een liedje te zingen dat Nim zich van vroeger kon herinneren, een liedje dat ze voor hem zong toen hij nog maar een dreumes was en waarmee ze hem in slaap wiegde.

Slaap mijn kindeke

Slaap tot het ochtend is

Later zul je de wereld zien

Als ik me niet vergis

‘U hebt zich niet vergist,’ fluisterde Nim. ‘Ik zal de wereld zien.’

Kus een meisje

Zing een wijsje

Graaf een gat

Zoek een schat…

En toen schoten mevrouw Owens de laatste regels van het liedje te binnen en ze zong voor haar zoon:

Leef je leven

Huil en lach

En verspil geen enkele dag

‘En verspil geen enkele dag,’ herhaalde Nim. ‘Dat lijkt me een uitdaging, maar ik zal mijn best doen.’

Hij probeerde zijn armen om zijn moeder heen te slaan, zoals hij als kind had gedaan, maar hij had evengoed kunnen proberen de mist vast te pakken, want hij stond alleen op het pad.

Toen stapte hij door de uitgang naar buiten en verliet het kerkhof. Hij meende een stem te horen, die zei: ‘Ik ben zo trots op je, zoon,’ maar dat had verbeelding kunnen zijn.

In het oosten begon de zomerhemel alweer lichter te worden en Nim liep precies in de richting van het ochtendgloren: de heuvel af naar de stad, naar de levenden.

Hij had een paspoort in zijn koffer en geld in zijn portemonnee. Er zweefde een glimlach om zijn mondhoeken, al was het aarzelend, want de wereld is oneindig veel groter dan een kerkhof op de heuvel. Hij zou gevaren tegenkomen en wonderen, nieuwe vrienden maken en oude terugvinden, hij zou zich vergissen en een heleboel paden bewandelen voordat hij eindelijk naar de begraafplaats zou terugkeren en hij met de Dame op de brede rug van de Schimmel mocht rijden.

Maar tussen dat moment en nu lag er nog een heel leven, en Nim liep met zijn ogen en zijn hart wijd open dat leven tegemoet.

Dankwoord

In de allereerste plaats ben ik bewust, en ongetwijfeld ook onbewust, schatplichtig aan Rudyard Kipling en zijn tweedeligeJungleboek. Ik heb het als kind verslonden en daarna nog vele malen herlezen. Als je alleen de versie van Walt Disney kent, raad ik je aan de originele verhalen te lezen.

Mijn zoon Michael heeft me geinspireerd tot het schrijven van dit boek. Het was zomer, hij was nog geen twee jaar oud en reed op zijn driewielertje tussen de grafstenen door en zo kwam ik op het idee voor dit verhaal. Daarna kostte het me nog maar dik twintig jaar om het op papier te zetten.

Ik begon met hoofdstuk vier en dat ik niet na een paar bladzijden ophield met schrijven, kwam alleen doordat mijn dochter Maddy wilde weten hoe het verder ging.

‘De grafsteen van de heks’ werd voor het eerst gepubliceerd door Gardner Dozois en Jack Dann. Professor Georgia Grilli vertelde wat voor boek dit was zonder het zelf gelezen te hebben en toen ik haar verhaal hoorde, vielen de losse stukjes op hun plaats.

Kendra Stout was erbij toen ik het eerste gruwelgraf zag en ze was zo vriendelijk nog verscheidene kerkhoven met me te bezoeken. Ik heb mijn eerste hoofdstukken aan haar voorgelezen. Haar liefde voor Silas was grenzeloos.

Audrey Niffenegger, schrijfster en kunstenares, heeft me een rondleiding gegeven over het wonderbaarlijke, met klimop begroeide Highgate Cemetery West in Londen. Veel van wat ik daar zag heb ik in hoofdstuk zes en zeven verwerkt.

Terwijl ik aan dit boek schreef, lazen veel vrienden mee. Ze kwamen met goede opmerkingen en signaleerden de zwakke plekken die nog verbetering nodig hadden. Ik noem hier met name: Dan Johnson, Gary K. Wolfe, John Crowley, Moby, Farah Mendlesohn en Joe Sanders. Toch heb ik John F. Ford (1957–2006) erg gemist, want hij was mijn meest scherpzinnige criticus.

Isabel Ford, Elise Howard, Sarah Odedina en Clarissa Hutton waren mijn redacteuren aan weerszijden van de Atlantische Oceaan. Ze hebben ervoor gezorgd dat ik goed voor de dag kwam. Michael Conroy heeft met veel durf de audioversie van dit boek geredigeerd. Chris Riddell heeft er prachtige illustraties bij gemaakt. Merrilee Heifetz is een fantastische agent en Dorie Simmonds heeft op uitstekende wijze de honneurs in Groot-Brittannie waargenomen.

Ik heb het boek op diverse plaatsen geschreven, onder andere in het huis van Jonathan en Jane in Florida, een huisje in Cornwall en een hotelkamer in New Orleans. Toen ik in Tori’s huis in Ierland verbleef, had ik griep, waardoor ik bij haar niet kon schrijven, maar ze heeft me enorm geholpen en erg geinspireerd.

En aan het eind van dit dankwoord weet ik al zeker dat ik niet een, maar tientallen belangrijke personen ben vergeten, die ik bij dezen alsnog wil bedanken.

Neil Gaiman

Ik zei

ze is weg

maar ik leef, ik leef ik kom naar het kerkhof om je in slaap te zingen.

TORI AMOS, ‘Graveyard’

Content

Neil Gaiman
Het kerkhof

Hoe Niemand op het kerkhof kwam

Een nieuw speelkameraadje

De hemelhonden

De grafsteen?van de heks

Danse macabre

De Conventie

Niemand naar school

Elke man Jack

Vertrek en vaarwel

Dankwoord