Robert Jordan

Het Oog van de Wereld

Aan Harriet

Hart van mijn hart,

Licht van mijn leven.

Voor Eeuwig.

Proloog

Drakenberg

Van tijd tot tijd schokte het paleis nog, terwijl de aarde rommelde alsof zij kreunend wilde ontkennen wat er was gebeurd. Speren zonlicht, geworpen door scheuren in de muren, lieten de in de lucht zwevende stofdeeltjes glinsteren. Schroeivlekken ruïneerden muren, vloeren en zolderingen. Grove zwarte vegen besmeurden het geblakerde schilderwerk en het verguldsel van eens kleurrijke muurschilderingen, roet bedekte verbrokkelde friezen met mensen en dieren die blijkbaar hadden geprobeerd te lopen voor de waanzin bedaarde. De doden lagen overal, mannen en vrouwen en kinderen; ze waren tijdens hun vluchtpogingen neergeslagen door de bliksems die door alle gangen waren geflitst, overvallen door de vlammen die hen hadden beslopen of verzonken in het gesteente van het paleis, gesteente dat bijna als een levend wezen had gestroomd en hen had ingehaald, voor de stilte was teruggekeerd. In vreemde tegenspraak daarmee bleken kleurige gobelins en schilderingen, stuk voor stuk meesterwerken, onaangetast, behalve waar door de hitte kromgetrokken muren ze hadden scheef geduwd. Prachtig bewerkte meubels, ingelegd met ivoor en goud, stonden onaangeraakt, behalve waar golvende vloeren ze hadden omgeworpen. De geestbreuk had in het hart toegeslagen, al het andere negerend.

Lews Therin Telamon dwaalde rond door het paleis en hield zich behendig in evenwicht als de vloer golfde. ‘Ilyena! Mijn lief, waar ben je?’ De zoom van zijn mistgrijze mantel sleepte door het bloed toen hij over het lichaam van een vrouw stapte. Haar ogen waren in ongeloof verstard en haar goudharige schoonheid was besmeurd door de gruwel van haar laatste ogenblikken. ‘Waar ben je, mijn vrouwe? Waar houdt iedereen zich verborgen?’

Zijn ogen vingen zijn eigen beeld op in een spiegel die als gevolg van het verwrongen marmer scheef hing. Zijn kleding was ooit koninklijk geweest, grijs en purper en goud, maar het fijne weefsel, door kooplieden van over de Wereldzee aangevoerd, was nu gescheurd en vuil; net als zijn haar en huid zat het onder het stof. Heel even raakten zijn vingers het symbool op zijn mantel aan, een half witte, half zwarte cirkel, de kleuren gescheiden door een vloeiende lijn. Het betekende iets, dat symbool. Maar de geborduurde cirkel kon zijn aandacht niet lang vasthouden. Hij staarde verbaasd naar zijn eigen spiegelbeeld. Een rijzige man, de jaren van zijn vroege volwassenheid voorgoed voorbij, eens knap, maar nu was zijn haar meer wit dan bruin en toonde zijn gezicht, gegroefd door kwellende zorgen, donkere ogen die te veel hadden gezien. Lews Therin begon te grinniken en wierp het hoofd achterover; zijn lach weerkaatste in de levenloze zalen.

‘Ilyena, mijn lief! Kom hier, mijn vrouwe. Dit moet je zien.’

Achter hem rimpelde de lucht, trilde, verdikte zich tot een man die rondkeek en even in afkeer zijn mond vertrok. Hij was niet zo lang als Lews Therin en geheel in het zwart gekleed, met uitzondering van sneeuwwit borduursel bij zijn keel en zilverbeslag op de omgeslagen schachten van zijn lieshoge laarzen. Hij liep voorzichtig en trok zijn mantel zorgvuldig op, zodat die de doden niet raakte. De vloer beefde bij elke naschok, maar al zijn aandacht was gericht op de man die in de spiegel staarde en lachte.

‘Heer van de Morgen,’ zei hij. ‘Ik ben gekomen, voor u.’

Het lachen brak abrupt af, alsof het er nooit was geweest en Lews Therin draaide zich om, blijkbaar niet verbaasd. ‘Aha, een gast. Hebt u de Stem, vreemdeling? Weldra is het tijd voor de Zang en ieder die wil deelnemen, is welkom. Ilyena, mijn lief, we hebben een gast, waar ben je?’

De ogen van de zwartgeklede man sperden zich wijd open, flitsten naar het lichaam van de goudgelokte vrouw, toen weer terug naar Lews Therin. ‘Shai’tan hale je, heeft de smet je al zo stevig in zijn greep?’

‘Die naam, Shai...’ Lews Therin sidderde en hief een hand alsof hij iets wilde afweren. ‘U mag die naam niet uitspreken. Dat is gevaarlijk.’

‘Dus dat herinner je je tenminste nog. Gevaarlijk voor jou, dwaas, niet voor mij. Wat herinner je je nog meer? Denk na, Lichtverblinde idioot! Ik laat het niet eindigen, terwijl je in zwachtels van onwetendheid bent gewikkeld! Denk na!’

Even staarde Lews Therin naar zijn opgeheven hand, geboeid door het patroon van vuil. Toen veegde hij zijn hand af aan zijn nog smeriger mantel en richtte zijn aandacht weer op de andere man.

‘Wie bent u? Wat wilt u?’

De zwartgeklede man richtte zich hooghartig op. ‘Eens werd ik Elan Morin Tedronai genoemd, maar nu...’

‘Verrader van Hoop.’ Het was een fluistering van Lews Therin. Herinneringen kwamen naar boven, maar hij wendde zijn hoofd af, deinsde ervoor terug.

‘Dus je herinnert je toch bepaalde dingen. Ja, Verrader van Hoop. Die naam is mij door de mensen gegeven, zoals zij jou Draak hebben genoemd, maar ik ben jou niet en ik omhels de naam. Ze gaven mij die naam om me te beschimpen, maar ik zal ze laten knielen en ze de naam laten vereren. Wat gebeurt er met jouw naam? Na deze dag zullen de mensen je Verwantslachter noemen. Wat ga je daaraan doen?’

Lews Therin keek fronsend de verwoeste zaal rond. ‘Ilyena zou hier moeten zijn om een gast welkom te heten’ mompelde hij afwezig en verhief toen zijn stem. ‘Ilyena, waar ben je?’ De vloer schudde en het goudblonde vrouwenlichaam bewoog, alsof ze gehoor gaf aan zijn roep. Zijn ogen zagen haar niet.

Elan Morin grijnsde. ‘Zie jezelf’ zei hij smalend. ‘Eens was je de eerste onder de Dienaren. Eens droeg je de Ring van Tamyrlin en zat je op de Hoge Zetel. Eens gebood je de Negen Staven van het Domein. Moet je je nu zien! Een zielig, vernietigd wrak. Maar het is niet genoeg. Je hebt me in de Zaal der Dienaren vernederd. Je hebt me voor de Poorten van Paaran Disen verslagen. Maar nu ben ik de meerdere. Ik laat je niet sterven zonder dat je wéét. Wanneer je sterft, zal je laatste gedachte de volledige kennis van je nederlaag zijn. Je zult weten hoe volkomen en totaal die is. Als ik je al laat sterven.’

‘Ik begrijp niet wat Ilyena ophoudt. Ze zal me haar scherpe tong niet sparen, als ze denkt dat ik een gast voor haar verborgen heb gehouden. Ik hoop dat u van een goed gesprek houdt, want zij doet dat zeker. Wees gewaarschuwd. Ilyena zal zoveel vragen stellen dat u haar uiteindelijk wel eens alles zou kunnen vertellen wat u weet’

Elan Morin sloeg zijn mantel terug en spreidde zijn handen. ‘Wat jammer voor jou,’ peinsde hij, ‘dat niet een van je Zusters hier nu is. Ik was nooit zo bekwaam in Heling en volg nu een andere macht. Maar zelfs een Zuster kan jou, als je haar niet eerst zou vernietigen, nog maar enkele momenten van helderheid geven. Wat ik kan, zal ook wel dienen, voor mijn eigen doel’ Zijn plotselinge glimlach was wreed. ‘Maar ik ben bang dat Shai’tans Heling verschilt van de soort die jij kent. Wees geheeld, Lews Therin!’ Hij strekte zijn handen uit en het licht vervaagde, alsof er een schaduw voor de zon gleed.

Pijn doorvlamde Lews Therin en hij schreeuwde een schreeuw die zich diep binnen in hem losscheurde, een schreeuw die hij niet kon stoppen. Vuur ziedde zijn merg; zuur snelde door zijn aderen. Hij viel achterover op de marmeren vloer; zijn hoofd klapte op de stenen. Zijn hart bonsde en probeerde zich een weg uit zijn borstkas te slaan en iedere hartenklop stuwde nieuwe vlammen door hem heen. Hulpeloos verkrampte hij, kronkelend, zijn schedel leek een bol van pure doodsstrijd op het punt van barsten. Zijn schorre kreten weergalmden door het paleis.

Langzaam, wreed langzaam, ebde de pijn weg. Het leek duizend jaren te duren en liet hem zwak en trillend achter; zijn adem piepte door een rauwe keel. Nog eens duizend jaren leken voorbij te gaan voor hij er in slaagde zich om te rollen en zich bevend, met slappe spieren, op handen en knieën omhoog te duwen. Zijn ogen zagen de goudblonde vrouw en de schreeuw die zich uit hem loswrong, deed elk eerder geluid een ijle fluistering lijken. Wankelend, haast vallend, krabbelde hij gebroken over de vloer naar haar toe. Het kostte hem al zijn kracht om haar in zijn armen te nemen. Zijn handen beefden toen hij haar haren gladstreek en ze voor haar starende ogen weg streelde.

‘Ilyena, Licht sta me bij. Ilyena!’ Zijn lichaam boog zich beschermend over haar heen; zijn snikken waren de verstikte kreten van een man die niets meer had om voor te leven. ‘Ilyena, nee! Néé!’

‘Je kunt haar terugkrijgen, Verwantslachter. De Grote Heer van het Duister kan haar weer tot leven wekken, als je hem wilt dienen. Als je mij wilt dienen.’

Lews Therin hief het hoofd en zijn blik deed de man in het zwart onwillekeurig achteruitdeinzen. Tien jaar, Verrader,’ zei Lews Therin zacht, het zachte geluid van staal dat wordt ontbloot. Tien jaar lang heeft je vuige meester de wereld geteisterd. En nu dit. Ik zal...’

Tien jaar! Beklagenswaardige dwaas! Deze oorlog heeft geen tien jaar geduurd maar woedt al sinds het begin der tijden. Jij en ik hebben duizendmaal slag geleverd tijdens het wentelen van het Rad, duizendmaal duizend, en we zullen blijven strijden tot de tijd sterft en de Schaduw triomfeert!’ Hij schreeuwde de laatste woorden met een opgeheven vuist en nu week Lews Therin terug; zijn adem stokte door de gloed in de ogen van de Verrader.

Voorzichtig vleide Lews Therin Ilyena neer, zijn vingers schikten zacht haar haren. Tranen vertroebelden wat hij zag toen hij opstond, maar zijn stem was koud als staal. ‘Voor wat je verder hebt gedaan, bestaat al geen vergiffenis, Verrader, maar voor Ilyena’s dood zal ik je vernietigen, zo grondig vernietigen dat zelfs je meester je niet kan helen. Bereid je voor op...’

‘Denk na, dwaas! Denk aan je zinloze aanval op de Grote Heer van het Duister! Denk aan zijn tegenaanval! Denk na! Nog steeds scheuren de Honderd Gezellen de wereld aan stukken en iedere dag voegen zich honderd mannen meer bij hen. Welke hand doodde Ilyena Zonnehaar, Verwantslachter? Niet de mijne. Niet de mijne. Welke hand doodde alle leven dat een druppel van je bloed bezat, doodde iedereen die van je hield, sloeg iedereen die jij liefhad? Niet de mijne, Verwantslachter. Niet de mijne. Denk na en ken de prijs voor het weerstreven van Shai’tan!’

Het plotseling uitbrekende zweet trok sporen in het stof en vuil op Lews Therins gezicht. Hij herinnerde zich een nevelige herinnering als een droom van een droom, maar hij wist dat het waar was. Zijn gebrul kaatste tegen de muren, het gebrul van een man die ontdekt dat zijn eigen hand zijn ziel had verdoemd en hij klauwde naar zijn gezicht alsof hij de beelden van zijn daden wilde wegscheuren. Overal waar hij keek, vonden zijn ogen de doden. Ze waren verminkt, gebroken of verbrand, of half verslonden door steen. Overal lagen levenloze gezichten die hij kende, gezichten waarvan hij hield. Oude dienaren en vrienden uit zijn jeugd, trouwe gezellen in de lange jaren van strijd. En zijn kinderen. Zijn eigen zonen en dochters, weggeworpen als kapotte poppen, hun spel voor altijd verstild. Allen door zijn hand omgekomen. De gezichten van zijn kinderen beschuldigden hem, lege ogen vroegen waarom, en zijn tranen waren geen antwoord. Het gelach van de Verrader geselde hem, overstemde zijn gebrul. Hij kon die gezichten, die pijn niet verdragen. Hij kon het niet verdragen nog langer te blijven. Wanhopig reikte hij naar de Ware Bron, naar het besmette saidin, en hij reisde.

Het land rondom hem was vlak en leeg. Dichtbij stroomde een rivier, recht en breed, maar hij kon voelen dat er binnen honderd span geen mensen waren. Hij was alleen, zo alleen als een levende man kon zijn, maar aan zijn herinneringen kon hij niet ontkomen. De ogen achtervolgden hem door de eindeloze grotten van zijn geest. Hij kon zich er niet voor verschuilen. De ogen van zijn kinderen. De ogen van Ilyena. Tranen glinsterden op zijn wangen toen hij zijn gelaat ophief naar de hemel.

‘Licht, vergeef me!’ Hij geloofde niet dat voor hem vergeving mogelijk was. Niet voor zijn daden. Toch schreeuwde hij de hemel toe en smeekte om een vergiffenis die hij niet verwachtte te zullen krijgen. ‘Licht, vergeef me!’

Nog steeds was hij verbonden met saidin, de mannelijke helft van de Kracht die het heelal in stand hield, die het Rad des Tijds liet wentelen. Hij kon de bezoedelde smet voelen, de smet van de tegenaanval van de Schaduw, de smet die de wereld verdoemde. Om hem. Omdat hij in zijn trots had geloofd dat mensen de Schepper konden evenaren, dat zij konden herstellen wat de

Schepper had voortgebracht en mensen hadden gebroken. In zijn trots had hij dat geloofd. Hij putte dieper en dieper uit de Ware Bron, als een man die sterft van de dorst. Al snel had hij meer van de Ene Kracht geput dan hij zonder hulp kon geleiden; het voelde alsof hij in brand stond. Zwoegend dwong hij zichzelf meer te putten, alles te putten.

‘Licht, vergeef me. Ilyena!’

De lucht veranderde in vuur, vuur in gesmolten licht. De schicht die uit de hemel neersloeg, zou elk oog dat er zelfs maar een glimp van opving, hebben verblind en verzengd. Uit de hemel sloeg het vuur vlammend door Lews Therin Telamon en boorde zich in de ingewanden van de aarde. Steen verdampte bij zijn aanraking. De aarde kronkelde en sidderde als een levend wezen in doodsstrijd. Slechts een tel verbond de vuurstraal de hemel met de aarde, maar zelfs daarna golfde de aarde nog als de zee in een storm. Gesmolten rots spoot vijfhonderd voet de lucht in en de kreunende grond rees op, waardoor de brandende fontein steeds hoger en hoger kon reiken. Uit het noorden en zuiden, uit het oosten en westen kwamen de winden huilend dichterbij; bomen knapten als twijgjes en het leek alsof de gierende en razende winden de groeiende berg steeds hoger hemelwaarts wilden duwen. Steeds hoger hemelwaarts.

Ten slotte stierf de wind weg en verstilde de wereld tot een bevend gemompel. Van Lews Therin Telamon viel geen spoor meer te bekennen. Waar hij had gestaan, rees nu een berg vele spannen hoog de lucht in, terwijl gesmolten lava uit de gebroken top stroomde. De brede, rechte rivier was in een boog van de berg weggeduwd, waar zij spleet en een langgerekt eiland vormde. De schaduw van de berg reikte bijna tot het eiland en lag als de onheilspellende hand van een voorspelling donker over het land. Een tijdlang was het doffe protesterende gerommel van de aarde het enige geluid.

Op het eiland trilde de lucht en werd dikker. De zwartgeklede man stond te staren naar de vlammende berg die uit de vlakte oprees. Zijn gezicht vertrok van woede en verachting. ‘Zo gemakkelijk kun je niet ontsnappen, Draak! Tussen ons is het nog niet geëindigd. Het zal niet eindigen tot het eind der tijden.’

Toen verdween hij en de berg en het eiland waren alleen. Wachtend.

En de Schaduw viel op het Land en de Wereld werd steen na steen gebroken. De wateren vliedden en de bergen werden verzwolgen en de volkeren werden verstrooid naar de acht hoeken van de Wereld. De maan was als bloed en de zon was als as. De zeeën ziedden en de levenden benijdden de doden. Alles was gebroken en alles behalve de herinnering was verloren, één herinnering bovenal, aan hem die de Schaduw bracht en het Breken van de Wereld. En hem noemden ze Draak.

(uit Aleth nin Taerin alta Catrtora,

Het Breken van de Wereld.

Een onbekende schrijver, de Vierde Eeuw)

En aldus geschiedde het in die dagen, zoals het eerder was geschied en wederom zou geschieden, dat het Duister drukte op het land en de harten bezwaarde van de mensen en het groen verdorde en hoop stierf. En de mensen riepen luid tot de Schepper en zeiden: O Licht der Hemelen, Licht der Wereld, laat Hij die Beloofd is uit de berg worden geboren, zoals de Voorzeggingen voorspelden, zoals hij werd geboren in voorbije tijden en weer zal worden geboren in komende tijden. Laat de Prins van de Morgen zingen tot het land, opdat groene dingen zullen groeien en de dalen lammeren zullen voortbrengen.

Laat de arm van de Prins van de Morgen ons behoeden voor het Duister en het grote zwaard der gerechtigheid ons verdedigen. Laat de Draak weer rijden op de winden des tijds.

(uit Charal Drianaan te Calamon,

De Cyclus van de Draak.

Een onbekende schrijver, de Vierde Eeuw)

1

Een verlaten weg

Het Rad des Tijds draait rond en rond. Eeuwen komen en gaan en laten herinneringen na die sagen worden. Dan vervagen de sagen tot mythen, tot ook die allang zijn vergeten bij de wederkomst van de Eeuw die deze verhalen schiep. In een Eeuw – door sommigen de Derde Eeuw genoemd, een Eeuw die nog zal komen, een Eeuw die al voorbij is – stak een wind op in de Mistbergen. De wind was niet het begin. Het Rad kent geen begin en de wenteling van het Rad kent geen einde. Maar het was een begin.

Geboren onder de altijd bewolkte toppen die het gebergte zijn naam hadden geschonken, blies de wind naar het oosten, woei over de Zandheuvels, die vóór het Breken van de Wereld de kust van een grote oceaan vormden. De wind ranselde Tweewater, geselde het wilde woud dat het Westwoud heette en sloeg neer op twee mannen die paard en wagen over het rotsgruis van het pad trokken dat de Steengroeveweg werd genoemd. Hoewel het voorjaar al ruim een maand geleden had moeten beginnen, droeg de wind een ijzige kilte mee alsof hij liever sneeuw zou brengen.

Windvlagen plakten de mantel tegen de rug van Rhand Altor, joegen de zandkleurige wol rond zijn benen op en lieten de stof erachter fladderen. Hij wilde dat zijn jas dikker was of dat hij een extra hemd had aangetrokken. De helft van de keren dat hij probeerde zijn mantel weer om zich heen te trekken, ging het mis omdat die achter de zwaaiende pijlkoker op zijn heup bleef haken. De mantel met één hand vasthouden hielp trouwens ook niet veel: in zijn andere hand droeg hij zijn boog, de pijl al aangelegd, klaar om getrokken te worden.

Toen een bijzonder sterke windstoot de mantel uit zijn hand trok, keek hij even over de rug van de ruwharige bruine merrie naar zijn vader. Hij voelde zich een beetje stom, dat hij zeker wilde weten dat Tham er nog steeds was, maar zo’n soort dag was het nu eenmaal. De aanwakkerende wind huilde, maar afgezien daarvan lag er een zware stilte over het land. Daarmee vergeleken klonk het zachte gekraak van de wielas luid. Geen vogel zong in het woud, geen eekhoorn schoot langs een tak. Niet dat hij echt verwachtte ze te horen, niet deze lente.

Alleen de bomen die de hele winter blad of naald droegen, vertoonden wat groen. Warrige uitlopers van de bramen van het vorige jaar weefden bruine webben over de rotsachtige plekken onder de bomen. Brandnetels voerden de boventoon tussen het weinige onkruid. De rest van de begroeiing had scherpe punten of doorns, of het was stinkkruid, dat een smerige stank achterliet op de onoplettende laars die het vertrapte. Verspreide witte plekken sneeuw lagen nog op de grond waar dichte groepen bomen diepe schaduwen wierpen. Waar wel zonlicht viel, had het kracht noch warmte. De bleke zon stond in het oosten boven de bomen, maar haar licht was tintelend donker, alsof het met schaduw vermengd was. Het was een onaangename ochtend, een ochtend die gemaakt leek voor onprettige gedachten.

Gedachteloos betastte hij de aangelegde pijl; klaar om hem in één vloeiende beweging aan te leggen tegen zijn wang, op de manier die Tham hem had geleerd. De winter was bar genoeg geweest op de boerderij, erger dan zelfs de alleroudsten zich herinnerden, maar in de bergen moest het nog strenger zijn geweest, als je tenminste mocht afgaan op het aantal wolven dat naar Tweewater was verdreven. Wolven overvielen de schaapskooien en maakten gaten in de schuren om bij het vee en de paarden te komen. Zelfs beren waren op de schapen afgekomen, en dat op plaatsen waar al vele jaren geen beer was gezien. Het was niet langer veilig om in het donker buiten te zijn. Mensen waren net zo vaak prooi als schapen, en de zon hoefde niet altijd onder te zijn.

Aan de andere kant van Bela stapte Tham stevig voort, zijn speer als wandelstok gebruikend en de wind negerend die zijn bruine mantel liet wapperen als een vaandel. Nu en dan gaf hij de flank van de merrie een licht tikje, om haar eraan te herinneren dat ze door moest stappen. Met zijn omvangrijke borstkas en brede gezicht was hij even tastbaar als de aarde onder zijn voeten. Zijn door de zon verweerde wangen mochten dan gegroefd zijn en zijn haar mocht dan nog slechts een spiertje zwart in het grijs hebben, toch straalde hij iets onverzettelijks uit, alsof de zee om hem heen kon spoelen zonder dat zijn voeten hun grip in het zand kwijtraakten. Hij beende nu onverstoorbaar verder. Wolven en beren zijn tot daaraan toe, leek zijn houding te zeggen, zaken waar iedere man met schapen voor op moest passen, maar Tham Altor op weg naar Emondsveld konden ze maar beter niet tegenhouden.

Met een schuldig gevoel schrok Rhand op en hield zijn kant van de weg weer in het oog nu Thams doelgerichtheid hem aan zijn taak herinnerde. Hij was een hoofd groter dan zijn vader, groter dan ieder ander in de streek, en leek uiterlijk, op zijn brede schouders na misschien, weinig op hem. Zijn grijze ogen en de rossige tint van zijn haar had hij van zijn moeder, dat zei Tham tenminste. Ze was van elders gekomen en Rhand herinnerde zich weinig van haar, alleen een glimlachend gezicht, maar elk jaar legde hij bloemen op haar graf: op Beltije in de lente en op Zonnedag in de zomer.

In de hotsende kar lagen twee kleine fusten met Thams appelbrandewijn en acht grotere vaten appelcider, amper een winter gerijpt. Ieder jaar leverde Tham voor Beltije hetzelfde aan Herberg De Wijnbron en hij had gezegd dat er meer nodig was dan wolven of een koude wind om hem dit voorjaar tegen te houden. Toch waren ook zij in geen weken naar het dorp geweest. Zelfs Tham trok er deze dagen weinig op uit, maar hij wilde zijn belofte over de brandewijn en de cider houden, al had hij met de levering gewacht tot de dag voor het festival. Je woord houden was belangrijk voor Tham. Rhand was al blij weer eens van de boerderij weg te zijn, bijna even blij als hij was dat het al gauw weer Beltije was.

Terwijl Rhand op zijn kant van de weg lette, kreeg hij steeds sterker het gevoel dat hij werd bespied. Een tijdlang probeerde hij dat gevoel van zich af te schudden. Tussen de bomen bewoog niets en behalve de wind weerklonk geen enkel geluid. Maar het gevoel werd steeds sterker. De haartjes op zijn armen kriebelden, zijn huid prikte alsof die van binnenuit jeukte.

Boos nam hij de boog in zijn andere hand om zijn armen te wrijven en hij gebood zichzelf niet aan zijn verbeelding toe te geven. Aan zijn kant van de weg hield zich niets tussen de bomen schuil en Tham zou het gezegd hebben als hij iets aan de andere kant van de weg had gezien. Hij wierp een blik over zijn schouder... en knipperde met z’n ogen. Op zo’n twintig pas achter hen werden ze op de weg gevolgd door iemand in een mantel, gezeten op een paard. Paard en ruiter waren even zwart, vaalzwart, dofzwart.

Meer uit gewoonte dan door wat anders bleef hij naast de kar achteruitlopen, terwijl hij bleef kijken.

De mantel van de ruiter omhulde hem tot de rand van zijn laarzen; de kap was ver naar voren getrokken, zodat er niets van hem te zien was. Rhand dacht afwezig dat er iets vreemds aan de man op het paard was; vooral de beschaduwde opening van de mantelkap fascineerde hem. Hoewel hij maar heel vaag de omtrek van een gezicht kon zien, had hij het gevoel dat hij recht in de ogen van de ruiter keek. En hij kon zijn blik niet afwenden. Zijn maag kromp ineen van onpasselijkheid. In de kap was slechts schaduw zichtbaar, maar hij voelde een even felle haat alsof hij in een grauwend gezicht keek, haat jegens alles wat leefde. Haat vooral tegen hem gericht.

Onverwachts stootte zijn hiel tegen een steen en hij struikelde, waardoor zijn ogen de donkere ruiter moesten loslaten. Zijn boog viel op de weg en slechts een snelle greep naar het tuig van Bela voorkwam dat hij plat op zijn rug viel. Geschrokken briesend bleef de merrie staan en draaide haar hoofd om te zien wat haar vastgepakt had. Over Bela’s rug keek Tham hem fronsend aan. ‘Wat is er, kerel?’ ‘Een ruiter,’ zei Rhand buiten adem en hij trok zichzelf weer omhoog. ‘Een vreemdeling, hij volgt ons.’

‘Waar?’ De oudere man hief zijn speer en tuurde op zijn hoede naar achteren.

‘Daar, daarginds bij...’ Rhands woorden stierven weg toen hij zich omdraaide om te wijzen. De weg achter hen was leeg. Ongelovig zocht hij aan beide kanten het woud langs de weg af. De kale bomen boden geen schuilplaats maar van paard of ruiter was geen glimp te bekennen. Hij aarzelde niet toen zijn vader hem vragend aankeek.

‘Hij was er! Een man in een zwarte mantel op een zwart paard.’

‘Ik wil je best geloven, kerel, maar waar is hij nu dan?’

‘Ik weet het niet. Maar hij was er echt.’ Hij pakte de gevallen boog en pijl op, keek haastig de veren na, legde weer aan en spande de pees half voor hij weer losliet. Er viel nergens op te mikken. ‘Hij was daar.’

Tham schudde zijn grijze hoofd. ‘Jij zegt het, kerel. Kom mee. Een paard laat hoefafdrukken achter, zelfs in deze grond.’ Hij liep met een wild in de wind flapperende mantel naar de achterkant van de kar. ‘Als we ze vinden, weten we zeker dat hij daar was. Zo niet... nou ja, dit zijn van die dagen dat een man denkt dat hij van alles ziet.’

Opeens besefte Rhand wat er zo vreemd was geweest aan de ruiter, afgezien van het feit dat hij er geweest was. De wind die hem en Tham geselde, had nog geen plooi van die zwarte mantel bewogen. Zijn mond voelde opeens droog aan. Hij moest het zich verbeeld hebben. Zijn vader had gelijk; op zo’n ochtend sloeg de fantasie van een man op hol. Toch was hij ervan overtuigd dat het niet zo was. Maar hoe kon hij zijn vader duidelijk maken dat de schijnbaar plotseling verdwenen man, een mantel droeg waar de wind geen vat op had?

Met een bezorgde frons op zijn gezicht speurde hij rond in het bos om hen heen; het zag er anders uit dan het er ooit had uitgezien. Al vanaf het moment dat hij oud genoeg was om te lopen, had hij in het woud rondgezworven. Hij had leren zwemmen in de plassen en stromen van het Waterwold, achter de verste boerderijen ten oosten van Emondsveld. Hij was op ontdekkingstocht gegaan in de Zandheuvels – waarvan velen in Tweewater beweerden dat het ongeluk bracht – en een keer was hij zelfs tot aan de voet van de Mistbergen getrokken, samen met zijn beste vrienden, Mart Cauton en Perijn Aybara. Dat was heel wat dieper de wildernis in dan de meeste mensen van Emondsveld ooit waren gegaan; voor hen was een reis naar het volgende dorp, Wachtheuvel, of naar het zuiden naar Devenrit al een enorme gebeurtenis. Nergens had hij een plaats gevonden die hem bang maakte. Vandaag echter was het Westwoud niet de plek die hij zich herinnerde. Een man die zo opeens in het niets kon verdwijnen, kon even plotseling weer opduiken, misschien zelfs wel vlak naast hem.

‘Nee vader, laat maar.’ Toen Tham verbaasd bleef staan, verborg Rhand het schaamrood op zijn gezicht door aan de kap van zijn mantel te frommelen. ‘U hebt waarschijnlijk gelijk. Het heeft geen zin iets te zoeken wat er niet is, niet wanneer we de tijd beter kunnen gebruiken om verder naar het dorp te trekken en uit deze wind te komen.’

‘Ik zou wel zin hebben in een pijpje,’ zei Tham langzaam, ‘met een pul bier, ergens binnen waar het warm is.’ Opeens grijnsde hij breed. ‘En ik denk zo dat jij Egwene wel graag wilt opzoeken.’

Rhand slaagde erin zwakjes te glimlachen. Van alle dingen waar hij op dat moment graag aan wilde denken, stond de dochter van de dorpsmeester wel op de laatste plaats. Hij had geen behoefte aan nog meer verwikkelingen. Het afgelopen jaar voelde hij zich steeds kriebeliger worden als hij in haar gezelschap was. Erger nog, zij leek dat niet eens te beseffen. Nee, Egwene was wel de laatste aan wie hij wilde denken.

Hij stond net te hopen dat zijn vader niet had gemerkt dat hij bang was, toen Tham zei: ‘Denk aan de vlam, kerel, en de leegte.’

Dat was iets vreemds dat Tham hem ooit had geleerd. Je volledig richten op een enkele vlam en al je gevoelens ermee voeden – vrees, haat, boosheid – tot je geest volkomen leeg was. Word één met de leegte, zei Tham, en je kunt alles. Niemand anders in Emondsveld zei zulke dingen. Maar op Beltije won Tham elk jaar het schutterstreffen met zijn vlam en zijn leegte. Rhand dacht dat hijzelf dit jaar een kans had tot de laatste ronde door te dringen, als het hem zou lukken die leegte vast te houden. Dat Tham het juist nu noemde, betekende dat hij Rhands angst wél opgemerkt had, maar hij zei er verder niets over.

Tham klakte naar Bela om verder te gaan en ze zetten hun tocht voort. De oudere man liep verder alsof er niets was gebeurd en er ook niets zou kunnen gebeuren. Rhand wilde dat hij dat ook kon. Hij probeerde zijn geest leeg te maken, maar telkens opnieuw dook het beeld van de ruiter in de zwarte mantel op.

Hij wilde vurig geloven dat Tham gelijk had, dat hij zich de ruiter gewoon verbeeld had, maar hij herinnerde zich dat gevoel van haat maar al te goed. Er was iemand geweest, iemand die hem kwaad had willen doen. Hij bleef achteromkijken totdat de hoge spitse rietdaken van Emondsveld hem het zicht benamen.

Het dorp lag dicht tegen het Westwoud aan, waar het bos geleidelijk dunner werd en de uitlopers feitelijk tussen de gedrongen vakbouwhuizen lagen. Het land liep geleidelijk naar het oosten omlaag. Er stonden nog wel groepjes bomen, maar buiten het dorp vormden boerderijen en met heggen omzoomde velden en weiden een lappendeken tot aan het Waterwold met zijn wirwar van beekjes en vennen. In het westen was het land al even vruchtbaar en de meeste jaren waren de weilanden daar groen en rijk, maar in het Westwoud lagen maar enkele boerderijen. En spannen voordat de Zandheuvels begonnen, was zelfs daarvan niets meer te bekennen. Om maar te zwijgen van de Mistbergen die boven de boomtoppen van het Westwoud uit rezen, ver weg, maar toch goed zichtbaar vanuit Emondsveld. Sommigen zeiden dat het land er te rotsachtig was, alsof er niet overal in Tweewater rotsen waren, en anderen beweerden dat het ongeluksland was. Een paar mompelden dat het onzin was om dichter dan nodig bij de bergen te komen. Maar welke reden ook genoemd werd, alleen de stoutmoedigsten boerden in het Westwoud.

Kleine kinderen en honden dansten opgetogen rond de kar toen ze de eerste huizen passeerden. Bela sukkelde geduldig verder en negeerde de schreeuwers die onder haar neus duikelden, tikkertje speelden en hoepelden. De laatste tijd hadden de kinderen amper gespeeld of gelachen, zelfs toen ze met het zachtere weer naar buiten konden, want de angst voor wolven had hen binnengehouden. Het leek wel of het naderen van Beltije hun had verteld dat ze weer konden spelen. Het festival had ook de volwassenen aangestoken. De grote luiken waren opengegooid en in bijna elk huis zag je de vrouw des huizes, in een schort en met haar lange vlechten in een doek opgebonden, de lakens uitkloppen of de matrassen te luchten hangen. Of er nu wel of geen bladeren aan de bomen zaten, geen enkele vrouw wilde Beltije vieren voor haar voorjaarsschoonmaak gedaan was. Op ieder erf hingen kleedjes aan de lijn en kinderen die niet snel genoeg naar de straat ontsnapt waren, mochten met rieten mattenkloppers hun ergernis op de vloerkleden uitleven. Op het dak klauterde de heer des huizes rond; hij keek het riet na of er winterschade was waarvoor de oude Cen Buin, de rietdekker, moest worden geroepen.

Diverse keren bleef Tham staan voor een kort gesprek met een bekende. Aangezien hij en Rhand de boerderij al weken niet verlaten hadden, wilde iedereen even bijpraten over het leven in het woud. Slechts enkele mannen uit het Westwoud waren in het dorp geweest. Tham vertelde over de schade door de winterstormen, elke storm nog heviger dan de vorige, over doodgeboren lammetjes, over bruine velden waar gewassen hadden moeten ontkiemen, over weilanden die maar niet groen wilden worden, over de zwermen raven waar vroeger zangvogels hadden gevlogen. Het waren sombere woorden die hoofdschuddend werden aangehoord, terwijl de voorbereidingen voor Beltije om hen heen doorgingen. Het was overal hetzelfde. De meeste mannen haalden hun schouders op en zeiden: ‘Nou ja, we overleven het wel, zo het Licht het wil.’ Sommigen grinnikten en voegden eraan toe: ‘En als Licht het niet wil, dan overleven we het ook wel.’

Zo waren de meeste bewoners van Tweewater nu eenmaal. Mensen die moesten toezien hoe de hagel hun oogst vernietigde of hoe de wolven hun schapen doodden, en die opnieuw moesten beginnen. Hoe vaak dat ook gebeurd was, ze gaven niet op. Mensen die opgaven, waren al lang geleden weggetrokken.

Tham zou niet voor Wit Kongar zijn blijven staan als de man de straat niet was opgelopen. Het was óf stilstaan of Bela tegen hem aan laten lopen. De Kongars en de Kopins – de twee families waren zo nauw aan elkaar verwant dat eigenlijk niemand wist wie bij wie hoorde – stonden van Wachtheuvel tot Devenrit en mogelijk zo ver als Tarenveer bekend als zeurpieten en ruziemakers.

‘Ik moet dit nog bij Bran Alveren brengen, Wit,’ waarschuwde Tham en knikte naar de vaten in de kar, maar de broodmagere man wilde niet opzij gaan en bleef met een zuur gezicht staan. Hij had lui op de stoep voor zijn huis gelegen en was niet zijn dak opgeklommen, hoewel het riet eruitzag of het alle aandacht van baas Buin nodig had. Hij leek nooit bereid opnieuw te beginnen of te voltooien waar hij aan begonnen was. De meeste Kopins en Kongars waren zo, tenminste zij die niet nóg erger waren.

‘Wat gaan we aan Nynaeve doen, Altor?’ wilde Kongar weten. ‘Zo’n Wijsheid hebben we hier in Emondsveld niet nodig.’

Tham slaakte een diepe zucht. ‘Ken je plaats, Wit. De Wijsheid is een vrouwenzaak.’

‘Nou, we kunnen er beter wél iets aan doen, Altor. Zij zei dat we een zachte winter zouden krijgen. En een goede oogst. Vraag haar nu eens wat ze in de wind hoort en ze kijkt je alleen maar zuur aan en stampt weg.’

‘Als je dat op je gebruikelijke manier gevraagd hebt, Wit, ‘zei Tham geduldig, ‘dan heb je geluk dat ze je geen mep heeft verkocht met die stok van haar. En... als je het niet erg vindt, dan moet ik deze brandewijn...’

‘Nynaeve Almaeren is gewoon te jong om Wijsheid te zijn, Altor. Als de vrouwenkring er niks aan doet, dan moet de dorpsraad maar optreden.’

‘Bemoei je je weer met de Wijsheid, Wit Kongar?’ bulderde een vrouwenstem. Wit kromp in elkaar toen zijn vrouw het huis uit beende. Daise Kongar was tweemaal zo breed als Wit, een vrouw met een hard gezicht zonder een gram vet aan haar lijf. Ze keek hem met haar vuisten op haar heupen nijdig aan. ‘Als jij probeert je neus in de zaken van de vrouwenkring te steken, dan mag je uitzoeken of je het leuk vindt om van je eigen kookkunst te genieten. Maar dan niet in mijn keuken. En of je het leuk vindt je eigen kleren te wassen en zelf je bed op te maken. Maar dan niet onder mijn dak.’

‘Maar, Daise,’ jammerde Wit. ‘Ik was alleen maar...’

‘Willen jullie me verontschuldigen. Daise. Wit,’ zei Tham. ‘Moge het Licht op jullie beiden schijnen.’ Hij zette Bela weer aan en leidde haar langs de magere man. Daise had momenteel alleen aandacht voor haar echtgenoot, maar het kon elk moment tot haar doordringen met wie Wit had staan praten.

Juist daarom hadden ze geen enkele uitnodiging voor een hapje of een warm drankje aangenomen. Als ze Tham zagen, reageerden de huisvrouwen van Emondsveld als jachthonden die lucht kregen van een konijn. Stuk voor stuk wisten zij de volmaakte vrouw voor een weduwnaar met een goede boerderij, ook al lag die in het Westwoud. Rhand stapte even snel door als Tham, mogelijk nog sneller. Als Tham niet in de buurt was, werd hij soms in een hoek gedreven en dan kon hij alleen ontsnappen door zich lomp te gedragen. Anders werd hij binnen op een kruk bij de schouw gepoot en kreeg hij gebak, honingkoek of vleespastei opgedrongen. En iedere keer namen de ogen van de vrouw des huizes hem wikkend en wegend op, even nauwkeurig als de weegschaal of de meetlat van een koopman, terwijl ze hem vertelde dat wat hij nu at lang zo goed niet was als de kookkunst van haar zuster die weduwe geworden was, of haar op een na oudste nicht. Tham werd er zeker niet jonger op, zou ze opmerken. Dat hij zo van zijn vrouw gehouden had, was prima – een goed voorteken voor de volgende vrouw in zijn leven – maar hij had lang genoeg gerouwd. Tham had een goede vrouw nodig. Het was nu eenmaal een feit, zou ze opmerken – of iets van gelijke strekking – dat een man gewoon niet zonder een vrouw kon, een vrouw die voor hem zorgde en hem uit de moeilijkheden hield. De ergste vrouwen bleven na deze woorden nadenkend zwijgen en vroegen dan bestudeerd terloops hoe oud hij nu precies was.

Net als de meeste mensen van Tweewater was Rhand behoorlijk koppig. Buitenstaanders zeiden soms dat het de voornaamste karaktertrek van de bewoners van Tweewater was: zij konden muilezels lesgeven en stenen leren praten. De vrouwen waren meestal aardig en vriendelijk, maar hij had er een hekel aan ergens toe gedwongen te worden en ze gaven hem het gevoel dat hij met een stok werd aangespoord. Dus liep hij gauw door en wenste dat Tham de merrie wat sneller liet gaan.

Even later verbreedde de straat zich tot de Brink, een uitgestrekt grasveld in het midden van het dorp. Hoewel het gras om deze tijd meestal hoog stond, toonde de Brink deze lente slechts een paar groene plekken tussen het bruingele dode gras en de zwarte aarde. Een handvol ganzen waggelde rond en keek met kraalogen naar de grond, maar vond er niets wat de moeite van het pikken waard was, en iemand had er een melkkoe vastgezet om de spaarzame groei af te grazen.

Uit een lage rotspartij aan de westkant van de Brink ontsprong de Wijnbron bruisend in een nooit aflatende stroom die sterk genoeg was om een man om te werpen en zoet genoeg om haar naam vele malen waar te maken. Vanaf de bron stroomde de al snel breder wordende Wijnvloed schuimend naar het oosten; tot aan de molen van baas Tan en verder stonden er talloze wilgen langs de oevers. Nog verder vertakte de Wijnvloed zich tot tientallen waterlopen in de uitgestrekte moerassen van het Waterwold. Twee lage voetbruggen met leuningen kruisten de heldere stroom op de Brink, de een wat breder en stevig genoeg voor wagens. De Wagenbrug was de plaats waar de Noorderweg uit Tarenveer van naam veranderde en de Oudeweg werd, die naar Devenrit liep. Buitenstaanders vonden het soms gek dat dezelfde weg naar het noorden een andere naam had dan naar het zuiden, maar zo was het altijd geweest volgens de inwoners van Emondsveld, en dat was dat. Voor de mensen in Tweewater was die verklaring goed genoeg.

Aan de andere kant van de bruggen werd het hout voor de vreugdevuren van Beltije al opgestapeld, drie keurige brandstapels, bijna even hoog als een huis. Dat moest natuurlijk op de kale grond gebeuren, niet op de Brink, al was die nu zelf ook zo kaal als wat. Wat tijdens het festival niet bij de brandstapels gebeurde, vond op de Brink plaats.

Vlak bij de Wijnbron zong een groep oudere vrouwen zachtjes bij het oprichten van de Lenteboom. Ontdaan van zijn takken stak de rechte, slanke stam van een spar wel tien voet uit de door hen gegraven kuil omhoog. Een groep meisjes die nog te jong waren voor vlechten, zat in kleermakerszit jaloers toe te kijken en zong nu en dan kleine stukjes mee van het lied dat de vrouwen zongen.

Tham klakte Bela verder alsof hij haar sneller wilde laten stappen, al trok zij er zich niets van aan, en Rhand hield opzettelijk zijn ogen afgewend van de bedrijvige vrouwen. De volgende ochtend zouden de mannen net doen of ze heel verrast waren de Lenteboom daar te zien, waarna rond het middaguur de ongetrouwde vrouwen rond de Boom zouden dansen en er onder het gezang van de ongetrouwde mannen lange gekleurde linten omheen zouden slingeren. Niemand kende de oorsprong of de reden van dit oude gebruik – zo was het altijd gegaan en het was een mooi voorwendsel om te zingen en te dansen, maar eigenlijk had niemand in Tweewater daar veel voorwendsels voor nodig.

De hele dag van Beltije zou in beslag worden genomen door zingen en dansen en feesten, slechts onderbroken door hardloopwedstrijden en wedkampen in van alles en nog wat. Prijzen vielen niet alleen te halen in het boogschieten, maar ook de besten met de steenslinger en de vechtstok werden beloond. Er zouden wedstrijden zijn in het oplossen van raadsels en puzzels, in touwtrekken, in gewichtheffen en hamerslingeren, en er zouden prijzen zijn voor de beste zanger, de beste danser en de beste vedelaar, voor de snelste schapenscheerder en zelfs voor de beste kegelaar en pijltjesgooier.

Beltije werd geacht plaats te vinden als het echt lente was, als de eerste lammetjes waren geboren en de eerste oogst opkwam. Maar nu de kou aanbleef, had niemand het in zijn hoofd gehaald alles af te gelasten. Iedereen had behoefte aan wat zang en dans. En als klap op de vuurpijl – als de geruchten tenminste juist waren – was er inderdaad een groots vuurwerk op de Brink gepland. Natuurlijk alleen als de eerste marskramer van het jaar op tijd arriveerde. Dit laatste had heel wat gespreksstof opgeleverd: het was tien jaar geleden dat er voor het laatst vuurwerk was geweest en daar werd nu nog over gesproken.

Herberg De Wijnbron lag aan de oostkant van de Brink, vlak bij de Wagenbrug. De vloer van de herberg werd gevormd door rivierrots, al waren de funderingen van ouder gesteente, waarvan sommigen beweerden dat het uit de bergen kwam. De witgekalkte eerste verdieping stak rondom over de onderbouw uit. Aan de achterkant woonden Bran Alveren, herbergier en de afgelopen twintig jaar dorpsmeester van Emondsveld, zijn vrouw en hun dochters. Rode dakpannen, de enige in het dorp, glommen in het zwakke zonlicht en uit drie van de tien hoge schoorstenen van de herberg kringelde rook omhoog.

Aan de zuidkant van de herberg, van de stroom af, lagen de resten van een veel groter stenen fundament dat eens deel van de herberg had uitgemaakt – tenminste, dat werd beweerd. In het midden ervan groeide nu een immense eik met een stam van dertig stap in de omtrek, die mansdikke takken uitspreidde. In de zomer zette Bran Alveren tafels en bankjes in de schaduw van het dichte bladerdak en genoten de gasten van een beker en een verkoelend briesje terwijl ze praatten en misschien een spelletje steenbord speelden.

‘We zijn er; kerel.’ Tham wilde het tuig van Bela pakken, maar ze bleef al voor de herberg staan voor zijn hand het leer had aangeraakt. ‘Weet de weg nog beter dan ik,’ grinnikte hij.

Terwijl het laatste gepiep van de as wegstierf, kwam Bran Alveren de herberg uit. Hij was heel lichtvoetig voor een man van zijn omvang: bijna het dubbele van ieder ander in het dorp. Een glimlach spleet zijn vollemaansgezicht onder een krans van spaarzaam grijs haar. Ondanks de kilte liep de herbergier in zijn hemd. Hij droeg een vlekkeloos wit schort en op zijn borst hing een zilveren penning in de vorm van een weegschaal.

De penning en de echte weegschaal, die gebruikt werd om de munten te wegen van de kooplui die uit Baerlon kwamen voor wol en tobak, waren ambtstekens van de dorpsmeester. Bran droeg de penning alleen als hij met de kooplui aan het onderhandelen was en op festivals, feestdagen en bruiloften. Hij had haar nu eigenlijk een dag te vroeg om, maar die nacht was Winternacht, de nacht voor Beltije, waarin iedereen bijna de hele nacht door huis aan huis bezoeken aflegde, kleine geschenken uitwisselde en hier een hapje at en daar een slokje dronk. Na zo’n winter, dacht Rhand, vindt hij de Winternacht excuus genoeg om niet tot morgen te wachten.

‘Tham,’ riep de dorpsmeester, terwijl hij naar hen toe snelde, ‘moge het Licht op je schijnen; het is goed je eindelijk weer te zien. Rhand, jou ook. Hoe staat het ermee, jongen?’

‘Prima, meester Alveren,’ zei Rhand. ‘En met u?’ Maar Bran had zijn aandacht alweer op Tham gericht.

‘Ik begon al haast te denken dat je dit jaar niet meer met je brandewijn zou komen. Vroeger wachtte je nooit zo lang.’

‘Ik vind het niet prettig om nu de boerderij te verlaten, Bran,’ antwoordde Tham. ‘Niet nu de wolven zich zo gedragen. Om van het weer maar te zwijgen.’

Bran schraapte zijn keel. ‘Ik wou dat iemand over iets anders dan het weer wilde praten. Iedereen klaagt erover en mensen die eigenlijk beter zouden moeten weten, verwachten van mij dat ik het even regel. Ik heb net aan vrouw Aldonel staan uitleggen dat ik niks aan de ooievaars kan doen. En toch verwacht ze van mij...’ Hij schudde het hoofd.

‘Een boos voorteken,’ kondigde een krassende stem aan, ‘geen ooievaarsnesten op de daken met Beltije.’ Cen Buin, even krom en donker als een oude wortel, liep naar Tham en Bran toe, steunend op zijn wandelstok die bijna net zo lang en net zo krom was als hij zelf.

Hij probeerde beide mannen tegelijk vermanend aan te staren. ‘En het wordt nog veel erger, let op mijn woorden.’

‘Je bent nu dus waarzegger geworden en je legt voortekens uit?’ vroeg Tham droogjes. ‘Of luister je naar de wind zoals een Wijsheid? Voortekens zijn er genoeg. Sommige komen van niet zo ver.’

‘Spot maar, als je dat wilt,’ mopperde Cen, ‘maar als het niet warmer wordt zodat de gewassen kunnen groeien, dan zal meer dan één knollenkelder leeg zijn voor er een oogst is. En dan is er komende winter in Tweewater misschien niets meer in leven, behalve wolven en raven. Als we tenminste nog een nieuwe winter meemaken. Misschien hebben we dan nog steeds deze winter.’

‘Hè, wat bedoel je daar nu weer mee?’ vroeg Bran scherp.

Cen keek hem zuur aan. ‘Ik kan weinig goeds zeggen van Nynaeve Almaeren. Dat weet je. Bijvoorbeeld... ze is te jong om... Laat maar. De vrouwenkring heeft er wat op tegen als de dorpsraad over hun zaken praat, al bemoeien ze zich met die van ons wanneer ze maar willen, en dat is bijna altijd het geval, tenminste zo lijkt het...’

‘Cen,’ viel Tham hem in de rede. ‘Wat wil je nou zeggen?’

‘Dit wil ik erover zeggen, Altor. Vraag de Wijsheid wanneer de winter voorbij is en ze loopt gewoon weg. Misschien wil ze ons niet vertellen wat ze in de wind hoort. Misschien hoort ze wel dat er geen einde aan de winter komt. Misschien blijft het maar winter tot het Rad draait en de Eeuw eindigt. Dat wil ik maar zeggen.’

‘Misschien gaan schapen vliegen,’ kaatste Tham terug en Bran stak beide handen op.

‘Moge het Licht mij tegen dwazen beschermen. Zit in de dorpsraad en verkoopt praatjes als een Kopin. Nou mag jij naar mij luisteren. We hebben al genoeg problemen zonder dat jij...’

Rhand voelde een snelle ruk aan zijn mouw en een stem – zacht fluisterend en alleen voor hem bestemd – leidde hem af van het gepraat van de volwassenen. ‘Rhand, kom mee, ze zijn nou aan het bekvechten. Voor ze je aan het werk zetten...’

Rhand keek omlaag en moest grinniken. Mart Cauton zat gehurkt naast de kar, zodat Tham, Bran en Cen hem niet konden zien; zijn spichtige lijf was zo harkerig als dat van een ooievaar die zich probeert dubbel te vouwen.

Als gewoonlijk twinkelden Marts bruine ogen kwajongensachtig. ‘Dav en ik hebben een grote oude das gevangen, lekker humeurig omdat-ie uit z’n hol is getrokken. We gaan hem op de Brink loslaten. Kunnen we lachen en kijken hoe de meisjes wegrennen.’

Rhands glimlach werd breder; het klonk lang zo leuk niet meer als het een jaar of twee geleden gedaan zou hebben, maar Mart leek nooit ouder te worden. Hij keek snel even naar zijn vader – de mannen stonden nog met hun hoofden dicht bij elkaar, alledrie tegelijk aan het woord – en ging ook zachtjes praten. ‘Ik heb beloofd te helpen bij het uitladen van de cider. Maar ik kan jullie daarna komen opzoeken.’

Mart keek vertwijfeld naar de grijze lucht. ‘Vaten slepen? Laat naar je kijken! Ik zou nog liever Steen spelen met mijn kleine zusje. Hoor eens, ik weet nog leukere dingen dan een das. Er zijn vreemdelingen in Tweewater. Gisteravond...’

Een moment lang hield Rhand zijn adem in. ‘Een man te paard?’ vroeg hij gespannen. ‘Een man in een zwarte mantel, op een zwart paard? En met een mantel die niet wappert in de wind?’

Marts grijns verdween en zijn stem werd nog zachter, tot een hees gefluister. ‘Heb jij die ook gezien? Ik dacht dat ik de enige was. Je mag me niet uitlachen. Rhand, maar hij maakte me bang.’

‘Je hoort mij niet lachen. Ik werd ook bang van hem. Ik zou erop durven zweren dat hij me haatte, dat hij me wilde doden.’ Rhand huiverde. Nooit van zijn leven had hij gedacht dat iemand hem zou willen doden. Zulke dingen kwamen gewoon niet voor in Tweewater Een handgemeen misschien, of een partijtje worstelen, maar doden, nooit!

‘Van die haat weet ik niks, Rhand. maar hij was griezelig genoeg. Het enige dat hij deed, was op dat paard zitten en naar mij kijken, gewoon buiten het dorp. Toch ben ik van mijn leven nog nooit zo bang geweest. Nou, toen keek ik de andere kant op, maar heel even – en dat was niet gemakkelijk, echt niet – en toen ik weer naar hem keek, was hij verdwenen. Bloedvuur! Het is nu drie dagen geleden en ik loop voortdurend aan hem te denken. Ik blijf over mijn schouder kijken.’ Mart probeerde te lachen, maar er kwam alleen maar een schor geluid uit zijn keel. ‘Gek, dat bang zijn je zo opvreet. Je gaat vreemde dingen denken. Ik dacht werkelijk – maar dat was heel eventjes – dat het de Duistere was.’ Weer probeerde hij te lachen, maar deze keer was er helemaal niets te horen.

Rhand haalde diep adem en zei uit het hoofd op: ‘De Duistere en alle Verzakers zijn gekerkerd in Shayol Ghul, achter de Verwording, gekerkerd door de Schepper ten tijde van de Schepping, gekerkerd tot het einde der tijden. De hand van de Schepper beschermt de wereld en het Licht schijnt op ons allen.’ Weer haalde hij diep adem en vervolgde: ‘Bovendien, als hij vrij was, wat zou de Herder van de Nacht dan in Tweewater moeten of waarom zou hij twee boerenjongens in de gaten houden?’

‘Weet ik niet. Ik weel wel dat die ruiter... slecht was. Lach niet. Ik zou erop durven zweren. Misschien was het de Draak.’

‘Jij hebt wel een hoop leuke gedachten, hè?’ mompelde Rhand. ‘Je klinkt nog erger dan Cen.’

‘Mijn moeder zei altijd dat de Verzakers mij zouden komen halen als ik me niet beter gedroeg. Als ik me ooit iemand zou moeten voorstellen als Ishamael of Aginor, dan benaderde hij dat beeld wel.’

‘Alle moeders maken kinderen bang met de Verzakers,’ zei Rhand droogjes, ‘maar de meesten groeien er wel overheen. Waarom noem je de Schaduwman niet als je toch bezig bent?’

Mart keek hem woest aan. ‘Zo bang ben ik niet meer geweest sinds... Nee, ik ben nog nooit zo bang geweest en het kan me niet schelen dat je het weet.’

‘Mij ook niet. Mijn vader denkt dat ik spoken zag onder de bomen.’

Mart knikte somber en leunde met zijn rug tegen het karrenwiel. ‘Mijn pa net zo. Ik heb het Dav verteld en Elam Datrijn. Daarna hebben ze als haviken rondgespeurd, maar ze hebben niks gezien. Elam denkt nu dat ik hem wat op de mouw heb gespeld. Dav denkt dat het iemand van Tarenveer is – een schapen- of een kippendief. Een kippendief!’ Hij zweeg, zwaar beledigd.

‘Ach, het is waarschijnlijk allemaal onzin,’ zei Rhand ten slotte. ‘Misschien is het inderdaad gewoon maar een schapendief.’ Hij probeerde het zich voor te stellen, maar hij had net zo goed kunnen proberen zich een wolf voor te stellen in plaats van een kat voor een muizenholletje.

‘Nou, de manier waarop hij naar me keek stond me niet aan. En jou ook niet als ik zie hoe je tegen mij tekeerging. We zouden het iemand moeten vertellen.’

‘Dat hebben we al gedaan. Mart, wij allebei, en ze geloofden ons niet. Kun jij je voorstellen hoe jij meester Alveren probeert te overtuigen van zo’n vent die hij zelf niet heeft gezien? Hij zou ons meteen naar Nynaeve sturen om te zien of we ziek waren.’

‘Maar nu zijn we met z’n tweeën. Niemand zal geloven dat wij ons allebei zoiets verbeeld hebben.’

Rhand wreef heftig over zijn kruin en vroeg zich af wat hij moest zeggen. Mart was zo’n beetje berucht in het hele dorp. Maar weinig mensen waren aan zijn grollen ontkomen. Nu werd zijn naam telkens genoemd als een waslijn losliet, als het wasgoed in het zand terechtkwam of als een boer door een losse zadelriem een zandruiter werd. Mart hoefde zelfs niet eens meer in de buurt te zijn. Zijn hulp zou wel eens erger kunnen zijn dan helemaal geen hulp.

Wat later zei Rhand: ‘Jouw vader zal veronderstellen dat je mij opgestookt hebt, en die van mij...’ Hij keek over de kar naar de plaats waar Tham, Bran en Cen hadden staan praten en merkte dat hij recht in de ogen van zijn vader keek. De dorpsmeester was Cen nog steeds de les aan het lezen en die stond het allemaal schaapachtig zwijgend aan te horen.

‘Goeie morgen, Martrim,’ zei Tham opgewekt terwijl hij een van de fusten brandewijn over de zijkant tilde. ‘Ik zie dat je Rhand komt helpen met het uitladen van de cider. Fijn, kerel.’

Al bij het eerste woord was Mart opgesprongen en begon hij achteruit weg te lopen. ‘Mag ik u ook een goede morgen toewensen, baas Altor. En u, meester Alveren, baas Buin. Moge het Licht op u schijnen. Mijn pa heeft me gestuurd...’

‘Ongetwijfeld,’ zei Tham. ‘En omdat jij een kerel bent die zijn taken meteen uitvoert, twijfel ik er niet aan dat je de klus reeds geklaard hebt. Nou kerels, hoe sneller jullie de cider in de kelder van meester Alveren weten te krijgen, hoe sneller jullie naar de speelman kunnen kijken.’

‘Speelman?’ riep Mart uit. Hij bleef verrast staan en verzette geen voet meer, terwijl Rhand op hetzelfde moment vroeg: ‘Wanneer komt hij hier?’

Rhand wist maar van twee speelmannen die tijdens zijn leven in Tweewater waren geweest. Bij het bezoek van de eerste was hij nog zo klein geweest dat hij op Thams schouders had zitten kijken. Zou er eentje tijdens Beltije komen, met zijn harp en zijn fluit en zijn verhalen en nog meer... Emondsveld zou over tien jaar nog steeds over dit festival praten, zelfs al zou er helemaal geen vuurwerk zijn.

‘Dwaasheid,’ mopperde Cen, maar hield verder zijn mond na een blik van Bran, die er zijn hele gezag van dorpsmeester in legde. Tham leunde tegen de zijkant van de kar met een fust brandewijn onder zijn arm. ‘Zeker, een speelman, en hij is er al. Volgens meester Alveren zit hij momenteel in zijn kamer in de herberg.’

‘Hij kwam midden in de nacht aan, midden in de nacht!’ De herbergier schudde afkeurend het hoofd. ‘Bonsde op de voordeur tot hij de hele familie wakker had gemaakt. Als het festival er niet geweest was, zou ik hem gezegd hebben zelf zijn paard op stal te zetten en er maar naast te gaan slapen, speelman of niet. Stel je voor, zomaar midden in de nacht aan te komen zetten.’

Rhand staarde hem nadenkend aan. Niemand kwam ’s nachts buiten het dorp, niet op dagen als deze, en zeker niet in z’n eentje. De rietdekker gromde weer binnensmonds en deze keer zo zacht dat Rhand maar enkele woorden kon opvangen. ‘Dwaas’ en ‘onnatuurlijk’.

‘Hij draagt toch geen zwarte mantel, hè?’ vroeg Mart opeens.

Brans buik schudde van het lachen. ‘Zwart! Zijn mantel is precies hetzelfde als elke mantel die ik ooit van een speelman heb gezien. Meer lap dan mantel en bonter dan je je kunt voorstellen.’

Rhand schrok van zichzelf toen hij in een luid gelach losbarstte, een lach van pure opluchting. De dreigende ruiter in het zwart een speelman... Dat was een belachelijk idee, maar... Hij sloeg verlegen zijn hand tegen zijn mond.

‘Zie je wel, Tham,’ zei Bran. ‘Er is niet genoeg gelachen in dit dorp sinds het invallen van de winter. De mantel van een speelman is al genoeg om iemand aan het lachen te krijgen. En dat is op zich de kosten van zijn komst uit Baerlon al waard.’

‘Je kunt zeggen wat je wilt,’ zei Cen opeens hardop, ‘maar ik blijf erbij dat het geldverspilling is. Evenals dat vuurwerk dat jullie per se wilde bestellen.’

‘Het is dus waar van het vuurwerk’ zei Mart, maar Cen ging onverdroten verder. ‘Het had hier al een maand geleden moeten zijn, met de eerste marskramer, maar hebben jullie een marskramer gezien? Ik niet. En als hij niet morgen maar later komt, wat moeten we er dan nog mee? Nóg een festival organiseren om het af te steken? Als hij het tenminste meegebracht heeft, natuurlijk.’

‘Cen’ verzuchtte Tham, ‘kom je uit Tarenveer met je “Vertrouwen is berouwen’?

‘Nou, waar blijft-ie dan? Vertel me dat eens, Altor.’

‘Waarom is dat ons niet verteld?’ wilde Mart gekrenkt weten. ‘Het hele dorp zou van zo’n vooruitzicht net zoveel plezier hebben gehad als van de speelman. Of in ieder geval bijna net zoveel. U hebt zelf kunnen zien hoe iedereen reageerde op dat gerucht over vuurwerk.’

‘Dat zag ik best,’ antwoordde Bran met een zijdelingse blik op de rietdekker. ‘En als ik zeker wist wie dat gerucht verspreid heeft... als de gedachte bijvoorbeeld bij me op zou komen dat iemand aan het klagen was geweest over hoeveel die dingen kosten in het bijzijn van mensen die hem konden horen, toen wij geacht werden alles nog geheim te houden...’

Cen schraapte zijn keel. ‘Mijn botten zijn te oud voor deze wind. Neem me niet kwalijk, maar ik ga eens zien of vrouw Alveren niet wat kruidenwijn tegen de kou voor me kan klaarmaken. Meester, Altor’ Voor hij uitgesproken was, liep hij al naar de herberg toe en toen de deur achter hem dichtzwaaide, slaakte Bran een zucht.

‘Soms denk ik dat Nynaeve gelijk heeft met... Nou ja, dat is nu onbelangrijk. Jongelui, denk eens even na. Iedereen is opgewonden over dit vuurwerk, da’s waar, zelfs al bij een gerucht erover. Maar bedenk eens hoe ze zich zullen voelen als de marskramer na al hun hoge verwachtingen hier te laat komt. En met dit weer weet niemand of hij komt. Ze zouden vijftig keer zo opgewonden zijn geweest over een speelman.’

‘En zich vijftig keer zo teleurgesteld voelen als hij niet kwam,’ zei Rhand langzaam. ‘Na zoiets zou zelfs Beltije de mensen niet echt opvrolijken.’

‘Jij gebruikt tenminste dat hoofd op je schouders,’ zei Bran. ‘Die volgt jou nog een keertje op in de dorpsraad, Tham. Let op mijn woorden. Hij zou het momenteel al niet veel slechter doen dan iemand die ik nu met name zou kunnen noemen.’

‘Maar dit alles maakt de kar niet leeg,’ zei Tham abrupt en hij gaf het eerste vat brandewijn over aan de dorpsmeester. ‘Ik wil een lekker vuur, mijn pijp en een pul van je beste bier.’ Hij tilde het tweede fust brandewijn op zijn schouder. ‘Ik weet zeker dat Rhand je heel dankbaar zou zijn voor je hulp, Martrim. Weet je het nog? Hoe sneller de cider in de kelder is...’

Toen Tham en Bran in de herberg verdwenen, keek Rhand zijn vriend aan. ‘Je hoeft niet te helpen. Dav zal die das niet lang opgesloten houden.’

‘Ach, waarom ook niet?’ zei Mart berustend. ‘Net wat je pa zei, hoe sneller dit de kelder in komt...’ Hij nam met beide armen een vat cider op en haastte zich op een drafje naar de herberg. ‘Misschien is Egwene in de buurt. Naar jou kijken is veel leuker dan naar een das, als jij haar als een geslachte os staat aan te gapen.’

Rhand legde net zijn boog en pijlkoker achter in de kar en verstarde. Hij was er echt in geslaagd Egwene uit zijn gedachten te bannen. Dat was op zichzelf al ongewoon. Maar ze zou zeker ergens in de herberg rondhangen. De kans dat hij haar zou kunnen ontwijken, was klein. Het was weken geleden dat hij haar voor het laatst had ontmoet.

‘Nou?’ riep Mart voor de herberg, ‘ik zei niet dat ik het alleen ging doen. Je zit nog niet in de dorpsraad!’

Meteen kwam Rhand tot zichzelf, pakte een vat op en volgde Mart. Misschien was ze er wel niet. Vreemd genoeg voelde hij zich niet beter bij die gedachte.

2

Vreemdelingen

Toen Rhand en Mart de eerste vaten door de gelagkamer droegen, vulde meester Alveren al een stel bekers met zijn beste eigengebrouwen bruine bier uit een van de tonnen die tegen een muur lagen opgestapeld. Kras, de gele kat van de herberg, lag er ineengerold bovenop met gesloten ogen en zijn staart om zijn poten gekruld. Tham stond voor de grote haard van rivierrots en stopte een langsteelpijp met tobak uit een glimmende pot die de herbergier altijd op de schoorsteenmantel had staan. De haard was half zo lang als het grote vierkante vertrek, met een draagbalk op schouderhoogte. Het knappende vuur verdreef de kilte van buiten.

In deze drukke tijd voor het festival had Rhand verwacht dat de gelagkamer leeg zou zijn, met uitzondering van Bran, zijn vader en de kat, maar er zaten nog vier andere leden van de dorpsraad, onder wie Cen, op stoelen met hoge ruggen voor het vuur. Ze hadden een beker in hun hand en de blauwgrijze rook van hun pijpen kringelde rond hun hoofden. Voor een keer was er geen enkel steenbord in gebruik en alle boeken van Bran stonden netjes op de plank aan de muur tegenover de haard. De mannen praatten niet eens, maar staarden stil in hun bier of tikten ongeduldig met de pijpenstelen tegen hun tanden, alsof ze zaten te wachten tot Tham en Bran erbij kwamen zitten.

Zorgen waren de dorpsraad in die dagen niet vreemd, niet in Emondsveld en waarschijnlijk ook niet in Wachtheuvel of Devenrit. Zelfs niet in Tarenveer, al mocht het Licht weten wat dat volk van Tarenveer echt over de dingen dacht.

Slechts twee mannen voor het vuur, Haral Lohan, de smid, en Jon Tan, de molenaar, keken even op toen de jongens binnenkwamen. Baas Lohan hield zijn blik langer op hen gericht. De armen van de smid waren zo dik als de benen van de meeste mannen, met spieren als kabels, en hij droeg nog steeds zijn lange leren voorschoot, alsof hij zich regelrecht van de smidse naar de vergadering had gehaast. Fronsend nam hij beide jongens goed op; hij ging nadrukkelijk rechtop in zijn stoel zitten en richtte toen weer al zijn aandacht op het heel nauwgezet aandrukken van zijn tobak met een dikke duim.

Nieuwsgierig ging Rhand langzamer lopen en riep nog net geen ‘Au!’ toen Mart tegen zijn enkel schopte. Zijn vriend knikte nadrukkelijk naar de deuropening achter in de gelagkamer en haastte zich zonder te wachten verder. Licht hinkend volgde Rhand wat langzamer. ‘Waar was dat nou voor nodig?’ wilde hij weten zodra hij in de gang was die naar de keuken leidde. ‘Je brak zowat mijn...’

‘De ouwe Lohan’ zei Mart en hij tuurde gespannen langs Rhands schouder de gelagkamer in. ‘Ik denk dat hij vermoedt dat ik het was die...’ Hij hield opeens op met praten toen vrouw Alveren zich uit de keuken haastte, waarbij de geur van versgebakken brood haar al aankondigde.

Op het dienblad in haar handen lagen enkele van de knapperige broden die haar in heel Emondsveld beroemd hadden gemaakt, schalen met augurken en kaas. Het voedsel deed Rhand er plots aan denken dat hij alleen maar een homp brood gegeten had voor hij die morgen van de boerderij was vertrokken. Zijn maag liet een verlegen makend geknor horen.

Vrouw Alveren was een slanke vrouw met een dikke vlecht grijzend haar over een schouder. Ze glimlachte moederlijk naar de twee jongens, ‘Ik heb nog meer in de keuken, dus als jullie trek hebben – en jongens van jullie leeftijd hebben altijd honger. Jongens van elke leeftijd, wat dat betreft. Het is maar wat je liever hebt, want ik ben vanochtend ook honingkoeken aan het bakken.’

Zij was een van de weinige vrouwen in de streek die Tham niet aan iemand wilden koppelen. Ten opzichte van Rhand strekte haar moederlijkheid zich uit tot een hartelijke glimlach en een vlug hapje telkens wanneer hij bij de herberg langskwam, maar dat deed ze voor elke jongeman uit de streek. Als zij hem af en toe op een manier aankeek of ze meer wilde, dan bleef het gelukkig bij kijken en daar was hij haar zeer dankbaar voor.

Zonder op antwoord te wachten, zwierde ze de gelagkamer binnen. Onmiddellijk klonk het geluid van over de vloer schrapende stoelen toen de mannen opstonden en luidruchtig hun bewondering lieten horen over hoe heerlijk haar brood rook. Ze was zonder meer de beste kokkin van Emondsveld en elke man van vele spannen in de omtrek zou iedere kans aangrijpen om zijn voeten onder haar tafel te leggen.

‘Honingkoeken,’ zei Mart smakkend.

‘Later’ maakte Rhand hem vastbesloten duidelijk, ‘anders krijgen we het werk nooit klaar.’

Boven de keldertrap hing een lamp, net naast de keukendeur, en een tweede wierp een heldere lichtvlek tussen de stenen muren van de kelder. Beide lampen verbanden elke schaduw, behalve die in de verste hoekjes. Op houten dragers langs de muren en overdwars lagen vaten brandewijn en cider en grotere fusten met bier of wijn, sommige met een tap erin. Veel wijnvaten waren gemerkt met krijt in het handschrift van Bran Alveren en vermeldden het jaar van aankoop, de marskramer die ze had geleverd en de stad van herkomst. Alle bier en brandewijn werd echter door de boeren van Tweewater of door Bran zelfgemaakt. Marskramers en zelfs kooplieden brachten soms brandewijn en bier van buiten mee, maar die waren nooit zo goed en kostten bovendien een bom duiten en niemand dronk het spul een tweede keer.

‘Vertel op’ zei Rhand toen ze hun fusten op de planken zetten, ‘wat heb je uitgespookt dat je uit de buurt van baas Lohan wilt blijven?’

Mart haalde zijn schouders op. ‘Niks, eigenlijk. Ik vertelde Adde Alcaar en een paar van zijn snotneusvriendjes – Ewin Fingar en Dag Kopin – dat enkele boeren spookhonden hadden gezien die vuur spuwden en door de bossen renden. Ze vraten het als geklopte room.’

‘En daarom is baas Lohan kwaad op jou?’ vroeg Rhand ongelovig.

‘Niet echt.’ Mart zweeg even en schudde toen zijn hoofd. ‘Zie je, ik had twee honden van hem met meel bestrooid, zodat ze helemaal wit waren. Toen liet ik ze in de buurt van Dags huis los. Hoe kon ik nou weten dat ze meteen terug naar huis zouden rennen. Eigenlijk is het mijn schuld niet. Als vrouw Lohan de deur niet had opengelaten, hadden ze niet naar binnen gekund. Het was helemaal mijn bedoeling niet dat het hele huis onder het meel zou komen.’ Hij liet even een blaffend gelach horen, ‘ik heb gehoord dat ze de ouwe Lohan en de twee honden met een bezem het huis heeft uit gejaagd.’

Rhand keek pijnlijk en lachte tegelijkertijd. ‘Als ik jou was, zou ik me meer zorgen maken over Alsbet Lohan dan over de smid. Ze is haast even sterk, maar ze is een stuk humeuriger. Maar ik zou me er niet te druk over maken. Als je snel loopt, ziet hij je misschien niet eens.’ Op Marts gezicht viel te lezen dat hij Rhand niet grappig vond.

Toen ze echter door de gelagkamer terugliepen, hoefde Mart zich niet te haasten. De zes mannen hadden hun stoelen in een kleine kring voor de haard bij elkaar geschoven. Tham zat met de rug naar het vuur zachtjes te praten en de anderen zaten voorovergeleund zo gespannen naar zijn woorden te luisteren, dat ze het waarschijnlijk niet eens gemerkt zouden hebben als er een kudde schapen langs was gedreven. Rhand wilde erbij gaan staan om te horen waar ze het over hadden, maar Mart trok aan zijn mouw en keek hem benauwd aan. Zuchtend volgde hij hem naar de kar.

Toen ze in de gang terugkwamen, zagen ze een dienblad boven aan de trap staan, terwijl de zoete geur van warme honingkoeken de gang vulde. Er stonden bovendien twee bekers en een kruik dampend hete kruidenwijn. Ondanks zijn eigen aansporing om tot later te wachten, kon Rhand zich niet beheersen en tijdens zijn laatste twee loopjes tussen de kar en de kelder jongleerde hij met een vat en een gloeiend hete honingkoek.

Toen hij zijn laatste fust op de planken zette, veegde hij de kruimels van zijn mond, terwijl Mart zijn vracht neerzette en vervolgens zei: ‘Nou, over die speelman...’

Voeten klepperden op de treden en Ewin Fingar struikelde de kelder in, zijn bolle gezicht glimmend van verlangen om zijn nieuwtje te slijten. ‘Er zijn vreemdelingen in het dorp.’ Hij kwam op adem en keek Mart even scheefjes aan. ‘Ik heb geen enkele spookhond gezien, maar wel gehoord dat iemand meel over de honden van baas Lohan heeft gestrooid. Ik heb ook gehoord dat vrouw Lohan wel een idee heeft wie ze moet hebben.’

Het leeftijdsverschil tussen Rhand en Mart en de veertienjarige Ewin was meestal ruim voldoende om elk verhaal van hem af te kappen. Deze keer echter wisselden ze een geschrokken blik en begonnen toen tegelijk te praten.

‘In het dorp?’ vroeg Rhand. ‘Niet in het bos?’

Mart liet er ogenblikkelijk op volgen: ‘Was zijn mantel zwart? Kon je zijn gezicht zien?’

Ewin keek onzeker van de een naar de ander en ging vlug verder toen Mart dreigend op hem af wilde komen. ‘Natuurlijk kon ik zijn gezicht zien. En zijn mantel is groen. Of misschien wel grijs. Hij verandert. Hij lijkt helemaal op te gaan in de plaats waar hij staat. Soms zie je hem niet eens, zelfs niet als je hem recht aankijkt, tenzij hij beweegt. En die van haar is blauw, net als de lucht en tien keer mooier dan alle feestkleren. Ze is een hooggeboren vrouwe, net als in de verhalen. Dat moet wel.’

‘Zij?’ vroeg Rhand. ‘Waar heb je het over?’ Hij staarde Mart aan, die zijn handen boven op zijn hoofd had gelegd en zijn ogen stijf dichtkneep.

‘Dat zijn de mensen waar ik je over wilde vertellen,’ mompelde Mart, ‘voordat jij me erin luisde en...’ Hij zweeg en deed z’n ogen open om Ewin scherp aan te kijken. ‘Ze zijn gisteravond aangekomen.’ Hij wachtte even en zei: ‘En ze hebben kamers hier in de herberg genomen. Ik zag ze aankomen. Ze hebben paarden, Rhand! Ik heb nog nooit zulke grote, zulke glanzende paarden gezien. Ze zien eruit of ze eeuwig door kunnen rennen. Ik denk dat hij voor haar werkt.’

‘In haar dienst is,’ onderbrak Ewin. ‘Ze noemen het in dienst zijn, in de verhalen.’

Mart praatte door of Ewin niets gezegd had. ‘Hoe dan ook, hij eerbiedigt haar, doet wat zij zegt. Alleen ziet hij er niet uit als een gehuurde knecht. Misschien is hij een soldaat. Zoals hij zijn zwaard draagt... Het lijkt een deel van hem te zijn, zoals zijn hand of zijn voet. Bij hem vergeleken zijn de wachters van de kooplui straathondjes. En zij, Rhand, zo iemand als zij had ik me nooit voor kunnen stellen. Ze lijkt zo uit een verhaal van een speelman te komen. Ze lijkt... ze lijkt op...’ Hij wachtte even om Ewin zuur aan te kijken en besloot toen zuchtend: ‘een hooggeboren vrouwe.’

‘Maar wie zijn ze?’ vroeg Rhand. Behalve de marskramers en de kooplieden die eenmaal per jaar tobak en wol kwamen kopen, kwamen er nooit mensen van daarginds naar Tweewater, of beter gezegd, bijna nooit. Misschien in Tarenveer, maar nooit zo ver in het zuiden. De meeste handelaren en marskramers kwamen al vele jaren, dus die telden niet echt als vreemdelingen. Alleen vreemden van daarginds. De laatste keer dat een echte vreemdeling zich in Emondsveld vertoond had, was al zeker vijf jaar geleden en die had geprobeerd zich voor wat problemen daarginds in Baerlon te verstoppen, problemen die niemand in het dorp had begrepen. Hij was niet lang gebleven.

‘Wat willen ze?’

‘Wat ze willen?’ riep Mart uit. ‘Het kan me niet schelen wat ze willen. Het zijn vreemdelingen, Rhand, vreemdelingen die jij je nooit voor had kunnen stellen. Besef je dat wel?’

Rhand deed zijn mond open en sloot hem weer zonder iets te zeggen. De ruiter in het zwart had hem zo zenuwachtig gemaakt als een kat in een hondenhok. Het leek veel op een afschuwelijke samenloop van omstandigheden: drie vreemdelingen op dezelfde dag in het dorp.

‘Zij heet Moiraine,’ sprak Ewin in dat ogenblik van stilte. ‘Ik heb het hem horen zeggen. “Moiraine,” noemde hij haar. Vrouwe Moiraine. Hij heet Lan. De Wijsheid mag haar dan niet aardig vinden, maar ik doe het wel.’

‘Waarom denk je dat Nynaeve een hekel aan haar heeft?’ vroeg Rhand.

‘Ze vroeg de Wijsheid vanmorgen de weg,’ zei Ewin, ‘en ze heeft haar “kind” genoemd.’ Rhand en Mart floten zachtjes tussen hun tanden en Ewin struikelde bijna over zijn tong in zijn haast alles uit te leggen. ‘Vrouwe Moiraine wist niet dat zij de Wijsheid was. Ze verontschuldigde zich toen ze dat hoorde. Ja, dat deed ze. En toen stelde ze vragen over kruiden en over wie wie is in Emondsveld, even eerbiedig als elke andere vrouw in het dorp, eerbiediger dan sommigen. Ze loopt overal rond en vraagt hoe oud oude mensen zijn en hoelang ze geleefd hebben, waar ze woonden en... ach, ik weet wat al niet meer. In ieder geval gaf Nynaeve antwoord alsof ze in een groene zoetbes gebeten had. En toen vrouwe Moiraine wegliep, bleef Nynaeve haar nakijken als... Nou ja, vriendelijk was het niet, dat kan ik jullie wel vertellen.’

‘Is dat alles?’ zei Rhand. ‘Je weet hoe heetgebakerd Nynaeve is. Toen Cen Buin haar vorig jaar een kind noemde, sloeg ze hem met haar stok op zijn hoofd. Hij zit in de dorpsraad en is bovendien oud genoeg om haar grootvader te zijn. Ze wordt bij het minste of geringste boos maar als ze zich heeft omgedraaid, is ze het alweer vergeten.’

‘Daar snap ik allemaal niks van’ mompelde Ewin.

‘Het maakt me niet uit wie Nynaeve slaat’ gniffelde Mart, ‘zolang ik het maar niet ben. Dit gaat de beste Beltije van allemaal worden. Een speelman, een edelvrouwe – wat hebben we nog meer nodig? Wie wil er nu nog vuurwerk?’

‘Een speelman?’ vroeg Ewin en zijn stem sloeg over.

‘Kom mee, Rhand’ ging Mart verder en hij negeerde de jongen. ‘We zijn hier klaar. Je moet die kerel eens zien.’

Hij sprong de trap op terwijl Ewin roepend achter hem aan klauterde. ‘Komt er echt een speelman. Mart? Dit is niet zoiets als de spookhonden, hè? Of de kikkers?’

Rhand draaide de lampen laag en haastte zich toen achter hen aan. In de gelagkamer hadden Rowan Hum en Samel Craaf zich hij de anderen voor het vuur gevoegd, zodat de hele dorpsraad nu aanwezig was. Bran Alveren had het woord, maar zijn gewoonlijk bruuske stem klonk nu zo zacht dat slechts een donker gemompel vanachter de aaneengeschoven stoelen hoorbaar was. De dorpsmeester zette zijn woorden kracht bij door met een dikke wijsvinger in de palm van zijn hand te tikken en iedere man afzonderlijk aan te kijken. Ze knikten allen instemmend met wat hij aan het vertellen was, al deed Cen dat wat aarzelender dan de anderen.

De wijze waarop de mannen zo nadrukkelijk dicht bij elkaar zaten, sprak duidelijker dan een geschilderd bordje. Waar ze ook over aan het praten waren, het was alleen voor de dorpsraad bestemd, voorlopig tenminste. Ze zouden het niet waarderen als Rhand probeerde mee te luisteren. Met tegenzin trok hij zich terug. De speelman was er ook nog. En die vreemdelingen.

Buiten waren Bela en de kar verdwenen, weggeleid door Hu of Tad, de stalknechten van de herberg. Mart en Ewin stonden elkaar op enkele passen van de voordeur van de herberg woest aan te kijken, terwijl hun mantels wild in de wind fladderden.

‘Voor de laatste keer,’ blafte Mart, ‘ik haal géén grapje met je uit. Er is een speelman. En hoepel nu op. Rhand, wil jij deze schaapskop vertellen dat het waar is wat ik zeg, zodat hij me met rust laat?’

Rhand trok zijn mantel dicht en stapte naar hen toe om Mart te steunen, maar zijn woorden stierven weg terwijl de haartjes in zijn nek kriebelden. Hij werd weer in de gaten gehouden. Het was lang niet hetzelfde gevoel als toen bij de ruiter met zijn kapmantel, maar het was zeker niet prettig zo snel na die ontmoeting.

Een vlugge blik over de Brink leverde eenzelfde beeld op als hij eerder gezien had: spelende kinderen en mensen die zich voorbereidden op het festival – niemand keek opvallend zijn kant uit. De Lenteboom was nu verlaten. Spelende en schreeuwende kinderen waren in de steegjes te horen. Alles was zoals het behoorde te zijn. Behalve dan dat hij in de gaten werd gehouden.

Toen bracht iets hem ertoe zich om te draaien en omhoog te kijken. Op de rand van het pannendak van de herberg zat een grote raaf die een beetje heen en weer bewoog in de windvlagen van de bergen. Zijn kop stond wat schuin en een zwart kraaloog was... op hem gericht, dacht hij. Hij slikte en opeens laaide een enorme woede in hem op.

‘Smerige aasvreter,’ mompelde hij.

‘Ik ben het zat dat dat beest mij maar zit aan te kijken,’ gromde Mart en Rhand besefte dat zijn vriend naast hem was komen staan en eveneens fronsend naar de raaf keek.

Ze keken elkaar even aan en graaiden toen als één man naar een steen. De twee stenen waren prima gemikt... maar de raaf deed een stapje opzij; de stenen suisden naar de plek waar hij net had gestaan. Hij schikte zijn vleugels even, hield zijn kop weer scheef en staarde hen met een doods zwart oog aan, onbevreesd; hij liet uit niets blijken dat er iets was gebeurd.

Rhand staarde de vogel ontsteld aan. ‘Heb jij een raaf ooit zo zien doen?’ vroeg hij zachtjes.

Mart schudde zijn hoofd zonder zijn ogen van de raaf af te wenden. ‘Nooit. En een andere vogel ook niet.’

‘Een afschuwelijk beest,’ hoorden ze opeens achter zich, in de welluidende vrouwenstem klonk iets van afkeer door, ‘en het minste wat je kunt doen, is het wantrouwen.’

Met een schril gekras vloog de raaf de lucht in, zo heftig dat twee zwarte veren van de dakrand omlaag dwarrelden.

Geschrokken draaiden Rhand en Mart zich om en volgden de snelle vlucht van de vogel, de Brink over, naar de Mistbergen met hun wolkentoppen, hoog achter het Westwoud, tot hij kleiner werd, een vlekje in het westen en toen uit het zicht verdween.

Rhands blik viel op de vrouw die had gesproken. Ook zij had de raaf nagekeken, maar nu wendde ze zich tot hen en hun ogen ontmoetten elkaar. Hij kon alleen maar staren. Dit moest dus vrouwe Moiraine zijn en zij was alles wat Mart en Ewin verteld hadden, alles en nog meer.

Toen hij hoorde dat ze Nynaeve ‘kind’ had genoemd, had hij gedacht dat ze oud was, maar dat was ze niet. Eigenlijk kon hij helemaal niet schatten hoe oud ze was. Eerst dacht dat ze even jong was als Nynaeve, maar hoe langer hij keek, hoe meer hij dacht dat ze ouder was dan ze eruitzag. Er zat volwassenheid in haar grote, donkere ogen, iets wat duidde op kennis die niemand zo jong al verworven kon hebben. Even dacht hij dat die ogen diepe vijvers waren waarin hij kon verdrinken. Het was ook duidelijk waarom Mart en Ewin haar een vrouwe uit een verhaal van een speelman noemden. Ze had een houding waaruit gratie en een natuurlijk gezag spraken, waardoor hij zich lomp en onhandig voelde. Ze kwam amper tot zijn borst, maar haar voorkomen was zodanig dat haar lengte de juiste scheen te zijn en hij voelde zich slungelachtig.

Alles bij elkaar genomen, leek ze op niemand die hij ooit eerder had gezien. De brede kap van haar mantel omlijstte haar gezicht en donker haar dat in vloeiende lange krullen neerhing. Nooit eerder had hij een volwassen vrouw zonder vlecht gezien; ieder meisje in Tweewater keek vol ongeduld uit naar het moment dat de vrouwenkring van haar dorp vertelde dat ze oud genoeg was voor een vlecht. Haar kleding was even vreemd. Haar mantel was van hemelsblauw fluweel, aan alle zomen afgezet met zware zilverkleurige borduursels in de vorm van bladeren, ranken en bloemen. Haar gewaad glansde licht als ze zich bewoog; het was van een donkerder blauw dan haar mantel en had roomkleurige splitten. Een ketting van zware gouden schakels hing om haar hals, terwijl in haar haren een fijnere gouden ketting was vastgezet, waaraan midden op haar voorhoofd een kleine, fonkelend blauwe steen hing. Een brede ceintuur van gevlochten goud omgordde haar middel en aan de middelvinger van haar linkerhand zat een gouden ring in de vorm van een slang die in zijn eigen staart beet. Zo’n ring had hij nog nooit gezien, hoewel hij het Grote Serpent herkende, een symbool voor de eeuwigheid dat zelfs nog ouder was dan het Rad des Tijds.

Ewin had het gezegd: mooier dan elke Feestkleding, en hij had gelijk. Niemand droeg zulke kleren in Tweewater. Nooit.

‘Goedemorgen, uwe... eh... vrouwe Moiraine,’ zei Rhand. Zijn gezicht werd vuurrood, toen hij zo stond te haspelen.

‘Goedemorgen, vrouwe Moiraine,’ echode Mart iets vlotter, maar niet zo erg veel.

Ze glimlachte en Rhand vroeg zich opeens af of hij iets voor haar zou kunnen doen, iets wat hem een reden gaf nog wat langer in haar buurt te blijven. Hij wist dat haar glimlach voor hen alledrie bestemd was, maar het leek net of de lach alleen voor hem gold. Het was inderdaad net of een verhaal van een speelman tot leven was gekomen. Mart stond schaapachtig te grijnzen.

‘Jullie kennen mijn naam,’ zei ze en het klonk opgetogen. Alsof haar aanwezigheid, hoe kort ook, niet een heel jaar lang hét gesprek van de dag zou zijn in het dorp! ‘Maar jullie moeten me Moiraine noemen, niet vrouwe. En hoe heten jullie?’

Ewin sprong naar voren voor een van de anderen iets kon zeggen.

‘Mijn naam is Ewin Fingar, vrouwe. Ze weten uw naam, omdat ik hun die heb verteld. Ik hoorde het van Lan, maar ik was niet aan het afluisteren. Er is nog nooit iemand als u in Emondsveld geweest. Er is ook een speelman voor Beltije in het dorp. En vanavond is het Winternacht. Wilt u bij mij thuis komen? Mijn moeder heeft appelgebak.’

‘Ik zal wel zien,’ antwoordde ze en ze legde een hand op Ewins schouder. Haar ogen schitterden vermaakt, hoewel ze verder niets liet blijken. ‘Ik zou niet weten of ik het tegen een speelman kan opnemen, Ewin. Maar jullie moeten me echt Moiraine noemen.’ Ze keek Rhand en Mart afwachtend aan.

‘Ik ben Martrim Cauton, vr... eh... Moiraine,’ zei Mart. Hij maakte een stijve schokkerige buiging en werd vuurrood toen hij zich oprichtte.

Rhand vroeg zich net af of hij dat ook moest doen, zoals mannen in verhalen deden, maar met Mart als voorbeeld hield hij het alleen bij zijn naam. Gelukkig struikelde hij deze keer niet over zijn eigen tong.

Moiraine keek van hem naar Mart en toen weer naar hem. Rhand bedacht dat haar glimlach, een licht krullen van de mondhoeken, net zo’n glimlach was als die van Egwene wanneer ze een geheimpje had. ’Het kan zijn dat ik af en toe wat kleine dingetjes moet doen zolang ik in Emondsveld ben,’ zei ze. ‘Zouden jullie mij daarbij misschien willen helpen?’ Ze lachte toen ze door elkaar antwoordden dat ze best bereid waren. ‘Hier,’ zei ze en Rhand zag verbaasd hoe ze een muntstuk in zijn palm drukte en met beide handen zijn vingers er stevig omheen drukte.

‘Dat hoeft niet,’ begon hij, maar ze wuifde zijn protest weg toen ze Ewin eveneens een munt gaf en daarna Marts vingers op dezelfde manier om een munt sloot als ze bij Rhand had gedaan.

‘Dat hoeft wel,’ zei ze. ‘Ik mag niet verwachten dat jullie voor niets werken. Beschouw dit als een teken en houd het bij je, zodat het je helpt herinneren dat je hebt ingestemd naar me toe te komen als ik dat vraag. Er bestaat nu een band tussen ons.’

‘lk zal het nooit vergeten,’ piepte Ewin.

‘Later moeten we praten,’ zei ze, ‘en dan moeten jullie me alles over jezelf vertellen.’

‘Vrouwe... eh Moiraine, bedoel ik,’ vroeg Rhand aarzelend toen ze zich omdraaide. Ze bleef staan en keek om en hij moest slikken voor hij verder kon gaan. ‘Waarom bent u naar Emondsveld gekomen?’

De uitdrukking op haar gezicht veranderde niet, maar opeens wilde hij dat hij het niet gevraagd had, hoewel hij niet kon zeggen waarom. Hij haastte zich echter het uit te leggen. ‘Ik wil niet onbeleefd zijn. Het spijt me. Maar het is gewoon zo dat niemand naar Tweewater komt behalve de kooplieden en marskramers, tenminste, als de sneeuw niet te hoog ligt om van Baerlon hierheen te komen. Bijna niemand. En zeker niet iemand als u. De lijfwachten van de kooplui zeggen soms dat dit een uithoek is en altijd zal blijven en ik neem aan dat iedereen van buiten dat ook denkt. Ik vroeg het me alleen maar af.’

Toen verdween haar glimlach, langzaam alsof een herinnering tot leven kwam. Een ogenblik lang keek zij hem alleen maar aan. ‘Ik bestudeer de geschiedenis,’ zei ze eindelijk, ‘en verzamel oude verhalen. Deze plek die jullie Tweewater noemen, heeft altijd mijn belangstelling gehad. Soms bestudeer ik de verhalen van wat hier lang geleden is gebeurd, hier en op andere plaatsen.’

‘Verhalen?’ vroeg Rhand. ‘Hier in Tweewater gebeurt toch nooit iets waar iemand belangstelling voor heeft? Iemand als... ‘Ik bedoel, wat zou hier nou gebeurd kunnen zijn?’

‘En hoe zou je het anders noemen dan Tweewater?’ voegde Mart eraan toe. ‘Zo is het altijd genoemd.’

‘Als het Rad des Tijds wentelt,’ zei Moiraine half tegen zichzelf en met een verre blik in haar ogen, ‘dragen plaatsen vele namen. Mensen dragen vele namen, vele gezichten. Verschillende gezichten, maar altijd dezelfde man. Toch kent niemand het Grote Patroon dat het Rad weeft, of zelfs het Patroon van een Eeuw. We kunnen slechts toezien en leren en hopen.

Rhand staarde haar aan, niet in staat een woord uit te brengen, zelfs niet om te vragen wat ze daarmee bedoelde. Hij wist niet zeker of het haar bedoeling was dat zij het hoorden. Het viel hem op dat de andere twee eveneens met stomheid waren geslagen. Ewins mond stond open.

Moiraine keek hen weer strak aan en het drietal leek met een schok wakker te worden. ‘Later zullen we praten,’ zei ze. Geen van hen zei iets. ‘Later.’ Ze liep naar de Wagenbrug en scheen eerder over de grond te zweven dan te lopen; haar mantel waaierde breed uit, net alsof ze twee vleugels had.

Toen ze wegging, kwam een grote man die Rhand niet eerder had opgemerkt, voor de herberg in beweging om haar te volgen; zijn ene hand rustte op het lange gevest van een zwaard. Zijn kleren waren van een donkergrijzig groen dat in de bladeren of schaduwen op zou lossen en zijn mantel vertoonde een werveling van grijze, groene en bruine tinten toen die in de wind bewoog. Soms leek hij bijna te verdwijnen, leek hij met die mantel tegen elke achtergrond onzichtbaar. Zijn haar was lang, bij de slapen grijs en het werd uit zijn gezicht gehouden door een smalle leren hoofdband. Dat gezicht leek uit steenachtige vlakken en hoeken te zijn gehouwen, verweerd maar rimpelloos, ondanks het grijs in zijn haar. Toen Rhand hem zag bewegen, kon hij alleen maar aan een wolf denken.

Toen de man de drie jongens passeerde, nam zijn blik hen op met ogen die even koud en blauw waren als een winterse ochtend. Het was alsof hij de jongens in zijn geest woog, maar aan zijn gezicht viel niet af te lezen wat de weegschaal hem vertelde. Hij versnelde zijn passen tot hij Moiraine had ingehaald, vertraagde vervolgens zijn gang om aan haar zijde te lopen en boog zich naar haar toe om wat re zeggen. Rhand liet zijn adem ontsnappen, die hij onbewust had ingehouden.

‘Dat was Lan,’ zei Ewin hees, alsof hij ook zijn adem had ingehouden. ‘Zo’n soort blik was het geweest, ik wed dat hij een zwaardhand is.’

‘Doe niet zo stom,’ lachte Mart, maar de lach was beverig. ‘Zwaardhanden komen alleen in verhalen voor. Zwaardhanden hebben trouwens zwaarden en wapenrustingen van goud en juwelen en ze brengen al hun tijd in het hoge noorden door, in de Verwording, waar ze het kwaad en Trolloks en dat soort dingen bestrijden.’

‘Hij zóu een zwaardhand kunnen zijn,’ hield Ewin vol.

‘Heb jij goud of juwelen bij hem gezien?’ spotte Mart. ‘Hebben we Trolloks in Tweewater? We hebben schapen. Ik vraag me af wat er hier ooit is gebeurd dat iemand als zij er belang in zou stellen.’

‘Er kan hier best iets gebeurd zijn,’ antwoordde Rhand langzaam. ‘Ze zeggen dat de herberg hier al duizend jaren staat, misschien wel langer.’

‘Duizend jaren met schapen,’ zei Mart.

‘Een zilveren penner!’ barstte Ewin los. ‘Ze heeft me een heel zilverstuk gegeven! Kun je nagaan wat ik kan kopen wanneer de marskramer komt.’

Rhand deed zijn hand open en bekeek de munt die ze hem had gegeven en liet die bijna van verbazing vallen. De dikke zilveren munt met de reliéfafbeelding van een vrouw die een vlam op haar hand balanceerde, herkende hij niet, maar hij had er wel eens bij gestaan als Bran Alveren de munten woog die de kooplieden uit andere landen meebrachten, en hij wist ongeveer hoeveel de munt waard was. Voor zoveel zilver kon hij overal in Tweewater een goed paard kopen en dan hield hij nog wat over ook.

Hij keek naar Mart en zag de verbijsterde uitdrukking waarvan hij wist dat die ook op zijn gezicht te zien moest zijn. Hij hield zijn hand schuin open, zodat alleen Mart de munt kon zien en trok vragend een wenkbrauw op. Mart knikte en een minuut lang staarden ze elkaar verstomd en verwonderd aan.

‘Wat voor werk zou ze voor ons hebben?’ vroeg Rhand ten slotte.

‘Ik weet het niet,’ zei Mart ferm, ‘en het kan me niets schelen. Ik ga hem ook niet uitgeven. Zelfs niet als de marskramer komt.’ Met deze woorden stopte hij zijn munt in de zak van zijn jas.

Rhand knikte instemmend en deed hetzelfde met zijn munt. Hij wist niet zeker waarom, maar op de een of andere manier leek Mart gelijk te hebben. De munt mocht niet worden uitgegeven. Niet wanneer die van haar kwam. Hij kon geen enkel ander doel voor het zilver bedenken, maar...

‘Denken jullie dat ik de mijne ook zou moeten bewaren?’ Gekwelde besluiteloosheid tekende Ewins gezicht.

‘Niet als je dat niet wilt,’ zei Mart.

‘Ik denk dat jij hem kreeg om uit te geven,’ zei Rhand.

Ewin keek naar zijn muntstuk, schudde toen het hoofd en stopte de zilveren penner diep weg in zijn zak. ‘Ik bewaar hem,’ zei hij spijtig.

‘Je hebt de speelman nog,’ zei Rhand en de jongen fleurde op.

‘Als hij ooit wakker wordt,’ voegde Mart eraan toe.

‘Rhand,’ vroeg Ewin, ‘is er écht een speelman?’

‘Dat zie je vanzelf wel,’ antwoordde Rhand met een lach. Het was duidelijk dat Ewin hen niet zou geloven tot hij zelf de speelman had gezien. ‘Hij zal toch eens naar beneden moeten komen.’

Achter de Wagenbrug werd geschreeuw hoorbaar en toen Rhand op keek om tezien waardoor dat werd veroorzaakt, lachte hij van harte. Een krioelende dorpsmenigte, van grijsharige bejaarden tot peuters die nauwelijks konden lopen, begeleidde een grote wagen naar de brug. De geweldige wagen werd getrokken door acht paarden en de buitenkant van de ronde huif was behangen met spullen als trossen druiven. De marskramer was eindelijk gekomen. Vreemdelingen en een speelman, vuurwerk en een marskramer. Het zou de beste Beltije worden die hij ooit had meegemaakt.

3

De marskramer

Bundels vastgebonden pannen kletterden en rinkelden toen de wagen van de marskramer over de zware balken van de Wagenbrug reed. Nog steeds omringd door een groep dorpsbewoners en boeren bracht de marskramer zijn paarden voor de herberg tot stilstand. Van alle kanten stroomden mensen toe om zich te verzamelen rond de hoge wagen, waarvan de wielen groter waren dan de dorpsbewoners, die geboeid naar de marskramer boven op de bok staarden. De man op de wagen was Padan Fajin, een bleke, magere kerel met slungelige armen en een indrukwekkende snavelvormige neus. Fajin, die altijd glimlachte alsof hij een mop kende die niemand anders kende, had zo lang als Rhand zich kon herinneren ieder voorjaar zijn wagenspan Emondsveld binnengereden.

De deur van de herberg vloog open, toen het span paarden in een wirwar van tuigriemen stilstond, en de dorpsraad verscheen, aangevoerd door meester Alveren en Tham. Vastberaden liepen ze naar buiten, zelfs Cen Buin, te midden van de opgewonden kooplustigen die riepen om spelden, kant, boeken of tientallen andere zaken. Met tegenzin ging de menigte uiteen om de raadsleden door te laten, waarna iedereen onder voortdurend geroep naar de marskramer de rijen weer vlug sloot. De meeste dorpsbewoners vroegen echter naar nieuwtjes. In de ogen van de dorpelingen vormden naalden en thee en die soort dingen maar de helft van de lading in de wagen van de marskramer.

Even belangrijk waren berichten van daarginds, nieuws uit de wereld buiten Tweewater. Sommige marskramers vertelden gewoon wat ze wisten, gooiden alles er achter elkaar uit, als een hoop geklets waar ze geen steek om gaven. Bij anderen moest je elk woord er bijna uittrekken en die vertelden met onvriendelijke tegenzin. Fajin echter praatte vrijuit, al plaagde hij soms wat door zijn verhaal te rekken en er een opvoering van te maken die een speelman eer zou aandoen. Hij vond het prachtig in het middelpunt van de belangstelling te staan, terwijl iedereen aan zijn lippen hing.

Rhand bedacht dat Fajin het wel eens vervelend zou kunnen vinden dat er een echte speelman in Emondsveld was.

De marskramer schonk de raad en de dorpsbewoners precies evenveel aandacht, terwijl hij met veel gedoe de teugels vastbond – om precies te zijn: helemaal geen aandacht. Hij knikte terloops naar niemand in het bijzonder. Hij glimlachte zonder iets te zeggen en zwaaide verstrooid naar mensen om vriendelijk te zijn, hoewel zijn vriendelijkheid iets afstandelijks had, als een klap op iemands schouder zonder ooit echt contact te hebben.

De verzoeken wat te vertellen klonken dringender, maar Fajin wachtte en deed wat dingetjes op de bok tot de menigte en de gespannen verwachting naar zijn zin groot genoeg waren. Alleen de raadsleden bleven zwijgen. Ze behielden de waardigheid die paste bij hun positie, maar de toenemende wolken pijprook boven hun hoofden verrieden hoeveel moeite het hun kostte.

Rhand en Mart drongen de menigte in en probeerden zo dicht mogelijk bij de wagen te komen. Rhand zou halverwege al zijn blijven staan, maar Mart wrong zich tussen de dicht opeengepakte mensen door tot ze vlak achter de dorpsraad stonden.

‘Ik dacht al dat je het hele festival op de boerderij zou blijven’ schreeuwde Perijn Aybara boven het lawaai uit naar Rhand. De smidsleerling met zijn krullerige haardos was een half hoofd kleiner dan Mart, maar hij was zo fors dat hij bijna twee keer de omvang van een man had, met armen en schouders die breed genoeg waren om ze met die van baas Lohan zelf te vergelijken. Hij had zich gemakkelijk door de samengestroomde menigte kunnen dringen, maar dat was niet zijn manier van doen. Hij zocht behoedzaam zijn weg tussen de toeschouwers door en verontschuldigde zich bij de mensen, die eigenlijk alleen maar op de marskramer letten. Toch bleef hij zich verontschuldigen en probeerde niemand weg te dringen, terwijl hij zich door de menigte in de richting van Rhand en Mart werkte.

‘Kun je het je voorstellen,’ zei hij toen hij eindelijk bij hen was. ‘Beltije én een marskramer, tegelijk! Ik wed dat er nog vuurwerk is ook.’

‘En dan weet je nog maar de helft,’ lachte Mart.

Perijn tuurde hem achterdochtig aan en keek vervolgens vragend naar Rhand.

‘Het is waar,’ schreeuwde Rhand en hij gebaarde toen naar de aangroeiende, schreeuwende mensenmenigte. ‘Later! Ik leg het later wel uit. Ik zei: LATER!’

Padan Fajin was echter net op de bok van de wagen gaan staan, waardoor de menigte in een oogwenk stil was geworden. Rhands laatste woorden ontploften in de stilte als vuurwerkknallen en verrasten de marskramer, die net dramatisch zijn arm had geheven en wat wilde zeggen. Iedereen draaide zich om en staarde Rhand aan. Het knokige mannetje op de wagen dat meteen met zijn eerste woorden het publiek had willen boeien, wierp Rhand een scherpe, onderzoekende blik toe.

Rhands gezicht werd vuurrood en hij wilde dat hij even klein was als Ewin en niet zo zou opvallen. Zijn vrienden bewogen zich eveneens ongemakkelijk. Nog maar een jaar eerder had Fajin hen voor het eerst enige aandacht geschonken en hen daardoor als volwassenen erkend. Fajin had meestal maar weinig geduld met iemand die te jong was om iets behoorlijks van zijn wagen te kunnen kopen. Rhand hoopte maar dat hij in de ogen van de marskramer niet opnieuw een kind was geworden.

Met een luid gesnuif trok Fajin aan zijn zware jas. ‘Nee, niet later’ wierp de marskramer tegen en hij hief opnieuw met een groots gebaar zijn hand op. ‘Ik ga het jullie nu vertellen.’ Al pratend maakte hij weidse gebaren en wierp zijn woorden naar de mensenmassa. ‘Jullie denken dat jullie in Tweewater problemen hebben gehad, niet? Nou, de hele wereld heeft ze, vanaf de Verwording tot in het zuiden aan de Zee der Stormen, van de Arythische Oceaan in het westen tot de Aielwoestenij in het oosten. En zelfs nog verder. Was de winter strenger dan je ooit eerder hebt meegemaakt, koud genoeg om je bloed te doen bevriezen en je botten te kraken? Ach! Overal was de winter koud en streng. In de Grenslanden zouden ze jullie winter lente noemen. En zeggen jullie dat de lente maar niet wil komen? Hebben wolven jullie schapen geroofd? Hebben wolven mensen aangevallen? Is het zo gegaan? Maar wat dan nog? Overal is de lente laat. Overal zijn wolven gezien, hongerig naar elk stuk vlees waar ze hun tanden in kunnen zetten, of het nou een schaap is of een mens. Maar er zijn dingen die nog erger zijn dan wolven of winter. Er zijn mensen die blij zouden zijn met jullie kleine problemen.’ Hij zweeg en wachtte af.

‘Wat is er dan erger dan wolven die schapen en mensen doden?’ wilde Cen Buin weten. Andere mensen stemden mompelend in. ‘Mensen die mensen doden.’ Het antwoord van de marskramer, op een veelzeggende toon, veroorzaakte een geschrokken gemompel dat luider werd toen hij verder sprak. ‘Ja, ik bedoel oorlog. Er is oorlog in Geldan, oorlog en waanzin. De sneeuwvlakten rond het Woud van Dallin zijn rood van mensenbloed. Raven en het gekrijs van raven aan de hemel. Legers trekken op naar Geldan. Landen, grote Huizen en machtigen zenden hun soldaten in de strijd.’

‘Oorlog?’ De mond van meester Alveren leek onhandig het onbekende woord te vormen. Niemand in Tweewater had ooit iets met oorlog te maken gehad. ‘Waar gaat de oorlog om?’

Fajin grijnsde en Rhand had het gevoel dat hij de draak stak met hun besloten wereldje en met hun onwetendheid over de grote wereld. De marskramer boog zich naar voren, alsof hij op het punt stond de dorpsmeester een geheim toe te vertrouwen, maar zijn gefluister drong met opzet ver door. ‘Het vaandel van de Draak is gehesen en mannen verzamelen zich om het te bevechten. Of zich achter het vaandel te scharen.’ Uit elke keel scheen tegelijk een zucht te komen en Rhand huiverde onwillekeurig.

‘De Draak,’ jammerde iemand. ‘De Duistere teistert Geldan!’

‘Niet de Duistere,’ gromde Haral Lohan. ‘De Draak is niet de Duistere. Bovendien is het maar een valse Draak.’

‘Laten we eerst horen wat baas Fajin te vertellen heeft,’ zei de dorpsmeester, maar zo gemakkelijk waren de mensen niet tot zwijgen te brengen. Aan alle kanten stonden mannen en vrouwen te schreeuwen in een poging elkaar te overstemmen.

‘Die is net zo slecht als de Duistere.’

‘De Draak heeft immers de wereld gebroken!’

‘Hij begon ermee! Hij zorgde ervoor dat de Tijd van Waanzin uitbrak!’

‘Je kent de voorspellingen toch! Als de Draak wordt herboren, zullen je ergste nachtmerries slechts vurige wensdromen zijn!’

‘Het is gewoon weer zo’n valse Draak. Dat moet wel.’

‘Wat maakt dat nou voor verschil? Weet je nog, die laatste valse Draak? Hij is ook een oorlog begonnen. En duizenden zijn toen gesneuveld, nietwaar Fajin? Hij heeft Illian belegerd!’

‘Het zijn duistere tijden! In twintig jaar heeft niemand beweerd de Herrezen Draak te zijn en de laatste vijf jaar zijn het er maar liefst drie. Het zijn boze tijden! Kijk maar naar het weer!’

Rhands blikken kruisten die van Mart en Perijn. Marts ogen glansden van opwinding, maar Perijn fronste bezorgd. Rhand herinnerde zich ieder verhaal dat hij had opgevangen over de mannen die zich de Herrezen Draak noemden. Al was later ook bewezen dat het valse Draken waren geweest, doordat ze stierven of verdwenen zonder ook maar één voorspelling te hebben vervuld. Wat ze gedaan hadden, was al erg genoeg. Vele naties waren verscheurd door de strijd, steden en dorpen in de as gelegd. Doden waren als herfstbladeren gevallen en vluchtelingen hadden als kudden schapen de wegen gevuld. Dat vertelden de kramers tenminste en niemand in Tweewater die ook maar een greintje verstand bezat, twijfelde daaraan. De wereld zou aan zijn eind komen, zeiden sommigen wel eens, als de echte Draak was herhoren.

‘Ophouden!’ schreeuwde de dorpsmeester. ‘Stil! Wind jezelf niet op louter door je eigen verbeelding. Geef baas Fajin de kans ons over die valse Draak te vertellen.’ De mensen werden kalmer maar Cen Buin weigerde zich de mond te laten snoeren.

‘Is het een valse Draak?’ vroeg de rietdekker zuur.

Meester Alveren knipperde met zijn ogen alsof de vraag onverwachts kwam en snauwde toen: ‘Wees geen ouwe gek, Cen!’ Maar Cen had de menigte opnieuw opgezweept.

‘Hij kan de Herrezen Draak niet zijn! Het Licht helpe ons, dat kan niet!’

‘Buin, ouwe gek! Jij wilt het ongeluk oproepen, hè?’

‘En daarna noem je zeker de Duistere! Je bent van de Draak bezeten, Cen Buin! Je roept zo het leed over ons allen af!’

Cen keek uitdagend rond, probeerde de boze blikken te pareren en verhief zijn stem. ‘Ik heb Fajin niet horen zeggen dat het een valse Draak was. En jij ook niet! Heb je soep in je ogen? Waar is de oogst die nu kniehoog of nog hoger zou moeten staan? Waarom is het nog winter, terwijl het al een maand lente had moeten zijn?’ Er klonk boos geschreeuw dat Cen stil moest zijn. ‘Ik houd mijn mond niet! Ik vind het ook vervelend erover te praten, maar ik stop mijn hoofd niet in een mand als een Tarenveerder mijn hals wil afsnijden. En ik ga niet aan Fajins touwtjes dansen om hem een plezier te doen, o nee, deze keer niet. Spreek duidelijke taal, kramer. Wat heb je gehoord? Nou? Is deze man een valse Draak?’

Als Fajin al van streek was door het nieuws dat hij had meegebracht of door het oproer dat hij had veroorzaakt, dan liet hij het in elk geval niet merken. Hij haalde slechts zijn schouders op en hield een magere vinger tegen zijn neus. ‘Wat dat betreft, tja, wie kan het weten tot het voorbij is en afgehandeld?’ Hij zweeg even met die geheimzinnige grijns van hem en liet zijn ogen over de mensen dwalen, alsof hij zich voorstelde hoe ze zouden reageren en dat grappig vond. ’Ik weet wel’ zei hij, iets te achteloos, ‘dat hij de Ene Kracht kan geleiden. De anderen konden het niet. Maar hij kan geleiden. De grond scheurt open onder de voeten van zijn vijanden en door zijn stem scheuren sterke muren. De bliksem flitst als hij wil en slaat in waar hij wijst. Dat heb ik gehoord, gehoord van mannen die ik geloof.’

Er viel een verbijsterde stilte. Rhand keek naar zijn vrienden. Perijn leek iets te zien wat hem niet beviel, maar Mart was nog steeds opgewonden.

Tham leek minder beheerst dan anders toen hij zich bezorgd vooroverboog naar de dorpsmeester, maar voor hij wat kon zeggen, barstte Ewin Fingar uit: ‘Hij wordt gek en sterft! In de verhalen worden mannen die de Kracht kunnen geleiden, altijd gek, ze rotten weg en sterven. Alleen vrouwen kunnen de Kracht aanraken. Weet hij dat dan niet?’ Hij dook weg voor de oorvijg die baas Buin hem wilde geven.

‘Houd daarmee op, knaap.’ Cen balde een knoestige vuist voor Ewins gezicht. ‘Wees beleefd en laat dit aan de oudere mensen over. Maak dat je wegkomt!’

‘Beheers je, Cen,’ gromde Tham. ‘De jongen is alleen maar nieuwsgierig. Het is niet nodig dat je je als een dwaas aanstelt.’

‘Wees volwassen,’ voegde Bran eraan toe. ‘En gedraag je eens een keer als lid van de dorpsraad.’

Het rimpelige gezicht van Cen werd met elk woord van Tham en de dorpsmeester roder tot hij bijna paars zag. ‘Jullie weten over wat voor soort vrouwen hij het heeft. Houd die frons maar voor je, Lohan, en dat geldt ook voor jou, Craaf. Dit is een net dorp van nette mensen en het is al erg genoeg dat Fajin hier staat te praten over valse Draken die de Kracht gebruiken zonder dat deze van Draken bezeten idioot er nog Aes Sedai bijhaalt. Over sommige dingen hoor je gewoon niet te praten en ik maal er niet om als jullie die stomme speelman maar elk verhaal naar believen laten vertellen. Het hoort niet, het past niet.’

‘Ik heb nooit iets gezien, gehoord of geroken waar niet over gepraat mocht worden,’ zei Tham, maar Padan Fajin was nog niet klaar.

‘De Aes Sedai zijn er al bij betrokken,’ liet de marskramer weren. ‘Er is een groep uit Tar Valon naar het zuiden getrokken. Al wordt er nog zo erg gevochten, alleen Aes Sedai kunnen hem verslaan als hij de Kracht kan geleiden. En alleen Aes Sedai weten wat ze met hem moeten doen, wanneer hij is verslagen. Als hij wordt verslagen.’ Ergens in de menigte kreunde iemand en zelfs Tham en Bran keken elkaar bezorgd aan. Groepjes dorpelingen klampten elkaar aan en sommigen trokken hun jassen dichter om zich heen, hoewel de wind was afgenomen.

‘Natuurlijk wordt hij verslagen,’ schreeuwde iemand.

‘Die valse Draken worden ten slotte altijd verslagen!’

‘Dat moet toch zeker!’

‘En als dat niet gebeurt?’

Tham was het eindelijk gelukt zachtjes iets in het oor van de dorpsmeester te zeggen. Bran knikte zo nu en dan, negeerde de herrie om hem heen en wachtte tot Tham uitgesproken was voor hij zijn eigen stem verhief.

‘Jullie! jullie allemaal. Wees stil en luister!’ Het geschreeuw stierf weg tot geroezemoes. ‘Dit is belangrijker dan het gewone nieuws van daarginds. Het zal besproken worden door de dorpsraad. Baas Fajin, wilt U met ons meegaan de herberg in, dan willen we u enkele vragen stellen.’

‘Een lekkere pul warme kruidenwijn zou me op dit moment best bevallen,’ antwoordde de kramer grinnikend. Hij sprong van de wagen af, sloeg het stof van zijn handen en trok opgewekt zijn mantel recht. ‘Zouden jullie mijn paarden kunnen verzorgen, alsjeblieft?’

‘Ik wil horen wat hij te vertellen heeft!’ Verschillende stemmen lieten hun protest horen.

‘Je kunt hem niet meenemen! Mijn vrouw heeft me gestuurd om spelden te kopen!’ Dat was Wit Kongar, die ineenkromp onder de blikken die anderen hem toewierpen, maar toch manmoedig bleef staan.

‘Wij hebben ook het recht hem vragen te stellen!’ schreeuwde iemand achteraan, ‘ ik...’

‘Zwijg!’ brulde de dorpsmeester, die daarmee een geschrokken stilte schiep. ‘Als de raad zijn vragen heeft gesteld, zal baas Fajin terugkomen om jullie al het nieuws te vertellen. En om zijn potten en pannen te verkopen. Hu! Tad! Zet de paarden van baas Fajin op stal.’

Tham en Bran gingen naast de marskramer staan, de rest van de raad dromde achter hen samen en de hele groep liep De Wijnbron in en sloot de deur resoluut voor de neus van de mensen die na hen naar binnen wilden. Het bonzen tegen de deur leverde slechts een schreeuw op van de dorpsmeester. ‘Ga naar huis!’

Mensen drentelden voor de herberg heen en weer en bespraken met elkaar de zaken waarover de kramer had verteld en wat ze betekenden. Ze vroegen zich af welke vragen de raad zou stellen en wanneer zij ze zouden horen en zelf hun vragen zouden mogen stellen. Sommigen tuurden door de voorste ramen van de herberg naar binnen en enkelen ondervroegen zelfs Hu en Tad, hoewel het absoluut niet duidelijk was wat zij werden verondersteld te weten. De twee forse stalknechten gromden alleen als antwoord en werkten verder aan het aftuigen van het paardenspan. Een voor een werden de paarden van Padan Fajin weggeleid en toen het laatste in de stal stond, kwamen de knechten niet terug.

Rhand negeerde de menigte. Hij ging op de rand van de oude stenen fundering zitten, sloeg zijn mantel om zich heen en keek strak naar de herbergdeur. Geldan, Tar Valon. De namen alleen al waren vreemd en opwindend. Het waren plaatsen die hij alleen kende uit het nieuws van de marskramers en van verhalen die de wachters van de kooplieden vertelden. Aes Sedai en oorlogen en valse Draken: die kwamen alleen in verhalen voor, verhalen die ’s nachts bij de haard werden verteld, terwijl een kaars vreemde vormen op de muren flakkerde en de wind rond de luiken gierde. Alles bij elkaar genomen koos hij liever voor sneeuwstormen en wolven. Maar het moest daarginds, buiten Tweewater, anders zijn, alsof je leefde in een verhaal van een speelman. Een avontuur. Een lang avontuur. Je hele leven lang.

Langzaam verspreidden de dorpsbewoners zich, nog steeds mompelend en hoofdschuddend. Wit Kongar loerde de nu verlaten wagen in, alsof hij dacht daarbinnen een tweede verstopte marskramer te zien. Ten slotte bleven slechts enkele jongeren achter. Mart en Perijn drentelden naar het plekje waar Rhand zat.

‘Ik moet nog zien of de speelman dit kan verbeteren,’ zei Mart opgewonden, ‘ik vraag me af of wij ooit die valse Draak zullen zien.’

Perijn schudde zijn warrige haardos, ‘ik wil hem niet zien. Misschien ergens anders, maar niet in Tweewater. Niet als dat oorlog betekent’

‘Zeker niet als dat betekent dat de Aes Sedai hierheen komen’ voegde Rhand eraan toe. ‘Of ben je vergeten wie het Breken heeft veroorzaakt? Misschien is de Draak ermee begonnen, maar het waren de Aes Sedai die de wereld echt hebben gebroken.’

‘Ik heb eens iets gehoord’ zei Mart langzaam, ‘van de wachter van een wolkoopman. Die zei dat de Draak zou herrijzen in de tijd van de grootste nood van de mensheid, en ons dan allemaal zou redden’

‘Nou, hij was een dwaas als hij dat geloofde’ zei Perijn ferm. ‘En jij een nog grotere dwaas om ernaar te luisteren.’ Het klonk niet alsof hij boos was, Perijn werd niet zo snel boos. Maar soms kreeg hij genoeg van de watervlugge verbeelding van Mart en dat was dan in zijn stem te horen. ‘Ik neem aan dat hij ook beweerde dat we daarna in een nieuwe Eeuw der Legenden zouden leven.’

‘Ik heb niet gezegd dat ik het geloofde,’ protesteerde Mart. ‘Ik heb het alleen gehoord. Nynaeve was er ook bij en ik dacht dat ze mij en die wachter zou gaan villen. Hij vertelde – die wachter – dat een heleboel mensen dat echt geloven en alleen maar bang zijn dat toe te geven, bang voor de Aes Sedai of de Kinderen van het Licht. Hij wou niks meer kwijt toen Nynaeve op ons afstormde. Ze heeft het aan de koopman verteld en hij zei dat het de laatste reis voor die wachter was geweest’

‘En dat is maar goed ook’ zei Perijn. ‘De Draak zou ons redden? Net een Kopin-praatje’

‘En wat voor nood is groot genoeg dat wij zouden willen dat de Draak ons ervan kwam redden?’ peinsde Rhand. ‘Je zou net zo goed hulp aan de Duistere kunnen vragen’

‘Dat heeft hij niet gezegd,’ antwoordde Mart aarzelend. ‘En hij heeft het ook niet gehad over een nieuwe Eeuw der Legenden. Hij zei dat de wereld verscheurd zou worden door de komst van de Draak.’

‘Dat zou ons zeker redden,’ zei Perijn droogjes. ‘Weer een Breken.’

‘Drakenvuur!’ gromde Mart. ‘Ik vertel jullie alleen wat de wacht mij zei.’

Perijn schudde het hoofd. ‘Ik hoop maar dat de Aes Sedai en die Draak, vals of niet, wegblijven. Misschien zal Tweewater zo gespaard blijven.’

‘Jij denkt dat zij echt Duistervrienden zijn?’ Mart fronste nadenkend het hoofd.

‘Wie?’ vroeg Rhand.

‘De Aes Sedai.’

Rhand keek even Perijn aan, die zijn schouders ophaalde. ‘De verhalen,’ begon hij langzaam, maar Mart onderbrak hem.

‘Niet alle verhalen zeggen dat ze de Duistere dienen, Rhand.’

‘Licht, Mart,’ zei Rhand. ‘Zij hebben het Breken veroorzaakt. Wat wil je nou nog meer?’

‘Het zal wel zo zijn,’ zuchtte Mart en hij toonde het volgende ogenblik alweer een brede grijns. ‘De ouwe Bili Kongar zegt dat ze niet bestaan. Aes Sedai. Duistervrienden. Gewoon verzonnen, zegt hij. Hij zegt ook dat hij niet in de Duistere gelooft.’

Perijn snoof. ‘Kopin-praat van een Kongar. Daar kun je toch niks van verwachten?’

‘Ouwe Bili noemde de Duistere. Ik wed dat je dat niet wist.’

‘Licht!’ hijgde Rhand.

Marts grijns werd breder. ‘Het was de vorige lente, net voor de snijworm op zijn akkers zat en verder bij niemand anders. Vlak voor iedereen bij hem thuis ziek in bed lag met geeloogkoorts. Ik heb het hem horen zeggen. Hij beweert nog steeds dat hij het niet gelooft, maar telkens als ik hem vraag de Duistere te noemen, gooit hij iets naar me toe.’

‘En jij bent wel zo stom om dat te doen, hè, Martrim Cauton?’ Nynaeve Almaeren kwam bij hun groepje staan; de donkere vlecht die over haar schouder lag, stond van boosheid bijna overeind. Rhand krabbelde overeind. Slank en amper reikend tot Marts schouders leek de Wijsheid op dat moment groter dan een van hen en het deed er niet toe dat ze jong en knap was. ‘Ik vermoedde toen al iets dergelijks van Bili Kongar, maar ik dacht dat jij toch wel meer hersens in je hoofd had dan hem uit te dagen zoiets te doen. Misschien ben je oud genoeg om te trouwen, Martrim Cauton, maar eigenlijk zou je nog aan de schort van je moeder moeten hangen. Je speelt het nog eens klaar zelf de Duistere te noemen.’

‘Nee, Wijsheid’ protesteerde Mart en hij keek alsof hij heel ver weg wilde zijn. ‘Het was ouwe Bi... Ik bedoel, baas Kongar en niet ik! Bloed en as, ik...!’

‘Spoel je mond, Martrim!’

Rhand ging nog rechter staan, ook al waren haar vlammende blikken niet voor hem bestemd. Perijn keek al even bedremmeld. Later zou een van hen vrijwel zeker klagen dat een vrouw hen op hun kop gaf, een vrouw die nauwelijks ouder was dan zij. Dat zeiden ze altijd na een van Nynaeves tirades, maar nooit als ze het kon horen. Als ze echter oog in oog stonden leek het leeftijdsverschil wel eeuwen. Vooral als ze boos was. De stok in haar hand was van onderen veel dikker en had bovenaan een smalle kromming. Ze was in staat iedereen een klap te geven die volgens haar dwaas handelde – op hoofd, handen of benen – ongeacht leeftijd of aanzien. De Wijsheid eiste zo volledig zijn aandacht op dat Rhand aanvankelijk helemaal niet zag dat ze niet alleen was. Toen hij zijn vergissing bemerkte, overwoog hij weg te glippen, wat Nynaeve later ook zou zeggen of doen.

Enkele stappen achter de Wijsheid stond Egwene gespannen toe te kijken. Even lang als Nynaeve en even donker getint, had ze op dat moment haar evenbeeld kunnen zijn. Ze stond hem boos, met haar armen over elkaar en met een samengeknepen mond van afkeuring aan te kijken. De kap van haar zachte grijze mantel overschaduwde haar gezicht, waarop geen lachje te bekennen was.

Eigenlijk zouden die twee jaar verschil in leeftijd hem enig voordeel moeten geven, eerlijk waar, maar zo lagen de zaken niet. Zelfs als hij op zijn best was, was hij nooit erg rap van tong als hij met een van de meisjes in het dorp stond te pralen, in tegenstelling tot Perijn. En als Egwene hem zo fel met die grote ogen van haar aankeek, alsof zij alleen maar op hem lette, leek hij gewoon de woorden niet te kunnen vinden die hij had willen zeggen. Misschien kon hij ertussenuit knijpen zodra Nynaeve klaar was. Maar hij wist dat hij dat niet zou doen, ook al begreep hij de reden niet.

‘Als je niet meer als een schaap met maankolder staat te gapen, Rhand Altor,’ zei Nynaeve, ‘dan kun je mij misschien vertellen waarom jullie erover stonden te praten. Zelfs met jullie stierkalfhersens zijn jullie toch verstandig genoeg om er niet eens over te fluisteren.’

Rhand schrok op en wist met moeite zijn ogen op Nynaeve te richten. De glimlach op haar gezicht bracht hem nog meer van zijn stuk. Nynaeve klonk vinnig, maar zij glimlachte ook alsof ze iets wist, tot Mart hardop begon te lachen. De glimlach van de Wijsheid verdween en de blik die ze Mart toewierp, smoorde zijn lachen tot een verstikt gerochel.

‘Nou, Rhand?’ zei Nynaeve.

Vanuit zijn ooghoeken zag hij dat Egwene nog stond te glimlachen.

Wat was hier nou leuk aan? ‘Tja, we hadden het er gewoon over, Wijsheid,’ zei hij gehaast. ‘De marskramer – Padan Fajin... eh... baas Fajin – bracht ons het nieuws van een valse Draak in Geldan, van oorlog en Aes Sedai. De raad vond het belangrijk genoeg om er met hem over te praten. Waar zouden we het anders over moeten hebben?’

Nynaeve schudde het hoofd. ‘Dus daarom staat de marskramerwagen er verlaten bij. Ik hoorde mensen erheen hollen, maar tot haar koorts gezakt was, kon ik vrouw Ayellin niet in de steek laten. Dus de raad ondervraagt de marskramer over wat er in Geldan gebeurt, hè? Als ik ze goed ken, stellen ze alleen verkeerde vragen en geen enkele goede. De vrouwenkring zal er zoals gewoonlijk wel weer iets nuttigs uit moeten halen.’ Ze schikte haar mantel stevig om haar schouders en ging de herberg binnen.

Egwene ging niet achter haar aan. Toen de deur achter Nynaeve dichtviel, ging zij pal voor Rhand staan. De denkrimpels waren weg, maar ze keek hem fel aan en hij voelde zich niet op zijn gemak. Hij keek naar zijn vrienden, maar die grijnsden breed en lieten hem staan.

‘Je moet je door Mart niet bij zijn dwaasheden laten betrekken, Rhand’ zei Egwene even plechtig als een Wijsheid in eigen persoon, maar opeens begon ze te giechelen. ‘Zo heb ik je nog nooit zien kijken, afgezien van die keer dat Cen Buin jullie in zijn appelbomen betrapte, toen jullie tien waren.’

Hij schuifelde wat met zijn voeten en wierp een blik op zijn vrienden. Ze stonden niet zo ver van hem af en Mart praatte met wilde gebaren.

‘Wil jij morgen met me dansen?’ Dat had hij niet willen zeggen. Hij wilde echt met haar dansen, maar hij wilde zich ook op zijn gemak voelen en dat zou zeker niet gebeuren als hij bij haar was. Zoals nu. Haar mondhoeken krulden tot een glimlachje, ’s Middags dan’ zei ze. ‘In de ochtend heb ik het te druk.’

Hij hoorde Perijn, die bij de anderen stond, roepen: ‘Een speelman?!’ Egwene draaide zich om, maar Rhand legde zijn hand op haar arm. ‘Te druk? Waarmee?’

Ondanks de kou schoof ze de kap van haar mantel terug en schijnbaar achteloos sloeg ze haar haren over haar schouder naar voren. Enkele weken geleden hingen haar haren in donkere lokken tot over haar schouders, met alleen een rood lint dat ze uit haar gezicht weg hield. Nu waren ze in een lange vlecht gebonden.

Hij stond naar de vlecht te staren alsof het een adder was en wierp een verholen blik op de Lenteboom, die nu eenzaam op de Brink stond, klaar voor morgen. In de ochtend zouden de ongetrouwde vrouwen van huwbare leeftijd de Boomdans doen. Hij slikte heftig. Het was op de een of andere manier nooit bij hem opgekomen dat zij allebei de huwbare leeftijd zouden bereiken.

‘Alleen omdat iemand oud genoeg is om te trouwen’ mompelde hij, ‘wil dat nog niet zeggen dat het ook zou moeten. Niet meteen.’

‘Natuurlijk niet. Of nooit.’

Rhand knipperde met zijn ogen. ‘Nooit?’

‘Een Wijsheid trouwt bijna nooit. Nynaeve heeft me lesgegeven, weet je. Ze zegt dat ik talent heb, dat ik kan leren naar de wind te luisteren. Nynaeve zegt dat niet alle Wijsheden dat kunnen, ook al beweren ze van wel.’

‘Wijsheid!’ hoonde hij. Hij zag de gevaarlijke glans in haar ogen niet. ‘Nynaeve zal hier nog zeker zo’n vijftig jaar de Wijsheid zijn. Waarschijnlijk langer. Ben je van plan de rest van je leven haar leerling te zijn?’

‘Er zijn andere dorpen,’ antwoordde ze verhit. ‘Nynaeve zegt dat de dorpen ten noorden van de Taren altijd een Wijsheid van buiten kiezen. Zij denken dat ze daarmee voorkomen dat ze iemand van de dorpsbewoners voortrekken.’

Zijn plezier smolt even snel weg als die was opgekomen. ‘Buiten Tweewater? Dan zie ik je nooit meer.’

‘En dat vind je niet leuk? Je hebt de laatste tijd nauwelijks laten merken dat je ook maar iets om me geeft.’

‘Niemand vertrekt ooit voorgoed uit Tweewater,’ ging hij door. ‘Misschien iemand van Tarenveer, maar die doen toch al vreemd. Je kunt ze amper mensen van Tweewater noemen.’

Egwene slaakte een vermoeide zucht. ‘Nou, misschien ben ik ook vreemd. Misschien wil ik wat van die plaatsen zien waar ik in de verhalen over hoor. Heb je daar wel eens aan gedacht?’

‘Natuurlijk heb ik dat. Ik heb misschien dagdromen, maar ik weet het verschil tussen een dagdroom en de werkelijkheid.’

‘En ik niet?’ vroeg ze woedend en ze draaide hem meteen de rug toe.

‘Dat bedoelde ik niet. Ik had het over mezelf. Egwene?’

Ze rukte haar mantel als een muur om haar heen om hem buiten te sluiten en deed stijfjes enkele stappen van hem vandaan. Geërgerd streek hij over zijn hoofd. Hoe moest hij het uitleggen? Dit was niet de eerste keer dat zij een betekenis aan zijn woorden hechtte waar hij nooit aan gedacht had. In haar huidige stemming zou een misstap de zaak alleen maar erger maken en hij was er behoorlijk zeker van dat bijna alles nu een misstap zou zijn.

Toen kwamen Mart en Perijn terug. Egwene negeerde hun komst. Ze keken haar aarzelend aan en voegden zich toen bij Rhand.

‘Moiraine heeft Perijn ook een munt gegeven,’ zei Mart. ‘Net zo een als die van ons.’ Hij wachtte en voegde eraan toe: ‘En hij heeft de ruiter gezien.’

‘Waar?’ wilde Rhand weten. ‘Wanneer? Heeft iemand anders hem gezien? Heb je het iemand verteld?’

Perijn hief zijn brede hand in een kalmerend gebaar op. ‘Eén vraag tegelijk. Ik zag hem aan de rand van het dorp naar de smidse kijken, gisteren, precies toen de schemering inviel. Hij bezorgde me echt de koude rillingen. Ik vertelde het baas Lohan, maar toen hij keek, was er niemand. Hij zei dat ik spoken zag. Maar hij hield zijn grootste hamer bij zich toen we het smidsvuur doofden en het gereedschap opborgen. Dat heeft hij nog nooit eerder gedaan.’

‘Hij geloofde je dus,’ zei Rhand, maar Perijn haalde zijn schouders op.

‘Weet ik niet. Ik vroeg hem waarom hij de hamer bij zich had terwijl ik alleen maar spoken had gezien en hij zei iets over wolven die roekeloos het dorp binnen konden komen. Misschien dacht hij dat ik wolven had gezien, maar hij weet beter. Ik kén het verschil tussen een wolf en een man te paard, zelfs in de schemering. Ik weet wat ik heb gezien en niemand kan me van het tegendeel overtuigen.’

‘Ik geloof je,’ zei Rhand. ‘Vergeet niet dat ik hem ook gezien heb.’

Perijn knorde tevreden, alsof hij er niet zeker van was geweest.

‘Waar hebben jullie het over?’ wilde Egwene opeens weten.

Rhand wilde dat ze zachter hadden gepraat. Als hij had geweten dat ze had staan luisteren, had hij dat beslist ook gedaan. Mart en Perijn grijnsden dwaas en struikelden bijna over hun woorden bij hun verhaal over hun ontmoetingen met de ruiter in de duistere mantel, maar Rhand hield zijn mond. Hij wist al wat ze zou zeggen als ze klaar waren.

‘Nynaeve had gelijk,’ zei Egwene tegen niemand in het bijzonder toen de twee jongens zwegen. ‘Geen van jullie kan al zonder tuigje los. Mensen rijden op paarden, weet je. Dat maakt ze nog geen monsters uit een sprookje.’ Rhand knikte instemmend in zichzelf; net wat hij al had gedacht. Ze wendde zich tot hem. ‘En jij vertelt die verhaaltjes rond. Jij bent soms ook niet goed wijs, Rhand Altor. De winter is al erg genoeg geweest zonder dat jij ook nog kinderen bang moet maken.’

Rhand schonk haar een zure grijns. ‘Ik heb niks rondverteld, Egwene. Maar ik zag wat ik heb gezien en het was geen boer die naar een verdwaalde koe zocht.’

Egwene haalde diep adem en opende haar mond om iets te zeggen toen de deur van de herberg openging en een man met pluizig wit haar zich naar buiten haastte, alsof hij werd achtervolgd.

4

De speelman

De deur van de herberg bonsde dicht achter de witharige man, die zich meteen nijdig omdraaide. Hij was mager en zou zonder zijn kromme rug lang zijn geweest. De vlugge manier waarop hij zich bewoog, leek niet te passen bij zijn leeftijd. Zijn mantel leek helemaal uit kleurige lapjes te bestaan, in allerlei vreemde vormen en maten, die bij ieder zuchtje wind opfladderden. Ondanks hetgeen meester Alveren had gezegd, zag Rhand dat de mantel vrij dik was. De lapjes waren er slechts als versiering opgenaaid.

‘De speelman,’ fluisterde Egwene opgewonden.

De witharige man draaide zich weer met flapperende mantel om. Zijn lange jas had vreemde, ruime mouwen en grote zakken. Een dikke snor, even sneeuwwit als het haar op zijn hoold, trilde rond zijn mond en zijn gezicht was even verweerd als een eeuwenoude boom. Met zijn lange, rijkversierde pijp waaruit een sliertje rook kringelde, maakte hij een gebiedend gebaar naar Rhand en de anderen. Blauwe ogen tuurden vanonder harige witte wenkbrauwen en boorden zich in alles waarnaar hij keek.

Rhand staarde strak naar de ogen van de man. In Tweewater had iedereen donkere ogen, net als de meeste kooplieden en hun lijfwachten, net als trouwens iedereen die hij ooit had ontmoet. De Kongars en Kopins hadden hem om zijn grijze ogen uitgelachen, tot de dag dat hij Ewal Kopin eindelijk een dreun op zijn neus had verkocht. De Wijsheid had hem daarover stevig onderhouden. Hij vroeg zich af of er een streek was waar niemand donkere ogen had. Misschien komt Lan ook uit zo’n streek.

‘Wat is dit voor dorp?’ vroeg de speelman bars. Hij had een diepe stem, die op de een of andere manier gebiedender klonk dan de stem van een gewone sterveling. Zelfs hierbuiten leek de stem een grote zaal te vullen en van de muren terug te kaatsen. ‘Die grappenmakers in dat dorp op de heuvel zeiden me dat ik hier voor donker kon zijn, maar vergaten te zeggen dat dat alleen lukte als ik vroeg in de morgen vertrok. En als ik eindelijk hier aankom, verkleumd tot op het bot en verlangend naar een warm bed, moppert jullie herbergier over te laat komen, alsof ik een zwervende varkenshoeder ben en jullie dorpsraad mij niet heeft gesmeekt mijn kunsten op dat feest van jullie te vertonen. En hij heeft me niet één keer gezegd dat hij ook de dorpsmeester is.’ Hij zweeg om adem te halen, nam hen allen in één oogopslag op, en ging meteen weer door: ‘Toen ik beneden kwam voor een pijpje bij het vuur en een pul bier, staarde iedere kerel in de gelagkamer me aan alsof ik hun vervelende zwager was die geld kwam lenen. Een ouwe opa begint tegen me te ratelen over het soort verhalen dat ik wel of niet behoor te vertellen, vervolgens schreeuwt een kindvrouwtje tegen me dat ik op moet donderen en bedreigt me met een grote knuppel als ik niet snel genoeg zou doorlopen. Dat heb ik nog nooit meegemaakt, dat een speelman zo wordt behandeld’

Egwenes gezicht was het aankijken waard. Haar opengesperde ogen waren een en al verbijstering door de aanblik van een echte speelman, en tegelijk verward door haar verlangen om Nynaeve te verdedigen.

‘Neemt u me niet kwalijk, meester speelman’ zei Rhand. Hij besefte dat hij ook dwaas stond te grijnzen. ‘Dat was onze Wijsheid en...’

‘Dat knappe opdondertje van een meisje?’ riep de speelman uit. ‘Een Dorpswijsheid? Nee maar, op haar leeftijd kan ze beter gaan vrijen met de jongelui dan het weer voorspellen en de zieken genezen.’

Rhand voelde zich niet op zijn gemak. Hij hoopte dat Nynaeve nooit zou horen wat de man van haar vond. Tenminste niet voordat hij had opgetreden. Perijn kromp bij de woorden van de speelman in elkaar en Mart floot geluidloos alsof ze beiden hetzelfde dachten als hij.

‘De mannen waren van de dorpsraad’ ging Rhand verder. ‘Ik weet zeker dat ze niet onbeleefd wilden zijn. Ziet u, we hebben net gehoord dat er oorlog is in Geldan en dat een man beweert de Herrezen Draak te zijn. Een valse Draak. Aes Sedai uit Tar Valon rijden erheen. De raad probeert te beslissen of we hier in gevaar verkeren.’

‘Oud nieuws, zelfs in Baerlon,’ zei de speelman verachtelijk, ‘en dat is wel de laatste plaats ter wereld waar je iets hoort.’ Hij zweeg, keek het dorp rond en voegde er droogjes aan toe: ‘De op één na laatste plaats.’ Toen vielen zijn ogen op de wagen voor de herberg, die er verlaten bij stond. ‘Ik dacht al dat ik daarbinnen Padan Fajin herkende.’ Zijn stem was nog diep, maar de galm was verdwenen en vervangen door hoon. ‘Fajin is altijd al een rappe onheilsbode geweest en hoe slechter, hoe sneller. Hij lijkt meer op een zwarte raaf dan op een man.’

‘Baas Fajin is vaak in Emondsveld geweest,’ zei Egwene terwijl er eindelijk iets van afkeuring in haar opgetogenheid doorklonk. ‘Hij lacht graag en vaak en brengt veel meer goed nieuws dan slecht.’

De speelman schonk haar een korte blik en glimlachte toen weer breeduit. ‘Nee maar, jij bent een lief ding. Je zou rozenknoppen in je haar moeten dragen. Jammer genoeg kan ik geen rozen uit de lucht plukken, tenminste niet dit jaar, maar hoe zou je het vinden om morgen naast me te staan bij mijn optreden? Mij de fluit aangeven als ik die wil en wat andere dingetjes. Ik laat altijd het mooiste meisje helpen’

Perijn grijnsde en Mart, die had staan grinniken, lachte nu hardop. Rhands ogen knipperden verrast; Egwene stond hem kwaad aan te kijken en hij had niet eens geglimlacht. Ze richtte zich op, draaide zich om en zei al te kalm: ‘Dank u, meester speelman. Ik wil u met alle genoegen bijstaan.’

‘Thom Merrilin,’ zei de speelman. Ze staarden hem aan. ‘Mijn naam is Thom Merrilin, niet meester speelman.’ Hij hees de veelkleurige mantel verder over zijn schouders en opeens schalde zijn stem weer alsof hij in een grote zaal stond. ‘Eens was ik hofbard, en hoewel ik nu gestegen ben tot de verheven rang van meestér-speelman, blijft mijn naam toch simpel Thom Merrilin en speelman is de eenvoudige titel waar ik me mee tooi.’ En hij maakte zo’n ingewikkelde buiging met zijn zwierige mantel dat Mart klapte en Egwene waarderend mompelde.

‘Meester... eh... baas Merrilin,’ zei Mart, onzeker over de juiste aanspreekvorm na alles wat Thom Merrilin had gezegd, ‘wat is er gaande in Geldan? Weet u iets van de valse Draak? Of van de Aes Sedai?’

‘Zie ik eruit als een marskramer, jongen?’ gromde de speelman terwijl hij zijn pijp uitklopte op de muis van zijn hand. Hij liet hem ergens in zijn mantel verdwijnen, of in zijn jas; Rhand wist niet zeker waar hij was gebleven. ‘Ik ben een speelman, geen nieuwsbode. En ik waak er zorgvuldig voor nooit iets van de Aes Sedai af te weten. Dat is veel veiliger.’

‘Maar de oorlog...’ begon Mart gretig, maar Thom Merrilin bracht hem tot zwijgen.

‘Jongen, in oorlogen doden dwazen andere dwazen om dwaasheden. Meer hoeft niemand te weten. Ik ben hier voor mijn kunst.’ Opeens wees hij naar Rhand. ‘Jij, kerel. Jij bent me een lange. Nog niet helemaal uitgegroeid, maar ik betwijfel of iemand anders in deze streek jouw lengte heeft. En er zijn er ook niet veel in dit dorp met jouw kleur ogen, wed ik. Het punt is, jij bent zo breed als een bijlsteel en even lang als een Aielman. Hoe heet je, kerel?’

Rhand gaf aarzelend zijn naam, onzeker of de man hem niet voor de gek hield, maar de speelman had zich al tot Perijn gewend. ‘En jij hebt haast dezelfde omvang als een Ogier. Bijna tenminste. Hoe heet jij?’

‘Pas als ik op mijn eigen schouders ga staan’ lachte Perijn. ‘Ik vrees dat Rhand en ik maar gewone mensen zijn, baas Merrilin, geen verzonnen schepsels uit uw verhalen. Ik ben Perijn Aybara’

Thom Merrilin trok aan een snorpunt. ‘Zo zo, verzonnen schepsels uit mijn verhalen. Dus dat zijn ze? Kerels als jullie moeten wel overal geweest zijn, lijkt mij.’

Rhand hield zijn mond stijf dicht; hij was er bijna zeker van dat ze het mikpunt van een grap waren, maar Perijn reageerde. ‘Wij zijn alledrie al helemaal in Wachtheuvel en Devenrit geweest. Maar weinig mensen uit het dorp hebben zo ver gereisd’ Hij schepte niet op, dat deed Perijn zelden. Hij vertelde gewoon de waarheid.

‘Wij hebben ook de Slikken gezien’ voegde Mart eraan toe en hij klonk opschepperig. ‘Dat is het moeras aan de andere kant van het Waterwold. Daar gaat helemaal niemand heen behalve wij – ’t is daar een en al drijfzand en veengrond. En er gaat ook niemand naar de Mistbergen, maar wij hebben het een keer gedaan. Tot de voet ervan, tenminste’

‘Nee maar, zo ver?’ mompelde de speelman, die nu voortdurend langs zijn snor streek. Rhand dacht dat hij een glimlach verborg en hij zag Perijn fronsen.

‘Het brengt ongeluk de bergen in te trekken’ zei Mart verdedigend. ‘Dat weet iedereen.’

‘Pure dwaasheid, Martrim Cauton’ onderbrak Egwene hem boos. ‘Nynaeve zegt..’ Ze hield zich in, haar wangen kleurden roze en de blik die ze Thom Merrilin schonk, was niet zo vriendelijk als eerst.

‘Het hoort niet dat u... Het is niet...’ Haar gezicht werd roder en ze zweeg. Mart knipperde met zijn ogen, alsof hij een vermoeden kreeg van wat er gaande was.

‘Je hebt gelijk, kind’ zei de speelman ietwat schuldbewust. ‘Ik bied nederig mijn verontschuldiging aan. Ik ben hier om te vermaken. Ach, mijn tong heeft me altijd al in moeilijkheden gebracht’

‘Misschien hebben wij niet zo ver gereisd als u’ zei Perijn op vlakke toon, ‘maar wat heeft Rhands lengte met dat alles te maken?’

‘Alleen dit, kerel. Straks mag je proberen mij op te tillen, maar je zult niet in staat zijn mijn voeten van de grond te krijgen. Jij niet en die lange vriend van je niet – Rhand, hè? – en elke andere man ook niet. Nou, wat zeg je daarop?’

Perijn snoof lachend. ‘Ik denk dat ik u kan optillen, hier en nu.’ Maar toen hij naar voren stapte, gebaarde Thom Merrilin hem achteruit te gaan. ‘Later, kerel, later. Wanneer er meer mensen staan te kijken. Een artiest heeft publiek nodig.’

Er had zich wat volk op de Brink verzameld nadat de speelman de herberg was uitgekomen, jonge mannen en vrouwen en kinderen die stil en met grote ogen toekeken vanachter de ruggen van de oudere toeschouwers. Ze keken allemaal alsof ze wachtten op wonderen van de speelman. De witharige man keek rond – hij leek de mensen te tellen – maar zuchtte toen en schudde lichtjes het hoofd.

‘Ik veronderstel dat ik jullie maar beter alvast iets kan laten zien, zodat jullie het snel aan anderen kunnen doorvertellen. Nietwaar? Een voorproefje van wat jullie morgen op het feest zullen zien.’

Hij stapte naar achteren, sprong opeens draaiend en buitelend omhoog en landde met het gezicht naar het publiek op de oude stenen fundering. Sterker nog, terwijl hij neerkwam begonnen er drie ballen – rood, wit en zwart – tussen zijn handen te dansen.

Een zacht geluid ontsnapte aan de toeschouwers, half verbazing, half voldoening. Zelfs Rhand vergat zijn ergernis. Hij grijnsde snel naar Egwene en kreeg een verrukte blik terug voor ze zich beiden omdraaiden om al hun aandacht op de speelman te vestigen.

‘Jullie willen verhalen?’ declameerde Thom Merrilin. ‘Ik heb verhalen en ik zal ze jullie schenken. Ik zal ze voor jullie ogen tot leven brengen’ Een blauwe bal voegde zich vanuit het niets bij de andere, daarna een groene en een gele. ‘Verhalen van grote oorlogen en grote helden, voor mannen en jongens. Voor vrouwen en meisjes, de hele Verhalenreeks van Aptarigine. Verhalen van Artur Paendrag Tanreall, Artur Haviksvleugel, Artur de Hoge Koning, die eens heerste over alle landen vanaf de Aielwoestenij tot aan de Arythische Oceaan en zelfs nog verder. Wonderbaarlijke geschiedenissen van vreemde mensen en vreemde landen, van de Groene Man, van zwaardhanden en Trolloks, van Aiel en Ogier. De duizend verhalen van Anlay de Wijze Raadsvrouwe. Jaem de Reuzendoder. Hoe Susa Jaim Kimstapper temde. Mara en de drie dwaze koningen.’

‘Vertel ons over Lenn,’ riep Egwene. ‘Hoe hij naar de maan vloog in de buik van een arend van vuur. Vertel over zijn dochter Salya, die tussen de sterren wandelde.’

Rhand keek vanuit zijn ooghoeken naar haar, maar Egwene keek gespannen naar de speelman. Ze had nooit van verhalen over avonturen en lange reizen gehouden. Ze hield het meeste van grappige vertelsels of verhalen over vrouwen die mensen beetnamen waarvan men dacht dat ze slimmer waren dan ieder ander. Hij wist zeker dat ze om verhalen over Lenn en Salya had gevraagd om hem te pesten. Zij wist toch best dat de wereld daarginds geen plek was voor mensen van Tweewater? Luisteren naar avonturenverhalen of ervan dromen, was één ding, maar als ze zich vlak bij je afspeelden, werd het iets heel anders.

‘Dat zijn oude verhalen,’ zei Thom Merrilin en plotseling jongleerde hij met drie gekleurde ballen in elke hand. ‘Verhalen van de Eeuw vóór de Eeuw der Legenden, menen sommigen. Misschien zelfs nog ouder. Maar ik heb alle verhalen, weet je, van Eeuwen die zijn geweest en die zullen komen. Eeuwen waarin mannen de hemelen en de sterren bestuurden en Eeuwen waarin de mens rondzwierf als een broeder van de dieren. Eeuwen van wonderen en Eeuwen van gruwelen. Eeuwen die eindigden met vuur uit de hemel en Eeuwen die aan sneeuw ten onder gingen, waarin ijs landen en zeeën bedekte. Ik heb alle verhalen en ik ga alle verhalen vertellen. Verhalen over Mosk de Reus met zijn Speer van Vuur die rond de wereld reikte en zijn oorlogen met Alsbet, de Koningin van het Al. Verhalen over Materese, de Heelster, Moeder van het Wonderbaarlijke Kind.’

De ballen dansten nu tussen Thoms handen rond in twee kruisende banen. Zijn stem leek bijna te zingen en hij draaide zich al pratend langzaam om, alsof hij de toeschouwers overzag om zijn succes te meten. ‘Ik ga jullie vertellen over het einde van de Eeuw der Legenden, over de Draak en zijn poging om de Duistere los te laten in de wereld van de mensen. Ik zal vertellen over de Tijd van Waanzin, toen Aes Sedai de wereld verbrijzelden, over de Trollok-oorlogen, toen mensen tegen Trolloks streden om de heerschappij over de wereld; over de Oorlog van de Honderd Jaren, toen mensen tegen mensen streden en de naties van onze tijd werden gesticht. Ik zal de avonturen van mannen en vrouwen vertellen, van rijk en arm, klein en groot, trots en nederig. De Belegering van de Zuilen van de Hemel. Hoe vrouwe Karil haar echtgenoot genas van snurken. Koning Darith en de Val van het Huis...’

Onverwacht stopte zowel de woordenstroom als de dans van de ballen. Thom graaide eenvoudigweg de ballen uit de lucht en hield op met praten. Rhand had niet gemerkt dat Moiraine zich bij de luisteraars had gevoegd. Lan stond naast haar, hoewel hij wel tweemaal moest kijken om de man te zien. Een tel lang keek Thom steels naar Moiraine, zijn gezicht en lichaam doodstil, behalve toen hij de ballen liet verdwijnen in zijn ruimvallende jasmouwen. Toen maakte hij voor haar een buiging met sierlijk gespreide mantel. ‘Ik vraag u vergeving, maar u komt zeker niet uit dit gewest?’

‘Vrouwe!’ siste Ewin scherp. ‘Vrouwe Moiraine.’

Thom knipperde met de ogen, boog toen opnieuw, dieper nog. ‘Ik vraag u wederom om vergeving... eh, vrouwe. Ik wilde u niet beledigen.’

Moiraine maakte een vergevend gebaar. ‘Ik heb er geen aanstoot aan genomen, bard. En mijn naam is gewoon Moiraine. Ik ben hier inderdaad vreemd, een reiziger als u, ver van huis en alleen. De wereld kan een gevaarlijke plaats zijn als men een vreemdeling is.’

‘Vrouwe Moiraine verzamelt verhalen,’ kwam Ewin tussenbeide. ‘Verhalen over dingen die hier in Tweewater zijn gebeurd. Hoewel ik niet weet wat er hier gebeurd kan zijn om er een verhaal over te vertellen.’

‘Ik vertrouw erop dat u mijn verhalen eveneens zult waarderen... Moiraine.’ Thom keek haar duidelijk behoedzaam aan. Het leek wel of hij het niet zo leuk vond haar hier aan te treffen. Plotseling vroeg Rhand zich af wat voor soort vermaak een vrouwe als zij aangeboden kreeg in een stad als Baerlon of Caemlin. Het kon zeker niet beter zijn dan een speelman.

‘Een kwestie van smaak, bard,’ antwoordde Moiraine. ‘Van sommige verhalen hou ik en van andere niet.’

Thoms buiging was nu zo diep dat zijn lange lijf evenwijdig met de grond was. ‘Ik verzeker u dat geen enkel verhaal van mij u onaangenaam zal zijn. Alle verhalen zijn aangenaam en vermakelijk. En u bewijst me te veel eer. Ik ben een eenvoudige speelman, niet meer en niet minder.’

Moiraine beantwoordde zijn buiging met een minzaam knikje. Eén moment lang leek ze op een vrouwe, zoals Ewin haar had genoemd, die een geschenk aannam van een van haar onderdanen. Toen keerde ze zich om en Lan volgde, een wolf op de hielen van een zwevende zwaan. Thom staarde hen na, zijn woeste wenkbrauwen diep gefronst. Met een knokkel streek hij over zijn lange snor, tot ze halverwege de Brink waren. Hij vindt dit helemaal niet prettig, dacht Rhand.

‘Gaat u nog verder met jongleren?’ wilde Ewin weten.

‘Vuurspuwen,’ riep Mart. ‘Ik wil u vuur zien spuwen!’

‘De harp!’ schreeuwde een stem uit de menigte. ‘Speel op de harp!’ Iemand anders riep om de fluit.

Op dat ogenblik ging de deur van de herberg open en schuifelde de dorpsraad naar buiten, met Nynaeve in hun midden. Padan Fajin was er niet bij, zag Rhand; de kramer had klaarblijkelijk besloten in de warme gelagkamer te blijven met zijn kruidenwijn.

Iets mompelend over ‘een straffe borrel’ sprong Thom Merrilin van het oude muurtje af. Hij negeerde het geroep van de mensen die hadden toegekeken en drong zich langs de raadsleden naar binnen voor ze goed en wel de deur uit waren.

‘Wordt hij nou geacht een speelman te zijn of een koning?’ vroeg Gen Buin op boze toon. ‘Goed geld verspild, als je het mij vraagt.’

Bran Alveren draaide zich half om naar de speelman en schudde toen het hoofd. ‘Die man kan meer ellende geven dan hij waard is.’

Nynaeve, druk bezig met het schikken van haar mantel, snoof luid. ‘Maak je maar zorgen over een speelman als je dat wilt, Brandelwijn Alveren. Hij is tenminste in Emondsveld, en dat is meer dan je over die valse Draak kunt zeggen. Maar als je toch aan het tobben bent, denk dan eens aan de anderen hier, waar je je écht zorgen over moet maken.’

‘Als u me toestaat, Wijsheid,’ zei Bran stijfjes, ‘wees zo vriendelijk aan mij over te laten over wie ik me zorgen moet maken. Vrouwe Moiraine en baas Lan zijn gasten in mijn herberg en net, behoorlijk volk, als ik het zo mag zeggen. Zij hebben me geen dwaas genoemd in aanwezigheid van de hele raad. Zij hebben niet gezegd dat de halve raad zijn verstand thuis had laten liggen.’

‘Het lijkt mij dat de héle raad dat gedaan heeft,’ sloeg Nynaeve terug. Ze schreed weg zonder Bran nog een blik waardig te keuren en liet hem met stomheid geslagen staan, zoekend naar een antwoord. Egwene keek Rhand aan alsof ze iets wilde zeggen, maar holde toen achter de Wijsheid aan. Rhand wist dat er iets moest zijn om haar te beletten Tweewater te verlaten, maar het enige dat hij kon bedenken, was niet iets wat hij wilde proberen, zelfs als zij dat wel zou willen. Zij had trouwens met evenveel woorden gezegd dat ze helemaal niet wilde, waardoor hij zich nog slechter voelde.

‘Die jongedame verdient een echtgenoot,’ grauwde Cen Buin, wippend op zijn voeten. Zijn gezicht was purper en liep nog meer aan. ‘Ze mist de juiste eerbied. Wij zijn de dorpsraad, geen jongens die haar tuintje aanharken en...’

De dorpsmeester ademde zwaar door zijn neus en viel opeens tegen de oude rietdekker uit. ‘Houd je mond, Cen! Gedraag je niet als een zwartgesluierde Aiel!’ De magere man verstijfde. De dorpsmeester liet zich nooit uit zijn humeur brengen. Bran keek woest. ‘Drakenvuur, we hebben wel wat beters te doen dan dit dwaze gedoe. Of wil je bewijzen dat Nynaeve gelijk had?’ Waarna hij weer de herberg instampte en de deur achter zich dichtsloeg.

De raadsleden keken even naar Cen en gingen toen op weg naar hun eigen huis. Behalve Haral Lohan, die met de koppige rietdekker meeliep en rustig op hem inpraatte. De smid was de enige die Cen kon kalmeren.

Rhand liep op zijn vader af en zijn vrienden kwamen hem achterna, ‘Ik heb meester Alveren nog nooit zo kwaad gezien’ was het eerste wat Rhand zei, wat hem een afkeurende blik van Mart opleverde.

‘De dorpsmeester en de Wijsheid zijn het zelden eens’ zei Tham, ‘en vandaag was dat ook het geval. Dat is alles. Het is in elk dorp hetzelfde’

‘Nog wat over de valse Draak?’ vroeg Mart, en Perijn voegde er gretig aan toe: ‘En nog wat over de Aes Sedai?’

Tham schudde langzaam het hoofd. ‘Baas Fajin wist weinig meer dan hij al had verteld. Tenminste, weinig wat voor ons van belang was. Gewonnen of verloren veldslagen. Veroverde en heroverde steden. Allemaal in Geldan, het Licht zij dank. Het heeft zich niet uitgebreid, voor zover baas Fajin wist.’

‘Ik vind veldslagen machtig,’ zei Mart en Perijn voegde eraan toe: ‘Wat heeft hij daarover verteld?’

‘Ik vind veldslagen niet zo machtig, Martrim,’ zei Tham. ‘Maar ik weet zeker dat baas Fajin jou er later alles over wil vertellen. Wat ik wel van belang vind, is dat we ons er hier niet al te veel zorgen over hoeven te maken, voor zover de Raad kan beoordelen. We zien niet in waarom Aes Sedai op hun weg naar het zuiden hierlangs zouden komen. En wat de terugreis betreft, ze zullen echt niet door het Schaduwwoud willen trekken en de Witte Rivier overzwemmen.’

Rhand en de anderen grinnikten bij het idee. Er waren drie redenen waarom niemand Tweewater in trok, behalve dan vanuit het noorden, over de weg uit Tarenveer. De Mist bergen in het westen vormden natuurlijk de eerste reden en de Slikken sloten het oosten even afdoende af. In het zuiden lag de Witte Rivier, die haar naam had ontleend aan de wijze waarop rotsen en zwerfkeien de snelle stroom tot schuim sloegen. En achter de Witte Rivier lag het Schaduwwoud. Weinig mensen uit Tweewater waren ooit de Witte Rivier overgestoken en nog minder waren erover teruggekeerd, als ze dat al hadden geprobeerd. Men nam echter algemeen aan dat het Schaduwwoud zich een honderdtal spannen of meer naar het zuiden uitstrekte, zonder dat er een weg was of een dorp. Er waren wel een heleboel wolven en beren.

‘Dus daarmee is het voor ons afgelopen,’ zei Mart. Hij klonk op zijn minst een tikkeltje teleurgesteld.

‘Niet helemaal,’ zei Tham. ‘Overmorgen sturen we mannen naar Devenrit en Wachtheuvel en ook naar Tarenveer om af te spreken dat er wacht zal worden gelopen. Ruiters langs de Taren en de Witte Rivier en daartussen grenswachten. Het had vandaag al moeten gebeuren, maar alleen de dorpsmeester is het met me eens. De rest ziet niet in hoe ze iemand kunnen vragen met Beltije kriskras door Tweewater te rijden.

‘Maar ik dacht dat u zei dat wij geen zorgen hadden’ merkte Perijn op en Tham schudde het hoofd.

‘Ik zei “hoeven”, jongen, niet “hebben”. Ik heb mannen gekend die er zeker van waren dat als iets niet per se hoefde te gebeuren, dat ook niet gebeurde. Bovendien zal de oorlog allerlei mensen in beweging brengen. De meesten zullen enkel een veilige plek zoeken, maar anderen zullen voordeel uit de verwarring willen halen. We zullen die eersten een helpende hand bieden, maar we moeten klaarstaan om het tweede soort weg te sturen’

Plotseling barstte Mart los. ‘Mogen we daaraan meedoen? Ik wil in ieder geval wel. U weet dat ik even goed kan rijden als ieder ander in het dorp.’

‘Jij wilt een paar weken kou, verveling en buiten slapen?’ Tham grinnikte. ‘Waarschijnlijk is dat het enige wat er gebeurt. Ik hoop dat dat alles zal zijn. Wij liggen ver uit de buurt, zelfs voor vluchtelingen. Maar je kunt er met meester Alveren over praten als je het zeker weet. Rhand, voor ons is het tijd om terug te gaan naar de boerderij.’

Rhand sperde zijn ogen verrast open. ‘Ik dacht dat we de Winternacht hier zouden blijven.’

‘We hebben dingen te doen op de boerderij en ik heb je hulp nodig’

‘Maar dan nog, we hoeven nog lang niet weg. En ik wil ook vrijwilliger zijn voor de wachtrondes.’

‘We gaan nu’ antwoordde zijn vader op een toon die geen tegenspraak duldde. Zachter voegde hij eraan toe: ‘We zullen morgen ruim op tijd terug zijn, zodat je de dorpsmeester kunt spreken. En ook ruim op tijd voor het feest. Ik verwacht je over vijf minuten in de stal’

‘Ga je met ons mee wachtlopen?’ wilde Mart van Perijn weten toen Tham wegging. ‘Ik wed dat zoiets nog nooit eerder is gebeurd in Tweewater. Wie weet, als we naar de Taren rijden, zien we mogelijk soldaten of wat dan ook. Misschien wel ketellappers.’

‘Ik denk van wel,’ zei Perijn langzaam, ‘tenminste, als baas Lohan me niet nodig heeft.’

‘De oorlog is in Geldan,’ snauwde Rhand. Hij hield zich met moeite in. ‘De oorlog is in Geldan en de Aes Sedai zijn het Licht weet waar, maar daar vind je hier niks van. De man in de zwarte mantel was hier wél, of zijn jullie hem al vergeten?’ De anderen wisselden een verlegen blik.

‘Het spijt me, Rhand,’ mompelde Mart. ‘Maar de kans om iets anders te doen dan pa’s koeien te melken, komt niet zo vaak voor.’ Hij strekte zijn rug, terwijl de anderen hem verbaasd aankeken. ‘Hoor eens, ik melk ze echt, en nog wel iedere dag.’

‘De zwarte ruiter,’ herinnerde Rhand hem. ‘En als hij nou iemand iets doet?’

‘Misschien is het een vluchteling voor de oorlog,’ bedacht Perijn twijfelend.

‘Wat hij ook is,’ zei Mart, ‘de wachters zullen hem vinden.’

‘Misschien,’ zei Rhand, ‘maar hij lijkt te verdwijnen wanneer hij dat wil. Het zou beter zijn als ze weten dat ze naar hem moeten uitkijken.’ ‘We gaan het meester Alveren vertellen wanneer we ons melden voor de wachtrondes,’ zei Mart. ‘Hij zegt het dan tegen de raad en zij zullen de wachten inlichten.’

‘De raad?’ zei Perijn ongelovig. ‘We mogen van geluk spreken als de dorpsmeester ons niet hardop uitlacht. Baas Lohan en Rhands vader denken al dat wij bang zijn voor onze eigen schaduw.’

Rhand zuchtte. ‘Als we het gaan doen, kunnen we het net zo goed nu doen. Hij zal vandaag niet harder lachen dan morgen.’

‘Misschien,’ zei Perijn met een zijdelingse blik op Mart. ‘We moeten proberen anderen te vinden die hem hebben gezien. We zullen vanavond bijna iedereen in het dorp zien.’ Mart keek nog stuurser, maar hij zei nog steeds niets. Ze begrepen alledrie dat Perijn bedoelde dat ze betrouwbaarder getuigen dan Mart moesten zien te vinden. ‘Morgen lacht hij ook niet harder,’ voegde Perijn eraan toe toen Rhand aarzelde. ‘En ik heb liever iemand anders bij ons als we naar hem toe gaan. Het halve dorp zou me best uitkomen.’

Rhand knikte langzaam. Hij kon meester Alveren al horen lachen. Meer getuigen zouden zeker geen kwaad doen. En als zij alle drie die kerel hadden gezien, dan hadden anderen hem ook gezien. Dat moest wel. ‘Morgen dan. Jullie twee zoeken het vannacht uit en morgen gaan we naar de dorpsmeester. En daarna...’

Ze keken hem zwijgend aan. Geen van hen stelde de vraag wat er zou gebeuren als ze niemand anders konden vinden die de ruiter met de zwarte mantel had gezien. De vraag lag echter duidelijk in hun ogen te lezen en hij had geen antwoord. Hij zuchtte diep. ‘Ik kan nu maar beter gaan. Mijn vader zal zich afvragen of ik in een kuil ben gevallen.’

Met een ‘tot morgen’ draaide hij zich om naar het erf waar de marskramerwagen stond.

De stal was een lang, smal bouwsel onder een hoog rieten puntdak. Binnen was het schemerig en aan beide zijden waren stallen waarvan de vloeren bedekt waren met stro. Het weinige licht kwam door de openstaande dubbele deuren aan de voor- en achterkant. Het span van de kramer vrat haver aan acht ruiven en meester Alverens geweldige Durraners, de hengsten die hij verhuurde als boeren het niet met hun eigen paarden afkonden, vulden nog eens zes stallingen, daarnaast waren er slechts drie in gebruik. Rhand bedacht dat hij zonder enige moeite aan de paarden hun eigenaars kon herkennen.

De grote, zwarte hengst met brede borstkas die zijn hoofd vurig opzwaaide, moest van Lan zijn. De slanke witte merrie met de gebogen nek en het vlugge getrappel, die zelfs in de stal even sierlijk was als een dansend meisje, kon alleen van Moiraine zijn. Het laatste onbekende paard, een magere, spichtige, stofbruine ruin, paste volmaakt bij Thom Merrilin.

Tham stond achter in de stal. Hij hield Bela aan een touw vast en praatte zachtjes met Hu en Tad. Voor Rhand twee stappen in de stal had gezet, knikte zijn vader de twee stalknechten toe, bracht Bela naar buiten en gaf Rhand zwijgend te kennen mee te lopen.

Ze tuigden de ruige merrie in stilte op. Tham leek diep in gedachten zodat Rhand zijn mond hield. Hij keek niet echt verlangend uit naar zijn poging om zijn vader te overtuigen van het bestaan van de ruiter met de zwarte mantel, laat staan de dorpsmeester. Morgen zou er nog tijd genoeg zijn, als Mart en Perijn anderen hadden gevonden die de man hadden gezien. Als ze anderen vonden...

Toen de kar schokkend in beweging kwam, pakte Rhand zijn boog en pijlkoker uit de bak en gordde de koker onhandig aan zijn middel, terwijl hij naast de kar verder liep. Toen ze de laatste rij huizen van het dorp bereikten, legde hij een pijl aan en droeg de half geheven en gedeeltelijk gespannen boog mee. Er was niets te zien behalve grotendeels bladerloze bomen, maar hij was gespannen. De zwarte ruiter kon voor hen staan voor een van hen het besefte. Er kon wel eens amper tijd zijn om de boog te grijpen. Hij hield hem liever al klaar.

Hij wist dat hij de spanning niet op de boogpees kon blijven vasthouden. Hij had de boog zelf gemaakt en Tham was een van de weinigen in het gewest die de pees helemaal tot aan zijn wang kon trekken. Hij keek rond op zoek naar iets anders om over te denken dan een zwarte ruiter. Maar het donkere woud en hun in de wind flapperende mantels maakten dat er niet gemakkelijker op.

‘Vader,’ zei hij ten slotte. ‘Ik begrijp niet waarom de raad met Padan Fajin moest praten.’ Met enige moeite wist hij zijn blik van het bos los te maken en keek over Bela’s rug naar Tham. ‘Volgens mij hadden jullie de beslissing die jullie binnen hebben genomen, ook daar ter plekke, voor de herberg, kunnen nemen. De dorpsmeester joeg iedereen de stuipen op het lijf met zijn gepraat over Aes Sedai en valse Draken hier in Tweewater.’

‘Mensen doen soms vreemd, Rhand, zelfs de beste. Neem Haral Lohan. Baas Lohan is een sterke kerel en ook dapper, maar hij wordt bij de slacht zo wit als een laken.’

‘Wat heeft dat ermee te maken? Iedereen weet dat hij geen bloed kan zien en alleen de Kopins en Kongars maken er een punt van.’

‘Alleen dit, kerel. Mensen denken of doen niet altijd wat je misschien gelooft dat ze doen. Die mensen daar in het dorp... als de hagel hun oogst in de modder neerslaat en de wind elk dak in de streek doet wegwaaien en wolven de helft van hun vee doden, dan rollen ze de mouwen op en gaan alles weer opbouwen. Ze zullen mopperen, maar ze verknoeien geen tijd. Maar laat ze heel even aan Aes Sedai of valse Draken in Geldan denken en ze beseffen ontzettend snel dat Geldan niet zo ver van het Schaduwwoud ligt en dat een rechte lijn tussen Tar Valon en Geldan niet zo ver van ons vandaan loopt. Alsof de Aes Sedai dwars door het land zouden trekken in plaats van de weg door Caemlin en Lugard te nemen. En morgenvroeg zou het halve dorp zelf hebben besloten dat de oorlog elk moment bij ons kan uitbarsten. Het zou weken kosten om iedereen dat weer uit het hoofd te praten. Wat zouden we dan een fijne Beltije hebben. Dus vertelde Bran het ze liever voor ze er zelf op kwamen. Ze hebben gehoord dat de raad het probleem heeft opgepakt en ze zullen nu wel hebben gehoord wat we besloten hebben. Ze hebben ons in de dorpsraad gekozen omdat ze erop vertrouwen dat wij alles op de beste manier voor iedereen zullen oplossen. Ze vertrouwen op ons oordeel. Zelfs op dat van Cen, wat voor ons niet zo vleiend is, naar ik aanneem. In elk geval zullen ze horen dat ze zich nergens zorgen over hoeven te maken en dat zullen ze geloven. Uiteindelijk komen ze natuurlijk tot dezelfde conclusie, of niet, maar op deze manier wordt Beltije niet verpest en hoeft niemand zich wekenlang zorgen te maken over iets wat waarschijnlijk nooit gebeurt. Als het ondanks alles toch gebeurt... wel, de wachten zullen ons op tijd waarschuwen om te doen wat gedaan moet worden. Maar ik denk niet dat het zover zal komen.’

Rhand blies zijn wangen op. Lid zijn van de raad was duidelijk veel ingewikkelder dan hij had gedacht. De kar ratelde verder over de Steengroeveweg.

‘Heeft behalve Perijn nog iemand anders die vreemde ruiter gezien?’ vroeg Tham.

‘Mart, maar...’ Rhand kneep zijn ogen even dicht en staarde toen over Bela’s rug naar zijn vader. ‘U gelooft me? Ik moet terug. Ik moet het ze vertellen.’ Thams schreeuw hield hem tegen toen hij zich omdraaide om naar het dorp terug te hollen.

‘Ho, kerel, stop! Waarom denk je dat ik zo lang gewacht heb om er met je over te praten?’

Aarzelend bleef Rhand naast de wagen lopen, die nog steeds verder kraakte achter de geduldige Bela. ‘Waarom denkt u er nu anders over? Waarom mag ik het de anderen niet vertellen?’

‘Ze zullen het gauw genoeg weten. In ieder geval Perijn. Van Mart ben ik niet zo zeker. Het moet zo snel mogelijk aan de boerderijen worden doorgegeven, maar binnen een uur is er in Emondsveld niemand van boven de zestien, niemand met enig verstand tenminste, die niet zal weten dat er een vreemdeling rondzwerft. Waarschijnlijk niet een van het soort dat je voor het feest uitnodigt. De winter is al erg genoeg zonder die zwerver om de kinderen angst aan te jagen.’

‘Feest?’ zei Rhand. ‘Als u hem had gezien, zou u hem wel tien span verder wensen. Honderd misschien.’

‘Misschien wel,’ zei Tham bedaard. ‘Hij kan best op de vlucht zijn voor de ellende in Geldan, of misschien is hij wel een dief die denkt dat stelen hier gemakkelijker zal zijn dan in Baerlon of Tarenveer. Maar toch, hier woont niemand die zo rijk is dat het de moeite loont hem te bestelen. Als de man aan de oorlog tracht te ontkomen... nou, dat is nog geen verontschuldiging om de mensen aan het schrikken te maken. Als de wachten eenmaal in het zadel zitten, zouden ze hem of moeten vinden of afschrikken.’

‘Ik hoop dat het hem afschrikt. Maar waarom gelooft u me nou wel en vanmorgen niet?’

‘Toen moest ik op mijn eigen ogen afgaan, kerel, en ik zag niets’ Tham schudde zijn grijzende hoofd. ‘Het schijnt dat alleen jongemannen hem zien. Toen Haral Lohan het erover had dat Perijn van de schaduwen schrok, werd het allemaal duidelijk. De oudste zoon van Jon Tan heeft hem ook gezien, net als die jongen van Samel Craaf, Bendri. Nou, als vier van jullie zeggen dat ze iets hebben gezien – en nog flinke kerels ook – gaan wij denken dat er mogelijk iets is, of we het kunnen zien of niet, iedereen, behalve Cen natuurlijk. Nou ja, daarom gaan we ook naar huis. Als wij beiden weg zijn, kan die vreemdeling op onze boerderij allerlei kwaad uithalen. Als het feest er niet was geweest, was ik morgen ook thuis gebleven. Maar we kunnen onszelf niet opsluiten in ons eigen huis omdat er zo’n kerel rondsluipt.’

‘Van Ben of Lem weet ik het niet,’ zei Rhand. ‘Maar wij drieën wilden morgen naar de dorpsmeester gaan. We waren alleen bang dat hij ons ook niet zou geloven.’

‘Grijze haren willen nog niet zeggen dat onze hersens niet meer werken,’ merkte Tham droog op. ‘Dus gebruik je ogen goed. Misschien zie ik hem ook als hij weer opduikt.’

Rhand knikte instemmend. Hij besefte verbaasd dat hij lichter liep. De last was van zijn schouders gegleden. Hij was nog wel bang, maar het was niet meer zo erg als voorheen. Hij en Tham waren net zo alleen op de Steengroeveweg als die ochtend, maar op de een of andere manier had hij het gevoel dat het hele dorp bij hen was. Dat anderen het wisten en geloofden, dat maakte alle verschil. Die zwarte ruiter kon niets doen wat de Emondsvelders samen niet aankonden.

5

Winternacht

De zon daalde al toen de kar hij de boerderij aankwam. Het was niet zo’n groot huis, lang zo groot niet als sommige van de verspreid liggende boerderijen in het oosten; hofsteden die door de jaren heen waren vergroot om hele families te huisvesten. In Tweewater betekende dat vaak dat drie of vier generaties onder één dak leefden, onder wie tantes, ooms, neven en nichten. Men vond Tham en Rhand een apart slag, omdat ze twee mannen waren die alleen leefden en omdat ze boerden in het Westwoud.

Op de boerderij waren de meeste vertrekken op de begane grond, een nette rechthoek zonder vleugels of aanbouwsels. Onder het steile rieten dak bevonden zich twee slaapkamers en een opslagruimte. Al was de witkalk sinds de winterstormen bijna helemaal verdwenen, het huis was keurig onderhouden, het riet sloot strak aan en de deuren en luiken hingen recht en hadden geen kieren.

Huis, schuur en stenen schaapskooi begrensden het driehoekige erf, waar enkele kippen het nog aandurfden in de koude grond te pikken. Een open schaapscheerdersschuur en een stenen drinktrog stonden naast de schaapskooi. Vlak bij de velden, tussen het erf en de bomen, rees de hoge kegel op van een vensterloze droogschuur. Weinig boeren in Tweewater konden rondkomen zonder wol en tobak te verkopen aan de kooplui.

Toen Rhand een kijkje nam in de stenen schaapskooi, keek de massief gehoornde kudderam naar hem op, maar de meeste van de zwartkoppige schapen bleven rustig liggen waar ze lagen of stonden met de koppen in de voedertrog. Hun vachten waren dik en krullerig, maar het was nog te koud om ze te scheren.

‘Ik denk niet dat de man met de zwarte mantel hier is geweest,’ riep Rhand zijn vader toe, die langzaam rond de boerderij liep, de speer klaar hield en zorgvuldig de grond afzocht. ‘De schapen zouden niet zo rustig zijn als er iemand was geweest.’

Tham knikte, maar bleef niet staan. Toen hij helemaal rond het huis was geweest, liep hij ook rond de schuur en de schaapskooi, waarbij hij nog steeds de grond bestudeerde. Hij keek zelfs de droogschuur na en het rookhok. Hij haalde een emmer water uit de bron, vulde de kom van zijn hand, rook eraan en raakte het voorzichtig met het puntje van zijn tong aan. Onverwachts lachte hij luid en dronk het water in een snelle teug op.

‘Ik denk ook van niet,’ zei hij tegen Rhand en veegde zijn hand aan de voorkant van zijn jas af. ‘Met al dat gedoe over mannen en paarden die ik niet kan zien of horen, word ik bij alles nog achterdochtig.’ Hij leegde de putaker in een andere emmer en liep naar het huis, de emmer in een hand, de speer in de ander, ik ga wat stamppot klaarmaken als avondeten. En nu we toch hier zijn, kunnen we net zo goed een paar klusjes afmaken.’

Rhand trok een scheef gezicht en dacht met spijt aan Winternacht in Emondsveld. Maar Tham had gelijk. Op een boerderij was het werk nooit klaar; zodra een klus af was, vroegen de volgende twee al weer aandacht. Hij weifelde even, maar hield zijn boog en koker bij de hand. Als de zwarte ruiter toch kwam opdagen, wilde hij hem niet alleen met een schoffel te lijf kunnen gaan.

Het eerste wat hij moest doen, was Bela op stal zetten. Nadat hij haar had afgetuigd en haar in de stal naast hun koe had gezet, deed hij zijn mantel af en wreef de merrie droog met handenvol stro. Daarna schuierde hij haar met een zachte borstel. Hij klom de smalle ladder op naar de hooizolder en vorkte wat hooi als voedsel omlaag. Hij schepte ook wat haver voor haar op, hoewel er nog maar weinig over was en er een lange tijd niets meer zou zijn, tenzij het weer snel beter werd. De koe was die ochtend al voor het ochtendgloren gemolken en had maar een kwart van haar gebruikelijke hoeveelheid gegeven; ze scheen op te drogen naarmate de winter langer aanhield. Er was die ochtend voor twee dagen voer aan de schapen gegeven. Ze hadden eigenlijk al de wei in gemoeten, maar er groeide te weinig om te grazen, dus vulde hij hun water maar bij. En hij moest de paar gelegde eieren rapen. Het waren er maar drie. De kippen leken steeds slimmer re worden in het verstoppen.

Hij liep net met een schoffel naar de moestuin achter het huis toen Tham naar buiten kwam en op de bank ging zitten om een tuig te herstellen, waarbij hij de speer naast zich neerzette. Daardoor voelde Rhand zich een stuk beter over zijn pijl en boog, die binnen handbereik op zijn mantel lagen.

Er stak maar weinig onkruid boven de grond uit, maar toch groeide er meer onkruid dan iets anders. De kool was nauwelijks opgekomen, van de bonen of erwten was amper een scheutje te zien en de bieten waren nog helemaal niet te bekennen. Natuurlijk was nog niet alles geplant, slechts een gedeelte, in de hoop dat de kou tijdig zou wijken, zodat er toch nog geoogst kon worden voor de kelder leeg zou zijn. Het schoffelen kostte weinig tijd, wat hem in vorige jaren prima zou zijn uitgekomen, maar nu vroeg hij zich af wat ze moesten doen als er dit jaar helemaal niets opkwam. Geen prettige gedachte. En het brandhout moest ook nog gehakt worden.

Voor Rhand leek het of het jaren geleden was dat er géén brandhout gehakt moest worden. Maar klagen maakte het huis niet warm, dus haalde hij de bijl, zette de boog en de pijlkoker rechtop tegen de achterkant van het hakblok en ging aan het werk. Dennenhout voor een snelle hete vlam en eikenhout voor het lange doorbranden. Het duurde niet lang of hij had het warm genoeg gekregen om zijn jas uit te doen. Toen de stapel brandhout hoog genoeg was, stapelde hij het hout tegen de zijmuur van het huis op, naast de andere stapels die er al stonden. De meeste stapels kwamen bijna tot de dakrand. Tegen de tijd van Beltije waren de houtstapels gewoonlijk niet erg hoog meer, maar niet dit jaar. Hak en gooi, hak en gooi; hij ging helemaal op in het ritme van de bijl en het opstapelen van het hout. Thams hand op zijn schouder bracht hem weer bij zinnen en heel even knipperde hij verrast met zijn ogen.

Een grijze schemer was gevallen terwijl hij werkte en de lucht zou snel verduisteren tot het zwart van de nacht. De volle maan stond al aardig hoog boven de boomkruinen en glansde bleek en bultig alsof ze op hun hoofd zou vallen. Zonder dat hij het had gemerkt, was ook de wind killer geworden en joegen rafelige wolkenslierten langs de donker wordende hemel.

‘Laten we ons opfrissen, kerel, en zien dat er wat te eten valt. Ik heb al water naar binnen gebracht voor een lekker warm bad voor we gaan slapen.’

‘Alles wat heet is, lijkt me geweldig,’ zei Rhand, die zijn mantel opraapte en om zijn schouders hing. Nu hij klaar was met zijn werk leek zijn met zweet doordrenkte hemd te bevriezen door de wind die hij vergeten was in het vuur van het hakken. Hij onderdrukte een geeuw en verzamelde rillend zijn andere spullen. ‘Slapen lijkt me ook heerlijk. Ik zou door het hele feest heen kunnen slapen.’

‘Zullen we daar eens een wedje over doen?’ Tham glimlachte en Rhand moest wel teruggrijnzen. Hij zou Beltije niet willen missen, al had hij een week niet geslapen. Niemand zou dat willen.

Tham had buitensporig veel kaarsen aangestoken en in de grote stenen haard knetterden de vlammen, zodat er in de grote kamer een warme gezellige sfeer hing. Naast de open haard viel de brede eiken tafel het meest op in de kamer.

De tafel was lang genoeg voor wel tien mensen, al waren er na de dood van Rhands moeder maar zelden zoveel geweest. Langs de muur stonden een paar ladenkastjes en kisten, waarvan de meeste door Tham zelf gemaakt waren, en rond de tafel stonden stoelen met hoge rugleuningen. De beklede stoel die Tham zijn leesstoel noemde, stond schuin voor het haardvuur. Rhand las liever languit op het kleed voor de haard. De plank met boeken was kleiner dan de boekenplank in De Wijnbron, maar boeken waren moeilijk te krijgen. Weinig marskramers hadden er meer dan een handvol bij zich en die moesten dan nog verdeeld worden tussen de mensen die ze wilden kopen.

De kamer was niet zo goed geboend en opgeruimd als een kamer die een boerin regelmatig schoonmaakte. Op de tafel stond Thams pijpenrek met De reizen van Jakn Kimstapper ernaast en op het kussen van zijn leesstoel lag nog een ander in hout gebonden boek. Op de bank bij de haard lag nog wat paardentuig te wachten om hersteld te worden en enkele hemden vormden een stapeltje verstelgoed op een van de stoelen. Het was er misschien niet zo netjes, maar het was er schoon en er werd duidelijk geleefd, wat de kamer net zo warm en genoeglijk maakte als het haardvuur. Hierbinnen kon je gemakkelijk de kilte buiten vergeten. Hier bestonden geen valse Draken, oorlogen of Aes Sedai. Geen mannen in zwarte mantels. De geur uit de pan met stamppot boven het vuur was overal te ruiken en bezorgde Rhand een enorme trek.

Zijn vader roerde met een lange houten lepel in de pan en proefde. ‘Nog even.’

Rhand waste snel zijn gezicht en handen; er stond een kruik op de wasbak bij de deur. Hij had liever een heet bad genomen om het zweet weg te wassen en de kilte uit zijn botten te weken, maar dat kon pas als de grote ketel in de achterkamer heet genoeg was.

Tham tastte in een kastje en pakte een sleutel op die zo lang was als zijn hand. Toen Rhand vragend keek, zei hij: ‘Veiligheid voor alles. Misschien verbeeld ik me dingen en misschien voel ik me door het weer zo onbehaaglijk, maar...’ Hij zuchtte en speelde met de sleutel. ‘Ik kijk even naar de achterdeur,’ zei hij en hij verdween naar achter.

Rhand kon zich niet herinneren dat er ooit een deur werd afgesloten. In Tweewater sloot niemand ooit een deur. Dat hoefde niet. Tot nu toe niet in ieder geval.

Boven, in Thams slaapkamer, hoorde hij iets over de vloer schrapen, alsof er iets werd versleept. Rhand fronste. Tenzij Tham plotseling had besloten de meubels te verplaatsen, kon het alleen de oude kist zijn die onder zijn bed stond. Weer iets wat volgens hem nooit eerder was gebeurd.

Hij vulde een keteltje met water voor thee, hing het aan een haak boven het vuur en dekte de tafel. Hij had de kommen en lepels zelf gesneden. De luiken voor waren nog niet dicht en van tijd tot tijd tuurde hij naar buiten. Het was al helemaal donker geworden en hij zag alleen maar de schaduwen van de maan. De zwarte ruiter kon zich daarbuiten gemakkelijk schuilhouden, maar hij probeerde er niet aan te denken.

Toen Tham weer terugkwam, viel Rhands mond open van verbazing. Tham had een dikke riem aangegord die schuin hing door het gewicht van een zwaard met een bronzen reiger op de zwarte schede en een tweede reiger op het lange gevest. De enige mannen die Rhand ooit met een zwaard had gezien, waren de wachten van de kooplui.

En Lan natuurlijk. Dat zijn eigen vader er een had, was in de verste verte nooit bij hem opgekomen. Afgezien van de reigers leek het zwaard veel op Lans zwaard.

‘Waar komt dat vandaan?’ vroeg hij. ‘Hebt u het gekocht van een marskramer? Hoeveel heeft het gekost?’

Langzaam trok Tham het wapen; het licht van de vlammen speelde over het glanzende staal. Het leek absoluut niet op de eenvoudige ruwe klingen zoals Rhand in de handen van de koopmanswachten had gezien. Het wapen was niet versierd met edelstenen of goud, maar zag er volgens hem toch geweldig uit. Het blad, heel lichtjes gebogen en met maar één scherpe kant, vertoonde nog een in het staal gegraveerde reiger. Korte weerstangen, zo bewerkt dat ze op vlechtwerk leken, flankeerden het gevest. Het wapen leek bijna breekbaar vergeleken met de zwaarden van de wapenknechten, die meestal tweesnijdend waren en dik genoeg om een boom om te hakken.‘Ik heb het een hele tijd geleden gekocht,’ zei Tham, ‘heel ver hiervandaan. En ik heb er absoluut te veel voor betaald; twee koperstukken is te veel voor zoiets. Je moeder vond het niet goed. Ze was atijd al verstandiger dan ik. Ik was toen jong en in die tijd leek het me het geld waard. Ze heeft altijd gewild dat ik het weg zou doen en vaak heb ik gedacht dat ze gelijk had en dat ik het gewoon weg moest geven.’

De erin weerkaatsende vlammen leken het blad in brand te steken. Rhand schrok op. Hij had vaak gedagdroomd over een eigen zwaard. ‘Weggeven? Hoe kunt u zo’n zwaard weggeven?’

Tham snoof. ‘Je hebt er niet veel aan bij het schapenhoeden, of wel soms? Je kunt er ook geen veld mee ploegen of ermee oogsten.’ Hij bleef lang naar het zwaard staren, alsof hij zich afvroeg wat hij met zo’n ding moest.

Ten slotte slaakte hij een diepe zucht. ‘Maar als het niet alleen een nare droom blijkt te zijn en als het ongeluk ons treft, zullen we de komende dagen misschien blij zijn dat ik het toch maar in die oude kist heb bewaard.’ Hij liet het zwaard soepel terugglijden in de schede en veegde met een grimas zijn hand aan zijn buis af. ‘De stamppot moet nu klaar zijn. Ik schep wel op terwijl jij de thee inschenkt.’

Rhand knikte en pakte de theekan, maar hij wilde veel meer weten. Waarom zou Tham een zwaard gekocht hebben? Hij kon geen reden verzinnen. En waar had Tham het gekocht? Hoe ver hiervandaan?

Niemand vertrok ooit uit Tweewater, nou ja, maar heel weinig mensen. Hij had altijd wel ergens gedacht dat zijn vader daarginder was geweest – zijn moeder was van buiten gekomen – maar een zwaard... Hij had veel te vragen als ze eenmaal aan tafel zaten.

Het theewater borrelde en hij moest een doek om het hengsel wikkelen om de ketel van de haak te halen. De hitte drong er meteen doorheen. Toen hij zich van het vuur oprichtte, deed een zware bons de deur in het slot rammelen. Elke gedachte aan het zwaard en de hete ketel in zijn hand verdween ogenblikkelijk.

‘Een buurman,’ zei hij onzeker. ‘Baas Dotrict wil wat lenen...’ Maar naar de boerderij van Dotriet, hun meest nabije buur, was het een uur lopen, zelfs bij daglicht, en Orwen Dotriet mocht dan schaamteloos van alles en nog wat lenen, hij zou niet gauw zijn huis in hen donker verlaten.

Tham zette zachtjes de kommen met stamppot op tafel. Langzaam liep hij van de tatel weg. Beide handen lagen op het zwaardgevest, ik denk niet...’ begon hij en de deur barstte open. Stukken van het ijzeren slot vlogen de kamer door.

In de deuropening stond een gestalte, groter dan enige man die Rhand ooit had gezien, een gestalte in een zwarte maliënkolder die tot zijn knieën reikte, met pieken die bij polsen, ellebogen en schouders uitstaken. Eén hand omklemde een zwaar zeisachtig zwaard; de andere hand hield hij voor zijn ogen alsof hij ze wilde afschermen tegen het licht.

Rhand voelde een vreemd soort opluchting. Wie dit ook was, het was niet de ruiter met de zwarte mantel. Toen zag hij op het hoofd de gebogen ramshoorns die tegen de bovenkant van de deurpost schraapten, en waar mond en neus moesten zitten, zag hij een harige snoet. Hij nam dit alles in één rel op, gilde doodsbang en slingerde zonder verder na te denken de hete ketel naar het half menselijke hoofd.

Het schepsel brulde, half een kreet van pijn, half een dierlijk gegrauw, toen het kokende water tegen zijn gezicht spatte. Terwijl de ketel doel trof, flitste Thams zwaard. Het grauwen werd opeens gegorgel en de enorme gestalte viel achterover. Nog voor die helemaal op de grond lag, probeerde een tweede zich naar binnen te klauwen. Rhand ving een glimp op van een wanstaltige kop met spitse hoorns voor Tham weer toesloeg en de twee geweldige lijven de opening afsloten. Hij besefte dat zijn vader naar hem stond te schreeuwen.

‘Weg, jongen! Verberg je in het bos!’ De lijken in de deur bewogen toen weer anderen buiten ze probeerden weg te trekken. Tham zette zijn schouder onder de stevige tafel en liet hem grommend op de lijken kantelen. ‘Ik kan ze niet allemaal tegenhouden! Ga door de achterdeur! Ren! Ren! Ik kom je achterna!’

Al terwijl Rhand zich omdraaide, voelde hij zich diep beschaamd dat hij zo snel gehoorzaamde. Hij wilde blijven en zijn vader helpen, al kon hij niet bedenken hoe, maar angst kneep zijn keel dicht en zijn benen leken uit zichzelf te bewegen. Hij rende de kamer uit, naar achter – zo hard had hij nog nooit gerend. Gekraak en geschreeuw achtervolgden hem.

Hij had zijn handen al op de stang van de achterdeur toen zijn oog viel op het ijzeren slot dat nog nooit eerder was gebruikt. Maar juist deze avond had Tham dat wel gedaan. Hij liet de stang voor wat die was en sprong naar het zijraam, gooide de haak omhoog en duwde de luiken open. De nacht had de schemering volledig overwonnen. De volle maan en voortijlende wolken veroorzaakten vlekkerige schaduwen die elkaar op het erf achternazaten.

Schaduwen, dacht hij. Alleen schaduwen. De achterdeur kraakte alsof iets of iemand hem open trachtte te duwen. Zijn mond voelde kurkdroog. De deur schudde daverend in zijn posten en dat gaf hem snelheid; hij gleed het raam uit en hurkte neer tegen de zijkant van het huis. Binnen versplinterde het hout als een donderslag.

Hij dwong zichzelf omhoog te kruipen, dwong zichzelf om met één oog naar binnen te loeren in het uiterste hoekje van het venster. In het donker kon hij niet veel onderscheiden, maar hij zag meer dan hij wilde. De deur hing scheef en schaduwgestalten bewogen behoedzaam de achterkamer in, zacht pratend en grommend. Rhand verstond er niets van; de taal klonk rauw, ongeschikt voor een menselijke tong. Bijlen en speren en piekachtige dingen glansden dof in het schaarse maanlicht. Laarzen schuifelden over de vloer en hij hoorde ook het ritmische geklak van hoeven.

Hij probeerde wat speeksel in zijn mond te krijgen. Hij haalde bevend diep adem en schreeuwde zo hard hij kon: ‘Ze komen van de achterkant!’ De woorden kwamen er schor uit, maar ze kwamen gelukkig wel.

Hij was er niet zeker van geweest. ‘Ik ben buiten! Ren, vader!’ Bij het laatste woord snelde hij van de boerderij weg.

Grauwend geschreeuw in de onbekende taal barstte los in de achterkamer. Glas rinkelde hard en scherp, en iets zwaars plofte neer op de grond achter hem. Hij vermoedde dat er een door het glas was gesprongen in plaats van zich door de opening te wringen, maar hij keek niet om om te zien of hij gelijk had. Als een door honden opgejaagde vos schoot hij in de richting van het bos, liet zich op zijn buik vallen en kronkelde toen terug naar de schuur met zijn grote, diepe schaduwen. Er viel iets over zijn schouders en hij sloeg om zich heen, niet wetend of hij moest vechten of vluchten, totdat hij besefte dat hij worstelde met de nieuwe schoffelsteel die Tham aan het snijden was.

Stommeling! Hij lag even stil en probeerde zijn hijgen te beheersen. Kopin-dwaas, stommeling! Ten slotte kroop hij langs de achterkant van de schuur verder en sleepte de steel met zich mee. Het had weinig te betekenen, maar het was beter dan niets. Voorzichtig keek hij om de hoek naar het erf en het huis.

Van de griezel die hem was nagesprongen, viel niets te bekennen. Die kon overal zijn. Zeker op jacht naar hem. Kroop misschien zelfs op dit ogenblik naar hem toe.

Verschrikt geblaat klonk op in de schaapskooi links van hein. De kudde daverde rond alsof ze een uitweg zocht. Schaduwen schoten achter de verlichte voorramen van het huis langs en het gekletter van staal op staal galmde door het donker. Opeens barstte een venster in een hagel van glasscherven en houtsplinters uiteen toen Tham erdoorheen sprong, het zwaard stevig in zijn hand. Hij kwam op zijn voeten terecht, maar rende niet weg; in plaats daarvan snelde hij naar de achterkant van het huis en negeerde de monsters die achter hem aan klauwden door het kapotte venster en de deur.

Rhand stond ongelovig te staren. Waarom probeerde zijn vader niet weg te komen? Toen begreep hij het. Tham had hem het laatst vanachter het huis horen roepen. ‘Vader!’ schreeuwde hij. ‘Ik ben hier!’

Al rennend maakte Tham een scherpe draai. Hij rende niet naar Rhand toe, maar schuin van hem weg. ‘Weg, jongen!’ schreeuwde hij en gebaarde met zijn zwaard alsof hij iemand tegenover zich had. ‘Verberg je!’ Een tiental monsterachtige wezens kwam achter hem aan, en rauwe kreten en schril gehuil huiverden door de nachtlucht.

Rhand trok zich terug in de schaduw achter de schuur. Daar kon hij vanuit het huis niet worden gezien, voor het geval een van die schepsels nog binnen was. Hij was veilig, op dit moment tenminste. Maar Tham niet. Tham probeerde die monsters van hem weg te leiden.

Zijn handen klemden zich om de schoffelsteel en hij moest zijn tanden op elkaar klemmen om niet in lachen uit te harsten. Een schoffelsteel. Een van die schepsels bevechten met een schoffelsteel was wel iets anders dan een schermutseling met een vechtstok met Perijn. Maar hij kon Tham niet in de steek laten, niet met die monsters achter hem aan.

‘Beweeg je alsof je een konijn besluipt’ fluisterde hij zichzelf toe, ‘dan zullen ze je nooit horen of zien.’ De griezelige kreten weerkaatsten in de duisternis en hij probeerde te slikken. ‘Meer als een hongerig wolvenpak.’ Stilletjes glipte hij weg van de schuur in de richting van het woud waarbij hij de steel zo stevig vastgreep dat zijn handen pijn deden.

Pas toen de bomen rond hem oprezen, voelde hij zich veiliger. Hier kon hij zich verbergen voor die schepsels die de boerderij hadden aangevallen. Toen hij door het bos sloop, veranderden de maanschaduwen echter en leek het of ook de duisternis van het woud veranderde en bewoog. Bomen staken hoog en dreigend boven hem uit; takken kronkelden zich naar hem toe. Waren het wel bomen en takken? Hij kon bijna het verstikte, grommende gegrinnik in hun keel horen terwijl ze hem opwachtten. Het gehuil van Thams achtervolgers vulde niet langer de nacht, maar toch dook hij in de stilte telkens ineen als de wind een tak tegen een andere sloeg. Hij bukte zich dieper en dieper en bewoog langzamer en langzamer. Hij waagde het amper te ademen uit angst dat hij werd gehoord.

Opeens sloot een hand zich van achteren over zijn mond en een ijzeren greep omklemde zijn pols. In paniek klauwde nij met zijn vrije hand over zijn schouder om enige grip op zijn aanvaller te krijgen. ‘Breek mijn nek niet, jongen,’ klonk het schorre gefluister van Tham.

Opluchting stroomde door hem heen en zijn spieren verslapten. Toen zijn vader hem losliet, viel hij snakkend naar adem op handen en knieën neer alsof hij vele mijlen had gerend. Tham liet zich naast hem neervallen en steunde op een elleboog.

‘Ik zou dat niet hebben geprobeerd als ik me gerealiseerd had hoeveel je de laatste jaren bent gegroeid,’ zei Tham zachtjes. Al pratend schoten zijn ogen voortdurend heen en weer en bleef hij scherp de duisternis in turen. ‘Maar ik moest er zeker van zijn dat je niet ging praten. Sommige Trolloks kunnen zo scherp horen als een hond. Misschien wel beter.’

‘Maar Trolloks komen...’ Rhand liet zijn woorden wegsterven. Geen sprookjes, niet na vannacht. Die dingen konden best Trolloks zijn, zelfs de Duistere. ‘Weet u het zeker?’ fluisterde hij. ‘Ik bedoel... Trolloks?’

‘Ik ben er zeker van. Maar wat hen naar Tweewater bracht... Voor deze nacht had ik er nog nooit een gezien, maar ik heb andere mensen gesproken die ze gezien hebben, dus weet ik er iets van. Mogelijk net genoeg om ons in leven te houden. Luister goed. Een Trollok kan in het donker beter zien dan een mens, maar helder licht verblindt hem, tenminste, een poosje. Dat is waarschijnlijk de enige reden waarom we konden ontkomen. Sommigen kunnen sporen volgen door hun reuk or gehoor, maar er wordt gezegd dat ze lui zijn. Als we lang genoeg uit hun handen kunnen blijven, zouden ze het moeten opgeven.’

Rhand voelde zich er niet veel beter door, in de verhalen haten ze mensen en dienen ze de Duistere.

‘Als er iets tot de kudde van de Herder van de Nacht behoort, kerel, zijn het wel Trolloks. Ze doden voor hun plezier, hebben ze me verteld. Maar verder reikt mijn kennis niet, behalve dat je ze nooit kunt vertrouwen, tenzij ze bang voor je zijn.’

Rhand huiverde. Hij wilde beslist niemand tegenkomen waar een Trollok bang voor was. ‘Denkt u dat ze nog steeds jacht op ons maken?’

‘Misschien, misschien niet. Ze lijken niet erg slim. Toen we eenmaal in het woud waren, kon ik zonder al te veel moeite mijn achtervolgers verder de bergen in sturen.’ Tham voelde aan zijn rechterzij en hield zijn hand toen vlak voor zijn gezicht. ‘Je kunt er maar beter van uitgaan dat ze toch blijven zoeken.’

‘U bent gewond.’

‘Praat zachtjes. Het is maar een schrammetje en we kunnen er nu trouwens toch niets aan doen. Het weer lijkt in ieder geval beter te worden.’ Hij ging met een diepe zucht liggen. ‘Misschien is het geen slecht idee de nacht hier buiten door te brengen.’

Ergens in zijn achterhoofd verlangde Rhand naar zijn jas en mantel. De bomen hielden de ergste wind tegen, maar wat er nog doorheen drong, sneed als een bevroren mes diep in hem. Aarzelend voelde hij aan Thams gezicht en kromp in elkaar. ‘U lijkt in brand te staan. Ik moet u naar Nynaeve brengen.’

‘Even wachten, kerel.’

‘We hebben geen tijd te verliezen. In het donker is het een lange weg.’ Hij klauterde overeind en trachtte zijn vader omhoog te trekken. Een onderdrukt gekreun ontsnapte Tham, waardoor Rhand hem snel weer op de grond liet glijden.

‘Laat me een poosje liggen, jongen. Ik ben doodmoe.’

Rhand sloeg met zijn vuist tegen zijn heup. Wat zou hij graag op het eerste licht willen wachten voor hij Bela zou inspannen om Tham naar het dorp te brengen en tot die tijd behaaglijk in de boerderij blijven, met een warm vuur en dekens, voldoende water en wilgenbast. Maar hier was geen vuur, geen deken, geen kar en geen Bela. Dat alles was nog in het huis. Als hij Tham er niet heen kon brengen, kon hij misschien iets ervan naar Tham brengen. Als de Trolloks weg waren. Ze moesten vroeg of laat toch weggaan. Hij keek naar de schoffelsteel, en liet die toen vallen. In plaats daarvan trok hij Thams zwaard. Het blad glom dof in het bleke maanlicht. Het lange gevest voelde merkwaardig aan in zijn hand, gewicht en balans waren hem vreemd. Hij zwaaide het enkele keren rond voor hij met een zucht stopte. Uithalen in de lucht was gemakkelijk.

Als hij naar een Trollok moest uithalen, was de kans groot dat hij weg zou hollen of totaal zou verstijven, zodat hij helemaal niet zou bewegen wanneer een Trollok een van die vreemde zwaarden ophief en... Houd daarmee op! Dat helpt je niets!

Toen hij op wilde staan, greep Tham zijn arm. ‘Waar ga je heen?’

‘We hebben de kar nodig,’ zei hij zacht. ‘En dekens.’ Hij schrok ervan hoe gemakkelijk hij zijn vaders hand van zijn arm kon duwen. ‘Rust wat; ik ben snel weer terug.’

‘Voorzichtig,’ hijgde Tham.

Hij kon het gezicht van zijn vader niet zien in het maanlicht, maar hij voelde dat Tham hem aankeek. ‘Dat zal ik doen.’ Even voorzichtig als een muis die een haviksnest verkent, dacht hij.

Stil als een schaduw glipte hij het donker in. Hij dacht aan al die keren dat hij als kind in de bossen met zijn vrienden krijgertje had gespeeld, hoe ze elkaar hadden beslopen, zich inspannend om geen geluid te maken tot je je hand op iemands schouder kon leggen. Op de een of andere manier kon hij maar weinig verband zien.

Van boom naar boom kruipend, probeerde hij een plan te maken, maar tegen de tijd dat hij aan de rand van het bos kwam, had hij er wel tien gemaakt en verworpen. Alles hing af van de vraag of de Trolloks er nog waren. Als ze weg waren, kon hij simpelweg naar het huis lopen en het nodige pakken. Als ze er nog waren... In dat geval kon hij niets doen en maar beter teruggaan naar Tham. Hij haatte de gedachte, maar als hij werd gedood, kon hij niets voor Tham doen.

Hij loerde naar de boerderij. De schuur en de schaapskooi waren slechts donkere vormen in het maanlicht. Uit de voorramen van het huis en de openstaande voordeur straalde echter licht. De kaarsen die vader aanstak of liggen daar Trolloks te wachten.

Onwillekeurig sprong hij op toen een nachthavik zijn krassende schreeuw liet horen en zocht toen bevend steun tegen een boom. Hier kwam hij niet verder mee.

Hij liet zich op zijn buik vallen en begon te kruipen, waarbij hij het zwaard onhandig voor zich hield. Het hele eind naar de achterkant van de schaapskooi bleef hij dicht bij de grond.

Hij luisterde, ineengedoken tegen de stenen muur. Geen enkel gerucht verstoorde de nacht. Voorzichtig drukte hij zich op, hoog genoeg om over de muur te kijken. Op het erf bewoog niets. Er schoven geen schaduwen langs de verlichte vensters van het huis of in de deuropening. Eerst Bela en de kar of eerst de dekens en andere dingen? Het licht deed hem beslissen. De schuur was donker. Daarbinnen kon hem van alles opwachten en hij zou het pas merken wanneer het te laat was. In het huis zou hij tenminste kunnen zien wat zich daar bevond.

Toen hij zich weer omlaag liet zakken, besefte hij plotseling hoe stil het was. Er klonk geen enkel geluid. De meeste schapen konden een gemakkelijk plekje hebben gezocht en weer in slaap zijn gevallen, maar dat was niet erg waarschijnlijk; er waren altijd wel enkele dieren wakker die rondritselden en nu en dan blaatten. Hij kon amper de donkere schaduwen van de schapen op de grond onderscheiden.

Een lag er bijna vlak onder hem.

Hij probeerde geen geluid te maken, toen hij zich op de muur hees waar hij een hand kon uitstrekken naar de vage vorm. Zijn vingers raakten krullende wol, toen iets nats; het schaap bewoog niet. Snakkend naar adem duwde hij zich terug over het muurtje. Bijna liet hij het zwaard vallen toen hij buiten de schaapskooi neerplofte. Ze doden uit plezier. Bevend veegde hij zijn vochtige handen aan de aarde af.

Nijdig maakte hij zichzelf wijs dat er niets was veranderd. De Trolloks hadden hun slachtpartij gehad en waren weg. Terwijl hij zich dat voorhield, kroop hij verder over het boerenerf. Hij bleef zo laag mogelijk en probeerde alle kanten tegelijk in de gaten te houden. Hij had nooit gedacht dat hij nog eens jaloers zou zijn op een regenworm.

Hij bleef aan de voorkant van het huis, plat tegen de muur en onder het kapotte raam liggen luisteren. Het doffe bonzen van het bloed in zijn oren was het luidste wat hij hoorde. Langzaam richtte hij zich op en tuurde naar binnen.

De stamppotpan stond omgekeerd in de as van de haard. Versplinterd hout lag verspreid in de kamer; geen enkel meubelstuk was heel gebleven. Zelfs de tafel lag in een vreemde hoek, twee poten waren nog slechts versplinterde stompjes. Iedere kast stond open, iedere la was eruit getrokken en kapotgeslagen, veel deuren hingen nog slechts aan een enkel scharnier. De inhoud van de kasten lag verspreid tussen de wrakstukken en over alles lag een witte laag. Blijkbaar meel en zout, afgaande op de opengescheurde zakken die hij de haard waren neergesmeten. Vier verwrongen lichamen vormden een hoop tussen de resten van de meubels. Trolloks.

Rhand herkende er een aan zijn ramshoorns. De anderen leken er veel op, hoe verschillend ze ook waren, een afgrijselijke mengeling van menselijke gezichten, mismaakt door snuiten, hoorns, veren en bont. Hun bijna menselijke handen maakten het alleen maar erger. Twee droegen laarzen, de anderen hadden hoeven. Hij staarde strak naar het schouwspel tot zijn ogen begonnen te steken. Geen enkele Trollok bewoog. Ze moesten dood zijn. En Tham lag te wachten.

Hij rende door de voordeur naar binnen en bleef kokhalzend van de stank staan. De stank van een stal die al vele maanden niet was uitgemest, was volgens hem nog niet zo erg als deze stank. Gore vegen besmeurden de muren. Hij probeerde alleen door zijn mond te ademen en pookte gehaast rond in de rommel op de vloer. In een van de kasten had een waterzak gelegen.

Een schrapend geluid achter hem verkilde hem tot op het bot en hij tolde rond, zodat hij bijna over de restanten van de tafel viel. Hij hield zich overeind en kreunde achter zijn tanden, die zouden klapperen als hij ze niet zo hard en pijnlijk op elkaar had geklemd.

Een Trollok richtte zich op. Een wolvensnuit stak naar voren onder diep verzonken oogkassen. Vlakke, gevoelloze en maar al te menselijke ogen. De behaarde, spitse oren bewogen onophoudelijk. Hij stapte op spitse geitenhoeven over een van zijn dode maten heen.

Eenzelfde zwarte maliënkolder als de anderen droegen, raspte tegen een leren broek en een van de geweldige zeisvormigc zwaarden zwaaide aan zijn zij.

Hij mompelde iets, keligen scherp, en zei toen: ‘Anderen gaan, Narg blijft. Narg slim.’ De woorden waren vervormd en moeilijk te begrijpen, nu ze uit een mond kwamen die nooit voor menselijke spraak was bedoeld. De toon was verzoenend, dacht Rhand, maar hij kon zijn ogen niet van de gevlekte tanden afhouden, lang en scherp, die bij ieder woord te voorschijn flitsten. ‘Narg weet soms iemand komt terug. Narg wacht. Jij zwaard niet nodig. Leg zwaard neer.’

Tor de Trollok dit zei, had Rhand niet beseft dat hij Thams zwaard met trillende handen voor zich hield en de punt op het enorme monster gericht had. De Trollok torende met kop en schouders boven hem uit. met een borstkas en armen waarbij baas Lohan niets was.

‘Narg niet pijn.’ Hij deed gebarend een stap dichterbij. ‘Jij legt zwaard neer.’ Het zwarte haar op de rug van zijn handen was dik als bont.

‘Blijf staan,’ zei Rhand, wensend dat zijn stem zekerder klonk. ‘Waarom hebben jullie dit gedaan? Waarom?’

‘Vlja daeg roghda’ De grauw veranderde snel in een getande glimlach. ‘Leg zwaard neer. Narg niet pijn. Myrddraal wil jou praten.’

Iets wat op gevoel leek gleed over het misvormde gezicht. Vrees. ‘Anderen komen terug, jij praat Myrddraal.’ Hij deed nog een stap en een grote hand legde zich op het gevest van zijn eigen zwaard. ‘Jij legt zwaard neer.’

Rhand likte zijn lippen af. Myrddraal! De ergste uit de verhalen liep vannacht rond. Vergeleken met een Schim was een Trollok niets. Hij moest weg zien te komen. Maar als de Trollok dat enorme zwaard trok, zou hij geen enkele kans maken. Hij dwong zijn lippen tot een beverige glimlach. ‘Dat is goed.’ Hij klemde het zwaard nog steviger vast en liet beide handen zakken. ‘Ik zal praten.’

De wolfsgrijns werd een grauw en de Trollok sprong op hem af. Rhand had niet gedacht dat iets wat zo groot was zo snel kon bewegen. Wanhopig bracht hij het zwaard omhoog. Het monsterachtige lijf klapte op hem neer en sloeg hem tegen de muur. In die ene stoot werd alle lucht uit zijn longen geperst. Hij hapte naar adem terwijl ze samen op de grond vielen, de Trollok boven op hem. Verwoed kronkelde hij onder het verpletterende gewicht, terwijl hij probeerde de blikkerende kaken en massieve handen re ontwijken die hem trachtten vast te grijpen.

Opeens schokte de Trollok en lag stil. Bont en blauw, half gestikt door het gevaarte boven op hem, kon Rhand slechts ongelovig blijven liggen. Hij kwam echter snel weer bij zinnen en wrong zich onder het enorme lichaam vandaan. Het bebloede blad van Thams zwaard stak midden uit de rug van de Trollok. Hij had het dus toch op tijd omhooggekregen. Bloed zat ook op Rhands handen en zorgde voor een donkere veeg op zijn hemd. Zijn maag draaide zich om en hij moest lang slikken om niet te hoeven overgeven. Hij beefde nog net zo erg als hij had gedaan toen hij zo bang was, maar nu was het van opluchting dat hij nog in leven was.

Anderen komen terug, had de Trollok gezegd. De andere Trolloks zouden naar de boerderij terugkeren. En een Myrddraal, een Schim.

Volgens de verhalen waren Schimmen twintig voet lang, hadden ze ogen van vuur en bereden ze de schaduwen als paarden. Als een Schim zich afwendde, verdween hij en geen muur kon hem dan tegenhouden. Hij moest doen waarvoor hij was gekomen en snel vertrekken.

Kreunend van inspanning rolde hij het lichaam van de Trollok om, zodat hij zijn zwaard kon pakken en rende haastig weg toen de open ogen hem plotseling aankeken. Het duurde even voor hij besefte dat ze hem door een doodsvlies heen aanstaarden.

Hij veegde zijn handen af aan een besmeurd vod – die ochtend was het nog een van Thams hemden geweest – en trok het heft los. Hij maakte het zwaard schoon en liet het vod met tegenzin op de vloer vallen. Voor netheid was geen tijd, bedacht hij met een lachje dat hij onderdrukte door zijn tanden stevig op elkaar te klemmen. Hij wist nog niet hoe ze het huis ooit weer zo schoon konden krijgen dat ze er weer in konden wonen. De afschuwelijke stank was waarschijnlijk meteen in de balken getrokken. Maar hij had geen tijd om daarover na te denken. Geen tijd voor netheid. Misschien nergens tijd voor.

Hij wist zeker dat hij een aantal dingen vergat die ze nodig zouden hebben, maar Tham lag te wachten en de Trolloks zouden terugkomen. Hij verzamelde wat hij in alle haast kon bedenken. Dekens uit de slaapkamers boven en schone doeken om Thams wond te verbinden. Hun mantels en jassen. De waterzak die hij altijd bij het schapenhoeden meenam. Een schoon hemd. Hij wist niet wanneer hij zich kon verkleden, maar hij wilde de eersre de beste kans aangrijpen om een ander hemd aan te trekken. De kleine zakjes wilgenschors en hun andere geneesmiddelen lagen in een donkere, modderige hoop die hij niet durfde aan te raken.

De emmer water die Tham had binnengezet, stond nog steeds bij de schouw en was als door een wonder nog vol en schoon. Hij vulde de waterzak, spoelde haastig in het restje zijn handen af en keek snel even rond of hij nog wat had vergeten. Hij vond zijn boog tussen de rommel, keurig op het dikste stuk doormidden gebroken. Hij beefde toen hij de stukken liet vallen. Hij moest het maar doen met wat hij al verzameld had, besloot hij. Vlug stapelde hij alles voor de deur op.

Als laatste groef hij nog een stormlantaarn uit de rommel op de vloer op. Er zat nog olie in. Hij stak de lantaarn met een van de kaarsen aan, deed de luiken dicht, hoofdzakelijk vanwege de wind maar meer nog om geen aandacht te trekken, en haastte zich naar buiten met de lantaarn in de ene en het zwaard in de andere hand. Hij vroeg zich af wat hij in de schuur zou aantreffen. De schaapskooi gaf hem niet veel hoop. Maar hij had de kar nodig om Tham naar Emondsveld te krijgen en voor de kar had hij Bela nodig. Die noodzaak gaf hem toch enige hoop.

De schuurdeuren stonden open. Een ervan bewoog met piepende scharnieren in de wind. Binnen zag het eruit als altijd, in het begin tenminste. Toen vielen zijn ogen op de lege stallingen waarvan de deuren van hun scharnieren waren gerukt. Bela en de koe waren weg.

Vlug liep hij naar achter. De wagen lag op zijn kant; de helft van de spaken waren uit de wielen gebroken. De ene boom was slechts een stompje van een voet lang.

De wanhoop die hij had weten te onderdrukken, sloeg nu toe. Hij wist niet zeker of hij Tham helemaal naar het dorp kon dragen, zelfs als zijn vader het zou kunnen verdragen. Tham zou sneller door die pijn kunnen sterven dan vanwege zijn koorts. Maar het was zijn enige kans. Hier had hij alles gedaan wat hij kon doen. Toen hij zich omdraaide om weg te gaan, vielen zijn ogen op de afgehakte wagenboom die op de met stro bezaaide vloer lag. Opeens glimlachte hij.

Hij zette de lantaarn op de grond, legde het zwaard ernaast en rukte vervolgens verwoed aan de kar, die weer op zijn wielen terugviel onder het gekraak van nog meer brekende spaken. Vervolgens zette hij zijn schouder onder de kar om hem naar de andere kant te laten kantelen. De onbeschadigde disselboom stak recht naar voren. Hij pakte het zwaard op en hakte op het gladgeschaafde hout in. Tot zijn blijde verbazing vlogen de splinters onder zijn slagen naar alle kanten. Hij hakte er even snel doorheen als met een goede bijl. Toen de boom op de grond viel, keek hij verwonderd naar het zwaardblad. Zelfs de scherpst gewette bijl zou bot geworden zijn van dat gehak in het harde, oude hout, maar het zwaard leek nog even vlijmscherp als alrijd. Hij voelde met zijn duim aan de snede en stak die toen haastig in zijn mond. Het blad was nog vlijmscherp.

Maar hij had geen rijd zich erover re verhazen. Hij blies de lantaarn uit – het had geen zin de schuur ook nog te laten afbranden – raapte de bomen op en rende rerug naar zijn stapel spullen bij het huis.

Alles tezamen vormde het een onhandige bundel. Niet zo zwaar, maar moeilijk re hanteren en in evenwicht te houden. De bomen wipten en verschoven in zijn armen toen hij over de omgeploegde akker struikelde. Eenmaal terug in het bos was het zelfs nog erger, omdat ze in de takken haakten en hem telkens uit zijn evenwicht brachten. Het zou gemakkelijker zijn geweest ze over de grond te slepen, maar dat zou een duidelijk spoor hebben achtergelaten. Hij was van plan zo lang mogelijk re wachten voor hij gedwongen was daartoe over te gaan.

Tham lag nog precies waar hij hem had achtergelaten en leek te slapen. Hij hoopte dat hij sliep. Plots was hij bang, liet zijn last vallen en hield een hand tegen zijn vaders gezicht. Tham haalde nog adem, maar de koorts was erger geworden.

Door de aanraking kwam Tham bij, maar hij werd slechts wazig wakker.

‘Ben jij dat, jongen?’ zuchtte hij. ‘Bezorgd over je. Dromen over voorbije dagen. Nachtmerries.’ Zacht mompelend zakte hij weer weg.

‘Maak je niet bezorgd,’ zei Rhand. Hij legde Thams jas en mantel over hem heen om hem te beschutten tegen de wind. ‘Ik breng je naar Nynaeve zo snel ik maar kan.’ Hij praatte door om zichzelf en Tham gerust te stellen en trok zijn bebloede hemd uit. In zijn haast het uit te trekken, merkte hij maar amper iets van de kou en trok snel een schoon wambuis aan. Toen hij zijn oude hemd weggooide, voelde hij zich alsof hij net een bad had genomen. ‘We zijn binnen de korrste keren veilig in het dorp en de Wijsheid zorgt dat alles in orde komt. ‘Je zult het zien. Alles komt echt in orde.’

Die gedachte vormde een lichtpunt toen hij zijn jas aantrok en zich bukte om Thams wond te verzorgen. Ze zouden veilig zijn als ze eenmaal het dorp bereikten en Nynaeve Tham zou genezen. Hij hoefde hem alleen maar daar te krijgen.

6

Het Westwoud

In het maanlicht kon Rhand niet goed zien wat hij deed, maar Thams wond leek slechts een lichte snee dwars over zijn ribben te zijn, niet groter dan zijn handpalm. Hij schudde ongelovig het hoofd. Hij had zijn vader grotere verwondingen zien verbijten, waarbij hij niet eens ophield met werken en zo’n wond alleen maar uitwaste. Haastig keek hij Tham van top tot teen na, op zoek naar iets wat de koorts kon verklaren, maar hij vond alleen die ene snee.

Al was die snee klein, hij was ernstig genoeg. De huid eromheen voelde zwaar ontstoken aan en heter dan de resr van Thams lichaam en die was al zo heet dat Rhand zijn kaken op elkaar klemde. Zo’n verterende koorts kon dodelijk zijn, of van iemand een schim van zijn vroegere ik maken. Hij goot water uit de leren zak over een doek en legde die over Thams voorhoofd.

Hij probeerde heel voorzichtig de gapende snee op zijn vaders ribben schoon te maken en te verbinden, maar zacht gekreun onderbrak steeds Thams onduidelijke gemompel. Kale boomtakken rezen dreigend rond hen op en bewogen onheilspellend in de wind. De Trolloks zouden het toch zeker wel opgeven als ze Tham en hem niet konden vinden en de boerderij verlaten aantroffen. Hij probeerde het zichzelf wijs te maken, maar de moedwillige en zinloze verwoestingen in het huis gaven hem weinig hoop. Geloven dat ze het zouden opgeven voordat ze alles en iedereen hadden gedood, was gevaarlijk, het was een dwaasheid die hij niet mocht begaan...

Trolloks! Licht van boven, Trolloks! Schepsels uit een verhaal van een speelman, schepsels die in de nacht de deur kwamen inslaan. En een Schim! Het Licht verlichte me, een Schim’.

Opeens besefte hij dat hij de losse uiteinden van het verband bewegingloos vasthield. Roerloos als een konijn dat de schaduw van een havik ziet, dacht hij honend. Kwaad schudde hij zijn hoofd en maakte het verband rond Thams borst vast.

Weten wat hem te doen stond, en dat ook doen, maakte hem niet minder bevreesd. Als de Trolloks terugkwamen, zouden ze zeker het bos rond de boerderij gaan afzoeken naar sporen van de ontsnapte mensen. Het lijk van de Trollok die hij had gedood, zou hun vertellen dat die mensen niet ver weg konden zijn. Wie wist wat een Schim zou of kon doen? Bovendien stond de opmerking van zijn vader over het gehoor van Trolloks hem nog bij alsof Tham het net had verteld. Hij moest zich bedwingen om zijn hand niet op Thams mond te leggen om zijn gekreun en gemompel te onderdrukken. Sommigen gaan op de geuren af. Wat kan ik daartegen doent Niets. Hij kon geen tijd verspillen door zich het hoofd te breken over problemen waaraan hij toch niets kon doen.

‘U moet u stil houden,’ fluisterde hij in zijn vaders oor. ‘De Trolloks zullen terugkomen.’

Tham sprak haastig en hees: ‘Je bent nog steeds knap, Kari. Nog steeds zo knap als een meisje.’

Rhand maakte een grimas. Zijn moeder was nu vijftien jaar dood. Als Tham geloofde dat ze nog leefde, was de koorts zelfs nog erger dan Rhand dacht. Hoe kon hij voorkomen dat zijn vader praatte, nu stilte een kwestie van leven of dood was?

‘Moeder wil dat u stil bent,’ fluisterde Rhand. Hij slikte om het verstikkende gevoel in zijn keel kwijt te raken. Hij herinnerde zich nog haar zachte handen. ‘Kari wil dat u stil bent. Hier. Drink.’

Tham slikte het water gulzig door, maar na enkele slokken wendde hij het hoofd af en begon weer zachtjes te mompelen, te zacht om door Rhand te worden verstaan. Hij hoopte dat het ook te zacht was om door jagende Trolloks gehoord te worden.

Snel ging hij door met wat gedaan moest worden. Hij wikkelde drie dekens om en tussen de afgehakte disselbomen en knutselde zo een draagbaar in elkaar. Hij zou het ene eind dragen terwijl het andere eind over de grond zou slepen. Van de laatste deken sneed hij met zijn jachtmes een lange reep af en knoopte toen beide uiteinden aan de punten van de bomen vast.

Zo zacht mogelijk tilde hij Tham op de baar. Hij kromp bij elke kreun ineen. Zijn vader had altijd onverwoestbaar geleken. Niets kon hem pijn doen, niets kon hem tegenhouden of afremmen. Dal zijn vader in deze toestand verkeerde, beroofde Rhand zowat van zijn laatste bijeengeschraapte moed. Maar hij moest doorgaan. Dat was alles wat hem gaande hield. Hij móést.

Toen Tham eindelijk op de draagbaar lag, aarzelde Rhand en gespte toen de zwaardgordel rond zijn vaders middel los. Toen hij die zelf omdeed, voelde dat vreemd; hijzelf voelde zich vreemd. Riem, schede en zwaard wogen samen slechts een paar pond, maar toen hij het zwaard in de schede liet glijden, leek het hem als een zwaar gewicht omlaag te trekken.

Boos vermaande hij zichzelf. Dit was tijd noch plaats voor dwaze dromen. Het was enkel een groot mes. Hoe vaak had hij niet in zijn dagdromerij een zwaard gedragen en avonturen heleefd? Als hij er een Trollok mee had kunnen doden, kon hij anderen toch zeker ook van zich afslaan? Hij wist echter maar al te goed dat het gebeuren in de boerderij puur geluk was geweest. In zijn dagdroomavonturen was het nooit voorgekomen dat zijn tanden klapperden, of dat hij midden in de nacht voor zijn leven rende, of dat zijn vader op het randje van de dood verkeerde.

Snel stopte hij Tham in met de laatste deken en legde de waterzak en de andere kleren naast zijn vader op de baar. Hij haalde diep adem, knielde tussen de bomen neer en schoof de reep deken over zijn hoofd en onder zijn armen door. Toen hij de disselbomen vastgreep en recht ging staan, lag het grootste gewicht op zijn schouders. Het leek niet zo erg veel. Hij probeerde een gelijkmatige tred te vinden en ging op weg naar Emondsveld terwijl de baar achter hem aan sleepte.

Hij had al besloten dat hij de Steengroeveweg tot aan het dorp zou volgen. Het gevaar was op de weg zelf zeker grorer, maar als hij door het nachtelijke bos zou gaan rondzwerven, was het uitgesloten dat Tham tijdig hulp zou krijgen.

In de duisternis liep hij voor hij het wist al bijna meteen de Steengroeveweg op. Toen hij besefte waar hij was, leek een vuist zijn keel dicht te knijpen. Haastig draaide hij de draagbaar om en sleepte hem terug tussen de bomen, waar bij bleef staan om op adem te komen en het bonzen van zijn hart te laten verminderen. Nog nahijgend ging hij naar het oosten, richting Emondsveld.

Tussen de bomen lopen was lastiger dan Tham over de weg mee te nemen en de nacht maakte het er zeker niet makkelijker op, maar over de weg zelf lopen zou waanzin zijn. Het idee was het dorp te bereiken zonder nog meer Trolloks tegen te komen, zonder er ook maar één te zien, als het aan hem lag. Hij moest aannemen dat de Trolloks nog naar hen op jacht waren en vroeg of laat zouden beseffen dat hun prooi op weg was naar het dorp – en dat de Steenroeveweg de meest voor de hand liggende weg was om daar te komen. Eigenlijk bevond hij zich veel dichter bij de weg dan hem lief was. De nacht en de schaduwen onder de bomen leken akelig open als je je erachter wilde verschuilen voor de spiedende ogen van iemand op het pad.

Het maanlicht druppelde door de kale takken, maar niet genoeg om te onthullen wat er op de grond onder zijn voeten lag. Wortels dreigden hem bij iedere stap te laten uitglijden, oude doormakken grepen zijn benen vast. Onverwachte kuilen of zandhopen lieten hem iedere keer bijna vallen als zijn voet slechts lucht ontmoette waar hij op stevige bosgrond rekende, of struikelen als zijn tenen de grond raakten terwijl hij een stap naar voren deed. Thams gemompel ging telkens over in een scherp gekreun als een van de dissels te hard over een wortel of steen bonkte.

Hij tuurde het donker in tot zijn ogen brandden en hij luisterde zoals hij nog nooit eerder had geluisterd. Iedere tak die langs een andere schraapte, ieder geruis van dennennaalden deed hem met gespitste oren stilstaan. Hij durfde nauwelijks adem te halen uit vrees dat hij een waarschuwend geluid niet zou opvangen. Pas wanneer hij ervan overruigd was dat het de wind was geweest, trok hij verder.

Traag sloop de vermoeidheid zijn armen en benen in en het werd erger door een nachtwind die lachte om zijn mantel en jas. Het gewicht van de baar, zo licht in het begin, probeerde hem nu omlaag te trekken. Hij struikelde niet alleen meer door oneffenheden. De bijna voortdurende worsteling om niet te vallen, kostte hem evenveel moeite als het slepen van de baar zelf. Hij was die ochtend al voor zonsopgang bezig geweest en ook zonder het uitstapje naar Emondsveld had hij al bijna een volle werkdag achter de rug. Op een gewone avond zou hij nu liggen rusten voor het haardvuur, zou hij liggen lezen in een boek van Thams kleine boekenplank voor het naar bed gaan. De scherpe kou drong door tot in zijn botten en zijn maag herinnerde hem eraan dat hij behalve de honingkoeken van vrouw Alveren niets meer had gegeren.

Hij liep in zichzelf te mopperen, boos dat hij niet wat eten van de boerderij had meegenomen. Een paar minuten meer zou niet veel verschil hebben gemaakt. Een paar minuten om wat brood en kaas te pakken. De Trolloks zouden echt niet in die tijd teruggekomen zijn. Of alleen het brood. Maar vrouw Alveren zou erop staan een dampende maaltijd voor hem neer te zetten als ze eenmaal de herberg hadden bereikt. Een dampend bord met dikke lamsstoofpot waarschijnlijk. En wat van dat brood dat ze gebakken had. En heel veel hete thee.

‘Ze kwamen als een vloedgolf over de Drakenmuur,’ zei Tham opeens met een harde, boze stem, ‘en wasten het land in bloed. Hoeveel stierven er voor Lamans Zonde?’

Rhand viel van verbazing bijna om. Vermoeid liet hij de baar op de grond zakken en bevrijdde zich van de draagriem, die een brandende groef in zijn schouders achterliet. Hij schudde zijn kramp los en knielde naast Tham neer. Hij tastte naar de waterzak, tuurde tussen de bomen door en probeerde vergeefs in het flauwe maanlicht de weg af te kijken, die slechts twintig stappen verder lag. Daar bewogen zich slechts schaduwen. Slechts schaduwen.

‘Er is geen vloedgolf van Trolloks, vader. Nu niet tenminste. We zullen gauw veilig in Emondsveld zijn. Drink wat water.’

Tham schoof de waterzak opzij met een arm die alle kracht leek te hebben herwonnen. Hij greep Rhand bij zijn kraag vast en trok hem zo dicht tegen zich aan dat hij de hitte van zijn vaders koorts tegen zijn wang voelde. ‘Ze noemden hen wilden,’ zei Tham doordringend. ‘De dwazen zeiden dat ze als stof weggevaagd konden worden. Hoeveel veldslagen gingen verloren, hoeveel steden gingen in vlammen op voor ze de waarheid onder ogen zagen? Voor de naties zich voor de strijd aaneensloten?’ Zijn greep verslapte en droefheid vervulde zijn stem. ‘Het veld bij Mareth was bezaaid met doden en je hoorde niets dan krassende raven en zoemende vliegen. De stompe torens van Cairhien brandden als fakkels in de nacht. Helemaal tot aan de Glanzende Muren plunderden ze het land leeg en doodden ze voor ze teruggedreven werden. Helemaal tot aan...’

Rhand drukte zijn hand op zijn vaders mond. Daar was het geluid weer, een ritmisch bonzen dat van alle kanten tussen de bomen leek te komen, zwakker, dan weer sterker als de wind draaide. Fronsend zocht hij links en rechts de weg af en probeerde uit te vinden waar het vandaan kwam. Vanuit zijn ooghoeken zag hij een snelle beweging en op hetzelfde moment dook hij over Tham heen. Geschrokken voelde hij hoe hij het zwaardgevest stijf vasthield, maar de meeste aandacht richtte hij op de Steengroeveweg, alsof de weg het enige echte in de hele wereld was.

Weifelende schaduwen in het oosten vormden zich langzaam tot een paard en een ruiter die over de weg naderbij kwamen, gevolgd door grote logge vormen die voortdraafden om het dier bij te houden. Bleek maanlicht glinsterde op speerpunten en bijlbladen. Geen moment kwam het bij Rhand op dat het dorpelingen konden zijn die hem kwamen helpen. Hij wist wat ze waren. Hij kon het voelen als grind dat over zijn botten kraste, zelfs voor zij zo dichtbij waren dat hij in het maanlicht de kapmantel van de ruiter zag, een mantel die roerloos in de wind leek te hangen. Alle vormen leken zwart in de nacht en de paardenhoeven klonken hetzelfde als die van ieder ander paard, maar Rhand herkende dit paard uit duizenden.

De zwarte ruiter werd gevolgd door gestalten uit een nachtmerrie, met hoorns en snuiten en snavels. Trolloks in een dubbele rij, in de maat; de laarzen en hoeven raakten allemaal op hetzelfde moment de grond, alsof ze aan één enkele geest gehoorzaamden. Rhand tel de er twintig toen ze voorbijdraafden... Hij vroeg zich af wat voor soort man zijn rug keerde naar zoveel Trolloks. Of zelfs naar één Trollok wat hem betrof.

De dravende colonne verdween naar het westen. Het bonzende gestamp verwaaide in het duister, maar Rhand bleef waar hij was. Hij bewoog geen spier behalve om adem te halen. Iets zei hem zeker te zijn, volkomen zeker te zijn dat ze weg waren voor hij bewoog. Uiteindelijk haalde hij diep adem en begon zich op te richten.

Deze keer maakte het paard helemaal geen geluid. In griezelige stilte keerde de zwarte ruiter terug. Zijn schaduwros leek om de paar stappen stil te staan terwijl het langzaam de weg afreed. De wind gierde hoger en klaaglijk door de bomen; de mantel van de ruiter hing zo stil als de dood. Telkens als het paard stilstond, zwaaide dat omkapte hoofd van rechts naar links terwijl de ruiter speurend het woud afzocht. Precies tegenover Rhand bleef het paard weer staan. Het schaduwgat van de kap richtte zich op de plek waar hij over zijn vader lag.

Rhands hand klemde zich onwillekeurig vaster om het gevest. Hij voelde de blik, net als die ochtend, en huiverde weer van die haat, al kon hij die blik nier zien. Die in het zwart gehulde man haatte iedereen en alles, alles wat leefde. Ondanks de koude wind stond het zweet in dikke druppels op Rhands voorhoofd.

Toen liep het paard verder, een paar geluidloze slappen en stond weer stil, tot het voor Rhand alleen nog maar een amper herkenbare vlek in de verte op de weg was geworden. Het kon van alles zijn, maar hij verloor het geen moment uit het oog. Want als dat zou gebeuren, zou hij de zwarre ruiter pas weer zien opdoemen als dat stille paard boven op hem stond.

Onverwachts draafde de schaduw terug en ging hem stil galopperend voorbij. De ruiter keek recht voor zich uit toen hij zich in de nacht naar het westen spoedde, naar de Mistbergen, naar de boerderij.

Rhand zakte opzij, snakte naar lucht en veegde met zijn mouw het koude zweet van zijn gezicht. Het maakte hem niet meer uit waarom de Trolloks waren gekomen. Als hij het nooit zou horen, was dat ook best, zolang er maar een eind aan kwam.

Met een rilling vermande hij zich en keek snel hoe het met zijn vader was. Tham lag nog te mompelen, maar zo zachtjes dat Rhand geen woorden kon horen. Hij probeerde hem wat te laten drinken, maar het water liep weg over zijn vaders kin. Tham hoestte en verslikte zich in de paar druppels die in zijn mond kwamen en begon toen weer te mompelen alsof er niets was gebeurd.

Rhand liet nog wat water op de doek op Thams voorhoofd druppelen, schoof de waterzak terug op de baar en worstelde zich weer tussen de dissels.

Het leek wel alsof hij een volle nacht had geslapen, maar zijn vernieuwde kracht duurde met lang. Vrees onderdrukte in het begin zijn vermoeidheid, maar hoewel de vrees bleef, kwam de vermoeidheid heel snel terug. Het duurde niet lang of hij liep weer te strompelen. Hij probeerde zijn honger en zere spieren te negeren en richtte al zijn aandacht op het plaatsen van de ene voet voor de andere zonder te struikelen.

In gedachten stelde hij zich Emondsveld voor, de luiken opengeslagen en de huizen een en al licht voor de Winternacht, mensen die elkaar groetten terwijl ze overal heen liepen voor hun gebruikelijke bezoeken, vedels die de straten vulden met liedjes als Jaems zotheid en Reiger op de vleugel. Haral Lohan zou te veel brandewijn hebben gedronken en aan het zingen zijn geslagen: De wind in de gerst, met een stem als een brulkikker – dat deed hij altijd tot het zijn vrouw lukte hem stil te krijgen. Cen Buin zou willen bewijzen nog steeds als de beste te kunnen dansen en Mart zou iets uitspoken wat net een tikkeltje anders zou aflopen als hij had gedacht en iedereen zou weten dat het zijn schuld was, zelfs al kon niemand dat bewijzen. Rhand kon bijna glimlachen bij de gedachte aan hoe het zou zijn.

Na een poosje begon Tham weer te praten.

‘Avendesora. Men zegt dat hij geen zaad vormt, maar zij brachten een loot naar Cairhien. Een koninklijk, wonderbaarlijk geschenk voor de koning.’ Zijn stern klonk boos, maar was amper luid genoeg voor Rhand om te verstaan, ledereen die Tham kon horen, zou ook horen hoe de baar over de grond schraapte. Rhand liep door en luisterde maar half. ‘Zij sluiten nooit vrede. Nooit. Maar ze brachten een loot, als teken van vrede. Vijfhonderd jaren groeide hij. Vijfhonderd jaren vrede met hen die geen vrede met vreemdelingen sluiten. Waarom hakte hij hem om? Waarom? Bloed was de prijs voor Avendoraldera. Bloed was de prijs voor Lamans trots.’ Zijn gemompel stierf weer weg.

Vermoeid vroeg Rhand zich af wat voor koortsdroom Tham nu weer had. Avendesora. De levensboom werd verondersteld allerlei wonderbaarlijke eigenschappen te hebben, maar geen enkel verhaal vermeldde een loot en ook geen ‘zij’. Er was er maar één en die was van de Groene Man.

Diezelfde ochtend zou hij zich een dwaas hebben gevoeld als hij had lopen peinzen over de Groene Man en de Levensboom. Het waren maar verhalen. Of niet? Trolloks waren tot vanochtend ook alleen maar verhalen geweest.

Misschien waren alle verhalen even echt als het nieuws van kramers en kooplui, waren alle verhalen van de speelman en alle verhalen die ’s avonds hij het haardvuur werden verteld werkelijkheid. Misschien zou hij de Groene Man nog ontmoeten, of een Ogierreus, of een wilde zwartgesluierde Aielman.

Tham lag weer te praten, besefte hij, soms mompelend, soms hard genoeg om hem te kunnen verstaan. Van tijd tot tijd zweeg hij horrend, maar ging dan weer verder alsof hij nooit was gestopt.

‘... veldslagen zijn altijd heet, zelfs in de sneeuw. Heet zweet. Heet bloed. Alleen de dood is koud. Helling van de berg... enige plek waar het niet naar de dood stonk. Wilde aan de stank ontsnappen... wat ik zag... hoorde een boreling huilen. Hun vrouwen vechten met de mannen mee, soms, maar waarom ze haar hadden meegenomen, weet ik... baarde daar in eenzaamheid, voor ze stierf aan haar wonden... legde haar mantel over het kind, maar de wind... de mantel weggeblazen... kind blauw van de kou... had ook dood moeten zijn... lag daar te huilen. Huilen in de sneeuw. Ik kon geen kind achterlaten... zelf geen kinderen... wist altijd al dat je kinderen wilde, ik wist dat je hem in je hart zou sluiten, Kari. Ja, meisje, Rhand is een goede naam. Een goede naam.’

Plotseling verloren Rhands benen het beetje kracht dat ze nog hadden. Wankelend viel hij op zijn knieën. Tham kreunde door de schok en de dekenriem sneed in Rhands schouders, maar hij merkte het niet. Als een Trollok op dat moment op hem af was gesprongen, zou hij hem slechts hebben aangestaard. Hij keek over zijn schouder naar Tham, die weer in woordeloos gemummel was vervallen. Koortsdromen, dacht hij dof. Koorts bracht altijd boze dromen en dit was ook zonder koorts al een nacht vol nachtmerries.

‘U bent mijn vader’ zei hij hardop en hij strekte zijn arm om Tham aan te raken. ‘En ik ben...’ De koorts was erger. Veel erger.

Grimmig hees hij zich overeind. Tham mompelde iets, maar Rhand wilde niet langer luisteren. Hij gooide zijn hele gewicht in het in elkaar geknutselde trektuig en probeerde zich volledig te richten op het nemen van de ene loodzware stap na de andere, op het bereiken van de veiligheid van Emondsveld. Maar het bleef maar in zijn hoofd heen en weer galmen. Hij is mijn vader. Het was maar een koortsdroom. Hij is mijn vader. Het was maar een koortsdroom. Licht! Wie ben ik?

7

Uit het woud

Het begon al licht te worden toen Rhand nog steeds door het bos heen ploeterde. Hij merkte het eerst niet. Toen het hem eindelijk opviel, staarde hij verrast naar het opklarende duister. Hij kon zijn ogen nauwelijks geloven: had hij echt de hele nacht nodig gehad om van de boerderij naar Emondsveld te lopen? Natuurlijk was de Steengroeveweg overdag, met stenen en al, een enorm verschil met het nachtelijke bos. Aan de andere kant leek het dagen geleden dat hij de zwartgemantelde ruiter op het pad had gezien en wel weken geleden dat Tham en hij voor het avondeten naar binnen waren gegaan. Hij voelde niet meer hoe de dekenriem in zijn schouders sneed, want ze waren helemaal gevoelloos, net als zijn voeten. Zijn adem kwam in hortende stoten die zijn keel en longen in brand hadden gezet en de honger kneep zijn maag samen, wat een lichthoofdige misselijkheid veroorzaakte.

Tham was al enige tijd stil. Rhand wist niet zeker hoe lang geleden het ijlen was opgehouden, maar hij durfde nu niet te stoppen om naar Tham te kijken. Als hij stil bleef staan, zou hij zichzelf er nooit meer toe kunnen zetten verder te lopen. Hoe Thams toestand ook was, hij kon niets anders doen dan wat hij nu deed. Zijn enige hoop lag vóór hem, in het dorp. Doodmoe probeerde hij sneller vooruit te komen, maar zijn houten benen ploeterden slechts langzaam voort.

Hij merkte nauwelijks nog iets van de kou en de wind. Vaag ving hij de geur op van houtrook. Als hij de schoorstenen van het dorp kon ruiken, moest hij er bijna zijn. Er begon net iets van een vermoeide glimlach op zijn gezicht te dagen, toen het een frons werd. Er hing een zware rook in de lucht... te zwaar. Met deze winter zou in iedere haard van het dorp een vuur vlammen, maar zelfs dan was de rook te dik. In gedachten zag hij de Trolloks weer op de weg. Trolloks die uit het oosten kwamen, uit de richting van Emondsveld. Hij tuurde in de verte, probeerde de eerste huizen te zien, wilde om hulp schreeuwen zodra hij een glimp van iemand opving, al was het Cen Buin of een van de Kopins. Een klein stemmetje in zijn achterhoofd zei hem te hopen dat er nog iemand zou zijn die hulp kon bieden.

Opeens werd achter de laatste kale bomen een huis zichtbaar. Het kostte hem al zijn kracht om zijn benen verder te laten bewegen. Hoop sloeg om in bittere wanhoop en hij wankelde verder naar het dorp.

Waar gisteren nog huizen hadden gestaan, lagen nu in half Emondsveld verkoolde puinhopen. Beroete bakstenen schoorstenen staken op uit hopen zwarte balken. Dunne sliertjes rook stegen nog op uit de bouwvallen. Dorpelingen met smerige gezichten, sommigen nog in hun nachtkledij, pookten in de asresten rond, trokken er hier een pan uit en rommelden elders wezenloos met een stok rond in het puin. Het weinige wat uit de vlammen was gered, stond her en der verloren op de weg. Hoge spiegels, kisten en ladenkasten stonden in het stof tussen stoelen en tafels, bedolven onder beddengoed, keukengerei en kleine hoopjes kleren en persoonlijke eigendommen. De verwoesting leek willekeurig over het dorp verdeeld te zijn. Vijf huizen stonden onbeschadigd naast elkaar, terwijl ergens anders een eenzaam ongeschonden huis oprees tussen troosteloze bouwvallen. Aan de andere kant van de Wijnvloed knetterden de drie geweldige Beltije-vreugdevuren, verzorgd door een groepje mannen. Dikke wolken duistere rook bogen met de wind mee naar het noorden, bezaaid met zorgeloze vonken. Een van meester Alverens Durraners trok iets onherkenbaars over de grond naar de Wagenbrug, en de vlammen. Voor hij goed en wel onder de bomen vandaan was, snelde een beroete Haral Lohan op hem af, een houthakkersbijl in zijn dikke hand geklemd. Het met as besmeurde nachthemd van de gedrongen smid hing op zijn laarzen en achter een rafelige scheur was de felrode streep van een brandwond dwars over zijn borst zichtbaar. Hij liet zich op een knie naast de baar zakken. Thams ogen waren dicht en zijn ademhaling kwam traag en luid.

‘Trolloks, jongen?’ vroeg baas Lohan met een rokerig hese stem. ‘Hier ook. Hier ook. Tja, goed beschouwd hebben we misschien meer geluk gehad dan we verdienen. Hij heeft de Wijsheid nodig. Waar in het Licht is ze? Egwene!’

Egwene rende net voorbij met haar armen vol lakens die tot repen verband waren gescheurd en keek rond zonder in te houden. Haar ogen staarden naar iets in de verte; donkere kringen lieten ze nog groter lijken dan ze eigenlijk waren. Toen zag ze Rhand, bleef staan en haalde bevend adem. ‘O nee! Rhand! Toch niet je vader? Is hij...Kom, ik breng je naar Nynaeve.’

Rhand was te moe, te verbijsterd om iets te zeggen. Gedurende de nacht was Emondsveld een toevluchtsoord geweest waar Tham en hij veilig zouden zijn. Nu leek hij alleen maar wanhopig naar haar met roet bevlekte kleren te kunnen kijken. Vreemde bijzonderheden vielen hem op alsof die erg belangrijk waren. De knopen achter op haar rug zaten in de verkeerde knoopsgaten. En haar handen waren schoon. Hij vroeg zich af waarom haar handen schoon waren, terwijl vegen roet haar wangen tekenden.

Baas Lohan leek te begrijpen hoe hij eraan toe was. Hij legde zijn bijl dwars over de disselbomen, tilde de achterkant van de baar op en gaf Rhand een zachte duw om hem aan te sporen Egwene te volgen. Hij schuifelde achter haar aan alsof hij slaapwandelde. Even verbaasde hij zich erover dat baas Lohan wist dat die schepsels Trolloks waren, maar de gedachte was al weer weg. Als Tham ze kon herkennen, dan was er geen reden waarom Haral Lohan dat niet zou kunnen.

‘Alle verhalen zijn waar,’ mompelde hij.

‘Dat lijkt inderdaad zo, kerel,’ zei de smid. ‘Zo lijkt het inderdaad.’

Rhand hoorde hem maar half. Hij had alle aandacht nodig om de slanke gestalte van Egwene te volgen. Hij was weer voldoende tot zichzelf gekomen om te wensen dat ze voort zou maken, hoewel zij eigenlijk inhield zodat de twee mannen haar met hun last konden bijhouden. Ze leidde hen tot halverwege de Brink, naar het huis van Koldar. De randen van het dakriet waren zwart verkoold en er zaten roetvlekken op de gewitte muren. Op funderingsstenen, hopen as en verbrande balken na, waren de huizen aan weerskanten verdwenen. Een ervan was het huis geweest van Berin Tan, een broer van de molenaar. Het andere huis was van Abel Cauton geweest.

Marts vader. Zelfs de schoorstenen waren omgevallen.

‘Wacht hier’ zei Egwene en ze keek hen even aan alsof ze een antwoord verwachtte. Toen ze daar alleen maar bleven staan, mompelde ze iets binnensmonds en rende toen naar binnen.

‘Mart’ zei Rhand. ‘Is hij...’

‘Hij leeft,’ zei de smid. Hij zette zijn eind van de baar neer en strekte langzaam de rug. ‘Ik zag hem even geleden nog. Het is een wonder dat we allemaal nog in leven zijn. Zoals ze recht op het huis en de smederij afkwamen, zou je denken dat ik er goud en juwelen had verborgen. Alsbet heeft er een met de braadpan de schedel ingeslagen. Ze keek vanmorgen een keer naar de ashopen van ons huis en ging rond het dorp op jacht met de grootste hamer die ze uit de resten van de smidse kon opgraven, voor het geval er een zich nog ergens schuilhield. Ik zou haast medelijden krijgen met het kreng dat ze tegenkomt.’ Hij knikte even naar het huis van Koldar. ‘Vrouw Koldar en sommige anderen hebben een paar gewonden in hun huis opgenomen, de mensen die zelf geen huis meer hebben. Als de Wijsheid Tham heeft verzorgd, gaan we een bed voor hem zoeken. De herberg misschien. De dorpsmeesrer heeft het al aangeboden, maar Nynaeve zei dat het beter is voor de gewonden als er niet zoveel bij elkaar liggen.’

Rhand zakte door zijn knieën. Hij schudde de dekenriem van zich af en trok vermoeid de deken recht die over Tham lag. Die bewoog zich totaal niet, maakte zelfs geen geluid, zelfs niet toen Rhands gevoelloze handen hem aanstootten. Maar hij ademde tenminste nog. Mijn vader. Dat andere was enkel koortsgeijl. ‘Wat gebeurt er als ze terugkomen?’ vroeg hij dof.

‘Het Rad weeft wat het Rad wil,’ zei baas Lohan ongemakkelijk. ‘Als ze terugkomen... Nou ja, ze zijn nu weg. Dus vegen we de brokken bij elkaar en bouwen weer op wat vernield is.’ Hij zuchtte en zijn gezicht ontspande iets, terwijl hij met zijn vuist over zijn onderrug wreef. Voor het eerst besefte Rhand dat de zwaargebouwde man even moe was als hij, misschien nog wel vermoeider. De smid keek het dorp rond en schudde het hoofd. ‘Ik neem aan dat we vandaag niet veel aan Beltije zullen doen. Maar we overleven het wel. Hebben we altijd gedaan.’ Abrupt pakte hij zijn bijl op en zijn gezicht verhardde zich. ‘Er ligt werk op me te wachten. Maak je geen zorgen, kerel. De Wijsheid zal goed voor Tham zorgen en het Licht zal voor ons allen zorgen. En als het Licht dat niet doet, nou, dan zorgen we wel voor onszelf. Denk eraan, wij komen uit Tweewater.’

Toen de smid wegliep, keek Rhand, nog steeds geknield, naar het dorp. Nu keek hij pas echt. Baas Lohan had gelijk, dacht hij, en hij merkte verwonderd op dat hij niet verbaasd was over alles wat hij zag. Mensen groeven nog steeds in de puinhopen van hun huizen; hij was er nog maar kort, maar zag nu al sommige mensen doelbewust aan de slag gaan. Hij kon de groeiende vastberadenheid bijna voelen. Maar nog steeds had hij vragen. Ze hadden de Trolloks gezien, maar hadden ze ook de ruiter in de zwarte mantel gezien? Hadden ze zijn haat gevoeld?

Nynaeve en Egwene kwamen Koldars huis uit en hij sprong overeind. Of liever, hij probeerde overeind te springen; het was meer een struikelpas waardoor hij bijna plat voorover in het zand viel.

De Wijsheid liet zich op haar knieën naast de draagbaar vallen zonder Rhand ook maar een blik te gunnen. Haar gezicht en kleren waren zelfs nog smeriger dan die van Egwene en ze had dezelfde donkere kringen om haar ogen, maar ook haar handen waren schoon.

Ze voelde aan Thams gezicht en schoof met een duim een van zijn oogleden omhoog. Met een diepe frons trok ze de deken omlaag en schoof het verband opzij om naar de wond te kijken. Voor Rhand kon zien wat eronder zat, had ze het weer teruggeschoven. Zuchtend trok ze de deken en mantel op tot zijn kin, met een teder gebaar, alsof ze een kind instopte voor het slapengaan.

‘Nee, hier kan ik niets aan doen,’ zei ze. Ze moest met haar handen op haar knieën steunen om weer overeind te komen. ‘Het spijt me. Rhand.’

Een ogenblik lang bleef hij niet-begrijpend staan, maar toen ze terug naar het huis liep, wankelde hij achter haar aan en trok haar terug, zodat ze elkaar aankeken. ‘Hij ligt op sterven,’ riep hij.

‘Ik weet het,’ zei ze simpel en hij zakte ineen door de nuchterheid in haar stem.

‘U moet iets doen. U moet! U bent de Wijsheid.’

Haar gezicht vertrok vol smart, maar dat duurde maar kort en toen was ze weer vastberaden, met diep ingevallen vermoeide ogen, haar stem gevoelloos en ferm. ‘Ja, dat ben ik. Ik weet wat ik met mijn kruiden kan doen en ik weet wanneer het te laat is. Denk je niet dat ik iets zou doen als ik het kon? Maar ik kan het niet. Ik kan het niet, Rhand. En er zijn anderen die me nodig hebben. Mensen die ik wél kan helpen.’

‘Ik heb hem hier gebracht. Zo snel ik maar kon,’ mompelde hij. Hoewel het dorp was verwoest, had hij de Wijsheid gehad om zich aan vast te klampen. Nu zelfs dat niet meer kon, voelde hij zich leeg.

‘Ik weet dat je dat deed,’ zei ze zachtjes. Ze streek even langs zijn wang. ‘Het is niet jouw schuld. Jij hebt het beste gedaan wat iemand kon doen. Het spijt me, Rhand, maar ik moet voor anderen zorgen. Ik ben bang dat onze problemen nu pas beginnen.’

Verloren keek hij haar na tot de deur van het huis achter haar dichtviel. Hij kon aan niets meer denken, behalve dat ze niet kwam helpen.

Opeens moest hij een stap achteruir doen toen Egwene op hem afsprong en haar armen om hem heen sloeg. Haar omarming was zo stevig dat hij op een andere dag pijnlijk zou hebben gegromd, maar nu staarde hij slechts zwijgend naar de deur waarachter elke hoop was verdwenen.

‘Het spijt me zo, Rhand,’ zei ze tegen zijn borst. ‘Licht, ik wou dat ik iets kon doen.’

Verdoofd legde hij zijn armen om haar heen. ‘Ik weet het. Ik... ik moet iets doen, Egwene. Ik weet niet wat, maar ik kan hem niet...’ Zijn stem begaf het en ze omhelsde hem nog steviger.

‘Egwene!’ Nynaeves roep uit het huis deed Egwene opschrikken. ‘Egwene, ik heb je nodig! Maar was eerst je handen weer!’

Ze bevrijdde zich uit Rhands armen. ‘Ze heeft mijn hulp nodig, Rhand.’

‘Egwene!’

Hij meende een snik te horen toen ze zich van hem afwendde. Toen was ze weg en stond hij alleen bij de baar. Hij keek even op Tham neer en voelde een lege hulpeloosheid. Opeens verstrakte zijn gezicht. ‘De dorpsmeester zal iets weten,’ zei hij en hij tilde de dissels weer op. ‘De dorpsmeester weet wel iets.’ Bran Alveren wist altijd wat er gedaan moest worden. Vermoeid maar koppig ging hij op weg naar Herberg De Wijnbron.

Een Durraner-hengst liep hem voorbij; de tuigriemen waren vastgebonden rond de enkels van een grote gestalte die met een smerige deken was bedekt. Harige armen sleepten door het zand en een hoek van de deken was omhooggeschoven en liet een geitenhoorn zien. Tweewater was geen plaats voor verhalen die afschuwelijk echt werden. Als Trolloks ergens thuishoorden, dan was het in de buitenwereld, in streken waar ze Aes Sedai hadden en valse Draken, en het Licht mocht weten wat er nog meer uit de speelmanverhalen tot leven was gekomen. Maar niet in Tweewater. Niet in Emondsveld.

Toen hij over de Brink liep, riepen mensen hem aan, sommigen uit de puinhopen van hun huizen, en vroegen of ze konden helpen. Hij hoorde hun stemmen slechts als gemompel op de achtergrond, zelfs als ze al pratend een stukje met hem opliepen. Zonder echt na te denken, wist hij woorden uil te brengen: dat hij geen hulp nodig had, dat alles in orde was. Als ze met bezorgde blikken van hem wegliepen, soms met de opmerking dat ze Nynaeve naar hem toe zouden sturen, hoorde hij dat evenmin. Het enige dat hij in zijn hoofd toeliet, was het idee dat zich in hem had vastgezet: Bran Alveren kon iets doen om Tham te helpen. Wat dat mocht zijn, daar stond hij liever niet bij stil. Maar de dorpsmeesrer zou in staat zijn om iets te doen, om iets te verzinnen.

De herberg was bijna helemaal ontsnapt aan de verwoesting die het halve dorp had getroffen. Een paar schroeiplekken ontsierden de muren, maar de rode dakpannen glinsterden net zo helder in het zonlicht als anders. Het enige wat er echter over was van de marskramerwagen, waren de roetzwarte ijzeren wielhoepels die tegen de verkoolde bak op de grond leunden. De grote ronde beugels die de huif omhooggehouden hadden, stonden in verschillende hoeken omhoog.

Thom Merrilin zat in kleermakerszit op het oude muurtje en knipte zorgvuldig met een klem schaartje de verschroeide randjes van de lapjes op zijn mantel. Hij legde mantel en schaar neer toen Rhand eraan kwam. Zonder te vragen of Rhand hulp nodig had of wilde, sprong hij omlaag en pakte de achterkant van de haar op.

‘Naar binnen? Natuurlijk, natuurlijk. Maak je geen zorgen, jongeman. Jullie Wijsheid zal voor hem zorgen. Ik heb haar vannacht aan het werk gezien, en ze heeft een zekere hand en is zeer bedreven. Het had veel erger kunnen zijn. Enkelen zijn vannacht gestorven. Niet zoveel, maar één is al te veel naar mijn zin. Ouwe Fajin is gewoon verdwenen en dat is nog het ergste. Trolloks eten van alles. Je zou het Licht moeten danken dat je vader er nog is, en nog in leven, zodat de Wijsheid hem kan genezen.’

Rhand verdrong de gedachte – Hij is mijn rader! – en de stem van Thom, tot deze slechts een vaag geluid was dat niet harder klonk dan het gebrom van een vlieg. Hij kon geen medeleven meer verdragen, kon niet meer tegen de pogingen hem op te beuren. Niet nu. Niet tot Bran Alveren hem had verteld hoe Tham geholpen kon worden.

Plotseling zag hij iets op de herbergdeur staan, een krabbel, een gebogen lijn die met een stuk kool was gekrast, een traan van houtskool met de punt omlaag. Er was zoveel gebeurd dat het hem met eens meer verbaasde dat de Drakentand op de deur van De Wijnbron was getekend. Waarom iemand de herbergier of zijn gezin van kwaad wilde berichten of de herberg wilde vervloeken, snapte hij niet, maar de nacht had hem van één ding overtuigd. Alles was mogelijk. Echt alles.

Na een duw van de speelman tilde hij de klink op en ging naar binnen.

De gelagkamer was leeg, op Bran Alveren na; het was er koud, want niemand had tijd gehad om een vuur aan te leggen. De dorpsmeester zat aan een van de tafeltjes en doopte met een geconcentreerde frons op zijn gezicht zijn pen in een inktpotje, het grijze hoofd over een vel perkament gebogen. Met zijn nachthemd haastig in zijn broek gestopt en opbollend rond zijn indrukwekkende buik, krabde hij verstrooid zijn blote voet met de nagels van de andere voet. Zijn voeten waren vuil, alsof hij ondanks de kou vele malen buiten was geweest zonder zich om laarzen te bekommeren. ‘Waar kom je voor?’ vroeg hij zonder op te kijken. ‘Schiet een beetje op. Ik moet twintig dingen tegelijk doen en het meeste had al gedaan moeten zijn. Ik heb dus weinig geduld en nog minder tijd. Nou? Laat horen!’

‘Meester Alveren?’ zei Rhand. ‘Mijn vader.’

Het hoofd van de dorpsmeester schoot omhoog. ‘Rhand? Tham!’ Hij liet zijn pen vallen en gooide zijn stoel om toen hij opsprong. ‘Mogelijk heeft het Licht ons niet helemaal in de steek gelaten, ik was bang dat jullie allebei dood waren. Bela galoppeerde het dorp binnen roen de Trolloks allang waren vertrokken, helemaal onder het schuim en briesend, alsof ze helemaal vanaf jullie boerderij had gedraafd en ik dacht... Ach, daar hebben we nu geen rijd voor. We zullen hem boven in bed leggen.’ Hij greep de achterkant van de baar en duwde de speelman opzij. ‘Haal jij de Wijsheid, Thom Merrilin. En zeg tegen haar dat ik wil dat ze snel komt, en anders wil weren waarom ze niet komt! Maak het je gemakkelijk, Tham. We leggen je gauw in een goed, zacht bed. Vooruit, speelman, opschieten.’

Thom Merrilin verdween naar buiten voor Rhand iers kon zeggen. ‘Nynaeve kon niks doen. Ze zei dat ze hem niet kon helpen. Ik wist... Ik hoopte dat u iets kon bedenken.’

Meester Alveren keek war scherper naar Tham en schudde toen zijn hoofd. ‘We gaan het bekijken, jongen. We zullen wel zien.’ Maar de zekerheid was uit zijn stem verdwenen. ‘Laten we kijken of we hem in bed kunnen krijgen. Kan hij tenminste gemakkelijk liggen.’

Rhand liet zich naar de trap achter in de gelagkamer duwen. Hij probeerde uit alle macht vast te houden aan de zekerheid dat het met Tham in orde zou komen, maar hij besefte dat zijn hoop op weinig berustte en de plotselinge twijfel in de stem van de dorpsmeesrer had hem geschokt.

Op de eerste verdieping van de herberg lagen aan de voorkant zes gezellige kamers, van alle gemakken voorzien, met ramen die over de Brink uitkeken. Ze werden meestal gebruikt door marskramers, of door mensen uit Wachtheuvel of Devenrit; en de kooplieden die ieder jaar kwamen, waren vaak verrast dat het zulke comfortabele kamers waren. Drie ervan waren nu bezet en de dorpsmeester duwde Rhand haastig naar een lege kamer.

Snel werden de donzen sprei en dekens op het brede bed teruggeslagen. Tham werd op de dikke verenmarras gelegd en er werden met ganzendons gevulde kussens onder zijn hoofd geschoven. Hij maakte geen enkel geluid, afgezien van een hees hijgen toen hij werd verschoven. Hij kreunde niet eens, maar de dorpsmeester wuifde Rhands bezorgdheid weg en droeg hem op de haard aan te steken om de kilte uit de kamer te verjagen. Terwijl Rhand hout uit de houtkist in de haard legde en dat aanstak, trok Bran de gordijnen open, zodat het ochtendlicht binnenviel, waarna hij voorzichtig Thams gezicht begon te wassen. Tegen de tijd dat de speelman terugkwam, begon de gloed van het haardvuur de kamer te verwarmen.

‘Ze wil niet komen,’ verkondigde Thom Merrilin toen hij de kamer binnenstapte. Hij wierp een boze blik op Rhand, zijn borstelige witte wenkbrauwen diep omlaag getrokken. ‘Je hebt me niet gezegd dat ze hem al had gezien. Ze sloeg me bijna het hoofd af.’

‘Ik dacht... Ik weet niet of... misschien kon de dorpsmeester iets doen, kon hij haar uitleggen...’ Met gebalde vuisten wendde Rhand zich van de haard naar Bran. ‘Meester Alveren, wat kan ik doen?’ De mollige man schudde hulpeloos het hoofd. Hij legde opnieuw een vochtige doek op Thams voorhoofd en vermeed Rhands blikken. ‘Ik kan niet toekijken hoe hij sterft, meester Alveren. Ik moet iets doen.’

De speelman bewoog zijn lippen alsof hij iets wilde zeggen. Rhand wendde zich grerig naar hem toe. ‘Hebt u een idee? Ik wil alles proberen.’

‘Ik vroeg me net af,’ zei Thom, die zijn lange pijp met een duim aandrukte, ‘of de dorpsmeester weet wie de Drakentand op zijn deur heeft gekrast.’ Hij gluurde in de pijpenkop, keek naar Tham en stak toen met een zucht de onaangestoken pijp weer tussen zijn tanden, iemand lijkt hem niet aardig te vinden. Of mogelijk zijn het z’n gasten die ze niet aardig vinden.’

Rhand keek hem vol afkeer aan, keerde zich om en staarde in de vlammen. Zijn gedachten dansten net als de vlammen en net als de vlammen richtten ze zich slechts op één ding. Hij zou het niet opgeven. Hij kon daar niet staan toekijken hoe Tham zou sterven. Mijn vader, dacht hij heftig. Mijn vader. Als de koorts was geweken, kon dat ook opgelost worden. Maar eerst de koorts. Maar hoe?

Bran Alverens mond kneep samen toen hij naar Rhands rug staarde en de woeste blik die hij op de speelman afvuurde, zou een beer verjaagd hebben, maar Thom stond afwachtend te kijken alsof hij het niet zag.

‘Waarschijnlijk het werk van een van de Kongars of Kopins,’ zei de dorpsmeester ren slotte, ‘hoewel het Licht mag weten wie. Het is me nogal een stel en als er van iemand kwaad kan worden gesproken, of zelfs als dat niet kan, dan zullen ze het niet laten. Bij hen vergeleken heeft Gen Buin honing in zijn stem.’

‘Waren zij dat, in die volle kar, die net voor de dageraad binnenreden?’ vroeg de speelman. ‘Ze hadden nog geen glimp van een Trollok gezien en het enige dat ze wilden weten, was wanneer het feest zou beginnen. Alsof ze niet zagen dat het halve dorp in de as lag.’

Meester Alveren knikte grimmig. ‘Een tak van de familie. Maar ze lijken allemaal op elkaar. Die zot van een Darl Kopin bleef de halve nacht maar zaniken dat ik vrouwe Moiraine en baas Lan uit de herberg moest zetten, uit het dorp moest jagen. Alsof er zonder hen nog een dorp over zou zijn geweest.’

Rhand had maar half naar het gesprek geluisterd, maar over dat laatste wilde hij meer weten. ‘Wat deden ze?’

‘Nou, ze haalde zomaar een bolbliksem uit de heldere nachthemel,’ antwoordde meester Alveren, ‘en stuurde hem regelrecht op de Trolloks af. Je had de versplinterde bomen moeten zien. De Trolloks konden er niet tegen.’

‘Moiraine?’ vroeg Rhand ongelovig en de dorpsmeester knikte. ‘Vrouwe Moiraine. En baas Lan leek wel een wervelwind met dat zwaard van hem. Zijn zwaard? Die man is een wapen van zichzelf en hij was op tien plekken tegelijk, zo leek het tenminste. Drakenbloed, ik zou het zelf niet kunnen geloven als ik het niet met eigen ogen had gezien...’ Hij wreef met een hand over zijn kale kruin. ‘De Winternachtbezoeken zouden net beginnen, we hadden onze handen vol met geschenken en honingkoeken en ons hoofd vol wijn. Toen begonnen de honden te blaffen en plotseling schoten die twee de herberg uit, renden het dorp door en schreeuwen iets over Trolloks. Ik dacht dat ze te veel ophadden. Wat denk je... Trolloks? Maar voor iemand besefte wat er aan de hand was, waren die... die monsrers overal; ze sloegen mensen neer met hun zwaarden, staken huizen in brand, en huilden dat je bloed erbij bevroor.’ Hij gromde van afschuw. ‘We renden rond als een stel kippen zonder kop, tot Lan wat staal in ons merg goot.’

‘Je hoeft niet zo hard voor jezelf te zijn,’ zei Thom. ‘Je deed wat je kon. Niet iedere Trollok die daarbuiten ligt, werd door die twee gedood.’

‘Hmmm... ja, nou.’ Meester Alveren schudde zijn hoofd. ‘Je kunt het haast niet geloven. Een Aes Sedai in Emondsveld. En baas Lan is een zwaardhand.’

‘Een Aes Sedai?’ fluisterde Rhand. ‘Dat kan niet. Ik heb niet haar gepraat. Ze is geen... Ze kan geen...’

‘Dacht je dan dat ze naambordjes droegen?’ zei de dorpsmeester droog. ‘Of dat ze aes sedai op hun rug hebben geschilderd, met daarbij misschien gevaar, verdwijn?’ Opeens sloeg hij zich tegen het voorhoofd. ‘Aes Sedai! Ik ben een oude gek en ik heb ze niet op een rijtje. Er is wél een kans, Rhand, als je bereid bent die te grijpen. Ik kan je niet zeggen wat je moet doen en ik weet niet of ik de moed zou hebben als het mij betrof.’

‘Een kans?’ vroeg Rhand. ‘Ik grijp elke kans aan, als het helpt.’

‘Aes Sedai kunnen helen, Rhand. Drakenbloed, kerel, je kent de verhalen toch! Zij kunnen genezen waar kruiden falen. Speelman, jij had dat toch beter moeten weten dan ik. Verhalen van speelmannen barsten van Aes Sedai. Waarom heb je dat niet klip en klaar gezegd en mij maar wat laten aanmodderen?’

‘Ik ben hier een vreemdeling,’ zei Thom en hij keek verlangend naar zijn onaangestoken pijp, ‘en baas Kopin is niet de enige die niets met Aes Sedai te maken wil hebben. Het idee kon beter van jou komen.’

‘Een Aes Sedai,’ mompelde Rhand, en hij probeerde zich voor te stellen hoe de vrouw die naar hem had geglimlacht in de verhalen paste. Hulp van een Aes Sedai was volgens de verhalen soms nog erger dan helemaal geen hulp. Net als gif in een taart. En hun geschenken hadden altijd een verborgen angel, zoals in lokaas. Opeens leek de munt in zijn zak, de munt van Moiraine, te branden. Hij moest zichzelf ervan weerhouden de munt uit zijn zak te rukken en uit het venster te gooien.

‘Niemand wil bij Aes Sedai betrokken raken, kerel,’ zei de dorpsmeester langzaam. ‘Voor zover ik het kan bekijken, is het je enige kans, maar zo’n beslissing is met niks. Ik kan die niet voor je nemen, maar ik heb niets dan goeds gezien van vrouwe Moiraine... Moiraine Sedai, moet ik haar noemen, veronderstel ik. Soms...’ hij wierp een veelzeggende blik op Tham, ‘moet je wat durven riskeren.’

‘In zekere zin zijn sommige verhalen overdreven,’ voegde Thom eraan toe, alsof de woorden uit hem moesten worden getrokken. ‘Sómmige. Bovendien, jongen, wat voor keus heb je?’

‘Geen enkele,’ zuchtte Rhand. Tham had nog steeds geen spier bewogen; zijn ogen lagen diep weggezonken, alsof hij al een week ziek was. ‘Ik... ik ga haar zoeken.’

‘Aan de andere kant van de bruggen,’ zei de speelman, ‘waar ze bezig zijn met... met het opruimen van de dode Trolloks. Maar pas op. Aes Sedai doen wat ze doen om hun eigen reden, en het is niet altijd de reden die de mensen denken te kennen.’

Het laatste werd hem achterna geschreeuwd, want Rhand was de deur al uit. Hij moest het zwaard vasthouden om te voorkomen dat de schede hem zou laten struikelen; hij gunde zich de tijd niet het af te gespen. Hij sprong de treden af en rende de herberg uit, zijn vermoeidheid voor even vergetend. Een kans voor Tham, hoe klem ook, was genoeg om een slapeloze nacht een tijdlang te vergeten. Dat de kans kwam van een Aes Sedai of wat het hem zou kunnen kosten, daarover wilde hij nu niet denken. En dat hij nu tegenover een echte Aes Sedai kwam te staan... Hij haalde diep adem en probeerde sneller vooruit te komen.

De vreugdevuren lagen ver van de laatste huizen, langs de weg naar Wachtheuvel, naar het noorden, in de richting van het Westwoud. De wind voerde nog steeds vette zwarte rookwolken van het dorp weg, maar desondanks hing er een misselijk zoete stank in de lucht, alsof er vlees te lang aan het spit was geroosterd. Rhand kokhalsde van de stank en slikte heftig toen hij besefte waar die vandaan kwam.

Dat het zo met de Beltije-vuren moest aflopen... De mannen die het vuur brandende hielden, hadden doeken voor hun neus en mond, maar hun vertrokken gezichten maakten duidelijk dat de azijn in de doeken niet afdoende was. Zelfs al onderdrukte de azijn de stank, ze wisten toch dat die stank er was en ze wisten ook wat ze aan het doen waren.

Twee mannen maakten het tuig van een grote Durraner los van de enkels van een Trollok. Lan knielde bij het lijf neer en sloeg de deken terug, waardoor de schouders en de geitensnuit zichtbaar werden. Toen Rhand naar de zwaardhand liep, maakte deze een metalen schildje los van een bespijkerde schouder van het zwarte maliënhemd. Op het schildje stond een bloedrode emaillen drietand.

‘Ko’bal,’ deelde hij mee. Hij gooide het schildje op en greep het met een grom uit de lucht. ‘Daarmee zijn het er zeven, tot dusver.’

Moiraine, die met gekruiste benen iets verderop zat, schudde vermoeid haar hoofd. Een wandelstaf die van onder tot boven met ranken en bloemen was besneden, lag over haar knieën en haar gewaad toonde het gekreukelde uiterlijk van iets wat te lang is gedragen. ‘Zeven horden. Zeven! Zoveel hebben er sinds de Trollok-oorlogen nier meer samengewerkt. Het ene slechte nieuws na het andere. Ik ben bang, Lan. Ik dacht dat we een voorsprong hadden, maar mogelijk liggen we verder achter dan ooit.’

Rhand stond haar aan te kijken en kon niets zeggen. Een Aes Sedai.

Hij had geprobeerd zichzelf ervan te overtuigen dat ze er niet anders uit zou zien nu hij wist wie... wat hij zag. En tot zijn verrassing was dat ook zo. Ze was niet meer zo smetteloos netjes, niet nu haar haren alle kanten uitstaken en een vage roetveeg haar neus ontsierde, maar toch ook niet echt anders. Je zou een Aes Sedai toch zeker wel ergens aan kunnen herkennen? Aan de andere kant, als de buitenkant weerspiegelde wat binnenin zat, en als de verhalen waar waren, dan zou ze meer op een Trollok moeten lijken dan op een knappe vrouw wier waardigheid niet werd aangetast doordat ze op de grond zat. En ze kon Tham helpen. Wat het ook mocht kosten, dat was het allerbelangrijkste.

Hij haalde diep adem. ‘Vrouwe Moiraine... ik bedoel, Moiraine Sedai.’ Ze draaiden zich beiden om en keken hem aan en hij bevroor onder haar blik. Het was niet de kalme, glimlachende blik die hij zich van de Brink herinnerde. Haar gezicht zag er moe uit, maar haar ogen waren als die van een havik. Aes Sedai. Brekers van de wereld. Poppenspelers die aan de touwtjes trokken en tronen en machten lieten dansen in plannen die alleen de vrouwen van Tar Valon kenden.

‘Weer een beerje licht in de duisternis,’ mompelde de Aes Sedai. Ze verhief haar stem. ‘Hoe zit het met je dromen, Rhand Altor?’ Hij staarde haar aan. ‘Mijn dromen?’

‘Een nacht als deze kan een man boze dromen geven, Rhand. Als je nachtmerries hebt, moet je ze mij vertellen. Soms kan ik bij een boze droom helpen.’

‘Er is niets mis met mijn dromen... Mijn vader! Hij is gewond. Het is niet veel meer dan een schram, maar de koorts verteert hem. De Wijsheid wil niet helpen. Ze zegt dat ze dat niet kan. Maar volgens de verhalen...’

Ze trok een wenkbrauw op en hij haperde en slikte heftig. Lichts bestaat er een verhaal met een Aes Sedai waarin ze niét de boosdoener is? Hij keek naar de zwaardhand, maar Lan leek meer belang te stellen in de dode Trollok dan in alles wat Rhand nog zou kunnen zeggen. Onder haar scherpe blik ging hij haperend verder: ‘Ik... eh... men zegt dat Aes Sedai kunnen helen. Als u hem kunt helpen... iets, wat dan ook, voor hem kan doen... wat het ook mag kosten... ik bedoel...’ Hij haalde diep adem en maakte het in één ruk af. ‘Ik zal naar vermogen elke prijs betalen, als u hem helpt. Wat dan ook.’

‘Elke prijs,’ peinsde Moiraine half tegen zichzelf. ‘Over een prijs praten we later wel, Rhand, als we het al doen. Ik kan niets beloven. Jullie Wijsheid kent haar zaken. Ik zal doen wat ik kan, maar het ligt niet in mijn macht het wentelen van het Rad te stuiten.’

‘Voor iedereen komt vroeg of laat de dood,’ zei de zwaardhand grimmig, ‘tenzij ze de Duistere dienen en alleen dwazen zijn bereid die prijs te betalen.’

Moiraine glimlachte verstolen. ‘Niet zo somber, Lan. We hebben wel reden iets te vieren. Niet veel, maar er is een reden.’ Ze gebruikte haar staf om overeind te komen. ‘Breng me naar je vader, Rhand. Ik zal hem helpen voor zover dat in mijn macht ligt. Er zijn te veel mensen in dit dorp die mijn hulp geweigerd hebben. Ook zij kennen de verhalen,’ voegde ze er droogjes aan toe.

‘Hij is in de herberg,’ zei Rhand. ‘Deze kant op. En dank u. Dank u wel!’

Ze volgden, maar hij liep zo snel vooruit dat hij ongeduldig moest wachten tot ze weer bij hem waren, waarna hij opnieuw vooruit snelde en weer moest wachten.

‘Alstublieft, haast u,’ drong hij aan. Hij dacht alleen maar aan de mogelijke hulp voor Tham en besefte niet eens hoe roekeloos hij een Aes Sedai liep op te jagen. ‘De koorts verteert hem.’

Lan keek hem boos aan. ‘Zie je niet hoe moe ze is? Wat zij vannacht gedaan heeft, zou zelfs met een angreaal hetzelfde zijn als rond het dorp rennen met een zak stenen op haar rug. Ik weet niet of je het waard bent, schaapherder, ongeacht wat zij zegt.’

Rhand knipperde met zijn ogen en hield zijn mond.

‘Rustig, vriend,’ zei Moiraine, en ze klopte de zwaardhand op zijn schouder. Hij torende beschermend boven haar uit, alsof hij haar krachr kon geven door in de buurt te zijn. ‘Jij denkt alleen aan mij. Waarom zou hij niet hetzelfde voor zijn vader mogen doen?’ Lan snoof, maar zweeg verder. ‘Ik kom zo snel mogelijk, Rhand, dat beloof ik je.’

De kracht in haar ogen of de kalmte in haar stem – eigenlijk niet welwillend, maar meer bevelend – maakte dat Rhand niet wist wat hij moest geloven. Misschien was het zowel het een als het ander. Aes Sedai. Hij had zich nu vastgelegd. Hij paste zijn stappen aan de hare aan en probeerde niet te denken aan de mogelijke prijs waar ze het later over zouden hebben.

8

Een veilige plek

Meteen toen hij de kamer binnenkwam, keek Rhand naar zijn vader – zijn vader, wat iemand ook zou beweren. Tham lag er nog precies hetzelfde bij: zijn ogen waren gesloten en zijn adem kwam in horten en stoten, zacht en raspend. De witharige speelman onderbrak een gesprek met de dorpsmeester – die opnieuw over het bed stond gebogen om Tham te verzorgen – en schonk Moiraine een ongemakkelijke blik. De Aes Sedai negeerde hem. In feite negeerde ze iedereen behalve Tham, die ze met een frons bekeek.

Thom stak zijn onaangestoken pijp in zijn mond, haalde hem er meteen weer uit en bekeek hem bars. ‘Een man kan niet eens in vrede een pijpje roken,’ mopperde hij. ‘Ik kan er maar beter voor zorgen dat niet een of andere boer mijn mantel inpikt om zijn koe warm te houden. Buiten kan ik tenminste van mijn pijp genieten.’ Hij haastte zich de kamer uit.

Lan staarde hem na, zijn hoekige gezicht even uitdrukkingsloos als een steen, ‘Ik mag die man niet. Er is iets aan hem wat ik niet ver trouw. Vannacht heb ik hem ook nergens gezien.’

‘Hij was buiten,’ zei Bran terwijl hij Moiraine onzeker in de gaten hield. ‘Dat moet wel. Zijn mantel is niet verschroeid door de vlammen van een haardvuur.’

Het maakte Rhand niet uit of de speelman zich die nacht in een stal verstopt had. ‘Mijn vader?’ vroeg hij smekend aan Moiraine.

Bran deed zijn mond open, maar voor hij iets kon zeggen, zei Moiraine: ‘Laat me alleen, meester Alveren. U kunt hier nu niets meer doen. Behalve mij voor de voeten lopen.’

Heel even aarzelde Bran, heen en weer geslingerd tussen zijn afkeer bevelen te krijgen in zijn eigen herberg en zijn aarzeling een Aes Sedai te trotseren. Ten slotte rechtte hij zijn rug en gaf Rhand een klap op zijn schouders. ‘Kom mee, jongen. Laten we Moiraine Sedai de kans geven om... eh... om... Er zijn genoeg dingen waarmee je mij beneden kunt helpen. Voor je het weet, ligt Tham te roepen om zijn pijp en een kroes bier.’

‘Mag ik blijven?’ vroeg Rhand aan Moiraine, hoewel zij naast Tham niemand scheen op te merken. Brans greep verstrakte, maar Rhand negeerde hem. ‘Alstublieft? Ik loop niet in de weg. U zult niet eens weten dat ik er ben. Hij is mijn vader,’ voegde hij er met een heftigheid aan toe die hem deed schrikken en de dorpsmeesrer verbaasd de ogen deed opensperren. Rhand hoopte dat de anderen het aan zijn vermoeidheid zouden wijten of aan de spanning van het omgaan met een Aes Sedai.

‘Ja, ja,’ zei Moiraine ongeduldig. Ze had haar mantel en staf op de enige stoel in de kamer gegooid en trok nu de mouwen van haar gewaad op tot boven haar ellebogen. Ze wijdde al haar aandacht aan Tham, zelfs terwijl ze sprak. ‘Ga daar zitten. Jij ook, Lan.’ Ze wuifde vaag in de richting van een lange bank die tegen de muur stond. Haar ogen gleden langzaam van Thams voeten naar zijn hoofd, maar Rhand kreeg het prikkende gevoel dat ze op de een of andere manier door hem heen keek. ‘Jullie mogen praten als je dat wilt,’ ging ze afwezig door, ‘maar doe het zachtjes. Nou, meester Alveren, u kunt gaan. Dit is een ziekenkamer, geen vergaderplaats. Zorg ervoor dat ik niet word gestoord.’

De dorpsmeester mopperde binnensmonds, uiteraard niet hard genoeg om haar aandacht te trekken, kneep nogmaals bemoedigend in Rhands schouder en deed toen gehoorzaam, zij het met enige tegenzin, de deur achter zich dicht.

In zichzelf mompelend knielde de Aes Sedai naast het bed en liet haar handen licht op Thams horst rusten. Ze sloot haar ogen en heel lang bewoog ze niet en maakte ze geen enkel geluid.

In de verhalen werden de wonderen van de Aes Sedai altijd begeleid door bliksemflitsen en donderslagen, of andere tekenen die aangaven dat grootse daden werden verricht en dat er grote machten aan het werk waren. Dé Kracht. De Ene Kracht, onttrokken aan de Ware Bron die het Rad des Tijds liet draaien. Het was niet iets waar Rhand aan wilde denken, dat Tham met de Kracht te maken had en dat hij in dezelfde kamer was waar de Kracht gebruikt ging worden. In hetzelfde dorp te zijn was al erg genoeg. Maar voor zover hij kon zien, zou Moiraine net zo goed in slaap gevallen kunnen zijn. Hij dacht echter dat Tham wat makkelijker begon te ademen. Ze was bezig met iets. Hij was zo gespannen dat hij bijna opsprong toen Lan zachtjes iets zei.

‘Dat is een mooi wapen dat je draagt. Staat er een reiger op de kling?’

Heel even staarde Rhand de zwaardhand aan, niet begrijpend waar hij het over had. Hij was Thams zwaard helemaal vergeten door zijn ontmoeting met een Aes Sedai. Het leek niet meer zo zwaar te zijn.

‘Ja, dat klopt. Wat is ze aan het doen?’

‘Ik had niet verwacht in deze streken een reigerzwaard te zullen aantreffen,’ zei Lan.

‘Het is van mijn vader.’ Zijn ogen gleden over Lans zwaard waarvan het gevest net onder de zoom van zijn mantel te zien was. De twee zwaarden hadden veel van elkaar weg, maar op dat van de zwaardhand stond geen reiger. Hij richtte zijn ogen weer op het bed. Thams ademhaling klonk rustiger en het gerasp was verdwenen. Hij wist het zeker. ‘Hij heeft het heel lang geleden gekocht.’

‘Een vreemde aankoop voor een schaapherder.’

Rhand waagde het Lan van opzij aan te kijken. Als een vreemdeling zo naar het zwaard vroeg, zou hij dat opdringerig hebben gevonden. Nu een zwaardhand dat deed... Toch voelde hij dat hij iets moest zeggen. ‘Hij heeft het nooit gebruikt, voor zover ik weet. Hij zei dat het nutteloos was. In ieder geval tot gisteravond. Daarvoor wist ik niet eens dat hij er een had.’

‘Zo, vond hij het nutteloos? Dat moet hij niet altijd hebben gedacht.’ Lan raakte even met één vinger de schede aan. ‘Er zijn plaatsen waar de reiger het symbool is van de meestér-zwaardvechter. Dit wapen moet vreemde wegen zijn gegaan voor het bij een schaapherder uit Tweewater belandde.’

Rhand negeerde de onuitgesproken vraag. Moiraine had zich nog steeds niet bewogen. Was de Aes Sedai wel iets aan het doen? Hij rilde en wreef over zijn armen, onzeker of hij echt wilde weten wat ze uitspookte. Een Aes Sedai!

Ineens kwam er een vraag bij hem op, een die hij eigenlijk niet wilde stellen maar waar hij wel antwoord op moest hebben. ‘De dorpsmeester...’ Hij schraapte zijn keel en haalde diep adem. ‘De dorpsmeester zei dat er alleen dankzij u en... haar nog wat van het dorp is gered.’ Hij dwong zichzelf de zwaardhand aan te kijken. ‘Als u iets gehoord had van een man in het bos... een man die mensen angst aanjaagt door slechts naar hen te kijken... zou dat u hebben gewaarschuwd? Een man met een paard dat geen enkel geluid maakt? En met een mantel die niet beweegt in de wind? Zou u dan hebben geweten wat er ging gebeuren? Zouden u en Moiraine Sedai het hebben kunnen verhinderen als u over hem had gehoord?’

‘Niet zonder minstens zes van mijn zusters,’ zei Moiraine, en Rhand schrok op. Ze zat nog steeds geknield naast het bed, maar ze had haar handen van Tham af gehaald en haar gezicht half van hem afgewend om de man en de jongen op de bank aan te kijken. Ze verhief geen enkele keer haar stem, maar haar ogen pinden Rhand op de bank vast. ‘Als ik bij mijn vertrek uit Tar Valon had geweten dat ik hier Trolloks en Myrddraal zou aantreffen, dan zou ik een stel zusters hebben meegebracht, wel tien, al had ik ze aan hun haren moeten meeslepen. Maar wat mezelf betreft, zelfs al zou ik een maand eerder zijn gewaarschuwd, het zou weinig verschil hebben gemaakt. Misschien geen enkel. Eén persoon kan niet zoveel doen, zelfs als de Ene Kracht wordt gebruikt en er waren gisteravond waarschijnlijk ruim honderd Trolloks in deze streek. Een hele vuist.’

‘Toch zou het goed geweest zijn als we het hadden geweten,’ zei Lan scherp, zijn felheid gericht op Rhand. ‘Wanneer heb je hem precies gezien en waar?’

‘Dat heeft nu geen zin meer,’ zei Moiraine. ‘Ik wil niet dat de jongen denkt dat hij ergens schuld aan heeft als dat niet zo is. Ik ben net zo schuldig. Die vervloekte raaf van gisteren had mij moeten waarschuwen. En jou ook, oude vriend.’ Ze klakte boos met haar tong. ‘Ik was al te zeker, overmoedig, zo zeker dat de hand van de Duistere nog niet zo ver reikte. Niet zo sterk, nog niet. Al te zeker.’

Rhand keek haar vragend aan. ‘De raaf? Ik begrijp het niet.’

‘Aasvreters.’ Lans mond vertrok in afkeer. ‘De helpers van de Duistere gebruiken vaak verspieders die zich voeden met de dood. Vooral raven en kraaien. In de steden soms ratten.’

Rhand huiverde even. Raven en kraaien waren verspieders van de Duistere? Er vlogen nu overal raven en kraaien. De hand van de Duistere, had Moiraine gezegd. De Duistere was er altijd – dat wist hij wel – maar als je trachtte in het Licht te leven, probeerde goed te leven en hem niet noemde, dan kon hij je geen kwaad doen. Dat geloofde iedereen, dat kreeg je met de moedermelk al binnen. Maar wat Moiraine leek te zeggen...

Zijn ogen vielen op Tham en al het andere was op slag vergeten. Het gezicht van zijn vader was zichtbaar minder rood en zijn ademhaling klonk vrijwel normaal. Rhand zou opgesprongen zijn, als Lan hem niet had vastgegrepen. ‘U hebt hem genezen.’

Moiraine schudde haar hoofd en zuchrre. ‘Nog niet. Ik hoop dat het nog lukt. Trollokwapens worden gesmeed in de smidsen van het dal dal Thakan’dar wordt genoemd, op de uirlopers van Shayol Ghul zelf. Sommige van die wapens brengen het bederf van die plek over, als een boze bezoedeling in het metaal. Die smerige wapens slaan wonden die zonder hulp niet kunnen genezen, of ze veroorzaken dodelijke koortsen en vreemde ziekten waartegen geen kruid gewassen is. Ik heb je vaders pijn verminderd, maar de besmetting, het bederf, zit nog in hem. Als er niets aan wordt gedaan, zal het toenemen en hem verteren.’

‘Maar u gaat er iets aan doen?’ Rhands woorden waren gedeeltelijk een smeekbede, gedeeltelijk een bevel. Geschrokken besefte hij dat je op die manier niet tegen een Aes Sedai kon spreken, maar zijn toon leek haar niet op te vallen.

‘Ja, dat zal ik,’ zei ze eenvoudig. ‘Ik ben heel moe, Rhand, en sinds gisteravond heb ik niet de kans gekregen wat te rusten. Meestal is dat niet belangrijk, maar bij zo’n soort verwonding... Dit...’ – ze haalde een kleine rol witte zijde uit haar tas – ‘is een angreaal.’ Ze zag zijn gezichtsuitdrukking. ‘Je hebt dus van angrealen gehoord. Goed.’

Onbewust schoof hij verder weg, verder weg van haar en het voorwerp dat ze vasthield. Enkele verhalen vertelden over angrealen, die relieken uit de Eeuw der Legenden die door Aes Sedai werden gebruikt om hun grootste wonderen te verrichten. Verbaasd zag hij dat ze uit de zijde een glad ivoren beeldje haalde dat door de tijd donkerbruin verkleurd was. Het was niet groter dan haar hand, een vrouwenfiguur in een soepel vallend gewaad, met lang haar tot op de schouders.

‘We weten niet meer hoe ze werden gemaakt,’ zei ze. ‘Er is zoveel verloren gegaan, misschien voor altijd. Er zijn er nog maar zo weinig van over. De Amyrlin Zetel stond mij nauwelijks toe deze mee te nemen. Het is maar goed voor Emondsveld en voor je vader dat ze uiteindelijk toch toesremming heeft gegeven. Maar wees niet al te hoopvol. Zelfs hiermee kan ik weinig meer doen dan ik gisreravond zonder de angreaal heb gedaan en de besmetting is sterk. Die heeft al die tijd kunnen voortwoekeren.’

‘U kunt hem helpen,’ zei Rhand vastberaden, ik weet dat u het kunt.’

Moiraine glimlachte; haar lippen krulden even. ‘We zullen zien.’ Toen wendde ze zich weer naar Tham. Ze legde een hand op zijn voorhoofd, de andere omklemde het ivoren beeldje. Met gesloten ogen werd haar gezicht strak door haar intense concentratie. Ze leek amper adem te halen.

‘Die ruiter waarover je sprak,’ zei Lan zacht, ‘die jou bang maakte, dat was een Myrddraal.’

‘Een Myrddraal!’ riep Rhand uit. ‘Maar Schimmen zijn twintig voet lang en...’ Zijn woorden stierven weg onder de vreugdeloze grijns van de zwaardhand.

‘Schaapherder, soms maken verhalen dingen groter dan ze in werkelijkheid zijn. Geloof me: de waarheid over een Halfman is groot genoeg. Halfman, Lurk, Schim, Schaduwman, de naam verschilt van land tot land, maar betekent overal: Myrddraal. Schimmen zijn afstammelingen van Trolloks, teruggefokt naar het menselijk ras dat de Gruwheren hebben gebruikr om de Trolloks te scheppen. Maar als het menselijke deel sterker wordt gemaakt, dan wordt ook de ontaarding die de Trolloks vervormt srerker. Halfmannen hebben bepaalde krachren, van het soort dat van de Duistere stamt. Alleen een heel zwakke Aes Sedai kan het niet tegen één Schim opnemen, maar vele sterke, goede mannen zijn door Schimmen gedood. Sinds de oorlogen aan het eind van de Eeuw der Legenden, sinds de Verzakers gekluisterd werden, zijn de Schimmen het brein geweest dat de Trollokvuisten verteld waar ze moeten aanvallen. In de dagen van de Trollok-oorlogen leidden de Halfmannen de Trolloks in de strijd, onder de Gruwheren.’

‘Hij maakte me bang,’ zei Rhand zwak. ‘Hij keek alleen maar en...’

Hij huiverde.

‘Daar hoef je je niet voor te schamen, schaapherder. Ze maken mij ook bang. Ik heb mannen gekend die hun hele leven soldaat waren geweest en verstarden als een vogeltje voor een slang wanneer ze tegenover een Halfman stonden. Er bestaat een gezegde in de Grenslanden langs de Verwording: “De blik van de Ooglozen is vrees.”’

‘De Ooglozen?’ vroeg Rhand en Lan knikte.

‘Myrddraal zien zo scherp als een arend, in het duister en overdag, maar ze hebben geen ogen. Ik kan weinig dingen bedenken die gevaarlijker zijn dan een Myrddraal het hoofd bieden. Moiraine Sedai en ik hebben allebei geprobeerd die ene te doden die hier gisteravond was en het mislukte iedere keer. Halfmannen hebben het geluk van de Duistere.’

Rhand slikte. ‘Een Trollok zei dat de Myrddraal met me wilde praten. Ik wist niet wat dat betekende.’

Lans hoofd schoot omhoog, zijn ogen waren als blauwe stenen. ‘Je hebt met een Trollok gepraat?’

‘Niet precies,’ stamelde Rhand. De blik van de zwaardhand hield hem vast. ‘Hij praatte tegen me. Hij zei dat hij mij geen pijn zou doen en dat de Myrddraal met me wilde praren. Toen probeerde hij me te doden.’ Hij bevochtigde zijn lippen en wreef zijn hand langs het knobbelige leer van het zwaardgevest. In korte, afgebeten zinnen vertelde hij hoe hij naar de boerderij was teruggekropen, in plaats daarvan doodde ik hem,’ besloot hij. ‘Per ongeluk, eigenlijk. Hij sprong op me af en ik had het zwaard in mijn hand.’

Lans gezicht verzachtte zich, als je tenminste kan zeggen dat steen zachter wordt. ‘Dan nog. Daar mag je best trots op zijn, schaapherder. Tot gisteravond waren er maar weinig mensen ten zuiden van de Grenslanden die konden zeggen dat ze een Trollok hadden gezien, laat staan er een hadden gedood.’

‘En nog minder mensen die een Trollok alleen en zonder hulp hebben gedood,’ zei Moiraine vermoeid. ‘Het is gedaan, Rhand. Lan, help me overeind.’

De zwaardhand schoot op haar toe, maar Rhand was sneller bij het bed. Thams huid voelde koel aan en zijn gezicht was bleek en uitgeput als dat van iemand die lang niet meer in de zon was geweest. Hij had zijn ogen nog dicht, maar lag rustig te ademen alsof hij in diepe slaap was.

‘Is hij nu beter?’ vroeg Rhand bezorgd.

‘Met voldoende rust zal hij weer beter worden,’ zei Moiraine. ‘Een paar weken in bed en hij is weer de oude.’ Ondanks Lans steun wankelde ze. Hij graaide haar mantel en staf van de zitting, zodat ze kon zitten. Ze maakte het zich met een zucht gemakkelijk. Langzaam en voorzichtig wikkelde ze de angrcaal weer in de lap en stopte hem terug in haar buidel.

Rhands schouders schokten; hij beet op zijn lip om niet in lachen uit te barsten, maar tegelijkertijd moest hij verwoed de tranen uit zijn ogen vegen. ‘Dank u.’

‘In de Eeuw der Legenden,’ vervolgde Moiraine, ‘konden sommige Aes Sedai het minste vonkje leven en gezondheid tot vlammen aanwakkeren. Die dagen zijn echter voorbij – mogelijk voor altijd. Er is zoveel verloren gegaan, en niet alleen de kunde van de angreaal. Er kon zoveel gedaan worden, dingen waar we nu niet meer van durven dromen, als we het ons al herinneren. We zijn nu met veel minder. Vele Talenten zijn vrijwel volkomen verdwenen en de overgebleven Talenten lijken zwakker. Nu moet het lichaam zowel wil als kracht kunnen putten, anders kunnen zelfs de sterksten onder ons het pad van Heling niet betreden. Gelukkig is je vader een sterke man, naar lichaam en geest. Toch heeft hij veel kracht verbruikt om het leven te behouden, maar wat hij overheeft, kan hij gebruiken voor zijn herstel. Dat zal tijd kosten, maar het bederf is weg.’

‘Ik kan u nooit terugbetalen,’ vertelde hij haar zonder zijn ogen van Tham af te wenden, maar ik wil alles voor u doen. Alles, wat dan ook.’ Hij dacht terug aan hun gesprek over de prijs en zijn belofte.

Nu, op zijn knieën naast Tham, meende hij het nog oprechter dan toen, maar toch was het niet gemakkelijk haar aan te kijken. ‘Alles. Zolang het niet in het nadeel is van het dorp of van mijn vrienden.’

Moiraine hief afwerend haar hand op. ‘Als je dat nodig vindt. Ik zou trouwens toch met je willen praten. Je zult ongetwijfeld tegelijk met ons vertrekken en dan kunnen we uitgebreid praten.’

‘Weggaan!’ riep hij overeind komend, is het echt zo erg? Ik dacht dat iedereen klaarstond om alles weer op te bouwen. We zijn erg gehecht aan Tweewater. Er gaat nooit iemand weg.’

‘Rhand..’

‘En waar moeren we heen? Padan Fajin vertelde dat het weer overal elders net zo slecht is. Hij is... hij was... de marskramer. De Trolloks...’ Rhand slikte en wilde dat Thom Merrilin niet had verteld wat Trolloks vraten. ‘Ik geloot dat ik het beste hier kan blijven, hier waar we thuishoren, in Tweewarer, om alles weer in orde te maken. Er komt een oogst aan en het is al zo warm dat we gauw de schapen moeten scheren. Ik weet niet wie er over weggaan begon, een van de Kopins, wed ik, maar wie het ook was...’

‘Schaapherder,’ onderbrak Lan, ‘jij praat wanneer je moet luisteren.’ Met de ogen knipperend stond hij voor hen. Hij stond half te bazelen, besefte hij, en hij had maar doorgerateld, terwijl zij iets wilde zeggen. Terwijl een Aes Sedai iets wilde zeggen. Hij vroeg zich af wat hij moest doen, hoe hij zich moest veronrschuldigen, maar Moiraine glimlachte terwijl hij daar nog over nadacht.

‘Ik begrijp hoe je je voelt, Rhand,’ zei ze en hij had het onprettige gevoel dat ze het inderdaad begreep. ‘Denk er maar niet verder over.’ Haar mond verstrakte en ze schudde het hoofd. ‘Ik zie dat ik het slecht aangepakt heb. Ik had eerst moeten rusten, veronderstel ik. Jij bent het die vertrekken moet, Rhand. Jij moet weggaan, omwille van je dorp.’

‘Ik?’ Hij schraapte zijn keel en probeerde het opnieuw, ik?’ Het klonk nu wat beter. ‘Waarom moet ik gaan? Ik begrijp er helemaal niets van. Ik wil nergens heen gaan.’

Moiraine keek Lan aan en de zwaardhand deed zijn armen van elkaar. De ogen onder zijn leren hoofdband namen hem op en Rhand kreeg het gevoel dat hij weer op een onzichtbare weegschaal werd gelegd. ‘Weet je,’ zei Lan opeens, ‘dat sommige huizen niet zijn aangevallen ?’

‘Het halve dorp ligt in de as,’ protesteerde hij, maar de zwaardhand wuifde zijn woorden weg.

‘Sommige huizen werden in brand gestoken om verwarring te scheppen. De Trolloks negeerden ze later, ook de bewoners die vluchtten, tenzij ze hen bij de echte aanval voor de voeten liepen. Het merendeel van de mensen die van de afgelegen boerderijen kwamen, heeft nauwelijks een Trollok gezien en dan nog hoogstens van een afstand. De meesten wisten niet eens dat er moeilijkheden waren tot ze in het dorp kwamen.’

‘Ik heb wel gehoord van Darl Kopin,’ zei Rhand langzaam, ‘ik vermoed dat het niet tot me is doorgedrongen.’

‘Twee boerderijen zijn aangevallen,’ ging Lan verder. ‘Die van jullie en nog een. Maar door Beltije was iedereen van die andere boerderij al in het dorp. Veel mensen hebben het overleefd omdat de Myrddraal niet bekend was met de gebruiken van Tweewater. Het feest en Winternacht maakten zijn werk bijna onmogelijk, maar dat wist hij niet.’

Rhand keek naar Moiraine, die rechtop regen de stoelrug zat, maar niets zei en hem alleen maar aankeek met een vinger voor haar mond.

‘Onze boerderij, en van wie was de andere?’ vroeg hij ten slotte.

‘De boerderij van Aybara,’ antwoordde Lan. ‘Hier in Emondsveld sloegen ze eerst toe bij de smidse, het huis van de smid en het huis van baas Cauton.’

Rhands mond voelde plotseling droog aan. ‘Da’s gek,’ wist hij uit te brengen. Hij schoot overeind toen Moiraine zich oprichtte.

‘Niet gek, Rhand,’ zei ze. ‘Doelbewust. De Trolloks zijn niet bij toeval naar Emondsveld gekomen en ze hebben dit alles niet gedaan vanwege hun plezier in doden en brandstichten, hoe graag ze dat ook doen. Zij wisten wat, of liever wie, ze wilden hebben. De Trolloks kwamen jongemannen doden of gevangennemen, jongemannen van een bepaalde leeftijd die in of bij Emondsveld leven.’

‘Van mijn leeftijd?’ Rhands stem beefde, maar hij gaf er niet om.

‘Licht! Mart! En Perijn?’

‘In leven en gezond,’ stelde Moiraine hem gerusr, ‘alleen wat beroet.’

‘Ben Craaf en Lem Tan?’

‘Hebben geen moment gevaar gelopen,’ zei Lan. ‘Tenminste, niet meer dan iemand anders.’

‘Maar zij hebben die ruiter, de Schim, ook gezien en zij zijn van dezelfde leertijd als ik.’

‘Het huis van baas Craaf was niet eens beschadigd,’ zei Moiraine, ‘en de molenaar en zijn gezin sliepen door de helft van de aanval heen voor ze door het lawaai werden gewekr. Ben is tien maanden ouder dan jij en Lem is acht maanden jonger.’ Ze glimlachte droogjes om zijn verbazing, ik heb je verreld dat ik vragen stelde. En ik heb ook gezegd: jongens van een bepaalde leeftijd. Jij en je twee vrienden verschillen maar een paar weken van elkaar. De Myrddraal was op jullie drieën uit, en op niemand anders.’

Rhand bewoog zich ongemakkelijk en wilde dat ze hem niet op die manier aankeek, alsof haar ogen gaten in zijn hersens brandden en lazen wat er in het kleinste hoekje te vinden was. ‘Wat zouden ze van ons willen? We zijn maar boeren, schaapherders.’

‘Op die vraag is in Tweewarer geen antwoord te vinden,’ zei Moiraine kalm, ‘maar het antwoord is belangrijk. Dat kunnen we wel opmaken uit het feit dat hier voor het eerst in tweeduizend jaar Trolloks zijn gezien.’

‘Veel verhalen gaan over overvallen van Trolloks,’ zei Rhand koppig. ‘We hebben er hier gewoon nog nooit een gehad. Zwaardhanden vechten voortdurend tegen Trolloks.’

Lan snoof. ‘Jongen, ik verwacht dat ik in de Verwording tegen Trolloks moet vechten, maar niet hier, niet bijna zeshonderd span naar het zuiden. Zo’n zware overval als die van vannacht verwacht ik in Shienar of in een ander Grensland.’

‘In een van jullie,’ zei Moiraine, ‘of in alledrie is er iets wat de Duistere vreest.’

‘Dat... is onmogelijk.’ Rhand strompelde naar het venster en keek naar het dorp, waar de mensen tussen de bouwvallen aan het werk waren. ‘Wat er ook gebeurd is, dat is gewoon onmogelijk.’

Iets op de Brink trok zijn aandacht. Hij staarde ernaar en besefte toen dat het de geblakerde stomp van de Lenteboom was. Een mooie Beltije, meteen marskramer, een speelman en vreemdelingen. Hij huiverde en schudde heftig zijn hoofd. ‘Nee. Nee, ik ben een schaapherder. De Duistere kan geen belangstelling voor mij hebben.’

‘Het moet zeer veel moeite hebben gekost,’ zei Lan grimmig, ‘om zoveel Trolloks zo’n eind te verplaatsen zonder dat er een geweldige opwinding ontstond of alarm werd geslagen van de Grenslanden tot Gaemlin en verder. Ik wou dat ik wist hoe ze dat gedaan hebben. Denk je echt dat ze die moeite slechts genomen hebben om een paar huizen in brand re sreken?’

‘Ze komen terug,’ voegde Moiraine eraan toe.

Rhand had zijn mond al open om Lan tegen te spreken, maar de woorden van Moiraine hielden hem tegen. Hij draaide zich om en keek haar aan. ‘Terug? Kunt u ze niet tegenhouden? Dat deed u gisteravond ook en toen werd u door ze verrast. Nu weet u dat ze hier zijn.’

‘Misschien,’ antwoordde Moiraine. ‘Ik kan een bericht naar mijn zusters in Tar Valon sturen; mogelijk zijn ze op tijd hier als we ze nodig hebben. De Myrddraal weet ook dat ik hier ben en zal waarschijnlijk niet aanvallen – tenminste niet openlijk – zonder versterkingen: meer Myrddraal en meer Trolloks. Als er genoeg Aes Sedai en zwaardhanden zijn, kunnen de Trolloks teruggeslagen worden, hoewel ik niet kan zeggen hoeveel strijd daarvoor moer worden geleverd.’

In Rhands hoofd danste een visioen van een tot de grond toe afgebrand Emondsveld, van uitgebrande boerderijen. En Wachtheuvel, Devenrit en Tarenveer; een en al as en bloed. ‘Nee,’ zei hij en hij voelde binnenin wat losscheuren alsof hij zijn greep op iets was kwijtgeraakt. ‘Daarom moet ik weggaan, niet? De Trolloks zullen niet terugkomen als ik er niet ben.’

Een laatste spoortje koppigheid deed hem eraan toevoegen: ‘Als ze echt achter me aanzitten.’

Moiraines wenkbrauwen rezen omhoog, alsof ze verbaasd was dat hij niet overtuigd was, maar het was Lan die zei: ‘Ben je bereid je dorp daaronder te verwedden, schaapherder? Heel Tweewater?’

Rhands koppigheid verdween. ‘Nee,’ herhaalde hij en hij voelde weer die leegte in zich. ‘Perijn en Marr moeten ook mee, nietwaar?’ Weg uit Tweewater. Weg van zijn huis en zijn vader. In ieder geval zou Tham beter worden. In ieder geval zou hij zijn vader kunnen horen zeggen dat alles op de Steengroeveweg onzin was geweest. ‘Ik neem aan dat we naar Baerlon kunnen gaan, of zelfs naar Caemlin. Ik heb gehoord dat er meer mensen in Caemlin wonen dan in heel Tweewater. Daar zullen we veilig zijn.’ Hij probeerde te lachen, maar het klonk hol. ‘Ik heb er wel eens van gedroomd dat ik Caemlin zou zien, maar ik had nooit gedacht dat het op deze manier zou gebeuren.’

Er viel een lange stilte, tot Lan zei: ‘Ik zou niet op de veiligheid van Caemlin rekenen. Als de Myrddraal je echt te pakken willen krijgen, zullen ze een manier vinden. Muren houden Halfmannen niet echt buiten. En je bent een dwaas als je niet gelooft dat ze je echt heel graag willen hebben.’

Rhand had gedacht dat hij zich nog nooit zo ongelukkig had gevoeld, maar nu werd het zelfs nog erger.

‘Er bestaat een veilige plaats,’ zei Moiraine zachtjes en Rhand spitste de oren. ‘In Tar Valon zou je te midden van Aes Sedai en zwaardhanden zijn. Zelfs in de Trollok-oorlogen waren de horden van de Duistere bang om de Glanzende Muren aan te vallen. De enige poging was hun grootste nederlaag in al die oorlogen. In Tar Valon is ook alle kennis bewaard die wij, Aes Sedai, sinds de Tijd van Waanzin hebben verzameld. Sommige fragmenten stammen zelfs nog uit de Eeuw der Legenden. Tar Valon is de plaats waar je te weten kunt komen waarom de Myrddraal jou wil hebben. Waarom de Vader van de Leugen je wil hebben. Dat kan ik je beloven.’

Een reis helemaal naar Tar Valon was bijna ondenkbaar. Een reis naar een plaars waar hij omringd zou zijn door Aes Sedai. Naruurlijk, Moiraine had Tham genezen – daar zag het tenminste naar uit – maar dan had je nog al die verhalen. Het was al erg genoeg in een kamer te zijn met één Aes Sedai, maar in een stad vol... En ze had haar prijs nog niet opgeëist. Er was altijd een prijs zeiden de verhalen.

‘Hoe lang blijft mijn vader slapen?’ vroeg hij ten slotte, ‘ik... ik moet het hem vertellen. Hij mag niet wakker worden en mij missen.’ Hij meende Lan een zucht van verlichting te horen slaken. Hij keek nieuwsgierig naar de zwaardhand, maar zijn gezicht stond even uitdrukkingsloos als altijd.

‘Hij zal waarschijnlijk niet wakker worden voor wij vertrokken zijn,’ zei Moiraine. ‘Ik wil vertrekken zodra het helemaal donker is geworden. Zelfs een enkele dag uitstel kan fataal worden. Je kunt het beste een briefje voor hem achterlaten.’

‘Midden in de nacht?’ vroeg Rhand vol twijfel en Lan knikte.

‘De Halfman zal gauw genoeg ontdekken dat we verdwenen zijn. We hoeven de dingen niet gemakkelijker voor hem te maken dan nodig is.’

Rhand speelde wat met de dekens van zijn vader. Het was een lange reis naar Tar Valon. ‘In dat geval... In dat geval kan ik beter Perijn en Mart gaan zoeken.’

‘Daar zal ik voor zorgen.’ Moiraine kwam kwiek overeind en sloeg met plotseling herwonnen kracht haar mantel om. Ze legde een hand op zijn schouder en hij probeerde uit alle macht niet ineen te krimpen. Ze drukte niet hard, maar het was een ijzeren greep, die hem even stevig vasthield als een slang in een gevorkte tak. ‘Het is het beste als we dit onder ons houden, begrijp je? De mensen die de Drakentand op de herbergdeur hebben gekrast, kunnen moeilijkheden veroorzaken als ze het weten.’

‘Ik begrijp het.’ Hij haalde opgelucht adem toen ze haar hand weg trok, ‘Ik zal vrouw Alveren je iets te eten laten brengen,’ vervolgde ze alsof ze zijn reactie niet had opgemerkt. ‘Daarna moet je gaan slapen. Het wordt een moeilijke reis, zelfs als je uitgerust bent.’

De deur viel achter hen dicht en Rhand stond naar Tham te kijken, maar zag niets. Nu pas besefte hij dat Emondsveld evenzeer een deel van hem was als hij van het dorp. Hij besefte het nu, omdat hij gevoeld had hoe dat zich in hem losscheurde. Hij hoorde niet meer bij het dorp. De Herder van de Nacht wilde hem. Dat kon absoluut niet – hij was slechts een boer – maar de Trolloks waren gekomen en wat dat betreft had Lan gelijk. Hij kon het dorp niet in gevaar brengen omwille van de kleine kans dat Moiraine ongelijk had. Hij kon het niet eens aan iemand vertellen. De Kopins zouden dan echt lastig kunnen worden. Hij zou een Aes Sedai moeten vertrouwen.

‘Maak hem maar niet wakker,’ zei vrouw Alveren terwijl de dorpsmeester de deur achter hem en zijn vrouw sloot. Er steeg een heerlijke geur op van het met een doek bedekte blad in haar handen. Ze plaatste het op de kist tegen de muur en duwde toen Rhand vastberaden van het bed weg.

‘Vrouwe Moiraine heeft me gezegd wat hij nodig heeft,’ zei ze zacht jes, ‘en ze had het er niet over dat jij van uitputting boven op je vader moest tuimelen. Ik heb je een hapje eten gebracht. Laat het niet koud worden, hoor je?’

‘Ik wou dat je haar niet zo noemde,’ zei Bran deugdzaam. ‘Moiraine Sedai, zo hoor je haar te noemen. Ze kan anders wel boos worden.’

Vrouw Alveren gaf hem een tikje tegen zijn wang. ‘Maak je nou maar geen zorgen. Zij en ik hebben een lang gesprek gehad. En praat zachtjes. Als je Tham wakker maakt, zul je van mij én Moiraine Sedai iets te horen krijgen.’ Ze benadrukte de aanspreektitel van Moiraine zo sterk dat Brans deugdzaamheid dwaas leek. ‘Jullie twee, ga opzij.’ Met een warme glimlach voor haar echtgenoot keerde ze zich naar het bed en naar Tham.

Meester Alveren keek Rhand verstoord aan. ‘Ze is een Aes Sedai. De helft van de vrouwen in dit dorp doet alsof ze in de vrouwenkring zit en de rest alsof ze een Trollok is. En niet één van hen lijkt te beseffen dat je moet oppassen bij een Aes Sedai. De mannen kijken wel stiekem van opzij, maar die doen tenminste niets wat haar kwaad kan maken.’

Voorzichtig, dacht Rhand, hij moest van nu af aan voorzichtig zijn.

‘Meester Alveren,’ zei hij langzaam, ‘weet u hoeveel boerderijen er zijn aangevallen?’

‘Twee, dacht ik, waaronder die van jullie.’ De dorpsmeester zweeg, fronste en haalde toen zijn schouders op. ‘Het lijkt bar weinig als je nagaat wat er hier is gebeurd. Ik zou eigenlijk blij moeten zijn, maar... Tja, we zullen voor het eind van de dag nog wel van andere boerderijen horen.’

Rhand zuchtte. Hij hoefde niet te vragen welke boerderijen. ‘Hebben ze hier in het dorp... Ik bedoel, kon u ergens uit opmaken wat ze wilden?’

‘Wilden, jongen? Ik weet niet wat ze wilden, behalve misschien ons allemaal vermoorden. Het gebeurde zoals ik je vertelde. De honden blaften en Moiraine Sedai en Lan renden door het dorp, en toen schreeuwde iemand dat het huis van baas Lohan en de smidse in brand stonden. Nou, toen laaiden de vlammen op uit het huis van Abel Cauton... wel vreemd. Het staat bijna midden in het dorp. Nou ja, en toen stonden de Trolloks vlak voor onze neus. Nee, ik denk niet dat ze iets bepaalds wilden.’ Hij liet een blaffend gelach horen en hield zich na een behoedzame blik op zijn vrouw weer in. Ze bleef naar Tham kijken. ‘Om je de waarheid te zeggen,’ vervolgde hij op zachtere toon, ‘ze leken haast even erg in de war als wij. Ik vraag me af of ze verwacht hadden hier een Aes Sedai of een zwaardhand aan te treffen.’

‘Ik denk van niet,’ zei Rhand met een grimas.

Als Moiraine hierover de waarheid had verteld, dan zou ze ook over de rest niet hebben gelogen. Even overwoog hij de dorpsmeester om raad te vragen, maar meester Alveren wist duidelijk even weinig van Aes Sedai als de andere dorpelingen. Bovendien wilde hij zelfs de dorpsmeester niet echt vertellen wat er volgens Moiraine aan de hand was. Hij wist niet of hij banger was om uitgelachen te worden dan om geloofd te worden. Hij wreef met zijn duim over het gevest van Thams zwaard. Zijn vader was in de buitenwereld geweest; hij moest meer van Aes Sedai weten dan de dorpsmeester. Maar als Tham echt buiten Tweewater was geweest, dan waren de woorden die hij in het Westwoud had geijld... Hij haalde beide handen door zijn haar en weigerde er verder over na te denken.

‘Je moet slapen, jongen,’ zei de dorpsmeester.

‘Ja, inderdaad,’ voegde vrouw Alveren eraan toe. ‘Je valt bijna om van de slaap.’

Rhand knipperde met zijn ogen en keek haar verrast aan. Het was nog niet eens tot hem doorgedrongen dat ze niet meer bij zijn vader stond. Hij had echt slaap nodig; de gedachte alleen al deed hem gapen.

‘Neem het bed in de kamer hiernaast maar;’ zei de dorpsmeester. ‘De haard is al aan.’

Rhand keek naar zijn vader. Tham was nog diep in slaap, waardoor hij opnieuw gaapte, ‘ik blijf liever hier, als u het niet erg vindt. Voor het geval hij wakker wordt.’

Zaken van het ziekbed behoorden tot het domein van vrouw Alveren en de dorpsmeester liet dat aan haar over. Ze aarzelde maar heel even voor ze knikte. ‘Maar laat hem uit zichzelf wakker worden. Als jij zijn slaap verstoort...’ Hij probeerde nog te zeggen dat hij zou doen wat ze zei, maar de woorden raakten verstrikt in een nieuwe geeuw. Ze schudde glimlachend het hoofd. ‘Je slaapt zelf binnen de kortste keren. Als je hier wilt blijven, maak het je dan gemakkelijk bij het haardvuur. En drink wat van die soep voor je wegdoezelt.’

‘Dat doe ik,’ zei Rhand. Hij vond alles goed, als hij maar in deze kamer mocht blijven. ‘En ik maak hem niet wakker.’

‘Denk eraan,’ zei vrouw Alveren streng maar niet onvriendelijk, ik zal wat dekens en een kussen brengen.’

Toen de deur eindelijk achter hen sloot, sleepte Rhand de enige stoel die de kamer rijk was naast het bed en ging zo zitten dat hij Tham kon zien. Vrouw Alveren had makkelijk praten over slapen – zijn kaken knapten toen hij een geeuw onderdrukte – maar hij kon nog niet slapen. Tham kon elk moment bijkomen en bleef misschien maar heel even wakker.

Rhand wilde daarop wachten.

Hij grimaste, zocht een andere houding en duwde het zwaardgevest uit zijn ribben. Hij voelde nog steeds een weerzin om iemand te vertellen wat Moiraine had gezegd, maar dit was Tham, zijn... Onbewust klemde hij vastberaden zijn kaken op elkaar. Mijn vader. Ik kan mijn vader alles zeggen.

Hij ging anders zitten en legde zijn hoofd tegen de rugleuning. Tham was zijn vader en niemand kon hem voorschrijven wat hij wel of niet aan zijn vader mocht vertellen. Hij hoefde alleen maar wakker te blijven tot Tham wakker werd. Hij hoefde alleen...

9

Vertellingen van het Rad

Rhands hart bonsde als een razende tijdens het rennen en hij keek wanhopig naar de kale heuvels om zich heen. Dit was niet zomaar een gebied waar de lente laat kwam. Hier was de lente nog nooit geweest en hier zou het ook nooit lente worden. Er groeide niets in de koude aarde die onder zijn laarzen knerpte, nog geen polletje korstmos. Hij klauterde over rotsen die twee keer zo groot waren als hijzelf; stof bedekte het gesteente alsof er nooit een druppel regen op was gevallen. De zon was een gezwollen bloedrode bol, wreder dan op de heetste zomerdag en fel genoeg om zijn ogen te verblinden; ze stak dreigend af tegen een hemel die net een loden ketel was waarin scherpe zwarte en zilverkleurige wolken rolden en kolkten tot aan de verste verten. Maar onder die voortwentelende wolken bewoog geen briesje, nog geen zuchtje wind over het land, en ondanks de zon was de lucht zo koud als in het hart van de winter.

Rhand keek vaak om onder het rennen, maar hij kon zijn achtervolgers niet zien. Hij zag slechts verlaten heuvels en getande zwarte bergen, die hoge pluimen zwarte rook uitwalmden, die zich vermengden met de voortijlende wolken. Maar al kon hij zijn jagers niet zien, hij hoorde ze wel achter zich huilen; schorre stemmen schreeuwend in de opwinding van de jacht, jankend van vreugde over het bloed dat weldra zou gaan vloeien. Trolloks. Ze kwamen dichterbij en hij had vrijwel geen kracht meer.

Met wanhopige haast klauterde hij naar de top van een messcherpe heuvelrug en liet zich toen kreunend op zijn knieën zakken. Onder hem lag een loodrechte kale rotswand, een klif dat zich in een duizend voet diepe kloof stortte. Dampige nevels versluierden de bodem van de kloof en de dichte grijze oppervlakte rolde als grimmige golven af en aan, trager echter dan elke branding. Mistflarden gloeiden plotseling rossig op alsof in de diepte grote kampvuren opvlamden en doofden. Donderslagen rommelden in de diepten van het dal en bliksems kraakten door het grijs, haalden soms uit naar de hemel.

Het was niet het dal dat zijn kracht opzoog en de ontstane leegte vulde met machteloosheid. Te midden van de woedende dampen rees een berg omhoog, een berg groter dan alles wat hij ooit had gezien in de Mistbergen, een berg zo zwart als het verlies van alle hoop. Die dreigende zwarte rotstand, een dolk die in de hemel stak, was de oorzaak van zijn verlatenheid. Hij had hem nooit eerder gezien, maar hij kende hem. De herinnering sprong weg als kwik toen hij hem probeerde aan te raken, maar de herinnering bestond. Hij wist dat die er was.

Onzichtbare vingers raakten hem aan, trokken aan zijn armen en benen en probeerden hem naar de berg te slepen. Zijn lichaam bewoog, wilde gehoorzamen, maar zijn armen en benen verstijfden alsof hij dacht dat hij zijn vingers en tenen in de rots kon steken. Spookachtige koorden omsloten zijn hart, trokken aan hem, riepen hem naar de bergspits. Tranen stroomden over zijn gezicht en hij zakte op de grond. Hij voelde hoe zijn wil wegvloeide als water uit een kapotte kruik. Nog maar even en hij zou gaan waarheen hij werd geroepen.

Hij zou gehoorzamen, doen wat hem werd opgedragen. Plotseling ontdekte hij een nieuw gevoel: boosheid. Duwen, trekken, hij was geen schaap dat in een kooi werd opgesloten! De boosheid balde zich samen tot een harde knoop en hij klampte zich eraan vast als aan een vlot in een overstroming.

Dien mij, fluisterde een stem in de stilte van zijn geest. Een bekende stem. Als hij goed genoeg luisterde, zou hij die stem zeker herkennen. Dien mij. Hij schudde zijn hoofd om de stem te verjagen. Dien mij! Hij balde zijn vuist tegen de zwarte berg. ‘Het Licht vertere je, Shai’tan!’

Plotseling lag de geur van de dood als een deken over hem heen. Een gestalte torende boven hem uit, in een mantel met de kleur van gedroogd bloed, een gestalte met een gezicht... Hij wilde het gezicht dat op hem neerkeek niet zien. Hij wilde niet aan dat gezicht denken. Het deed pijn eraan te denken, het verschroeide zijn geest tot sintels. Een hand reikte naar hem. Hij gaf er niet om of hij over de rand viel en gooide zichzelf opzij. Hij moest weg zien te komen. Ver weg. Hij viel, met zijn armen maaiend in de lucht; hij wilde het uitschreeuwen, maar vond geen adem.

Plotseling was hij niet langer in het kale land, viel hij niet meer. Zijn laarzen pletten wintergrauw gras; het leken wel bloemen. Hij lachte bijna bij het zien van de bladerloze bomen en struiken, verspreid over de zachtglooiende vlakte die hem nu omringde. In de verte verrees een enkele berg met een gebroken, gespleten top, maar die berg bracht geen vrees of wanhoop. Het was gewoon een berg, hoewel hij onwezenlijk aandeed, want verder waren er geen bergen zichtbaar.

Een brede rivier stroomde langs de berg en op een eiland in het midden van die rivier verrees een stad als uit een speelmansverhaal, een stad omringd door hoge muren die wit en zilverachtig straalden onder de warme zon. In een mengeling van opluchting en vreugde ging hij op weg naar de muren. Op de een of andere manier wist hij dat hij daarachter veiligheid en rust zou vinden.

Toen hij dichterbij kwam, onderscheidde hij hoog oprijzende torens, waarvan er vele verbonden waren door wonderbaarlijke voetbruggen die de open hemel overspanden. Hoge bruggen bogen zich van beide rivieroevers naar de eilandstad. Zelfs van een afstand kon hij het kantachtige steenwerk in de overspanningen zien, schijnbaar te fragiel om de snelle stroom te weerstaan. Voorbij die bruggen was het veilig. Een toevluchtsoord.

Plotseling trok er een kilte door zijn botten, een ijzige klamheid zette zich op zijn huid vast en de lucht om hem heen werd ranzig en bedompt. Zonder om te kijken rende hij weg van de achtervolger die met vorstvingers over zijn rug streek en aan zijn mantel trok. Hij rende weg van die licht opslorpende gestalte met het gezicht dat... Hij kon zich het gezicht niet herinneren, alleen als een gruwel. Hij weigerde zich het gezicht te herinneren. Hij rende, en de grond gleed onder zijn voeten voorbij, rollende heuvels en platte vlakten... en hij wilde janken als een hond die dol werd. De stad trok zich voor hem terug. Hoe harder hij rende, hoe verder de witte glanzende muren en het toevluchtsoord zich terugtrokken. Ze werden kleiner en kleiner, tot er slechts een bleke vlek aan de horizon overbleef. De koude hand van zijn achtervolger greep zijn kraag. Als die vingers hem raakten, wist hij, zou hij krankzinnig worden. Of erger. Veel erger. Juist toen hij dit besefte, struikelde hij en viel...

‘Neee! gilde hij.

... en hij kreunde toen straarstenen de lucht uit zijn longen persten. Verwonderd stond hij op. Hij stond op een toegangsweg naar een van die prachtige bruggen die hij eerder had gezien, die de rivier overspanden. Glimlachende mensen liepen hem aan beide kanten voorbij, mensen die in zoveel verschillende kleuren waren gekleed dat ze hem deden denken aan een akker vol veldbloemen. Sommigen van hen spraken hem aan, maar hij begreep hen niet, hoewel de woorden klonken alsof dat wel zou moeten. Maar de gezichten stonden vriendelijk en de mensen gebaarden hem verder te gaan, over de brug met zijn ingewikkelde metselwerk, verder naar de glanzende, met zilver doorschoten muren en de torens erachter. Naar de veiligheid, waarvan hij wist dat die daar zou zijn.

Hij sloot zich aan bij de massa die over de brug de stad in stroomde door geweldige poorten in hoge zuiverwitte muren. Daarbinnen was een wonderbaarlijk land waar zelfs het gewoonste bouwsel een paleis leek. Het was alsof de bouwers was opgedragen steen, mortel en tegel te nemen en schoonheid te scheppen die je de adem benam. Er was geen gebouw, geen monument, of hij bleef er met uitpuilende ogen naar staren. Muziek zweefde door de straten, in honderden verschillende liederen en vermengde zich met het geroezemoes van de menigte om een grootse vreugdevolle harmonie te scheppen. De geuren van zoet reukwater en scherpe kruiden, van verrukkelijk voedsel en duizenden bloemen warrelden rond alsof iedere heerlijke geur van de wereld hier verzameld was.

De straat waarover hij de stad binnenkwam, was breed en geplaveid met gladde grijze steen, en strekte zich recht voor hem uit naar het hart van de stad. Aan het eind verrees een toren die groter en hoger was dan elke andere in de stad, een toren zo wit als pas gevallen sneeuw. In die toren waren de veiligheid en de kennis die hij zocht. Maar de stad was zoveel mooier dan hij ooit had kunnen dromen. Het zou toch zeker niet erg zijn als hij een korte tijd wachtte voor hij naar de toren ging? Hij liep een smallere straat in waar kunstenmakers rondzwierven tussen straatventers van vreemde vruchten.

Aan het eind van de straat stond een sneeuwwitte toren. Dezelfde toren. Nog heel even, dacht hij, en hij ging een volgende hoek om. Ook hier stond aan het eind de witte toren. Koppig sloeg hij weer af, en nog eens, en iedere keer vielen zijn ogen op de albasten toren. Hij draaide zich om, wilde ervan wegrennen, maar stond glijdend stil.

Vóór hem was de witte toren. Hij was bang om over zijn schouders te kijken, bang dat de toren ook daar zou staan.

De gezichten om hem heen waren nog vriendelijk, maar vervuld van verslagen hoop, hoop die hij vernietigd had. Toch gebaarden de mensen hem verder te gaan, gebaarden smekend naar de toren. Hun ogen glansden in wanhopige nood en alleen hij kon die vervullen, alleen hij kon hen redden.

Goed dan, dacht hij. Hij wilde per slot van rekening toch al naar de toren.

Meteen bij de eerste stap verdween de teleurstelling in de ogen om hem heen en sierde een glimlach elk gezicht. Ze trokken met hem mee en kleine kinderen strooiden bloemblaadjes op zijn weg. Hij keek verward om en vroeg zich af voor wie die bloemen waren, maar achter hem zag hij slechts meer glimlachende mensen die hem gebaarden verder te gaan. Die moeten voor mij zijn, dacht hij en hij vroeg zich af waarom dat opeens helemaal niet vreemd meer leek. Maar de verwondering verdween al snel; alles was zoals het behoorde te zijn.

Toen begon iemand te zingen, vervolgens viel een tweede stem in, tot iedere stem zich verhief in een glorieus gezang. Hij kon de woorden nog steeds niet begrijpen, maar een tiental harmonieën verweefde zich en verkondigde vreugde en redding. Muzikanten mengden zich onder de toestromende mensen en voegden fluiten, harpen en trommels in vele soorten toe aan de lofzang, en alle liederen die hij eerder had gehoord, versmolten met elkaar. Meisjes dansten om hem heen, legden slingers van zoet ruikende bloesems om zijn schouders en vlochten die vast. Ze glimlachten hem toe en hun verrukking groeide met iedere stap die hij nam. Hij moest wel teruglachen. Zijn voeten popelden om mee te dansen en terwijl hij eraan dacht, danste hij, maakte de juiste passen alsof hij ze al vanaf zijn geboorte kende. Hij hield zijn hoofd achterover en lachte, zijn voeten waren lichter dan ooit tevoren, dansend met... Hij wist de naam niet meer, maar het leek niet van belang.

Het is je bestemming, fluisterde een stem in zijn hoofd en de fluistering was een leidraad in de grote lofzang.

Als een blaadje op een golf droeg de menigte hem mee toen ze een geweldig plein in het midden van de stad op stroomden. Voor het eerst zag hij dat de witte toren oprees uit een groots paleis van bleek marmer, meer gebeeldhouwd dan gebouwd, met rondgaande muren, prachtige koepels en ranke spitsen die naar de hemel wezen. Hij snakte bewonderend naar adem bij de aanblik van dit alles. Brede trappen van zuiver witte steen leidden van het plein omhoog en aan de voet van die treden hielden de mensen halt, maar hun gezang steeg nog steeds hoger. De aanzwellende stemmen lieten zijn voeten zweven. Je bestemming, fluisterde de stem, doordringend nu, gretig. Hij danste niet meer, maar bleef evenmin staan. Hij beklom zonder aarzeling de treden. Hier hoorde hij.

De zware deuren boven aan de trappen waren overdekt met versieringen, met houtsnijwerk zo ingewikkeld en verfijnd dat hij zich niet kon voorstellen dat een mes zo kunstig kon snijden. De dubbele poorten zwaaiden open en hij ging naar binnen. Ze sloten zich achter hem met een dreunende klap.

‘We hebben op je gewacht,’ siste de Myrddraal.

Met een schok zat Rhand kaarsrecht overeind. Hij snakte naar adem en rilde met opengesperde ogen. Tham lag nog te slapen. Langzaam werd zijn ademhaling rustiger. Half verbrande houtblokken gloeiden in de haard in een bed van steenkool dat rond het rooster was op gebouwd; iemand had het vuur bijgehouden terwijl hij sliep. Bij zijn voeten lag een deken, die was gevallen toen hij wakker werd. De zelfgemaakte baar was ook verdwenen en hun mantels hingen bij de deur.

Hij veegde met een onvaste hand het koude zweet van zijn gezicht en vroeg zich af of het noemen van de Duistere in een droom zijn aandacht net zo zou trekken als wanneer je het hardop deed.

De schemering verduisterde het venster, de maan stond al hoog aan de hemel, rond en vol, en de avondsterren schitterden boven de Mistbergen. Hij had de hele dag geslapen. Hij wreef over een zere plek in zijn zij. Klaarblijkelijk had hij geslapen terwijl het gevest van het zwaard in zijn ribben porde. Als je dat optelde bij een lege maag en de gebeurtenissen van de vorige nacht, was het geen wonder dat hij die nachtmerrie had gehad.

Zijn maag rommelde en hij stond stijfjes op en liep naar de tafel waar vrouw Alveren het blad had neergezet. Hij trok de witte doek weg. Ondanks de tijd die hij had geslapen, was de vleessoep nog warm, evenals het knapperige brood. Daar had vrouw Alveren de hand in gehad: het blad was vervangen. Als zij eenmaal had besloten dat je een warme maaltijd nodig had, rustte ze niet voor die in je maag zat.

Hij lepelde wat soep naar binnen en nam nog net de moeite wat vlees en kaas tussen twee stukken brood te leggen voor hij die in zijn mond propte. Grote happen nemend liep hij terug naar het bed.

Vrouw Alveren had klaarblijkelijk Tham eveneens verzorgd. Hij was uitgekleed en zijn kleren hingen nu schoon en netjes opgevouwen over het nachtkastje. De deken was tot aan zijn kin opgetrokken. Toen Rhand het voorhoofd van zijn vader aanraakte, deed Tham zijn ogen open.

‘Ah, daar ben je, jongen. Marin zei dat je er was, maar ik kon niet eens overeind komen om je te zien. Ze zei dat je te moe was om je alleen re wekken omdat ik je wilde zien. Zelfs Bran kan niet om haar heen als ze zich iets voorgenomen heeft.’

Thams stem klonk zwak, maar zijn ogen stonden helder en vast. De Aes Sedai had gelijk, dacht Rhand. Met rust zou hij weer helemaal de oude worden.

‘Wilt u iets eten? Vrouw Alveren heeft een blad met eten achtergelaten.’

‘Ik heb al gegeten... als je het zo mag noemen. Ik mocht alleen maar soep. Een man moet wel nachtmerries krijgen als hij alleen maar soep in...’ Tham haalde een hand onder de sprei vandaan en raakte het zwaard aan dat Rhand droeg. ‘Dus het was geen droom. Toen Marin me zei dat ik ziek was, dacht ik dat ik... Maar met jou is alles goed. Dat is het belangrijkste. Hoe staat het met de boerderij.’

Rhand haalde diep adem. ‘De Trolloks hebben de schapen gedood. Ik denk ook dat ze de koe hebben gestolen en het huis moet een grote schoonmaak krijgen.’ Hij kon een zwak glimlachje opbrengen. ‘Wij hadden meer geluk dan anderen. Ze hebben het halve dorp in brand gestoken.’

Hij vertelde Tham alles wat er was gebeurd, althans het grootste deel. Tham luisterde aandachtig en stelde indringende vragen, zodat Rhand ook moest vertellen over zijn terugkeer uit het bos naar de boerderij en daarmee ook het verhaal van de Trollok die hij had gedood. Hij moest vertellen dat Nynaeve had gezegd dat Tham stervende was om uit te leggen waarom de Aes Sedai hem had verzorgd en niet de Wijsheid. Tham zette grote ogen op toen hij hoorde dat er een Aes Sedai in Emondsveld was. Maar Rhand vond het niet nodig over elk detail van zijn reis naar Emondsveld te vertellen of over zijn angst of over de Myrddraal op de weg. En zeker niet over zijn nachtmerries toen hij in de stoel sliep. En hij zag ook geen enkele reden Thams koortsige ijlen te noemen. Nog niet. Het verhaal van Moiraine kon hij echter niet omzeilen.

‘Nou, dat is een verhaal waarop een speelman trots zou zijn,’ mompelde Tham toen hij alles gehoord had. ‘Wat zouden Trolloks van jongens als jij willen? Of de Duistere? Het Licht sta ons bij.’

‘Denkt u dat ze loog? Meester Alveren zei dat ze de waarheid sprak toen ze zei dat er maar twee boerderijen waren aangevallen. En over de huizen van baas Lohan en baas Cauton.’

Tham bleef even stil liggen voor hij zei: ‘Vertel me wat ze zei. Let op, precies wat ze zei, zoals ze het vertelde.’

Rhand dacht diep na. Wie herinnerde zich nu ooit precies wat hij had gehoord? Hij beet op zijn lip, krabde op zijn hoofd en stukje bij beetje kwam het eruit, zo goed als hij het zich herinnerde. ‘Ik kan verder niets meer bedenken,’ besloot hij. ‘Van sommige dingen ben ik niet zeker of ze het niet een tikkeltje anders zei, maar het komt er in ieder geval in de buurt.’

‘Het is goed genoeg. We moeten het ermee doen, niet? Kijk, jongen, Aes Sedai zijn handig. Ze liegen niet, tenminste niet echt, maar de waarheid van een Aes Sedai is niet altijd de waarheid die je denkt te horen. Je moet voor haar oppassen, beloof me dat.’

‘Natuurlijk beloof ik dat. Ik ken de verhalen toch?’ antwoordde Rhand. ‘Ik ben geen kind meer.’

‘Nee, dat zal wel niet.’ Tham zuchtte diep en haalde toen geërgerd zijn schouders op. ‘Maar het zou het beste zijn als ik met je meeging. De wereld buiten Tweewater is niet met Emondsveld te vergelijken.’

Hier was een mogelijkheid Tham te vragen naar de wereld daarbuiten en de rest, maar Rhand liet het rusten. In plaats daarvan keek hij Tham met open mond aan. ‘En dat zegt u zomaar? Ik dacht dat u het me uit m’n hoofd zou praten. Ik dacht dat u wel honderd redenen zou aanvoeren om niet te gaan.’ Hij besefte dat hij had gehoopt dat Tham wel honderd redenen zou hebben, goede redenen. ‘Misschien geen honderd,’ zei Tham snuivend, ‘maar ik heb er wel enkele bedacht. Ze stellen alleen niet zoveel voor. Als de Trolloks je achtervolgen, ben je in Tar Valon veiliger dan je hier ooit kunt zijn. Maar denk aan je belofte goed op te passen. Aes Sedai doen dingen om hun eigen redenen en dat zijn niet altijd de redenen die jij denkt.’

‘De speelman zei ook al zoiets,’ merkte Rhand langzaam op.

‘Dan weet hij waarover hij praat. Je moet goed luisteren, diep nadenken en niet zomaar wat zeggen. Dat is een goede raad voor alles wat je buiten Tweewater doet, maar helemaal bij Aes Sedai. En ook bij de zwaardhanden. Vertel Lan iets en je hebt het aan Moiraine verteld. Als hij een zwaardhand is, dan heeft hij een sterke binding met haar. Dat is even zeker als de zon die vanochtend opkwam; hij zal weinig geheimen voor haar hebben.’

Rhand wist maar weinig van de binding tussen een Aes Sedai en een zwaardhand, hoewel ze een belangrijke rol speelde in elk verhaal over zwaardhanden dat hij kende. Het had iets te maken met de Kracht,een soort geschenk aan de zwaardhand, of misschien een of andere ruil. De zwaardhanden hadden er volgens de verhalen allerlei voordelen van. Ze herstelden sneller dan andere mensen en konden langer zonder voedsel, water of slaap. Naar verluidt zouden ze Trolloks kunnen bespeuren als ze dichtbij genoeg waren, en ook andere schepsels van de Duistere. Dat verklaarde waarom Lan en Moiraine als eersten het dorp hadden kunnen waarschuwen voor de aanval. Over wat Aes Sedai uit de binding wonnen, zwegen de verhalen, maar hij kon niet geloven dat zij er geen voordeel uit haalden.

‘Ik zal goed oppassen,’ beloofde Rhand weer. ‘ik zou alleen graag willen weten waarom. Ik begrijp er niets van. Waarom ik? Waarom wij?’

‘Ik wou dat ik het ook wist, jongen. Bloed en as, ik wou dat ik het wist.’ Tham zuchtte diep. ‘Nou ja, het heeft geen zin een dooier weer terug te stoppen in de schaal, veronderstel ik. Moet je al gauw vertrekken? Ik zal over een dag of twee wel uit bed mogen en dan kunnen we aan een nieuwe kudde gaan denken. Orwen Dotriet heeft wat goed vee en misschien wil hij dat wel kwijt nu de weilanden zo kaal zijn, net als Jon Tan misschien.’

‘Moiraine... de Aes Sedai zei dat je in bed moest blijven. Ze had het over weken.’

Tham wilde wat zeggen, maar Rhand ging door. ‘En ze heeft met vrouw Alveren gepraat.’

‘O. Nou, misschien kan ik Marin ompraten.’ Maar Tham klonk niet erg hoopvol. Hij keek Rhand scherp aan. ‘Je hebt nog geen antwoord gegeven op mijn vraag, dus neem ik aan dat je al heel gauw moet vertrekken. Morgenochtend? Of vannacht?’

‘Vannacht,’ zei Rhand zacht en Tham knikte bedroefd.

‘Ja. Nou ja, als het moet gebeuren, kunnen we het maar beter niet uitstellen. Maar ik moet nog zien wat ze met “weken” bedoelt.’ Hij plukte met meer ergernis dan kracht aan de deken. ‘Misschien kom ik je over een paar dagen wel achterna. Haal ik je onderweg in. We zullen eens zien of Marin me in bed kan houden als ik eruit wil.’

Er werd op de deur geklopt en Lan stak zijn hoofd naar binnen. ‘Neem snel afscheid, schaapherder, en kom mee. Er komen moeilijkheden aan.’

‘Moeilijkheden?’ vroeg Rhand en de zwaardhand gromde ongeduldig.

‘Maak voort!’

Haastig pakte Rhand zijn mantel op. Hij begon de zwaardgordel los te gespen, maar Tham hield hem tegen.

‘Houd het. Je zult het waarschijnlijk harder nodig hebben dan ik. Ik hoop dat we – als het Licht het wil – het geen van beiden hoeven gebruiken. Wees voorzichtig, jongen. Hoor je?’

Rhand negeerde het aanhoudende gegrom van Lan en hoog zich voorover om Tham re omhelzen. ‘Ik kom terug. Dat beloof ik je.’

‘Natuurlijk kom je terug,’ lachte Tham. Hij beantwoordde de omhelzing zwakjes en klopte Rhand op zijn rug. ‘Dat weet ik toch. En na je terugkomst heb ik dubbel zoveel schapen die je mag verzorgen. Vooruit, weg, voor die man zich wat aandoet.’

Rhand probeerde het afscheid uit te stellen, probeerde de woorden te vinden voor de vraag die hij niet wilde stellen, maar Lan kwam de kamer binnen, greep hem bij de arm en trok hem de gang op. De zwaardhand droeg een matgrijze tuniek van overlappende metalen ringetjes. Zijn stem klonk hees van ergernis.

‘We moeten ons haasten. Begrijp je het woord “moeilijkheden” niet?’

Op de gang stond Mart te wachten, in een mantel en jas, met zijn boog in zijn hand. Bij zijn middel hing een pijlkoker. Hij stond bezorgd op en neer te wippen en zijn ogen, waarin ongeduld en vrees elkaar afwisselden, schoten telkens naar de trap. ‘Dit lijkt niet erg op de verhalen, hè Rhand?’ vroeg hij hees.

‘Wat voor moeilijkheden?’ wilde Rhand weten, maar Lan holde voor hem uit en gaf geen antwoord. De zwaardhand sprong met twee treden tegelijk de trap af. Mart rende achter hem aan en gebaarde Rhand hen snel te volgen.

Terwijl hij zijn mantel aanschoot, haalde hij ze beneden in. Slechts een zwak licht vulde de gelagkamer. De helft van de kaarsen was opgebrand en de meeste andere sputterden. Behalve zij drieën was het vertrek leeg. Mart stond naast een van de voorste ramen en gluurde naar buiten alsof hij niet gezien wilde worden. Lan hield de deur op een kiertje open en tuurde over het erf.

Rhand vroeg zich af waar ze naar stonden te kijken en voegde zich bij hen. De zwaardhand mompelde dat ze op moesten passen, maar hij trok de deur een beetje verder open, zodat ook Rhand naar buiten kon kijken.

Aanvankelijk wist hij niet zeker wat hij daar zag. Een grote groep mannen van het dorp, ongeveer dertig, stond naast de uitgebrande marskramerwagen. Het nachtelijk duister trok zich terug voor de fakkels die sommigen droegen. Moiraine stond tegenover hen, met haar rug naar de herberg en steunde met schijnbare kalmte op haar wandelstaf. Hari Kopin stond voor de menigte, met zijn broer Darl en Bili Kongar. Ook Gen Buin was er, maar hij voelde zich duidelijk niet op zijn gemak. Rhand zag verbaasd dat Hari zijn vuist naar Moiraine schudde.

‘Vertrek uit Emondsveld!’ riep de boer met een zuur gezicht. Een paar stemmen in de menigte bauwden hem aarzelend na, maar niemand drong naar voren. Ze durfden nog wel te midden van een massa mensen een Aes Sedai uit te dagen, maar niemand wilde er alleen voor staan. Niet bij een Aes Sedai die alle reden had zich beledigd te voelen.

‘Jullie hebben die monsters hier gebracht!’ brulde Darl. Hij zwaaide met een fakkel boven zijn hoofd en onder aanvoering van zijn neef Bili klonk er geschreeuw als ‘Jullie brachten ze hierheen’ en ‘Het is jullie schuld’.

Hari porde Cen Buin en de oude rietdekker kneep zijn lippen op elkaar en keek hem dreigend van opzij aan. ‘Die dingen... die Trolloks kwamen pas toen u hier was,’ stotterde Cen, amper luid genoeg om gehoord te worden. Hij keek bedrukt van links naar rechts alsof hij ergens anders wilde zijn en een uitweg zocht. ‘U bent een Aes Sedai. Wij willen jullie soort niet in Tweewater. Aes Sedai brengen altijd moeilijkheden. Als u blijft, bezorgt u ons er alleen maar meer.’ Niemand reageerde op zijn woorden en Hari werd nijdig. Opeens griste hij de fakkel van Darl weg en zwaaide er dreigend mee in Moiraines richting. ‘D’ruit!’ schreeuwde hij. ‘Of we branden jullie eruit.’

Er viel een doodse stilte, afgezien van het schuifelen van enkele voeten toen mannen zich terugtrokken. Het volk van Tweewater zou terugvechten hij een aanval, maar geweld was heel ongewoon en dreigende mensen waren hen vreemd, ook al werd er wel eens een vuist geheven. Cen Buin, Bili Kongar en de Kopins stonden opeens alleen voor de groep. Bili keek ook of hij weg wilde kruipen.

Hari leek verontrust door het gebrek aan steun, maar hij herstelde zich snel. ‘D’ruit!’ schreeuwde hij opnieuw en Darl deed hem na, waarna Bili zwakjes volgde. Hari keek de anderen boos aan. De meeste mensen ontweken zijn blik.

Plotseling kwamen Bran Alveren en Haral Lohan uit de schaduw te voorschijn en bleven tussen de Aes Sedai en de menigte staan. In één hand zwaaide de dorpsmeester losjes met de grote houten hamer waarmee hij de tappen in de vaten sloeg. ‘Stelde iemand voor mijn herberg in brand te steken?’ vroeg hij zachtjes.

De twee Kopins deden een stap naar achter en Cen Buin schoof zijdelings van hen vandaan. Bili Kongar dook weg in de menigte. ‘Dat niet,’ zei Darl vlug. ‘Dat hebben we nooit gezegd, Bran... eh, dorpsmeester.’

Bran knikte. ‘Heb ik dan goed gehoord dat je gasten in mijn herberg bedreigt?’

‘Ze is een Aes Sedai,’ begon Hari kwaad, maar hij slikte de rest in toen Haral Lohan bewoog.

De smid rekte zich slechts uit, stak zijn dikke armen boven zijn hoofd en balde zijn enorme vuisten tot zijn knokkels kraakten, maar Hari keek de man aan alsof een van zijn vuisten onder zijn neus werd gehouden. Haral sloeg zijn armen over elkaar. ‘Neem me niet kwalijk, Hari. Ik wilde je niet onderbreken. Wat wou je zeggen?’

Maar Hari leek met zijn ingezakte schouders in zijn eigen lijf te verdwijnen en had niets meer te zeggen.

‘Ik verbaas me over jullie,’ rommelde Bran. ‘Peet Alcaar, het been van je zoon was gisteravond gebroken, maar vandaag zag ik hem alweer rondstappen – door haar hulp. Ewout Kanwin, jij lag op je buik met een jaap in je rug alsof je als een vis ontgraat ging worden, tot zij haar handen op je legde. Nu zie je eruit alsof het een maand geleden is gebeurd en, tenzij ik het verkeerd zie, zonder zichtbaar litteken. En jij, Cen.’ De rietdekker wilde al in de menigte verdwijnen, maar bleef onder Brans blik bedremmeld staan, ik zou geschokt zijn als ik hier iemand van de dorpsraad bij zag staan. En van allemaal sta juist jij hier. Je arm zou nog nutteloos langs je zij hangen, bont en blauw en een en al brandwonden, als zij er niet was geweest. Dankbaarheid is je kennelijk vreemd, maar ken je dan geen schaamte?’

Cen hief zijn rechterhand half omhoog en keek toen boos naar iets anders, ‘ik kan niet ontkennen wat ze heeft gedaan,’ mompelde hij en hij klonk inderdaad beschaamd. ‘Ze heeft mij en anderen geholpen,’ zei hij bijna smekend, ‘maar ze is een Aes Sedai, Bran. Als die Trolloks niet vanwege haar kwamen, waarom kwamen ze dan? In Tweewater willen we niets met Aes Sedai te maken hebben. Laten ze hun moeilijkheden uit onze streek weghouden.’

Enkele mannen, veilig achter in de groep, schreeuwden: ‘Wij willen geen Aes Sedai-problemen!’ ‘Stuur haar weg!’ ‘Jaag haar eruit!’ ‘Ze zijn toch vanwege haar gekomen?’

De dorpsmeester keek woest, maar voordat hij iets kon zeggen, liet Moiraine opeens haar met ranken besneden staf boven haar hoofd draaien. Ze liet hem met beide handen rondtollen. Rhands zucht herhaalde zich in die van de dorpelingen, want aan beide uiteinden van de staf vonkten sissende witte vlammen die ondanks het draaien van de staf als speerpunten naar buiten staken. Zelfs Bran en Haral schoven van haar weg. Ze strekte met een ruk haar armen recht vooruit, de staf evenwijdig aan de grond, maar het bleke vuur spoot er nog uit, feller dan de fakkels. De mannen schoven weg en hielden hun handen op om hun ogen te beschermen tegen het intense licht.

‘Is dit wat er van Aemons bloed is geworden?’ De Aes Sedai sprak niet luid, maar ze overstemde elk ander geluid. ‘Kleine mensen die kibbelen om het recht zich als konijnen te verstoppen? Jullie zijn vergeten wie je was, vergeten wat je was, terwijl ik had gehoopt dat ergens iets was achtergebleven, een herinnering in bloed en bot. Een flinter staal om jullie te harden voor de komende lange nacht.’

Niemand sprak. De twee Kopins keken of ze nooit meer hun mond wilden opendoen.

Bran zei: ‘Vergeten wie we waren? We zijn wie we altijd zijn geweest. Eerlijke boeren, herders en ambachtslieden. Volk uit Tweewater.’

‘In het zuiden,’ zei Moiraine, ‘stroomt de rivier die jullie de Witte Rivier noemen, maar ver in het zuiden geven mensen haar nog steeds de naam die haar toekomt. Manetherendrelle. In de Oude Spraak: Wateren van het Huis van de Berg. Sprankelende wateren die eens door een land van dapperheid en schoonheid stroomden. Tweeduizend jaar geleden vloeide de Manetherendrelle langs de muren van een bergstad die zo’n lust voor het oog was dat de steenvoegers van de Ogier hem vol ontzag kwamen bewonderen. Her en der lagen hofsteden en dorpen, in deze streek en in het gebied dat jullie het Schaduwwoud noemen, en zelfs verder. Al die bewoners beschouwden zich echter als het volk van het Huis van de Berg, het volk van Manetheren.

Hun koning was Aemon al Caar al Thorin, Aemon, zoon van Gaar, zoon van Thorin, en Eldrene ay Ellan ay Carlan was zijn koningin. Aemon, zo onverschrokken, dat men een man niet meer kon prijzen dan van hem re zeggen dat hij Aemons hart bezat. Eldrene, zo schoon dat men vertelde dat de bloemen bloeiden om haar glimlach te winnen. Dapperheid, schoonheid, wijsheid en een liefde die de dood niet kon breken. Ween als je een hart hebt, ween om het verlies van hen, ween om het verlies van zelfs de herinnering aan hen, ween om hun vergoten bloed.’

Ze zweeg even, maar niemand sprak. Rhand was even geboeid door de betovering die ze schiep als ieder ander. Toen ze verder sprak, hing hij aan haar lippen.

‘Bijna twee eeuwen hadden de Trollok-oorlogen in noord en zuid, in oost en west de wereld geteisterd en waar veldslagen woedden, verhief de Rode Adelaarsbanier van Manetheren zich in de voorste gelederen. De mannen van Manetheren waren een doorn in de voet van de Duistere en een angel in zijn hand. Zing van Manetheren dat nooit voor de Schaduw zou knielen. Zing van Manetheren, het zwaard dat niet kon worden gebroken.

Zij waren ver weg, de mannen van Manetheren, op het Veld van Bekkar, dat het Bloedveld werd genoemd, toen het bericht kwam dat een Trollokleger optrok naar hun thuis. Zo ver weg dat zij slechts konden afwachten, wachten op de tijding van de dood van hun land, want de horden van de Duistere beoogden de volkomen ondergang, wilden de machtige eik doden door zijn wortels af te hakken. Zij waren zo ver weg dat hen slechts treurnis restte. Maar zij waren de mannen van het Huis van de Berg.

Zij aarzelden niet, zij dachten niet aan de afstand die ze moesten reizen, maar zij verlieten het veld waar ze zojuist de zege hadden behaald, bestoft, bezweet, bebloed. Dag en nacht liepen ze, want ze hadden de gruwelen gezien die een Trollokleger achterliet; er was geen man die kon slapen terwijl Manetheren door zo’n gevaar werd bedreigd. Zij bewogen alsof hun voeten vleugels hadden; trokken verder en sneller dan vrienden hoopten, dan vijanden vreesden. Op iedere andere dag zou die mars stof hebben geleverd voor vele liederen. Toen de legers van de Duistere zich op het gebied van Manetheren stortten, versperden de mannen van het Huis van de Berg hen de weg, met hun rug naar de Tarendrelle.’

Ergens liet een dorpeling een zwak gejuich horen, maar Moiraine ging door alsof ze het niet had gehoord.

‘De horden die de mannen van Manetheren zagen opdoemen, waren zo talrijk dat zelfs de moed van de dappersten getart werd. Raven verduisterden de hemel, Trolloks verduisterden het land. Trolloks en hun menselijke bondgenoten. Trolloks en Duistervrienden in tien en tienduizenden, onder aanvoering van de Gruwheren. ’s Nachts waren hun kookvuren talrijker dan de sterren en de dageraad onthulde het vaandel van Ba’alzamon, hun aanvoerder. Ba’alzamon, Hart van het Zwart. Een oeroude naam voor de Vader van de Leugen. De Duistere kon de kluisters van Shayol Ghul niet verbreken, want als dat het geval was geweest, hadden alle strijdkrachten van de mensheid hem niet kunnen weerstaan, maar er was wel macht daar. Er waren Gruwheren en een kwaad dat ervoor zorgde dat het Lichtvernietigende vaandel het enig juiste leek en dat de zielen verkilde van de mannen die het zagen.

De mannen wisten echter wat hen te doen stond. Hun geboortegrond lag achter hen, achter de rivier. Zij moesten die horden en de macht die ze stuurden weghouden, vér van het Huis van de Berg. Aemon had boodschappers uitgestuurd. Hulp werd toegezegd. Als zij maar drie dagen aan de Tarendrelle konden standhouden. Drie dagen standhouden tegen een overmacht die hen binnen een uur had moeten overweldigen. Maar op de een of andere manier doorstonden de wanhopige verdedigers die eerste golf van bloedige aanvallen, en de tweede golf en de derde golf. Drie dagen lang streden ze, en hoewel het land een slachtbank werd, gaven ze geen enkele doorwaadbare plek van de Tarendrelle prijs. Maar ook na de derde nacht kwam er geen hulp, geen bode en ze streden verder, alleen. Drie dagen, toen zes dagen. Negen dagen. En op de tiende dag proefde Aemon de bittere smaak van verraad. Er kwam geen hulp en ze konden de oversteekplaatsen niet langer verdedigen.’

‘Wat deden ze?’ wilde Hari weren. Fakkels flikkerden in de kille nachtbries, maar niemand bewoog om zijn mantel dichter om zich heen te slaan.

‘Aemon stak de Tarendrelle over,’ vertelde Moiraine, ‘waarbij hij de bruggen achter zich verwoestte. En hij stuurde door zijn land het bericht dat de mensen moesten vluchten, want hij besefte dat de machten die de Trollokhorden stuurden, een manier zouden vinden om hen de rivier over te sturen. De Trolloks staken al over toen het bericht werd gestuurd en de soldaten van Manetheren vatten de strijd weer op, kochten met hun leven elk mogelijk uitstel, zodat hun volk kon ontsnappen. Vanuit de stad Manetheren leidde Eldrene de vlucht van haar volk tot in de diepste bossen en de vestingen in de bergen.

Maar sommigen vluchtten niet. Aanvankelijk een enkeling, daarna werden het stromen, en ten slotte zwol het aan tot een menselijke vloedgolf. Mannen verlieten huis en haard, maar niet voor een veilige plek. Zij voegden zich bij het leger dat voor hun land vocht.

Schaapherders met bogen, boeren met hooivorken en houthakkers met bijlen. Ook vrouwen vochten mee; voorzien van de wapens die ze konden bemachtigen, trokken ze schouder aan schouder naast hun mannen op. Wie de tocht maakte, wist dat er geen thuiskomst zou zijn. Maar het was hun land. Het was het land van hun voorvaderen en het zou het land van hun kinderen worden en zij gingen, zij zouden de prijs ervoor betalen. Geen duimbreed grond werd opgegeven tot deze doordrenkt was van hun bloed, maar uiteindelijk werd het leger van Manetheren teruggedreven, terug naar deze plek, die jullie nu Emondsveld noemen. Hier werd het leger door de Trolloks omsingeld.’

In haar stem klonken bittere tranen. ‘Kadavers van Trolloks en lijken van Duistervrienden stapelden zich op tot heuvels, die steeds hoger werden, in eindeloze stromen van dood. Er kon maar één einde mogelijk zijn. Toen de nacht viel, was er geen enkele man of vrouw meer in leven die onder het vaandel van de Rode Adelaar had gestreden. Het zwaard dat niet gebroken kon worden, was verbrijzeld. In de Mistbergen, alleen in de verlaten stad Manetheren, voelde Eldrene haar man Aemon sterven, en haar hart stierf met hem. Op de plek van haar hart was nu slechts plaats voor wraak, wraak voor haar geliefde, wraak voor haar volk en haar land. Door smart verteerd, reikte zij naar de Ware Bron en wierp de Ene Kracht naar het Trollokleger. Op dat moment stierven de Gruwheren, waar dan ook, tijdens hun geheime besprekingen of bij het opdrijven van hun soldaten. In een enkele ademtocht barstten de Gruwheren en de generaals van de horden van de Duistere in vlammen uit. Vuur verteerde hun lichamen en vrees verteerde hun overwinnende leger.

Toen renden ze als beesten voor een bosbrand weg, met geen ander doel dan ontsnappen. Naar het noorden en het zuiden vluchtten ze. Duizenden verdronken bij hun poging de Tarendrelle zonder hulp van de Gruwheren over te steken en ze verwoestten de bruggen over de Manetherendrelle in hun angst voor wat hen mogelijk achtervolgde. Waar ze mensen zagen, moordden en brandden zij, maar de vlucht was hun enige drang. Tot er ten slotte geen enkele Trollok meer in Manetheren was. Ze waren verspreid als stof in de wind. De uiteindelijke wraak kwam langzamer, maar hij kwam, toen ze door andere volken werden opgejaagd, door andere legers, in andere landen. Geen van hen die op Aemons Veld moordden, bleef in leven. Maar voor Manetheren was de prijs hoog. Eldrene had meer van de Ene Kracht naar zich toe getrokken dan een mens ooit zonder hulp kon geleiden. Toen de generaals van de vijand stierven, stierf zij ook en het vuur dat haar verteerde, verteerde de lege stad Manetheren, zelfs de stenen ervan, tot op de rots van de bergen. Maar het volk was gered.

Niets was er van hun boerderijen over, niets van hun dorpen, niets van hun grootse stad. Sommigen zullen gedacht hebben dat hen niets anders restte dan te vluchten naar een ander land, waar ze opnieuw konden beginnen. Maar dat spraken ze niet uit. Nooit eerder was er zo’n hoge prijs in bloed en hoop betaald als zij hadden betaald voor hun land, en nu waren zij met die grond verbonden door banden sterker dan staal. Andere oorlogen zouden hen in de komende jaren teisteren, tot ten slotte hun hoekje van de wereld was vergeten en zijzelf oorlog en oorlogsgeweld waren vergeten. Nooit herrees Manetheren. Haar hemelhoge spitsen en klaterende fonteinen werden een droom die langzaam vervaagde in de geest van het volk. Maar de mannen en vrouwen, hun kinderen en hun kindskinderen behielden het land dat het hunne was. Zij behielden het toen de lange eeuwen het waarom uit hun geheugen hadden gespoeld. Zij behielden het, tot op de dag van vandaag, tot aan jullie dagen. Ween om Manetheren, ween om wat voor altijd verloren ging.’

De vlammen aan Moiraines staf doofden en ze liet hem zakken alsof hij honderd pond woog. Een lange tijd bleef het huilen van de wind het enige geluid. Toen duwde Peet Alcaar zich langs de Kopins.

‘Ik weet het zo net nog niet met uw verhaal,’ zei de boer langzaam. ‘Ik ben geen doorn in de voet van de Duistere, zal het waarschijnlijk ook nooit zijn. Maar mijn Wil kan weer lopen dankzij u en daarom schaam ik me dat ik hier ben. Ik weet niet of u het mij kunt vergeven, maar hoe het ook zij, ik ga. En wat mij betreft, mag u zolang in Emondsveld blijven als u maar wilt.’

Na een snelle knik met zijn hoofd, bijna een buiging, baande hij zich een weg door de menigte. Anderen mompelden toen ook wat, boden beschaamd hun verontschuldigingen aan voor ook zij een voor een wegglipten. De Kopins keken opnieuw zuur en nors naar de gezich ten om hen heen en verdwenen zonder een woord in de nacht. Bili Kongar was al eerder dan zijn neven verdwenen.

Lan trok Rhand achteruit en sloot de deur. ‘Laten we gaan, jongen.’ De zwaardhand liep naar achter. ‘Kom mee, allebei. Snel!’

Rhand aarzelde en wisselde een vragende blik met Mart. Toen Moiraine het verhaal vertelde, hadden zelfs de Durraners van meester Alveren hem niet kunnen wegtrekken, maar nu hield iets anders hem tegen. Nu begon het echt; hij moest de herberg verlaten en de zwaardhand volgen... Hij probeerde zich te vermannen; zijn besluit stond vast. Hij had geen andere keus dan te gaan, maar hij zou naar Emondsveld terugkomen, hoe ver zijn reis ook zou zijn, hoe lang hij ook zou duren.

‘Waar wacht je op?’ vroeg Lan in de deuropening achter in de gelagkamer. Mart schrok op en haastte zich naar hem toe.

Terwijl Rhand zichzelf ervan probeerde te overtuigen dat hij aan een geweldig avontuur begon, volgde hij hen door de donkere keuken naar het erf.

10

Afscheid

Een eenzame lantaarn hing aan een spijker in een stalpaal en verspreidde door zijn half dichte klepjes een vaag schijnsel. De meeste stalhokken waren in diepe schaduwen gehuld. Toen Rhand binnenkwam, vlak achter Mart en de zwaardhand, sprong Perijn overeind uit het ritselende stro. Hij had met zijn rug tegen een hokdeur gezeten. Een zware mantel golfde om hem heen.

Lan bleef amper staan om te vragen: ‘Heb je rondgekeken zoals ik je zei, smid?’

‘Ik heb gekeken,’ antwoordde Perijn. ‘Er is niemand, behalve wij. Waarom zou iemand zich hier verbergen...’

‘Waakzaamheid en een lang leven gaan hand in hand, smid.’ De zwaardhand liet snel zijn ogen door de diepe schaduwen van de stal en de hooizolder dwalen, waarna hij het hoofd schudde. ‘Geen tijd,’ mompelde hij, half tegen zichzelf. ‘Haast, zei ze.’

Alsof hij zijn eigen woorden opvolgde, stapte hij snel naar de vijf paarden die vastgebonden, opgetuigd en gezadeld achter in de lichtkring stonden. Twee ervan waren de zwarte hengst en de witte merrie die Rhand eerder had gezien. De andere waren niet zo groot of zo snel gebouwd, maar het waren de beste paarden in Emondsveld. Haastig maar zorgvuldig liep Lan gespen en gordelriemen na en de leren strengen waarmee de zadeltassen, waterzakken en dekenrollen achter de zadels waren vastgebonden.

Rhand wisselde zenuwachtige blikken uit met zijn vrienden en probeerde er uit alle macht uit te zien of hij echt graag wilde vertrekken.

Toen pas zag Mart het zwaard aan Rhands zij en wees ernaar. ‘Van plan zwaardhand te worden?’ Hij lachte, maar slikte zijn lach in na een vlugge blik op Lan. De zwaardhand leek het niet op te merken.

‘Of op zijn minst een wacht van een koopman?’ vervolgde Mart met een grijns die een klein beetje geforceerd leek. Hij hief zijn boog. ‘Het wapen van een eerlijk man is niet goed genoeg voor hem.’

Rhand wilde best met zijn zwaard pronken, maar Lans aanwezigheid weerhield hem. De zwaardhand keek niet eens zijn kant op, maar hij was er zeker van dat de man zich bewust was van alles wat er om hem heen gebeurde. In plaats daarvan zei hij op overdreven vlakke toon: ‘Kan van pas komen’ alsof een zwaard dragen eigenlijk heel gewoon was.

Perijn bewoog; hij probeerde iets onder zijn mantel te verbergen.

Rhand ving nog net een glimp op van een brede leren gordel om het middel van de smidsgezel, met de steel van een bijl die door een lus in de gordel gestoken was.

‘Wat heb je daar?’ vroeg hij.

‘Precies! Net een koopmanswacht, laat me niet lachen,’ joelde Mart.

Perijn fronste naar Mart en liet blijken dat hij al ruimschoots het mikpunt was geweest van grapjes. Toen zuchtte hij diep en sloeg zijn mantel opzij om de bijl te laten zien. Het was niet het gewone gereedschap van een houthakker. Een breed blad in de vorm van een halve maan aan de ene kant van de kop en een gebogen piek aan de andere kant maakten het al even buitenissig voor Tweewater als Rhands zwaard. Toch lag Perijns hand erop alsof de bijl hem vertrouwd was.

‘Baas Lohan heeft hem ongeveer twee jaar geleden gemaakt, voor de wachter van een wolkoper. Maar toen hij af was, wilde de man niet de afgesproken prijs betalen en baas Lohan wou niet lager gaan. Hij heeft hem aan mij gegeven toen...’ hij schraapte zijn keel en fronste nu even boos naar Rhand, ‘toen hij me ermee zag oefenen. Hij zei dat ik hem net zo goed kon houden, omdat hij er toch niets nuttigs van kon maken.’

‘Aan het oefenen,’ sniklachte Mart, maar hij stak verzoenend zijn handen op toen Perijn zijn hoofd ophief. ‘Wat je zegt. Het is maar goed dat een van ons weet hoe je een echt wapen moet gebruiken.’

‘Die boog is een echt wapen,’ zei Lan opeens. Hij legde een arm over het zadel van zijn grote zwarte paard en keek hen ernstig aan. ‘Net als die slingers waarmee ik dorpsjongens heb gezien. Het maakt niet uit dat jullie ze eigenlijk voor niets anders gebruiken dan de konijnenjacht of om een wolf van de schapen te verjagen. Alles kan een wapen zijn in de handen van de man of vrouw die de moed en de wil heeft om het zo te gebruiken. Zelfs als er geen Trolloks zijn, kun je dat maar beter goed in je oren knopen voor we Emondsveld en Tweewater verlaten, als je Tar Valon levend wilt bereiken.’

Zijn gezicht en zijn stem waren koud als de dood en hard als een ruw gehakte grafsteen. Hun glimlach verdween en hun tong bevroor.

Perijn maakte een grimas en trok zijn mantel weer over de bijl. Mart staarde naar zijn voeten en schoof met zijn tenen het stro over de vloer. De zwaardhand gromde en ging verder met het nakijken van het tuig. De stilte bleef nog even hangen.

‘Dit lijkt allemaal niet erg op de verhalen,’ zei Mart ten slotte.

‘Ik weet het niet,’ zei Perijn zuur. ‘Trolloks, een zwaardhand, een Aes Sedai, wat wil je nog meer?’

‘Aes Sedai,’ fluisterde Mart en het klonk of hij het opeens koud had.

‘Geloof jij haar, Rhand?’ vroeg Perijn. ‘Ik bedoel, wat zouden Trolloks van ons willen?’

Tegelijk gluurden ze naar de zwaardhand. Lan leek helemaal op te gaan in de zadelriemen van de witte merrie, maar toch schoof het drietal naar de staldeur toe, weg van Lan. Ze staken hun hoofden bij elkaar en praatten zachtjes.

Rhand schudde zijn hoofd. ‘Ik weet het niet, maar ze had gelijk met die boerderijen van ons, dat die als eerste werden aangevallen. Hier in het dorp vielen ze ook als eerste het huis van baas Lohan en de smidse aan. Ik heb het de dorpsmeester gevraagd. Je kunt net zo goed geloven dat ze achter ons aan zitten als achter iemand of iets anders.’ Opeens besefte hij dat zijn vrienden hem aanstaarden.

‘Heb jij het de dorpsmeester gevraagd?’ vroeg Mart ongelovig. ‘Moiraine Sedai zei dat we het niemand mochten vertellen’

‘Ik heb hem niet gezegd waarom ik het vroeg,’ protesteerde Rhand.

‘Bedoel je dat jullie tegen niemand iets gezegd hebben? Dat jullie niemand verteld hebben dat je wegging?’

Perijn haalde verdedigend zijn schouders op. ‘Moiraine Sedai zei: tegen niemand.’

‘We hebben briefjes neergelegd,’ zei Mart. ‘Voor thuis. Ze zullen ze morgen wel vinden. Hé Rhand, mijn moeder denkt dat Tar Valon na Shayol Ghul het ergste is wat er bestaat.’ Hij lachte kort om te laten merken dat hij er anders over dacht. Het klonk niet erg overtuigend. ‘Ze zou me al in de kelder opsluiten als ze geloofde dat ik er over droomde daarheen te gaan.’

‘Baas Lohan is zo koppig als steen,’ voegde Perijn eraan toe, ‘en vrouw Lohan is nog erger. Als je haar in de overblijfselen van het huis had zien graven, terwijl ze maar bleef zeggen dat ze hoopte dat de Trolloks terug zouden komen, zodat ze die te lijf kon gaan...’

‘Drakenvuur, Rhand,’ zei Mart. Ik weet dat zij een Aes Sedai is en zo, maar de Trolloks waren echt hier. Ze zei dat we het niemand mochten vertellen. Als een Aes Sedai al niet weet wat ze hieraan kan doen, wie dan wel?’

‘Ik weet het niet.’ Rhand wreef over zijn voorhoofd. Hij had hoofdpijn en hij kon die droom maar niet vergeten. ‘Mijn vader gelooft haar. Nou ja, hij Stemde ermee in dat we moesten gaan’

Opeens stond Moiraine in de deuropening. ‘Je hebt met je vader over deze reis gepraat?’ Ze was van top tot teen in het donkergrijs gekleed en haar rok had een split, zodat ze schrijlings kon rijden. De ring met het serpent was het enige goud dat ze nu droeg.

Rhand keek naar haar wandelstaf; ondanks de vlammen die hij had gezien, zag hij geen spoortje geblakerd hout, zelfs geen schroeiplekken. ‘Ik kon niet weggaan zonder het hem te laten weten.’

Ze keek hem even met opeengeklemde lippen aan voor ze zich tot de anderen wendde. ‘En hebben jullie ook besloten dat een briefje niet voldeed?’ Mart en Perijn verzekerden haar, door elkaar pratend, dat ze alleen briefjes hadden achtergelaten, precies zoals ze had gezegd. Ze knikte, gebaarde hen te zwijgen en keek Rhand scherp aan.

‘Gedane zaken zijn reeds in het Patroon verweven. Lan?’

‘De paarden zijn klaar,’ zei de zwaardhand, ‘en we hebben genoeg proviand om Baerlon te bereiken en nog wat meer als voorraad. We kunnen vertrekken wanneer we willen. Ik stel voor: nu.’

‘Niet zonder mij.’ Egwene glipte de stal binnen met in haar armen een in een sjaal gepakte bundel. Rhand struikelde bijna over zijn eigen voeten.

Lans zwaard was al half getrokken; toen hij zag wie het was, schoof hij het wapen terug. Zijn ogen verraadden niets. Perijn en Mart begonnen tegelijk te praten om Moiraine ervan te overtuigen dat ze Egwene niets hadden verteld. De Aes Sedai negeerde hen en keek enkel naar Egwene. Ze tikte met een vinger nadenkend tegen haar tanden. De kap van Egwenes donkerbruine mantel was opgeslagen, maar hij verborg de uitdagende blik waarmee ze Moiraine aankeek niet.

‘Ik heb alles bij me wat nodig is. Ook voedsel. En ik wil niet achtergelaten worden. Ik krijg waarschijnlijk nooit een tweede kans om de wereld buiten Tweewater te zien.’

‘Dit is geen gezellig uitstapje naar het Waterwold, Egwene,’ gromde Mart. Hij deed een stap naar achter toen ze hem vanonder haar samengetrokken wenkbrauwen aankeek.

‘Dankjewel, Mart. Ik zou het niet hebben geweten. Denken jullie dat jullie de enigen zijn die daarginds willen rondkijken? Ik heb er even lang van gedroomd als jullie en ik ben niet van plan deze kans te missen.’

‘Hoe heb je ontdekt dat we weggingen?’ wilde Rhand weten. ‘Je kunt trouwens niet met ons mee. We gaan niet weg omdat het zo leuk is. De Trolloks zitten ons achterna.’ Ze bekeek hem welwillend en hij werd rood.

‘Allereerst,’ zei ze geduldig, ‘zag ik Mart rondsluipen terwijl hij enorm zijn best deed om niet gezien te worden. Daarna zag ik dat Perijn probeerde die belachelijk grote bijl onder zijn mantel te verstoppen. Ik wist dat Lan een paard had gekocht en opeens vroeg ik me af waarom hij er nóg een nodig had. En als hij er één kon kopen, dan konden het er ook meer zijn. Ik telde dat op bij het stiekeme gedoe van Mart en Perijn – net twee stierkalfjes die deden alsof ze vossen waren – nou, en daar paste maar één antwoord op. Ik weet niet of ik verbaasd moet zijn jou hier aan te treffen, Rhand, na al je gepraat over dagdromen. Maar goed, als Mart en Perijn erbij betrokken waren, had ik kunnen weten dat jij ook van de partij zou zijn.’

‘Ik moet gaan, Egwene,’ zei Rhand. ‘Wij allemaal, anders komen de Trolloks terug.’

‘De Trolloks!’ Egwene lachte ongelovig. ‘Rhand, als je hebt besloten wat van de wereld te zien, goed, maar bespaar me alsjeblieft zo’n onzinverhaal.’

‘Het is waar,’ zei Perijn terwijl Mart begon: ‘De Trolloks...’

‘Genoeg,’ zei Moiraine kalm, haar stem sneed hun gepraat af als een scherp mes. ‘Heeft iemand anders hier iets van gemerkt?’ Haar stem was zacht, maar Egwene slikte en rechtte haar rug voor ze antwoord gaf.

‘Na vannacht kunnen ze alleen maar denken aan hoe ze alles weer moeten opbouwen en wat ze moeten doen als het weer gebeurt. Ze hebben nergens anders oog voor, tenzij je het onder hun neus wrijft. En ik heb niemand over mijn verdenkingen verteld. Niemand.’

‘Goed dan,’ zei Moiraine na een korte stilte. ‘Je mag met ons mee.’ Een verraste uitdrukking gleed over Lans gezicht, maar die verdween bijna meteen weer. Uiterlijk was hij weer onbewogen, maar zijn woorden klonken nijdig: ‘Nee, Moiraine!’

‘Het maakt nu deel uit van het Patroon, Lan.’

‘Dit is onzinnig,’ protesteerde hij. ‘Er is geen enkele reden voor haar om mee te gaan en alle reden om hier te blijven.’

‘Er is een reden,’ zei Moiraine kalm. ‘Deel van het Patroon, Lan.’ Het stenen gezicht van de zwaardhand verried niets, maar hij knikte langzaam.

‘Maar Egwene,’ zei Rhand, ‘de Trolloks zitten ons achterna. We zullen niet veilig zijn tot we in Tar Valon aankomen.’

‘Probeer me maar niet bang te maken,’ zei ze. ‘Ik ga mee.’

Rhand kende die toon. Hij had die niet meer gehoord sinds ze had besloten dat boompje klimmen iets voor kinderen was, maar hij herinnerde hem zich maar al te goed. ‘Als je denkt dat een achtervolging door Trolloks leuk is,’ begon hij, maar Moiraine onderbrak hem.

‘Hier hebben we geen tijd voor. We moeten bij het aanbreken van de dag zo ver mogelijk weg zijn. Als we haar achterlaten, Rhand, kan ze het dorp in opschudding brengen voor we een span verder zijn en dat zou de Myrddraal zeker waarschuwen.’

‘Dat zou ik niet doen,’ verweerde Egwene zich.

‘Ze kan op het paard van de speelman rijden,’ zei de zwaardhand. ‘Ik zal zoveel achterlaten dat hij een ander kan kopen.’

‘Dat zal niet gaan,’ klonk Thom Merrilins galmende stem vanaf de hooizolder. Lans zwaard kwam ditmaal helemaal uit zijn schede en hij stak het niet terug terwijl hij naar de speelman opkeek.

Thom gooide een dekenrol omlaag, slingerde toen zijn kist met de fluit en harp op zijn rug en hing uitpuilende zadeltassen over zijn schouder. ‘Ik kan in dit dorp verder niets meer doen. Daar komt bij dat ik nog nooit in Tar Valon heb opgetreden. En hoewel ik gewoonlijk in m’n eentje reis, heb ik na vannacht geen enkel bezwaar tegen gezelschap.’

De zwaardhand keek Perijn grimmig aan en Perijn bewoog onrustig, ‘Ik dacht niet aan de hooizolder,’ mompelde hij.

Toen de lange benen van de speelman de ladder van de hooizolder afklauterden, sprak Lan stijf en formeel: ‘Is dit ook een deel van het Patroon, Moiraine Sedai?’

‘Alles is een deel van het Patroon, oude vriend,’ antwoordde Moiraine zachtjes. ‘Wij hebben het niet voor het zeggen. Maar we zullen zien.’

Thom zette zijn voeten op de stalvloer en draaide zich bij de ladder om terwijl hij stro van zijn lapjesmantel borstelde. ‘Feitelijk’ zei hij op normale toon, ‘zou je kunnen zeggen dat ik zelfs sta op reizen in gezelschap. Ik heb vele uren achter vele kroezen bier zitten nadenken over mijn laatste levensdag. De kookpot van een Trollok staat me niet aan.’ Hij keek naar Lans zwaard. ‘Dat hoeft niet. Ik ben geen aangesneden kaas.’

‘Baas Merrilin,’ zei Moiraine, ‘we moeten snel weg en er wachten ons vrijwel zeker grote gevaren. De Trolloks zijn ergens buiten en we reizen ’s nachts. Weet u zeker dat u niet ons mee wilt reizen?’

Thom keek hen allen spottend aan met een glimlach op zijn gezicht. ‘Als het niet te gevaarlijk is voor het meisje, kan het voor mij ook niet al te gevaarlijk zijn. Bovendien, welke speelman wil niet wat gevaar trotseren om in Tar Valon op te kunnen treden?’

Moiraine knikte en Lan stopte zijn zwaard terug. Rhand vroeg zich opeens af wat er gebeurd was als Thom van gedachten was veranderd of als Moiraine niet had geknikt. De speelman begon zijn paard op te zadelen, alsof zulke gedachten nooit bij hem waren opgekomen, maar Rhand merkte dat hij meermalen een blik op Lans zwaard wierp.

‘Goed,’ zei Moiraine. ‘Welk paard voor Egwene?’

‘De paarden van de kramer zijn even slecht als de Durraners,’ antwoordde de zwaardhand zuur. ‘Sterke, maar trage trekkers.’

‘Bela,’ zei Rhand, een blik van Lan opvangend die hem deed wensen dat hij zijn mond had gehouden. Maar hij wist dat hij Egwene toch niet kon tegenhouden; hij kon nu maar beter helpen. ‘Bela is misschien niet zo snel als de andere paarden, maar ze is sterk. Ik berijd haar soms. Ze houdt ons best bij.’

Lan keek in Bela’s hok en mompelde binnensmonds. ‘Ze is misschien wat beter dan de andere,’ zei hij eindelijk. ‘Ik veronderstel dat we geen andere keuze hebben.’

‘Dan zullen we het met haar moeten doen,’ zei Moiraine. ‘Rhand, zoek een zadel voor Bela. Snel nu! We hebben al te lang gedraald.’

Rhand koos haastig een zadel en een deken uiy het tuighok en haalde toen Bela uit haar hok. De merrie keek slaperig verbaasd om toen hij het zadel op haar rug legde. Hij reed altijd ongezadeld; ze was niet gewend aan een zadel. Hij maakte kalmerende geluidjes terwijl hij de zadelriem aanhaalde en ze aanvaardde het vreemde ding met niet meer dan het schudden van haar manen.

Hij nam Egwenes bundel van haar over en bond die achter het zadel vast, terwijl zij Bela besteeg en haar rokken goed schikte. Die hadden geen split, zodat haar wollen kousen tot aan haar knieën zichtbaar waren. Ze droeg dezelfde zachtleren schoenen als de andere dorpsmeisjes. Die waren al absoluut ongeschikt voor een uitstapje naar Wachtheuvel, laat staan voor een reis naar Tar Valon. ‘Ik vind nog steeds dat je niet mee moet gaan’ zei hij. ‘Ik heb niets verzonnen over die Trolloks. Maar ik beloof je dat ik voor je zal zorgen.’

‘Misschien moet ik voor jou zorgen,’ antwoordde ze opgewekt. Zijn vermoeide blik deed haar glimlachen toen ze zich vooroverboog om zijn haar glad te strijken, ‘ik weet dat je me zult beschermen, Rhand. We zullen elkaar beschermen. Maar nu kun je maar beter op je paard klimmen.’

Alle anderen zaten reeds in het zadel op hem te wachten, besefte hij. Het enige paard zonder ruiter was Wolk, een groot grijs paard met zwarte manen en een zwarte staart dat van Jon Tan was, of liever: was geweest. Hij klom in het zadel, al ging het moeilijk omdat het paard zijn hoofd achteruit wierp en opzij danste toen Rhand zijn voet in de beugel zette en zijn zwaardschede tussen de benen van het paard verward raakte. Het was geen toeval dat zijn vrienden Wolk niet hadden gekozen. Baas Tan hield vaak wedstrijden met zijn vurige grijze tegen de paarden van kooplieden. Rhand wist zeker dat hij nog nooit had verloren, maar hij wist ook zeker dat Wolk het zijn berijder niet makkelijk maakte. Lan moest een enorme prijs hebben betaald, anders had de molenaar hem nooit verkocht. Toen hij in het zadel zat, werd het dansen van Wolk nog erger, alsof het dier graag wilde rennen. Rhand greep de teugels ferm beet en prentte zichzelf in dat het allemaal goed zou gaan. Als hij dat zelf maar geloofde, zou hij misschien ook het paard kunnen overtuigen.

Buiten kraste een uil in de nacht en de Emondsvelders veerden op voor ze beseften wat het was. Ze lachten zenuwachtig en keken elkaar beschaamd aan.

‘Hierna zullen veldmuizen ons nog de bomen in jagen,’ merkte Egwene met een beverig gegiechel op.

Lan schudde zijn hoofd. ‘Het had beter een wolf kunnen zijn.’

‘Wolven?’ riep Perijn uit en de zwaardhand keek hem onbewogen aan. ‘Wolven houden niet van Trolloks, smid, en Trolloks houden niet van wolven, of van honden, wat dat betreft. Als ik wolven hoor, weet ik zeker dat de Trolloks ons buiten niet op staan wachten.’ Hij reed de maanverlichte nacht in en liet zijn grote zwarte paard stapvoets gaan. Moiraine reed zonder enige aarzeling achter hem aan en Egwene bleef vlak naast de Aes Sedai. Rhand en de speelman vormden de achterhoede, achter Mart en Perijn.

Achter de herberg was het donker en stil en gevlekte maanschaduwen gleden over het erf. Het zachte geplof van de hoeven stierf snel weg, opgeslokt door de nacht. In de duisternis veranderde de mantel van de zwaardhand hem in een schaduw. Het was dat Lan de weg moest wijzen, anders waren ze in een kluitje om hem heen gaan rijden. Toen hij de poort van het erf naderde, bedacht Rhand dat ze niet gemakkelijk ongezien uit het dorp zouden kunnen komen. Uit veel vensters in het dorp straalde een bleekgeel licht, waarin zich vaak gestalten bewogen van dorpsgenoten die naar buiten keken om te zien wat deze nacht zou brengen. Geen van de dorpelingen wilde een tweede keer verrast worden.

In de diepe schaduwen naast de herberg, waar het erf overging in de weg, hield Lan opeens zijn paard in en gebaarde heftig naar hen dat ze stil moesten zijn.

Op de Wagenbrug stampten laarzen en hier en daar glinsterde maanlicht op metaal. De laarzen klakten de brug over, krasten in de steenslag en naderden de herberg. De groep in de schaduw maakte geen enkel geluid. Rhand vermoedde dat zijn vrienden te bang waren om geluid te maken. Net als hij.

De voetstappen hielden stil voor de herberg, in de grijze schaduw net buiten het vage licht van de vensters van de gelagkamer. Pas toen Jon Tan naar voren stapte, zag Rhand wie het waren. Jon droeg een speer op zijn stevige schouders en had een oud wambuis aan dat strak om zijn borst spande en helemaal was bezet met ijzeren maliën. Een tiental mannen uit het dorp en van de omliggende boerderijen stond achter hem, sommigen met helmen of oude stukken wapenrusting die generaties lang stof hadden verzameld op zolders. Ze droegen allemaal een speer, een houtbijl of een roestige piek.

De molenaar gluurde door een venster van de gelagkamer en draaide zich toen met een knik om. Hier lijkt alles in orde.’ De anderen stelden zich in twee slordige rijen achter hem op en de groep marcheerde de nacht in alsof ze op de maat van drie verschillende trommen liepen.

‘Twee Trolloks van de Dha’vol peuzelen die op als ontbijt,’ mompelde Lan toen het geluid van hun laarzen was weggestorven, ‘maar ze hebben oren en ogen.’ Hij draaide zijn hengst. ‘Kom.’

Langzaam en stil leidde de zwaardhand hen terug over het erf, de oever af, tussen de wilgen door en de Wijnvloed in. Dicht bij de Wijnbron was het koude, snelle water dat glinsterend rond de paardenbenen kringelde, al diep genoeg om tegen de zolen van de ruiterlaarzen te klotsen.

Toen ze er op de andere oever uitklommen, volgde de rij paarden onder Lans vaardige leiding een route die hen zo ver mogelijk van de dorpshuizen weghield. Van tijd tot tijd bleef Lan staan en gebaarde hen stil te zijn, hoewel niemand anders iets had gehoord of gezien. Maar iedere keer dat hij dat deed, kwam er een groep dorpelingen en boeren voorbij. Langzaam trokken ze naar de noordelijke grens van het dorp.

Rhand tuurde in het donker naar de hoge nokken van de huizen en probeerde ze in zijn geheugen te griffen. Een mooie avonturier ben ik, dacht hij. Hij was nog niet eens het dorp uit en had nu al heimwee. Maar hij hield niet op met rondkijken.

Ze passeerden de laatste boerderijen aan de rand van het dorp en trokken het land in, evenwijdig aan de Noorderweg die naar Tarenveer leidde. Rhand bedacht dat de nachthemel nergens zo mooi kon zijn als boven Tweewater. Het diepe zwart leek zich eindeloos uit te spreiden en ontelbare sterren glinsterden als kristallen lichtpuntjes. De maan was vrijwel helemaal vol en leek zo dichtbij dat hij hem bijna aan kon raken. Als hij zijn arm uitstak dan...

Een zwarte vorm schoof langzaam voor de zilverachtige bol van de maan. Rhand rukte onwillekeurig aan de teugels van de grijze.

Een vleermuis, dacht hij zwakjes, maar hij wist dat het niet zo was. Vleermuizen waren ’s avonds heel gewoon. Ze joegen in de schemering op vliegen en bijters. De vleugels van dat schepsel mochten dan dezelfde vorm hebben, maar ze bewogen met de trage machtige slag van een roofvogel. En het was op jacht. De manier waarop het in grote bogen rondeirkelde, liet daar geen twijfel over bestaan. Het ergste was de grootte. Een vleermuis die zo groot tegen de maan afstak, zou je bijna aan kunnen raken. Hij probeerde te schatten hoe hoog dat ding moest zijn en hoe groot. Het lijf moest wel zo groot zijn als dat van een mens en de vleugels... Het schoof weer voor de maan langs en wervelde opeens omlaag om in de nacht te worden opgenomen.

Hij had niet beseft dat Lan naar hem was teruggereden tot de zwaardhand hem bij zijn arm greep. ‘Waar zit je naar te staren, jongen? We moeten verder.’ De anderen wachtten achter Lan.

Rhand verwachtte half en half te horen dat zijn vrees voor de Trolloks zijn gezond verstand had overvleugeld, maar hij vertelde wat hij had gezien. Hij hoopte dat Lan het af zou doen als een vleermuis of als gezichtsbedrog.

Lan gromde een woord, het klonk alsof hij er een vieze smaak aan overhield. ‘Draghkar.’ Egwene en zijn vrienden zochten zenuwachtig in alle richtingen de hemel af, maar de speelman kreunde zachtjes.

‘Ja,’ zei Moiraine. ‘Op iets beters hoef je niet te hopen. En als de Myrddraal een Draghkar onder zijn bevel heeft, zal hij weldra weten waar wij zijn, als hij het al niet weet. We moeten zo snel mogelijk door het open veld trekken. We kunnen Tarenveer nog vóór de Myrddraal bereiken. Hij en zijn Trolloks zullen niet zo gemakkelijk als wij aan de andere kant van de rivier komen.’

‘Een Draghkar?’ vroeg Egwene. ‘Wat is dat?’

Thom Merrilin gaf haar hees antwoord. ‘In de oorlog die de Eeuw der Legenden beëindigde, werden ergere dingen dan Trolloks of Halfmannen geschapen.’

Moiraines ogen schoten zijn kant op toen hij sprak. Zelfs het duister kon de scherpte van haar blik niet verbergen.

Voor iemand nog meer vragen aan de speelman kon stellen, begon Lan aanwijzingen te geven. ‘We rijden nu naar de Noorderweg. Volg mij, als je leven je lief is. Houd me bij en blijf bij elkaar.’

Hij draaide zijn paard en de anderen galoppeerden zwijgend achter hem aan.

11

De weg naar Tarenveer

Op het ingeklonken zand van de Noorderweg gingen de paarden over in galop. Hun manen en staarten wapperden in het maanlicht toen ze zich met donderende hoeven in een gestaag ritme naar het noorden repten. Lan reed voorop; het zwarte paard en de ruiter in zijn schaduwmantel waren bijna onzichtbaar in de koude nacht. Moiraines witte merrie deed in snelheid niet voor de hengst onder en ze schoot als een bleke pijl door het donker. De anderen volgden daarachter, dicht bijeen, alsof ze aan een touw zaten dat de zwaardhand vasthield.

Rhand galoppeerde achteraan, vlak achter Thom Merrilin. De speelman hield zijn ogen strak op de weg vóór hen en keek niet één keer om. Als achter hen Trolloks opdoemden, of de Schim op dat stille paard, of dat vliegende wezen, de Draghkar, dan zou Rhand hen moeten waarschuwen.

Om de paar minuten keek hij om en zocht de duisternis af, terwijl hij zich vastklampte aan de teugels en manen van Wolk. De Draghkar... Erger dan Trolloks en Schimmen, had Thom gezegd. Maar de lucht was leeg en op de grond vonden zijn ogen slechts duisternis en schaduwen. Schaduwen waarin zich een heel leger kon verbergen. Nu de grijze de vrije teugel had gekregen, vloog het dier als een spook door de nacht. Wolk hield de hengst van Lan gemakkelijk bij en wilde zelfs nog sneller gaan. Hij wilde naast de zwarte komen en spande zich in om hem in te halen. Rhand moest hem stevig intomen om hem achter te houden. Wolk stribbelde tegen alsof hij dacht dat dit een wedstrijd was en bevocht hem met iedere stap. Rhand klemde zich aan zadel en teugels vast, iedere spier gespannen. Hij hoopte vurig dat zijn ros niet zou ontdekken hoe ongemakkelijk hij zich voelde. Als Wolk dat zou merken, dan zou hij zijn enige echte voordeel verliezen, hoe klein dat ook was.

Rhand bleef laag over Wolks nek gebogen en hield een waakzaam oog op Bela en haar berijdster. Toen hij had beweerd dat de ruigharige merrie de andere paarden kon bijhouden, had hij niet aan een wilde galop gedacht. Ze bleef echter meedraven en hij had niet gedacht dat ze dat kon. Lan had niet gewild dat Egwene mee zou gaan. Zou hij langzamer gaan rijden als Bela vermoeid begon te raken? Of zou hij haar gewoon achterlaten? De Aes Sedai en de zwaardhand vonden Rhand en zijn vrienden op de een of andere manier belangrijk, maar ondanks al Moiraines gepraat over het Patroon dacht hij niet dat ze Egwene daarin een rol zagen spelen.

Als Bela terugviel, zou hij ook terugvallen, wat Moiraine en Lan ook zouden zeggen. Terug naar de Schim en de Trolloks. Terug naar de Draghkar. Uit het diepst van zijn hart schreeuwde hij Bela zwijgend en wanhopig toe te rennen als de wind, probeerde hij haar zwijgend kracht toe te wensen. Ren! Zijn huid tintelde en zijn botten voelden alsof ze bevroren waren en bijna openspleten van de kou. Het Licht helpe haar, ren! En Bela rende.

Ze spoedden zich verder en verder door de nacht naar het noorden en hun besef van tijd verdween. Nu en dan flitsten de lichten van boerderijen op, maar die verdwenen weer even snel alsof ze slechts uit de verbeelding voortkwamen. Uitdagend hondengeblaf zwakte snel achter hen af of werd abrupt afgebroken als de hond besloot dat hij hen had weggejaagd. Ze snelden door een duisternis die alleen iets minder ondoordringbaar leek door waterig bleek maanlicht, een duisternis waarin bomen langs de weg zonder waarschuwing opdoemden en weer verdwenen. Verder werden ze omringd door het duister. Slechts een eenzame roep van een nachtvogel, verlaten en treurig, verstoorde het gestage hoefgetrappel.

Plotseling hield Lan in en bracht vervolgens de paarden tot stilstand. Rhand wist niet zeker hoe lang ze hadden gereden, maar zijn benen deden zeer van het vastklemmen aan het zadel. Voor hen fonkelden lichtjes in de nacht, als een grote zwerm vuurvliegjes die op dezelfde plaats tussen de bomen rondcirkelden.

Rhand fronste bevreemd en zuchtte toen van verbazing. De vuurvliegjes waren vensters, de ramen van huizen die op de hellingen en top van een heuvel lagen. Het was Wachtheuvel. Hij kon amper geloven dat ze al zo ver waren. Ze hadden waarschijnlijk de snelste tocht naar Wachtheuvel gemaakt die ooit was ondernomen. Rhand en Thom Merrilin volgden Lans voorbeeld en stegen af. Wolks hoofd hing omlaag en zijn flanken trilden. Schuimvlokken, vrijwel niet te onderscheiden van het rookgrijs van de paardenflanken, bevlekten zijn hals en schoften. Rhand dacht dat Wolk die nacht niemand meer verder zou kunnen dragen.

‘Hoe graag ik al die dorpen ook achter me wil laten,’ kondigde Thom aan, ‘een paar uur rust zou mij op dit moment best uitkomen. We liggen toch zeker ver genoeg voor om die te krijgen?’

Rhand rekte zich uit en kneedde zijn rug. ‘Als we de rest van de nacht in Wachtheuvel doorbrengen, kunnen we er net zo goed naartoe gaan.’

Een plotselinge windstoot voerde flarden gezang en etensgeuren uit het dorp mee, die hem het water in de mond deden lopen. Ze waren nog steeds aan het feestvieren in Wachtheuvel. Hier waren geen Trolloks geweest om hun Beltije te verstoren. Zijn ogen zochten Egwene. Ze leunde ineengedoken van moeheid tegen Bela aan. De anderen stegen ook onder veel gezucht af en strekten hun pijnlijke spieren. Alleen de zwaardhand en de Aes Sedai toonden geen teken van vermoeidheid.

‘Ik zou wat liedjes wel leuk vinden,’ bracht Mart vermoeid naar voren. ‘En misschien een warm lamspasteitje in Het Witte Zwijn.’ Hij zweeg even en voegde er toen aan toe: ‘Ik ben nooit verder geweest dan Wachtheuvel. Het Witte Zwijn is lang zo goed niet als De Wijnbron.’

‘Zo slecht is hij niet,’ zei Perijn. ‘Voor mij ook graag een lamspasteitje. En veel hete thee om de kou uit mijn botten te verjagen.’

‘We kunnen pas stoppen als we de Taren over zijn,’ zei Lan scherp. ‘Nu hebben we maar heel even.’

‘Maar de paarden,’ protesteerde Rhand. ‘We rennen ze nog dood als we vannacht verder proberen te gaan. Moiraine Sedai, u vindt toch ook...’

Het was hem wel opgevallen dat ze tussen de paarden doorliep, maar hij had niet echt gelet op wat ze aan het doen was. Nu schoof ze langs hem heen om haar handen op Wolks nek te leggen. Rhand hield zijn mond. Opeens gooide het paard zijn hoofd met een zacht gehinnik omhoog, waardoor hij bijna de teugels uit Rhands handen trok. De grijze danste een stap opzij en zag er even uitgerust uit als na een week in de stal. Zonder een woord te zeggen ging Moiraine naar Bela toe.

‘Ik wist niet dat ze dat kon,’ zei Rhand met een rood hoofd zachtjes tegen Lan.

‘Van alle mensen had jij het toch zeker kunnen vermoeden,’ antwoordde de zwaardhand. ‘Je hebt gezien wat ze met je vader deed. Ze zal ieders uitputting uitbannen. Eerst bij de paarden en dan bij jullie.’

‘Jullie? Jij niet?’

‘Ik niet, schaapherder. Ik heb het niet nodig, nog niet. En zij ook niet. Wat zij voor anderen kan doen, kan ze niet voor zichzelf. Slechts een van ons zal doodmoe verder rijden. Je kunt maar beter hopen dat ze niet te vermoeid raakt voor we Tar Valon bereiken.’

‘Waarvoor te vermoeid?’ vroeg Rhand aan de zwaardhand.

‘Je had gelijk over je Bela, Rhand,’ zei Moiraine, die bij de merrie stond. ‘Ze heeft een sterk hart en is even koppig als iedereen uit Tweewater. Hoe vreemd het ook lijkt, mogelijk is ze het minst moe van allemaal.’

Gekrijs scheurde door de duisternis, een geluid alsof een man onder scherpe messen stierf, en vleugels zwiepten laag over de groep heen. De nacht werd zwarter in de schaduw die over hen heen schoot. De paarden steigerden hinnikend en wild.

De wind die door de vleugels van de Draghkar veroorzaakt werd, gaf Rhand een gevoel alsof hij slijm aanraakte, als een vochtig en kleverig kleed in de bedompte schemering van een nachtmerrie. Hij had geen tijd om bang te worden want Wolk sprong hoog op, hinnikend en hevig bokkend, alsof hij probeerde iets van zich af te schudden. Rhand hing als een dood gewicht aan de teugels en werd over de grond meegesleurd. Wolk krijste alsof wolven zijn pezen verscheurden.

Op de een of andere manier wist hij de teugels vast te houden. Hij gebruikte zijn andere hand en zijn benen om weer overeind te komen en sprong struikelend mee om niet opnieuw omgetrokken te worden. Zijn adem kwam in horten en stoten. Hij kon Wolk niet laten gaan. Hij zwaaide wanhopig zijn vrije hand naar voren om de halster te grijpen. Wolk steigerde en tilde hem omhoog. Rhand klemde zich hulpeloos vast en hoopte dat het paard snel zou kalmeren. Hij voelde de schok van het neerkomen tot in zijn tanden, maar opeens stond de grijze bevend stil, met opengesperde neusgaten, rollende ogen en stijve benen. Ook Rhand stond te trillen en kon alleen maar het bit blijven vasthouden. Die schok moet het stomme dier ook gevoeld hebben, dacht hij. Hij haalde drie- of viermaal diep en beverig adem. Toen pas kon hij rondkijken en zien wat er met de anderen was gebeurd.

De hele groep was een en al chaos, iedereen trok aan teugels van wild schuddende paardenhoofden en probeerde met weinig succes de terugdeinzende dieren te kalmeren, die hen in een verwarde groep rondtrokken. Slechts twee van hen leken helemaal geen moeite te hebben met hun rossen. Moiraine zat rechtop in het zadel, terwijl de witte merrie fijntjes van de verwarring wegstapte, alsof er helemaal niets vreemds was voorgevallen. Lan stond op de grond met het zwaard in de ene en de teugels in de andere hand; hij zocht met zijn ogen de lucht af, terwijl de slanke zwarte hengst kalm naast hem stond.

In Wachtheuvel waren de feestgeluiden gestopt. Ook daar moesten ze de schreeuw hebben gehoord. Rhand wist dat ze een poosje zouden luisteren, misschien zouden rondkijken of ze konden zien waar het vandaan was gekomen en dan zouden ze weer naar hun vermaak terugkeren. Ze zouden het voorval snel vergeten, de herinnering zou verdwijnen door gezang, eten, dansen en plezier. Misschien zouden enkelen eraan denken als het nieuws van de gebeurtenissen in Emondsveld bekend werd en zich afvragen of het gekrijs wat te betekenen had. Een vedel kwam tot leven en even later werd er een fluit aan toegevoegd. Het dorp ging verder met feesten.

‘Stijg op!’ beval Lan kort. Hij stak zijn zwaard terug en sprong op de hengst. ‘De Draghkar zou zich niet hebben laten zien, als hij niet al aan de Myrddraal had doorgegeven waar wij zijn.’ Weer klonk er een snerpend gekrijs vanuit de hoogte omlaag, zwakker, maar niet minder rauw. De muziek in Wachtheuvel hield opnieuw haperend op. ‘Hij volgt ons nu en geeft de Halfman door waar wij zijn. Die zal niet ver zijn.’

De paarden waren verfrist maar ook angstig; ze bokten en deinsden terug voor hun ruiters. Een vloekende Thom Merrilin zat als eerste, maar de anderen volgden snel. Allen, behalve één.

‘Schiet op Rhand!’ schreeuwde Egwene. De Draghkar liet zich nog eens schril horen en Bela rende een paar stappen voor Egwene de merrie kon inhouden. ‘Schiet op!’

Geschrokken besefte Rhand dat hij niet eens probeerde Wolk te beklimmen; hij had naar de lucht gestaard in een vergeefse poging de plek te vinden waar die vreselijke kreten vandaan kwamen. Bovendien had hij volkomen onbewust Thams zwaard getrokken, alsof hij dat vliegende ding te lijf wilde gaan.

Zijn gezicht werd rood en hij was dankbaar voor het nachtelijke duister. Onhandig, gehinderd door de teugels, stopte hij het zwaard terug en wierp haastig een blik op de anderen. Moiraine, Lan en Egwene zaten hem aan te kijken, hoewel hij er niet zeker van was hoeveel zij in dit maanlicht konden zien. De anderen leken te veel bezig met het in bedwang krijgen van hun paarden om op hem te letten. Hij greep de zadelknop en sprong met een zwaai in het zadel, alsof hij dat zijn hele leven al had gedaan. Als een van zijn vrienden het zwaard had opgemerkt, zou hij dat later zeker nog te horen krijgen. Maar dat waren zorgen voor later.

Zodra hij in het zadel zat, galoppeerden ze verder de weg af, langs de koepelvormige heuvel. Honden blaften in het dorp; ze waren niet onopgemerkt voorbijgegaan. Of zouden de honden de Trolloks ruiken? dacht Rhand. Al gauw verdwenen zowel het geblaf als de dorpslichten in de nacht achter hen.

Ze galoppeerden dicht bijeen. De paarden stootten elkaar telkens bijna aan. Lan beval hen zich te verspreiden, maar niemand wilde zelfs maar voor even alleen zijn in de nacht. Hoog boven hen klonk een schreeuw. De zwaardhand gaf het op en liet hen op een kluitje verder draven.

Rhand reed vlak achter Moiraine en Lan. De grijze wilde zich met alle geweld tussen de zwarte van de zwaardhand en de slanke merrie van de Aes Sedai dringen. Egwene en de speelman snelden naast hem voort, terwijl daarachter zijn vrienden elkaar verdrongen. Wolk, aangespoord door de kreten van de Draghkar, rende uitzinnig verder en Rhand kon niets doen om hem langzamer te laten lopen, zelfs al had hij dat gewild. Toch kon de grijze geen stap dichter bij de voorste twee paarden komen.

De Draghkar schreeuwde nog eens uitdagend in de nacht. Bela draafde moedig mee met gestrekte nek en met haar staart en manen wapperend in de wind. Ze sloot zich bij iedere pas van de grotere paarden aan. De Aes Sedai moest nog iets meer hebben gedaan dan enkel haar vermoeidheid weghalen.

In het maanlicht vertoonde Egwenes gezicht een opgewonden lach van verrukking. Haar vlecht wapperde als de manen van haar paard en Rhand wist zeker dat de glans in haar ogen niet alleen van de maan kwam. Hij bleef met open mond naar haar kijken tot een bijter naar binnen vloog en hem een hoestbui bezorgde.

Lan moest iets hebben gevraagd, want Moiraine riep opeens boven de wind en het hoefgeroffel uit: ‘Ik kan het niet! Zeker niet op de rug van een galopperend paard. Ze zijn moeilijk te doden, zelfs als je ze kunt zien. We moeten verder en er maar het beste van hopen.’ Ze galoppeerden door een mistflard, dun en niet hoger dan de knieën van de paarden. Wolk rende er in twee sprongen doorheen en Rhand keek om, zich afvragend of hij het zich had verbeeld. De nacht was toch zeker te koud voor mist. Opnieuw schoot een rafelige grijze flard aan een kant voorbij, groter dan de eerste. Hij leek te groeien alsof er mist uit de grond spoot. Boven hen krijste de Draghkar van woede. Mist omhulde de ruiters kort en was weer weg, kwam opnieuw op en verdween achter hen. De ijzige mist liet een vochtige kilte op Rhands gezicht en handen achter. Toen doemde een bleekgrijze muur voor hen op en werden ze opeens omhuld door mistsluiers die zo dicht waren dat het hoefgetrappel dof werd gesmoord en het gekrijs uit de lucht door een muur leek te komen. Rhand kon nog net de gestalten van Egwene en Thom Merrilin naast zich onderscheiden.

Lan hield niet in. ‘Er is maar één plek waar we heen kunnen,’ riep hij. Zijn stem klonk hol en leek uit alle richtingen te komen.

‘Myrddraal zijn sluw,’ zei Moiraine. ‘Ik zal zijn eigen sluwheid tegen hem gebruiken.’ Ze galoppeerden zwijgend verder.

Grote mistbanken maakten zowel grond als hemel onzichtbaar, zodat de ruiters, die nu zelf in schaduwen waren veranderd, door nachtelijke wolken schenen te zweven. Zelfs de benen van hun eigen paarden leken verdwenen.

Rhand verschoof in zijn zadel en dook in elkaar voor die ijzige mist. Weten dat Moiraine dingen kon doen, zelfs zien wat ze aan het doen was, was één ding, maar daardoor helemaal nat en koud worden was iets anders. Hij besefte dat hij zijn adem inhield en noemde zichzelf een driedubbel overgehaalde idioot. Hij kon niet de hele weg naar Tarenveer afleggen zonder adem te halen. Ze had de Ene Kracht op Tham gebruikt en hij leek in orde. Ondanks dat moest hij zichzelf ertoe zetten in en uit te ademen. De lucht was zwaar, maar verder niet anders dan in elke andere mistnacht, zij het wat kouder. Dat hield hij zich voor, maar eigenlijk geloofde hij het niet.

Lan spoorde hen aan vlak bij elkaar te blijven, zodat iedereen de gestalten van de anderen in die kille grijze mist kon zien. Toch hield de zwaardhand zijn hengst nog steeds niet in. Lan en Moiraine reden naast elkaar door de mist alsof zij duidelijk konden zien wat voor hen lag. De rest kon slechts in vertrouwen volgen. En hopen.

De schrille kreten die hen hadden opgejaagd, verzwakten terwijl ze verder galoppeerden en verdwenen toen, maar dat bood weinig troost. Bos en boerderijen, maan en weg waren versluierd en verborgen. Nog steeds blaften honden hol en ver in het grijze waas als ze langs boerderijen kwamen, maar afgezien van de doffe hoefslag van hun paarden was er niets te horen. Niets in die vormloze asgrijze mist veranderde, niets verried dat er tijd verstreek behalve de steeds erger wordende pijn in zijn dijen en rug.

Ze moesten al uren hebben gereden, bedacht Rhand. Zijn handen hielden de teugels zo strak vast dat hij niet eens zeker wist of hij ze los kon laten en hij vroeg zich af of hij ooit nog gewoon zou lopen. Hij keek maar één keer om. Achter hem snelden schaduwen in de mist mee, maar hij wist niet eens hoeveel. En hij wist niet of het Mart en Perijn waren. De kou en de damp doorweekten zijn mantel, jas en hemd en leken ten slotte zijn botten in te trekken. Alleen de wind op zijn gezicht en het rekken en strekken van het paard onder hem vertelden hem dat hij echt bewoog. Ze moesten al uren hebben gereden, inhouden!’ riep Lan opeens. ‘Trek de teugels aan.’

Rhand was zo verrast dat Wolk zich tussen Lan en Moiraine drong en hij pas na vijf passen de grote grijze kon stoppen en kon rondkijken.

Huizen doemden aan alle kanten uit de mist op, vreemd hoog in Rhands ogen. Hij had deze plaats nooit eerder gezien, maar er vaak beschrijvingen van gehoord. Die hoogte kwam door de roodstenen funderingen, nodig als in het voorjaar het smeltwater uit de Mistbergen de Taren deed overstromen. Ze waren in Tarenveer.

Lan dreef zijn zwarte strijdros langs hem heen. ‘Niet zo onstuimig, schaapherder.’

Rhand trok zich verlegen zwijgend terug tussen de anderen, toen ze verder het dorp in reden. Hij had weer een rood hoofd en was nu blij met de mist.

Een eenzame hond, onzichtbaar in de koude mist, blafte hen woedend toe en rende toen weg. Hier en daar doemde een verlicht venster op van iemand die vroeg opstond. Behalve de hond en het gedempte hoefgetrappel verstoorde geen enkel ander geluid het einde van de nacht.

Rhand had maar weinig mensen uit Tarenveer ontmoet. Hij probeerde zich het weinige te herinneren wat hij wist. Ze kwamen zelden langs in wat zij ‘de lagere dorpen’ noemden en liepen dan met opgetrokken neus rond alsof ze iets smerigs roken. De weinigen die hij had gezien, droegen vreemde namen als Heuveltop en Steenboot. Tarenveerders hadden allemaal de naam dat ze sluw en bedriegers waren. Geef een Tarenveerder een hand, zei men, en tel daarna je vingers.

Lan en Moiraine bleven staan voor een hoog, donker huis dat precies leek op elk ander huis in het dorp. Mist wervelde als rook rond de zwaardhand toen hij uit het zadel sprong en de trap beklom die naar de voordeur leidde, die zich op gelijke hoogte als hun hoofd bevond. Bovenaan hamerde Lan met zijn vuist op de deur.

‘Ik dacht dat we stil moesten zijn,’ mompelde Mart.

Lan ging door met bonzen. In het venster van de buurman verscheen licht en iemand schreeuwde boos naar Lan, maar de zwaardhand bleef met zijn vuist op de deur bonzen.

De deur werd abrupt opengegooid door een man in een nachthemd dat rond zijn blote benen fladderde. Een olielamp in zijn hand verlichtte een smal gezicht met scherpe trekken. Hij deed boos zijn mond open en liet hem open toen hij met uitpuilende ogen in de mist rondkeek. ‘Wat?’ zei hij. ‘Wat is dit?’ Kille grijze mistslierten krulden zijn huis in en hij stapte haastig opzij.

‘Baas Hoogtoren,’ zei Lan. ‘Net de man die ik nodig heb. We willen op uw pont de rivier over.’

‘Hij heeft van zijn leven geen hoge toren gezien,’ giebelde Mart.

Rhand gebaarde zijn vriend stil te zijn. De man met het scherpe gezicht hield zijn lamp hoger en keek achterdochtig op hen neer.

Het duurde even voor baas Hoogtoren stuurs zei: ‘De pont steekt bij dag over. Niet ‘s nachts. Nooit ’s nachts. En zeker niet in deze mist. Kom terug als de zon op is en de mist verdwenen.’

Hij maakte aanstalten om zich om te draaien, maar Lan greep hem bij zijn pols. De veerman deed al kwaad zijn mond open. Goud glinsterde in het licht van de lamp toen de zwaardhand een aantal munten een voor een uittelde in de hand van de andere man. Hoogtoren likte zijn lippen toen de munten rinkelden en munt na munt boog hij zich dieper over zijn hand alsof hij niet kon geloven wat hij zag.

‘En evenveel,’ zei Lan, ‘als we veilig aan de andere kant komen. Maar we vertrekken nu!’

‘Nu?’ Kauwend op zijn onderlip schoof het fretachtige mannetje zijn voeten heen en weer; hij tuurde de dichte nachtmist in en knikte opeens. ‘Goed. Nou, laat mijn pols dan los, want ik moet mijn halers wekken. Je denkt toch niet dat ik de pont zelf ga overtrekken, wel?’

‘Ik wacht bij de pont,’ zei Lan op vlakke toon. ‘Maar niet zo lang.’ Hij liet de veerman los.

Baas Hoogtoren drukte de hand met munten tegen zijn borst, knikte instemmend en duwde haastig de deur dicht.

12

Over de Taren

Lan kwam de trap af, zei dat iedereen moest afstijgen en hem met de paarden aan de hand door de mist moest volgen. Weer moesten ze erop vertrouwen dat de zwaardhand wist waar hij heen ging. De mist kringelde rond Rhands knieën, verborg zijn voeten en maakte alles onzichtbaar wat verder dan een voet lag. De mist was niet zo dicht als buiten het stadje, maar hij kon zijn metgezellen nauwelijks onderscheiden.

Nog steeds verstoorden alleen zij de stilte van de nacht. Er waren wat meer verlichte vensters dan voorheen, maar de dikke mist maakte er meestal vage vlekken van en vaak was dat wazige schijnsel dat omgeven werd door grijs alles wat ze konden zien. Andere huizen die wat beter zichtbaar waren, leken te drijven op een zee van wolken of doemden onverwachts uit de mist op, terwijl de naburige huizen verborgen bleven, zodat ze het enige huis in een leegte hadden kunnen zijn.

Rhand bewoog stijf door de pijn van de lange rit en vroeg zich af of er niet een manier was om de rest van de weg naar Tar Valon te lopen. Natuurlijk, op dat moment was lopen niet veel beter dan rijden, maar toch waren zijn voeten zowat het enige stukje van zijn lichaam dat niet beurs was. En lopen was hij tenminste gewend. Slechts eenmaal sprak iemand zo luid dat Rhand het duidelijk kon horen. ‘Jij moet het afhandelen,’ zei Moiraine als antwoord op een niet-gehoorde vraag van Lan. ‘Hij zal zich toch al te veel herinneren, dat valt niet te vermijden. Maar als hij zich ook mij nog goed herinnert...’

Rhand verschikte mopperend zijn doorweekte mantel over zijn schouder en bleef dicht bij de anderen. Mart en Perijn liepen binnensmonds te mopperen en hielden hun verwensingen nauwelijks in als ze hun tenen tegen iets onzichtbaars stootten. Thom Merrilin mopperde ook, woorden als ‘warm maal’ en ‘haard’ en ‘kruidenwijn’ drongen tot Rhand door, maar noch de zwaardhand noch de Aes Sedai lette erop. Egwene liep zwijgend mee, met rechte rug en opgeheven hoofd. Haar aarzelende bewegingen verraadden echter dat ze net als de anderen niet gewend was aan het rijden.

Ze kreeg haar avontuur, dacht hij nors, en zolang het duurde, betwijfelde hij of ze op kleinigheden als mist, vocht of kou zou letten. Je kon de dingen van twee kanten bekijken, leek hem, het hing er vanaf of je het avontuur zocht of dat het je werd opgedrongen. In de verhalen zouden een galop door een koude mist, een achtervolging door een Draghkar en het Licht mocht weten wat nog meer heel spannend klinken. Mogelijk vond Egwene het spannend; hij voelde zich alleen maar klam en had het koud, en hij was blij dat er weer wat huizen om hem heen stonden, zelfs al stonden die in Tarenveer. Onverwachts botste hij in de mist tegen iets groots en warms op: de hengst van Lan. De zwaardhand en Moiraine waren blijven staan en de anderen in de groep deden hetzelfde. Ze gaven hun paarden klopjes, waarmee ze ook zichzelf geruststelden. De mist was hier wat dunner, dun genoeg om elkaar wat beter te kunnen zien, maar nog te dik om bijzonderheden te kunnen onderscheiden. Hun voeten waren nog verborgen door de lage mistgolven als in een grijze overstroming. De huizen leken allemaal opgeslokt te zijn.

Behoedzaam leidde Rhand Wolk wat naar voren en hoorde verrast dat zijn laarzen over houten planken schraapten. De aanlegplaats van de veerboot. Hij liep voorzichtig achteruit en trok de grijze mee. Hij had gehoord waar de pier van Tarenveer op leek: een brug die nergens heen leidde, alleen naar de veerboot. De Taren was, naar men zei, breed en diep, met verraderlijke stromingen die zelfs de sterkste zwemmer onder konden trekken. Veel breder dan de Wijnvloed, veronderstelde hij. En als de mist daar nog bijkwam... Hij was opgelucht dat hij weer gras onder zijn voeten voelde.

Een fel ‘Ssst!’ van Lan weerklonk scherp in de mist. De zwaardhand gebaarde naar hen terwijl hij naast Perijn sprong en de mantel van de jongen opzij sloeg, waardoor de grote bijl zichtbaar werd. Gehoorzaam maar niet-begrijpend gooide Rhand zijn eigen mantel over zijn schouder om zijn zwaard te tonen. Toen Lan snel naar zijn paard terugliep, verschenen er dansende lichtjes in de mist en naderden er gedempte voetstappen.

Zes mannen in eenvoudige kledij met gesloten gezichten volgden baas Hoogtoren. Hun fakkels verjoegen een stuk van de mist om hen heen. Toen ze bleven staan, kon de hele groep uit Emondsveld gemakkelijk worden gezien, de meesten omringd door een grijze muur die dikker leek door het erin weerkaatste fakkellicht. De veerman keek hen onderzoekend aan; hij hield zijn smalle hoofd schuin en snoof met zijn neus als een wezel die de lucht van een val opsnuift.

Lan leunde schijnbaar op zijn gemak tegen zijn zadel, maar een hand rustte veelzeggend op het lange gevest van zijn zwaard. Hij leek op een gespannen metalen veer.

Rhand nam snel de houding van de zwaardhand over – tenminste voor zover het de hand op het zwaard betrof. Hij dacht niet dat hij die dodelijk lijkende ontspannenheid kon nabootsen. Ze zouden gaan lachen als ik het probeerde.

Perijn verschoof zijn bijl in de leren lus en plantte zijn voeten opzettelijk stevig neer. Mart legde een hand op zijn pijlkoker, hoewel Rhand niet zeker was in welke staat het boogkoord was na die vochtige nacht. Thom Merrilin stapte gewichtig naar voren, stak een lege hand op en draaide die langzaam om. Opeens draaide hij met een zwierig gebaar een dolk tussen zijn vingers rond. Het heft klapte in zijn handpalm en onverwachts begon hij nonchalant zijn nagels bij te snijden.

Moiraine liet een zacht en opgetogen gelach horen. Egwene klapte alsof ze een opvoering op het festival had gezien, hield op en keek verlegen, hoewel haar mond niettemin nog steeds een glimlach vertoonde.

Hoogtoren leek het absoluut niet te waarderen. Hij staarde Thom strak aan en schraapte toen luid zijn keel. ‘Ik heb horen zeggen dat er bij de oversteek nog meer goud zou zijn.’ Hij keek weer rond met een stuurse, sluwe blik. ‘Wat jullie me zojuist hebben gegeven, ligt veilig, vat je? Je kunt er je hand niet op leggen.’

‘De rest van het goud,’ zei Lan hem, ‘krijg je als we aan de andere kant zijn.’ De leren buidel aan zijn riem rinkelde toen hij er even aan schudde.

Heel even schoten de ogen van de veerman erheen, maar uiteindelijk knikte hij. ‘Laten we dan maar beginnen,’ mompelde hij en hij stapte de kade op, gevolgd door zijn zes helpers. De mist verscheen weer; de grijze tentakels sloten zich achter hen en vulden snel de plekken waar ze hadden gelopen. Rhand haastte zich om hen bij te houden. Het veer zelf was een houten pont met hoge boorden en een laadklep die omhooggehaald kon worden om de steven af te sluiten. Touwen zo dik als een mannenpols liepen aan beide kanten langs de boot. Ze waren bevestigd aan stevige palen op het einde van de kade en verdwenen in de nacht over de rivier. De knechten van de veerman staken hun fakkels in ijzeren klemmen aan de boorden, wachtten terwijl iedereen zijn paard aan boord bracht en trokken toen de laadklep op. Het dek kraakte onder hoeven en schuifelende voeten en de veerboot deinde door haar lading op en neer.

Hoogtoren mompelde binnensmonds en gromde dat ze de paarden rustig moesten houden en in het midden moesten blijven, uit de buurt van de halers. Hij brulde zijn knechten toe en liep te schelden toen ze de veerboot gereedmaakten voor de overtocht, maar de mannen deden hun werk met tegenzin, wat hij ook zei. Hij was zelf ook niet met hart en ziel aan het werk, want vaak maakte hij zijn bevelen niet eens af en stak hij zijn fakkel omhoog om de mist in te turen. Uiteindelijk hield hij helemaal op met schreeuwen en liep naar de boeg, waar hij de mist in staarde die boven de rivier hing. Hij bewoog niet meer tot een van de halers zijn arm aanraakte; toen schoot hij overeind en keek woest om.

‘Wat? O, ben jij het? Klaar? Werd tijd. Nou man, waar sta je op te wachten?’ Hij zwaaide met beide armen, niet lettend op de fakkel en het gehinnik van de paarden die achteruit bewogen. ‘Gooi los! Laat vieren! Halen!’ De man sjokte terug om de bevelen uit te voeren en Hoogtoren tuurde opnieuw de mist in en wreef onrustig met zijn hand over de voorkant van zijn jas.

De veerboot schokte toen de trossen loskwamen en de sterke stroom haar greep, en schokte opnieuw toen de veertouwen haar tegenhielden. De halers, drie aan elke kant, grepen het touw aan de boeg beet en begonnen moeizaam naar achteren te lopen, onrustig mompelend toen ze de in het grijs gehulde rivier opvoeren.

De kade verdween in de omringende mist. Een paar flarden dreven over het veer tussen de flakkerende fakkels. De pont schommelde langzaam in de stroming. Alleen de gestage stap van de halers, naar voren om het touw te grijpen en al trekkend naar achter, gaf aan dat ze bewogen. Niemand sprak. De dorpsgenoten bleven zo veel mogelijk midden in de boot. Ze hadden gehoord dat de Taren veel breder was dan de beken die zij gewend waren en in gedachten maakte de mist de rivier oneindig breed.

Na een poosje ging Rhand dichter bij Lan staan. Rivieren die een mens niet kon doorwaden of overzwemmen of waarvan je zelfs de andere oever niet kon zien, waren zenuwslopend voor iemand die nooit iets breders of diepers dan een plas in het Waterwold had gezien. ‘Zouden ze echt hebben geprobeerd ons te beroven,’ vroeg hij zachtjes. ‘Hij gedroeg zich meer of hij bang was dat wij hém zouden beroven.’

De zwaardhand wierp een blik op de veerman en zijn knechten – niemand leek te luisteren – voor hij op even zachte toon antwoordde: ‘Met zo’n mist om je in te verbergen, tja, als hun daden verborgen kunnen blijven, doen ze soms dingen met vreemdelingen die ze nooit openlijk zouden uithalen. En hoe sneller zij geneigd zijn een vreemdeling kwaad te doen, hoe eerder ze zelf denken dat een vreemde hén kwaad zal doen. Deze kerel... ik denk dat hij zijn eigen moeder nog als stoofvlees aan de Trolloks zou verkopen als hij genoeg geld kreeg. Het verhaast me een beetje dat je ernaar vraagt. Ik heb gehoord hoe ze in Emondsveld praten over de mensen van Tarenveer.’

‘Jawel, maar... Nou ja, iedereen zegt... Maar ik had nooit gedacht dat ze echt...’ Rhand besloot dat hij beter kon ophouden te denken dat hij enig idee had hoe de mensen buiten zijn eigen dorp waren. ‘Hij vertelt de Schim misschien dat we met het veer zijn overgestoken,’ zei hij ten slotte. ‘Misschien zet hij na ons de Trolloks over.’ Lan grinnikte droogjes. ‘Een vreemdeling beroven is één ding, met een Halfman een handeltje sluiten is iets heel anders. Kun je je echt voorstellen dat hij Trolloks overzet, nog wel in deze mist, ook al wordt hem nog zoveel goud geboden? Of dat hij met een Myrddraal praat, als hij de keus heeft? Alleen de gedachte al doet hem een maand op de loop gaan. Ik denk niet dat we ons veel zorgen hoeven te maken over Duistervrienden in Tarenveer. Hier niet. We zijn veilig... voorlopig tenminste. In ieder geval voor dit stel. Pas op.’

Hoogtoren keek niet langer vooruit de mist in, maar had zich omgedraaid. Met zijn spitse gezicht naar voren en de fakkel omhoog keek hij strak naar Lan en Rhand, alsof hij hen voor het eerst duidelijk zag. Dekplanken kraakten onder de voeten van de halers en zo nu en dan klonk er hoefgeschraap. Opeens kromp de veerman ineen alsof hij besefte dat zij zagen hoe hij stond te kijken. Hij veerde op en draaide zich om om de verre oever te zoeken of wat hij dan ook zocht in de mist.

‘Zeg niets meer,’ zei Lan zo zachtjes dat Rhand hem haast niet verstond. ‘Dit zijn boze dagen om te praten over Trolloks, Duistervrienden of de Vader van de Leugen als vreemde oren je kunnen horen. Zulk gepraat kan erger kwaad brengen dan een op je deur gekraste Drakentand.’

Rhand had geen zin meer om verder te vragen. Hij voelde zich zelfs bedrukter dan ervoor. Duistervrienden! Alsof Schimmen, Trolloks en Draghkar al niet genoeg waren. En een Trollok kon je tenminste nog herkennen.

Opeens doemden de vage omtrekken van palen op in de mist voor hen. Het veer bonkte tegen de andere oever en de halers haastten zich het vaartuig snel vast te leggen en de voorste laadklep met een klap te vieren, terwijl Mart en Perijn luid verkondigden dat de Taren niet half zo breed was als ze hadden gehoord. Lan leidde zijn hengst de boot af, gevolgd door Moiraine en de anderen. ‘Toen Rhand als laatste Wolk achter Bela meevoerde, hoorden ze de boze stem van baas Hoogtoren: ‘Hé, hoor eens, hé! Waar is mijn goud?’

‘Het zal betaald worden.’ Moiraines stem klonk ergens uit de mist. Rhands laarzen stampten van de laadklep op een houten plankier. ‘En een zilveren mark voor ieder van je mannen,’ voegde de Aes Sedai eraan toe, ‘voor de snelle overtocht.’

De veerman aarzelde, zijn hoofd naar voren of hij gevaar rook, maar toen het zilver genoemd werd, kwamen de halers tot leven. Sommigen bleven even staan voor een fakkel, maar voor Hoogtoren iets kon zeggen, klosten ze allemaal de laadklep over. Met een stuurse grimas volgde de veerman zijn bemanning.

Wolks hoeven ploften dof in de mist toen Rhand behoedzaam over het plankier liep. De grijze mist was hier even dicht als aan de overkant van de rivier. Aan het begin van de pier stond de zwaardhand munten rond te delen, omringd door de fakkels van Hoogtoren en zijn knechten. Alle anderen, behalve Moiraine, stonden iets verderop in een groepje bezorgd te wachten. De Aes Sedai keek naar de rivier, hoewel Rhand niet begreep wat ze kon zien. Huiverend trok hij zijn doorweekte mantel dicht. Nu was hij echt buiten Tweewater en het leek veel verder weg dan de breedte van een rivier.

‘Daar,’ zei Lan en hij overhandigde een laatste munt aan Hoogtoren. ‘Zoals afgesproken,’ Hij stak zijn geldbuidel niet weg en de man met het frettengezicht keek er begerig naar.

De pier trilde en kraakte luid. Hoogtoren sprong overeind en hij keerde zich om naar de in mist gehulde veerboot. De fakkels aan boord vormden een paar vage, wazige lichtpunten. De pier kreunde en onder donderend gekraak van splijtend hout sprongen de twee lichten omhoog en draaiden toen rond. Egwene slaakte een onhoorbare kreet en Thom vloekte.

‘Hij is los!’ krijste Hoogtoren. Hij greep zijn halers beet en duwde hen naar het eind van de pier. ‘Het veer is los, stommelingen! Erheen! Erheen!’

De halers struikelden enkele stappen in de richting van de boot. De flauwe lichten op het veer wentelden sneller en sneller. De mist boven hen wervelde en werd in een spiraal weggezogen. De pier trilde. Het gekraak en gesplinter van hout vulden de lucht toen de veerboot in stukken begon te breken.

‘Draaikolk,’ zei een van de halers, zijn stem een en al afschuw. ‘Draaikolken in de Taren?’ Hoogtorens stem klonk leeg. ‘Nog nooit een draaikolk...’

‘Een ongelukkig voorval.’ Moiraines stem klonk hol in de mist die een schaduw van haar maakte terwijl ze zich van de rivier afwendde.

‘Ongelukkig,’ beaamde Lan vlak. ‘Zo te zien zullen jullie een poos niemand anders meer over de rivier kunnen zetten. Een slechte zaak dat jullie je vaartuig in onze dienst hebben verloren.’ Hij haalde opnieuw wat munten uit de beurs, die hij nog in zijn hand hield. ‘Dit zal het vergoeden.’

Heel even staarde Hoogtoren naar het goud dat in het fakkellicht in Lans hand glinsterde, toen zakten zijn schouders omlaag en schoten zijn ogen naar de anderen die hij had overgezet. De Emondsvelders stonden als vage gestalten in de mist te wachten. Met een angstige, onduidelijke kreet griste de veerman de munten uit lans hand, draaide zich snel om en rende de mist in. Zijn halers volgden hem op de voet en hun fakkels werden snel in de mist opgeslokt terwijl ze stroomopwaarts verdwenen.

‘Er is niets meer wat ons hier ophoudt,’ zei de Aes Sedai alsof er niets vreemds was gebeurd. Ze leidde haar witte merrie verder weg van de pier, de oever op.

Rhand staarde naar de verborgen rivier. Het kon toeval zijn. Geen draaikolken, zei hij, maar... Opeens zag hij dat alle anderen weg waren. Haastig klauterde hij de zacht glooiende oever op.

In drie stappen vervaagde de zware mist tot niets. Hij stond stokstijf stil en keek om. Boven de oever van de rivier leek een dichte grijze muur te zweven, maar waar hij stond straalde een wolkeloze hemel, nog donker, hoewel het heldere maanlicht aangaf dat de dageraad niet ver weg was.

De zwaardhand en de Aes Sedai overlegden net buiten de mistgrens naast hun paarden. De anderen stonden een eindje verder in een groepje; zelfs in de maanverlichte duisternis was hun gespannenheid voelbaar. Alle ogen waren op Lan en Moiraine gericht en behalve Egwene hield iedereen zich afzijdig, alsof ze niet konden kiezen of het beter was om het tweetal kwijt te raken of om dicht bij hen te blijven. Rhand rende de laatste paar stappen naar Egwene toe. Wolk meevoerend en ze grinnikte naar hem. Hij dacht niet dat de glans in haar ogen alleen door het maanlicht kwam.

‘De mist volgt de rivier alsof ze één zijn,’ zei Moiraine tevreden. ‘Er zijn nog geen tien vrouwen in Tar Valon die dat zonder hulp kunnen. Laat staan op de rug van een galopperend paard.’

‘Ik wil niet klagen, Moiraine Sedai,’ zei Thom en hij klonk vreemd bezorgd voor zijn doen, ‘maar zou het niet beter zijn als de mist ons nog wat langer zou verhullen? Laten we zeggen tot aan Baerlon? Als die Draghkar aan deze kant van de rivier zoekt, zijn we alles kwijt wat we gewonnen hebben.’

‘Draghkar zijn niet zo slim, Merrilin,’ zei de Aes Sedai droogjes.

‘Vreeswekkend en dodelijk gevaarlijk, en met scherpe ogen, maar met weinig hersens. Hij zal de Myrddraal zeggen dat deze kant van de rivier helder is, maar dat de rivier zelf in beide richtingen mijlenver is toegedekt. De Myrddraal weet hoeveel inspanning mij dat kost. Hij zal moeten overwegen of we langs de rivier ontsnappen en dat zal hem ophouden. Hij zal zijn inspanningen moeten verdelen. De mist zal lang genoeg standhouden, zodat hij nooit zeker kan weten of we niet ten minste voor een deel per boot reizen. Ik had in plaats daarvan de mist wat verder in de richting van Baerlon kunnen uit strekken, maar dan had de Draghkar de rivier in enkele uren kunnen bekijken en zou de Myrddraal precies weten waar we heen gingen.’

Thom maakte een puffend geluid en schudde het hoofd. ‘Mijn verontschuldigingen, Moiraine Sedai. Ik hoop dat ik u niet heb beledigd.’

‘Eh, Moi... eh Aes Sedai.’ Mart zweeg en slikte hoorbaar. ‘Het veer... eh... hebt u... ik bedoel... Ik begrijp niet hoe...’ Zijn stem stierf weg en de stilte was zo diep dat het hardste geluid dat Rhand hoorde zijn eigen ademhaling was.

Ten slotte sprak Moiraine en haar scherpe stem vulde de stilte. ‘Jullie willen allemaal verklaringen, maar als ik al mijn daden aan jullie moet uitleggen, zou ik nergens anders tijd voor hebben.’ In het maanlicht leek de Aes Sedai groter te worden en bijna dreigend boven hen uit te rijzen. ‘Weet dit: het is mijn bedoeling jullie veilig naar Tar Valon te brengen. Dat is het enige dat jullie hoeven te weten.’

‘Als we hier blijven staan,’ bracht Lan naar voren, ‘hoeft de Draghkar de rivier niet af te zoeken. Als ik me goed herinner...’ Hij leidde zijn paard verder langs de oever.

De beweging van de zwaardhand leek iets te doorbreken en Rhand haalde diep adem. Hij hoorde anderen herzelfde doen, zelfs Thom, en herinnerde zich een oud spreekwoord: het is beter een wolf in zijn oog te spugen dan een Aes Sedai te dwarsbomen. Toch was de spanning verminderd. Moiraine torende niet meer hoog boven hen uit, ze reikte amper tot zijn schouder.

‘Ik veronderstel dat we met even kunnen rusten,’ zei Perijn hoopvol. Zijn opmerking eindigde in een geeuw. Egwene hing half tegen Bela aan en zuchtte moe.

Rhand realiseerde zich dat die zucht het eerste geluid was dat op een klacht van haar leek. Misschien beseft ze nu dat dit toch geen spannend avontuurtje is. Toen herinnerde hij zich berouwvol dat hij de vorige dag wél had geslapen en zij niet. ‘We hebben rust nodig, Moiraine Sedai,’ zei hij. ‘Tenslotte hebben we de hele nacht doorgereden.’

‘Dan stel ik voor te bekijken wat Lan voor ons heeft,’ zei Moiraine. ‘Kom.’

Ze ging hen voor, verder de oever op, het bos achter de rivier in. Kale takken versterkten de schaduwen. Een goede honderd pas van de Taren kwamen ze bij een donkere heuvel naast een open plek. Hier had een overstroming lang geleden een hele groep bomen om laten vallen. Ze waren samengespoeld tot een groot verward geheel, een ogenschijnlijk stevige massa van stammen, takken en wortels. Moiraine bleef staan en opeens verscheen er een lichtje laag bij de grond, ergens onder de hoop bomen.

Een fakkelstompje werd naar buiten gestoken en Lan kroop de heuvel uit en richtte zich op. ‘Geen ongewenste gasten,’ vertelde hij Moiraine. ‘En het hout dat ik achterliet, is nog droog, dus heb ik een klein vuur aangelegd. We kunnen rusten in de warmte.’

‘U had al verwacht dat we hier zouden stoppen?’ zei Egwene verrast.

‘Dit leek een waarschijnlijke plaats,’ antwoordde Lan. Ik ben graag voorbereid, voor het geval dat.’

Moiraine nam de fakkel van hem over. ‘Kunnen jullie de paarden verzorgen? Als jullie klaar zijn, zal ik zien wat ik aan ieders vermoeidheid kan doen. Maar nu wil ik eerst met Egwene praten. Egwene?’

Rhand zag hoe de twee vrouwen bukten en onder de grote stapel boomstammen kropen. Daar zat een lage opening, amper groot genoeg om doorheen te komen. Het licht van de fakkel verdween. Lan had voedselzakken en een kleine hoeveelheid haver meegenomen, maar hij hield de anderen tegen toen ze hun paarden wilden afzadelen. In plaats daarvan haalde hij de kluisters tevoorschijn die hij ook had ingepakt, ‘zonder zadel zouden ze beter kunnen rusten, maar als we hier snel weg moeten, hebben we misschien geen tijd om ze te zadelen.’

‘Ze zien er niet uit alsof ze rust nodig hebben,’ zei Perijn, terwijl hij een haverzak over de mond van zijn paard probeerde te schuiven. Het dier wierp zijn hoofd omhoog voordat Perijn de banden om kon schuiven. Rhand had ook problemen met Wolk en pas na drie keer lukte het hem de zak over de neus van de grijze te schuiven.

‘Ze hebben wel rust nodig,’ zei Lan. Hij richtte zich op van het kluisteren van zijn hengst. ‘O, ze kunnen nog best draven. Ze zullen zo hard mogelijk draven, als we ze hun gang laten gaan, tot ze van uitputting neervallen, een uitputting die ze nog nooit hebben gevoeld. Ik had liever dat Moiraine Sedai het niet had gedaan, maar het was nodig.’ Hij klopte op de hals van zijn hengst en het paard boog het hoofd, alsof hij de liefkozing van de zwaardhand beantwoordde. ‘We moeten het de komende dagen langzaamaan doen, tot ze hersteld zijn. Langzamer dan ik zou willen. Maar als we geluk hebben, zal het genoeg zijn.’

‘Is dat...’ Mart slikte hoorbaar. ‘Bedoelt ze dat? Over onze moeheid?’ Rhand gaf Wolks nek een klopje en staarde in het niets. Ondanks wat ze voor Tham had gedaan, wilde hij niet dat de Aes Sedai de Kracht op hem gebruikte. Licht, ze heeft vrijwel toegegeven dat ze het veer liet zinken.

‘Zoiets.’ Lan grinnikte droogjes. ‘Maar jullie hoeven niet bang te zijn dat je je dood rent. Tenzij alles veel erger wordt dan het nu is. Zie het maar als een extra nacht slaap.’

De schrille schreeuw van de Draghkar weerkaatste opeens van boven de mistige rivier. Zelfs de paarden verstarden. Het gekrijs klonk opnieuw, dichterbij, en opnieuw, en het boorde als naalden in Rhands schedel. Toen stierven de kreten weg tot ze geheel verdwenen. ‘Gelukkig,’ zuchtte Lan. ‘Hij zoekt de rivier af naar ons.’ Hij haalde snel zijn schouders op en klonk opeens weer koel. ‘Laten we naar binnen gaan. Ik kan wel wat hete thee gebruiken en iets om mijn maag te vullen.’

Rhand kroop als eerste op handen en knieën door de opening tussen de verstrengelde bomen en door een korte tunnel. Aan het eind bleef hij gehurkt zitten. Voor hem lag een onregelmatig gevormde ruimte, een houten grot waar ze gemakkelijk allemaal een plaats vonden. Het dak van boomstammen en takken was zo laag dat alleen de vrouwen konden staan. Rook van een klein houtvuur op een bed van rivierstenen verdween erdoor omhoog; de trek was voldoende om de ruimte vrij van rook te houden, maar de verstrengelde takken zaten zo dicht opeen dat geen enkel licht naar buiten kierde. Moiraine en Egwene hadden hun mantels afgedaan en zaten met gekruiste benen bij het vuur. Ze keken elkaar aan.

‘De Ene Kracht,’ zei Moiraine net, ‘komt van de Ware Bron, de drijvende Kracht van de Schepping, de Kracht die de Schepper maakte om het Rad des Tijds aan te drijven.’ Ze bracht beide handen samen voor haar borst en drukte ze tegen elkaar. ‘Saidin, de mannelijke helft van de Ware Bron, en saidar, de vrouwelijke helft, werken elkaar tegen, maar tegelijkertijd werken ze samen om die Kracht op te wekken. Saidin,’ zei Moiraine terwijl ze een hand wat hoger hield en hem toen liet vallen, ‘is besmeurd door de aanraking van de Duistere, zoals water met een dunne laag ranzige olie. Het water is nog puur, maar kan niet worden aangeraakt zonder dat je de smet aanraakt.

Alleen saidar kan nog veilig worden gebruikt.’ Egwene zat met haar rug naar Rhand toe. Hij kon haar gezicht niet zien, maar ze zat gretig voorovergebogen.

Mart porde Rhand in zijn rug en mompelde iets, en hij ging de boorngrot binnen. Moiraine en Egwene negeerden hem. De anderen kropen achter hem naar binnen, gooiden hun klamme mantels af, zetten zich rond het vuur en staken hun handen uit naar de warmte. Lan was de laatste en hij trok waterzakken en leren tassen uit een nis in de muur. Hij pakte een ketel en begon thee te zetten. Hij besteedde geen aandacht aan wat de vrouwen bespraken, maar Rhands vrienden waren gestopt met het warmen van hun handen en staarden hen openlijk aan. Thom deed net of hij druk bezig was zijn rijkelijk besneden pijp te stoppen, maar de manier waarop hij naar de twee vrouwen opzij leunde, verried hem. Moiraine en Egwene deden of ze alleen waren.

‘Nee,’ zei Moiraine als antwoord op een vraag die Rhand had gemist, ‘de Ware Bron raakt niet uitgeput, net zomin als het water van een rivier door het rad van een watermolen kan opraken. De Bron is de rivier, de Aes Sedai zijn het waterrad.’

‘En u denkt echt dat ik het kan leren?’ vroeg Egwene. Haar gezicht straalde van ijver. Rhand had haar nog nooit zo mooi gezien, of zo ver van hem verwijderd, ‘ik kan een Aes Sedai worden?’

Rhand sprong op en stootte zijn hoofd tegen het lage dak van stammen. Thom Merrilin greep zijn arm en trok hem weer omlaag. ‘Wees geen dwaas,’ fluisterde de speelman. Hij wierp een blik op de vrouwen, maar geen van beiden leek het re hebben gemerkt. Hij gaf Rhand een blik vol mededogen. ‘Het ligt nu buiten je macht, jongen.’

‘Kind,’ zei Moiraine zacht, ‘slechts enkelen kunnen leren hoe ze de Ware Bron kunnen aanraken en de Ene Kracht kunnen gebruiken. Sommigen leren het tot een hoog peil, anderen tot een lager. Jij bent een van de zeer weinigen die het niet hoeven te leren. Jij kunt de Bron al aanraken of je wilt of niet. Maar zonder de lessen die je in Tar Valon kunt krijgen, zul je nooit leren hoe je de Kracht volledig kunt geleiden en zul je het misschien niet overleven. Mannen die de aangeboren gave bezitten om saidin aan te raken, zullen uiteraard sterven, als de Rode Ajah hen niet eerst vindt en stilt...’

Thom gromde diep in zijn keel en Rhand bewoog zich ongemakkelijk. Mannen als die waarover de Aes Sedai sprak, kwamen zelden voor – hij had in zijn hele leven maar van drie gehoord en het Licht zij dank, nooit in Tweewater – maar de schade die ze veroorzaakten vóór de Aes Sedai hen vonden, was altijd groot. Zulk nieuws deed de ronde zoals dat van oorlogen of aardbevingen die steden verwoestten. Hij had nooit echt begrepen wat de Ajahs deden. Volgens de verhalen waren het orden onder de Aes Sedai die voornamelijk onder elkaar leken te intrigeren en te twisten. Op één punt waren de verhalen echter duidelijk: de Rode Ajah zag als haar belangrijkste taak te voorkomen dat de wereld nogmaals zou worden gebroken. Ze deed dat door te jagen op iedere man die zelfs maar droomde over het gebruik van de Ene Kracht. Mart en Perijn keken of ze liever meteen weer in hun eigen bed wilden kruipen.

‘Maar ook sommige vrouwen sterven. Zonder gids is het moeilijk te leren. De vrouwen die we niet vinden, zij die in leven blijven, worden vaak... tja, in dit deel van de wereld zouden ze Wijsheid van hun dorp worden.’ De Aes Sedai zweeg nadenkend. ‘Het oude bloed is sterk in Emondsveld en het oude bloed zingt. Ik herkende wie je was op het moment dat ik je zag. Geen Aes Sedai kan in de buurt zijn van een vrouw die kan geleiden of op het punt staat over te gaan, zonder het te voelen.’ Ze zocht in de buidel aan haar riem en haalde een gouden ketting tevoorschijn, met daaraan de kleine blauwe edelsteen die ze eerder in haar haar had gedragen. ‘Je bent nu vrijwel op het punt van je overgang, je eerste aanraking. Het zal beter zijn als ik daarin je gids ben. Op die manier zul je de... onaangename gevolgen vermijden die vrouwen ondergaan als ze het zelf moeten uitzoeken.’

Egwene zette grote ogen op toen ze naar de steen keek en ze bevochtigde haar lippen herhaaldelijk, ‘is... heeft dat de Kracht?’

‘Natuurlijk niet,’ snauwde Moiraine. ‘Dingen hebben geen Kracht, kind. Zelfs een angreaal is maar een stuk gereedschap. Dit is slechts een mooie blauwe steen. Maar hij kan licht geven. Hier.’

Egwenes handen beefden toen Moiraine de steen op haar vingertoppen legde. Ze wilde haar vingers terugtrekken, maar de Aes Sedai hield haar handen vast en raakte zachtjes de zijkant van Egwenes hoofd aan.

‘Kijk naar de steen,’ zei de Aes Sedai zachtjes. ‘Dit is beter dan dat je alleen aanmoddert. Maak je geest vrij van alles en richt je op de steen. Maak je geest vrij en laat jezelf drijven. Alleen de steen en de leegte bestaan. Ik zal je helpen. Drijf en laat mij je leiden. Geen gedachten. Drijf.’

Rhand duwde zijn vingertoppen in zijn knieën, zijn kaken zaten zo stijf opeengeklemd dat ze pijn deden. Ze moet falen. Ze moet.

Licht bloeide op in de steen, slechts een enkele blauwe flits, en verdween weer. Het was niet helderder geweest dan een vuurvliegje, maar Rhand kromp ineen alsof het verblindend was geweest. Egwene en Moiraine staarden met lege gezichten naar de steen. Nog een flits, en nog een, tot het azuurblauwe licht klopte als het slaan van een hart. Het komt van de Aes Sedai, dacht hij wanhopig. Moiraine doet het. Niet Egwene.

Nog een laatste zwakke glimp en de steen was weer een speeltje, niet meer. Rhand hield zijn adem in.

Heel even bleef Egwene naar de kleine steen staren en keek toen op naar Moiraine. ‘Ik... ik dacht dat ik... iets voelde, maar... Misschien heb ik het mis. Het spijt me dat ik uw tijd verknoei.’

‘Je hebt niets verknoeid, kind.’ Een tevreden glimlachje flitste langs Moiraines lippen. ‘Dat laatste lichtje kwam alleen van jou.’

‘Is dat zo?’ riep Egwene uit, maar ze zakte meteen weer mistroostig ineen. ‘Je kon het amper zien.’

‘Nu gedraag je je als een dom dorpsmeisje. De meeste vrouwen die naar Tar Valon komen, moeten vele maanden studeren voor zij kunnen wat jij net deed. Jij zult het ver brengen. Misschien zelfs wel tot de Amyrlin Zetel, als je hard studeert en hard werkt.’

‘Bedoelt u...’ Met een kreet van opwinding sloeg Egwene haar armen om de Aes Sedai. ‘O, dank u wel. Rhand, heb je het gehoord? Ik word een Aes Sedai!’

13

Keuzes

Voor ze gingen slapen, ging Moiraine bij iedereen langs; ze knielde neer en legde haar handen op hun hoofd. Lan gromde dat hij er geen behoefte aan had en dat ze haar kracht niet moest verspillen, maar hij deed geen poging haar tegen te houden. Egwene onderging de ervaring gretig, Mart en Perijn waren er duidelijk bang van, maar ook bang om er nee tegen te zeggen. Thom ontweek de handen van de Aes Sedai, maar ze greep zijn grijze hoofd met een blik die geen tegenspraak duldde. De speelman fronste nijdig, maar ze glimlachte spottend toen ze haar handen weghaalde. Hij fronste nog wat nijdiger, maar zag er wel opgefrist uit. Net als de anderen.

Rhand had zich teruggetrokken in een nis, waardoor hij, naar hij hoopte, over het hoofd gezien zou worden. Toen hij eenmaal tegen de houten wirwar van takken aanleunde, vielen zijn ogen zowat dicht, maar hij dwong zich te blijven kijken. Hij drukte een vuist tegen zijn mond om een geeuw te onderdrukken. Een beetje slaap, een uur of twee, en hij zou weer in orde zijn. Maar Moiraine vergat hem niet. Hij kromp ineen toen hij haar koele vingers op zijn gezicht voelde en zei: ‘Ik hoef...’ Zijn ogen sperden zich verwonderd open. De moeheid zakte uit hem weg als water dat heuvelafwaarts stroomt. Pijn en beurse plekken ebden weg tot een vage herinnering en verdwenen. Hij staarde haar met open mond aan. Ze glimlachte slechts en trok haar handen terug.

‘Het is gebeurd,’ zei ze en doordat ze met een vermoeide zucht opstond, werd hij eraan herinnerd dat zij het niet voor zichzelf kon doen. Voordat ze bij het vuur ging liggen, dronk ze inderdaad alleen wat thee en weigerde het brood met kaas dat Lan haar probeerde op te dringen. Ze scheen in slaap te vallen zodra ze haar mantel om zich heen had geslagen.

Behalve Lan vielen alle anderen in slaap waar ze zich maar konden uitstrekken. Rhand kon zich niet voorstellen waarom. Hij had het gevoel dat hij al een hele nacht in een goed bed had doorgebracht.

Zodra hij echter achteroverleunde tegen de houten muur, werd hij door slaap overmand. Toen Lan hem na een uur wakker porde, leek het net of hij drie dagen had gerust.

De zwaardhand maakte iedereen wakker, behalve Moiraine, en hij smoorde streng elk geluid dat haar kon storen. Hij stond hen maar een kort verblijf toe in de beschutte boomgrot. Voor de zon echt boven de bomen uitkwam, waren alle sporen uitgewist en waren ze opgestegen. Ze trokken naar het noorden, naar Baerlon, langzaam rijdend om de paarden te sparen. Er lagen kringen om de ogen van de Aes Sedai, maar ze zat kaarsrecht en stevig in het zadel.

Nog steeds hing er een dikke mist boven de rivier achter hen, een grijze muur die de inspanningen van de zwakke zon weerstond om hem op te lossen en die Tweewater voor hun ogen verborg. Totdat de mistbank uit het zicht verdween, bleef Rhand onder het rijden omkijken, hopend op een laatste blik, al was het maar op Tarenveer.

‘Ik had nooit gedacht dat ik ooit zo ver van huis zou gaan,’ zei hij toen de bomen uiteindelijk zowel de mist als de rivier verborgen. ‘Weten jullie nog dat Wachtheuvel al ver weg leek?’ Dat was twee dagen geleden. Het lijkt wel een eeuwigheid.

‘Over een maand of twee zijn we terug,’ zei Perijn op vermoeide toon. ‘Stel je voor wat we dan allemaal kunnen vertellen.’

‘Zelfs Trolloks kunnen ons niet eeuwig blijven achtervolgen,’ zei Mart. ‘Bloed en as, dat kunnen ze niet.’ Hij ging met een diepe zucht verzitten, maar zat zo ineengezakt in zijn zadel dat hij er blijkbaar zelf geen woord van geloofde.

‘Mannen!’ snoof Egwene. ‘Hebben ze eindelijk het avontuur waar ze altijd over opscheppen, en nu praten ze alweer over naar huis gaan.’

Ze hield het hoofd fier omhoog, maar Rhand hoorde een trilling in haar stem nu Tweewater uit het zicht was verdwenen.

Moiraine en Lan deden geen enkele poging hen gerust te stellen; ze repten er met geen woord over dat ze natuurlijk zouden terugkomen. Rhand dacht maar liever niet na over wat dat inhield. Hoe uitgerust hij ook was, hij zat nog zo vol met twijfels dat hij er niet nog meer wilde oproepen. Voorovergebogen in zijn zadel begon hij te dagdromen over hoe hij samen met Tham de schapen had verzorgd in een weiland met hoog weelderig gras terwijl de leeuweriken de lentemorgen bezongen. En over een uitstapje naar Emondsveld, en over Beltije zoals het was geweest. Het dansen op de Brink, waar de enige zorg was om niet te struikelen over je eigen voeten. Het lukte hem zich er heel lang in te verliezen.

De reis naar Baerlon duurde bijna een week. Lan mopperde over de traagheid van hun reis, maar hij bepaalde zelf de snelheid en dwong de anderen zich eraan te houden. Met zichzelf en zijn hengst Mandarb – hij zei dat het in de Oude Spraak ‘Kling’ betekende – was hij niet zo zuinig. De zwaardhand reed tweemaal zover als zij. Met zijn steeds van kleur veranderende mantel achter hem aan wapperend, galoppeerde hij vooruit om de streek te verkennen, of hij reed terug om hun sporen uit te wissen, ieder die trachtte wat sneller te gaan dan een wandelpas, kreeg echter scherpe vermaningen over de zorg voor hun dieren of snerende opmerkingen over hoe ze het te voet zouden redden als de Trolloks zouden verschijnen. Zelfs Moiraine spaarde hij niet als ze haar witte merrie wat aanspoorde. Aldieb heette de merrie, in de Oude Spraak ‘Westenwind’, de wind van de voorjaarsregens.

De verkenningen van de zwaardhand leverden geen enkel spoor op van een achtervolging of hinderlaag. Hij vertelde alleen Moiraine wat hij zag, fluisterend, zodat hij niet afgeluisterd kon worden, en de Aes Sedai lichtte de anderen in voor zover zij dat nodig vond. In het begin keek Rhand even vaak om als vooruit. Hij was niet de enige. Perijn voelde vaak even aan zijn bijl en Mart reed aanvankelijk met een aangelegde pijl. Maar het land achter hen toonde geen enkel spoor van Trolloks of gestalten in zwarte mantels en de hemel bleef leeg en verstoken van Draghkar. Langzamerhand begon Rhand te denken dat ze misschien echt waren ontsnapt.

Ze konden zich niet echt goed schuilhouden, zelfs niet in de dichtste delen van de bossen. De winter heerste ten noorden van de Taren even streng als in Tweewater. Bosjes dennen, sparren en lederbladbomen, en hier en daar wat kruidhout of laurier lagen verspreid in een woud van kale, grijze takken. Zelfs de vlierbessen droegen geen bladeren. Slechts hier en daar waren groene scheuten zichtbaar in de bruine graslanden die door de wintersneeuw waren platgedrukt. Ook de hier groeiende planten waren voornamelijk brandnetels, ruige distels en stinkkruid. Op de kale bosgrond lagen in de schaduw nog steeds resten sneeuw en onder de lage takken van de naaldbomen lagen sneeuwhopen. Iedereen hield zijn mantel goed dicht, want het schrale zonlicht bood geen enkele warmte en de nachtkou drong diep door. Er vlogen hier nog minder vogels dan in Tweewater; zelfs de raven ontbraken.

Ondanks het kalme tempo was het geen ontspannende rit. De Noorderweg – Rhand bleef hem zo noemen, hoewel hij vermoedde dat die hier, ten noorden van de Taren, anders heette – liep nog steeds bijna recht naar het noorden, maar op aandringen van Lan hielden ze zich niet echt aan de weg. Hun pad slingerde even vaak door het woud als over de verharde zandweg. Als ze een dorp of een boerderij of enig teken van menselijk leven tegenkwamen, maakten ze een om weg om niet gezien te worden, al kwam het heel weinig voor. Afgezien van de weg zag Rhand die hele eerste dag geen bewijs dat er ooit mensen in deze bossen waren geweest. Hij bedacht dat zelfs als hij naar de voet van de Mistbcrgen was getrokken, hij meer menselijke behuizingen zou hebben gezien dan op deze dag.

De eerste boerderij die hij zag – een groot vakwerkhuis met een flinke schuur, met hoge rieten daken en een stenen schoorsteen waaruit een rookpluim kringelde – kwam als een verrassing.

‘Die is niet anders dan bij ons thuis,’ zei Perijn. Hij keek fronsend naar de verre gebouwen, amper zichtbaar tussen de bomen. Er liepen mensen rond op het erf die de reizigers tot dusver niet hadden opgemerkt.

‘Natuurlijk is het anders,’ zei Mart. ‘Maar we zijn nog te veraf om het te zien.’

‘En ik zeg je dat het niks anders is,’ hield Perijn vol.

‘Maar dat moet wel. We zijn per slot van rekening helemaal ten noorden van de Taren.’

‘Stil, jullie,’ gromde Lan. ‘We willen niet gezien worden, weet je nog? Deze kant op.’ Hij wendde zijn paard naar het westen om tussen de bomen rond de boerderij te trekken.

Toen Rhand omkeek leek het hem dat Perijn gelijk had. De boerderij zag er vrijwel hetzelfde uit als de boerderijen rond Emondsveld. Hij zag een kleine jongen water putten en oudere jongens die achter een ijzeren hek schapen hoedden. Er was zelfs een rookschuur voor tobak. Maar Mart had ook gelijk. We zijn ten noorden van de Taren. Het moet anders zijn.

Ze stopten elke keer voordat het donker werd, om een plek te kiezen die schuin afliep voor de waterafvoer en beschut lag tegen de wind, die zelden geheel ging liggen en alleen van richting veranderde. Hun kampvuur was altijd klein en je zag het enkele stappen verder al niet meer. Zodra de thee klaar was, werden de vlammen gedoofd en de sintels begraven.

Bij hun eerste stop begon Lan, voor de zon onder was, de jongens te leren hoe ze met hun wapens moesten omgaan. Hij begon met de boog. Nadat hij Mart op honderd pas drie keer een knoest ter grootte van een mannenhoofd had zien raken in de gegroefde schors van een dode lederbladboom, kwamen de anderen aan de beurt. Perijn deed Marts wapenfeit na en Rhand, die de vlam en de leegte had opgeroepen, die lege kalmte waardoor hij één werd met de boog, of de boog met hem, plantte zijn drie pijlen zo dicht opeen dat de punten elkaar vrijwel raakten. Mart gaf hem een goedkeurende klap op zijn schouder.

‘Als jullie nou allemaal bogen hadden,’ zei de zwaardhand droogjes, ‘en als de Trolloks beloofden niet zo dichtbij te komen dat je de boog niet meer kan gebruiken...’ De grijns op hun gezichten verdween snel.

Lan vervolgde: ‘Maar laat me eens zien wat ik jullie kan leren voor het geval ze wél dichterbij komen.’

Hij liet Perijn zien hoe hij de bijl met het grote blad kon gebruiken. Een bijl heffen tegen een gewapend iemand leek in niets op hout hakken of wild rondzwaaien. Hij gaf de smidsgezel een reeks oefeningen: versperren, opvangen en toeslaan. Rhand moest met zijn zwaard dezelfde soort oefeningen doen. Niet het wilde gespring en de uithalen die Rhand in gedachten had, maar vloeiende bewegingen die in elkaar overliepen. Bijna een dans.

‘De kling bewegen is niet voldoende,’ zei l.an, ‘hoewel sommigen dat denken. Je geest hoort erbij, dat is het voornaamste. Maak je geest leeg, schaapherder. Laat haat en vrees en al het andere gaan. Ban ze uit. Jullie twee, luister ook mee. Je kunt het gebruiken als je met een bijl vecht, met de boog, met een speer of een vechtstok, zelfs met je blote handen.’

Rhand staarde hem aan. ‘De vlam en de leegte,’ zei hij verwonderd, ‘dat bedoelt u toch? Mijn vader heeft me dat geleerd.’

De zwaardhand keek hem met een ondoorgrondelijke blik aan. ‘Houd het zwaard vast zoals ik je heb laten zien, schaapherder. Ik kan een uit de modder getrokken dorpeling niet in één uur veranderen in een zwaardmeester, maar misschien kan ik voorkomen dat hij zijn eigen voet afhakt.’

Rhand zuchtte en hield het zwaard met beide handen rechtop voor zich. Moiraine keek uitdrukkingsloos toe, maar de volgende avond zei ze Lan door te gaan met de lessen.

Het avondeten was altijd hetzelfde als in de middag en ochtend: uitgerezen brood met kaas en gedroogd vlees, behalve dat ze er ’s avonds hete thee bij hadden in plaats van water om het weg te spoelen. En Thom vermaakte hen ’s- avonds. Lan wilde niet dat de speelman op zijn harp of fluit speelde – het was niet nodig het land op te schrikken, zei de zwaardhand – maar Thom jongleerde en vertelde verhalen. Mara en de drie dwaze koningen of een van de honderd geschiedenissen van Anla de Wijze Raadsvrouwe of iets met roem en avontuur zoals De Grote Jacht op de Hoorn, en elk verhaal eindigde goed met een vreugdevolle thuiskomst.

Maar al was het land rond hen vredig, al verscheen er geen Trollok tussen de bomen en geen Draghkar tussen de wolken, voor Rhand leek het of zij er zelf in slaagden de spanning te vergroten, telkens als hij leek te verslappen.

Zoals die ochtend dat Egwene wakker werd en haar vlecht begon uit te kammen.

Rhand keek vanuit zijn ooghoeken toe terwijl hij zijn dekens oprolde. Iedere avond als het vuur werd gedoofd, zocht iedereen zijn dekens op, behalve Egwene en de Aes Sedai. De twee vrouwen gingen altijd op enige afstand zitten en praatten dan een uur of twee, om pas terug te keren als de anderen sliepen. Egwene kamde haar vlecht uit – honderd slagen telde hij – terwijl hij Wolk opzadelde en zijn zadeltassen en dekenrol achter zijn zadel bevestigde. Toen stak ze haar kam weg, zwierde het losse haar over haar schouders en trok de kap van haar mantel op.

Geschrokken vroeg hij: ‘Wat doe je nou?’ Ze keek hem zonder te antwoorden van opzij aan. Het was voor het eerst in twee dagen dat hij iets tegen haar had gezegd, besefte hij, sinds die nacht in de boomgrot aan de oever van de Taren, maar dat weerhield hem niet. ‘Je hele leven heb je gewacht om je haar in een vlecht te dragen en nu geef je dat zomaar op? Waarom? Omdat zij geen vlecht draagt?’

‘Aes Sedai vlechten hun haar niet,’ zei ze enkel. ‘Tenminste niet tenzij ze het willen.’

‘Jij bent geen Aes Sedai. Jij bent Egwene Alveren uit Emondsveld en de vrouwenkring zou een toeval krijgen als ze je nu konden zien.’

‘Bemoei je niet met zaken van de vrouwenkring, Rhand Altor. Ik wórd een Aes Sedai zodra ik in Tar Valon ben.’

Hij snoof. ‘Zodra je in Tar Valon bent. Waarom? Licht, maak me dat eens duidelijk. Jij bent geen Duistervriend.’

‘Dus jij vindt Moiraine Sedai een Duistervriend? Nou?’

Ze plantte zich met gebalde vuisten voor hem en hij dacht bijna dat ze hem zou slaan.

‘Nadat ze het dorp heeft gered? Nadat ze je vader heeft gered?’

‘Ik weet niet wat zij is, maar hoe dan ook, het zegt niets over die anderen. De verhalen...’

‘Word volwassen, Rhand! Vergeet de verhalen en gebruik je ogen.’

‘Mijn ogen zagen dat ze de veerboot liet zinken! Ontken dat maar eens! Als jij eenmaal een idee in je hoofd hebt, geef je geen duimbreed toe, zelfs niet als iemand je erop wijst dat je probeert over water te lopen. Als je niet zo’n door het Licht verblinde dwaas was, zou je inzien...’

‘O, ik ben een dwaas? Laat mij jou enkele dingen duidelijk maken, Rhand Altor! Jij bent de koppigste, grootste schaapskop...!’

‘Proberen jullie iedereen binnen tien span te wekken?’ vroeg de zwaardhand.

Rhand bleef met open mond staan. Hij probeerde nog iets uit te brengen en besefte opeens dat hij had staan schreeuwen. Ze hadden allebei staan schreeuwen.

Egwenes gezicht werd rood tot aan haar haarwortels en ze draaide zich om met een gemompeld ‘Mannen!’ dat zowel voor de zwaardhand als Rhand bedoeld leek.

Behoedzaam keek Rhand het kamp rond. Iedereen keek naar hem, niet alleen de zwaardhand. Mart en Perijn, met witte gezichten. Thom, gespannen, alsof hij klaarstond om weg te hollen of te vechten. En Moiraine. Het gezicht van de Aes Sedai was uitdrukkingsloos, maar haar ogen leken zich in de zijne te boren. Wanhopig probeerde hij zich te herinneren wat hij had gezegd over Aes Sedai en Duistervrienden.

‘Tijd om te vertrekken,’ zei Moiraine. Ze wendde zich naar Aldieb en Rhand huiverde alsof hij uit een val was ontsnapt. Hij vroeg zich af of het waar was.

Twee nachten later, bij een laag vlammend vuur, zei Mart terwijl hij de laatste kruimels kaas van zijn vingers likte: ‘Weet je, ik denk dat we ze voorgoed hebben afgeschud.’ Lan was in de nacht verdwenen voor een laatste wachtronde. Moiraine en Egwene hadden zich afgezonderd voor een van hun gesprekken. Thom zat half te doezelen met zijn pijp en de jongens hadden het vuur voor hen alleen. Perijn zat doelloos met een takje in het opgebrande hout te porren en antwoordde: ‘Als we ze kwijt zijn, waarom blijft Lan dan op verkenning uit gaan?’ Rhand draaide, bijna in slaap, zijn rug naar het vuur.

‘We zijn ze daarginds bij Tarenveer kwijtgeraakt.’ Mart lag op zijn rug met ineengevouwen handen onder zijn hoofd naar de door de maan verlichte hemel te staren. ‘Als ze ons tenminste echt achtervolgden.’ ‘jij denkt dat de Draghkar op ons joeg omdat hij ons aardig vond?’ vroeg Perijn.

‘Ik zeg: laten we ons geen zorgen meer maken over Trolloks en zo,’ ging Mart verder alsof Perijn niets had gezegd, ‘en laten we eens bedenken wat we van de wereld kunnen zien. We zijn op de plaatsen waar de verhalen vandaan komen. Hoe zou een echte stad eruitzien?’

‘We gaan naar Baerlon,’ zei Rhand slaperig, maar Mart snoof. ‘Baerlon is best, maar ik heb die oude kaart van meester Alveren gezien. Als we vanuit Caemlin naar het zuiden afbuigen, leidt de weg helemaal naar lllian en nog verder.’

‘Wat is er zo bijzonder aan lllian?’ vroeg Perijn gapend.

‘Ten eerste,’ gaf Mart terug, ‘zit lllian niet vol Aes...’

Er viel een stilte en Rhand was opeens klaarwakker. Moiraine was vroeg terug. Egwene stond naast haar, maar het was de Aes Sedai, staande aan de rand van de lichteirkel, die hun aandacht vasthield. Mart lag nog op zijn rug en staarde haar met open mond aan. Moiraines ogen vingen het licht van het vuur als donkere, glanzende stenen. Opeens vroeg Rhand zich af hoe lang ze er al had gestaan.

‘De jongens waren net...’ begon Thom, maar Moiraine praatte er gewoon overheen.

‘Enkele dagen rust en jullie willen er al mee ophouden.’ Haar kalme, vlakke stem vormde een scherpe tegenstelling met haar ogen. Een dag of twee rust en jullie zijn Winternacht al vergeten.’

‘We zijn het niet vergeten,’ zei Perijn. ‘Alleen...’ De Aes Sedai verhief nog steeds haar stem niet, maar onderbrak hem abrupt, zoals ze de speelman tot zwijgen had gebracht: ‘Voelen jullie het allemaal zo? Jullie willen met alle geweld weglopen naar lllian en alles over de Trolloks, Halfmannen en Draghkar vergeten?’

Ze liet haar ogen over de jongens glijden – die stenen glinstering, gevoegd bij die alledaagse toon in haar stem, maakte Rhand nog ongeruster – maar ze gaf niemand de kans iets te zeggen. ‘De Duistere is op jullie uit, op een van jullie of op alledrie, en als ik jullie zomaar ergens heen laat gaan, zal hij je te pakken nemen. Wat de Duistere ook wil, ik zal het bestrijden, dus luister goed en weet dat het waar is: voor ik jullie aan de Duistere gun, zal ik jullie zelf vernietigen.’

Het was haar stem, die zo gewoon klonk, die Rhand overtuigde. De Aes Sedai zou precies doen wat ze zei, als ze dacht dat het nodig was. Het kostte hem die nacht veel moeite om in slaap te komen en hij was niet de enige. Zelfs het gesnurk van de speelman klonk pas heel lang na het uitdoven van de laatste gloed. Deze keer bood Moiraine geen hulp aan.

Die nachtelijke gesprekken tussen Egwene en de Aes Sedai werden een teer punt voor Rhand. Telkens als ze in de duisternis verdwenen en zich van de anderen afzonderden om alleen te zijn, vroeg hij zich af wat ze zeiden en wat ze deden. Wat spookte de Aes Sedai uit met Egwene?

Op een nacht wachtte hij tot de anderen waren gaan liggen en Thom lag te snurken als een zaag die zich in een eiken knoest beet. Hij glipte weg met zijn deken om zich heen geklemd. Gebruikmakend van elke handigheid die hij bij het jagen op konijnen had opgedaan, schoof hij door de maanschaduwen tot hij in elkaar gedoken bij de voet van een hoge lederbladboom zat, vol met taaie, brede bladeren, en voldoende dichtbij om Moiraine en Egwene te horen, die daar op een omgevallen stam zaten met een kleine lantaarn.

‘Vraag,’ zei Moiraine, ‘en als ik het nu kan vertellen, zal ik dat doen. Begrijp wel dat er nog veel is waar je niet klaar voor bent, dingen die je niet kunt leren tot je andere zaken kent, die weer iets anders nodig hebben dat je eerst moet leren. Maar vraag wat je wilt.’

‘De Vijf Krachten,’ zei Egwene langzaam. ‘Aarde, Wind, Vuur, Water en Geest. Het lijkt niet eerlijk dat mannen het sterkste waren in het leiden van Aarde en Vuur. Waarom hebben zij de sterkste Krachten gekregen?’

Moiraine lachte. ‘Denk je dat, kind? Is er een rots zo hard dat wind en water hem niet kunnen slijten, een vuur zo sterk dat water het niet kan blussen of wind het niet kan uitblazen?’

Egwene zat even zwijgend met haar teen in de bosgrond te porren. ‘Zij... zij waren degenen die... die hebben geprobeerd de Duistere en de Verzakers te bevrijden, niet? De mannelijke Aes Sedai?’ Ze haalde diep adem en praatte snel door. ‘De vrouwen hadden er niets mee te maken. Het waren de mannen die gek werden en de wereld braken.’

‘Je bent bang,’ zei Moiraine grimmig. ‘Als je in Emondsveld was gebleven, zou je later Wijsheid zijn geworden. Dat was Nynaeves plan, niet? Of dan zou je in de vrouwenkring hebben gezeten en de zaken van Emondsveld hebben geregeld, terwijl de mannen van de dorpsraad dachten dat zij het deden. Maar jij hebt het ondenkbare gedaan. Je hebt Emondsveld verlaten. Tweewater verlaten, het avontuur gezocht. Je wilde het doen en tegelijkertijd ben je er bang voor. En koppig vecht je nu tegen die angst voordat die het van jou wint. Anders zou je mij niet hebben gevraagd hoe een vrouw een Aes Sedai wordt. Anders zou je de gewoonten en gebruiken van jouw dorp niet overboord hebben gegooid.’

‘Nee,’ protesteerde Egwene. ‘Ik ben niet bang. Ik wil echt een Aes Sedai worden.’

‘Voor jou zou het beter zijn als je bang was, maar ik hoop dat je je aan die overtuiging vastklampt. Weinig vrouwen hebben dezer dagen de vaardigheid om ingewijden te worden, en nog minder willen dat.’ Moiraines stem klonk of ze hardop zat te denken. ‘En zeker nooit twee in één dorp. Het oude bloed is inderdaad nog sterk in Twee water.’

In de schaduw bewoog Rhand. Een twijgie knapte onder zijn voet. Hij verstarde meteen, hield zwetend zijn adem in, maar geen van beide vrouwen keek op.

‘Twee?’ riep Egwene. ‘Wie nog meer.’ Is het Kari? Kari Tan? Lara Ayellin?’

Moiraine klakte geïrriteerd met haar tong en zei toen streng: ‘Vergeet wat ik zei. Haar pad is anders, ben ik bang. Houd je met je eigen zaken bezig. Het is geen gemakkelijk pad dat je hebt gekozen.’

‘Ik geef het niet op,’ zei Egwene.

‘Dat kan zijn. Maar je wilt nog steeds zekerheid hebben en die kan ik je niet geven, niet zoals jij die wilt.’

‘Ik begrijp liet niet.’

‘Jij wilt horen dat Aes Sedai goed en zuiver zijn, dat het die verdorven mannen uit de legenden zijn die het Breken van de Wereld veroorzaakten, niet de vrouwen. Nou, het waren de mannen, maar ze waren niet slechter dan andere mannen. Ze waren krankzinnig, niet slecht. De Aes Sedai die je in Tar Valon zult aantreffen, zijn mensen; niet anders dan elke andere vrouw, uitgezonderd de gave die ons bijzonder maakt. Ze zijn dapper en laf, sterk en zwak, vriendelijk en wreed, hartelijk en koud. Aes Sedai worden zal niet veranderen wat je bent.’

Egwene haalde diep adem. ‘Ik denk dat ik daar bang voor was, dat ik door de Kracht zou veranderen. Daarvoor en voor de Trolloks. En de Schim. En... Moiraine Sedai, in de naam van het Licht, waarom kwamen de Trolloks naar Emondsveld?’

De Aes Sedai draaide haar hoofd en ze keek recht naar Rhands schuilplaats. De adem stokte in zijn keel; haar ogen waren even hard als toen ze hen had bedreigd en hij had het gevoel dat ze door de dikke takken van de lederbladboom heen kon kijken. Licht, wat zal ze doen als ze merkt dat ik haar afluister?

Hij probeerde met de diepere schaduwen te versmelten. Terwijl zijn ogen op de vrouwen gericht bleven, haakte zijn voet achter een wortel. Hij kon nog net voorkomen dat hij in het dode struikgewas viel, wat hem meteen verraden zou hebben, want al die dode takken zouden als vuurwerk geknald hebben. Hijgend kroop hij op handen en voeten weg en hield zich met veel geluk en met alle mogelijke moeite zo stil mogelijk. Zijn hart klopte zo luid dat hij dacht zichzelf te verraden. Dwaas! Een Aes Sedai afluisteren!

Toen hij terug was bij de anderen, slaagde hij erin stil tussen hen in te glijden. Lan bewoog toen hij zich op de grond liet zakken en zijn deken optrok, de zwaardhand zocht met een zucht een betere houding. Hij had zich alleen maar omgedraaid in zijn slaap. Rhand liet zijn adem lang en zachtjes ontsnappen.

Even later verscheen Moiraine uit de nacht; ze bleef staan en bekeek de sluimerende vormen aandachtig. Maanlicht vormde een stralenkrans om haar heen. Rhand sloot zijn ogen en ademde gelijkmatig. Hij bleef ingespannen luisteren naar naderende voetstappen. Niets. Toen hij zijn ogen weer opendeed, was ze verdwenen.

Toen de slaap eindelijk kwam, was die onrustig en vol dromen waarin alle mannen in Emondsveld beweerden dat ze de Herrezen Draak waren en alle vrouwen net als Moiraine een blauwe steen in het haar droegen. Daarna probeerde hij nooit meer om Moiraine en Egwene af te luisteren.

De zesde dag van de trage reis brak aan. De bleke zon rees langzaam naar de boomtoppen, terwijl een handvol dunne hoge wolken naar het noorden dreef. De wind woei even iets harder en Rhand trok zijn mantel dichter om zich heen terwijl hij in zichzelf mopperde. Hij vroeg zich af of zij ooit in Baerlon zouden aankomen. De afstand die ze vanaf de rivier hadden gereisd, was al groter dan van Tarenveer naar de Witte Rivier, maar Lan zei dat het maar een kort stuk was telkens wanneer het hem werd gevraagd; nauwelijks een reis te noemen. Rhand voelde zich verloren.

Voor hen verscheen Lan uit het bos, teruggekeerd van een van zijn verkenningstochten. Hij trok de teugels aan en reed verder naast Moiraine, zijn hoofd naar haar toe gebogen.

Rhand vertrok zijn gezicht, maar stelde geen vragen. Lan weigerde gewoon te luisteren naar dat soort vragen.

Van de anderen leek alleen Egwene Lans terugkeer te hebben opgemerkt, zo gewend waren ze intussen aan deze regeling, maar ook zij hield zich in. De Aes Sedai mocht dan wel doen alsof Egwene de Emondsvelders leidde, maar dat betekende niet dat ze iets te zeggen had als de zwaardhand zijn verslag deed. Perijn droeg nu Marts boog en hij was gehuld in een nadenkend stilzwijgen, een stilzwijgen dat hen allen meer en meer overviel naarmate ze verder van Tweewater wegtrokken. Het langzame tempo van de paarden gaf Mart de kans met drie kleine stenen te jongleren terwijl Thom Merrilin aandachtig toekeek. Ook de speelman had hun iedere avond lessen gegeven, net als Lan.

Lan was klaar met wat hij Moiraine te zeggen had en ze draaide zich om in haar zadel om de anderen aan te kunnen kijken. Rhand probeerde niet re verstarren toen haar ogen langs hem heen gleden. Bleven ze wat langer op hem rusten dan op de anderen? Hij had het enge gevoel dat ze wist wie er die nacht in het donker had staan luisteren.

‘He, Rhand,’ riep Mart. ‘Ik kan het nu met vier!’ Rhand wuifde als antwoord zonder op te kijken, ‘ik zei je dat ik het eerder met vier zou kunnen dan jij. Ik... Kijk nou eens!’

Ze waren over een lage heuvel gekomen en aan hun voeten lag Baerlon, ongeveer een span achter de zwarte bomen en de langer wordende avondschaduwen. Rhand snakte naar adem en probeerde tegelijk te grijnzen en zijn mond niet open te laten vallen.

Een houten muur van bijna twintig voet omringde de stad, met op regelmatige afstand een wachttoren. Daarbinnen glinsterden dakpannen en leistenen daken in de ondergaande zon en stegen rookpluimen uit de schoorstenen op. Honderden schoorstenen. Er was geen rietdak te zien. Een brede weg liep uit de stad naar het oosten en een andere naar het westen, elk met minstens tien wagens en tweemaal zoveel ossenkarren die naar de palissade trokken. Verspreid rond de stad lagen boerderijen, de meeste in het noorden en slechts een paar bij het bos in het zuiden, maar wat Rhand betrof hadden die net zo goed niet hoeven bestaan. Het is groter dan Emondsveld, Wachtheuvel en Devenrtt, en misschien ook Tarenveer samen!

‘Dus dat is een stad,’ zuchtte Mart en hij boog zich over de paardenhals naar voren om te kijken.

Perijn kon slechts zijn hoofd schudden. ‘Hoe kunnen zoveel mensen op een plek bij elkaar wonen?’

Egwene zat slechts stil te staren.

Thom Merrilin wierp een blik op Mart, keek wanhopig en blies zijn snorpunten weg. ‘Stad!’ snoof hij.

‘En jij, Rhand?’ vroeg Moiraine, ‘wat denk jij nu je Baerlon voor het eerst ziet?’

‘Ik denk dat we ver van huis zijn,’ zei hij langzaam, wat een scherpe lach aan Mart ontlokte.

‘Je zult nog verder moeten gaan,’ zei Moiraine. ‘Veel verder. Maar een andere keus is er niet, behalve te vluchten, je te verbergen en opnieuw te vluchten voor de rest van je leven. Houd dat in gedachten als de reis moeilijk wordt. Je hebt geen keus.’

Rhand wisselde blikken uit met Mart en Perijn. Hij kon aan hun gezicht zien dat ze hetzelfde dachten. Hoe kon ze doen of ze nog een keus hadden na wat ze had gezegd? De Aes Sedai heeft voor ons gekozen.

Moiraine ging verder alsof hun gezichten geen boekdelen spraken. ‘Hier begint het gevaar weer. Let op je woorden binnen die muren. Praat vooral niet over Trolloks, Halfmannen of iets dergelijks. Je mag zelfs niet eens denken aan de Duistere. Sommigen in Baerlon zullen zelfs nog minder liefde koesteren voor Aes Sedai dan de mensen van Emondsveld en mogelijk zijn er zelfs Duistervrienden.’ Egwene snakte naar adem en Perijn mompelde iets binnensmonds. Marts gezicht verbleekte, maar Moiraine vervolgde kalm: ‘We moeten zo weinig mogelijk de aandacht trekken.’ Lan verruilde zijn mantel met de veranderende groen- en grijstinten voor een donkerbruine, gewonere mantel, al was die mooi gesneden en geweven. Zijn veranderende mantel vormde nu een grote bult in een zadeltas. ‘We gebruiken hier niet onze eigen namen,’ ging Moiraine verder, ‘ik sta hier bekend als Alys en Lan is Andra. Onthoud dat goed. Laten we de poort binnengaan voor de nacht valt. Van zonsondergang tot zonsopgang zijn de poorten van Baerlon dicht.’

Lan ging voorop, de heuvel af en door het bos naar de houten palissade. De weg liep langs een zestal boerderijen – geen ervan lag dichtbij, en de mensen die er werkten, leken de reizigers niet op te merken – en eindigde bij een stevige houten poort die met brede banden van zwart ijzer was versterkt. Ze zat potdicht, al was de zon nog niet helemaal onder.

Lan reed tot vlak bij de muur en gat een ruk aan een gerafeld touw dat naast de poort hing. Aan de andere kant van de houten stammen hoorden ze een bel klingelen. Ineens verscheen er een verschrompeld gezicht onder een verfomfaaide muts boven op de omheining. Het tuurde omlaag tussen de afgehakte punten van de stammen, zo’n drie pas boven hun hoofd.

‘Wat moet dat allemaal hé? Het is te laat op de dag om de poort te openen. Te laat, zeg ik. Rij maar om naar de Wittebrugpoort, als je nog...’ Moiraines merrie stapte naar een plek waar de man boven de palissade haar beter kon zien. Zijn rimpels verdiepten zich tot een glimlach rond een gebit vol gaten en hij leek heen en weer geslingerd te worden tussen praten en zijn plicht doen. ‘Ik wist niet dat u het was, vrouwe. Wacht, ik kom meteen beneden. Wacht maar. Ik kom. Ik kom eraan!’

Het hoofd verdween, maar Rhand kon nog steeds gedempt geroep horen dat ze moesten wachten en dat hij eraan kwam. Met een geweldig gekraak zwaaide de duidelijk weinig gebruikte rechterpoort langzaam naar buiten en bleef net ver genoeg openstaan om één paard tegelijk door te laten. De poortwachter stak zijn hoofd in het gat, flitste weer zijn half tandeloze glimlach en sprong uit de weg. Moiraine volgde Lan, met Egwene vlak achter haar.

Rhand liet Wolk achter Bela aan stappen en zag dat hij was terechtgekomen in een smalle straat, omzoomd door lange houten schuttingen en pakhuizen, hoog, zonder vensters en met stevig afgesloten deuren. Moiraine en Lan stonden te praten met de rimpelige poortwachter, dus steeg Rhand ook af.

De kleine man droeg een vaak verstelde mantel en jas, hield zijn muts in de hand gefrommeld en knikte telkens als hij praatte. Hij gluurde naar de anderen die achter Lan en Moiraine afstapten en schudde zijn hoofd. ‘Dorpsvolk.’ Hij grinnikte. ‘Nee maar, vrouw Alys, gaat u boeren met stro in het haar verzamelen?’ Toen viel zijn blik op Thom Merrilin. ‘Jij bent geen schapenboer. Ik weet nog dat ik je enkele dagen geleden doorliet, ja, inderdaad. Ze hielden niet van je speeltjes, hè, speelman?’

‘Ik hoop dat je weet dat je moest vergeten dat je ons een poosje geleden hebt doorgelaten, baas Avin,’ zei Lan, die een munt in de vrije hand van de man drukte. ‘En ook dat je ons nu weer binnenlaat.’

‘Dat hoeft niet, meester Andra. Dat is niet nodig. U hebt me genoeg gegeven toen u de stad verliet. Meer dan genoeg.’ Desondanks liet Avin de munt even handig verdwijnen als een speelman. ‘Heb het niemand verteld, en zal dat ook niet doen. Zeker niet aan die Witmantels,’ besloot hij met een snauw. Hij tuitte zijn lippen om te spugen, gluurde even naar Moiraine en slikte het toch maar door.

Rhand knipperde met zijn ogen, maar bleef zwijgen. De anderen deden hetzelfde, hoewel het Mart veel moeite leek te kosten. Kinderen van het Licht, dacht Rhand verwonderd. Verhalen over de Kinderen, verteld door kramers en kooplui en hun lijfwachten, liepen uiteen van bewondering tot haat, maar allen waren het erover eens dat de Kinderen uit Amador de Aes Sedai evenzeer haatten als ze Duistervrienden haatten. Hij vroeg zich af of dit nog meer ellende betekende.

‘Zijn er Kinderen in Baerlon?’ wilde Lan weren.

‘Nou en of.’ De poortwachter bleef maar knikken. ‘Kwamen dezelfde dag dat u wegging, als ik het me goed herinner. D’r is hier niemand die ze mag. Meesten laten ’t niet merken, natuurlijk.’

‘Hebben ze gezegd waarom ze hier zijn?’ vroeg Moiraine gespannen.

‘Waarom ze hier zijn, vrouwe?’ Avin was zo verrast dat hij vergat te knikken. ‘Natuurlijk zeiden ze waarom... O, dat ben ik vergeten, u bent het land in geweest. Waarschijnlijk hebt u alleen maar schapen horen blaten. Ze zeggen dat ze hier zijn om wat er aan de hand is in Geldan. De Draak, weet u, eh, de man die zich de Draak noemt. Ze zeggen dat die kerel het kwaad oproept — dat geloof ik wel – en ze zijn hier om het uit te roeien, maarre... hij zit daarginds in Geldan, niet hier. Gewoon een smoes om hun neus in andermans zaken te steken, denk ik. Op sommige voordeuren is al een Drakentand gezet.’ Deze keer spuugde hij wel.

‘Hebben ze dan al grote moeilijkheden veroorzaakt?’ vroeg Lan, maar Avin schudde heftig van nee.

‘Niet dat ze niet zouden willen, denk ik, maar de landvoogd vertrouwt ze net zomin als ik. Hij wil er niet meer dan een stuk of tien binnen de muur hebben en daar zijn ze me toch kwaad over. De rest heeft een kamp even verder naar het noorden, hoor ik. Maar ze zorgen er wel voor dat de boeren iedereen achterdochtig aankijken. Die luitjes die hier binnenkomen, stappen alleen maar rond in die witte mantels en trekken hun neus op voor eerlijk volk. Wandel in het Licht, zeggen ze. Het lijkt wel een bevel. Meer dan eens bijna ’n vechtpartij gehad met de wagenrijders, de mijnwerkers en smelters en zo, zelfs met de wacht, maar de landvoogd wil het allemaal vredig houden en dat is het tot nog toe wel geweest. Als ze op het kwaad jagen, zeg ik maar, waarom zitten ze dan niet in Saldea? Er zijn daar problemen, heb ik gehoord. Of in Geldan? Daar is een grote veldslag geweest, zeggen ze. Echt groot.’

Moiraine zuchtte zacht, ‘ik heb gehoord dat er Aes Sedai naar Geldan gingen.’

‘Hebben ze gedaan, vrouwe,’ Avins hoofd begon weer te knikken. ‘Ze zijn inderdaad naar Geldan gegaan en daarmee begon die strijd, naar ik gehoord heb. Ze zeggen dat er een paar Aes Sedai gedood zijn. Misschien wel allemaal. Ik weet dat sommige luitjes niets op hebben met Aes Sedai, maar ik zeg: wie moet er anders een valse Draak tegenhouden? Nou? En die verdoemde dwazen die maar denken dat ze Aes Sedai-mannen of zoiets zijn. Hoe zit het daarmee? Natuurlijk, sommigen beweren – niet de Witmantels, let wel, en niet ik, maar sommige luitjes – dat die kerel misschien echt de Herrezen Draak is. Ik hoor dat-ie dingen kan. De Ene Kracht gebruiken. D’r zijn er duizenden die hem volgen.’

‘Wees geen dwaas,’ snauwde Lan en Avins gezicht vertrok pijnlijk, ‘ik zeg toch alleen maar wat ik gehoord heb? Alleen wat ik gehoord heb, meester Andra. Ze zeggen, sommigen zeggen, dat hij zijn leger naar het oosten en zuiden voert, naar Tyr.’ Zijn stem werd veelzeggend. ‘Ze zeggen dat hij zijn soldaten het Volk van de Draak heeft genoemd.’

‘Namen zeggen weinig,’ zei Moiraine kalm. Mocht er iets zijn geweest wat haar ongerust maakte, dan liet ze daar uiterlijk niets van merken. ‘Je kunt je muildier Volk van de Draak noemen, als je wilt.’

‘Denk van niet, vrouw Alys,’ grinnikte Avin. ‘Niet met de Witmantels in de buurt, echt niet. Ik denk ook niet dat iemand anders zo’n soort naam aardig zou vinden. Ik begrijp wat u bedoelt, maar... o nee, vrouwe. Niet mijn muilezel.’

‘Ongetwijfeld een wijze beslissing,’ zei Moiraine. ‘Kom, we moeten verder.’

‘En maakt u zich geen zorgen, vrouwe,’ zei Avin met een diepe hoofdknik, ‘ik heb niemand gezien.’ Hij sprong naar de poort en begon die met snelle rukken dicht te trekken. ‘Heb niemand gezien en heb niets gezien.’ De poort klapte dicht en hij trok met een touw de sluitbalk omlaag. ‘Feitelijk, vrouwe, is deze poort in geen dagen open geweest.’

‘Het Licht schijne op je, Avin,’ zei Moiraine.

Ze liep de straat in en ging hen voor. Rhand keek eenmaal om en zag dat Avin nog steeds voor de poort stond. Hij leek grinnikend een munt op te poetsen met een puntje van zijn mantel.

De weg voerde door smerige straten, amper twee wagens breed en zonder mensen, langs pakhuizen en langs een hoge houten schutting.

Rhand liep een tijdlang naast de speelman. ‘Thom, wat is dat allemaal over Tyr en het Volk van de Draak? Tyr is toch een stad diep in het zuiden, aan de Zee der Stormen?’

‘De Karaethon reeks.’ zei Thom.

Rhand knipperde met zijn ogen. De voorspellingen van de Draak. ‘Niemand vertelt de... die verhalen in Tweewater. Niet in Edmondsveld in ieder geval. De Wijsheid zou ze levend villen, wed ik.’

‘Zij wel, lijkt me’ zei Thom droogjes. Hij wierp een snelle blik op Moiraine, die vooraan liep met Lan, zag dat ze hem niet kon horen en ging verder. ‘Tyr is de grootste haven aan de Zee der Stormen en de Steen van Tyr is de vesting die de haven bewaakt. Men zegt dat de Steen de eerste vesting is die na het Breken van de Wereld is gebouwd en in al die jaren is hij nooit gevallen, hoewel verschillende legers het hebben geprobeerd. Een van de voorspellingen luidt dat de Steen van Tyr nooit zal vallen tot het Volk van de Draak naar de Steen komt. Een andere voorspelling zegt dat de Steen van Tyr nooit zal vallen tot het Onberoerbare Zwaard zal worden geheven door de hand van de Draak.’ Thom maakte een grimas. ‘De val van de Steen zal een van de beste bewijzen zijn dat de Draak is herrezen. Moge de Steen staan tot ik stof ben.’

‘Het zwaard dat niet kan worden aangeraakt?’

‘Zo staat het geschreven. Ik weet niet of het echt een zwaard is. Maar wat het ook is, het ligt in het Hart van de Steen, de binnenste veste van de burcht. Alleen de hoogheren van Tyr mogen er naar binnen en ze praten nooit over wat daar ligt. Zeker niet tegen een speelman.’

Rhand fronste. ‘De Steen kan niet vallen tot de Draak het zwaard heft, maar hoe kan hij dat, tenzij de Steen al gevallen is? Neemt men aan dat de Draak een hoogheer van Tyr is?’

‘Daar is weinig kans op,’ zei de speelman droogjes. ‘Tyr haat alles wat met de Ene Kracht te maken heeft, nog meer dan Amador. En Amador is het bolwerk van de Kinderen van het Licht.’

‘Hoe kan de voorspelling dan vervuld worden?’ vroeg Rhand. ‘Ik zou het best vinden als de Draak nooit herrijst, maar een voorspelling die niet vervuld kan worden, vind ik onzin. Het klinkt als een verhaaltje dat bedoeld is om mensen te laten denken dat de Draak nooit zal herrijzen. Ja toch?’

‘Je stelt verschrikkelijk veel vragen, jongen,’ zei Thom. ‘Een voorspelling die gemakkelijk vervuld wordt, is eigenlijk niet veel waard, vind je niet?’ Opeens klaarde zijn stem op. ‘Nou we zijn er. Waar dat ook mag zijn.’

Lan was blijven staan voor een manshoge schutting die precies hetzelfde was als alle andere schuttingen waar ze langsgekomen waren. Hij porde met het lemmet van zijn dolk tussen twee planken, gromde toen tevreden en drukte. Een deel van de schutting zwaaide als een poort naar buiten. Feitelijk was het een poort, zag Rhand, een die eigenlijk alleen van binnen kon worden geopend. De metalen klink die Lan met zijn dolk had opgetild, liet dat zien.

Moiraine stapte meteen naar binnen en trok Aldieb achter zich aan. Lan gebaarde de anderen te volgen en sloot de rij, waarna hij de poort achter zich dichtdeed.

Aan de andere kant van de schutting was het erf van een herberg. Een luid gerammel en gekletter klonk uit de keuken van het gebouw, maar wat hem trof, was dat alles zo groot was. Het erf was tweemaal zo groot als dat van Herberg De Wijnbron, en het huis zelf was drie verdiepingen hoog. Meer dan de helft van de vensters was in de invallende schemering verlicht. Hij was verbaasd dat deze stad zoveel vreemdelingen kon herbergen.

Ze waren amper het erf opgekomen of drie mannen met vuile voorschoten verschenen onder de brede poortboog van de enorme stal. Een ervan, een magere kerel, de enige zonder mestvork in zijn handen, kwam wild zwaaiend op hen af.

‘Hé! Hé! Je kan hier niet naar binnen! Omlopen naar de voorkant!’ Lans hand ging weer naar zijn beurs, maar op dat ogenblik haastte een andere man, even omvangrijk als meester Alveren, zich de herberg uit. Toefjes haar piekten boven zijn oren uit en zijn sneeuwwitte schort gaf even duidelijk als een uithangbord aan dat hij de herbergier was.

‘In orde, Mut,’ zei de dikke man. ‘Het is in orde. Deze mensen worden verwacht. Zorg maar voor hun paarden en zorg er goed voor.’

Mut tikte nors met zijn knokkels tegen zijn voorhoofd en gebaarde toen zijn twee makkers hem te helpen. Rhand en de anderen maakten snel hun zadeltassen en dekenrollen los, terwijl de herbergier zich tot Moiraine richtte. Hij maakte een diepe buiging en toonde een oprechte glimlach.

‘Welkom, vrouw Alys. Welkom. Het is goed u weer te zien, zowel u als meester Andra. Heel goed. Uw aangename gesprekken werden gemist. Ja, inderdaad. Ik moet zeggen dat ik bezorgd was, toen ik hoorde dat u het land in trok en zo. Nou ja, ik bedoel in tijden als deze, nu het weer zo vreemd is en wolven ’s nachts aan de poorten huilen...’ Opeens sloeg hij met beide handen op zijn ronde buik en schudde zijn hoofd. ‘Hoor mij nou, sta ik hier maar te kletsen en laat u niet eens binnen. Kom. Kom. Een warme maaltijd en een warm bed, daar zult u naar verlangen en de beste van Baerlon zijn hier te vinden. De allerbeste.’

‘En een heet bad, naar ik aanneem, baas Fits?’ vroeg Moiraine en Egwene viel haar vurig bij: ‘O ja!’

‘Een bad?’ zei de herbergier. ‘Natuurlijk, het beste en heetste in Baerlon. Kom binnen. Welkom in De Bok en Leeuw. Welkom in Baerlon.’

14

De Bok en Leeuw

Binnen was de herberg even druk als de buiten opgevangen geluiden deden vermoeden, drukker nog. De Edmondsvelders volgden baas Fits door de achterdeur naar binnen, waar ze zich door een voortdurende stroom mannen en vrouwen in lange schorten heen moesten dringen, die schalen voedsel en dienbladen met drankjes boven hun hoofd hielden. Het personeel mompelde snel een verontschuldiging als het in de weg liep, maar bleef geen ogenblik staan. Een van de mannen nam haastig de orders van baas Fits op en verdween op een holletje.

‘Ik ben bang dat de herberg bijna vol is,’ zei de herbergier tegen Moiraine. ‘Bijna tot de nok. In iedere herberg in de stad is ’t hetzelfde. Met zo’n winter als we net hadden... tja, zodra de weg vrij was, konden ze uit de bergen komen en toen werden we overstroomd – ja dat is het woord – overstroomd door de mannen van de mijnen en ovens, die allemaal de verschrikkelijkste verhalen vertelden. Wolven, en nog erger. Het soort verhalen dat mannen vertellen als ze de hele winter opgesloten hebben gezeten. Ik kan me niet voorstellen dat er nog iemand daarboven zit, zoveel hebben we er nu hier. Maar wees niet bang. Het mag dan wat vol zijn, maar ik zal mijn best doen voor u en meester Andra. En ook voor uw vrienden natuurlijk.’ Hij wierp een nieuwsgierige blik op Rhand en de anderen. Afgezien van Thom verried hun kledij dat ze boeren waren en de speelmansmantel van Thom maakte hem ook een merkwaardige reisgezel voor ‘vrouw Alys’ en ‘meester Andra’. ‘Ik zal mijn best doen, daar kunt u zeker van zijn.’

Rhand staarde naar de drukte om hen heen en probeerde een botsing met de keukenhulpen te voorkomen, al leek het gevaar wel mee te vallen. Hij moest telkens aan meester Alveren en zijn vrouw denken, die De Wijnbron leidden met soms wat hulp van hun dochters. Mart en Perijn rekten belangstellend hun hals naar de gelagkamer, waaruit telkens een golf van gelach, gezang en joviaal geschreeuw opklonk wanneer de brede deur aan het einde van de gang open zwaaide. De zwaardhand mompelde iets over nieuwtjes beluisteren en verdween door de zwaaideur, waar hij in een golf van vrolijkheid werd opgenomen.

Rhand wilde hem eigenlijk wel volgen, maar had liever eerst een bad. Hij verlangde naar gezelschap en gelach, maar wilde iedereen wel schoon onder ogen komen. Mart en Perijn voelden blijkbaar hetzelfde; Mart stond zich voortdurend te krabben.

‘Baas Fits,’ zei Moiraine. ‘Ik heb begrepen dat er Kinderen van het Licht in Baerlon zijn. Kunnen er moeilijkheden komen?’

‘O, maakt u zich daarover maar geen zorgen, vrouw Alys. Ze halen weer hun gewone streken uit. Beweren dat er een Aes Sedai in de stad is.’ Moiraine trok een wenkbrauw op en de herbergier stak zijn dikke handen op. ‘Maakt u zich geen zorgen. Ze hebben het eerder geprobeerd. Er is geen Aes Sedai in Baerlon en de landvoogd weet dat. De Witmantels denken dat als zij met een Aes Sedai voor de dag komen, met een of andere vrouw van wie zij zeggen dat ze een Aes Sedai is, dat de mensen hen dan allemaal binnen de muren zullen laten. Tja, sommigen zouden dat doen. Sommigen wel. Maar de meeste mensen weten wat de Witmantels willen uithalen en steunen de landvoogd. Niemand wil dat een onschuldige oude vrouw het slachtoffer wordt, alleen maar om de Kinderen een aanleiding te geven voor een malle heksenjacht.’

‘Blij dat te horen,’ zei Moiraine droogjes. Ze legde haar hand op zijn arm. ‘Is Min nog hier? Ik wil met haar praten, als ze er is.’

Het antwoord van baas Fits ging voor Rhand verloren doordat er knechten kwamen die hen naar de baden brachten. Moiraine en Egwene verdwenen met een gezette vrouw die hartelijk glimlachte en een arm vol handdoeken droeg. De speelman, Rhand en zijn vrienden werden opgewacht door een kleine, donkerharige man die Ara heette en die ze mochten volgen.

Rhand probeerde van Ara wat meer over Baerlon te weten te komen, maar de man zei amper meer dan twee woorden, behalve om Rhand te vertellen dat hij een wat raar accent had. De eerste blik op de badkamer verdreef echter elke gedachte aan praten in Rhands hoofd.

Een tiental grote, koperen badkuipen stond in een kring op de tegelvloer, die licht afliep naar een afvoer in het midden van de grote bakstenen kamer. Op de kruk achter elke kuip lagen een keurig opgevouwen dikke handdoek en een groot stuk gele zeep. Langs de ene muur werden grote, zwarte, ijzeren waterketels boven het vuur verwarmd. In de muur ertegenover voegden fel brandende houtblokken in een diepe haard hun warmte toe aan het behaaglijke karakter van het badvertrek.

‘Bijna net zo goed als De Wijnbron thuis,’ zei Perijn, trouw aan Emondsveld, maar niet aan de waarheid.

Thom lachte blaffend en Mart gniffelde. ‘Klinkt alsof we zonder het te weten een Kopin hebben meegenomen.’

Rhand schudde zijn mantel af en trok zijn kleren uit, terwijl Ara vier kuipen vulde. Rhand koos een badkuip uit en de andere drie bleven niet achter. Toen ze hun kleren allemaal op de kruk hadden gelegd, gaf Ara ieder een grote emmer heet water en een schepkom. Daarna ging hij op een kruk bij de deur zitten, leunde met over elkaar geslagen armen tegen de muur en leek in zijn eigen gedachten te verzinken.

Er werd maar weinig gesproken terwijl ze zich inzeepten en zeven dagen vuil afspoelden met kommen dampend water. Daarna lieten ze zich in de kuipen zakken om lekker lang te weken; Ara had het water zo heet gemaakt dat ze langzaam en met verrukte zuchten aan de hitte moesten wennen. De lucht in de kamer werd heet en mistig. Heel lang klonk er geen ander geluid dan af en toe een lange ontspannen zucht toen stijve spieren zich ontspanden en een kilte waarvan ze gedacht hadden dat die blijvend was, wegtrok uit hun botten.

‘Nog iets anders nodig?’ vroeg Ara plotseling. Hij had mooi praten over andermans vreemde uitspraak, maar zowel hij als baas Fits sprak alsof zijn mond vol pap zat. ‘Meer handdoeken? Meer heet water?’

‘Niets,’ zei Thom op galmende toon. Met gesloten ogen wuifde hij lui. ‘Ga maar van de avond genieten, later zorg ik er wel voor dat je meer dan voldoende voor je diensten wordt beloond.’ Hij liet zich nog dieper in de kuip zakken, tot alleen nog zijn ogen en neus net boven het water uit kwamen.

Ara’s ogen gleden naar de krukken waar hun kleren en eigendommen lagen opgestapeld. Hij keek naar de boog, maar staarde het langst naar Rhands zwaard en Perijns bijl. ‘Zijn er ook moeilijkheden op het platteland?’ vroeg hij onverwachts, in Waterland of hoe je het ook noemt?’

‘Tweewater,’ zei Mart, elke lettergreep apart uitsprekend. ‘Het is Tweewater, en die moeilijkheden...’

‘Hoe bedoel je, ook?’ vroeg Rhand. ‘Zijn er dan problemen hier?’

Perijn die genietend lag te weken, mompelde: ‘Heerlijk! Heerlijk!’

Thom trok zich wat op en deed zijn ogen open.

‘Hier?’ Ara snoof. ‘Moeilijkheden? Mijnwerkers die aan het knokken zijn in het ochtendduister, zijn geen moeilijkheden. Of...’ Hij zweeg en keek hen even aan. ‘Ik bedoel het Geldaanse soort problemen,’ zei hij ten slotte. ‘Nee, ik denk het niet. Niets dan schapen op het platteland, nietwaar? Niet kwaad bedoeld. Ik bedoel alleen maar dat het er rustig is. Toch is het een vreemde winter geweest. Vreemde dingen in de bergen. Ik hoorde gisteren dat er Trolloks in Saldea zijn. Maar ja, de Grenslanden, niet?’ Zijn mond bleef wat openstaan en bij sloot hem abrupt, verrast dat hij zoveel had gezegd.

Rhand verstrakte bij het woord ‘Trolloks’ en probeerde het te maskeren door een wasdoekje boven zijn hoofd uit te knijpen. Toen de man doorpraatte, ontspande hij zich, maar niet iedereen hield zijn mond.

‘Trolloks?’ snoot Mart. Rhand spatte water naar hem, maar Mart veegde het met een grijns weg. ‘Laat mij jou eens wat vertellen over Trolloks...’

Voor het eerst mengde Thom zich in het gesprek: ‘Waarom zou je? Ik word er nogal moe van om mijn eigen verhalen van jou terug te horen.’

‘Hij is een speelman,’ zei Perijn en Ara keek hem aan met een geringschattende blik.

‘Ik heb de mantel gezien. Treed je op?’

‘Wacht eens even,’ protesteerde Mart. ‘Wat maak je me nou, Thoms verhalen navertellen? Zijn jullie allemaal...’

‘Jij vertelt ze gewoon niet zo goed als Thom,’ onderbrak Rhand hem haastig en Perijn haakte in. ‘Jij voegt steeds van alles toe, je probeert ze mooier te maken en dat zijn ze nooit.’

‘En je haalt ze ook door elkaar,’ voegde Rhand eraan toe. ‘Laat het maar liever aan Thom over’.

Ze praatten allemaal zo snel dat Ara hen met open mond aan zat te staren. Mart keek met grote ogen rond, alsof alle anderen opeens gek geworden waren. Rhand vroeg zich af hoe hij hem de mond kon snoeren zonder hem onder water te duwen.

De deur klapte open en Lan kwam binnen, met de bruine mantel over zijn ene schouder. Hij nam een vlaag koelere lucht mee die even de hete dampen verdreef.

‘Nou,’ zei de zwaardhand handenwrijvend, ‘hier heb ik al die tijd op gewacht.’ Ara pakte een emmer op, maar Lan wuifde hem opzij. ‘Nee, ik zorg er zelf wel voor.’ Hij liet zijn mantel op een van de krukken vallen, werkte de badknecht ondanks zijn protesten de kamer uit en sloot de deur stevig achter hem. Daar bleef hij even met gebogen hoofd luisteren en toen hij zich weer naar de anderen omdraaide, klonk zijn stem ijzig en zijn koude ogen boorden zich in Mart. ‘Het is maar goed dat ik op het juiste moment terugkwam, boerenjongen. Luister jij niet naar wat je gezegd wordt?’

‘Ik deed niets,’ verweerde Mart zich. ‘Ik wou hem alleen iets vertellen over de Trolloks, niets over...’ Hij zweeg en schoof achteruit voor de ogen van de zwaardhand, helemaal tot de achterkant van de kuip.

‘Praat niet over Trolloks,’ zei Lan grimmig. ‘Dénk niet eens aan Trolloks.’ Onder boos gesnuif vulde hij voor zichzelf een kuip. ‘Bloed en as, ben je vergeten dat de Duistere ogen en oren heeft waar je ze het minst verwacht? Als de Kinderen van het Licht zouden horen dat er Trolloks achter je aanzitten, zouden ze jou verdraaid graag in handen willen krijgen. Voor hen is dat hetzelfde als je een Duistervriend noemen. Misschien ben je het niet gewend, maar tot we op onze plaats van bestemming zijn, kun je maar beter zo weinig mogelijk mensen vertrouwen, tenzij vrouw Alys of ik je wat anders vertellen.’

Toen hij de naam benadrukte die hij voor Moiraine gebruikte, dook Mart in elkaar.

‘Er was iets wat die kerel ons niet wou vertellen,’ zei Rhand. ‘Iets over problemen, maar hij wou niet zeggen wat het was.’

‘Waarschijnlijk de Kinderen,’ zei Lan, die nog meer heet water in zijn kuip goot. ‘De meeste mensen vinden hen een probleem. Maar sommigen niet en hij kende jullie niet goed genoeg om het erop te wagen. Voor zover hij wist, had je alles ook meteen kunnen doorgeven aan de Witmantels.’

Rhand schudde het hoofd; deze plaats klonk nog erger dan Tarenveer ooit kon zijn.

‘Hij zei dat er Trolloks waren in... in Saldea, toch?’ zei Perijn.

Lan smeet zijn lege emmer kletterend op de tegels. ‘Jullie blijven maar bezig, niet? Er zijn altijd Trolloks in de Grenslanden, smid. Knoop nou eens in je oren dat wij niet meer aandacht willen trekken dan muizen op een akker. Concentreer je daarop. Moiraine wil jullie allemaal levend in Tar Valon krijgen en ik zal ervoor zorgen als het kan, maar als jullie haar in gevaar brengen...’

Daarna was de badkamer een poel van stilte, en ook tijdens het aankleden werd er niets gezegd.

Toen ze de badkamer uitkwamen, zagen ze Moiraine aan het einde van de gang met een slank meisje dat niet veel groter was dan zijzelf. Rhand dacht tenminste dat het een meisje was, al was haar donkere haar kort geknipt en droeg ze een wambuis en een mannenbroek. Moiraine zei iets en het meisje keek scherp naar de jongens, knikte toen naar Moiraine en haastte zich weg.

‘Zo,’ zei Moiraine toen ze dichterbij kwamen. ‘Ik weet zeker dat het bad jullie allemaal hongerig heeft gemaakt. Baas Fits beeft ons een eetkamer voor onszelf gegeven.’ Ze praatte over van alles en nog wat toen ze zich omdraaide om hen voor te gaan. Over hun kamers en de drukte in de stad en dat de herbergier hoopte dat Thom de gelagkamer met wat muziek en een paar verhalen zou opvrolijken. Ze zei niets over het meisje, als het een meisje was geweest.

In de afgezonderde eetkamer stond een gepoetste eiken tafel met tien stoelen eromheen en op de vloer lag een dik kleed. Toen ze binnenkwamen, draaide Egwene zich om van het knapperende vuur in de schouw, waar ze haar handen stond te warmen. Haar glanzende uitgekamde haar viel tot op haar schouders. Rhand had in de lange stilte in de badkamer volop de gelegenheid gehad om na te denken. Lans voortdurende waarschuwingen om niemand te vertrouwen en voorai het feit dat Ara bang was om hén te vertrouwen, had hem doen beseffen hoe alleen zij eigenlijk waren. Het leek of ze niemand buiten hun eigen groepje konden vertrouwen, en hij wist nog steeds niet in hoeverre ze Moiraine of Lan konden vertrouwen. Ze hadden alleen elkaar. En Egwene bleef Egwene. Moiraine zei dat het haar toch zou zijn overkomen, dat aanraken van de Ware Bron. Ze kon het niet tegenhouden en dat betekende dat het niet haar schuld was. En ze bleef Egwene.

Hij deed zijn mond open om zich te verontschuldigen, maar Egwene verstrakte en draaide hem haar rug toe voor hij een woord kon zeggen. Hij staarde mistroostig naar haar rug en slikte in wat hij had willen zeggen. Goed dan. Als ze zich zo wil gedragen, dan kan ik er ook niets aan doen.

Baas Fits was een en al bedrijvigheid toen hij binnenkwam; hij werd gevolgd door vier vrouwen in witte schorten die al even lang waren als het zijne. Ze brachten een blad met drie geroosterde kippen, zilveren en aardewerken schalen en afgedekte potten mee. De vrouwen begonnen meteen de tafel te dekken, terwijl de herbergier voor Moiraine boog.

‘Mijn verontschuldigingen, vrouw Alys, dat ik u zo lang liet wachten, maar met zoveel mensen in de herberg is het nog een wonder dat we iemand kunnen bedienen. Ik vrees ook dat het eten niet is wat het zou moeten zijn. Alleen kip en wat knollen en kekererwten en wat kaas voor toe. Nee, het is gewoon niet wat het zou moeten zijn. Ik wil me echt verontschuldigen.’

‘Een feestmaaltijd,’ Moiraine glimlachte, ‘in deze moeilijke tijden, echt een feestmaaltijd, baas Fits.’

Weer boog de herbergier. Zijn toefjes haar die alle kanten op staken alsof hij er voortdurend met zijn handen doorheen woelde, maakten van de buiging iets komisch, maar zijn grijns was zo aardig dat iedereen met hem mee zou lachen, en niemand zou hem uitlachen.

‘Mijn dank, vrouw Alys. Mijn dank.’ Toen hij rechtop ging staan, fronste hij en veegde met een punt van zijn schort een denkbeeldig stofje van de tafel. ‘Het is uiteraard niet wat ik u een jaar geleden zou hebben voorgezet. Verre van dat. De winter, ja. De winter. Mijn kelders raken leeg en de markt biedt ook niets. Maar wie kan het de boeren verwijten? Wie? Met geen mogelijkheid valt te zeggen wanneer zij weer een oogst kunnen binnenhalen. Absoluut niet te zeggen. En de wolven kregen het lams- en rundvlees dat voor de eettafel was bestemd en...’

Plotseling leek hij te beseffen dat dit nauwelijks een gesprek was waar zijn gasten op zaten te wachten. ‘Wat draaf ik weer door. Vol ouwe koeien, dat ben ik. Ouwe koeien. Mari, Cinda, laat deze mensen in vrede eten.’ Hij maakte wegwuivende gebaren naar de vrouwen en toen ze de kamer uitrepten, draaide hij zich om voor een nieuwe buiging. ‘Ik hoop dat u smakelijk eet, vrouw Alys. Laat het me weten als u nog iets nodig hebt, dan zal ik het brengen. Het is een genoegen u en meester Andra te bedienen. Een genoegen.’ Hij boog nogmaals diep en was weg, de deur zacht achter zich sluitend.

Lan had onder dit alles sloom tegen een muur gehangen alsof hij half in slaap was. Nu sprong hij op en was met twee grote passen bij de deur. Hij drukte een oor tegen een deurpaneel en luisterde gespannen dertig tellen, rukte toen de deur open en keek de gang in. ‘Ze zijn weg,’ zei hij ten slotte en hij sloot de deur. ‘We kunnen veilig praten.’

‘Ik weet dat u zei niemand te vertrouwen,’ zei Egwene, ‘maar als u de herbergier verdenkt, waarom blijven we dan hier?’

‘Ik verdenk hem niet meer dan iemand anders,’ antwoordde Lan. ‘Maar tot we in Tar Valon zijn, verdenk ik iedereen. Daar ben ik maar half zo achterdochtig.’

Rhand begon te glimlachen en dacht dat de zwaardhand een grapje maakte. Toen besefte hij dat er geen spoortje humor op Lans gezicht viel af te lezen. Hij zou écht mensen in Tar Valon verdenken. Was het wel ergens veilig?

‘Hij overdrijft,’ zei Moiraine sussend tegen hen. ‘Baas Fits is een goede man, eerlijk en te vertrouwen. Maar hij praat graag en met de beste wil ter wereld kan hij iets aan verkeerde oren toevertrouwen. En ik ben nog nooit in een herberg geweest waar de helft van de meiden niet aan deuren luistert en meer tijd aan roddelen besteedt dan aan bedden opmaken. Kom, laten we gaan zitten voor het eten koud wordt.’

Ze zochten een plaats aan tafel. Moiraine zat aan het hoofd en Lan aan het andere eind van de tafel en een tijdlang was iedereen meer bezig met het vullen van zijn bord dan met praten. Het was misschien geen echt feestmaal, maar na bijna een week brood en gedroogd vlees smaakte het wel als een feestmaal.

Na enige tijd vroeg Moiraine: ‘Wat heb je in de gelagkamer gehoord?’

Messen en vorken bevroren en alle ogen richtten zich op de zwaardhand.

‘Maar weinig goed nieuws,’ antwoordde Lan. ‘Avin had gelijk, tenminste, als er waarheid zit in praatjes. Er is een veldslag in Geldan geweest en Logain was de overwinnaar. Er doen vele verhalen de ronde, maar op dat punt zijn ze allemaal gelijk.’

Logain? Dat moest de valse Draak zijn. Het was voor het eerst dat Rhand de naam van de man hoorde. Lan klonk bijna alsof hij hem kende.

‘De Aes Sedai?’ vroeg Moiraine kalm en Lan schudde het hoofd. ‘Ik weet het niet. Sommigen zeggen dat ze allemaal zijn gedood, sommigen zeggen geen enkele.’ Hij snoof. ‘Sommigen zeggen zelfs dat ze naar Logain zijn overgelopen. Niets of niemand is betrouwbaar en daarom wilde ik niet te veel belangstelling tonen.’

‘Inderdaad,’ zei Moiraine, ‘weinig goed nieuws.’ Ze haalde diep adem en richtte haar aandacht weer op het eten. ‘Wat heb je over onze omgeving gehoord?’

‘Nu heb ik beter nieuws. Geen vreemde gebeurtenissen, geen vreemdeling in de buurt die een Myrddraal zou kunnen zijn, zeker geen Trolloks. En de Witmantels zijn druk bezig het landvoogd Adan moeilijk te maken omdat hij niet wil meewerken. Ze zullen niets anders opmerken, tenzij wij ons bekendmaken.’

‘Goed,’ zei Moiraine, ‘dat stemt overeen met wat de badmeid zei. Roddels hebben wel enig voordeel. Nou,’ ze keerde zich naar het hele gezelschap, ‘we hebben nog een lange weg voor ons, maar de afgelopen dagen zijn ook niet licht geweest, dus stel ik voor hier vannacht en morgennacht te blijven en overmorgen vroeg te vertrekken.’

De Emondsvelders grijnsden: voor het eerst in een stad! Moiraine glimlachte, maar zei toch: ‘Wil meester Andra hier nog iets over zeggen?’

Lan bekeek koel de grinnikende gezichten. ‘Ik vind het goed, als ze voor de verandering er eens aan denken wat ik ze op het hart heb gedrukt.’

Thom blies zijn snor op. ‘Dorpsvolk loslaten in een... een stad?’ Hij snoof weer en schudde het hoofd.

Omdat de herberg zo vol zat, konden ze maar drie kamers krijgen; één voor Moiraine en Egwene en twee voor de mannen. Rhand werd ingedeeld bij Lan en Thom, op de derde verdieping achter, vlak onder de uitstekende dakbalken, met een raampje dat op het erf uitkeek. De nacht was al gevallen en de lampen van de herberg beschenen een stuk van het erf. Het was een kleine kamer en het extra bed dat er voor Thom was neergezet, maakte hem nog kleiner, hoewel alle drie de bedden smal waren. En hard ook, ontdekte Rhand toen hij zich op het zijne liet neervallen. Zeker niet de beste kamer.

Thom bleef net lang genoeg om zijn fluit en harp uit te pakken en verdween toen weer, grootse gebaren oefenend. Lan ging met hem mee.

Het was vreemd, dacht Rhand terwijl hij een gemakkelijker houding op het bed probeerde te vinden. Een week geleden zou hij als een speer naar beneden zijn gevlogen om een speelman te zien optreden, zelfs al zou het niet meer dan een gerucht zijn geweest. Maar hij had Thom nu al bijna een week lang horen vertellen, en Thom zou er morgenavond ook zijn en de avond daarna. Het warme bad had knopen in zijn spieren losgemaakt waarvan hij had gedacht dat ze altijd zouden blijven zitten en zijn eerste warme maaltijd na een week had hem soezerig gemaakt. Slaperig vroeg hij zich af of Lan Logain, de valse Draak, echt kende. Van beneden klonk gedempt geschreeuw toen de gelagkamer Thoms binnenkomst begroette, maar Rhand was al diep in slaap.

Afgezien van Rhand was de stenen gang leeg en vol schaduwen. Hij kon niet zeggen waar het schamele licht vandaan kwam; aan de grijze wanden hingen geen kaarsen of lampen, helemaal niets wat de oorzaak van die zwakke gloed kon zijn. De lucht was stil en klam, en ergens in de verte druppelde water met een holle echo. Waar dit ook was, het was niet de herberg. Fronsend wreef hij over zijn voorhoofd. Herberg? Zijn hoofd deed pijn en gedachten waren moeilijk vast te houden. Er was iets over... een herberg? De gedachte was alweer weg, wat het ook geweest was.

Hij likte langs zijn lippen en wilde dat hij iets te drinken had. Hij had een verschrikkelijke dorst, zijn keel voelde stofdroog aan. Het gedruppel dreef hem tot een beslissing. Hlij liet zich leiden door zijn dorst en ging op weg naar dat gestage drup-drup-drup. De gang strekte zich voor hem uit, zonder een enkele zijgang, zonder enige zichtbare verandering. De ruwe deuren waren het enige dat opviel. Met vaste tussenpozen doemden ze op, in paren. Het hout van de deuren was versplinterd en droog, ondanks de vochtige lucht. De schaduwen trokken zich voor hem terug en bleven schaduwen, en het gedruppel kwam niet dichterbij. Na een lange tijd besloot hij een van die deuren te proberen. Ze ging gemakkelijk open en hij stapte een grauwstenen vertrek binnen.

Eén kant van het vertrek bestond uit een reeks bogen waarachter een grijsstenen balkon lag. Daarboven was een hemel zoals hij nooit eerder had gezien. Vlekkerige wolken in zwart en grijs, rood en oranje, snelden voorbij alsof ze werden voortgedreven door stormen, en ze verweefden en verstrengelden zich eindeloos. Niemand kon ooit zo’n hemel hebben gezien, zo’n hemel kon niet bestaan. Hij wendde zijn ogen af van het balkon, maar de rest van de kamer was eender, met vreemde vormen en merkwaardige hoeken, alsof de kamer lukraak gesmolten was uit de stenen en pilaren die uit de grijze vloer leken te groeien. Vlammen loeiden in de haard, als een smidsvuur met pompende windbalgen, maar ze straalden geen hitte uit. De haard werd gevormd door vreemde, ovale stenen. Als hij er recht naar keek, zagen ze eruit als stenen, nat en glimmend ondanks het vuur. Maar als hij er vanuit zijn ooghoeken een glimp van opving, leken ze meer op gezichten, de gezichten van mannen en vrouwen die geluidloos gillend kronkelden van pijn. De stoelen met hoge ruggen en de glanzende tafel in het midden van de kamer waren heel gewoon, maar dat benadrukte juist het vreemde van de rest. Aan de muur hing slechts een enkele spiegel, maar ook die was bepaald niet gewoon. Als hij ernaar keek, zag hij alleen een vlek waar zijn spiegelbeeld had moeten zijn. Al het andere in het vertrek werd weerspiegeld, maar hij niet.

Voor de haard stond een man. De man was hem niet opgevallen toen hij daarstraks binnenkwam. Als hij niet had geweten dat het onmogelijk was, zou hij hebben gezegd dat er niemand was totdat hij rechtstreeks naar de man keek. De man was gekleed in donkere, rijke kleding. Hij leek in de bloei van zijn leven en Rhand nam aan dat vrouwen hem knap zouden vinden.

‘Weer staan we oog in oog met elkaar,’ zei de man. Heel even gingen zijn mond en ogen open, en het waren openingen naar eindeloze grotten van vlammen.

Met een gil rende Rhand achteruit de kamer uit, zo snel dat hij de gang in struikelde en daar tegen een andere deur viel, die daardoor openschoot. Hij draaide zich en moest de deurknop grijpen om niet op de vloer te vallen. Hij stond met grote ogen een stenen vertrek in te staren, met een onmogelijke hemel boven een balkon achter bogen, en een haard...

‘Zo gemakkelijk kom je niet van me af,’ zei de man.

Rhand draaide zich weer om en viel de kamer uit. Wanhopig probeerde hij weer overeind te komen. Deze keer was er geen gang. Hij verstijfde, half gehurkt, niet ver van de glanzende tafel, en keek naar de man bij de haard. Het was beter dan naar de stenen in de haard te kijken, of naar de hemel.

‘Dit is een droom,’ zei hij terwijl hij recht ging staan. Achter zich hoorde hij de klik van de dichtvallende deur. ‘Het is een soort nachtmerrie.’

Hij sloot zijn ogen en dacht vurig aan wakker worden. Als kind had de Wijsheid hem verteld dat je een nachtmerrie kon laten verdwijnen door vurig te wensen dat je wakker zou worden. De... Wijsheid?

Wat? Kon hij zijn gedachten maar vasthouden, deed zijn hoofd maar minder pijn, dan kon hij beter nadenken.

Hij deed zijn ogen weer open. De kamer was nog net als daarvoor; het balkon, de lucht, de man bij de haard.

‘Is het een droom?’ zei de man. ‘Is het belangrijk?’ Opnieuw werden zijn ogen en mond een tel lang de vensters naar een laaiende oven die zich eindeloos leek uit te strekken. Zijn stem veranderde niet; hij leek in het geheel niet te merken dat het gebeurde.

Rhand schrok deze keer weer, maar hij wist zich te beheersen en gilde niet meer. Dit is een droom. Dat moet wel. Desondanks stapte hij achteruit, terwijl hij zijn ogen geen moment afhield van de man bij het vuur. Hij probeerde de deurknop. Die bewoog niet; de deur was gesloten.

‘Je lijkt dorst te hebben,’ zei de man. ‘Drink.’

Op de tafel stond een roemer, goudglanzig en versierd met robijnen en amethisten. Die was er net niet geweest. Hij wilde dat hij niet telkens zo schrok. Het was maar een droom. Zijn mond leek vol stof.

‘Ik heb dorst ja, een beetje,’ zei hij en hij pakte de roemer op. De man boog zich gespannen voorover, een hand op de rug van een stoel, en keek hem aan. De geur van kruidenwijn maakte Rhand heel duidelijk hoe dorstig hij was, alsof hij al dagen niets meer te drinken had gehad. Was dat zo?

De roemer was reeds halverwege zijn mond toen hij stopte. Kringelende rook steeg op van de stoel tussen de vingers van de man. De ogen van de man keken hem scherp aan en vlammen flikkerden in de diepte.

Rhand likte zijn lippen af en zette de wijn onaangeroerd terug op de tafel. ‘Ik heb niet zo’n dorst als ik dacht.’ De man ging opeens rechtop staan en zijn gezicht was uitdrukkingsloos. Zijn teleurstelling had niet duidelijker kunnen zijn als hij gevloekt had. Rhand vroeg zich af wat er in de wijn zat. Maar dat was natuurlijk een stomme vraag.

Dit was slechts een droom. Waarom houdt die dan niet op? ‘Wat wilt u?’ vroeg hij. ‘Wie bent u?’

Vlammen sprongen op in ogen en mond. Rhand dacht dat hij ze hoorde bulderen. ‘Sommigen noemen me Ba’alzamon.’

Rhand stond hetzelfde ogenblik bij de deur en rukte verwoed aan de knop. Elke gedachte aan een droom was verdwenen. De Duistere.

De deurknop gaf niet mee, maar hij bleef het proberen.

‘Ben jij het?’ vroeg Ba’alzamon opeens. ‘Je kunt het niet eeuwig voor me verborgen houden. Je kunt jezelf niet eens voor mij verbergen, niet op de hoogste berg of in de diepste grot. Van jou ken ik elk haartje.’

Rhand draaide zich om om de man het hoofd te bieden, om Ba’alzamon het hoofd te bieden. Hij slikte heftig. Een nachtmerrie. Hij voelde achter zich voor een laatste ruk aan de deurknop en rechtte toen zijn rug.

‘Verwacht je roem?’ zei Ba’alzamon. ‘Macht? Hebben ze je verteld dat het Oog van de Wereld je zal dienen? Welke roem of macht is er voor een marionet te winnen? De touwen die jou bewegen, zijn al vele eeuwen eerder geweven. Jouw vader was door de Witte Toren gekozen, zoals een hengst wordt beteugeld en naar zijn doel geleid. Jouw moeder was in hun plannen niet meer dan een fokmerrie. En die plannen leiden naar jouw dood.’

Rhand balde zijn vuisten. ‘Mijn vader was een goede man en mijn moeder was een goede vrouw. Praat niet over hen.’

De vlammen lachten. ‘Dus er zit toch nog wat vuur in je. Misschien ben jij het. Het zal je weinig opleveren. De Amyrlin Zetel zal je gebruiken tot je bent verbruikt, net zoals Davian gebruikt werd, en Jurian Steenboog, Guaire Amalasan, Raolin Duistervaan... Net zoals Logain wordt gebruikt. Gebruikt tot er niets meer van jullie over is.’

‘Ik weet niet...’ Rhand bewoog zijn hoofd naar links en rechts. Dat ene moment van helder denken, uit boosheid ontstaan, was verdwenen. Zelfs toen hij dat weer probeerde te vatten, kon hij zich niet meer herinneren hoe hij het die eerste keer had klaargespeeld. Zijn gedachten tolden rond en rond. Hij greep er een als een drijfhout in de maalstroom. Hij dwong zichzelf om de woorden uit te spreken en zijn stem werd sterker naarmate hij verder sprak. ‘U... bent gekerkerd... in Shayol Ghul. U en de Verzakers... gekerkerd door de Schepper tot het einde der tijden.’

‘Het einde der tijden?’ spotte Ba’alzamon. ‘Jij leeft als een kever onder een rots, die denkt dat zijn slijm het heelal is. De dood van de tijd zal mij zo’n macht brengen dat jij, worm, het je niet eens kunt voorstellen.’

‘U bent gekerkerd...’

‘Dwaas, ik werd nooit gekerkerd!’ De vlammen van zijn gezicht straalden zo’n hitte uit dat Rhand achteruit stapte en zijn handen beschermend ophief. Het zweet op zijn handpalmen droogde door de hitte. ‘Ik stond naast Lews Therin Verwantslachter toen hij de daad stelde die hem zijn naam gaf. Ik was het die hem opdroeg zijn vrouw te doden, zijn kinderen en al zijn verwanten en iedere levende mens die van hem hield of die hij liefhad. Ik was het die hem het ogenblik van helderheid schonk, zodat hij wist wat hij had gedaan. Heb je ooit gehoord hoe een man zijn ziel uitschreeuwt, worm? Hij had me toen kunnen treffen. Hij had niet kunnen winnen, maar hij had het kunnen proberen. In plaats daarvan riep hij zijn kostelijke Ene Kracht over zichzelf af, zoveel dat de aarde openspleet en de Drakenberg oprees als een steen op zijn graf.

Duizend jaar later stuurde ik de Trolloks op rooftocht naar het zuiden en driehonderd jaar lang hebben ze de wereld geteisterd. Die verblinde dwazen in Tar Valon zeiden dat ik uiteindelijk was verslagen, maar het Tweede Covenant, het Covenant van de Tien Naties, was onherstelbaar verbroken en wie restte er toen nog om mij te weerstaan? ‘Ik fluisterde in het oor van Artur Haviksvleugel en de Aes Sedai stierven overal in het land. En ik fluisterde opnieuw en de Hoge Koning stuurde zijn legers de Arythische Oceaan over, de Wereldzee over en bezegelde zo een dubbele doem. De doem over zijn droom van één land en één volk en de doem die nog zal komen. Ik was het die aan zijn sterfbed stond toen zijn raadslieden hem vertelden dat alleen Aes Sedai zijn leven konden redden. Ik sprak en hij liet zijn raadsleden spietsen. Ik sprak en de laatste woorden van de Hoge Koning waren een schreeuw dat Tar Valon vernietigd moest worden. Als mannen als hij zich niet met mij kunnen meten, welke kans heb jij dan, pad uit een modderplas in het bos? Jij zult me dienen of je zult aan de touwtjes van de Aes Sedai dansen tot je sterft. En dan behoor je mij zéker toe. Mij behoort de dood!’

‘Nee,’ mompelde Rhand. ‘Dit is een droom. Het is een droom.’

‘Denk jij dat je in je dromen veilig voor me bent? Kijk!’ Ba’alzamon wees gebiedend en Rhands hoofd draaide mee, al deed hij dat niet zelf.

De roemer was van de tafel verdwenen. Op die plek kroop nu een grote rat, knipperend in het licht, behoedzaam de lucht opsnuivend. Ba’alzamon kromde zijn vinger en piepend boog de rat zijn rug, tilde zijn voorpoten in de lucht terwijl hij onhandig op zijn achterpoten in evenwicht bleef. De vinger kromde nog meer en de rat boog achterover, klauwde in de lucht, schril piepend en zijn rug boog, boog, boog. Er klonk een scherp gekraak als het knappen van een tak en de rat schokte hevig en lag toen stil, bijna dubbelgeklapt.

Rhand slikte, in een droom is alles mogelijk,’ zei hij haperend. Zonder om te kijken sloeg hij zijn vuist opnieuw hard tegen de deur. Zijn hand deed pijn, maar hij werd nog niet wakker.

‘Ga dan naar de Aes Sedai. Ga naar de Witte Toren en vertel het ze.

Vertel de Amyrlin Zetel van deze... droom.’ De man lachte en Rhand voelde de hitte van de vlammen op zijn gezicht. ‘Dat is één manier om aan ze te ontsnappen. Dan zullen ze jou niet gebruiken. Nee, niet als ze weten dat ik het weet. Maar zullen ze jou in leven laten, zodat je kunt rondvertellen wat zij doen? Ben jij stom genoeg om te geloven dat ze dat zullen doen? De as van jouw soort ligt verspreid op de hellingen van de Drakenberg.’

‘Dit is een droom,’ hijgde Rhand. ‘Het is een droom en ik ga wakker worden.’

‘O ja?’ Uit zijn ooghoeken zag hij de vinger van de man naar hem wijzen. ‘Word je wakker?’ De vinger kromde en Rhand gilde toen hij achterover begon te buigen en iedere spier in zijn lichaam hem dwong verder te buigen. ‘Zul je ooit nog wakker worden?’

Met een huiverende schok schoot Rhand in de duisternis overeind. Zijn handen omklemden stof. Een deken. Bleek maanlicht scheen door het venster op de vage omtrekken van de andere twee bedden. Uit een ervan klonk gesnurk als scheurend zeildoek: Thom Merrilin. Enkele kooltjes gloeiden in de as van de haard.

Het was dus wél een droom, net als die nachtmerrie in De Wijnbron tijdens Beltije; alles wat hij had gehoord en gedaan, vermengd met oude verhalen en onzin van overal en nergens, kwam erin terug. Hij trok de dekens op tot zijn kin, maar het rillen kwam niet van de kou. Ook zijn hoofd deed pijn. Misschien kon Moiraine iets doen tegen deze dromen. Ze zei dat ze met nachtmerries kon helpen.

Hij snoof en ging liggen. Waren de dromen zo erg dat hij de hulp van een Aes Sedai moest inroepen? Aan de andere kant, kon hij het nog erger maken dan het was? Hij had Tweewater verlaten, was weggegaan met een Aes Sedai. Maar toen was er geen andere keus geweest. Dus had hij dan nu nog een andere keus dan haar te vertrouwen? Een Aes Sedai? Als hij erover nadacht, was het even erg als zo’n droom. Hij rilde onder de deken en probeerde de kalmte van de leegte te vinden zoals Tham hem had geleerd, maar het duurde lang voor de slaap terugkwam.

15

Vreemden en vrienden

Het zonlicht dat op zijn smalle bed viel, wekte Rhand eindelijk uit een diepe maar rusteloze slaap. Hij trok een kussen over zijn hoofd, maar dat sloot het licht niet echt buiten en hij wilde eigenlijk ook niet meer slapen. Na die eerste droom waren er meer dromen geweest. Die andere dromen kon hij zich niet meer herinneren, maar hij wist wel dat hij nooit meer wilde dromen.

Met een zucht gooide hij het kussen opzij, ging rechtop zitten en kreunde toen hij zich uitrekte. Elke pijn die hij in bad dacht losgeweekt te hebben, zat er weer. En ook zijn hoofd deed nog steeds pijn. Het verbaasde hem niet. Zo’n droom zou iedereen hoofdpijn hebben bezorgd. De andere bedden waren leeg. Het licht viel steil door het raam naar binnen: de zon stond hoog boven de horizon. Rond deze tijd zou hij op de boerderij iets te eten hebben gehad en al behoorlijk wat werk hebben verzet. Mopperend stapte hij het bed uit. Kreeg hij de kans om een echte stad te zien, maakten ze hem niet eens wakker. Nou ja, iemand had ervoor gezorgd dat er water in de lampetkan zat en het was nog warm ook.

Hij waste zich en kleedde zich snel aan, even aarzelend bij Thams zwaard. Lan en Thom hadden natuurlijk hun zadeltassen en dekenrol in de kamer laten liggen, maar het zwaard van de zwaardhand was nergens te zien. Lan had in Emondsveld zijn zwaard gedragen, ook voordat er iets van moeilijkheden te merken was. Hij dacht dat hij het voorbeeld van de oudere man maar zou volgen. Terwijl hij zichzelf wijsmaakte dat het heus niet kwam vanwege zijn dagdromen over een stadswandeling met een zwaard aan zijn zij, gespte hij de gordel om en sloeg de mantel zwierig over zijn schouder.

Met twee treden tegelijk haastte hij zich naar beneden naar de keuken. Dat was vast en zeker de plek waar hij het snelst een hapje te eten kon krijgen. Op zijn enige dag in Baerlon wilde hij niet meer tijd verknoeien dan hij al had gedaan. Bloed en as, ze hadden me kunnen wekken.

Baas Fits was in de keuken en las een plompe vrouw de les. Aan haar armen, die tot de ellebogen onder het meel zaten, was duidelijk te zien dat ze de kokkin was. Of liever, op dit moment las zij hem de les en schudde fel haar vinger onder zijn neus. Dienstmeiden en keukenjongens, afwassers en hulpjes draafden druk heen en weer en negeerden wat er vlak onder hun ogen gebeurde.

‘Mijn Cirri is een goede kat,’ zei de kokkin scherp, ‘en laat ik je niets anders horen zeggen, versta je! Klagen dat hij zijn werk te goed doet... Ja, dat doe je, als je het mij vraagt.’

‘Ik heb klachten gekregen,’ wist baas Fits ertussen te krijgen. ‘Klachten, vrouw. De helft van de gasten...’

‘Ik wil er niets over horen. Ik wil er gewoon niets over horen. Als ze over mijn kat willen klagen, laten zij dan maar koken. Anders gaan ik en mijn arme lieve kat die alleen maar zijn werk doet, wel ergens anders heen, ergens waar we gewaardeerd worden. En je zult het zien, we doen het.’ Ze maakte haar schort los en begon het al af te doen.

‘Nee,’ gilde baas Fits en hij sprong omhoog om haar tegen te houden. Ze dansten in een kring rond, waarbij de kokkin trachtte haar schort over haar hoofd af te doen en de herbergier probeerde het weer omlaag te trekken. ‘Nee Sara,’ hijgde hij. ‘Dat is toch niet nodig? Niet nodig, zeg ik! Wat moet ik zonder jou beginnen? Cirri is een geweldige kat. Een voortreffelijke kat. De beste kat in Baerlon. Als er nog iemand klaagt, zal ik ze zeggen dat ze dankbaar moeten zijn dat de kat zijn werk doet. Ja, dankbaar. Je hoeft toch niet op te stappen! Sara? Sara!’

De kokkin bleef staan en slaagde erin haar schort uit zijn hand te trekken. ‘Nou, goed dan. Goed.’ Ze klemde het schort met beide handen vast, maar deed het nog niet om. ‘Als je wilt dat ik vanmiddag iets klaar heb, kun je maar beter weggaan en mij mijn gang laten gaan. Het mag dan jouw herberg zijn, dit is mijn keuken. Of wil jij koken?’ Ze deed of ze hem het schort wilde geven.

Baas Fits stapte met opgeheven handen achteruit. Hij deed zijn mond open, bleef toen staan en keek voor het eerst rond. De keukenhulpjes negeerden de kokkin en de herbergier nog steeds en Rhand begon omstandig de inhoud van zijn jaszakken na te kijken, hoewel er behalve Moiraines munt weinig meer in zat dan enkele koperstukken en een handvol rommel: zijn zakmes en een wetsteen, twee boogkoorden en een stuk touw waarvan hij had gedacht dat het nog van pas zou komen.

‘Ik weet zeker, Sara,’ zei baas Fits zorgvuldig, ‘dat alles als gewoonlijk weer voortreffelijk zal zijn.’ Hierna wierp hij nog een achterdochtige blik op het keukenpersoneel en verliet toen de keuken met alle waardigheid die hij op kon brengen.

Sara wachtte tot hij weg was voor ze bruusk haar schort weer strikte en vervolgens Rhand aankeek. ‘Ik neem aan dat je iets wilt eten, niet? Nou, kom maar verder.’ Ze schonk hem een snelle grijns. ‘Ik bijt niet, heus niet, en denk maar niet aan wat je niet had mogen zien. Ciel, pak wat brood, kaas en melk voor die jongen. Dat is het enige wat er nog is. Ga zitten, jong. Je vrienden zijn allemaal al weg, behalve eentje, ik hoorde dat hij zich niet goed voelde. Ik denk zo dat jij ook wel weg zult willen.’

Een dienstmeid bracht een blad terwijl Rhand een kruk bijtrok. Hij begon te eten terwijl de kokkin verderging met deeg kneden, maar ze kon haar zwijgen niet lang volhouden.

‘Je moet niet zo zwaar tillen aan wat je net zag. Baas Fits is echt een goede man, hoewel de beste mannen wel een gebruiksaanwijzing kunnen gebruiken. Dat volk binnen, met hun klachten, maakt hem prikkelbaar en waar hebben ze eigenlijk over te klagen? Willen ze dan liever levende ratten vinden in plaats van dode? Hoewel het niks voor Cirri is om zijn klus niet af te maken. En ruim tien nog wel? Cirri zou er nooit zoveel in de herberg laten, zeker niet. Dit is een schoon huis en de ratten hebben geen reden hier te komen. En stuk voor stuk hadden ze een gebroken rug.’ Ze schudde haar hoofd over het vreemde van dat alles.

Het brood met kaas werd as in Rhands mond. ‘Een gebroken rug?’

De kokkin zwaaide met een handvol meel. ‘Denk aan leukere dingen, dat doe ik tenminste wel. We hebben een speelman binnen, weet je dat? Zit momenteel in de gelagkamer. Maar kwam jij gisteravond niet gelijk met hem binnen? Jij bent er een van vrouw Alys, niet? Dacht ik al. Ik zal waarschijnlijk niet naar zijn voorstelling kunnen luisteren, niet met een herberg die zo afgeladen is, de meesten ook nog van dat schorriemorrie uit de mijnen.’ Ze gaf het deeg een bijzonder harde stomp. ‘Niet het soort dat we anders binnenlaten, maar ja, het stikt ervan in de stad. Het had erger kunnen zijn, veronderstel ik. Nee, ik heb al sinds de herfst geen speelman meer gezien en...’

Rhand at werktuiglijk, maar hij proefde niets en luisterde niet meer naar wat de kokkin zei. Dode ratten met een gebroken rug. Hij at snel door, stamelde zijn dank toen hij uitgegeten was en haastte zich de keuken uit. Hij moest met iemand praten.

De gelagkamer van De Bok en Leeuw had weinig gemeen met die van De Wijnbron. Hij was tweemaal zo breed en driemaal zo lang en hoog. Op de muren waren kleurrijke afbeeldingen geschilderd van ornamentele gebouwen met tuinen vol hoge bomen en fleurige bloemen. In plaats van een grote schouw brandde hier in iedere muur een haardvuur en talloze tafels vulden de kamer, waar vrijwel iedere stoel, bank en kruk bezet was.

Gasten met een pijp tussen de tanden en een pul in de hand hadden allemaal hun aandacht op dezelfde man in het vertrek gericht: Thom, die in het midden boven op een tafel stond. Zijn bonte mantel lag over een stoel vlak bij hem. Zelfs baas Fits zat stil en deed niets met de zilveren pul in zijn ene of de vaatdoek in zijn andere hand. ‘... trappelend, zilveren hoeven en trotse, gebogen nekken,’ declameerde Thom terwijl hij er op de een of andere manier in slaagde niet slechts een ruiter te paard te verbeelden, maar zelfs een ruiter in een lange stoet. ‘Zijden manen slierten langs opgeheven hoofden. Duizenden wapperende banieren trekken regenbogen in een eindeloze hemel. Een honderdtal schetterende trompetten doet de lucht huiveren en trommen roffelen als de donder. Golf na golf rollen de toejuichingen van de duizenden toeschouwers over de toppen van daken en torens van Illian, barsten en breken ongehoord rond de duizend oren van ruiters wier ogen en harten stralen voor hun heilige queeste. De Grote Jacht op de Hoorn rijdt uit, rijdt om de Hoorn van Valere te zoeken, de Hoorn die de helden van voorbije Eeuwen zal oproepen uit hun graven om te strijden voor het Licht...’

Dit was wat de speelman Lage Zang had genoemd, die nachten rond het vuur op hun rit naar het noorden. Verhalen, had hij gezegd, werden in drie stemmen verteld: Hoge Zang, Lage Zang en Gewoon. Dat laatste betekende dat je ze vertelde zoals je de buurman over de oogst vertelde. Thom vertelde wel verhalen in het Gewoon, maar hij liet niet na zijn verachting hierover te tonen.

Rhand deed de deur dicht zonder naar binnen te gaan en zocht steun tegen de muur. Hij zou nu van Thom geen raad kunnen krijgen. Moiraine – wat zou zij doen als ze het wist?

Hij werd zich ervan bewust dat voorbijgangers hem aankeken en besefte dat hij zachtjes stond te mompelen. Hij streek zijn jas glad en richtte zich op. Hij moest met iemand praten. De kokkin had gezegd dat een van zijn vrienden was achtergebleven. Hij moest zich bedwingen om niet te gaan hollen.

Toen hij op de deur roffelde van de kamer waar de andere twee jongens hadden geslapen en zijn hoofd om de deur stak, was alleen Perijn binnen, nog in bed en onaangekleed. Hij draaide zijn hoofd om, kerk Rhand aan en sloot opnieuw zijn ogen. Marts boog en pijlkoker stonden in een hoek.

‘Ik hoorde dat je je niet goed voelde,’ zei Rhand. Hij kwam binnen en ging op Marts bed zitten, ik wilde alleen wat praten, ik...’ Hij besefte dat hij niet wist hoe hij moest beginnen. ‘Als je ziek bent...’ zei hij, half overeind komend, ‘misschien kun je beter gaan slapen. Ik ga wel weg.’

‘Ik weet niet of ik ooit nog zal slapen,’ zuchtte Perijn. ‘Ik had een boze droom, als je het weten wilt, en kon niet meer in slaap komen. Mart zal het je gauw genoeg vertellen. Hij lachte vanmorgen toen ik hem vertelde dat ik te moe was om met hem mee naar buiten te gaan, maar hij heeft ook gedroomd. Ik heb het grootste deel van de nacht naar hem liggen luisteren; hij lag maar te woelen en te mompelen en je kunt mij niet wijsmaken dat hij goed heeft geslapen.’ Hij drukte zijn arm over zijn ogen. ‘Licht, wat ben ik moe. Misschien krijg ik wel zin om op te staan, als ik hier nog wat langer blijf liggen. Mart zal eindeloos blijven zaniken als ik door een droom de kans laat lopen om Baerlon te bekijken.’

Rhand liet zich weer langzaam op het bed zakken. Hij bevochtigde zijn lippen en zei toen snel: ‘Maakte hij een rat dood?’

Perijn liet zijn arm zakken en staarde hem aan. ‘Jij ook?’ zei hij uiteindelijk. Toen Rhand knikte, zei hij: ‘Ik wou dat ik weer thuis was.

‘Hij zei me... hij zei... Wat moeten we doen? Heb je het Moiraine verteld?’

‘Nee. Nog niet. Misschien doe ik het wel niet. Ik weet niet. Wat vind jij?

‘Hij zei... Bloed en as, Rhand, ik weet het ook niet.’ Perijn duwde zich met zijn elleboog omhoog. ‘Denk jij dat Mart dezelfde droom had? Hij lachte wel, maar het klonk gemaakt, en hij keek gek toen ik vertelde dat ik niet had kunnen slapen door een droom.’

‘Misschien wel,’ zei Rhand. Hij voelde zich schuldig over zijn opluchting dat hij niet de enige bleek te zijn. ‘Ik was van plan aan Thom raad te vragen. Hij heeft veel van de wereld gezien. Jij vindt... jij vindt toch ook, hè, dat we het niet aan Moiraine moeten vertellen?’

Perijn liet zich terugvallen op zijn kussen. ‘Jij kent de verhalen over de Aes Sedai ook. Denk je dat we Thom kunnen vertrouwen? Is er eigenlijk wel iemand die we kunnen vertrouwen? Rhand, als we dit alles overleven, als we ooit weer thuiskomen en je hoort mij iets zeggen over weggaan uit Emondsveld, al is het maar naar Wachtheuvel, wil je me dan een schop geven? Goed?’

‘Zo mag je niet praten,’ zei Rhand. Hij liet een glimlach op zijn gezicht verschijnen en maakte die zo opgewekt mogelijk. ‘Natuurlijk komen we weer thuis. Vooruit, sta op. We zijn in een stad en we hebben de hele dag om die te bekijken. Waar zijn je kleren?’

‘Ga jij maar. Ik wil liever nog even blijven liggen.’ Perijn legde zijn arm weer over zijn ogen. ‘Ga maar vooruit. Ik vind je over een paar uurtjes wel.’

‘Je weet wat je mist,’ zei Rhand toen hij opstond. ‘Denk daar maar eens over na.’ Hij bleef bij de deur staan. ‘Baerlon. Hoe vaak hebben we het er niet over gehad dat we op een goeie dag naar Baerlon zouden gaan?’

Perijn bleef liggen met zijn ogen afgeschermd en hij bleef zwijgen. Rhand wachtte even, stapte toen naar buiten en sloot de deur achter zich.

In de gang bleef hij tegen de muur geleund staan en zijn glimlach zakte weg. Zijn hoofd deed nog steeds pijn, en het werd eerder erger, niet minder. Hij had ook geen zin meer in Baerlon. Hij had nergens zin in.

Een kamermeisje kwam langs met haar armen vol lakens en keek hem bezorgd aan. Voor ze iets kon zeggen, liep hij de gang uit en sloeg zijn mantel om. Thom zou zeker nog uren in de gelagkamer bezig zijn. Hij kon net zo goed rond gaan kijken. Misschien vond hij Mart en kon hij hem vragen of Ba’alzamon ook in zijn droom was voorgekomen. Deze keer liep hij langzamer naar beneden en masseerde zijn slapen.

De trap kwam uit naast de keuken, dus ging hij door de keuken naar buiten. Hij gaf Sara een knikje, maar haastte zich verder toen het leek of ze haar verhaal wilde oppakken op het punt waar ze was gebleven. Het erf lag er verlaten bij, op Mut na, die in de stalpoort stond, en een van de andere stalknechten, die op zijn schouders een zak de stal in droeg. Rhand gaf Mut ook een knikje, maar de stalknecht keek hem uitdagend aan en ging naar binnen. Hij hoopte dat de andere stadsmensen meer op Sara dan op Mut leken. Benieuwd naar de stad liep hij het erf af.

Hij bleef staan in de openstaande erfpoorten en staarde rond. Mensen vulden de straten als schapen in een hok, tot aan hun ogen ingepakt in mantels en jassen en hun mutsen omlaag getrokken tegen de kou. Ze haastten zich met snelle stappen verder, alsof de wind die van de daken floot, hen verder blies. Ze wrongen zich langs elkaar zonder een woord of een blik met elkaar te wisselen. Allemaal vreemden, dacht hij. ‘Ze kennen elkaar niet.’

De geuren waren ook vreemd. Scherp, zuur en zoet, alles door elkaar heen, zodat hij langs zijn neus wreef. Zelfs op het hoogtepunt van Beltije had hij nooit zoveel mensen tegelijk gezien. Nog niet de helft. En dit was nog maar één straat. Baas Fits en de kokkin zeiden dat de hele stad vol was. Was de hele stad... zo?

Hij schoof langzaam van de poort weg, weg van die straat vol mensen. Het was eigenlijk niet juist zomaar weg te gaan en Perijn ziek in bed achter te laten. En stel je voor dat hij in de stad zou zijn ter wijl Thom klaar was met zijn verhalen? De speelman zou er dan zelf op uitgaan en Rhand had iemand nodig om mee te praten. Nee, het was veel beter even te wachten. Hij slaakte een zucht van verlichting toen hij zich van het gekrioel in de straat afwendde.

Maar naar binnen gaan trok hem ook niet aan, niet met zo’n hoofdpijn. Hij ging op een omgekeerde ton tegen de achtermuur van de herberg zitten en hoopte dat de koude lucht zou helpen.

Mut kwam af en toe even in de staldeuren staan om naar hem te kijken en zelfs op die afstand kon hij aan de andere kant van het erf de minachtende hoon van de kerel voelen. Hield hij niet van dorpsmensen? Of voelde hij zich voor gek gezet toen baas Fits hen verwelkomde nadat hij hen had willen wegjagen omdat het de achteringang was? Misschien is het een Duistervriend dacht hij en hij verwachtte dat hij daarover zou grinniken, maar het bleek geen leuke gedachte. Hij streek met zijn hand langs het gevest van Thams zwaard. Er bleef maar weinig te lachen over.

‘Een schaapherder met een reigerzwaard,’ zei een zachte vrouwenstem. ‘Als je dat hebt gezien, kun je bijna alles geloven. Wat voor problemen heb jij, boerenjongen?’

Geschrokken sprong Rhand op. Het was het meisje met het korte haar dat naast Moiraine had gestaan toen hij de badkamer uit kwam. Ze was nog steeds gekleed in een wambuis en jongensbroek. Ze was iets ouder dan hij, dacht hij, en ze had nog grotere ogen dan Egwene, vreemd fel.

‘Jij bent Rhand, hè?’ ging ze verder, ‘ik heet Min.’

‘Ik heb geen problemen,’ zei hij. Hij wist niet wat Moiraine tegen haar had gezegd, maar hij dacht aan Lans aansporing geen enkele aandacht te trekken. ‘Waarom denk je dat ik problemen heb? Tweewater is een rustige streek en wij zijn allemaal rustige mensen. Daar bestaan geen andere problemen dan de oogst of de schapen.’

‘Rustig?’ zei Min met een vage glimlach, ‘ik heb mensen over het volk van Tweewater horen praten. Ik heb grapjes gehoord over de harde koppen van de schaapherders. Van mensen die echt op het platteland zijn geweest.’

‘Harde koppen?’ zei Rhand fronsend. ‘Welke grapjes?’

‘De mensen die ik ken,’ vervolgde ze alsof hij niets had gezegd, ‘zeggen dat jullie voortdurend glimlachend en beleefd rondlopen, zo mak als een lammetje en zo zacht als boter. Aan de oppervlakte tenminste. Daaronder, zeggen ze, zijn jullie allemaal zo taai als oude eikenwortels. Duw iets harder, zeggen ze, en je stoot op rots. Maar die rots zit bij jou en bij je vrienden niet erg diep. Het is net of een orkaan alle buitenste lagen heeft weggeslagen. Moiraine heeft me niet alles verteld, maar ik zie wat ik zie.’

‘Oude eikenwortels? Rots? Het klonk nauwelijks als het soort dingen dat kooplui of hun knechten zouden zeggen. Bij het laatste veerde hij echter op en keek snel rond. Het erf was leeg en de ramen vlakbij waren dicht, ik ken niemand die... wie noemde je?’

‘Vrouw Alys dan, als je dat liever hebt,’ zei Min met een vermaakte blik die zijn wangen kleurde. ‘Er is niemand in de buurt die ons kan horen.’

‘Waarom denk je dat vrouw Alys een andere naam heeft?’

‘Omdat zij me die verteld heeft,’ zei Min zo geduldig dat hij weer rood werd. ‘Ja, eigenlijk had ze geen andere keus, denk ik, ik zag meteen dat ze... anders was. Toen ze hier de vorige keer verbleef, voordat ze het platteland in trok. Ze had van me gehoord. Ik heb eerder met... anderen als zij gepraat.’

‘Zag?’ zei Rhand.

‘Wel, ik denk niet dat je naar de Kinderen zult rennen. Niet als ik denk aan wie je reisgenoten zijn. De Witmantels hebben met wat ik doe net zo weinig op als met wat zij doet.’

‘Ik begrijp het niet.’

‘Zij zegt dat ik stukken van het Patroon zie.’ Min lachte kort en schudde het hoofd. ‘Klinkt mij te groots. Ik zie alleen dingen als ik naar mensen kijk en soms weet ik wat ze betekenen. Ik kijk naar een man en een vrouw die zelfs nog nooit met elkaar hebben gepraat en ik weet dat ze zullen trouwen. En dat gebeurt dan ook. Dat soort duigen. Ze wilde dat ik jou ook bekeek. Jullie allemaal samen.’

Rhand rilde. ‘En wat heb je gezien?’

‘Als jullie bij elkaar zijn? Duizenden vonken die rond jou wervelen, en een grote schaduw, donkerder dan een stormnacht. Het is zo sterk dat ik me bijna afvraag waarom niet iedereen het ziet. De vonken proberen de schaduw te verjagen en de schaduw probeert de vonken op te slokken.’ Ze haalde haar schouders op. ‘Jullie zijn allemaal verstrikt in iets gevaarlijks, maar meer kan ik er niet van maken.’

‘Wij allemaal?’ peinsde Rhand. ‘Ook Egwene? Maar ze waren niet uit op... ik bedoel...’

Min leek zijn verspreking niet te horen. ‘Het meisje? Zij maakt er deel van uit. Net als de speelman. Jullie allemaal. Jij houdt van haar.’

Hij keek haar strak aan. ‘Dat zie ik zonder beelden al. Zij houdt ook van jou, maar zij is niet voor jou en jij bent niet voor haar bestemd. Niet zoals jullie allebei willen.’

‘Hoe moet ik dat nou weer opvatten?’

‘Als ik naar haar kijk, zie ik hetzelfde als wanneer ik naar... vrouw Alys kijk. Ook andere dingen, onbegrijpelijke dingen, maar ik weet wat dat betekent. Ze zal het niet afwijzen.’

‘Allemaal onzin,’ zei Rhand verontrust. Zijn hoofdpijn werd doffer, zijn hoofd voelde als een wolbaai. Hij wilde weg van het meisje en haar opmerkingen. Maar toch... ‘Wat zie je als je naar de anderen kijkt?’

‘Alle mogelijke dingen,’ zei Min grijnzend, alsof ze wist wat hij eigenlijk had willen vragen. ‘De zwa... eh... meester Andra heeft zeven verwoeste torens rond zijn hoofd en een kind in een wieg met een zwaard en...’ Ze schudde haar hoofd. ‘Mannen als hij hebben altijd zoveel beelden, weet je, dat ze elkaar verdringen. De sterkste beelden rond de speelman zijn een man – niet hij – die met vuur jongleert en de Witte Toren, en dat is bij een man volkomen onbegrijpelijk. De sterkste beelden die ik bij die forse krullenbol zie, zijn een wolf, een gebroken kroon en bomen die rond hem in bloei staan. En bij die andere – een rode adelaar, een oog op een weegschaal, een dolk met een robijn, een hoorn en een lachend gezicht. Er zijn nog andere dingen, maar je begrijpt wat ik bedoel. Deze keer kan ik er kop noch staart aan ontdekken.’ Ze zweeg, maar haar gezicht bleef die grimas tonen tot hij eindelijk zijn keel schraapte en vroeg: ‘Hoe staat het met mij?’

Haar grijns werd breder en ze barstte net niet in lachen uit. ‘Dezelfdesoort dingen als de anderen. Een zwaard dat geen zwaard is, een gouden kroon van laurierbladeren, een bedelaarsstaf, jij die water op zand giet, een bebloede hand en een witheet ijzer, drie vrouwen die rond een lijkbaar staan met jou erop, zwarte rotsen nat van rood bloed...’

‘Goed, goed,’ onderbrak hij haar, niet op zijn gemak. ‘Je hoeft het niet allemaal op te noemen.’

‘Ik zie voornamelijk bliksems om je heen, sommige flitsen naar jou toe, andere springen uit je weg. Ik weet niet wat dat alles betekent, behalve één ding: jij en ik zullen elkaar weer ontmoeten.’ Ze keek hem onderzoekend aan, alsof ze dat ook zelf niet begreep.

‘Waarom ook niet?’ zei hij. ‘Ik kom hier weer langs als ik naar huis ga.’

‘Inderdaad, waarom niet.’ Opeens grijnsde ze weer, een droge en geheimzinnige glimlach, en gaf hem een klopje op zijn wang. ‘Maar als ik je alles vertelde wat ik zag, zouden je haren net zo gaan krullen als bij die breedgeschouderde vriend van je.’

Met een ruk trok hij zijn hoofd weg, alsof ze gloeiend heet was. ‘Wat bedoel je? Heb je iets gezien over ratten? Of dromen?’

‘Ratten! Nee, geen ratten. Wat dromen betreft, misschien is het jouw idee van een droom, maar ik heb nooit gedacht dat zoiets mijn idee was.’

Hij vroeg zich af of ze gek was, zoals ze daar stond re grijnzen, ‘ik moet weg,’ zei hij en hij schoof voorzichtig langs haar heen. ‘Ik... ik moet mijn vrienden opzoeken.’

‘Ga dan. Maar ontsnappen kun je niet.’

Hij rende niet weg, maar elke stap was sneller dan de vorige.

‘Hol als je wilt,’ riep ze hem na. ‘Je kunt toch niet aan me ontkomen.’

Haar lachen dreef hem het erf over, de volle straat met mensen in. Haar laatste woorden leken te veel op wat Ba’alzamon had gezegd. Hij botste tegen mensen op toen hij zich door de menigte heen haastte. Hij kreeg boze blikken toegeworpen en hoorde scheldwoorden, maar hij liep pas langzamer toen hij enkele straten verder was.

Na een tijdje begon hij weer aandacht te schenken aan waar hij was. Hij voelde zich licht in het hoofd, maar hij staarde toch rond en genoot. Hij vond Baerlon een geweldige stad, al leek ze niet helemaal op de steden uit Thoms verhalen. Hij zwierf door brede straten waarvan de meeste geplaveid waren en door smalle, bochtige steegjes, waarheen het toeval en de bewegingen van de massa hem leidden. Het had ’s-nachts geregend en de ongeplaveide straatjes waren door de mensenmassa in modder veranderd, maar modderige straten kende hij. In Emondsveld waren geen geplaveide wegen.

En er waren zeker geen paleizen; slechts enkele gebouwen waren echt veel groter dan thuis, maar ieder huis had een leien dak of dakpannen die even mooi waren als die van De Wijnbron. Hij nam aan dat er in Caemlin wel enkele paleizen zouden zijn. Er waren hier wel veel herbergen; hij telde er negen. Geen enkele was kleiner dan De Wijnbron en de meeste waren even groot als De Bok en Leeuw, terwijl hij nog tal van straten niet had gezien.

Iedere straat had heel veel winkels, met luifels die over tafels hingen, talels beladen met goederen, van stoffen tot boeken, van pannen tot laarzen. Het was of honderd marskramerwagens hun inhoud hier hadden uitgestald. Hij staarde zo erg dat hij zich verschillende keren na een achterdochtige blik van de winkelier moest wegreppen. Toen de eerste winkelier hem zo aankeek, begreep hij het aanvankelijk niet eens. Toen het eindelijk tot hem doordrong, wilde hij eerst kwaad worden, tot hij besefte dat hij hier de vreemdeling was. Hij kon trouwens toch niet veel kopen. Hij stond met open mond te kijken hoeveel koperstukken van eigenaar verwisselden voor een stuk of tien verkleurde appeltjes of een handjevol rimpelige knollen die thuis in Tweewater aan de paarden zouden worden gegeven. De mensen hier leken het er graag voor over te hebben.

Wat hem betrof waren er meer dan genoeg mensen. Een tijdlang voelde hij zich alleen al door hun aantal overdonderd. Velen droegen beter gemaakte kleren dan wie ook in Tweewater – bijna zo mooi als die van Moiraine – en sommigen hadden lange, met bont afgezette jassen die rond hun enkels wapperden. De mijnwerkers, waar ze het in de herberg steeds over hadden, hadden de behoedzame blik van mensen die ondergronds ploeterden. Maar de meeste mensen zagen er qua kleding en gezicht niet anders uit dan die waartussen hij was opgegroeid. Hij had verwacht dat ze er op de een of andere manier anders zouden uitzien, maar van sommigen zou hij hebben gezworen dat ze bij de een of andere familie in Emondsveld hoorden. De tandeloze grijze man met flaporen die op een bank voor een herberg bedroefd in een lege pul zat te turen, kon gemakkelijk een volle neef van Bili Kongar zijn. De kleermaker met zijn ingevallen wangen die voor zijn winkel zat te naaien, had een broer van Jon Tan kunnen zijn, tot en met het kale plekje achter op zijn hoofd. Het evenbeeld van Samel Craaf drong zich langs Rhand heen toen hij een hoek omsloeg en...

Vol ongeloof staarde hij naar een knokig mannetje met lange armen en een grote neus dat zich haastig door de menigte repte in kleren die geheel uit vodden leken te bestaan. De ogen van de man lagen diep verzonken en zijn vuile gezicht was hol, alsof hij al dagen niet had geslapen en gegeten, maar Rhand zou zweren... Toen zag de voddenman hem, verstarde midden in een stap en lette niet op de mensen die bijna over hem struikelden. Het laatste beetje twijfel in Rhands geest verdween.

‘Baas Fajin!’ schreeuwde hij. ‘We dachten allemaal dat u...’ in een oogwenk sprong de kramer weg, maar Rhand stormde achter hem aan en riep al omkijkend zijn verontschuldigingen naar de mensen tegen wie hij opbotste. Tussen de mensen door zag hij nog net hoe Fajin een steeg in snelde. Hij ging erachteraan.

Na enkele stappen werd de kramer in zijn vlucht gestuit. Een hoog hek aan het eind sloot de doodlopende steeg af. Toen Rhand uitglijdend tot stilstand kwam, wendde Fajin zich naar hem toe, behoedzaam ineengedoken terwijl hij achteruitliep. Met allebei zijn vuile handen gebaarde hij Rhand op afstand te blijven. Zijn jas vertoonde verschillende scheuren en zijn mantel was versleten en vlekkerig, alsof hij in slechtere omstandigheden was gebruikt dan waar hij voor was gemaakt.

‘Baas Fajin?’ vroeg Rhand aarzelend. ‘Wat is er? Ik ben het, Rhand Altor, uit Emondsveld. We dachten allemaal dat de Trolloks u te pakken hadden gekregen.’

Fajin maakte een afwerend gebaar en nog steeds ineengedoken deed hij haastig enkele stappen opzij naar de ingang van de steeg. Hij probeerde Rhand niet voorbij te komen of zelfs maar dichterbij te komen. ‘Nee!’ zei hij schor. Zijn hoofd bewoog voortdurend alsof hij alles probeerde te zien in de straat achter Rhand. ‘Noem niet de...’ Zijn stem werd een schor gefluister en hij wendde zijn hoofd af, waarbij hij met snelle zijdelingse blikken Rhand aankeek. ‘Noem hén niet. Er zijn Witmantels in de stad.’

‘Ze hebben geen reden ons lastig te vallen,’ zei Rhand. ‘Kom met me mee naar De Bok en Leeuw. Ik heb daar een kamer met vrienden. De meesten kent u. Ze zullen blij zijn u te zien. We dachten allemaal dat u dood was.’

‘Dood?’ snauwde Padan Fajin verontwaardigd. ‘Niet Padan Fajin. Padan Fajin weet wanneer en waar hij moet springen.’ Hij streek zijn vodden glad alsof het feestkleren waren. ‘Heb ik altijd geweten en zal ik altijd weten. Ik leef nog heel lang. Langer dan...’ Opeens verstrakte zijn gezicht en zijn handen grepen de voorkant van zijn jas. ‘Ze hebben mijn wagen en al mijn goederen verbrand. Daar hadden ze toch geen enkele reden voor? Ik kon niet bij mijn paarden komen. Mijn paarden! Maar die vette ouwe herbergier had ze in zijn stal opgesloten. Ik moest rennen om geen mes door mijn keel te krijgen en wat koop ik daarvoor? Alles wat ik bezit, heb ik aan mijn lijf. Zeg nou zelf, is dat eerlijk? Is het eerlijk?’

‘Uw paarden staan veilig in de stal van meester Alveren. U kunt ze ophalen wanneer u maar wilt. Als u met mij teruggaat naar de herberg, weet ik zeker dat Moiraine u zal helpen naar Tweewater te reizen.’

‘Aaaaah! Zij is... zij is de Aes Sedai, niet?’ Een behoedzame blik gleed over Fajins gezicht. ‘Misschien... toch...’ Hij zweeg en likte zenuwachtig langs zijn lippen. ‘Hoelang blijven jullie in die... Wat was het? Hoe heette het? De Bok en Leeuw?’

‘We gaan morgen weg,’ zei Rhand. ‘Maar wat heeft dat te maken met...’

‘Jij hebt gewoon geen idee,’ jankte Fajin. ‘Jij staat daar met een volle buik en een goeie nacht slaap in een zacht bed. Ik heb na die nacht haast geen oog meer dichtgedaan. Mijn laarzen zijn helemaal versleten van het rennen en als ik vertel wat ik heb gegeten...’ Zijn gezicht vertrok. ‘Ik wil helemaal niet in de buurt van een Aes Sedai komen,’ – hij spoog de laatste woorden uit – ‘maar misschien moet ik wel. Ik heb geen keus, wel? De gedachte aan haar ogen, of dat ze weet waar ik ben...’ Hij stak zijn handen uit naar Rhand alsof hij diens jas wilde grijpen, maar trok zijn handen trillend terug en deed zelfs een stap achteruit. ‘Beloof me dat je het haar niet vertelt. Ze maakt me bang. Je hoeft het haar niet te vertellen. Er is geen enkele reden dat een Aes Sedai hoeft te weten dat ik in leven ben. Je moet het beloven. Beloof het!’

‘Ik beloof het,’ zei Rhand sussend. ‘Maar u hoeft helemaal niet bang voor haar te zijn. Kom mee. Dan krijgt u tenminste nog een warme maaltijd.’

‘Misschien. Misschien.’ Fajin wreef nadenkend over zijn kin. ‘Morgen, zei je? In die tijd... Vergeet niet wat je hebt beloofd. Je gaat haar niet...’

‘Ik zorg ervoor dat ze u geen kwaad doet,’ zei Rhand en hij vroeg zich af hoe hij een Aes Sedai kon tegenhouden als ze iets van plan was.

‘Ze doet me geen kwaad,’ zei Fajin. ‘Nee, dat doet ze niet. Dat laat ik niet toe.’ In een flits verdween hij als een haas langs Rhand in de menigte.

‘Baas Fajin!’ riep Rhand. ‘Wacht!’

Hij rende de steeg uit en kon nog net een rafelige jas om de volgende hoek zien verdwijnen. Roepend holde hij erachteraan en snelde de hoek om. Hij zag nog net de rug van een man voor hij ertegenop botste en ze beiden in elkaar verward neervielen in de modder.

‘Kun je niet uitkijken waar je loopt?’ klonk het gedempt onder hem en Rhand klauterde verbaasd overeind.

‘Mart?’

Mart ging met een onheilspellende blik zitten en begon met beide handen de modder van zijn mantel te schrapen. ‘Jij wordt al een echte stadsmens. Slaapt de hele ochtend en rent mensen ondersteboven.’ Hij ging staan, staarde naar zijn bemodderde handen, mompelde toen iets en veegde ze aan zijn mantel af. ‘Luister, je raadt nooit wie ik net dacht te zien.’

‘Padan Fajin,’ zei Rhand.

‘Padan Fa... Hoe weet je dat?’

‘Ik stond met hem te praten, maar hij rende weg.’

‘Dus de Tro...’ Mart hield zich in en keek behoedzaam rond, maar de mensen liepen voorbij zonder hen een blik waardig te keuren. Rhand was blij dat Mart had geleerd wat voorzichtiger te zijn. ‘Dus ze hebben hem niet te pakken gekregen. Ik vraag me af: waarom is hij dan op die manier uit Edmondsveld verdwenen? Zonder een woord te zeggen? Zal daar toen wel zijn begonnen met rennen en pas zijn gestopt toen hij hier was. Maar waarom rende hij net ook weg?’

Rhand schudde zijn hoofd en wenste dat hij dat niet had gedaan; het voelde of zijn hoofd eraf zou kunnen vallen. ‘Ik weet niet; hij lijkt bang te zijn voor M... vrouw Alys.’ Het was niet gemakkelijk steeds zo op je woorden te moeten letten. ‘Hij wil niet dat ze weet dat hij hier is. Hij liet me beloven dat ik het haar niet zou vertellen.’

‘Nou, zijn geheim is veilig bij mij,’ zei Mart. ‘ik wou ook dat ze niet wist waar ik was.’

‘Mart?’ Nog steeds haastten mensen zich zonder te kijken voorbij, maar Rhand praatte toch wat zachter en boog zich naar Mart toe. ‘Mart, heb jij een nachtmerrie gehad vannacht? Over een man die een rat doodde?’

Mart keek hem strak aan. ‘Jij ook?’ vroeg hij ten slotte. ‘En Perijn, neem ik aan. Ik had het hem vanmorgen bijna gevraagd, maar... Dat moet wel. Bloed en as! Nu bezorgt iemand ons dromen, Rhand. Ik wou dat niémand wist waar ik was.’

‘Vanmorgen lagen er overal in de herberg dode ratten.’ Toen hij het zei, voelde hij zich minder bang dan eerder die ochtend. Hij voelde helemaal niet veel. ‘Hun ruggen waren gebroken.’ Zijn stem leek in zijn eigen oren te weergalmen. Als hij ziek werd, zou hij naar Moiraine moeten. Het verbaasde hem dat zelfs de gedachte dat de Ene Kracht op hem zou worden gebruikt, hem niets kon schelen.

Mart haalde diep adem, sloeg zijn mantel om zich heen en keek rond of hij uitzocht waar hij heen wilde. ‘Wat is er met ons aan de hand, Rhand? Wat?’

‘Ik weel het niet. Ik ga Thom om raad vragen. Of we het... iemand anders moeten zeggen.’

‘Nee! Niet aan haar. Misschien hem, maar haar niet.’

Zijn felheid overviel Rhand. ‘Geloofde je hem dan?’ Hij hoefde niet uit te leggen wie die ‘hem’ was; de grimas van Mart liet zien dat hij het begreep.

‘Nee,’ zei Mart langzaam. ‘Het gevaar is te groot, dat is alles. Als we het haar zeggen en als hij loog, dan gebeurt er misschien niets. Misschien. Maar het feit dat hij in onze dromen komt, is misschien voldoende voor... Ik weet het niet.’ Hij zweeg en slikte. ‘Als we het haar niet vertellen, krijgen we misschien nog meer dromen. Ratten of geen ratten, dromen zijn beter dan... Weet je nog van het veer? Ik vind dat we het stil moeten houden.’

‘Goed.’ Rhand dacht aan de pont – en ook aan Moiraines bedreiging – maar op de een of andere manier leek het zo lang geleden.

‘Goed.’

‘Zegt Perijn ook niets?’ ging Mart verder, op zijn voeten wippend. ‘We moeten naar hem toe. Als hij het haar vertelt, weet ze dat wij ook zulke dromen hebben. Daar kun je wat onder verwedden. Kom mee.’ Hij liep bruusk de menigte in.

Rhand stond hem na te kijken tot Mart terugliep en hem vastgreep. Toen hij Mart aan zijn arm voelde trekken, knipperde hij met zijn ogen en volgde zijn vriend.

‘Wat is er met jou aan de hand?’ vroeg Mart. ‘Val je weer in slaap?’

‘Ik denk dat ik kou heb gevat,’ zei Rhand. Zijn hoofd leek een strakke trommel en was bijna net zo leeg.

‘Er is vast wel wat kippensoep voor je als we in de herberg terug zijn,’ zei Mart. Hij bleef maar kletsen terwijl ze de volgepakte straten afzochten. Rhand deed zijn best om naar hem te luisteren en zelfs af en toe wat terug te zeggen, maar het kostte hem veel moeite. Hij was niet moe, hij wilde niet slapen. Hij had gewoon het gevoel dat hij zweefde. Na een poosje hoorde hij zichzelf over Min vertellen.

‘Een dolk met een robijn, hè?’ zei Mart. ‘Dat mag ik wel. Maar van dat oog, dat weet ik nog zo net niet. Weet je zeker dat ze het niet verzon? Het lijkt me dat ze wel zou weten wat het allemaal betekent als ze echt een waarzegster is.’

‘Ze zei niet dat ze een waarzegster was,’ zei Rhand. ‘Ik geloof dat ze dingen gewoon ziét. Weet je nog dat Moiraine met haar stond te praten toen we in bad waren geweest? En ze weet wie Moiraine is.’

Mart keek hem fronsend aan. ‘Ik dacht dat we die naam niet hoorden te gebruiken.’

‘Nee,’ mompelde Rhand. Hij wreef met beide handen over zijn hoofd. Het was zo moeilijk je aandacht erbij te houden.

‘Misschien ben je echt wel ziek,’ zei Mart nog steeds fronsend. Opeens hield hij Rhand staande door aan zijn mouw te trekken. ‘Kijk daar eens.’

Drie mannen met borstkurassen en kegelvormige stalen kappen, gepolijst tot ze glansden als zilver, liepen over de straat en kwamen hun richting uit. Zelfs de maliën op hun armen glinsterden. Hun lange, zuiverwitte mantels, met op de linkerborst een geborduurde gouden zonnekrans, bleven net boven de modder en de plassen van de straat hangen. Hun handen lagen op hun zwaardgevest en ze keken rond of ze naar dingen keken die onder een rottende boomstam uit waren gekropen. Maar niemand keek terug. Niemand leek hen zelfs maar te zien. Desondanks hoefde het drietal zich niet door de menigte heen te dringen; het gewoel scheidde zich bijna als vanzelf aan beide kanten van de witgemantelde mannen, waardoor ze als het ware in een lege ruimte liepen.

‘Denk je dat het Kinderen van het Licht zijn?’ vroeg Mart hardop. Een voorbijganger keek Mart nors aan en versnelde toen zijn pas. Rhand knikte. Kinderen van het Licht. Witmantels. Mannen die Aes Sedai haatten. Mannen die mensen zeiden hoe ze moesten leven en moeilijkheden veroorzaakten voor hen die weigerden te gehoorzamen. Als verbrande boerderijen en erger tenminste moeilijkheden genoemd konden worden. Ik zou bang moeten zijn, dacht hij. Of nieuwsgierig. Iets in ieder geval. In plaats daarvan staarde hij de Witmantels leeg aan.

‘Op mij maken ze niet zo’n indruk,’ zei Mart. ‘Maar ze zijn nogal vol van zichzelf, vind je niet?’

‘Ze zijn niet belangrijk,’ zei Rhand. ‘De herberg. We moeren met Perijn praten.’

‘Net Ewar Kongar. Heeft ook altijd zo zijn neus in de lucht.’ Opeens grinnikte Mart met een schittering in zijn ogen. ‘Weet je nog dat hij van de Wagenbrug viel en druipnat naar huis moest waden? Dat heeft hij wel een maand lang moeten horen.’

‘Wat heeft dat met Perijn te maken?’

‘Zie je dat?’ Mart wees naar een kar die schuin met de bomen omlaag in een steeg stond waar de Kinderen langs moesten. Een enkele staak hield op de karbodem een tiental gestapelde vaten tegen. ‘Let op.’ Lachend schoot hij naar een messenwinkel aan de linkerkant van de straat.

Rhand keek hem na. Hij wist dat hij iets behoorde te doen. Die blik in Marts ogen werd altijd gevolgd door een van zijn grappen. Maar vreemd genoeg merkte hij dat hij vol spanning uitkeek naar wat Mart van plan was. Iets zei hem dat het gevoel verkeerd was, dat het gevaarlijk was, maar toch glimlachte hij vol verwachting.

Even later verscheen Mart boven hem, half uit een zolderraam in het dak van de messenwinkel gebogen. Zijn hand liet de slinger al draaien. Rhands ogen schoten weer naar de kar. Bijna meteen hoorde hij een scherp gekraak en de stok die de vaten tegenhield, brak net toen de Witmantels voor de steeg langsliepen. Mensen sprongen opzij toen de vaten met een leeg gerommel over de bomen rolden en de straat in stuiterden en modder en modderwater alle kanten lieten opspatten. De drie Kinderen sprongen net zo snel weg als de anderen, hun hooghartige blik nu een en al verrassing. Sommige voorbijgangers vielen, maar het drietal bewoog zich behendig en vermeed de vaten met gemak. Ze konden echter niet voorkomen dat de rondvliegende modder op hun spierwitte mantels spatte.

Een man met een baard haastte zich in een lang schort de steeg uit, met zijn armen zwaaiend en boos schreeuwend, maar na een blik op de drie die vergeefs probeerden de modder van hun mantel te schudden, verdween hij de steeg weer in, bijna nog sneller dan hij was gekomen. Rhand keek naar boven naar het dak. Mart was weg. Het was voor ieder kind uit Tweewater een gemakkelijk schot geweest, maar het resultaat voldeed aan elke verwachting. Hij moest wel lachen, de grap leek in wol te zijn verpakt, maar het bleef leuk.

Toen hij weer naar de straat keek, stonden de drie Witmantels hem recht aan te kijken.

‘Valt er iets te lachen?’ De man die sprak, stond iets voor de anderen. Hij had een arrogante strakke blik en er scheen een licht in zijn ogen alsof hij iets belangrijks wist, iets wat niemand anders wist. Rhand hield meteen op met lachen. Hij en de Kinderen stonden alleen in de modder en tussen de vaten. De menigte van daarnet had verderop in de straat dringende zaken af te handelen.

‘De vrees voor het Licht snoert je de mond?’ Boosheid kneep het smalle gezicht van de Witmantel nog meer samen. Hij wierp een verachtelijke blik op het zwaardgevest dat uit Rhands mantel stak. ‘Ben jij hier mogelijk verantwoordelijk voor?’ Als enige had hij een gouden knoop onder de zonnekrans op zijn mantel.

Rhand probeerde het zwaard onder zijn mantel te schuiven, maar gooide in plaats daarvan zijn mantel terug over zijn schouder. Ergens in zijn hoofd vroeg hij zich verbaasd af wat hem bezielde, maar het was een verre gedachte.

‘Ongelukjes gebeuren.’ zei hij. ‘Zelfs bij de Kinderen van het Licht.’

De man met het smalle gezicht trok een wenkbrauw op. ‘Ben je echt zo gevaarlijk, jongeling?’ Hij was niet veel ouder dan Rhand.

‘Reigerzwaard, heer Bornhald,’ waarschuwde een van de anderen. De voorste man keek opnieuw naar Rhands gevest – de bronzen reiger was duidelijk te zien – en heel even werden zijn ogen groter. Toen keek hij naar Rhands gezicht en snoof verachtelijk. ‘Hij is te jong. Jij bent niet van hier, nietwaar?’ zei hij kil tegen Rhand. ‘Jij komt van…?’

‘Ik ben net in Baerlon aangekomen.’ Een tintelende rilling stuwde zich door Rhands armen en benen. Hij voelde zich opgewonden, bijna warm. ‘U weet zeker geen goede herberg, of wel?’

‘Je ontwijkt mijn vragen,’ snauwde Bornhald. ‘Welk kwaad is in jou dat je me niet antwoordt?’ Zijn gezellen kwamen met harde, uitdrukkingsloze gezichten naast hem staan. Ondanks de modderspatten op hun mantels was er nu niets grappigs meer aan hen.

Rhand voelde die tinteling nu in zijn hele lichaam; de hitte was in koorts overgegaan. Hij wilde lachen, hij voelde zich zo goed. Een klein stemmetje in zijn hoofd riep dat er iets verkeerd was, maar het enige waar hij aan kon denken, was dat hij zich barstensvol kracht voelde. Hij glimlachte en wachtte op de dingen die zouden gebeuren. Vaag en veraf vroeg hij zich af wat dat zou zijn.

Het gezicht van de leider betrok. Een van de anderen trok zijn zwaard een paar duim omhoog en zei toen met een stem die trilde van boosheid: ‘Als de Kinderen van het Licht vragen stellen, boerenpummel, verwachten ze antwoord, of...’ Hij zweeg toen Bornhald hem op de borst tikte en met zijn hoofd naar iets in de straat wees.

De stadswacht was aangekomen, een tiental mannen met ronde stalen helmen en met metaal beklede leren wambuizen, die hun vechtstokken gereedhielden alsof ze wisten hoe ze die moesten gebruiken. Ze stonden op tien passen afstand zwijgend toe te kijken.

‘Deze stad heeft het Licht verloren,’ gromde de man met het half getrokken zwaard. Hij verhief zijn stem en schreeuwde de wacht toe: ‘Baerlon ligt in de schaduw van de Duistere!’ Na een gebaar van Bornhald schoof hij met een klap zijn zwaard terug in de schede. Bornhald richtte zijn aandacht weer op Rhand. Het licht van de overtuiging brandde in zijn ogen. ‘Duistervrienden ontsnappen ons niet, jongeling, zelfs niet in een stad die in de Schaduw ligt. Wij zien elkaar weer. Daar kun je op rekenen!’

Hij draaide zich op zijn hielen om en schreed weg. Zijn twee gezellen volgden hem op de voet alsof Rhand niet langer bestond voor hen. Tenminste op dat ogenblik. Toen ze bij de menigte verderop in de straat kwamen, ging dezelfde schijnbaar toevallige lege ruimte voor hen open. De stadswachten aarzelden, keken naar Rhand, legden toen hun vechtstokken op de schouders en volgden de drie Witmantels. Zij moesten zich al roepend een weg door de menigte banen: ‘Vrij baan voor de wacht!’ Slechts weinigen stapten opzij en dan nog met tegenzin.

Rhand wipte afwachtend op zijn voeten. De tinteling was zo sterk dat hij bijna beefde; het voelde of hij aan het opbranden was.

Mart kwam de winkel uit en staarde hem aan. ‘Jij bent niet ziek,’ zei hij eindelijk, ‘je bent gek!’

Rhand haalde diep adem en opeens was het allemaal weg, als een zeepbel die uit elkaar spatte. Hij wankelde toen de tinteling verdween en het drong opeens tot hem door wat hij net had uitgespookt. Hij bevochtigde zijn lippen en beantwoordde Marts blik. ‘Ik denk dat we nu maar beter naar de herberg terug kunnen gaan,’ zei hij op onvaste toon.

‘Ja,’ zei Mart. ‘Ja, dat kunnen we maar beter doen.’

De straat begon weer vol te stromen en verschillende voorbijgangers staarden naar de twee jongens of mompelden iets tegen een metgezel. Rhand wist zeker dat het verhaal de ronde zou doen. Een krankzinnige die had geprobeerd een ruzie met de Kinderen van het Licht uit te lokken, was een goed verhaal. Misschien maken de dromen me echt gek.

Verschillende keren raakten de twee jongens de weg kwijt in de wirwar van straten, maar na een poosje kwamen ze Thom Merrilin tegen. Hij leek in zijn eentje een grootse stoet in de drukte te vormen. De speelman zei dat hij even een ommetje maakte om zijn benen te strekken en een frisse neus te halen, maar iedere keer dat iemand een tweede keer naar zijn veelkleurige mantel keek, verkondigde hij toch met schallende stem: ‘Ik ben in De Bok en Leeuw, alleen vanavond.’

Het was Mart die Thom verward de droom begon te vertellen en over hun bezorgdheid of ze het aan Moiraine zouden vertellen of niet, maar al gauw viel Rhand hem bij, want er waren verschillen in hoe zij het zich precies herinnerden. Of was iedere droom een tikkeltje anders? dacht hij. De hoofdlijnen waren echter hetzelfde. Ze hadden nog niet veel verteld toen Thom zijn volle aandacht op hen richtte. Bij het horen van de naam Ba’alzamon greep de speelman hen allebei bij de schouders, beval hen hun mond te houden, ging op zijn tenen staan om over de hoofden van de mensen rond te kijken en duwde ze toen uit het gedrang naar een doodlopende lege steeg, afgezien van een paar kisten en een broodmagere gele hond die beschutting zocht tegen de kou.

Thom keek naar de menigte of er iemand bleef staan luisteren en schonk toen Mart en Rhand weer alle aandacht. Zijn ogen boorden zich in die van hen. ‘Zeg die naam nooit meer als vreemden je kunnen horen.’ Zijn stem klonk zacht maar doordringend. ‘Zelfs niet als een vreemde het zóu kunnen horen. Het is een heel gevaarlijke naam, zelfs als de Kinderen van het Licht niét door de straten trekken.’

Mart snoof. ‘Over die Kinderen van het Licht heb ik nog wel een verhaal,’ zei hij met een droge blik op Rhand.

Thom negeerde hem. ‘Als maar een van jullie die droom had gehad...’ Hij trok verwoed aan zijn grote snor. ‘Vertel me alles wat je je ervan kunt herinneren. Elke bijzonderheid.’ Hij bleef op zijn hoede tijdens het luisteren.

‘Hij noemde de mannen die volgens hem waren gebruikt,’ zei Rhand ten slotte. Hij dacht dat hij al het andere had verteld. ‘Guaire Amalasan. Raolin Duistervaan.’

‘Davian,’ voegde Mart eraan toe voor hij verder kon gaan. ‘En Jurian Steenboog.’

‘En Logain,’ besloot Rhand.

‘Gevaarlijke namen,’ mompelde Thom. Zijn ogen leken zich nog dieper in hun ogen te boren dan eerst. ‘Hoe je het ook beschouwt, ze zijn bijna net zo gevaarlijk als die andere. Ze zijn nu allemaal dood, behalve Logain. Sommigen zijn al heel lang dood. Raolin Duistervaan al bijna tweeduizend jaar. Maar zijn naam is nog steeds gevaarlijk. Zeg die namen nooit hardop, zelfs niet als je alleen bent. De meeste mensen kennen ze niet, maar als de verkeerde persoon ze hoort...’

‘Maar wie waren het?’ zei Rhand.

‘Mannen,’ mompelde Thom. ‘Mannen die aan de zuilen van de hemel wrikten en de wereld op haar grondvesten deden schudden.’ Hij schudde zijn hoofd. ‘Doet er niet toe. Vergeet ze. Ze zijn nu stof.’

‘Hebben de... werden ze gebruikt, zoals hij zei?’ vroeg Mart. ‘En gedood?’

‘Je zou kunnen zeggen dat de Witte Toren ze heeft gedood. Dat zou je kunnen zeggen.’ Hij kneep zijn mond stevig dicht en schudde toen weer van nee. ‘Maar gebruikt...? Nee, dat zie ik niet. Het Licht weet dat de Amyrlin Zetel vele snode plannen weeft, maar dat geloof ik niet.’

Mart huiverde. ‘Hij zei zoveel. Gekke dingen. Die dingen over Lews Therin Verwantslachter en Artur Haviksvleugel. En het Oog van de Wereld. Wat is dat nou weer, in naam van het Licht?’

‘Een legende,’ zei de speelman langzaam. ‘Misschien. Even legendarisch als de Hoorn van Valere, tenminste in de Grenslanden. Daarginds gaan jonge mannen op jacht naar het Oog van de Wereld zoals jongelui uit Illian op de Hoorn jagen. Misschien een legende.’

‘Wat moeten we doen, Thom?’ vroeg Rhand. ‘Moeten we het haar vertellen? Ik wil niet nog meer van die dromen. Misschien kan zij iets doen.’

‘Misschien vinden wij niet leuk wat zij doet,’ mopperde Mart.

Thom keek hen peinzend aan, dacht na en streek met zijn knokkels langs zijn snor. ‘Ik zou zeggen, houd het voor je,’ zei hij eindelijk. ‘Vertel het aan niemand, voorlopig tenminste. Als het moet, kun je altijd van gedachten veranderen, maar als je het eenmaal hebt verteld, kun je niet meer terug en ben je vaster aan haar gebonden dan ooit.’ Opeens richtte hij zich op en leek zijn kromme rug vrijwel verdwenen. ‘Die andere knul. Zeiden jullie niet dat hij hetzelfde had gedroomd? Is hij verstandig genoeg om zijn mond te houden?’

‘Ik denk van wel,’ zei Rhand tegelijk met Mart, die antwoordde: ‘We gingen net terug naar de herberg om hem te waarschuwen.’

‘Het Licht geve dat we niet te laat zijn.’ Met de fladderende mantel om zijn enkels en in de wind wapperende lapjes liep Thom de steeg uit. Hij keek om zonder stil te staan en zei: Nou, zijn jullie voeten aan de grond gekluisterd?’

Rhand en Mart haastten zich achter hem aan, maar hij bleef niet op hen wachten. Deze keer bleef hij niet staan voor mensen die naar zijn mantel staarden of hem als speelman wilden begroeten. Hij beende door de menigte alsof de straten leeg waren. Rhand en Mart moesten half hollen om hem bij te houden. In minder dan geen tijd waren ze bij De Bok en Leeuw.

Toen ze naar binnen wilden, kwam Perijn net naar buiten hollen. Al rennend probeerde hij zijn mantel om te slaan. Hij viel bijna bij zijn poging niet tegen hen op te botsen. ‘Ik wilde jullie twee net gaan zoeken,’ hijgde hij toen hij weer stevig op zijn voeten stond.

Rhand greep hem bij de arm. ‘Heb je iemand over de droom verteld?’

‘Zeg alsjeblieft nee,’ drong Mart aan.

‘Het is heel belangrijk,’ zei Thom.

Perijn keek hen verward aan. ‘Nee, dat heb ik niet. Ik ben nog geen uur uit bed.’ Zijn schouders zakten omlaag. ‘Ik heb bijna hoofdpijn gekregen van mijn pogingen er niet aan te denken, laat staan erover te praten. Waarom hebben jullie het hem verteld?’ vroeg hij en hij knikte naar de speelman.

‘We moesten er met iemand over praten of we werden gek,’ zei Rhand.

‘Ik leg het later wel uit,’ voegde Thom eraan roe met een betekenisvolle blik op de mensen die De Bok en Leeuw binnenkwamen of verlieten.

‘Goed,’ antwoordde Perijn langzaam, maar hij leek nog steeds in de war. Opeens gaf hij zich een klap tegen zijn hoofd. ‘Jullie lieten me bijna vergeten waarom ik jullie zocht. Niet dat ik het zou willen, maar... Nynaeve is binnen.’

‘Bloed en as,’ piepte Mart. ‘Hoe is die nou hier gekomen? Moiraine... De veerboot...’

Perijn snoof. ‘Je denkt toch zeker niet dat zo’n kleinigheid als een gezonken veerboot haar kon tegenhouden? Ze heeft Hoogtoren opgedoken. Ik weet niet hoe hij weer de rivier is overgestoken, maar ze vertelde dat hij zich in zijn slaapkamer had verborgen en niet in de buurt van de rivier wilde komen. Hoe dan ook, ze heeft hem gedwongen een roeiboot te zoeken die groot genoeg was voor haar en haar paard. Hij roeide zelf. Ze gunde hem alleen de tijd om een van zijn halers aan het andere stel roeispanen te zetten.’

‘Licht!’ hijgde Mart.

‘Wat doet ze hier?’ wilde Rhand weten. Mart en Perijn keken hem beiden minachtend aan.

‘Ze kwam ons achterna,’ zei Perijn. ‘Ze is momenteel bij... vrouw Alys en daarbinnen is het zo kil dat het er kan sneeuwen.’

‘Kunnen we niet een poosje ergens anders heen gaan?’ vroeg Mart. ‘Mijn pa zegt dat alleen een zot zijn hand in een wespennest steekt tenzij het niet anders kan.’

Rhand onderbrak hem. ‘Zij kan ons niet terughalen. Winternacht had haar wijzer moeten maken. Als ze dat niet inziet, zullen wij het haar duidelijk moeten maken.’

Marts wenkbrauwen rezen met ieder woord hoger en hoger en toen Rhand uitgesproken was, floot hij zachtjes. ‘Heb jij ooit geprobeerd Nynaeve te overtuigen van iets wat ze niet wil inzien? Ik wel. Ik zeg je: laten we tot vannacht wegblijven en dan naar binnen glippen.’

‘Van wat ik op dit moment van dat juffertje weet,’ zei Thom, ‘denk ik dat ze niet ophoudt voor ze haar zegje heelt gedaan. Als ze daar niet gauw de kans voor krijgt, kan ze doorgaan tot ze de aandacht trekt, en dat wil niemand van ons.’

Dat stemde hen tot nadenken. Ze keken elkaar aan, haalden diep adem en stapten naar binnen alsof ze daar Trolloks verwachtten aan te treffen.

16

De Wijsheid

Perijn liep voor hen uit de herberg in. Rhand was zo druk in gedachten met wat hij tegen Nynaeve wilde zeggen dat hij Min pas opmerkte toen ze hem aan zijn arm opzij trok. De anderen liepen verder de gang in voor ze beseften dat hij was blijven staan. Toen bleven ze ook staan, ongeduldig maar tegelijk aarzelend om verder te lopen.

‘Daar hebben we geen tijd voor, jongen,’ zei Thom bars.

Min wierp een scherpe blik op de witharige speelman, ‘Ga ergens met je ballen spelen,’ snauwde ze en ze trok Rhand nog verder van de anderen weg.

‘Ik heb echt geen tijd,’ vertelde Rhand haar. ‘Zeker niet voor nog meer dwaze praatjes over ontsnappen en zo.’ Hij probeerde zijn arm los te trekken, maar telkens als hem dat lukte, greep zij hem opnieuw vast.

‘En ik heb ook geen tijd voor jouw dwaasheid. Sta nou eens stil!’ Ze keek snel naar de anderen, kwam toen vlak bij hem staan en zei zachtjes: ‘Er is net een vrouw aangekomen – kleiner dan ik, jong, donkere ogen en donker haar in een vlecht tot op haar middel. Ze maakt er deel van uit, net als jullie allemaal.’

Heel even bleef Rhand langs haar heen staren. Nynaeve. Hoe kan zij hierbij betrokken zijnt Licht, hoe kan ik erbij betrokken zijn? ‘Dat is... onmogelijk.’

‘Ken je haar?’ fluisterde Min.

‘Ja, en ze kan er nooit bij horen... bij wat je ook maar...’

‘De vonken. Rhand. Ze kwam vrouw Alys tegen toen ze binnenkwam, en meteen waren er vonken terwijl ze maar met z’n tweeën waren. Gisteren kon ik geen vonken zien tenzij er minstens drie of vier van jullie bij elkaar stonden, maar vandaag is het allemaal scherper en wilder.’ Ze keek naar Rhands vrienden, die ongeduldig stonden te wachten en huiverde voor ze zich tot hem wendde. ‘Het is bijna een wonder dat de herberg niet in vlammen opgaat. Jullie verkeren vandaag allemaal in groter gevaar dan gisteren. Sinds haar komst.’

Rhand wierp een korte blik op zijn vrienden. Thom, met omlaag getrokken wenkbrauwen in een borstelige vleugelvorm, stond licht voorovergebogen, alsof hij op het punt stond hem mee te trekken.

‘Zij zal ons absoluut geen kwaad doen,’ vertelde hij Min. ‘Ik moet nu weg.’ Hij slaagde er deze keer in zijn arm los te trekken. Hij negeerde haar roepen en voegde zich bij de anderen. Ze liepen weer verder de gang in. Rhand keek nog een keer om. Min stak haar vuist tegen hem op en stampte met haar voet.

‘Wat had ze te vertellen?’ vroeg Mart.

‘Nynaeve maakt er deel van uit,’ zei Rhand zonder nadenken en vuurde toen een harde blik op Mart af, die hem met open mond aankeek. Toen was aan Marts gezicht te zien dat het hem begon te dagen.

‘Deel van wat?’ zei Thom zachtjes. ‘Weet dat meisje iets?’

Terwijl Rhand nog steeds liep na te denken wat hij moest zeggen, sprak Mart voor hem. ‘Natuurlijk maakt ze er deel van uit,’ mopperde hij. ‘Deel van dezelfde pech die wij na Winternacht hebben gehad. Misschien is het verschijnen van de Wijsheid voor jou van weinig belang, maar zelf zou ik nog liever de Witmantels hier zien.’

‘Ze zag Nynaeve binnenkomen,’ zei Rhand. ‘Zag haar met vrouw Alys praten en dacht dat ze iets met ons te maken had.’ Thom keek hem van opzij aan en speelde snuivend met zijn snor, maar de anderen leken Rhands uitleg te aanvaarden. Hij vond het niet leuk geheimen voor zijn vrienden te hebben, maar Mins geheim kon even gevaarlijk voor haar zijn als elk van hun geheimen voor hen was.

Perijn bleef onverhoeds voor een deur staan en ondanks zijn forse gestalte leek hij vreemd te schutteren. Hij haalde diep adem, keek naar de anderen, haalde nog eens diep adem en opende toen langzaam de deur en ging naar binnen. Een voor een volgden de anderen. Rhand was de laatste en deed met de grootste tegenzin de deur achter zich dicht.

Het was de kamer waarin ze de vorige avond hadden gegeten. Een haardvuur knapte in de schouw en een glanzend zilveren dienblad stond midden op de tafel, met een kan en bekers van zilver. Moiraine en Nynaeve zaten aan de uiteinden van de tafel en hielden hun ogen op elkaar gericht. De andere stoelen waren leeg. Moiraines handen lagen stil op tafel en haar gezicht was uitdrukkingsloos. Nynaeves vlecht hing over haar ene schouder en werd door haar gebalde hand stevig vastgehouden; ze bleef er met kleine rukjes aan trekken, zoals ze altijd deed als ze nog koppiger was dan anders in de dorpsraad. Perijn had gelijk. Ondanks het vuur leek het wel te vriezen en het kwam allemaal van de twee vrouwen aan de tafel.

Lan leunde tegen de schouw en staarde in de vlammen terwijl hij zijn handen warm wreef. Egwene stond tegen de muur geleund. Ze had de kap van haar mantel omhoog. Thom, Mart en Perijn bleven onzeker vlak achter de deur staan.

Rhand haalde zijn schouders op en liep naar de tafel. Soms moet je de wolf bij zijn oren grijpen, herinnerde hij zichzelf. Maar hij kende ook een ander spreekwoord. Als je een wolf bij de oren hebt, is loslaten even moeilijk als vasthouden. Hij voelde Moiraines ogen en die van Nynaeve op zich gericht en zijn gezicht liep rood aan, maar hij ging toch zitten, even ver van beiden af. Even bleef het stil in de kamer en toen liepen ook Egwene en Perijn en ten slotte Mart aarzelend op de tafel af en namen plaats, zo veel mogelijk in het midden bij Rhand. Egwene trok haar kap nog verder naar voren, ver genoeg om haar gezicht te verbergen. Ze vermeden allen een ander aan te kijken.

‘Nou,’ snoof Thom nog steeds bij de deur. ‘In ieder geval hebben we dat achter de rug.’

‘Aangezien iedereen hier is,’ zei Lan, die van de haard wegstapte en een van de zilveren bekers met wijn vulde, ‘wil je dit dan nu eindelijk aannemen.’ Hij bood Nynaeve de beker aan, die er achterdochtig naar keek. ‘Je hoeft niet bang te zijn,’ zei hij geduldig. ‘Je hebt gezien dat de herbergier de wijn binnenbracht en geen van ons heeft er iets in kunnen doen. Het is volkomen veilig.’

De mond van de Wijsheid verstrakte boos bij het woord ‘bang’, maar ze nam de beker aan en mompelde: ‘Dank u.’

‘Ik zou willen weten,’ zei hij, ‘hoe je ons hebt gevonden.’

‘Ik ook.’ Moiraine leunde gespannen naar voren. ‘Misschien wil je nu praten, nu Egwene en de jongens er zijn.’

Nynaeve nipte aan de wijn voor ze de Aes Sedai antwoord gaf. ‘Jullie konden nergens anders naartoe dan Baerlon. Maar voor de zekerheid heb ik jullie spoor gevolgd. Jullie hebben meer dan genoeg omwegen gemaakt. Maar ja, ik neem aan dat jullie niet de kans wilden lopen nette mensen tegen te komen.’

‘Jij... hebt ons spoor gevolgd?’ zei Lan, voor het eerst echt verbaasd, voor zover Rhand zich kon herinneren, ‘ik moet roekeloos zijn geworden.’

‘Je hebt weinig sporen achtergelaten, maar ik kan even goed spoorzoeken als elke man in Tweewater, misschien met uitzondering van Tham Altor’ Ze aarzelde en voegde er toen aan toe: ‘Toen mijn vader nog leefde, ging ik met hem mee op jacht en hij leerde mij wat hij de zoons die hij nooit kreeg, zou hebben bijgebracht.’ Ze keek Lan uitdagend aan, maar hij knikte slechts waarderend.

‘Als je een spoor kunt volgen dat ik heb geprobeerd te verbergen, heeft hij het je goed geleerd. Weinigen kunnen dat, zelfs in de grenslanden niet.’

Nynaeve boog haar gezicht abrupt over haar beker. Rhands ogen werden groot. Ze bloosde! Nynaeve liet nooit merken dat ze zelfs maar een klein beetje aangedaan was. Kwaad, ja, woedend, vaak, maar nog nooit had ze haar zelfbeheersing verloren. Ze had nu echter rode wangen en probeerde die boven de wijn te verbergen.

‘Misschien zou je nu,’ zei Moiraine kalm, ‘enkele van mijn vragen willen beantwoorden. Ik heb die van jou heel openlijk beantwoord.’

‘Met een zak vol speelmanverhalen,’ kaatste Nynaeve terug. ‘Het enige feit dat ik kan zien, is dat vier jonge mensen zijn weggesleept, het Licht mag weten waarom, door een Aes Sedai.’

‘Er is je gezegd dat die naam hier niet bekend is,’ zei Lan scherp. ‘Je moet leren op je woorden te letten.’

‘Waarom zou ik?’ kaatste Nynaeve terug. ‘Waarom zou ik helpen jullie te verstoppen, of verbergen wie jullie zijn? Ik ben hier om Egwene en de jongens terug naar Emondsveld te brengen, niet om ze weg te toveren.’

Thom kwam tussenbeide en zei bijtend: ‘Als je wilt dat ze hun dorp terugzien – en jij eveneens – kun je maar beter voorzichtiger zijn. Er zijn mensen in Baerlon die haar zouden doden,’ hij wees met zijn hoofd Moiraine aan, ‘om wat ze is. En hem ook.’ Hij duidde Lan aan en liep naar voren en steunde met zijn vuist op tafel. Hij rees vervaarlijk boven Nynaeve uit en zijn lange snorpunten en dikke wenkbrauwen leken opeens zeer dreigend.

Haar ogen werden groter en ze wilde achteruitschuiven, maar rechtte toen verdedigend haar rug. Thom leek het niet te merken; hij ging op veelzeggende zachte toon door: ‘Ze zouden als moordzuchtige mieren over deze herberg krioelen na niet meer dan een gerucht, een fluistering. Zo diep is hun haat en hun verlangen om mensen als deze twee te doden of gevangen te nemen. En het meisje? De jongens? Jij? Jullie horen er allemaal bij en dat is in ieder geval genoeg voor de Witmantels. Je zou de manier waarop ze vragen stellen niet echt leuk vinden, zeker niet als de Witte Toren erbij is betrokken. De Ondervragers van de Witmantels nemen al voor ze beginnen aan dat je schuldig bent en ze kennen maar één soort vonnis voor dat soort schuld. Ze willen de waarheid niet vinden; ze denken dat ze die al kennen. Het enige dat ze met hun ijzers en tangen willen bereiken, is een bekentenis. Je kunt maar beter geloven dat sommige geheimen te gevaarlijk zijn om hardop uitgesproken te worden, zelfs als je denkt dat je weet wie er meeluistert.’ Hij ging rechtop staan met een gemompeld. ‘Ik lijk dat de laatste tijd vaak te verrellen.’

‘Goed gezegd, speelman,’ zei Lan. De zwaardhand had weer die onderzoekende blik in zijn ogen. ‘Het verrast me dat je zo bezorgd bent.’

Thom haalde zijn schouders op. ‘Ze weten hier dat ik samen met jullie aankwam. Ik heb niet zoveel op met de gedachte dat een Ondervrager met een heet brandijzer mij zegt dat ik berouw moet hebben over mijn daden en in het Licht moet wandelen.’

‘Dat is een reden temeer dat deze vier morgen met mij mee naar huis gaan. Of liever nog deze middag. Hoe sneller we uit jullie buurt zijn en op weg naar Emondsveld, hoe beter.’

‘We kunnen niet mee,’ zei Rhand en hij was blij dat ook zijn vrienden tegelijk hun mond opendeden. Als Nynaeve zo woest rondkeek, zou ze toch al niemand sparen. Maar hij had het eerst gesproken en de anderen zwegen en keken naar hem. Zelfs Moiraine leunde achteruit en keek hem over haar spitse vingers aan. Het kostte hem veel moeite de Wijsheid recht in de ogen te zien. ‘Als we naar Emondsveld teruggaan, zullen de Trolloks dat ook doen. Ze... maken jacht op ons. Ik weet niet waarom, maar ze doen het. Misschien kunnen we in Tar Valon te weten komen waarom. Misschien kunnen we ontdekken hoe het kan ophouden. Het is de enige manier.’

Nynaeve stak haar handen op. ‘Je praat net als Tham. Hij heeft zich naar de dorpsvergadering laten dragen en probeerde iedereen om te praten. Hij had het in de dorpsraad al geprobeerd. Het Licht mag weten hoe jullie... hoe vrouw Alys,’ er klonk een karrenvracht aan hoon in Nynaeves stem door, ‘erin geslaagd is hem te overtuigen. Gewoonlijk is hij redelijk verstandig, verstandiger dan de meeste mannen. In ieder geval, de raad is meestal een troep dwazen, maar daarvoor toch niet dwaas genoeg, en de anderen waren dat evenmin. Ze waren het erover eens dat jullie gevonden moesten worden. Toen stelde Tham voor dat hij achter jullie aan zou gaan, terwijl hij niet eens op zijn benen kon staan. Dwaasheid lijkt erfelijk in je familie.’

Mart schraapte zijn keel en mompelde: ‘En mijn pa? Wat zei hij?’

‘Hij is bang dat je bij buitenlanders je grapjes gaat uithalen en een klap op je hoofd zult krijgen. Hij leek daar banger voor te zijn dan voor... vrouw Alys hier. Maar ja, hij is nooit veel slimmer dan jij geweest.’

Mart was niet zeker hoe hij die opmerking moest opvatten of hoe hij moest reageren; hij wist zelfs niet of hij wel wilde reageren.

‘Ik denk,’ begon Perijn aarzelend, ‘ik bedoel... ik neem aan dat baas Lohan ook niet al te blij was met mijn vertrek.’

‘Verwachtte je dat dan?’ Nynaeve schudde vol walging het hoofd en richtte zich tot Egwene. ‘Ik zou eigenlijk niet zo verbaasd moeten zijn over de doorgedraaide idioterie van jullie drie, maar ik dacht dat anderen een beter oordeel hadden.

Egwene zocht steun tegen de rugleuning zodat Perijn haar afschermde van Nynaeve. ‘Ik heb een briefje achtergelaten,’ zei ze zwakjes. Ze trok aan haar mantelkap alsof ze bang was dat haar losvallende haar te zien zou zijn. ‘Ik heb alles uitgelegd.’ Nynaeves gezicht werd nog bozer.

Rhand zuchtte. De Wijsheid stond op het punt een van haar tirades af te steken en het zag ernaar uit dat dit een van haar betere zou worden. Als ze in het vuur van haar boosheid een standpunt innam, als ze zei dat ze ervoor ging zorgen dat ze naar Emondsveld terugkeerden, bijvoorbeeld, wat er verder ook gezegd mocht worden, dan zou het vrijwel onmogelijk worden haar om te praten. Hij deed zijn mond open.

‘Een briefje,’ begon Nynaeve, net toen Moiraine zei: ‘Jij en ik moeten nog steeds praten, Wijsheid.’

Als Rhand zich had kunnen bedwingen, zou hij dat hebben gedaan, maar de woorden stroomden uit zijn mond alsof er een sluis was opengedraaid. ‘Dit is allemaal goed en wel, maar het verandert niets. We kunnen niet terug. We moeten verder.’ De laatste woorden kwamen trager en zijn stem klonk zachter, zodat hij op het eind fluisterde en de Wijsheid en de Aes Sedai hem beiden aankeken. Ze keken hem aan met een blik alsof hij een vrouw stoorde die zaken van de vrouwenkring besprak; een blik die zei dat hij zich bemoeide met dingen die hem niets aangingen. Hij leunde naar achteren en wilde dat hij ergens anders was.

‘Wijsheid,’ zei Moiraine, ‘je moet geloven dat ze bij mij veiliger zijn dan daarginds in Tweewater.’

‘Veiliger?’ Nynaeve wierp haar hoofd minachtend achterover. ‘Jij bent degene die ze hierheen heeft gebracht, waar de Witmantels zijn. Dezelfde Witmantels die, als de speelman de waarheid vertelt, hen vanwege jóu kwaad zullen doen. Vertel mij eens, Aes Sedai, hoe ze dan veiliger zijn.’

‘Er zijn veel gevaren waar ik ze niet tegen kan beschermen.’ stemde Moiraine in, ‘net zoals jij ze niet tegen de bliksem kunt beschermen als ze naar huis gaan. Maar voor de bliksem hoeven ze niet bang te zijn, en ook niet voor de Witmantels. Wél voor de Duistere en de helpers van de Duistere. Daartegen kan ik ze beschermen. De aanraking van de Ware Bron, de aanraking van saidar, geeft me die bescherming, net als iedere Aes Sedai.’ Nynaeves mond vormde een rechte streep vol twijfel. Moiraine verstrakte ook, van boosheid, maar ze ging door, haar stem hard en op het randje van haar geduld. ‘Zelfs die arme mannen die een korte tijd de Kracht kunnen geleiden, hebben die bescherming. Het aanraken van saidin kan hen soms inderdaad beschermen, maar hen ook nog kwetsbaarder maken. Maar ik – iedere Aes Sedai – kan mijn bescherming uitstrekken over de mensen die bij haar zijn. Geen Schim kan hen kwaad doen zolang ze dicht bij me zijn, zoals nu. Geen Trollok kan binnen een halve span komen of Lan voelt hem, voelt zijn kwaad. Kun jij ze iets van die bescherming bieden als ze met jou naar Emondsveld terugkeren?’

‘Je bent net zo overtuigend als een stropop,’ zei Nynaeve. ‘We hebben een gezegde in Tweewater. Of de beer de wolf verslaat of de wolf de beer, het konijn verliest altijd. Voer je strijd ergens anders en laat de mensen van Emondsveld erbuiten.’

‘Egwene,’ zei Moiraine een ogenblik later, ‘ga met de anderen naar buiten en laat mij een poosje met de Wijsheid praten.’ Haar gezicht verried niets en Nynaeve zette zich schrap, alsof ze zich klaarmaakte voor een worstelpartij zonder regels.

Egwene sprong overeind. Haar verlangen om haar waardigheid te behouden was zichtbaar in strijd met haar wens een ruzie over haar niet-gevlochten haar met de Wijsheid te vermijden. Het kostte haar echter geen enkele moeite iedereen met haar ogen naar buiten te krijgen. Mart en Perijn schoven haastig en beleefd mompelend hun stoelen naar achteren, terwijl ze probeerden het vertrek niet meteen uit te hollen. Zelfs Lan liep na een seintje van Moiraine naar de deur en trok Thom met zich mee.

Rhand volgde en de zwaardhand sloot de deur achter zich, waarna hij zich als wachtpost in de gang opstelde. Onder Lans ogen liepen de anderen een stukje verder de gang op; ze kregen niet de geringste kans om het gesprek af te luisteren. Toen ze naar zijn zin ver genoeg waren, leunde Lan tegen de muur. Hij stond zo stil dat hij zelfs zonder zijn van kleur wisselende mantel niet gemakkelijk was te zien, tenzij je tegen hem aanliep.

De speelman mopperde dat hij zijn tijd beter kon besteden dan aan zoiets en liep weg met een streng; ‘Denk aan wat ik heb gezegd,’ tegen de jongens. Niemand anders leek geneigd weg te gaan.

‘Wat bedoelde hij?’ vroeg Egwene afwezig, haar ogen gericht op de deur die Moiraine en Nynaeve aan het gezicht onttrok. Ze bleef maar spelen met haar haren alsof ze werd verscheurd tussen het verlangen te verbergen dat ze geen vlecht meer droeg en het verlangen haar mantelkap terug te slaan.

‘Hij heeft ons wat raad gegeven,’ zei Mart.

Perijn keek hem scherp aan. ‘Hij zei dat we onze mond moesten houden tot we zeker wisten wat we gingen zeggen.’

‘Klinkt als een goede raad,’ zei Egwene, maar ze had duidelijk niet echt geluisterd.

Rhand was helemaal in gedachten verzonken. Hoe was het mogelijk dat Nynaeve er deel van uitmaakte? Hoe kon iemand uit Emondsveld betrokken raken bij Trolloks en Schimmen en Ba’alzamons verschijning in hun dromen? Het was waanzinnig. Hij vroeg zich af of Min Moiraine had verteld over Nynaeve. Waar zouden ze daarbinnen over praten?

Hij had geen idee hoe lang hij daar had gestaan, toen de deur eindelijk openging. Nynaeve stapte naar buiten en schrok toen ze Lan zag. De zwaardhand mompelde iets, waardoor ze kwaad haar hoofd in de nek gooide, waarna hij langs haar de kamer in schoof.

Ze wendde zich tot Rhand en voor het eerst besefte hij dat de anderen stilletjes waren verdwenen. Hij wilde niet alleen met de Wijsheid zijn, maar hij kon niet meer weggaan nu Nynaeve hem recht aankeek. Een buitengewoon scherpe en onderzoekende blik, dacht hij verward. Waar hebben ze over gepraat? Hij rechtte zijn rug toen ze dichterbij kwam.

Ze knikte naar Thams zwaard. ‘Het lijkt nu bij je te passen, hoewel ik liever had gezien dat dat niet zo was. Je bent gegroeid, Rhand.’

‘Binnen een paar dagen?’ Hij lachte, maar het klonk gemaakt en ze schudde haar hoofd alsof hij het niet begreep. ‘Heeft ze u overtuigd?’ vroeg hij. ‘Het is echt de enige manier.’ Hij zweeg en dacht aan Mins vonken. ‘Gaat u met ons mee?’

Nynaeves ogen werden groot. ‘Met jullie mee? Waarom zou ik dat doen? Mavra Mallen is uit Devenrit naar Emondsveld gekomen om voor alles te zorgen tot ik terugkom, maar ze wil zo gauw ze kan weer naar huis. Ik hoop nog steeds dat jullie verstandig worden en met mij naar huis gaan.’

‘Dat kunnen we niet.’ Hij dacht dat hij in de openstaande deur iets zag bewegen, maar ze waren alleen in de gang.

‘Jij hebt het me gezegd, en dat deed zij ook.’ Nynaeve fronste haar voorhoofd. ‘Als dat mens er niet bij betrokken was... je kunt Aes Sedai niet vertrouwen, Rhand.’

‘Zo te horen geloof je ons echt,’ zei hij langzaam. ‘Wat is er gebeurd in de dorpsvergadering?’

Nynaeve keek om naar de deur voor ze antwoord gaf, maar er was niets te zien. ‘Het was een rommeltje, maar zij hoeft niet te weten dat we onze zaken niet beter kunnen regelen. Ik geloof trouwens maar één ding: dat jullie allemaal in gevaar verkeren zolang jullie bij haar zijn.’

‘Er is iets gebeurd,’ hield hij vol. ‘Waarom wil je dat we teruggaan, als je zelf denkt dat er een even grote kans bestaat dat we gelijk hebben? En waarom juist jij? De dorpsmeester gaat toch altijd, niet de Wijsheid?’

‘Je bént gegroeid.’ Ze glimlachte en haar geamuseerde stem liet hem met zijn voeten schuifelen. ‘Ik herinner me nog de tijd dat je me niet zou durven vragen waar ik heen wilde of wat ik ging doen. En die tijd is minder dan een week geleden.’

Hij schraapte zijn keel en bleef koppig volhouden. ‘Het klopt niet. Waarom ben je echt hier?’

Ze keek met een schuin oog naar de nog lege deuropening en pakte hem toen bij zijn arm. ‘Laten we onder het lopen verder praten.’ Hij liet toe dat ze hem wegleidde en toen ze ver genoeg van de deur waren om niet afgeluisterd te kunnen worden, begon ze opnieuw. ‘Zoals ik al zei, de vergadering was een rommeltje. Iedereen was het erover eens dat iemand jullie achterna moest gaan, maar het dorp was verdeeld in twee groepen. De ene wilde jullie redden, al was er een behoorlijke ruzie over hoe dat gedaan moest worden, gezien het feit dat jullie bij een... bij iemand als dat mens waren.’

Hij was blij dat ze besefte dat ze voorzichtig moest zijn. ‘De anderen geloofden Tham?’ zei hij.

‘Niet helemaal, maar ze vonden ook dat jullie niet bij vreemdelingen behoorden te zijn, zeker niet bij iemand als dat mens. Hoe dan ook, bijna iedere man wilde mee. Tham, en Bran Alveren met zijn ambtsteken om, en Haral Lohan, tot Alsbet hem omlaag trok. Zelfs Cen Buin. Het Licht redde me van mannen die met hun borsthaar denken. Al weet ik niet of er ook anderen zijn.’ Ze snoof hartgrondig en keek beschuldigend naar hem op. ‘In ieder geval zag ik al aankomen dat het nog een dag zou duren, misschien meer, voor ze een besluit zouden nemen en op de een of andere manier... op de een of andere manier wist ik zeker dat we niet zo lang mochten wachten. Dus heb ik de vrouwenkring bijeengeroepen en ze gezegd wat er gedaan moest worden. Ik kan niet zeggen dat ze het leuk vonden, maar ze zagen in dat het moest gebeuren. En daarom ben ik hier, omdat de mannen van Emondsveld eigenwijze wolkoppen zijn. Ze zijn waarschijnlijk nog steeds aan het bekvechten over wie er moet gaan, hoewel ik bericht heb achtergelaten dat ik het zou regelen.’

Nynaeves verhaal legde haar aanwezigheid uit, maar stelde hem niet gerust. Ze was nog steeds vastbesloten hen mee terug te nemen.

‘Wat heeft ze daarbinnen tegen je gezegd?’ vroeg hij. Moiraine zou zeker op elke opmerking zijn ingegaan, maar als zij er een was vergeten, zou hij het doen.

‘Nog meer van hetzelfde,’ antwoordde Nynaeve. ‘En ze wilde alles van jullie drie weten. Ze wilde zien of ze kon beredeneren waarom jullie... het soort aandacht hebben getrokken die jullie... volgens haar hebben gekregen.’ Ze zweeg en keek hem van opzij aan. ‘Ze probeerde het te verbergen, maar ze wilde vooral weten of een van jullie buiten Tweewater was geboren.’

Zijn gezicht stond opeens even strak als een trommelvel. Het lukte hem schor te grinniken. ‘Zij kan vreemde dingen bedenken. Ik hoop dat je haar hebt verzekerd dat wij allemaal in Emondsveld zijn geboren.’

‘Natuurlijk,’ antwoordde ze. Ze had slechts een hartenklop gewacht voor ze dat zei, zo kort dat hij het niet zou hebben gehoord als hij er niet op had gelet.

Hij probeerde iets anders te zeggen, maar zijn tong leek wel een lap leer. Ze weet het. Per slot van rekening was ze de Wijsheid en de Wijsheid werd verondersteld alles over iedereen te weten. Als ze het weet, was het geen koortsdroom. O Licht, help me, vader!

‘Voel je je wel goed?’ vroeg Nynaeve.

‘Hij zei... zei dat ik... zijn zoon niet was. Toen hij ijlde... van de koorts. Hij zei dat hij me had gevonden. Ik dacht dat het maar...’ Zijn keel leek te verschroeien en hij moest stoppen met praten.

‘O, Rhand.’ Ze bleef staan en nam zijn gezicht tussen haar handen. Ze moest op haar tenen staan om dat te kunnen doen. ‘Mensen zeggen vreemde dingen als ze koorts hebben. Verwrongen dingen. Dingen die niet waar zijn, niet echt zijn. Luister. Tham Altor liep weg om het avontuur te zoeken toen hij een jongen was, niet ouder dan jij. Ik was nog een kind toen hij in Emondsveld terugkwam, een volwassen man met een roodharige buitenlandse vrouw en een klein kind in een bundeltje kleren. Ik zie nog Kari Altor dat kind in haar armen wiegen met zoveel liefde en verrukking als ik nog nooit bij enige vrouw met een pasgeborene heb gezien. Haar kind, Rhand. Jij. Nou, verman je en houd op met die dwaasheid.’

‘Natuurlijk,’ zei hij. Ik ben buiten Tweewater geboren. ‘Natuurlijk.’ Misschien had Tham een koortsdroom gehad en misschien had hij een klein kindje gevonden na een veldslag. ‘Waarom heb je het haar niet verteld?’

‘Een buitenstaander heeft er niets mee te maken.’

‘Is een van de anderen daarginder geboren?’ Hij had de vraag nog niet gesteld of hij schudde zijn hoofd al. ‘Nee, geef maar geen antwoord. Daar heb ik ook niets mee te maken.’ Maar het zou goed zijn te weten of Moiraine nog bijzondere belangstelling voor hem had, afgezien van haar aandacht voor hen allemaal. Was dat zo?

‘Nee, dat zijn jouw zaken niet,’ beaamde Nynaeve. ‘Het zal wel niets betekenen. Ze zoekt misschien blindelings een reden, wat voor reden dan ook, waarom die monsters achter jullie aan zitten. Achter jullie allemaal.’

Rhand slaagde erin naar haar te grijnzen. ‘Dus je gelooft echt dat ze ons volgen.’

Nynaeve schudde droogjes haar hoofd. ‘Sinds je haar hebt ontmoet, heb je in ieder geval geleerd hoe je woorden moet verdraaien.’

‘Wat ga je doen?’ vroeg hij.

Ze bekeek hem aandachtig en hij keek haar recht in de ogen. ‘Vandaag ga ik eerst in bad. En voor de rest zullen we het moeten afwachten, nietwaar?’

17

Wachters en Jagers

Nadat de Wijsheid was weggegaan, liep Rhand naar de gelagkamer. Hij had er behoefte aan mensen te horen lachen; hij wilde vergeten wat Nynaeve had gezegd en wat voor een ellende ze kon veroorzaken.

De ruimte was vol, maar niemand praatte of lachte, hoewel alle stoelen en banken in gebruik waren en mensen langs de muren stonden. Thom trad weer op. Hij stond op een tafel tegen een muur en maakte weidse gebaren, groots genoeg om het gehele vertrek te vullen. Het was weer De Grote Jacht op de Hoorn, maar niemand klaagde natuurlijk. Er waren zoveel verhalen te vertellen over ieder van de Jagers en er waren zoveel Jagers dat geen enkel verhaal ooit hetzelfde was. Als het hele verhaal zou worden verteld, zou het een week in beslag nemen. Het enige geluid naast de stem van de speelman en zijn harp was het knappen van het hout in de grote open haarden.

‘Naar de acht hoeken van de wereld reden de Jagers uit, naar de acht zuilen van de hemel, waar de tijdwind blaast en het lot gelijkelijk de machtige en de eenvoudige treft. Welnu, de grootste Jager is Rogosh van Talmoor, Rogosh Adelaarsoog, befaamd aan het hof van de Hoge Koning, gevreesd op de hellingen van Shayol Ghul...’ Stuk voor stuk waren de Jagers altijd grote helden.

Rhand zag zijn twee vrienden en ging zitten op het plekje dat Perijn op het puntje van de bank voor hem vrijmaakte. Kookluchtjes die het vertrek in dreven, herinnerden hem eraan dat hij trek had, maar de mensen die wel een bord eten voor zich hadden, schonken er weinig aandacht aan. De meiden die het eten zouden moeten opdienen, stonden als betoverd aan hun schorten te frommelen en naar de speelman te kijken, en niemand leek het erg te vinden. Luisteren was beter dan eten, hoe goed het eten ook was.

‘... vanaf de dag van Braes’ geboorte had de Duistere haar als zijn bezit aangemerkt, maar zij deelde die gedachte niet – neen, Braes van Mattuchin was geen Duistervriend! Zo sterk als een es stond ze daar, zo lenig als een wilgentak, zo schoon als een roos. Braes met de Gouden Lokken. Bereid te sterven voor ze zich overgeeft. Maar hoort! Van de torens van de stad weerkaatst het geschetter van trompetten, schallend en uitdagend! Haar herauten verkondigen de komst van een held aan haar hof. Trommen roffelen en cimbalen klinken! Rogosh Adelaarsoog komt zijn eer betuigen...’

De overeenkomst van Rogosh Adelaarsoog wikkelde zich verder af, en Thom stopte alleen om zijn keel te smeren met een pul bier, voor hij begon aan Lians beleg. Dat verhaal werd gevolgd door De val van Aleth-Loriel en Het zwaard van Gaidal Cain en De laatste tocht van Buad van Albain. Met het verstrijken van de avond werden de pauzes langer en toen Thom de harp omruilde voor zijn fluit, wist iedereen dat er die avond geen verhalen meer zouden worden verteld. Twee mannen voegden zich bij Thom, met een trommel en een hakkebord met metaalbeslag, maar zij bleven naast de tafel zitten terwijl hij erbovenop bleef staan.

De drie jongens uit Emondsveld begonnen te klappen bij de eerste noten van De wind in de wilg en zij waren niet de enigen. Het was een geliefd lied in Tweewater en blijkbaar ook in Baerlon. Hier en daar zongen zelfs enkele stemmen mee, en niet zo vals dat ze van anderen hun mond moesten houden.

‘Mijn lief is heen, is opgepakt

door de wind op rillend wilgenblad

en heel het land ligt zwaargewond

door de wind op rillend wilgenblad.

Maar ik behoud haar innig lang

in hart, in lief herdenken,

haar kracht versterkt mijn trillend ik,

haar liefde warmt mijn geketend hart.

Ik ga staan waar wij eens zongen,

van de wind op rillend wilgenblad.’

Het tweede lied was niet zo droevig. Eigenlijk leek Een enkele emmer water veel vrolijker dan anders, wat de speelman mogelijk met opzet deed. Mensen zetten snel de tafels opzij, zodat er ruimte kwam om te dansen, tot de muren trilden van het stampen en draaien. De eerste dans eindigde onder gejuich. De dansers hielden hun buik vast van het lachen en maakten de vloer vrij voor nieuwe dansers. Thom speelde de eerste noten van Wilde ganzen in de vlucht en hield toen op, zodat de mensen hun plaats konden innemen voor de dans.

‘Ik denk dat ik enkele passen waag,’ zei Rhand en hij stond op. Perijn sprong hem achterna. Mart was te laat, zodat hij achter moest blijven om op de mantels, Rhands zwaard en Perijns bijl te passen.

‘Denk eraan dat ik ook aan de beurt wil komen,’ riep Mart hen na.

De dansers vormden twee lange rijen tegenover elkaar; mannen in de ene, vrouwen in de andere rij. Eerst gaf de trommel en toen het hakkebord de maat aan en alle dansers zakten kort door de knieën. Het meisje tegenover Rhand, met haar donkere haar in vlechten die hem aan thuis deden denken, schonk hem een verlegen glimlach en toen een knipoogje dat absoluut niet schuw was. Thoms fluit pakte de melodie weer op en Rhand bewoog naar voren om het donkerharige meisje te ontmoeten. Zij wierp haar hoofd achterover en lachte toen hij haar rondzwierde en haar aan de volgende man in de rij doorgaf.

Iedereen in de kamer lachte, dacht hij, toen hij rond zijn volgende partner danste, een van de dienstmeisjes met een wild rondfladderend schort. De enige die niet glimlachte, was een man die ineengedoken bij een van de haarden zat. De man had dwars over zijn gezicht een litteken, van zijn slaap tot de kaak aan de andere kant, wat hem een scheve neus en een omlaag getrokken mondhoek bezorgde. De man ving zijn blik op en maakte een grimas en Rhand keek verlegen de andere kant op. Misschien kon die kerel door het litteken niet glimlachen.

Wervelend nam hij de volgende vrouw over en liet haar draaien voor hij haar doorschoof. Nog drie vrouwen dansten met hem, terwijl de muziek sneller werd, toen was hij weer terug bij het eerste zwartharige meisje voor een snelle rondgang die de rijen volledig omdraaide. Ze lachte nog steeds en knipoogde hem opnieuw toe.

De man met het litteken zat hem nog steeds nors aan te kijken. Hij miste een pas en zijn wangen gloeiden. Hij had de kerel niet in verlegenheid willen brengen en hij dacht niet dat hij hem had aangestaard. Hij draaide zich om naar zijn volgende dansgenoot en was de man op slag vergeten. De vrouw die nu met hem danste, was Nynaeve.

Struikelend voerde hij de passen uit, viel net niet over zijn eigen voeten en stapte bijna op haar tenen. Ze danste sierlijk genoeg om zijn onhandigheid goed te maken en bleef de hele tijd glimlachen.

‘Ik dacht dat je een betere danser was,’ lachte ze toen nieuwe dansparen werden gevormd.

Hij had maar weinig tijd voor de volgende wisseling om zich weer wat zekerder te gaan voelen, en bevond zich tegenover Moiraine. Mocht hij zich bij de Wijsheid een stumperd hebben gevoeld, tegenover de Aes Sedai was hij helemaal niets. Zij zweefde vloeiend met zwierende rokken over de dansvloer en hij lag tweemaal bijna op de grond. Ze glimlachte meelevend, wat het alleen nog maar erger maakte. Het was een opluchting om naar de volgende in de rij door te dansen, zelfs al was dat Egwene.

Hij vond iets van zijn zekerheid terug. Zij had tenslotte al jarenlang met hem gedanst. Haar haren zaten nog niet in een vlecht, maar ze had ze met een rood lint vastgebonden. Kon waarschijnlijk niet beslissen of ze Moiraine of Nynaeve zou plezieren, dacht hij zuur. Haar mond stond half open en ze keek of ze iets wilde zeggen, maar ze deed het niet en hij was niet van plan de eerste te zijn. Niet nadat ze hem zo bij zijn eerste poging in het eetvertrek de mond had gesnoerd. Ze staarden elkaar enkel aan en scheidden weer zwijgend.

Hij vond het best dat hij naar de bank terug kon toen de dans was afgelopen. De muziek voor de volgende dans, de hop, zette al in toen hij ging zitten. Mart haastte zich de dansvloer op en Perijn liet zich naast hem glijden toen Mart wegging.

‘Heb je haar gezien?’ begon Perijn nog voor hij zat. ‘Nou?’

‘Wie?’ vroeg Rhand. ‘De Wijsheid of vrouw Alys? Ik heb met allebei gedanst.’

‘De Ae... vrouw Alys ook?’ riep Perijn uit. ‘Ik heb met Nynaeve gedanst. Ik wist niet eens dat ze kon dansen. Thuis doet ze nooit aan een dans mee.’

‘Ik vraag me af,’ zei Rhand nadenkend, ‘wat de vrouwenkring zou zeggen over een Wijsheid die danst. Misschien danst ze daarom thuis niet.’

Toen werden muziek, handgeklap en zingen te luid om verder te praten. Rhand en Perijn klapten mee terwijl de dansers rondzwierden. Het viel hem verschillende keren op dat de man met het litteken hem zat aan te staren. De man had het recht lichtgeraakt te zijn, met zo’n litteken, maar Rhand wist niet wat hij moest doen zonder dat hij de zaken nog erger maakte. Hij schonk de muziek alle aandacht en probeerde niet naar de kerel te kijken.

Het dansen en zingen gingen tot laat door. De meiden dachten eindelijk aan hun taken en Rhand was blij dat hij wat warme stamppot en brood naar binnen kon werken. Iedereen at waar hij zat of stond. Rhand deed nog aan drie dansen mee en hij deed het nu beter, ook toen hij weer met Nynaeve en Moiraine moest dansen. Deze keer maakten ze hem een compliment voor zijn dansen, wat hem bijna uit de maat bracht. Hij danste ook opnieuw met Egwene; ze staarde hem met haar donkere ogen aan en leek voortdurend iets te willen zeggen, maar ze uitte geen woord. Hij was net zo zwijgzaam als zij, maar wist zeker dat hij haar niet nijdig had aangekeken, wat Mart ook mocht beweren toen hij weer op de bank ging zitten.

Tegen middernacht ging Moiraine weg. Na een gekwelde blik op zowel de Aes Sedai als de Wijsheid haastte Egwene zich achter haar aan. De Wijsheid keek hen na met een gezicht waarvan niets viel af te lezen en stapte toen opzettelijk weer de dansvloer op, voor zij ook wegging met een blik alsof ze een zege op de Aes Sedai had behaald.

Kort daarna legde Thom zijn fluit in het kistje en zei goedgeluimd nee tegen alle vragers die wilden dat hij nog wat bleef. Lan kwam langs om Rhand en de anderen op te halen.

‘We moeten morgen vroeg weg,’ zei de zwaardhand, die zich naar hen had toegebogen om verstaan te kunnen worden, ‘en hebben alle rust nodig die we kunnen krijgen.’

‘Een vent heeft de hele tijd naar me zitten te loeren,’ zei Mart. ‘Een man met een litteken over zijn gezicht. U denkt toch niet dat het een van die “vrienden” is waar u ons voor hebt gewaarschuwd?’

‘Zo’n litteken?’ vroeg Rhand en hij trok met zijn vinger een lijn over zijn neus tot onder zijn mondhoek. ‘Hij zat ook naar mij te staren.’ Hij keek het vertrek rond. De klanten stapten op en de meeste achterblijvers stonden om Thom heen. ‘Hij is er niet meer.’

‘Ik heb de man gezien,’ zei Lan. ‘Volgens baas Fits is hij een spion van de Witmantels. Over hem hoeven we ons niet druk te maken.’

Misschien deed hij dat niet, maar Rhand kon zien dat de zwaardhand iets dwarszat.

Rhand keek snel Mart even aan, die weer dat strakke gezicht toonde dat betekende dat hij iets achterhield. Een spion van de Witmantels. Zou die Bornhald ons zo graag te pakken willen nemen? ‘We gaan vroeg weg?’ vroeg hij. ‘Echt vroeg?’ Misschien konden ze al weg zijn voor er iets gebeurde.

‘Bij het eerste licht,’ antwoordde de zwaardhand.

Ze verlieten de gelagkamer terwijl Mart regeltjes van liedjes neuriede en Perijn nu en dan bleef staan om een nieuwe pas te oefenen.

Thom voegde zich opgewekt bij hen. Lans gezicht was uitdrukkingsloos toen ze naar de trap liepen.

‘Waar slaapt Nynaeve?’ vroeg Mart. ‘Baas Fits zei toch dat we de laatste kamers hadden?’

‘Ze heeft een bed,’ zei Thom droog, ‘bij vrouw Alys en het meisje.’

Perijn floot zachtjes en Mart mompelde: ‘Bloed en as! Ik zou voor al het goud van Caemlin niet in haar schoenen willen staan.’

Niet voor de eerste keer wenste Rhand dat Mart eens wat langer dan een paar tellen serieus over iets kon nadenken. Hun eigen positie was op dat moment ook niet al te prettig. ‘Ik ga wat melk halen,’ zei hij.

Misschien zou hij dan wat beter slapen. Misschien droom ik dan vannacht niet.

Lan keek hem scherp aan. ‘Er is iets mis vanavond. Ga niet te ver weg. En denk erom dat we weggaan, al moeten we je aan je zadel vastbinden.’

De zwaardhand liep de trap op. De anderen volgden, maar hun opgewektheid was verdwenen. Rhand bleef alleen in de gang achter. Na alle drukte was het nu inderdaad echt leeg.

Hij haastte zich naar de keuken, waar een hulpje nog aan het werk was. Ze vulde een beker melk voor hem uit een aardewerken kan. Toen hij met de beker aan zijn mond de keuken uitkwam, kwam er van het andere eind van de gang een dofzwart geklede gestalte op hem af. Met bleke handen sloeg hij een donkere kap terug die zijn gezicht had verborgen. De mantel bewoog niet onder het lopen en zijn gezicht... Een mannengezicht, maar deegwit, als een slak onder een steen, en zonder ogen. Tussen zijn vettige zwarte haren en vette wangen was de huid even glad als een eierschaal. Rhand verslikte zich en spoog zijn melk uit.

‘Jij bent een van hen, jongen,’ zei de Schim; zijn schorre gefluister was als een vijl die langs bot raspt.

Rhand liet de beker vallen en deinsde achteruit. Hij wilde wegrennen, maar hij kon alleen maar wegschuifelen. Hij kon zijn ogen niet van dat oogloze gezicht afwenden; zijn ogen werden vastgehouden en zijn maag verschrompelde. Hij probeerde om hulp te schreeuwen, te gillen, maar zijn keel voelde aan als steen. Iedere ademstoot deed pijn.

De Schim gleed zonder haast dichterbij. De stappen hadden de dreigende, dodelijke sierlijkheid als van een adder. De overeenkomst werd nog versterkt door de elkaar overlappende, zwartleren borstplaten. Dunne, bloedeloze lippen wrongen zich tot een wrede glimlach en de gladde bleke huid zonder ogen maakte die nog honender. De stem van Bornhald was warm en zacht vergeleken met die van de Schim.

‘Waar zijn de anderen? Ik weet dat ze hier zijn. Spreek, jongen, en ik laat je in leven.’

Rhands rug raakte hout, een muur of een deur. Hij kon zich niet omdraaien om te zien wat het was. Nu zijn voeten stilstonden, kon hij ze niet meer in beweging krijgen. Hij huiverde en zag de Myrddraal naderbij glijden. Bij iedere langzame beweging ging hij harder beven.

‘Spreek, zeg ik je, of...’

Van boven klonk het vlugge geluid van laarzen op de trap naar de tweede verdieping, en de Myrddraal zweeg en wervelde rond. De mantel hing stil. Heel even hield de Schim zijn hoofd schuin, alsof die oogloze blik door hout heen kon dringen. Een zwaard verscheen in zijn lijkwitte hand, de kling even zwart als de mantel. Het licht in de hal leek door dat wapen doffer te worden. Het geroffel van de laarzen klonk luider en de Schim kronkelde als een slang weer naar Rhand. De zwarte kling rees en smalle lippen trokken zich samen voor een snauwende grimas.

Bevend wist Rhand dat hij ging sterven. Middernachtelijk staal flitste naar zijn hoofd... en bleef erboven hangen.

‘Jij behoort de Grote Heer van het Duister.’ Het hijgende gerasp van zijn stem klonk als vingernagels langs een lei. ‘Jij bent de zijne.’

In een zwart waas tolde de Schim rond en sprong weg van Rhand, de gang in. De schaduwen aan het eind van de gang werden dieper en hij was verdwenen.

Lan sprong met getrokken zwaard de laatste treden af en kwam dreunend neer.

Het kostte Rhand moeite zijn stem terug te vinden. ‘Schim,’ hijgde hij. ‘Hij was...’ Opeens herinnerde hij zich zijn zwaard. Toen de Myrddraal hem aankeek, had hij er geen moment aan gedacht. Hij trok het reigerzwaard nu onhandig tevoorschijn en gaf er niet om dat het te laat was. ‘Hij ging die kant op!’

Lan knikte afwezig; hij leek naar iets anders te luisteren. ‘Ja. Hij gaat weg, hij vervaagt. Geen tijd meer om hem te achtervolgen. We vertrekken, schaapherder.’

Nog meer laarzen stommelden de trappen af: Mart, Perijn en Thom, behangen met zadeltassen en dekenrollen. Mart was zijn deken nog aan het oprollen, met de boog onhandig onder zijn arm geklemd.

‘Vertrekken?’ zei Rhand. Hij stak zijn zwaard terug en nam zijn spullen over van Thom. ‘Nu? Midden in de nacht?’

‘Wil je wachten tot de Halfman terugkomt, schaapherder?’ zei de zwaardhand ongeduldig. ‘Tot er een stuk of vijf voor je neus staan? Hij weet nu waar we zijn.’

‘Ik rij weer met jullie mee,’ zei Thom tegen de zwaardhand, ‘als je geen bezwaar hebt. Te veel mensen weten dat ik hier in jullie gezelschap aankwam. Ik ben bang dat dit nog voor de ochtend een slechte plek zal zijn om bekend te staan als jullie vriend.’

‘Je kunt met ons mee, speelman, of je kunt naar Shayol Ghul rijden.’ Lans schede rinkelde door de kracht waarmee hij zijn zwaard terugstak.

Een stalknecht kwam door de achterdeur binnen en haastte zich langs hen heen en toen verscheen Moiraine met baas Fits, met achter haar Egwene, die haar opgerolde sjaal droeg. En Nynaeve. Egwene leek doodsbang, bijna in tranen, maar het gezicht van de Wijsheid was een masker van kille boosheid.

‘U mag hier niet te licht over denken,’ maakte Moiraine de herbergier duidelijk. ‘U zult hier morgenochtend zeker moeilijkheden krijgen. Mogelijk Duistervrienden, misschien nog erger. Als het zover is, maak ze dan snel duidelijk dat wij weg zijn. Bied geen verzet. Laat wie dan ook weten dat we midden in de nacht zijn vertrokken en dat ze u niet meer lastig moeten vallen. Ze willen ons hebben.’

‘Maakt u zich maar niet druk over moeilijkheden,’ antwoordde baas Fits gemoedelijk. ‘Helemaal niet. Als iemand in de buurt van mijn herberg komt en het mijn gasten moeilijk wil maken... nou, mijn knechten en ik zullen korte metten met ze maken. Heel korte metten. En van mij horen ze geen woord, waar u heen bent of wanneer u bent weggegaan, zelfs niet of u hier bent geweest. Met dat slag wil ik niets te maken hebben. Niemand hier zal ook maar een woord over u zeggen. Geen woord!’

‘Maar...’

‘Vrouw Alys, ik moet nu echt voor uw paarden gaan zorgen als u op een nette manier wilt vertrekken.’ Hij maakte zich los uit haar greep op zijn arm en draafde naar de stallen.

Moiraine zuchtte geërgerd. ‘Koppige, koppige man. Hij wil niet luisteren.’

‘Denkt u dat de Trolloks ons hier zullen aanvallen?’ vroeg Mart.

‘Trolloks?’ snauwde Moiraine. ‘Natuurlijk niet! Er zijn andere dingen die we moeten vrezen, bijvoorbeeld hoe het komt dat we hier gevonden zijn.’ Ze negeerde Marts nijdige blik en praatte snel door. ‘De Schim zal niet aannemen dat we hier blijven, nu we weten dat hij ons heeft gevonden, maar baas Fits denkt veel te licht over Duistervrienden. Hij ziet ze als stakkers die zich in de schaduw verbergen, maar Duistervrienden kunnen in elke winkel en straat van iedere stad gevonden worden, tot in de hoogste rangen. Mogelijk stuurt de Myrddraal ze om achter onze plannen te komen.’ Ze draaide zich om en verdween met Lan op haar hielen.

Toen ze naar het erf liepen, voegde Rhand zich bij Nynaeve. Ook zij droeg haar zadeltassen en dekens. ‘Dus je komt toch met ons mee,’ zei hij. Min had gelijk.

‘Was er écht iets, hier beneden?’ vroeg ze kalm. ‘Dat mens zei dat het...’ Ze zweeg opeens en keek hem aan.

‘Een Schim,’ antwoordde hij. Hij stond versteld dat hij het zo kalm kon zeggen. ‘Hij stond voor me in de gang tot Lan kwam.’

Nynaeve trok haar mantel dicht toen ze uit de herberg stapten. ‘Misschien worden jullie inderdaad door iets achtervolgd. Maar ik ben hier om jullie veilig naar Emondsveld terug te brengen, alle vier, en ik ga niet weg tot dat gedaan is. Ik laat jullie niet alleen bij dat slag vrouwen.’ In de stallen bewogen lichtjes toen de knechten de paarden opzadelden.

‘Mut!’ schreeuwde de herbergier die in de poort naast Moiraine stond. ‘Laat je handen wapperen!’ Hij wendde zich weer tot haar, en het leek eerder een poging haar gerust te stellen dan dat hij echt naar haar luisterde, hoewel hij het verontschuldigend deed, met nu en dan een buiging en afgewisseld met bevelen naar de stalknechten.

De paarden werden naar buiten geleid en de stalknechten mopperden zachtjes over de haast en het late uur. Rhand hield Egwenes bundel vast en reikte hem aan toen ze op Bela’s rug zat. Ze keek hem met grote, angstige ogen aan. Ze denkt gelukkig niet meer dat het een avontuurtje is.

Hij schaamde zich voor die gedachte. Zij verkeerde in gevaar door hem en zijn vrienden. Zelfs alleen terugrijden naar Emondsveld zou veiliger zijn dan verdergaan. ‘Egwene, ik...’

De woorden stierven in zijn mond. Ze was te koppig om gewoon naar huis te gaan, niet nadat ze had gezegd dat ze helemaal naar Tar Valon wilde reizen. En wat had Min ook alweer gezegd? Ze maakt er deel van uit. Licht! Deel van wat?

‘Egwene,’ zei hij. ‘Het spijt me. Ik lijk niet meer goed na te kunnen denken.’

Ze boog zich voorover en hield zijn hand stevig vast. In het stallicht kon hij haar gezicht duidelijk zien. Ze keek niet meer zo bang.

Toen ze allen waren opgestegen, stond baas Fits erop ze naar de poort te leiden. De stalhulpen verlichtten hun pad met hun lantaarns. De dikbuikige herbergier deed hen met diepe buigingen uitgeleide en verzekerde nogmaals dat hij hun geheimen zou bewaren en nodigde hen uit nog eens langs te komen. Mut stond even zuur toe te kijken als toen hij hen had zien aankomen.

Dat was er een, dacht Rhand, die helemaal geen korte metten met iemand zou maken, die helemaal niets zou doen. Mut zou het zeggen, aan de eerste de beste die hem zou vragen wanneer zij waren vertrokken en nog meer. Hij zou alles vertellen wat hij over hun doen en laten kon bedenken. Even verder in de straat keek hij om. Iemand stond hen na te kijken, met hoog opgestoken lantaarn. Hij hoerde het gezicht niet te zien om te weten dat het Mut was.

De straten van Baerlon waren op dit uur van de nacht verlaten; slechts hier en daar ontsnapte wat flauw licht aan stevig gesloten luiken. Het licht van de afnemende maan scheen nu eens sterker en dan weer zwakker door de wolken die voorbij waaiden. Nu en dan blafte een hond als ze langs een steeg kwamen, maar geen geluid verstoorde de nacht dan de hoeven van hun paarden en de wind die over de daken gierde. De ruiters waren zelfs nog stiller. Ze zaten in hun mantels gedoken en gingen op in hun eigen gedachten.

Als gewoonlijk reed de zwaardhand voorop, met Moiraine en Egwene daar vlak achter. Nynaeve bleef vlak bij het meisje en de anderen vormden dicht bij elkaar de achterhoede. Lan hield de gang er redelijk in.

Rhand keek oplettend de straten rond en hij zag dat zijn vrienden hetzelfde deden. Bewegende maanschaduwen deden hem denken aan de schaduwen aan het einde van de keukengang, toen die zich naar de Schim leken uit te strekken. Als er zo nu en dan in de verte iets te horen was, zoals een vallende ton of een blaffende hond, keek iedereen die kant op. Terwijl ze straat na straat doorreden, dreven ze langzaam hun paarden nog dichter naar Lans zwarte hengst en Moiraines witte merrie toe.

Bij de Caemlinpoort stapte Lan af en bonsde met zijn vuisten op de deur van een vierkant stenen gebouwtje tegen de stadswal. Een slaperige stadswacht verscheen terwijl hij zijn ogen uitwreef. Op Lans woorden verdween zijn slaperigheid en staarde hij langs de zwaardhand naar de anderen.

‘Wilt u vertrekken?’ riep hij uit. ‘Nu? Midden in de nacht? Jullie zijn gek!’

‘Is er soms een bevel van de landvoogd dat ons vertrek verbiedt,’ zei Moiraine. Ze was eveneens afgestegen, zodat ze niet tegen het licht afstak dat door de open deur op straat scheen.

‘Niet precies, vrouwe.’ De stadswacht tuurde fronsend in haar richting om haar gezicht te onderscheiden. ‘Maar de poorten blijven van zonsondergang tot zonsopgang dicht. Alleen bij daglicht mag iemand naar binnen. Dat is de opdracht. Trouwens, er zijn wolven buiten en die hebben de laatste dagen weer een tiental koeien gedood. Kunnen net zo goed een mens doden.’

‘Niemand mag naar binnen, maar er is niets tegen vertrek,’ zei Moiraine, alsof daarmee de zaak geregeld was. ‘Ziet u wel. We vragen u dus niet om ongehoorzaam te zijn aan de landvoogd.’

Lan drukte iets in de hand van de stadswacht. ‘Voor uw moeite,’ mompelde hij.

‘Tja,’ zei de stadswacht langzaam. Hij keek even naar zijn hand waarin goud glinsterde voor hij de munt haastig in zijn zak stak. ‘Ik neem aan dat vertrek niet werd bedoeld. Momentje.’ Hij stak zijn hoofd naar binnen. ‘Arin! Dar! Kom hier en help me de poort te openen. Er zijn mensen die weg willen. Geen gezeur. Kom hier en help mee.’

Twee stadswachten kwamen naar buiten en stonden slaperig verbaasd te staren naar de groep van acht die naar buiten wilde. Terwijl de eerste stadswacht ze aanspoorde, schuifelden ze naar het grote rad dat de dikke balk voor de poorten optilde, waarna ze de poorten begonnen open te schuiven.

Palrad en krukas maakten een snel ratelend geluid, maar de goed ingevette poorten zwaaiden stil naar buiten. Voor ze echter voor een kwart openstonden, klonk een kille stem uit de duisternis.

‘Wat is dit? Is er niet een bevel dat de poorten tot zonsopgang dicht moeten blijven?’

Vijf witgemantelde mannen liepen het licht van het wachthuisje in. Hun kappen waren naar voren getrokken en verborgen hun gezicht, maar iedere man liet zijn hand op zijn zwaard rusten en de gouden zon op hun linkerborst vormde een duidelijke aanwijzing wie ze waren. Mart mompelde zachtjes iets voor zich uit. De stadswachten hielden op met hun werk en keken elkaar schichtig aan.

‘Dit is jullie zaak niet,’ zei de eerste stadswacht manhaftig. Vijf witte kappen draaiden zich naar hem toe en hij besloot zachter: ‘De Kinderen hebben hier geen rechten. De landvoogd...’

‘De Kinderen van het Licht,’ zei de Witmantel die het eerst had gesproken op zachte toon, ‘hebben alle rechten waar mensen in het Licht lopen. Slechts waar de Schaduw van de Duistere heerst, worden de Kinderen afgewezen, niet?’ Zijn kap zwaaide van de stadswacht naar Lan en schonk de zwaardhand opeens een behoedzamere, tweede blik.

De zwaardhand had zich nog niet bewogen en leek volkomen op zijn gemak. Maar weinig mensen konden zo zorgeloos naar de Kinderen kijken. Lans steenharde blik kon even goed op een schoenpoetser zijn gericht. Toen de Witmantel verder praatte, klonk zijn stem achterdochtig.

‘Wat voor soort mensen wil in deze tijden de stadswal verruilen voor het duister van buiten? Terwijl er wolven door het donker sluipen en het handwerk van de Heerser van de Nacht boven de stad vliegt?’ Hij keek naar de gevlochten leren band om Lans hoofd, die zijn haren uit zijn gezicht hield. ‘Een noorderling, nietwaar?’

Rhand kromp op zijn zadel in elkaar. Een Draghkar. Dat moest het wel zijn, tenzij de man elk onbekend ding het handwerk van de Duistere noemde. Na de Schim in De Bok en Leeuw had hij een Draghkar kunnen verwachten, maar daar dacht hij momenteel nauwelijks aan. Hij meende de stem van de Witmantel te herkennen.

‘Reizigers,’ antwoordde Lan kalm. ‘Niet van belang voor u of de uwen.’

‘Iedereen is van belang voor de Kinderen van het Licht.’

Lan schudde lichtjes zijn hoofd. ‘Wilt u echt nog meer last krijgen met de landvoogd? Hij heeft het aantal Kinderen in de stad beperkt, u zelfs laten volgen. Wat zal hij doen als hij ontdekt dat u eerlijke burgers aan zijn poorten lastigvalt?’ Hij wendde zich tot de stadswacht. ‘Waarom zijn jullie gestopt?’ Ze aarzelden, legden de handen weer op de slinger en stopten weer toen de Witmantel sprak.

‘De landvoogd weet niet wat er onder zijn neus gebeurt. Er is kwaad dat hij niet ziet, niet ruikt. Maar de Kinderen van het Licht zien.’ De stadswachten keken elkaar aan; hun vingers kromden en strekten zich alsof ze betreurden dat ze hun speren in het wachthuisje hadden laten staan. ‘De Kinderen van het Licht ruiken het kwaad.’ De ogen van de Witmantel richtten zich op de mensen te paard. ‘We ruiken het en roeien het uit. Waar het ook wordt aangetroffen.’

Rhand probeerde zich nog kleiner te maken, maar die beweging trok de aandacht van de man.

‘Wat hebben we hier? Iemand die niet gezien wil worden? Wat heb je... Ha!’ De man schoof de kap van zijn witte mantel terug en Rhand keek in het gezicht dat hij had verwacht. Bornhald knikte, zichtbaar tevreden. ‘Wachter, ik heb je zeker gered van een grote ramp. Dit zijn Duistervrienden die je bijna aan het Licht had helpen ontsnappen. Je behoort ter bestraffing aan de landvoogd gerapporteerd te worden, of misschien word je overgedragen aan de Ondervragers om je ware bedoelingen uit te zoeken.’ Hij zweeg even en proefde de vrees van de stadswacht; het leek hem niet te deren. ‘Dat zou je niet willen, toch? In plaats daarvan zal ik deze boosdoeners naar ons kampement brengen, zodat ze in het Licht ondervraagd kunnen worden – in plaats van jou, nietwaar?’

‘Ga jij mij naar je kamp brengen, Witmantel?’ Opeens klonk uit alle richtingen tegelijk Moiraines stem. Ze had zich bij de komst van de Kinderen in de nachtelijke schaduw teruggetrokken en schaduwen vlochten zich om haar heen. ‘Ga jij mij ondervragen?’ Duisternis wervelde om haar heen toen ze naar voren stapte; ze leek er groter door. ‘Ga jij mij tegenhouden?’

Ze deed nog een stap en Rhand snakte naar adem. Ze was groter; haar hoofd was op gelijke hoogte als het zijne, terwijl hij op Wolk zat. Schaduwen zweefden als donderwolken rond haar gezicht.

‘Aes Sedai,’ schreeuwde Bornhald en vijf zwaarden flitsten uit hun scheden. ‘Sterf!’ De andere vier aarzelden, maar hij haalde in dezelfde beweging naar haar uit.

Rhand liet een schreeuw horen toen de staf van Moiraine omhoogkwam om de kling tegen te houden. Dat fijnbewerkte hout kon onmogelijk de houw van staal tegenhouden. Zwaard ontmoette staf en vonken sproeiden als fonteinen rond. Onder sissend gedonder werd Bornhald tussen zijn witgemantelde gezellen teruggeslingerd. De vijf vielen op de grond. Slierten rook kringelden op uit Bornhalds zwaard, dat naast hem op de grond lag. De kling was in een rechte hoek omgebogen en bijna in twee stukken gesmolten.

‘Je waagt het mij aan te vallen!’ Moiraines stem bulderde als een wervelwind. Schaduwen trokken rond haar samen en bekleedden haar als een mantel. Dreigend rees ze op, ze was zo groot als de stadswal. Haar ogen schitterden van woede; een reuzin die naar mieren keek.

‘Rijden!’ schreeuwde Lan. Met een bliksemsnelle beweging greep hij de teugels van de witte merrie en sprong in zijn eigen zadel. ‘Nu!’ beval hij. Zijn schouders veegden langs de poortdeuren toen zijn hengst door de smalle opening galoppeerde.

Een ogenblik bleef Rhand als verstard staren. Moiraines hoofd en schouders staken nu boven de wallen uit. Stadswachten en Kinderen waren allemaal voor haar teruggedeinsd en stonden in een groep met hun ruggen tegen het wachthuisje. Het gezicht van de Aes Sedai ging schuil in de nacht, maar haar ogen, even licht als een volle maan, straalden van ongeduld en woede toen ze naar Rhand keek. Hij slikte moeizaam, porde Wolk in de flanken en galoppeerde achter de anderen aan.

Vijftig passen verder hield Lan in en Rhand keek om. De schaduwgestalte van Moiraine torende hoog boven de houten palissade uit. Haar hoofd en schouders vormden een diepere duisternis tegen de nachtelijke hemel, omringd door een zilveren lichtkrans van de verscholen maan. Terwijl hij met open mond toekeek, stapte de Aes Sedai over de muur. De poorten begonnen zich haastig te sluiten. Zodra haar voeten buiten de grond raakten, had ze opeens weer haar gewone lengte.

‘Houd de poort open!’ riep een onvaste stem binnen de stadswal. Rhand dacht dat het Bornhald was. ‘We moeten ze achtervolgen en gevangennemen!’ Maar de stadswachten gingen door. De poorten vielen dicht en kort erna dreunde de afsluitboom neer en was de poort gesloten. Misschien zijn sommige Witmantels minder gretig om het tegen een Aes Sedai op te nemen dan Bornhald.

Moiraine haastte zich naar Aldieb en streek eenmaal over de neus van de merrie voor ze haar staf weer in haar zadelriem terugstak. Rhand hoefde ditmaal niet te kijken om te weten dat er geen enkel barstje in de staf zat.

‘U was groter dan een reus,’ zei Egwene ademloos en ze verschoof op Belas rug. Niemand anders zei iets, maar Mart en Perijn stuurden hun paarden van de Aes Sedai weg.

‘Echt waar?’ zei Moiraine afwezig terwijl ze in haar zadel ging zitten.

‘Ik zag het!’ protesteerde Egwene.

‘De geest speelt spelletjes in de nacht; het oog ziet wat er niet is.’

‘We hebben geen tijd voor spelletjes,’ begon Nynaeve kwaad, maar Moiraine onderbrak haar.

‘Daar hebben we inderdaad geen tijd voor. Wat we bij De Bok en Leeuw hebben gewonnen, kunnen we hier verloren hebben.’ Ze keek om naar de poort en schudde het hoofd. ‘Ik wou dat de Draghkar op de grond bleef.’ Met een spottend gesnuif voegde ze eraan toe: ‘Of dat de Myrddraal echt blind was. Als ik dingen wens, kan ik net zo goed iets echt onmogelijks wensen. Maakt niet uit. Ze weten welke kant we opgaan, maar met geluk blijven we ze een stap voor. Lan!’

De zwaardhand trok naar het oosten, over de Caemlinweg en de anderen volgden hem. De hoeven stampten regelmatig over het ingeklonken zand van de weg.

Ze hielden een redelijke snelheid aan, een vlugge draf die de paarden een lange tijd zonder hulp van de Aes Sedai konden volhouden. Voor ze echter een uur onderweg waren, riep Mart en wees achter hem over de weg.

‘Kijk eens!’

Ze trokken de teugels aan en keken. Vlammen verlichtten de nacht boven Baerlon, alsof iemand een huizenhoog vreugdevuur had ontstoken dat de onderkant van de wolken rood kleurde. Vonken zwiepten hemelwaarts op de wind.

‘Ik heb hem gewaarschuwd,’ zei Moiraine, ‘maar hij wilde niet luisteren.’ Aldieb danste opzij, een spiegelbeeld van de ergernis van de Aes Sedai. ‘Hij wilde het niet ernstig opnemen.’

‘De herberg?’ vroeg Perijn. ‘De Bok en Leeuw? Hoe weet u dat zo zeker?’

‘Hoe toevallig kan dit zijn?’ vroeg Thom. ‘Het kan het huis van de landvoogd zijn, maar dat is het niet. En het is geen pakhuis of iemands fornuis of de hooistapel van je oma.’

‘Misschien schijnt het licht vannacht een beetje op ons,’ zei Lan en Egwene viel boos naar hem uit.

‘Hoe kunt u dat zeggen? De herberg van die arme baas Fits brandt af! Mensen kunnen gewond zijn.’

‘Als ze de herberg hebben aangevallen,’ zei Moiraine, ‘zijn ons vertrek uit de stad en mijn... vertoning misschien onopgemerkt gebleven.’

‘Tenzij de Myrddraal wil dat wij dat denken,’ voegde Lan eraan toe.

Moiraine knikte in het donker. ‘Misschien. In ieder geval moeten we ons haasten. Vannacht zullen we weinig rust kunnen nemen.’

‘Je hebt makkelijk praten, Moiraine,’ riep Nynaeve uit. ‘Hoe staat het met de mensen in de herberg? Er zullen gewonden zijn en de herbergier is zijn behuizing kwijt, door jou! Met al je gepraat over in het Licht lopen, ben je bereid verder te gaan zonder verder aan hem te denken. Zijn moeilijkheden komen door jou!’

‘Door die drie!’ zei Lan kwaad. ‘Het vuur, de gewonden, alles komt door die drie jongens. Het feit dat de prijs betaald moet worden, is het bewijs dat zij het waard zijn. De Duistere wil die jongens van jou en alles wat hij zo graag wil, moeten wij van hem weghouden. Of heb je liever dat ze in handen van de Schim vallen?’

‘Kalm, Lan,’ zei Moiraine. ‘Kalm. Wijsheid, jij denkt dat ik baas Fits en de mensen van de herberg kan helpen? Wel, je hebt gelijk.’ Nynaeve wilde iets zeggen, maar Moiraine wuifde het weg en praatte door. ‘Ik kan zelf teruggaan en wat hulp bieden. Niet al te veel, natuurlijk. Dat zou de aandacht vestigen op de mensen die ik help, aandacht waar ze me niet dankbaar voor zullen zijn, zeker niet met de Kinderen van het Licht in de stad. Dan kan alleen Lan jullie beschermen. Hij is heel goed, maar er is meer nodig als een Myrddraal en een vuist Trolloks jullie vinden. We kunnen natuurlijk allemaal teruggaan, hoewel ik betwijfel of ik iedereen onopgemerkt in Baerlon terug kan krijgen. En dan stel ik jullie bloot aan degenen die de herberg in brand hebben gestoken, om van de Witmantels maar te zwijgen. Welke van die mogelijkheden kies je, Wijsheid, als je mij was?’

‘Ik zou iets doen,’ mompelde Nynaeve onwillig.

‘En naar alle waarschijnlijkheid de Duistere aan zijn overwinning helpen,’ kaatste Moiraine terug. ‘Denk eraan, wat... wie hij wil. We zijn in oorlog, even zeker als iedereen in Geldan, hoewel er daar duizenden vechten en hier maar acht. Ik zal goud laten sturen naar Baas Fits, genoeg om De Bok en Leeuw weer op te bouwen, goud dat niet aan de Aes Sedai toegeschreven kan worden. En ook hulp voor elke gewonde. Meer dan dat zal hen slechts in gevaar brengen. Alles is niet zo eenvoudig als je denkt. Lan.’ De zwaardhand draaide zijn paard bij en reed weer verder.

Van tijd tot tijd keek Rhand om. Uiteindelijk zag hij alleen nog de gloed op de wolken en toen verdween zelfs die. Hij hoopte dat het goed was met Min.

Alles was nog aardedonker toen de zwaardhand hen ten slotte wegleidde van de harde zandweg en afsteeg. Rhand schatte dat de dageraad niet lang op zich zou laten wachten. Ze kluisterden de paarden, gezadeld en wel, en legden een koud kamp aan.

‘Een uur,’ waarschuwde Lan toen iedereen, behalve hij, zich in dekens had gerold. Hij zou de wacht houden terwijl zij sliepen. ‘We moeten zo snel mogelijk verder.’ De stilte daalde neer.

Kort daarna fluisterde Mart zo zacht dat Rhand het amper hoorde: ‘Ik zou willen weten wat Dav met die das heeft gedaan.’ Rhand schudde zwijgend zijn hoofd en Mart aarzelde. Ten slotte zei hij: ‘Ik dacht dat we veilig waren, weet je. Niets meer gezien na onze oversteek van de Taren en fijn in een stad met wallen om ons heen. Ik dacht dat we veilig waren. Toen kwam die droom. En een Schim. Zullen we ooit nog veilig zijn?’

Pas als we in Tar Valon zijn,’ antwoordde Rhand. ‘Dat zegt ze tenminste.’

‘Maar zijn wij daar veilig?’ vroeg Perijn zachtjes en het drietal keek naar de schaduw van de Aes Sedai. Lan was in het duister verdwenen; hij kon overal zijn.

Rhand gaapte opeens. De anderen bewogen zenuwachtig bij het geluid. ‘Ik denk dat we maar beter wat kunnen slapen,’ zei hij. ‘Wakker blijven brengt geen oplossingen.’

Perijn zei zacht: ‘Ze had iets kunnen doen.’

Niemand antwoordde.

Rhand draaide zich op zijn zij om van een wortel af te komen, probeerde op zijn rug te slapen, voelde een steen en rolde op zijn buik en op een andere wortel. Dit was geen goede kampeerplek. Hij leek totaal niet op de plekken die de zwaardhand op hun tocht na de Taren had uitgekozen. Hij viel in slaap en vroeg zich af of de in zijn ribben stekende wortels ervoor zouden zorgen dat hij niet zou dromen. Met pijnlijke ribben werd hij wakker doordat Lan zijn schouder aanraakte en hij was dankbaar dat hij zich niet kon herinneren of hij gedroomd had.

Het was nog donker, net voor de dageraad; toen de dekens waren opgerold en achter hun zadels lagen vastgebonden, liet Lan ze weer naar het oosten rijden. Toen de zon opkwam, ontbeten ze met dikke slaapogen. Ze aten slechts brood en kaas en dronken alleen water tijdens de rit. Ze zaten met hun rug naar de wind in hun mantels weggedoken. Iedereen behalve Lan. Hij at, maar had geen kringen om zijn ogen en dook niet in zijn mantel weg. Hij had zijn bijzondere mantel weer aan, die grijs en groen om hem heen fladderde. Hij sloeg er geen acht op en zorgde alleen dat zijn zwaardhand vrij bleef. Zijn gezicht vertoonde geen enkele uitdrukking, maar zijn ogen bleven ronddwalen, alsof hij elk ogenblik een hinderlaag verwachtte.

18

De Caemlinweg

De Caemlinweg verschilde niet zo erg van de Noorderweg die door Tweewater liep. Hij was uiteraard aanzienlijk breder en hij werd duidelijk veel meer gebruikt, maar ook de Caemlinweg was een verharde zandweg, aan beide zijden begrensd door bomen die zó in Tweewater hadden kunnen staan, zeker nu alleen de naaldbomen groen waren.

Het land zelf was wel anders, want tegen de middag slingerde de weg zich een laag heuvelland in. Twee dagen lang waren er slechts heuvels te zien, waar de weg soms doorheen liep, als ze tenminste niet te hoog voor het afgraven waren geweest. Doordat de zonnestralen iedere dag rechter omlaag vielen, werd het duidelijk dat de voor het oog kaarsrechte weg langzaam naar het zuidoosten leidde. Rhand had wel eens zitten dromen bij de oude kaart van meester Alveren – de helft van de jongens in Emondsveld had dat gedaan – en van wat hij zich herinnerde, maakte de weg een bocht rond iets wat de Heuvels van Abser werd genoemd, voor hij Wittebrug bereikte.

Van tijd tot tijd had Lan ze af laten stijgen boven op een heuvel, waar hij een goed uitzicht op de weg voor en achter hen had en eveneens op het omliggende gebied. De zwaardhand keek dan zorgvuldig rond terwijl de anderen hun benen strekten of onder de bomen zaten te eten.

‘Vroeger hield ik van kaas,’ zei Egwene op de derde dag na hun vertrek uit Baerlon. Ze zat met haar rug tegen de stam van een boom en trok een gezicht bij wat het middagmaal te bieden had; het was weer hetzelfde als met het ontbijt en met het avondeten zou het ook wel weer hetzelfde zijn. ‘Geen kans op thee. Lekkere hete thee.’ Ze trok haar mantel dichter om zich heen en zocht een ander plekje tegen de stam om uit de wervelende wind te komen.

‘Vlakbladthee en andilaswortel,’ zei Nynaeve net tegen Moiraine, ‘zijn het beste bij vermoeidheid. Je hoofd voelt weer helder en ze verzachten brandende, vermoeide spieren.’

‘Dat zullen ze zeker, denk ik,’ mompelde de Aes Sedai en ze keek Nynaeve van opzij aan.

Nynaeves kaak verstrakte, maar ze ging op dezelfde toon door. ‘Nou, als je niet geslapen hebt en nog van alles moet...’

‘Geen thee!’ zei Lan scherp tegen Egwene. ‘Geen vuur! We kunnen ze nog niet zien, maar ze zitten daar ergens achter ons, een Schim of twee en hun Trolloks, en ze weten dat we deze weg gebruiken. Het is niet nodig ze precies te vertellen waar we zitten.’

‘Ik vroeg ook niets,’ mompelde Egwene in haar mantel, ‘ik vond het alleen jammer.’

‘Als ze weten dat we op de weg zijn,’ vroeg Perijn, ‘waarom trekken we dan niet dwars door het land naar Wittebrug?’

‘Zelfs Lan kan dwars door het land niet zo snel reizen als over de weg,’ zei Moiraine, die Nynaeve onderbrak, ‘zeker niet door de Heuvels van Abser.’ De Wijsheid zuchtte van ergernis. Rhand vroeg zich af wat ze van plan was. Nadat ze de eerste dag de Aes Sedai volledig had genegeerd, had ze de laatste twee dagen geprobeerd met haar over kruiden te praten. Moiraine schoof weg van de Wijsheid en vervolgde: ‘Waarom denk je anders dat er zoveel bochten in de weg zijn? Toch om die heuvels te vermijden! En we zouden uiteindelijk weer op de weg uitkomen en ze dan mogelijk voor ons hebben in plaats van achter ons.’

Rhand twijfelde en Mart mompelde iets over de lange omweg.

‘Hebben jullie vanmorgen één boerderij gezien?’ vroeg Lan. ‘Of zelfs maar de rook uit een schoorsteen? Nee, dat hebben jullie niet, want van Baerlon tot aan Wittebrug is het een en al woest gebied en in Wittebrug moeten we de Arinelle over. Daar is de enige brug over de Arinelle ten zuiden van Maradon.

‘En dat ligt hoog in het noorden, in Saldea,’ voegde Moiraine eraan toe.

Thom snoof en blies zijn snorharen omhoog. ‘En waarom zouden ze dan al niet iemand of iets in Wittebrug hebben?’

Uit het westen klonk het scherpe geschal van een hoorn en Lan zocht snel de weg achter hen af. Rhand voelde een rilling. Een deel van hem bleef kalm genoeg om te denken: tien span, op z’n hoogst. ‘Dat kunnen ze ook, speelman,’ zei de zwaardhand. ‘We vertrouwen op het Licht en op geluk. Maar nu weten we inderdaad zeker dat er Trolloks achter ons zitten.’

Moiraine klopte haar handen af. ‘Tijd om verder te gaan.’ De Aes Sedai steeg op.

Daarop haastte iedereen zich naar de paarden, opgejaagd door hernieuwd hoorngeschal. Deze keer gaven anderen antwoord. Rhand maakte zich klaar om Wolk meteen aan te sporen tot galop en ook de anderen grepen de teugels even ijverig vast. Iedereen, behalve Lan en Moiraine. De zwaardhand en de Aes Sedai wisselden een lange blik.

‘Houd ze in beweging, Moiraine Sedai,’ zei Lan ten slotte. ‘Zodra ik kan, kom ik terug. U zult het weten wanneer ik faal.’ Hij legde een hand op Mandarbs zadel, sprong op de zwarte hengst en galoppeerde de heuvel af. Naar het westen. Weer klonken de hoorns.

‘Het Licht zij met je, laatste Heer van de Zeven Torens,’ zei Moiraine zo zacht dat Rhand het nauwelijks kon horen. Ze haalde diep adem en wendde Aldieb naar het oosten. ‘We moeten verder,’ zei ze en ze zette het paard aan tot een trage, regelmatige draf. De anderen volgden haar dicht op elkaar.

Rhand keek nog een keer achter zich om Lan te zoeken, maar de zwaardhand was al tussen de lage heuvels en bladerloze bomen uit het zicht verdwenen. Laatste Heer van de Zeven Torens, had ze hem genoemd. Hij vroeg zich af wat het betekende. Hij dacht dat alleen hij het had opgevangen, maar Thom zat op zijn snorpunten te bijten en zijn gezicht vertoonde een nadenkende frons. De speelman leek heel veel dingen te weten.

De hoorns riepen en antwoordden nogmaals achter hen. Rhand schoof in zijn zadel heen en weer. Ze waren ditmaal dichterbij, dat wist hij zeker. Acht span, misschien zeven. Mart en Egwene keken om en Perijn dook in elkaar, alsof hij dacht dat iets hem in de rug zou treffen. Nynaeve reed naar voren om met Moiraine te praten.

‘Kunnen we niet sneller rijden?’ vroeg ze. ‘Die hoorns komen dichterbij.’

De Aes Sedai schudde van nee. ‘Waarom laten ze ons weten dat zeer zijn? Misschien omdat wij ons dan verder haasten zonder te denken aan wat er op de weg voor ons kan zijn.’

Ze gingen door in dezelfde gestage draf. Met tussenpozen schalden de hoorns achter hen en iedere keer klonk het geluid dichterbij.

Rhand probeerde er niet aan te denken hoe dichtbij, maar bij iedere scherpe hoornstoot drong de gedachte zich toch op. Vijf span, dacht hijbezorgd, toen Lan opeens in volle galop op de heuvel achter hen opdoemde.

Hij kwam naast Moiraine rijden. ‘Minstens drie vuisten Trolloks, elk geleid door een Halfman. Misschien vijf.’

‘Als je zo dichtbij was dat je ze kon zien,’ zei Egwene bezorgd, ‘dan konden ze jou ook zien. Ze zouden je op de hielen kunnen zitten.’

‘Hij is niet gezien.’ Nynaeve rechtte haar rug toen iedereen haar aankeek. ‘Ik heb zijn spoor gevolgd, weet je nog?’

‘Stil,’ beval Moiraine. ‘Lan vertelt ons net dat er mogelijk vijfhonderd Trolloks achter ons zijn.’ Een verbijsterde stilte volgde tot Lan weer sprak.

‘En ze lopen snel op ons in. Ze halen ons in een klein uur in.’ Half tegen zichzelf zei de Aes Sedai: ‘Als ze er eerder al zoveel hadden, waarom werden ze dan niet gebruikt in Emondsveld? En als ze er toen nog niet zoveel hadden, hoe zijn ze dan hier gekomen?’

‘Ze hebben zich verspreid, zodat ze ons voor hen uit kunnen drijven,’ zei Lan, ‘met verkenners die voor de hoofdmacht uittrekken.’

‘Waar willen ze ons heen drijven?’ peinsde Moiraine. Bij wijze van antwoord klonk ver in het westen een hoorn, een lang aangehouden gejammer dat door andere werd beantwoord. Allemaal vóór hen uit.

Moiraine hield Aldieb in; de anderen volgden haar voorbeeld. ‘Thom en de Emondsvelders keken bevreesd rond. Hoorns schalden nu luid, zowel voor als achter hen. Rhand vond dat ze triomfantelijk klonken.

‘Wat doen we nu?’ wilde Nynaeve boos weten. ‘Waar gaan we heen?’

‘Alleen noord of zuid blijven ons nog over,’ zei Moiraine eerder hardop denkend dan dat ze de Wijsheid antwoord wilde geven, in het zuiden liggen de kale, dode Heuvels van Abser en de Taren, zonder mogelijkheid haar over te steken en zonder scheepvaart. Naar het noorden kunnen we voor het vallen van de avond de Arinelle bereiken en daar hebben we kans op een vrachtvaarder. Tenminste, als het ijs in Maradon is gebroken.’

‘Er is een plek waar de Trolloks niet zullen komen,’ zei Lan, maar Moiraine schudde meteen fel haar hoofd.

‘Nee!’ Ze gebaarde naar Lan en hij hield zijn hoofd vlak bij het hare, zodat hun gesprek niet afgeluisterd kon worden.

De hoorns schalden en Rhand voelde hoe Wolk zenuwachtig heen en weer danste.

‘Ze proberen ons bang te maken,’ gromde Thom, die probeerde zijn paard te kalmeren. Het klonk half boos en half alsof de Trolloks erin slaagden. ‘Ze proberen ons zo bang te maken dat we in paniek op de vlucht slaan. Dan hebben ze ons meteen.’

Bij ieder hoorngeschal draaide Egwene haar hoofd. Ze tuurde strak naar voren, dan weer naar achteren, alsof ze de eerste Trolloks zocht.

Rhand wilde hetzelfde doen, maar probeerde het te verbergen. Hij bewoog Wolk dichter naar haar toe.

‘We gaan naar het noorden,’ kondigde Moiraine aan.

De hoorns klaagden schril toen ze de weg verlieten en de omringende heuvels in draafden.

De heuvels waren laag, maar het was voortdurend omhoog en omlaag, zonder ooit een vlak stuk, onder kale bomen en dode struiken. De paarden beklommen zwoegend de ene helling en draafden de andere weer af. Lan zette er een flinke draf in, sneller dan op de Caemlinweg.

Takken zwiepten tegen Rhands gezicht en borst. Oude klimplanten en ranken grepen zijn armen en soms werd zijn voet uit de beugel getrokken. De klagende hoorns kwamen dichterbij en klonken steeds vaker.

Hoe hard Lan hen ook voortdreef, ze kwamen niet erg snel vooruit. Elke stap vooruit kostte twee stappen omhoog of omlaag en iedere pas verder was een vermoeiende worsteling. De hoorns naderden. Twee span, dacht hij. Misschien minder.

Na een tijdje begon Lan alle kanten uit te kijken. De harde lijnen van zijn gezicht stonden bijna bezorgd, wat Rhand nog niet eerder had gezien. Eenmaal ging de zwaardhand in zijn stijgbeugels staan om achter zich te turen, maar Rhand zag alleen maar bomen. Lan zette zich weer in het zadel en zocht het bos weer af. Onbewust schoof hij zijn mantel terug om zijn zwaard vrij te maken.

Rhand keek Mart vragend aan, maar Mart grimaste slechts naar de rug van de zwaardhand en haalde hulpeloos zijn schouders op.

Toen keek Lan om en zei: ‘Er zijn Trolloks vlakbij.’ Ze kwamen op een heuveltop en begonnen af te dalen. ‘Waarschijnlijk enkele verkenners die voor de anderen zijn uitgestuurd. Als we ze tegenkomen, blijf dan koste wat kost vlak bij me en doe wat ik doe. We moeten deze richting tegen elke prijs aanhouden.’

‘Bloed en as!’ mompelde Thom. Nynaeve gebaarde Egwene dichterbij te komen.

Hier en daar stonden groepjes naaldbomen die de enige beschutting vormden, maar Rhand probeerde alle kanten tegelijk uit te kijken. Zijn verbeelding veranderde de grijzige boomstammen die hij vanuit zijn ooghoeken zag, in Trolloks. Ook de hoorns klonken dichterbij. En vlak achter hen. Hij wist het zeker. Achter hen en vlakbij.

Ze bereikten de volgende heuveltop.

Onder hen, net aan de voet van de helling, marcheerden Trolloks. Ze droegen stokken met grote koordlussen of lange haken. De rij strekte zich ver naar beide kanten uit, de laatsten waren niet te zien, maar in het midden, recht voor Lan, reed een Schim.

De Myrddraal leek te aarzelen toen de mensen boven aan de heuvel verschenen. Het volgende ogenblik trok hij een zwaard met eenzelfde zwarte kling als Rhand zich benauwd herinnerde en zwaaide ermee boven zijn hoofd. De Trolloks klauterden naar voren.

Zelfs voordat de Myrddraal bewoog, lag Lans zwaard al in zijn hand.

‘Blijf vlak bij me!’ riep hij, en Mandarb dook de helling af naar de Trolloks. ‘Voor de Zeven Torens,’ riep hij.

Rhand slikte en dreef de grijze voorwaarts; de hele groep stormde achter de zwaardhand omlaag. Verrast zag hij dat hij Thams zwaard in zijn hand hield. Aangevuurd door Lans kreet vond hij zijn eigen schreeuw: ‘Manetheren! Manetheren’

Maar Mart schreeuwde: ‘Carai an Caldazar! Carai an Ellisande! Al Ellisande!’

Het hoofd van de Schim wendde zich van de Trolloks naar de ruiters die op hem afstormden. Het zwarte zwaard bevroor boven zijn hoofd; de opening van de mantelkap draaide rond en zocht tussen de aanstormende ruiters.

Toen bereikte Lan de Myrddraal, terwijl de anderen de rij Trolloks bestormden. Het wapen van de zwaardhand sloeg op het zwarte staal uit de smidsvuren van Thakan’dar met een galm als een grote klok die hol in het dal weerkaatste. Een blauwe lichtflits vulde de lucht als bliksemvuur.

Namaakmensen met dierensnuiten zwermden om iedere mens heen terwijl vangstokken en haken rondzwaaiden. Alleen Lan en de Myrddraal vermeden ze; die twee vochten in een lege cirkel, met zwarte paarden die zich stap voor stap naar elkaar toe bewogen en met zwaarden die slag op slag sloegen. De lucht flitste en weergalmde van de slagen.

Wolk gilde met rollende ogen, bokte en sloeg met zijn hoeven naar de grauwende scherpgetande snuiten die hen omringden. Zware lijven drongen schouder aan schouder op. Meedogenloos dreef Rhand zijn hielen in de flanken en spoorde de grijze nietsontziend aan. Hij zwaaide zijn zwaard onhandig rond alsof hij niets van Lans lessen had geleerd en hout aan het hakken was. Egwene! Wanhopig zocht hij haar, terwijl hij zijn grijze verder dreef en zich een pad door de harige lijven houwde alsof hij struiken omhakte.

Moiraines witte merrie sprong en bleef op het kleinste teken van de teugels staan. Het gezicht van de Aes Sedai stond even hard als dat van Lan terwijl ze haar staf rondzwaaide. Vlammen omhulden Trolloks, barstten dan uit in brullend geraas en lieten verstarde en misvormde gestalten op de grond achter. Nynaeve en Egwene reden vlak naast de Aes Sedai mee; hun tanden blikkerden bijna even woest als die van de Trolloks en hun messen lagen in de hand, maar het korte lemmet zou nutteloos zijn als de Trolloks te dichtbij kwamen.

Rhand probeerde Wolk naar ze toe te sturen, maar de grijze leek dol. Briesend en wild trappelend worstelde Wolk zich verder, hoe hard Rhand ook aan de teugels trok.

Rond de drie vrouwen ontstond een lege ruimte toen de Trolloks voor Moiraines staf probeerden weg te vluchten. Terwijl zij haar probeerden te vermijden, zocht de Aes Sedai hen juist op. Vlammen laaiden op en de Trolloks huilden van razernij en woede. Boven het gebrul en gedonder uit klonk het galmen van Lans zwaard tegen dat van de Myrddraal; de lucht rond hen vlamde blauw op, opnieuw en opnieuw.

Een lus aan het eind van een stok gleed langs Rhands hoofd. Met een onhandige zwaai sloeg hij de vangstok doormidden en hakte toen in op de Trollok met de geitensnuit die de stok vasthield. Een haak greep van achteren zijn schouder en bleef vastzitten in zijn mantel, waardoor hij achterover werd gerukt. Hij verloor bijna zijn zwaard en om te blijven zitten klemde hij zich wanhopig vast aan de zadelknop. Wolk draaide rond en hinnikte schril. Rhand hield uit alle macht het zadel en de teugels vast; hij kon voelen hoe hij door de haak duim voor duim weggleed. Wolk zwaaide rond en heel even zag Rhand Perijn, half uit zijn zadel, vechtend om zijn bijl aan drie Trolloks te ontworstelen. Ze hadden hem aan een arm en beide benen vast. Wolk dook omlaag en Rhands ogen zagen alleen nog Trolloks. Een Trollok sprong naar voren en greep Rhands been en trok zijn voet uit de stijgbeugel. Hijgend liet hij het zadel los om hem neer te steken. Meteen trok de haak hem uit zijn zadel, achter op Wolk; alleen doordat hij wanhopig de teugels vasthield, viel hij niet op de grond. Wolk stapte wild achteruit en brieste. Op hetzelfde ogenblik hield het trekken op. De Trollok bij zijn been stak zijn handen op en gilde. Alle Trolloks krijsten en jankten, alsof alle honden ter wereld gek waren geworden.

Rond de mensen vielen alle Trolloks kronkelend op de grond, rukten aan hun vacht of haar en klauwden in hun eigen snuiten. Ze hapten in de grond, beten in het niets, jankten, jankten en jankten.

Toen zag Rhand de Myrddraal. Nog steeds rechtop in het zadel van het wild rondspringende paard, nog steeds het zwarte zwaard rondzwaaiend, maar zonder hoofd.

‘Hij sterft pas als de nacht valt,’ moest Thom schreeuwen, zwaar hijgend boven het onophoudelijke gekrijs uit. ‘Niet geheel. Dat heb ik in ieder geval gehoord.’

‘Rijden!’ brulde Lan kwaad. De zwaardhand had Moiraine en de andere twee vrouwen reeds bij zich en was al halverwege de volgende helling. ‘Dit zijn ze niet allemaal!’ Naast het gegil van de Trolloks op de grond hoorden ze uit het oosten, westen en zuiden inderdaad de klagende hoorns weer.

Wonderlijk genoeg was Mart de enige die van zijn paard was getrokken.

Rhand draafde naar hem toe, maar Mart trok zelf al rillend een lus van zich af, pakte zijn boog en klauterde zonder hulp weer in het zadel, hoewel hij langs zijn keel wreef.

De hoorns basten als honden die de geur van een hert in de neus kregen. Honden die hen insloten. Mocht Lan eerder al een flinke draf hebben ingezet, nu reed hij tweemaal zo snel, tot de paarden sneller tegen een helling opkrabbelden dan ze eerder omlaag hadden gehold. Heuvelafwaarts gooiden ze zich bijna omlaag. Maar nog steeds kwamen de hoorns dichterbij, tot ze de schorre kreten van de achtervolgers konden horen als de hoorns even zwegen. Uiteindelijk bereikten de mensen een heuveltop en zagen toen op de heuvel achter hen de Trolloks verschijnen. De heuvel werd zwart van de Trolloks, snuiten en jankende verwrongen bekken, overheerst door drie Myrddraal die allen angst aanjoegen. Slechts honderd stap scheidde de twee groepen.

Rhands hart kromp ineen als een verschrompelde druif. Drie!

De zwarte zwaarden van de Myrddraal verhieven zich tegelijk; een dikke laag Trolloks rolde van de heuvel af, overwinningskreten klonken op en vangstokken dansten op en neer toen ze naar beneden renden.

Moiraine stapte van Aldieb af. Kalm haalde ze iets uit haar buidel en pakte het uit. Rhand ving een glimp op van donker ivoor. De angreaal. Met de angreaal in de ene en de staf in de andere hand zette de Aes Sedai zich schrap, met haar gezicht naar de aanstormende Trolloks en de zwarte zwaarden van de Schimmen. Ze hier haar staf hoog en stootte die toen voor haar voeten in de grond.

De aarde dreunde als een ijzeren ketel waar met een smidshamer op wordt geslagen. De holle galm vervaagde en stierf weg. Heel even was het stil. Alles was stil. De wind was gaan liggen. Het geschreeuw van de Trolloks verstilde; zelfs hun stormloop vertraagde en stopte. Eén hartslag lang wachtte iedereen. Langzaam keerde het doffe dreunen terug en het veranderde in een laag gerommel dat toenam tot de aarde zelf begon te kreunen.

De grond beefde onder Wolks hoeven. Dit was een daad van een Aes Sedai zoals de verhalen vertelden. Rhand wilde dat hij honderd span weg was. Het trillen werd een schudden dat de bomen om hen heen deed beven. De grijze struikelde en viel bijna. Zelfs Mandarb en de ruiterloze Aldieb steigerden alsof ze dronken waren, en wie te paard zat, moest zich aan iets, aan teugels of manen, vastklampen om in het zadel te blijven.

De Aes Sedai stond nog steeds zoals in het begin. Ze hield de angreaal en haar in de heuveltop gestoken staf vast en noch zij, noch de staf bewoog een duim ondanks alle schokken en trillingen om haar heen. Toen rimpelde vlak voor haar staf de grond en golfde naar de Trolloks toe als rimpels in een vijver, rimpels die al rollend hoger worden. Bladerloze struiken werden ontworteld, dode bladeren werden opgegooid, en de rimpels groeiden en werden golven aarde die op de Trolloks afrolden. In het dal zwiepten bomen als twijgen in de handen van kleine jongens. Op de andere helling vielen de Trolloks in verwarde hopen neer, tuimelden rond op de ziedende aarde. Maar de Myrddraal trokken naast elkaar verder op alsof de grond om hen heen helemaal niet schudde. Hun doodszwarre paarden misten geen enkele stap, de hoeven werden tegelijk geheven. Overal rond de zwarte rossen rolden de Trolloks in het rond en grepen jankend naar de helling die hen opstuwde, maar de Myrddraal kwamen langzaam dichterbij.

Moiraine hief haar staf en de aarde verstilde, maar ze was nog niet klaar. Ze wees naar het dal tussen de heuvels en een vlam sprong op uit de grond, een vlammende fontein van twintig voet hoog. Ze spreidde haar armen en het vuur snelde naar links en rechts, zo ver als het oog reikte, een muur van vuur die de mensen van de Trolloks scheidde. Door de hitte moest Rhand zelfs op de heuveltop zijn handen voor zijn gezicht houden. De zwarte rossen van de Myrddraal krijsten, ondanks de vreemde krachten die ze bezaten. Ze stapten weerbarstig achteruit en verzetten zich tegen hun ruiters toen de Myrddraal ze sloegen en probeerden ze door de vlammen te laten rijden.

‘Bloed en as,,’ zei Mart zwakjes. Rhand knikte stom.

Opeens zakte Moiraine in elkaar; ze zou zijn gevallen als Lan niet van zijn paard was gesprongen om haar op te vangen. ‘Rij verder,’ zei hij tegen de anderen. De barsheid in zijn stem stak schril af tegen de tederheid waarmee hij de Aes Sedai in het zadel zette. ‘Dat vuur blijft niet branden. Schiet op! Elke minuut telt!’

Maar de muur van vlammen brulde alsof die altijd zou branden. Rhand besloot er niet over te twisten. Ze galoppeerden zo snel hun paarden konden naar het noorden. De hoorns in de verte bliezen schril hun teleurstelling, alsof ze reeds wisten wat er was gebeurd, en zwegen toen.

Lan en Moiraine haalden de anderen gauw in, hoewel Lan Aldieb aan de teugel meetrok en de Aes Sedai zat te zwaaien in haar zadel en met beide handen de zadelknop vasthield. ‘Ik ben zo weer in orde,’ zei ze toen ze hun bezorgde blikken zag. Ze klonk vermoeid maar vol vertrouwen en haar blik was even dwingend als altijd. ‘Ik ben niet op mijn best als ik met Aarde en Vuur werk. Een kleinigheid.’

Het tweetal ging weer op kop en hield er een snelle gang in. Rhand dacht niet dat Moiraine bij een snellere draf in het zadel kon blijven. Nynaeve reed naar voren, tot naast de Aes Sedai, en steunde haar met een hand. Terwijl de groep doorreed, bleven de twee vrouwen een tijdlang fluisteren. Toen zocht de Wijsheid in haar mantel en reikte Moiraine een klein pakje aan. Moiraine maakte het open en stak de inhoud in haar mond. Nynaeve zei nog iets en liet zich toen weer terugvallen naar de anderen en negeerde hun vragende blikken. Ondanks hun toestand meende Rhand een klein voldaan blikje te zien. Hij gaf er niet echt om wat de Wijsheid van plan was. Hij bleef maar over het gevest van zijn zwaard wrijven en telkens als hij besefte wat hij aan het doen was, keek hij verbaasd omlaag. Dus zo gaat het er in een veldslag aan toe. Hij kon zich er niet veel meer van herinneren, niet een bepaald gedeelte tenminste. In zijn hoofd was de hele slag een chaos, een in elkaar gesmolten massa harige snuiten en vrees. Vrees en hitte. Het was net een hete zomermiddag geweest en hij begreep niet waardoor dat kwam. De ijzige wind probeerde de druppels zweet op zijn gezicht en lichaam te bevriezen.

Hij keek even naar zijn twee vrienden. Mart zat met een puntje van zijn mantel zijn gezicht droog te wrijven. Perijn staarde naar iets in de verte wat hem niet aanstond en leek de zweetdruppels op zijn voorhoofd niet te voelen.

De heuvels werden lager en het land werd vlakker, maar in plaats van zich verder te haasten hield Lan zijn paard in. Nynaeve maakte een beweging alsof ze zich weer bij Moiraine wilde voegen, maar een blik van de zwaardhand hield haar op afstand. Hij en de Aes Sedai reden verder en staken hun hoofden bij elkaar en uit Moiraines gebaren bleek dat ze een meningsverschil hadden. Nynaeve en Thom keken strak naar het tweetal, de Wijsheid met een bezorgde frons op haar voorhoofd. De speelman zat binnensmonds te mompelen en keek nu en dan achter hen, maar de anderen vermeden naar het tweetal te kijken. Wie wist wat een ruzie tussen een Aes Sedai en een zwaardhand zou brengen?

Na een paar minuten zei Egwene zachtjes tegen Rhand, terwijl ze schuw naar het nog ruziënde paar keek: ‘Die dingen die je tegen de Trolloks schreeuwde...’ Ze zweeg alsof ze niet wist hoe ze verder moest gaan.

‘Wat is daarmee?’ vroeg Rhand. Hij voelde zich verlegen – oorlogskreten pasten bij zwaardhanden, maar het volk van Tweewater deed dat soort dingen niet, wat Moiraine ook mocht hebben verteld – maar als ze hem ermee wilde plagen... ‘Mart moet dat verhaal wel tien keer hebben naverteld.’

‘En slecht ook,’ wierp Thom op. Mart protesteerde grommend.

‘Hoe hij het ook heeft verteld,’ zei Rhand, ‘we hebben het allemaal verschillende keren gehoord. Bovendien moesten we toch iets roepen. Ik bedoel, wat doe je anders op zo’n moment? Je hebt Lan gehoord.’

‘En wij hebben er het recht toe,’ voegde Perijn er nadenkend aan toe.

‘Moiraine zegt dat wij allen afstammen van die mensen van Manetheren. Zij hebben tegen de Duistere gevochten en nu vechten wij tegen de Duistere. Dat geeft ons het recht.’

Egwene snoof als om te tonen wat ze daarvan dacht. ‘Daar had ik het niet over. Wat... wat was jij aan het roepen, Mart?’

Mart haalde zijn schouders op, niet op zijn gemak. ‘Weet ik niet meer.’ Hij keek hen verdedigend aan. ‘Echt, ik weet het niet. Het is allemaal mistig. Ik weet niet wat het was, of waar het vandaan kwam, of wat het betekent.’ Hij lachte schaapachtig. ‘Ik denk niet dat het iets betekent.’

‘Ik denk... ik denk van wel,’ zei Egwene langzaam. Toen je dat riep, dacht ik even dat ik het begreep. Maar het is helemaal weg.’ Ze zuchtte en schudde haar hoofd. ‘Misschien heb je gelijk. Vreemd wat je je op zo’n moment kunt verbeelden, niet?’

‘Carai an Caldazar,’ zei Moiraine. Ze draaiden zich allemaal om en staarden haar aan. ‘Carai an Ellisande. Al Ellisande. Voor de eer van de Rode Adelaar. Voor de eer van de Zonneroos. De Zonneroos. De oeroude strijdkreet van Manetheren en de strijdkreet van haar laarste koning. Eldrene werd de Zonneroos genoemd.’ Moiraines glimlach omvatte zowel Egwene als Mart, hoewel haar blik iets langer op hem dan op haar leek te rusten. ‘Het bloed van Aemons geslacht is nog sterk in Tweewater. Nog steeds zingt het oude bloed.’

Mart en Egwene keken elkaar aan, terwijl alle anderen hen aanstaarden. Egwene zette grote ogen op en haar mond wilde voortdurend een glimlach vormen, die ze iedere keer weer verbeet als hij begon, alsof ze niet zeker wist hoe ze dat gepraat over het oude bloed op moest vatten. Mart wist het wel, aan de nijdige frons op zijn gezicht te zien.

Rhand dacht dat hij wist wat Mart dacht. Hetzelfde waar hij aan dacht. Als Mart een afstammeling was van de oeroude koningen van Manetheren, dan waren de Trolloks misschien naar hém op jacht en niet naar hun drieën. Hij schaamde zich voor die gedachte. Hij liep rood aan en toen hij de berouwvolle grijns op Perijns gezicht zag, wist hij dat Perijn precies hetzelfde had gedacht.

‘Ik kan niet zeggen dat ik ooit van zoiets heb gehoord,’ zei Thom even later. Hij schudde even met zijn schouders en sprak bruusk verder. ‘Een andere keer maak ik er mogelijk een verhaal van, maar op dit moment... Bent u van plan de rest van de dag hier te blijven, Aes Sedai?’

‘Nee,’ antwoordde Moiraine, haar teugels aantrekkend.

Uit het zuiden weerklonk een Trollokhoorn, alsof die haar antwoord wilde onderstrepen. Nog meer hoorns uit oost en west gaven antwoord. De paarden hinnikten en stapten zenuwachtig opzij.

‘Ze zijn voorbij het vuur,’ zei Lan kalm. Hij wendde zich tot Moiraine. ‘U bent nog niet sterk genoeg voor wat u van plan bent, niet zonder te rusten. En Myrddraal noch Trollok zal die plek betreden.’

Moiraine hief haar hand alsof ze hem tot zwijgen wilde brengen, zuchtte toen en liet hem weer zakken. ‘Goed dan,’ zei ze geërgerd. ‘Je hebt gelijk, veronderstel ik, maar ik had liever gehad dat we een andere keus hadden.’ Ze trok haar staf uit de zadelriem. ‘Ga om me heen staan, jullie allemaal. Zo dichtbij als je kunt. Dichterbij.’

Rhand dwong Wolk tot naast de merrie van de Aes Sedai. Op aandringen van Moiraine bleven ze steeds nauwer aansluiten, tot het hoofd van ieder paard over de schoft of het kruis van een ander stak. Pas toen was de Aes Sedai tevreden. Zonder iets te zeggen richtte ze zich op in haar stijgbeugels en zwaaide met haar staf over hun hoofden. Ze rekte zich om er zeker van te zijn dat de cirkel iedereen omvatte.

Rhand dook iedere keer als de staf over hem heen bewoog in elkaar. Met elke zwaai schoot er een prikkeling door hem heen. Hij had de staf met gesloten ogen kunnen volgen door het rillen van zijn lichaam als de staf over hem heen zwaaide. Het verraste hem niet dat Lan er als enige niet door werd beïnvloed.

Opeens wees Moiraine met de staf naar het westen. Dode bladeren wervelden op en takken zwaaiden alsof een stofwolk in de door haar aangewezen richting wegschoot. Toen de onzichtbare werveling uit het zicht verdween, zakte ze met een zucht weer in het zadel neer. ‘Voor de Trolloks,’ zei ze, ‘lijken onze geuren en sporen dat daar te volgen. De Myrddraal zullen het op een gegeven moment doorzien, maar dan...’

‘Maar dan,’ zei Lan, ‘zijn wij verdwenen.’

‘Uw staf is heel machtig,’ zei Egwene, wat een honend gesnuif van Nynaeve opleverde.

Moiraine klakte met haar tong. ‘Ik heb je verteld, kind, dat dingen geen kracht hebben. De Ene Kracht komt van de Ware Bron en alleen een levende geest kan die beheersen. Dit is zelfs geen angreaal, louter een hulp om me te concentreren.’ Vermoeid stak ze haar staf terug achter haar zadelriem. ‘Lan?’

‘Volg me,’ zei de zwaardhand, ‘en houd je gedeisd. Alles zal voor niets zijn geweest als de Trolloks ons horen.’

Toen leidde hij hen verder naar het noorden, niet in de roffelendedraf die ze eerder hadden aangehouden, maar in de snelle draf waarmee ze de Caemlinweg hadden gevolgd. Het land werd steeds vlakker, hoewel het bos net zo dicht bleef.

Hun pad was niet langer recht, zoals eerst, want Lan leidde hen over harde grond en rotsgrond, en niet meer door struikgewas maar eromheen. Nu en dan liet hij zich afzakken, waarbij hij zorgvuldig hun spoor bekeek. Als iemand maar durfde te kuchen, ontlokte hem dat scherp gegrom.

Nynaeve reed naast de Aes Sedai en op haar gezicht vocht afkeer met bezorgdheid. En er was nog iets, dacht Rhand, bijna alsof de Wijsheid ergens op uit was. Moiraines schouders hingen omlaag en ze hield haar teugels en zadel met beide handen vast en zwaaide bij iedere stap van Aldieb heen en weer. Het leggen van een vals spoor, hoe klein ook, had haar na het scheppen van een aardbeving en een muur van vlammen duidelijk heel veel kracht gekost, kracht die ze niet kon missen.

Rhand wilde bijna dat de hoorns weer zouden beginnen. Op die manier kon je tenminste schatten hoe ver de Trolloks achterlagen. En de Schimmen.

Hij bleef maar omkijken en was dus niet de eerste die zag wat voor hen opdoemde. Toen hij keek, staarde hij ernaar en werd met stomheid geslagen. Een grote onregelmatige massa strekte zich naar alle kanten uit, zo ver als hij kon kijken. Op de meeste plekken was hij even hoog als de bomen en hier en daar staken er zelfs nog spitsen bovenuit. Bladerloze ranken en klimplanten bedekten het geheel in dikke lagen. Een rotswand? De ranken maken het beklimmen gemakkelijk, maar we krijgen de paarden nooit boven.

Toen ze dichterbij reden, zag hij opeens een toren. Een echte toren, niet een of andere rotsmassa, met een vreemde spitse koepel erop.

‘Een stad!’ zei hij. En een stadsmuur en de spitsen waren wachttorens op de muur. Zijn mond viel open. Het moest wel tien keer zo groot zijn als Baerlon. Vijftig keer zo groot.

Mart knikte. ‘Een stad,’ beaamde hij. ‘Maar hoe kan er hier een stad liggen, midden in dit bos?’

‘En zonder mensen,’ zei Perijn. Toen ze hem aankeken, wees hij naar de muur. ‘Zouden mensen daar allemaal planten over laten groeien? Je weet hoe klimplanten een muur kunnen vernielen. Kijk eens hoe vervallen hij is.’

Wat Rhand toen zag, paste bij Perijns opmerking. Perijn had gelijk.

Onder vrijwel iedere plek waar de muur lager was, lag een met struiken begroeid heuveltje: puin van de ingestorte muur erboven. Geen twee wachttorens waren even hoog.

‘Ik vraag me af welke stad dit was,’ peinsde Egwene. ‘Ik vraag me af wat ermee is gebeurd. Ik kan me niet herinneren of het op paps kaart stond.’

‘Hij werd Aridhol genoemd,’ zei Moiraine. ‘In de tijd van de Trollok-oorlogen was deze stad een bondgenoot van Manetheren.’ Ze staarde naar de geweldige muren en leek de anderen te vergeten, zelfs Nynaeve, die haar met een hand in het zadel hield. ‘Toen Aridhol stierf, kreeg deze plaats een andere naam.’

‘Welke naam?’ vroeg Mart.

‘Hier,’ zei Lan. Hij hield Mandarb in voor wat vroeger een poortopening was geweest, breed genoeg om vijftig man naast elkaar naar binnen te laten. Alleen de vervallen, dicht met ranken begroeide wachttorens waren er nog; van een poort viel niets te bekennen. ‘We gaan hier naar binnen.’ In de verte klonken schrille Trollokhoorns. Lan tuurde in de richting van het geluid, keek toen naar de zon die halverwege de boomkruinen in het westen was. ‘Ze hebben ontdekt dat het een vals spoor is. Kom, we moeten voor donker onderdak vinden.’

‘Hoe heette de stad?’ vroeg Mart weer.

Moiraine gaf antwoord toen ze de stad inreden. ‘Shadar Logoth,’ zei ze. ‘De stad wordt Shadar Logoth genoemd’

19

Schaduwwaak

Gebroken plavuizen knarsten onder de hoeven toen Lan hen de stad in leidde. Voor zover Rhand kon zien, was de hele stad een bouwval en even verlaten als Perijn had gezegd, geen vogel bewoog er, en oud en dood onkruid stak uit barsten in de muur en het plaveisel. Er waren meer gebouwen met ingestorte dan met hele daken. Omgevallen muren hadden hopen bakstenen over de straten uitgestrooid. Torens hielden opeens op, niet scherpe punten als afgebroken stokken. Ongelijke steenhopen met een paar knoestige bomen tegen hun flanken konden de overblijfselen zijn van paleizen en van hele rijen huizen in de stad.

Maar wat er nog overeind stond, was voldoende om Rhand de adem te benemen. Het grootste gebouw van Baerlon zou hier in de schaduw van bijna elk gebouw volkomen verdwenen zijn. Waar hij maar keek, viel zijn oog op bleekmarmeren paleizen met geweldige koepels. Ieder gebouw leek minstens één koepel te hebben, sommige hadden er vier of vijf en elk gebouw had een andere vorm. Brede voetpaden tussen de zuilen waren wel honderd pas lang en leidden naar torens die naar de hemel reikten. Op ieder kruispunt stond een bronzen fontein, of de albasten spits van een monument, of een standbeeld op een voetstuk. Al waren de fonteinen droog, de meeste spitsen omgevallen en vele beelden kapot, wat er overbleef, was zo groots dat hij vol ontzag rondkeek.

En ik dacht nog wet dat Baerlon een stad was! Drakenvuur! Thom moet al die tijd in zijn vuistje hebben gelachen. Net als Moiraine en Lan.

Hij was zo druk aan het rondkijken dat het hem verraste toen hij opeens stilhield voor een witstenen gebouw dat vroeger tweemaal zo groot was als De Bok en Leeuw in Baerlon. Het viel niet te zeggen wat het geweest was toen de stad nog leefde en groots was, misschien wel een herberg. Van de bovenverdiepingen was slechts een lege schelp over – in de lege venstergaten was de middaglucht zichtbaar, glas en hout waren sinds lang verdwenen – maar de begane grond zag er nog redelijk uit.

Moiraine hield zich nog steeds aan haar zadelknop vast en bekeek het gebouw nauwkeurig voor ze knikte. ‘Dit is wel goed.’ Lan sprong uit zijn zadel en tilde de Aes Sedai uit het hare. ‘Breng de paarden naar binnen,’ beval hij, ‘Zoek achterin een ruimte die we als stal kunnen gebruiken. Vooruit, boerenjongens. Dit is de dorpsbrink niet.’ Hij droeg de Aes Sedai naar binnen en verdween.

Nynaeve klom van haar paard en haastte zich achter hem aan, terwijl ze haar tas met kruiden en zalfjes meenam. Egwene volgde haar meteen. Ze lieten hun paarden achter.

‘Breng de paarden naar binnen.’ mompelde Thom droog en hij blies tegen zijn snor. Hij stapte stijf en langzaam van zijn paard, wreef langs zijn ruggengraat, slaakte een lange zucht en pakte toen Aldiebs teugels. ‘Nou?’ vroeg hij en hij trok een wenkbrauw op naar Rhand en zijn vrienden.

Ze stegen haastig af en verzamelden de andere paarden. De deuropening – er was niets wat aangaf dat er een deur was geweest – was groot genoeg om twee paarden naast elkaar naar binnen te brengen. Binnen kwamen ze in een geweldig vertrek, even breed als het gebouw, met een smerige tegelvloer en enkele gerafelde wandkleden die dofbruin verbleekt waren. Ze zagen eruit of ze bij de geringste aanraking tot stof uiteen zouden vallen. Lan had in de dichtstbijzijnde hoek een plekje uitgezocht waar Moiraine op zijn en haar mantel lag. Terwijl ze mopperde over het stof knielde Nynaeve naast de Aes Sedai neer en zocht in haar tas die Egwene voor haar openhield.

‘Ik mag haar niet, dat is waar,’ zei Nynaeve net tegen de zwaardhand, toen Rhand met Bela en Wolk achter Thom naar binnen stapte, ‘maar ik help alle mensen die mijn hulp nodig hebben, of ik ze mag of niet.’

‘Ik beschuldigde je niet, Wijsheid. Ik zei alleen dat je voorzichtig met je kruiden moest doen.’

Ze keek hem vanuit haar ooghoeken aan. ‘Het is een feit dat ze mijn kruiden nodig heeft, net als jij.’ Haar toon was bijtend en werd nog scherper toen ze verder ging. ‘Het is een feit dat haar krachten beperkt zijn, zelfs met haar Ene Kracht, en ze heeft alles gedaan wat mogelijk was voor ze instortte. Het is een feit dat je zwaard haar nu niet kan helpen. Heer van de Zeven Torens, maar mijn kruiden kunnen dat wel.’

Moiraine legde een hand op Lans arm. ‘Kalm, Lan. Ze bedoelt het niet kwaad. Ze weet het gewoon niet.’ De zwaardband snoof minachtend.

Nynaeve hield op met in haar tas zoeken en keek hem fronsend aan, maar het was tegen Moiraine dat ze zei: ‘Er zijn veel dingen die ik niet weet. Waar hebt u het over?’

‘Om te beginnen,’ antwoordde Moiraine, ‘heb ik echt alleen wat rust nodig. Verder ben ik het met je eens. Je kunde en kennis zullen nuttiger zijn dan ik dacht. Zeker als je iets hebt waardoor ik een uurtje kan slapen zonder dat ik me daarna beneveld voel...’

‘Een slappe thee van vossenstaartblad, marisin en...’

Rhand miste het einde ervan toen hij Thom naar de volgende kamer volgde, een vertrek dat even groot was en zelfs nog leger. Hier lag alleen stof, dik en onberoerd, tot zij binnenstapten. Er waren zelfs geen sporen van kleine dieren of vogels in het stof op de vloer te zien. Rhand begon Bela en Wolk af te zadelen, terwijl Thom zich met Aldieb en zijn eigen ruin bezighield en Perijn met zijn paard en Mandarb. Mart deed niets. Hij liet de teugels midden in de kamer vallen. Behalve de doorgang waardoor zij naar binnen waren gekomen, waren er nog twee andere doorgangen in de kamer.

‘Steegje,’ verklaarde Mart terwijl hij zijn hoofd uit de eerste terugtrok. Dat konden de anderen ook best zien. De tweede doorgang was slechts een zwarte rechthoek in de achtermuur. Mart stapte er langzaam doorheen en kwam er veel sneller uit terug, terw ijl bij verwoede pogingen deed om oud spinrag uit zijn haar te vegen. ‘Daar is niets,’ zei hij en hij keek opnieuw naar de steeg.

‘Ga je nou je paarden nog verzorgen?’ vroeg Perijn. Hij was al klaar niet het zijne en tilde net het zadel van Mandarb af. Vreemd genoeg gaf de trots ogende hengst hem helemaal geen problemen, al keek hij wel naar wat Perijn deed. ‘Niemand zal het voor jou opknappen.’

Mart wierp een laatste blik op de steeg en stapte met een zucht op zijn paard af.

Toen Rhand het zadel van Bcla op de grond legde, merkte hij dat er een norse blik in Marts ogen lag. Zijn ogen leken duizend span weg te zijn en hij bewoog zich houterig.

‘Gaat het wel goed met je, Mart?’ vroeg Rhand. Mart tilde het zadel van zijn paard en stond daar maar. ‘Mart? Mart!’

Mart schrok op en liet het zadel bijna vallen. ‘Wat? O, ik... ik dacht aan iets.’

‘Dacht?’ joelde Perijn, die het hoofdstel van Mandarb verving door een loopteugel. ‘Je stond te slapen.’

Mart gromde, ‘ik stond net te denken... over wat er daarstraks gebeurde. Over die woorden die ik...’ Ook Thom wendde zich toen naar Mart om hem aan te kijken, en Mart schuifelde verlegen met zijn voeten. ‘Nou, je hebt gehoord wat Moiraine zei. Alsof een of andere dode man door mijn mond sprak. Ik vind het niet leuk.’ Zijn blik werd somberder toen Perijn grinnikte.

‘De strijdkreet van Aemon, zei ze toch? Misschien ben jij Aemon die is teruggekeerd. Als ik eraan denk dat jij Emondsveld altijd zo saai vindt, moet je dat wel mooi vinden: een herboren koning en held te zijn.’

‘Zeg dat niet!’ Thom haalde diep adem en de drie jongens staarden hem aan. ‘Dat is gevaarlijk gepraat, stom gepraat. De doden kunnen opnieuw geboren worden of een levend lichaam nemen, en daar mag je niet lichtvaardig over praten.’ Hij ademde nog eens diep in om wat kalmer te worden en ging toen verder. ‘Het oude bloed, zei ze. Het bloed, niet een dode man. Ik heb gehoord dat dat kan voorkomen, een enkele keer. Gehoord, hoewel ik nooit echt zou hebben gedacht... Het is je afstamming, jongen. Een lijn die loopt van jou naar je vader, naar je grootvader, helemaal tot aan de tijd van Manetheren, misschien nog verder. Dus, je weet nu dat je van een oude familie stamt. Daar hoor je het bij te laten. Wees er blij mee. De meeste mensen weten niet veel meer dan dat ze een vader hadden.’

Sommigen van ons weten zelfs dat niet eens, bedacht Rhand verbitterd. Misschien heeft de Wijsheid gelijk. Licht, ik hoop van wel.

Mart knikte na de uitleg van de speelman. ‘Ik denk dat ik dat zal doen. Alleen... denk je dat het iets te maken heeft met wat er met ons aan de hand is? De Trolloks en zo? Ik bedoel... ach, ik weet niet wat ik bedoel.’

‘Ik vind dat je dat moet vergeten en je bezig moet houden met hier veilig uit te komen.’ Thom haalde zijn lange pijp uit zijn mantel. ‘En ik denk dat ik een pijpje opsteek.’ Hij zwaaide met de pijpensteel en verdween de voorkamer in.

‘We zijn hier allemaal bij betrokken, niet slechts één van ons,’ zei Rhand.

Mart schokschouderde en lachte kort blaffend. ‘Goed. Nu je het er toch over hebt – samen erbij betrokken zijn en zo – en we met de paarden klaar zijn, waarom gaan we dan de stad niet beter bekijken. Een echte stad, en geen mensen die tegen je aanbotsen of in je ribben porren. En niemand die zijn neus voor ons optrekt. We hebben nog een uur, misschien twee, voor het donker wordt.’

‘Ben je de Trolloks soms vergeten?’ vroeg Perijn.

Mart schudde meesmuilend zijn hoofd. ‘Lan zei dat ze hier niet kwamen, weet je nog? Je moet beter luisteren naar wat andere mensen zeggen.’

‘Ik weet het nog’ zei Perijn, ‘en ik heb geluisterd. Deze stad – Aridhol? – was een bondgenoot van Manetheren. Zie je wel? Ik heb geluisterd.’

‘Aridhol moet tijdens de Trollok-oorlogen de grootste stad zijn geweest.’ zei Rhand, ‘en daarom zijn de Trolloks er nog steeds zo bang voor. Ze waren niet bang om naar Tweewater te komen en Moiraine zei dat Manetheren – hoe zei ze het ook alweer? – een doorn in de voet van de Duistere was.’

Perijn hief beide handen op. ‘Noem de Herder van de Nacht alsjeblieft niet.’

‘Nou. wat vinden jullie?’ lachte Mart. ‘Zullen we gaan?’

‘We zouden het Moiraine moeten vragen.’ zei Perijn en Mart stak beide handen op.

‘Moiraine vragen? Denk jij dat ze ons uit het oog wil verhezen? En denk eens aan Nynaeve! Bloed en as, Perijn, waarom vraag je het vrouw l.ohan niet als je toch bezig bent.’

Perijn stemde met een aarzelende knik in en Mart wendde zich grijnzend tol Rhand. ‘Wat vind jij? Een echte stad, hè? Met paleizen!’ Hij lachte sluw. ‘En geen Witmantels die op ons loeren.’

Rhand keek hem vuil aan, maar aarzelde geen tel. Die paleizen waren als een verhaal van een speelman. ‘Goed.’

Zachtjes lopend, zodat ze in het voorvertrek niet gehoord konden worden, gingen ze weg door de steeg, waardoor ze in een straat aan de achterkant belandden. Ze liepen snel en toen ze enkele straten van het witstenen gebouw waren, barstte Mart opeens los in een malle vreugdedans.

‘Vrij!’ Hij lachte. ‘Vrij!’ Hij danste een rondje, langzamer nu, maar bleef lachen. De middagschaduwen strekten zich lang en onregelmatig uit en de ondergaande zon verguldde de verwoeste stad. ‘Hebben jullie ooit van een plaats als deze gedroomd? Nou?’

Perijn lachte ook, maar Rhand trok onbehaaglijk zijn schouders op. Vergeleken met de stad uit zijn eerste droom was deze niets, maar toch... ‘Als we nog iets willen zien,’ zei hij, ‘kunnen we maar beter voortmaken. Zo lang blijft het niet meer licht.’

Mart leek wel alles te willen zien en hij trok de anderen geestdriftig mee. Ze klommen over stoffige fonteinen met waterbekkens die groot genoeg waren om iedereen uit Emondsveld te bevatten en slenterden in en uit bouwsels die hen toevallig opvielen, maar wel de grootste die ze tegenkwamen. Van sommige raadden ze de bedoeling, van andere niet. Een paleis was duidelijk een paleis, maar wat was dat enorme gebouw dat bestond uit een ronde witte koepel even groot als een heuvel en met een monsterachtige ruimte binnenin? En een ommuurd plein dat groot genoeg was voor alle mensen uit Emondsveld, omringd door vele rijen stenen banken?

Mart werd ongeduldig toen ze alleen maar stof vonden, of puin of kleurloze vodden die ooit wandtapijten waren geweest en nu verkruimelden als ze werden aangeraakt. Op één plek stonden enkele houten stoelen tegen een muur gestapeld. Ze verpulverden allemaal toen Perijn er een wilde pakken.

De paleizen met hun geweldige lege vertrekken, sommige zo groot dat Herberg De Wijnbron er in haar geheel in kon met nog ruimte ernaast en erboven, stemde Rhand tot nadenken over de mensen die hier eens hadden gewoond. Hij bedacht dat iedereen uit Tweewater onder die ronde koepel had kunnen staan en wat dat plein met die stenen banken betrof... Hij kon zich bijna de mensen in de schaduwen verbeelden die afkeurend keken naar de drie indringers die hun rust verstoorden.

Ten slotte werd zelfs Mart moe, hoe indrukwekkend de gebouwen ook waren. Hij herinnerde zich dat hij de laatste nachten weinig had kunnen slapen, wat de andere twee ook begonnen te merken. Gapend zaten ze op de treden van een groot gebouw dat aan de voorkant een dubbele zuilenrij bezat en ruzieden over wat ze hierna gingen doen.

‘Terug,’ stelde Rhand voor, ‘en wat gaan slapen.’ Hij hield de rug van zijn hand tegen zijn mond. Toen hij weer iets kon zeggen, zei hij: ‘Slapen. Dat is het enige dat ik wil.’

‘Je kunt altijd nog slapen,’ zei Mart vastbesloten. ‘Kijk nou eens rond. Een vervallen stad. Schatten.’

‘Schatten?’ Perijns kaken kraakten. ‘Hier ligt geen enkele schat. Alleen maar stof.’

Rhand beschermde zijn ogen regen de zon, die als een rode bol vlak boven de boomtoppen stond. ‘Het wordt al laat, Mart. Het zal gauw donker zijn.’

‘Er kan een schat zijn,’ hield Mart dapper vol. ‘Ik wil in ieder geval een van die torens beklimmen. Kijk die ene daarginds, die is nog heel. Ik wed dat je spannen ver kunt kijken. Wat vinden jullie?’

‘De torens zijn niet veilig.’ zei een mannenstem achter hen. Rhand sprong overeind, draaide zich om en legde zijn hand op zijn zwaardgevest. De anderen waren even snel.

In de schaduw tussen de stenen pilaren boven aan de trap stond een man. Hij deed een stap naar voren, hield zijn hand voor zijn ogen tegen de zon en stapte weer achteruit. ‘Vergeef mij,’ zei hij effen, ‘ik heb een behoorlijk lange tijd in het donker binnen vertoefd. Mijn ogen zijn nog niet aan het licht gewend’

‘Wie bent u?’ Rhand vond dat de man een vreemde tongval had, zelfs als hij aan Baerlon dacht; sommige woorden sprak hij zo vreemd uit dat Rhand hem amper begreep. ‘Wat doet u hier? We dachten dat de stad verlaten was.’

‘Ik ben Mordeth.’ Hij zweeg alsof hij verwachtte dat ze de naam zouden kennen. Toen geen van hen iets liet blijken, mompelde hij iets voor zich uit en ging verder, ‘ik zou jullie dezelfde vraag kunnen stellen. Al een heel lange tijd is er niemand in Aridhol geweest. Een lange, lange tijd. Ik heb nooit gedacht dat ik nog jongemannen in de straten zou zien rondlopen.’

‘We zijn onderweg naar Caemlin,’ zei Rhand. ‘We zijn hier gestopt om onderdak te zoeken voor de nacht.’

‘Caemlin,’ zei Mordeth langzaam. Hij leek de naam te proeven, waarna hij het hoofd schudde. ‘Onderdak voor de nacht, zei je? Misschien willen jullie me gezelschap houden.’

‘U hebt ons nog niet verteld wat u hier doet,’ merkte Perijn op.

‘O, ik ben een schatgraver, natuurlijk.’

‘Hebt u er een gevonden?’ vroeg Mart opgewonden.

Rhand dacht dat Mordeth glimlachte, maar door de schaduwen was hij er niet zeker van. ‘Inderdaad,’ zei de man. ‘Meer dan ik verwachtte. Veel meer. Meer dan ik mee kan nemen. Ik had nooit verwacht drie sterke, gezonde jongemannen te vinden. Als jullie me willen helpen dat wat ik mee kan nemen naar mijn paarden te dragen, mogen jullie de rest verdelen. Neem zoveel als je maar kunt dragen. Wat ik achterlaat, zal toch weg zijn, meegenomen door andere schatzoekers, voor ik hier weer terug kan zijn.’

‘Ik heb bet jullie gezegd, in een stad als deze moet er een schat zijn,’ riep Mart uit. Hij sprong de treden op. ‘Wij helpen u dragen. Breng ons er maar heen.’ Hij en Mordeth liepen de schaduwen tussen de zuilen in.

Rhand keek Perijn aan. ‘We kunnen hem niet alleen laten.’ Perijn keek naar de ondergaande zon en knikte.

Behoedzaam liepen ze de treden op. Perijn voelde of hij gemakkelijk bij zijn bijl kon en Rhand greep zijn zwaard beter vast. Mart en Mordeth stonden al tussen de pilaren te wachten, Mordeth met zijn armen over elkaar geslagen en Mart ongeduldig naar binnen turend.

‘Kom,’ zei Mordeth. ‘lk zal jullie de schat laten zien.’ Hij glipte naar binnen en Mart volgde. De anderen konden niets anders doen dan hen volgen.

De hal binnen was vol schaduwen, maar Mordeth sloeg bijna meteen af en nam enkele smalle treden die rond en rond wentelden in diepere en diepere duisternis tot ze in het pikkedonker hun weg moesten zoeken. Rhand tastte met een band langs de muur, onzeker of er nog een trede was tot zijn voet die aanraakte. Aan zijn stem te horen voelde zelfs Mart zich niet op zijn gemak. Hij zei: ‘Het is hier afschuwelijk donker beneden.’

‘Ja, ja,’ antwoordde Mordeth. De man leek helemaal geen last van het donker te hebben. ‘Beneden is wel licht. Kom.’

De wenteltrap kwam inderdaad opeens uit op een vaag verlichte gang. Zo hier en daar hingen aan de muren rokerige toortsen in ijzeren houders. De flakkerende vlammen en schaduwen gaven Rhand een eerste goede blik op Mordeth, die zich verder haastte zonder in te houden en gebaarde dat ze hem moesten volgen.

Er was iets vreemds aan hem, dacht Rhand, maar hij kon niet precies uitmaken wat dat was. Mordeth was een gezond uitziende, ietwat dikke man met neergeslagen oogleden, waardoor het leek of hij zich achter iets verborg en rondgluurde. Hij was klein en volledig kaal, en hij liep alsof hij groter was dan elk van hen. Zijn kleren leken ook zeker niet op iets wat Rhand eerder had gezien. Een strakke zwarte kniebroek en zachte rode laarzen waarvan de randen tot op de enkels waren omgeslagen. Een lang rood vest vol goudkleurig borduursel en een sneeuwwit hemd met brede mouwen waarvan de punten bijna tot op zijn knieën reikten. Zeker niet het soort kleren waarin je in een vervallen stad ging schatgraven. Maar ook de kleren waren niet wat hem vreemd maakte.

Toen eindigde de gang in een betegelde kamer en vergat hij alles wat er vreemd aan Mordeth mocht zijn. Net als zijn vrienden slaakte hij een zucht van verbazing. Ook hier kwam het licht van enkele toortsen die het plafond bevlekten met hun rook en iedereen verschillende schaduwen gaven. Dat licht werd duizenden keren weerspiegeld door de juwelen en het goud die op de vloer waren opgehoopt, bergen munten en sieraden, vergulde drinkbekers, borden en schalen, met edelstenen bezaaide zwaarden en dolken, allemaal slordig opgestapeld in bergen die tot hun heupen reikten.

Met een schreeuw sprong Mart naar voren en viel op zijn knieën voor een van de hopen goud. ‘Zakken,’ zei hij ademloos en hij graaide door het goud. ‘We hebben zakken nodig om dit allemaal mee te nemen.’

‘We kunnen het niet allemaal dragen,’ zei Rhand. Hij keek hulpeloos rond; al het goud dat de kooplieden in een jaar naar Emondsveld brachten, was nog niet het duizendste deel van een van deze hopen.

‘Nu niet. Het is bijna donker.’

Perijn trok een bijl uit een van de bergen te voorschijn en gooide achteloos de gouden kettingen terug die eromheen waren gewikkeld. Op de zwart glanzende steel glinsterden juwelen, en verfijnd goudsmeedwerk versierde de twee bladen.

‘Morgen dan,’ zei hij en hij hief grijnzend de bijl. ‘Moiraine en Lan zullen het begrijpen wanneer we dit laten zien.’

‘Zijn jullie niet alleen?’ vroeg Mordeth. Hij had hen voor laten gaan in de schatkamer maar kwam nu binnen. ‘Wie zijn er nog meer bij jullie?’

Mart, die tot aan zijn polsen in de rijkdommen voor hem zat te woelen, antwoordde verstrooid: ‘Moiraine en Lan. En dan nog Nynaeve, Egwene en Thom. Hij is een speelman. We gaan naar Tar Valon.’

Rhand hield zijn adem in. Toen Mordeth bleef zwijgen, keek hij naar de man.

Woede en vrees verwrongen Mordeths gezicht. Zijn tanden ontblootten zich toen hij zijn lippen terugtrok. ‘Tar Valon!’ Hij schudde met gebalde vuisten naar ze. ‘Tar Valon! Jullie zeiden dat jullie naar dat... dat... Caemlin gingen! Jullie hebben tegen me gelogen!’

‘Als u dat wilt,’ zei Perijn tegen Mordeth, ‘komen we morgen terug om u te helpen.’ Voorzichtig legde hij de bijl terug op een stapel met juwelen afgezette roemers en sieraden. ‘Als u dat nog wilt.’

‘Nee. Dat is...’ Hijgend schudde Mordeth zijn hoofd alsof hij geen beslissing kon nemen. ‘Neem wat je wilt. Behalve... Behalve...’

Opeens besefte Rhand wat hem de hele tijd aan de man had bevreemd. De toortsen in de gang en in de schatkamer hadden iedereen een ring van schaduwen gegeven. Maar... Hij was zo geschrokken dat hij het hardop zei. ‘U hebt geen schaduw!’

De beker die Mart uit zijn handen liet vallen, kletterde op de grond. Mordeth knikte en voor het eerst gingen zijn vlezige oogleden helemaal open. Zijn magere gezicht scheen hen opeens samengeknepen en hongerig toe. ‘Welaan dan.’ Hij ging rechter staan en scheen langer te worden. ‘Het is beslist.’ En opeens was er geen valse schijn meer. Als een ballon zwol Mordeth op, vervormd, zijn hoofd drukte tegen de zoldering en zijn schouders stootten tegen de muren. Hij vulde het eind van het vertrek, zodat ontsnappen onmogelijk was. Met ingevallen wangen en de tanden ontbloot in een gruwelijke grijns stak hij zijn handen uit. Ze waren zo groot dat ze een mannenhoofd konden omvatten.

Met een gil sprong Rhand achteruit. Zijn voeten bleven haken in een gouden keten en hij viel op de vloer met een klap die hem de adem benam. Snakkend naar lucht vocht hij met zijn mantel, die rond het gevest zat gewikkeld, om zijn zwaard te kunnen grijpen. Het vertrek weergalmde van het geschreeuw van zijn vrienden en het gerinkel van gouden schalen en bekers die op de vloer kletterden. Plotseling klonk er een gemartelde gil in Rhands oren.

Bijna snikkend slaagde hij er eindelijk in lucht te krijgen, net toen hij zijn zwaard uit de schede wist te trekken. Behoedzaam kwam hij overeind en vroeg zich af wie van zijn vrienden zo had gegild. Perijn zat ineengedoken in de andere hoek van het vertrek en keek hem met grote ogen aan. Hij hield zijn bijl omhoog alsof hij een boom wilde omhakken. Mart lag achter een stapel goud te loeren, terwijl hij een dolk omklemde die hij uit de schat had gevist.

In het donkerste gedeelte van de schaduw, waar de toortsen niet reikten, bewoog iets en ze sprongen op. Het was Mordeth, die zijn knieën tegen zijn borst klemde en zo diep mogelijk in de verste hoek wegkroop.

‘Hij heeft ons voor de gek gehouden,’ hijgde Mart. ‘Het was een soort kunstje.’

Mordeth gooide zijn hoofd in de nek en jankte; stof dwarrelde neer toen de muren trilden. ‘Jullie zijn allemaal dood,’ schreeuwde hij. ‘Allemaal dood.’ En hij sprong op en dook de kamer in.

Rhands kin zakte en bijna liet hij zijn zwaard vallen. Terwijl Mordeth de kamer indook, werd hij langer en dunner, als een sliert rook. Even dun als een vinger raakte hij een scheur in de muur en verdween erin. Een laatste schreeuw hing in de kamer toen hij verdween en stierf langzaam weg toen hij was verdwenen.

‘Jullie zijn allemaal dood.’

‘Laten we maken dat we wegkomen,’ zei Perijn zwakjes. Hij greep zijn bijl nog steviger beet, terwijl hij alle kanten tegelijk op wilde kijken. Gouden sieraden en juwelen knerpten onopgemerkt onder zijn voeten.

‘Maar de schat,’ protesteerde Mart. ‘Die kunnen we toch niet laten liggen!’

‘Ik wil niets van hem hebben,’ zei Perijn, die zich argwanend ronddraaide. Hij verhief zijn stem en riep tegen de muren: ‘Het is uw schat, hoort u me? We pakken er niets van!’

Rhand staarde Mart kwaad aan. ‘Wil je dat hij ons achternakomt? Of blijf je hier je zakken volstoppen tot hij terugkomt met nog tien anderen van zijn soort?’

Mart gebaarde slechts naar het goud en de juwelen. Maar voor hij iets kon zeggen, greep Rhand zijn ene arm en Perijn de andere. Ze sleurden hem de kamer uit, terwijl Mart bleef worstelen en roepen om de schat.

Voor ze tien stappen de gang in waren, begon het al zwakke licht achter hen te vervagen. De toortsen in de schatkamer gingen uit. Mart riep niet langer. Ze liepen sneller. De eerste toorts in de gang flakkerde uit, toen de volgende. Toen ze bij de wenteltrap waren, hoefden ze Mart niet langer mee te trekken.

Ze renden alle drie en de duisternis volgde hen op de hielen. Zelfs het pikkedonker van de trap deed hen maar even aarzelen voor ze uit alle macht schreeuwend naar boven vlogen. Schreeuwend om alles bang te maken wat toekeek, schreeuwend om henzelf eraan te herinneren dat ze nog in leven waren.

Boven gekomen sprongen ze de zaal in, gleden uit en vielen op het stoffige marmer. Ze krabbelden tussen de zuilen door naar buiten, tuimelden de trappen af en landden vol beurse plekken boven op elkaar op straat.

Rhand maakte zich los, pakte Thams zwaard dat op het plaveisel lag en keek angstig rond. Slechts een halve zon was nog zichtbaar boven de daken. Schaduwen reikten als donkere handen; ze leken nog zwarter door het flauwe licht en vulden vrijwel de hele straat. Hij huiverde. De schaduwen leken op Mordeth, die naar hen reikte, in ieder geval zijn we eruit.’ Mart had onderop gelegen. Hij stond nu op en klopte zich af in een zenuwachtige nabootsing van zijn gebruikelijke manier van doen. ‘En ik heb tenminste...’

‘Zijn we er wel uit?’ zei Perijn.

Rhand wist dat het deze keer geen verbeelding was. Hij voelde het prikken in zijn nek. Iets keek naar hen vanuit het donker tussen de pilaren. Hij draaide zich om en staarde strak naar de gebouwen langs de straat. Ook van die kant kon hij de ogen voelen die op hem waren gericht. Hij klemde zijn zwaard nog steviger vast, hoewel hij zich afvroeg of het hem kon helpen. De waakzame ogen leken overal te zijn. De anderen keken behoedzaam rond. Rhand wist dat zij het ook voelden.

‘We blijven in het midden van de straat lopen,’ zei hij schor. Ze keken hem recht aan; hun ogen stonden even bang als hij zich voelde. Hij slikte moeizaam. ‘We blijven in het midden, zo veel mogelijk uit de schaduwen en lopen snel.’

‘Heel snel,’ stemde Mart vurig in.

De toeschouwers volgden hen. Uit vrijwel ieder gebouw staarden ogen naar hen. Rhand kon geen beweging zien, hoe goed hij ook keek, maar hij kon de ogen voelen, gretig, hongerig. Hij wist niet wat erger was. Gevolgd worden door duizenden ogen of door slechts één paar.

Op de stukken waar de zon nog reikte, liepen ze een klein beetje langzamer en loerden zenuwachtig naar de duisternis die altijd voor hen leek te liggen. Niemand had veel zin de schaduwen binnen te gaan; niemand wist echt zeker of daar niet iets lag te wachten. De verwachting van de toeschouwers was voelbaar, telkens als de schaduwen over de straat heen lagen en hen de weg versperden. Schreeuwend renden ze door die donkere plekken heen. Rhand dacht dat hij een droog, ruisend lachen hoorde.

Eindelijk kwamen ze bij het invallen van de schemering in het zicht van het witstenen gebouw dat ze voor hun gevoel dagen geleden verlaten hadden. Opeens verdwenen de spiedende ogen. Van de ene stap op de andere waren ze in een oogwenk verdwenen. Zonder iets te zeggen begon Rhand te draven, gevolgd door zijn vrienden, daarna te hollen. Ze hielden pas op toen ze als hazen de deuropening in schoten en hijgend neervielen.

Midden op de tegelvloer brandde een klein houtvuur, waarvan de rook verdween door een gat in de zoldering, wat Rhand op een onprettige manier aan Mordeth herinnerde. Behalve Lan zat of lag iedereen rond de vlammen en iedereen reageerde verschillend. Egwene, die haar handen zat te warmen, schrok op toen het drietal naar binnen sprong en bracht de handen naar haar hals. Toen ze zag wie het waren, bedierf een opgeluchte zucht haar poging om afkeurend te kijken. Thom mompelde slechts iets rond zijn pijpensteel, maar Rhand ving het woord ‘dwazen’ op voor de speelman weer met een stok in het vuur begon te poken.

‘Wolkoppige dwazen!’ snauwde de Wijsheid. Maar hele lichaam drukte woede uit; haar ogen glinsterden en haar wangen vertoonden twee vurige plekken. ‘Hoe halen jullie het in Lichtsnaam in je hoofd er zo tussenuit te knijpen? Zijn jullie wel in orde? Hebben jullie dan helemaal geen hersens? Lan is naar jullie op zoek en jullie hebben meer geluk dan je verdient als hij niet wat gezond verstand in jullie slaat als hij terugkomt.’

Het gezicht van de Aes Sedai toonde absoluut geen opwinding, maar de knokkels van haar handen die haar kleed vastgrepen, werden wit toen ze hen zag. Wat Nynaeve haar ook mocht hebben gegeven, het had geholpen, want ze stond weer. ‘Jullie luidden niet mogen weggaan,’ zei ze op een toon die even kalm en koud was als een meertje in het Waterwold. ‘We hebben het er later nog over. Er is daarbuiten iets gebeurd, anders zouden jullie niet op die manier binnengevallen zijn. Vertel.’

‘U zei dat het hier veilig was,’ klaagde Mart overeind krabbelend. ‘U zei dat Aridhol een bondgenoot was van Manetheren en dat er geen Trolloks zouden binnenkomen en...’

Moiraine stapte zo plotseling naar voren dat Mart met open mond zijn verhaal afbrak en Rhand en Perijn op hun hurken afwachtten.

‘Trolloks? Hebben jullie Trolloks binnen de muren gezien?’

Rhand slikte. ‘Geen Trolloks,’ zei hij en alle drie begonnen ze tegelijk en opgewonden te vertellen.

Ieder begon ergens anders. Mart begon met het vinden van de schat en het klonk haast alsof hij het in zijn eentje had gedaan, terwijl Perijn begon uit te leggen waarom ze eigenlijk zonder iets te zeggen waren weggegaan. Rhand begon het verhaal met wat hij belangrijk vond, namelijk de ontmoeting met de vreemdeling tussen de zuilen. Maar ze waren alledrie zo opgewonden dat ze het geen van allen in de juiste volgorde vertelden. Telkens als iemand aan iets dacht, kwam het eruit, zonder te letten op wat ervoor of erna was gebeurd, of wie wat had gezegd. De toeschouwers. Ze ratelden allemaal over de toeschouwers.

Het maakte de hele geschiedenis vrijwel onbegrijpelijk, maar hun angst was duidelijk te horen. Egwene begon onbehaaglijk naar de lege vensters aan de straatkant te kijken. Daarbuiten vervaagden de laatste sporen van de schemering; het houtvuur leek heel klein en flauw. Thom haalde zijn pijp uit zijn mond en luisterde fronsend terwijl hij zijn hoofd schuin hield. Moiraines ogen toonden bezorgdheid, maar niet al te veel. Tot...

Opeens siste de Aes Sedai en ze greep Rhands elleboog pijnlijk vast. ‘Mordeth! Weet je het zeker, die naam? Zijn jullie er echt zeker van? Mordeth?’

In koor mompelden ze; ‘Ja,’ onder de indruk van de felheid van de Aes Sedai.

‘Heeft hij jullie aangeraakt?’ vroeg ze het drietal. ‘Heeft hij jullie iets gegeven of heb je iets voor hem gedaan? Ik moet het weten.’

‘Nee,’ zei Rhand, ‘geen van ons. Niets van dat alles.’

Perijn knikte instemmend en voegde eraan toe: ‘Hij probeerde ons alleen maar te vermoorden. Is dat niet genoeg? Hij zwol op tot hij de halve kamer vulde en schreeuwde dat we allemaal dood waren en toen verdween hij.’ Hij gebaarde om het te laten zien. ‘Als rook.’ Egwene gaf een kreetje.

Mart hield zich gemelijk afzijdig. ‘Veilig, zei u! Al dat gepraat over dat Trolloks hier niet kwamen. Wat moesten we dan denken?’

‘Blijkbaar hebben jullie helemaal niet gedacht,’ zei ze, weer koel en beheerst, iedereen met verstand zal oppassen voor een plaats die Trolloks niet durven betreden.’

‘Het komt door Mart,’ zei Nynaeve beslist. ‘Hij heeft het altijd over een of ander kattenkwaad en de andere twee verliezen het laatste beetje gezond verstand dat ze hebben als ze bij hem zijn.’

Moiraine knikte kort, maar haar ogen bleven op Rhand en zijn twee vrienden gericht. ‘Aan het einde van de Trollok-oorlogen sloeg een leger in deze bouwval zijn kamp op, Trolloks, Duistervrienden, Myrddraal, Gruwheren, duizenden in totaal. Toen ze de stad niet uitkwamen, werden verkenners naar binnen gestuurd. De verkenners vonden wapens, stukken wapenrusting en overal bloedspatten. En boodschappen die in Trolloktaal op de muren waren gekrast en die de Duistere aanriepen om hen in hun laatste strijd bij te staan. Mensen die later kwamen, vonden geen spoor van het bloed of de boodschappen. Ze waren weggeschuurd. Halfmannen en Trolloks weten het nog steeds. Daarom blijven ze buiten deze muren.’

‘En deze plek hebt u uitgekozen om ons te verbergen?’ vroeg Rhand ongelovig. ‘Daarbuiten is het veiliger, want dan kunnen we ze achter ons laten.’

‘Als jullie er niet tussenuit waren geknepen,’ zei Moiraine geduldig, ‘dan had je geweten dat ik een ban rond dit gebouw had geplaatst. Eén Myrddraal zou niet eens weten dat die spreuken er waren, want ze weren normaal gesproken een ander soort kwaad, maar wat er ook in Shadar Logoth huist, het kan die spreuken niet voorbijgaan, zal zelfs niet in de buurt komen. Morgenochtend kunnen we veilig vertrekken; die dingen kunnen niet tegen het licht van de zon. Ze verbergen zich diep in de aarde.’

‘Shadar Logoth,’ zei Egwene onzeker, ‘ik dacht dat u zei dat deze stad Aridhol heette.’

‘Eens heette hij Aridhol,’ antwoordde Moiraine, ‘en was hij een van de Tien Naties, de landen die het Tweede Covenant sloten, de landen die pal stonden tegen de Duistere vanaf de eerste dagen na het Breken van de Wereld, in de dagen dat Thorin al Toren al Ban koning van Manetheren was, was Balwen Mayel, Balwen IJzerhand, koning van Aridhol. In de dagen vol wanhoop tijdens de Trollok-oorlogen, toen het leek dat de Vader van de Leugen zeker zou overwinnen, kwam de man die Mordeth werd genoemd, naar het hof van Balwen.’

‘Dezelfde?’ riep Rhand uit en Mart zei: ‘Dat kan niet.’ Een blik van Moiraine bracht hen tot zwijgen. De stilte die de ruimte vulde, werd alleen verbroken door de stem van de Aes Sedai.

‘Mordeth was nog niet lang in de stad of Balwen luisterde al naar hem en weldra was hij de machtigste man na de koning. Mordeth fluisterde gif in het oor van Balwen en Aridhol begon te veranderen. Aridhol trok zich terug op zichzelf, verhardde. Men zei dat sommigen liever Trolloks zagen naderen dan de mannen van Aridhol. De zege van het Licht is alles. Dat was de strijdkreet die Mordeth hun gaf, en de mannen van Aridhol schreeuwden hem terwijl hun daden het Licht logenstraften.

Het verhaal is te lang om in zijn geheel te vertellen en te grimmig, en zelfs in Tar Valon kennen we er maar gedeeltes van. Hoe Thorins zoon, Caar, terugkeerde om Aridhol voor het Tweede Covenant te herwinnen en Balwen op zijn troon zat als een verschrompelde lege peul; hoe hij zat te lachen met het licht van de waanzin in zijn ogen, terwijl Mordeth hij zijn schouder glimlachte en de dood beval van Caar en de gezanten, omdat ze Vrienden van het Duister zouden zijn. Hoe prins Caar de naam Caar Eenhand kreeg. Hoe hij aan de kerkers van Aridhol ontsnapte en alleen naar de Grenslanden vluchtte met de moordenaars van Mordeth op zijn hielen. Hoe hij daar Rhea ontmoette, die niet wist wie hij was, en hoe hij haar huwde en de streng in het Patroon weefde die tot zijn dood door haar hand leidde, en tot haar eigen dood, toen zij zich het leven benam bij zijn graf, en tot de val van Aleth-Loriel. Hoe de legers van Manetheren Caar kwamen wreken en Aridhol binnentrokken, waar de poorten waren neergehaald en niet één levend wezen binnen de muren werd gevonden, maar wel iets ergers dan de dood. Geen vijand was naar Aridhol gekomen dan Aridhol. Uit achterdocht en haat was iets geboren wat zich voedde met dat wat het had verwekt, iets wat opgesloten zat in de rotsgrond waarop de stad was gebouwd. Nog immer waakt Mashadar vol honger. Men sprak niet langer van Aridhol. Men noemde het Shadar Logoth, de Plaats waar de Schaduw wacht, of eenvoudiger, Schaduwwaak.

Alleen Mordeth was niet verslonden door Mashadar, maar hij was er wel door verstrikt en ook hij heeft lange eeuwen binnen deze muren gewacht. Anderen hebben hem gezien. Sommigen heeft hij beïnvloed door geschenken die het verstand misvormen en de geest aantasten, waarhij de aantasting aangroeit en weer afneemt tot Mordeth overheerst... of doodt. Als hij ooit iemand weet te bewegen hem tot buiten de muren te vergezellen, tot voorbij de grens van Mashadars macht, zal hij in staat zijn de ziel van die persoon te verslinden. Mordeth vertrekt dan in het lichaam van degene die hij doodde en zal opnieuw zijn kwaad over de wereld verspreiden.’

‘De schat,’ mompelde Perijn toen ze zweeg. ‘Hij wilde dat wij hem hielpen de schat naar zijn paarden te dragen.’ Zijn gezicht betrok.

‘Ik wed dat die ergens buiten de stad stonden.’ Rhand huiverde.

‘Maar nu zijn we toch veilig, niet?’ vroeg Mart. ‘Hij heeft ons niets gegeven, hij heeft ons niet aangeraakt. We zijn veilig, niet? Met die ban die u hebt geplaatst?’

‘We zijn veilig,’ beaamde Moiraine. ‘Hij kan de ban niet verbreken, en een andere bewoner van deze plek evenmin. Ze moeten zich verschuilen voor het zonlicht, dus kunnen we veilig vertrekken als het weer dag is. Probeer nu te slapen. De ban zal ons beschermen tot Lan terugkomt’

‘Hij is al lange tijd weg.’ Nynaeve keek bezorgd naar de nacht buiten. Het was nu helemaal donker, zo zwart als roet.

‘Lan is in orde,’ zei Moiraine troostend. Ze spreidde haar dekens uit naast het vuur terwijl ze sprak: ‘Hij werd de strijd regen de Duistere toegewijd, nog voor hij de wieg had verlaten, terwijl een zwaard in zijn handen werd gelegd. Bovendien zou ik het ogenblik en de wijze van zijn dood weten, net zoals hij de mijne zal weten. Slaap, Nynaeve. Alles komt in orde.’ Maar toen ze zichzelf in de dekens rolde, stopte ze even en keek naar de donkere straat, alsof ook zij graag wilde weten waarom de zwaardhand zo lang wegbleef.

Rhands armen en benen voelden aan als lood en zijn ogen vielen als vanzelf dicht, maar toch kwam de slaap niet snel en toen het zover was droomde hij, mompelend en schoppend tegen de dekens. Hij schrok opeens wakker en moest rondkijken voor hij besefte waar hij was.

De maan was zichtbaar, het laatste dunne sikkeltje voor de nieuwe maan. Het zwakke licht drong amper in de nacht door. Alle anderen lagen nog te slapen, hoewel ze niet allemaal even vast sliepen. Egwene en zijn twee vrienden bewogen en mompelden onverstaanbaar.

Thoms gesnurk, voor een keertje zacht, werd regelmatig onderbroken door half uitgesproken woorden. Van Lan was nog steeds geen spoor te bekennen.

Plotseling kreeg hij het gevoel dat de ban helemaal geen bescherming meer bood. Er kon daarbuiten in het donker van alles zijn. Maar hij hield zichzelf voor dat hij dwaas deed en gooide nog wat hout op het smeulende vuur. Het was te klein om veel warmte te bieden, maar het gaf in ieder geval wat meer licht.

Hij had geen idee wat hem uit zijn nare droom had gewekt. Daarin was hij weer een klein jongetje dat Thams zwaard droeg en op de rug een wieg gebonden had. Hij rende door lege straten, achtervolgd door Mordeth, die schreeuwde dat hij alleen Rhands hand wilde hebben. En er was een oude man geweest die hen aankeek en al die tijd waanzinnig kakelend had gelachen.

Hij graaide zijn dekens bijeen en lag op zijn rug naar de zoldering te staren, blij wilde heel graag slapen, zelfs als hij nog meer van dat soort dromen kreeg, maar hij kreeg zijn ogen niet dicht.

Opeens draafde de zwaardhand vanuit de duisternis geluidloos het vertrek binnen. Moiraine werd wakker en ging rechtop zitten, alsof hij een klok had geluid. Lan opende zijn hand en drie kleine ijzeren voorwerpen vielen rinkelend op de tegels. Drie bloedrode plaatjes in de vorm van gehoornde schedels.

‘Er zijn Trolloks binnen de muren,’ zei Lan. ‘Ze zullen in minder dan een uur hier zijn. En de Dha’vol zijn wel de ergsten.’ Hij begon de anderen te wekken.

Moiraine begon handig haar dekens op te vouwen. ‘Hoeveel? Weten ze dat we hier zijn?’ Ze klonk alsof het helemaal niet dringend was.

‘Ik denk het niet,’ antwoordde Lan. ‘Het zijn er ruim honderd en ze zijn bang genoeg om alles te doden wat beweegt, ook elkaar. De Halfmannen moesten ze opdrijven – vier voor één vuist – en zelfs de Myrddraal lijken niets liever te willen dan door de stad trekken om zo vlug mogelijk weer buiten te staan. Ze wijken geen duimbreed af bij het zoeken en ze zijn zo slordig dat als ze niet recht op ons afkwamen, ik zou zeggen dat we ons nergens zorgen over hoeven te maken,’ Hij aarzelde.

‘Is er nog iets?’

‘Alleen dit,’ zei Lan langzaam. ‘De Myrddraal dwongen de Trolloks de stad in, maar wat dwong de Halfmannen?’

Iedereen had stil liggen luisteren. Nu vloekte Thom zachtjes en Egwene zuchtte een vraag: ‘De Duistere?’

‘Wees geen dwaas, meisje,’ snauwde Nynaeve. ‘De Duistere is door de Schepper gekerkerd in Shayol Ghul.’

‘Voorlopig, tenminste,’ beaamde Moiraine. ‘Nee, de Vader van de Leugen is niet daarbuiten, maar we moeten wel weg.’

Nynaeve keek haar met samengeknepen ogen aan. ‘De bescherming van de ban achterlaten en ’s nachts dwars door Shadar Logoth trekken?”

‘Of hier blijven en tegen de Trolloks vechten,’ zei Moiraine. ‘Om die buiten te houden, is de Ene Kracht nodig en dat zou de ban vernietigen en juist datgene aantrekken waar de ban ons tegen beschermt. Bovendien kun je dan net zo goed op een van die torens een seinvuur aansteken voor iedere Hallman binnen twintig span. Ik zou liever niet vertrekken, maar wij zijn de haas en de honden bepalen de regels van de jacht.’

‘En als er buiten de muren meer Trolloks zijn?’ vroeg Mart. ‘Wat doen we dan?’

‘We gebruiken mijn oorspronkelijke plan,’ zei Moiraine. Lan keek haar aan. Ze stak een hand op en voegde eraan toe: ‘Waarvoor ik gisteren te moe was. Maar ik ben nu uitgerust, dankzij de Wijsheid. We gaan op weg naar de rivier. Daar kan ik, wanneer we in de rug gedekt zijn door het water, een kleinere ban gebruiken, die de Trolloks en Halfmannen zal weghouden tot we vlotten hebben gebouwd en de rivier zijn overgestoken. Of misschien kunnen we een handelsboot uit Saldea aanroepen, wat nog beter is.’

De gezichten van de vijf Emondsvelders stonden niet-begrijpend. Lan zag het.

‘Trolloks en Myrddraal haten water. Trolloks zijn er doodsbang voor. Geen van hen kan zwemmen. Een Halfman waadt er niet door als het hoger dan zijn middel reikt, zeker niet als het stroomt. Trolloks doen zelfs dat niet als ze het maar enigszins kunnen vermijden.’

‘Dus als we eenmaal de rivier over zijn, zijn we veilig,’ zei Rhand en de zwaardhand knikte.

‘De Myrddraal zullen het bijna net zo moeilijk vinden om de Trolloks vlotten te laten bouwen als om ze Shadar Logoth binnen te drijven. Wanneer ze proberen hen zo over de Arinelle te drijven, zal de helft wegvluchten en de rest waarschijnlijk verdrinken.’

‘Naar de paarden,’ zei Moiraine. ‘We zijn de rivier nog niet over.’

20

Stof in de wind

Toen ze op hun schichtige paarden het witstenen gebouw verlieten, gierde de wind in ijzige vlagen rond de daken, zwiepte mantels op als banieren en joeg dunne wolken langs de smalle maansikkel.

Zachtjes beval Lan hen dicht bij hem te blijven en reed de straat uit. De paarden dansten en trokken aan de teugels en wilden er maar al te graag vandoor.

Rhand keek wantrouwend naar de gebouwen die ze voorbijkwamen en die in de nacht dreigend oprezen met hun vensters als lege oogkassen. Schaduwen leken te bewegen. Af en toe hoorden ze gekletter – stenen die door de wind verder rolden. De ogen zijn er tenminste niet. Zijn opluchting duurde maar even. Waarom zijn ze er niet?

Thom en de Emondsvelders vormden een groepje dat zo dicht bij elkaar bleef dat ze elkaar bijna aanraakten. Egwenes schouders waren gebogen, alsof ze probeerde Bela’s hoeven nog zachter op de plavuizen neer te laten komen. Rhand wilde niet eens ademhalen. Geluid kon de aandacht trekken.

Opeens besefte hij dat ze achterbleven, zodat ze van de zwaardhand en de Aes Sedai waren gescheiden. Het waren twee vage vormen, op zo’n dertig pas afstand.

‘We raken achter,’ mompelde hij en hij spoorde Wolk aan vlugger door te stappen. Een dunne, zilvergrijze mistsliert dreef laag over de straat voor hem.

‘Stop!’ Een gedempte kreet van Moiraine, scherp en dringend, maar zacht, zodat hij niet ver droeg. Onzeker hield hij in. De mistflard lag nu dwars over de straat en werd langzaam voller, alsof er uit de gebouwen aan beide kanten van de straat meer toestroomde. Hij was nu zo dik als een mannenarm.

Wolk hinnikte en probeerde nog verder terug te stappen, toen Egwene en Thom en de anderen bij hem kwamen staan. Ook hun paarden gooiden de hoofden omhoog en weigerden dicht bij de mist te komen.

Lan en Moiraine reden langzaam terug naar de mist, die inmiddels zo dik was als een been, en bleven op behoorlijke afstand aan de andere kant staan. De Aes Sedai bestudeerde de vlaag mist die hen scheidde. Rhand schokschouderde toen hij opeens een prikkelende angst tussen zijn schouderbladen voelde. De mist lichtte op, eerst zwak, maar naarmate de misttentakel dikker werd steeds sterker, tot het licht iets sterker was dan het maanlicht. De paarden bewogen onrustig, zelfs Aldieb en Mandarb.

‘Wat is het?’ vroeg Nynaeve.

‘Het kwaad van Shadar Logoth,’ antwoordde Moiraine. ‘Mashadar. Niets ziend, niets denkend, even doelloos door de stad bewegend als een worm die zich door de aarde boort. Als het je aanraakt, zul je sterven.’ Rhand en de anderen lieten hun paarden enkele snelle stappen terugdansen, maar niet te ver. Hoe graag Rhand ook van de Aes Sedai verlost wilde zijn, zij was zo veilig als thuis vergeleken met wat er voor hen over de straat kronkelde.

‘Maar hoe kunnen we dan bij u komen?’ vroeg Egwene. ‘Kunt u het doden... een pad vrijmaken?’

Moiraines lach was kort en bitter. ‘Mashadar is uitgestrekt, meisje, even uitgestrekt als Shadar Logoth zelf. De hele Witte Toren zou het nog niet kunnen doden. Als ik het genoeg wil beschadigen om jullie door te laten, zou ik zoveel van de Ene Kracht moeten geleiden dat ik net zo goed op een trompet kan blazen om de Myrddraal hier te krijgen. En Mashadar zou versnellen om elke schade van mij re herstellen en ons misschien in zijn netten vangen.’

Rhand en Egwene keken elkaar aan, waarna hij haar vraag opnieuw stelde. Moiraine zuchtte voor ze antwoord gaf.

‘Ik vind het niet prettig, maar wat moet, dat moet. Dit ding zal niet overal hoven de grond hangen. Andere straten zullen leeg zijn. Zien jullie die ster?’ Ze draaide zich om in haar zadel en wees naar een rode ster die laag aan de oostelijke hemel stond. ‘Blijf in die richting rijden, dan kom je vanzelf bij de rivier. Wat er ook gebeurt, ga die richting uit. Rij zo snel je kunt, maar maak vooral geen lawaai. De Trolloks zijn er ook nog, weet je nog? En vier Myrddraal.’

‘Maar hoe vinden we u terug?’ protesteerde Egwene.

‘Ik zal jullie vinden,’ zei Moiraine. ‘ik kan jullie zeker terugvinden. Vertrek nu. Dit ding heeft geen geest maar is zich bewust van voedsel.’ Zilvergrijze slierten maakten zich inderdaad los van het mistlichaam. Ze zweefden zoekend rond als de tentakels van een honderdarmplant in een meer in het Waterwold.

Toen Rhand opkeek van de dikke, ondoorzichtige miststam waren de zwaardhand en de Aes Sedai al weggereden. Hij likte zijn lippen en keek zijn groepje aan. Ze waren even zenuwachtig als hij. Erger nog: ze leken voor de eerste stap allemaal op een ander te wachten. Rond hen rezen zwarte bouwvallen op in de nacht. Ergens waren Schimmen en Trolloks, misschien al om de volgende hoek. De misttentakels dreven dichterbij; ze waren al halverwege en zochten niet langer meer. Ze hadden hun prooi gekozen. Opeens miste hij Moiraine heel erg.

Iedereen zat nog te staren en vroeg zich af welke kant ze op moesten. Hij draaide Wolk rond en de grijze draafde langzaam weg, trekkend aan de teugels om sneller te mogen gaan. Toen hij als eerste wegreed, leek het of hij de leider was en de anderen hem wilden volgen.

Nu Moiraine er niet meer was, kon niemand hen beschermen als Mordeth opdaagde. Of de Trolloks. Of... Rhand dwong zichzelf niet verder te denken. Hij zou de rode ster volgen. Aan die gedachte klampte hij zich vast.

Driemaal moesten ze omkeren omdat de straat helemaal versperd was door een berg puin en stenen die de paarden nooit konden beklimmen. Rhand kon de ademhaling van de anderen horen, kort en gejaagd, bijna paniekerig. Hij klemde zijn tanden op elkaar en dwong zichzelf rustig adem te halen. Je moet ze minstens het idee geven dat je niet bang bent. Zorg dat je het goed doet, wolkop! je zult iedereen veilig naar buiten brengen.

Weer sloegen ze een hoek om. Een muur van mist goot een even helder licht op het gebroken plaveisel als de maan. Mistflarden zo groot als een paard scheidden zich af en zweefden naar de groep toe. Niemand wachtte. Ze draaiden zich om en galoppeerden dicht bij elkaar weg. Niemand lette op het hoefgekletter.

Twee Trolloks stapten de straat voor hen in, nog geen tien stap verder. Heel even keken de mensen en de Trolloks elkaar alleen maar aan, ieder meer verrast dan de ander. Nog twee Trolloks verschenen, en weer twee en weer twee, die op de eersten botsten, waardoor ze een verwarde geschrokken troep vormden. Die verstarring duurde echter maar heel even. Grommend gejank weerkaatste tussen de gebouwen en de Trolloks sprongen naar voren. De mensen verspreidden zich als een vlucht kwartels.

In drie stappen kwam Rhands grijze in volle galop. ‘Deze kant op!’ riep hij, maar uit vijf kelen hoorde hij dezelfde kreet. Een snelle blik over zijn schouders maakte hem duidelijk dat zijn reisgezellen alle kanten uit vluchtten, achtervolgd door Trolloks.

Drie Trolloks zaten hem op de hielen en vangstokken zwaaiden door de lucht. Zijn huid prikte toen hij besefte dat ze Wolk stap voor stap bijhielden. Hij boog zich laag over Wolks nek en spoorde de grijze aan, achtervolgd door rauw geschreeuw.

Voor hem werd de straat smaller; ingestorte gebouwen leunden naar voren alsof ze dronken waren. Langzaam vulden de lege vensters zich met een zilvergloed, een dichte mist die naar buiten puilde. Mashadar.

Rhand waagde een snelle blik over zijn schouder. Vijftig stappen achter hem volgden de Trolloks; hij kon ze in het licht van de mist duidelijk zien. Er reed nu een Schim achter hen en ze leken net zo hard voor de Halfman te vluchten als Rhand te achtervolgen. Vóór hem golfde een handvol grijze tentakels uit de vensters, die de lucht aftastten. Wolk wierp zijn hoofd op en brieste, maar Rhand schopte woest tegen de flanken en het paard sprong wild verder.

De tentakels verstarden toen Rhand ertussendoor galoppeerde, maar hij bleef laag over Wolks nek gebogen en keek er niet naar. De weg erachter was vrij. Als ik door een word aartgeraakt... Licht! Hij spoorde Wolk nog harder aan en het paard sprong naar voren, de welkome schaduwen in. Terwijl Wolk verder draafde, keek Rhand om zodra de gloed van Mashadar begon af te nemen.

De wuivende grijze tentakels van Mashadar versperden de helft van de straat en de Trolloks trokken zich terug, maar de Schim graaide een zweep van zijn zadelknop en klapte die als een scherpe bliksemflits boven de koppen van de Trolloks; vonken vlogen door de lucht. In elkaar gedoken sprongen de Trolloks Rhand achterna. De Half man aarzelde, de zwarte kap bestudeerde de uitgestrekte tentakelarmen van Mashadar voor ook hij verder reed.

De opzwellende misttentakels zwaaiden even onzeker en sloegen toen als adders toe. Minstens twee hechtten zich aan elke Trollok en hulden hem in een grijs licht; de beestenkoppen wierpen zich achterover.

Ze wilden krijsen, maar mist rolde hun open bekken in en vrat hun gehuil weg. Vier beendikke tentakels zwiepten rond de Schim. De Halfman en het zwarte paard kronkelden alsof ze dansten, tot de kap terugviel en het bleke oogloze gezicht te zien was. De Schim gilde. Het geluid van die schreeuw was niet te horen, net zomin als die van de Trolloks, maar iets drong wel door: een gierend gejank, te hoog voor het gehoor, alsof alle wespen van de wereld zich in Rhands oren boorden, met alle angst die er bestond. Wolk trapte met zijn achterbenen alsof hij het ook had gehoord en rende sneller dan ooit.

Rhand klampte zich hijgend aan Wolk vast, zijn keel zo droog als zand.

Na een tijdje besefte hij dat hij het stille gegil van de stervende Schim niet langer hoorde en opeens leek het gekletter van zijn galop zo hard als geschreeuw. Hij trok de teugels hard aan en hield in naast een verbrokkelde muur, precies op de hoek met een andere straat. Een naamloos standbeeld rees in het donker voor hem op.

Hij luisterde, ineengezakt in zijn zadel, maar er was niets te horen behalve het bloed dat in zijn oren bonsde. Koud zweet parelde op zijn gezicht en hij rilde toen de wind zijn mantel liet opwapperen. Uiteindelijk ging hij recht zitten. Sterren bespikkelden de hemel waar de wolken ze niet verborgen, maar de rode ster in het oosten was gemakkelijk te zien. Is er nog iemand in leven om dit te zien? Waren ze vrij of in handen van de Trolloks? Egwene. Het Licht verblinde me, waarom reed je mij niet achterna? Als ze in leven waren en vrij, zouden ze die ster volgen. Zo niet... De bouwvallen waren uitgestrekt; hij kon dagen blijven zoeken zonder iemand te vinden, als hij al uit de buurt van de Trolloks kon blijven. En van de Myrddraal, en van Mordeth en Mashadar. Met tegenzin besloot hij naar de rivier te rijden.

Hij pakte de teugels op. In de zijstraal viel met een scherpe klap een steen op een andere. Als bevroren stond hij stil en haalde zelfs geen adem. Hij was in de schaduw verborgen en maar één stap van de hoek af. Wanhopig dacht hij erover terug te rijden. Wat was er achter hem? Wat zou geluid maken en hem verraden? Hij wist het niet en durfde zijn ogen niet van de hoek van het gebouw af te wenden. Daar werd duisternis een met de langere duisternis van een stok die uitstak. Vangstok! Terwijl deze gedachte door Rhands hoofd schoot, duwde hij zijn hielen in Wolks ribben en trok hij zijn zwaard uit de schede; een rauwe kreet begeleidde zijn aanval en hij zwaaide uit alle macht met zijn zwaard. Slechts met een wanhopige inspanning kon hij het wapen inhouden. Met een verraste kreet trok Mart zijn paard struikelend achteruit, viel er half af en liet bijna zijn boog vallen.

Rhand haalde diep adem en liet zijn zwaard zakken. Zijn arm beefde. ‘Heb je iemand anders gezien?’ slaagde hij te zeggen.

Mart slikte stevig voor hij zichzelf weer onhandig optrok in het zadel, ‘ik... ik... Alleen Trolloks.’ Hij hield zijn hand tegen zijn keel en maakte zijn lippen nat. ‘Alleen Trolloks. Jij?’

Rhand schudde zijn hoofd. ‘De anderen zullen proberen bij de rivier te komen. Laten wij dat ook maar doen.’ Mart knikte zwijgend, nog steeds aan zijn keel voelend, en samen reden ze in de richting van de rode ster.

Voor ze honderd stap verder waren, rees de scherpe roep van een Trollokhoorn achter hen op, midden in de stad. Een andere antwoordde van buiten de muren.

Rhand huiverde, maar hij liet Wolk langzaam doorstappen, zocht de donkerste plekken af en vermeed die waar mogelijk. Na een ruk aan de teugels alsof hij weg wilde galopperen, deed Mart hetzelfde. Ze hoorden echter geen andere hoorns meer en het was stil toen ze aankwamen bij een opening in de met ranken bedekte muur. Ooit was hier een poort geweest. Alleen de torens stonden er nog; ze staken met zwarte ingestorte toppen af tegen de zwarte hemel.

Mart aarzelde in de doorgang, maar Rhand zei zachtjes: ‘is het binnen zoveel veiliger dan buiten?’ Hij hield de grijze niet in en even later volgde Mart hem Shadar Logoth uit, terwijl hij trachtte alle kanten tegelijk uit te kijken. Rhand liet langzaam zijn adem ontsnappen, zijn mond was droog. We halen het. Licht, we halen het.

De muren verdwenen achter hen, in de nacht en door de bomen. Op zijn hoede voor het minste geluid hield Rhand de rode ster recht voor zich.

Opeens hoorden ze hoefslagen achter zich en kwam Thom aangalopperen. Hij hield alleen even in om te roepen: ‘Rijden, sukkels!’

Even later kondigden jachtkreten en krakende struiken de komst van de Trolloks in zijn spoor aan.

Rhand schopte met zijn hielen en Wolk sprong de ruin van de speelman achterna. Wat gebeurt er als we bij de rivier komen zonder Moiraine? Licht, Egwene!

Perijn zat op zijn paard in de schaduw en keek naar de open poort, die even verder voor hem oprees. Hij streek afwezig met zijn duim over het blad van zijn bijl. Het leek een veilige weg uit de vervallen stad, maar hij had er een minuut of vijf afwachtend naar zitten kijken. De wind speelde met zijn warrige krullen en probeerde zijn mantel open te blazen, maar hij trok die weer om zich heen zonder echt te merken wat hij deed.

Hij wist dat Mart, dat bijna iedereen in Emondsveld hem traag vond. Dat kwam gedeeltelijk omdat hij groot was en meestal zorgvuldig bewoog – hij was altijd bang dat hij per ongeluk iets zou breken of iemand pijn zou doen, omdat hij zoveel groter was dan de andere jongens – maar hij vond het ook prettiger alles vooraf zo goed mogelijk te overdenken. Snel denken, onvoorzichtig denken had Mart al vele malen zijn achterwerk doen branden en meestal had dat Rhand of hemzelf, of beiden, eveneens op de blaren doen zitten.

Hij had het gevoel dat zijn keel werd dichtgeknepen. Licht, denk daar niet aan. Hij probeerde zijn gedachten op een rijtje te zetten. Zorgvuldig eerst alles overzien, was zijn devies.

Er was vroeger een soort plein voor de poort geweest met een enorme fontein in het midden. Een deel stond nog overeind: een groep gebroken beelden die in een grote ronde kom stonden. Om bij de poort te komen zou hij bijna honderd pas moeten overbruggen, waarbij alleen de nacht hem voor spiedende ogen verborg. Ook dat was geen aangename gedachte. Hij herinnerde zich die onzichtbare wachters nog al te goed.

Hij dacht aan de hoorns die hij een poosje eerder in de stad had gehoord. Bij de gedachte dat sommigen van hen gevangen waren genomen, was hij haast teruggegaan, tot hij besefte dat hij er alleen toch niets aan kon doen. Niet tegen – wat had Lan gezegd – honderd Trolloks en vier Schimmen. Moiraine Sedai had gezegd dat ze naar de rivier moesten rijden.

Hij richtte zijn gedachten weer op de poort. Goed nadenken had hem niet echt geholpen, maar hij had zijn besluit genomen. Hij reed de diepere schaduw uit, naar het gedeelte waar het minder donker was. Terwijl hij dat deed, verscheen er een paard met ruiter aan de andere kant van het plein, een paard dat inhield. Hij bleef ook staan en voelde naar zijn bijl; die stelde hem niet echt gerust. Als die donkere gestalte een Schim was...

‘Rhand?’ werd er zacht en aarzelend geroepen.

Zijn adem ontsnapte met een lange, opgeluchte zucht. ‘Nee, Egwene, ik ben het, Perijn,’ riep hij net zo zacht terug. Het klonk in de duisternis nog te hard.

Bij de fontein kwamen de twee paarden bij elkaar.

‘Heb jij nog iemand gezien?’ vroegen ze tegelijk en beiden schudden het hoofd.

‘Ze zullen het wel redden,’ mompelde Egwene en gaf Bela enkele klopjes op de hals. ‘Ja toch?’

‘Moiraine Sedai en Lan zullen wel voor ze zorgen,’ antwoordde Perijn. ‘Dat zullen ze voor ons allemaal doen als we bij de rivier zijn.’

Hij hoopte dat het zo was.

Hij voelde zich ontzettend opgelucht toen ze buiten de poort waren, zelfs al waren er Trolloks in de bossen. Of Schimmen. Hij kapte die gedachten af. De kale takken verhinderden hem niet op de rode ster af te koersen en ze waren nu buiten het bereik van Mordeth. Die had hem meer angst aangejaagd dan een Trollok.

Ze zouden weldra bij de rivier komen en Moiraine vinden, en zij zou hen uit de handen van de Trolloks houden. Hij geloofde dat omdat hij het wilde geloven. De wind liet de takken tegen elkaar schuren en de bladen en naalden van de wintergroene bomen ritselen. De eenzame roep van een nachthavik verwaaide in het donker en Egwene en hij stuurden de paarden dichter naar elkaar toe, alsof ze bij elkaar warmte zochten. Ze voelden zich heel alleen.

Een Trollokhoorn klonk ergens achter hen op, snelle klagende stoten die de jagers aanspoorden zich te haasten. Toen verhieven zich rauwe halfmenselijke kreten in hun spoor, aangevuurd door de hoorns. Het huilen werd scherper toen ze de mensengeur opvingen. Perijn zette zijn paard aan tot een galop en schreeuwde: ‘Kom mee!’

Egwene volgde en beiden dreven met hun hielen de paarden aan. Ze letten niet meer op geluid en op de takken die tegen hen aan sloegen. Toen ze door de bomen galoppeerden, evenzeer geleid door hun gevoel als door het vage maanlicht, bleef Bela achter. Perijn keek om. Egwene schopte de merrie en sloeg haar met de teugels, maar het hielp niets. Aan de geluiden te horen kwamen de Trolloks dichterbij. Hij hield wat in, zodat Egwene hem bij kon houden.

‘Schiet op,’ schreeuwde hij. Hij kon de Trolloks nu onderscheiden, enorme donkere gestalten die tussen de bomen doorsprongen, loeiend en snauwend, zodat zijn bloed leek te bevriezen. Hij greep de steel van de bijl aan zijn riem tot zijn knokkels pijn deden. ‘Schiet op, Egwene, schiet op.’

Opeens gilde zijn paard en viel Perijn uit zijn zadel toen het paard onder hem wegviel. Hij stak zijn handen uit om zijn val op te kunnen vangen en plonsde met zijn hoofd vooruit in ijskoud water. Hij was recht van de rand van een steil klif de Arinelle ingereden.

De schok van het ijskoude water deed hem verschrikt hijgen. Hij slikte meer water in dan hem lief was voor het hem lukte zich weer naar het oppervlak te worstelen. Hij voelde de tweede plons meer dan dat hij hem hoorde en dacht dat Egwene vlak achter hem aan moest zijn gekomen. Hijgend en blazend lag hij te watertrappelen. Het was niet gemakkelijk boven te blijven: zijn jas en mantel waren al vol water gezogen en ook zijn laarzen zaten vol. Hij keek rond naar Egwene, maar zag slechts het glinsterende maanlicht in de rimpels op het zwarte water.

‘Egwene? Egwene!’

Een speer flitste spetterend vlak voor zijn ogen in het water. Andere speren spatten ook rond hem in de rivier. Schorre stemmen klonken ruziënd op en er kwamen geen speren meer omlaag, maar voorlopig hield hij toch maar op met roepen.

De stroom voerde hem mee, maar het rauwe geschreeuw en gesnauw volgde op de oever en hield hem bij. Hij maakte zijn mantel los en liet die met de rivier meedrijven. Wat minder gewicht om hem omlaag te trekken. Verbeten begon hij naar de andere oever te zwemmen. Daar waren tenminste geen Trolloks, hoopte hij.

Hij zwom zoals hij het thuis had geleerd, in de meertjes van het Waterwold. Hij zwaaide met beide armen, trappelde met beide voeten en hield zijn hoofd boven water. Tenminste, hij probeerde zijn hoofd boven water te houden, maar het was niet gemakkelijk. Zelfs zonder de mantel leken zijn jas en laarzen net zoveel te wegen als hijzelf. En de bijl trok aan zijn middel, waardoor hij ofwel opzij kantelde, ofwel omlaag werd getrokken. Hij dacht er een paar keer aan om ook zijn bijl in de rivier te laten glijden. Dat zou veel gemakkelijker zijn dan bijvoorbeeld zijn laarzen uitschoppen. Maar iedere keer als hij eraan dacht, bedacht hij ook hoe hij aan land zou krabbelen en daar Trolloks kon aantreffen. De bijl zou hem niet veel helpen als er een handvol zou staan – zelfs niet tegen één Trollok misschien – maar het was beter dan met zijn blote handen.

Na een poosje was hij er zelfs niet eens meer zeker van of hij in staat was de bijl op te heffen als Trolloks hem daar opwachtten. Zijn armen en benen werden loodzwaar, hij kon ze slechts met de grootste inspanning bewegen en zijn gezicht kwam bij iedere slag minder ver boven het water uit. Hij proestte toen het water zijn neus instroomde. Een dag aan het smidsvuur is zwaarder dan dit, probeerde hij zichzelf uitgeput moed in te praten en net op dat moment stootte zijn trappelende voet ergens tegenaan. Pas toen hij het opnieuw raakte, besefte hij wat het was. De bodem. Het was hier minder diep. Hij was de rivier over.

Hij zoog met open mond lucht in en stond onder veel gespat op, zijn benen wilden hem amper dragen. Hij frommelde zijn bijl uit de lus toen hij rillend in de wind aan land kroop. Hij zag geen enkele Trollok, maar Egwene zag hij evenmin. Slechts enkele verspreide bomen aan de rivieroever en een streep maanlicht op het water.

Toen hij weer op adem was gekomen, riep hij de namen van zijn vrienden, telkens weer. Zwak geschreeuw antwoordde hem op de andere oever; zelfs op die afstand herkende hij de schorre stemmen van de Trolloks. Maar zijn vrienden gaven geen antwoord.

De wind nam toe, het huilen ervan overstemde de Trolloks, en hij huiverde. Het was niet koud genoeg om zijn kleren te laten bevriezen, maar het voelde wel zo; de wind sneed als een ijzig zwaard tot op zijn botten. Zichzelf warm slaan was slechts een gebaar dat het rillen niet deed ophouden. Helemaal alleen klom hij vermoeid de rivieroever op om beschutting tegen de wind te vinden.

Rhand klopte Wolk op zijn nek en kalmeerde de grijze fluisterend. Het paard gooide zijn hoofd omhoog en danste trappelend. De Trolloks had hij achter zich gelaten – daar leek het tenminste op – maar Wolk had hun stank nog steeds in zijn neusgaten. Mart reed met een aangelegde pijl en was op zijn hoede voor mogelijke nachtelijke verrassingen, terwijl Rhand en Thom tussen de takken door tuurden, op zoek naar de rode ster. Het was gemakkelijk genoeg geweest de ster in het oog te houden zolang ze er recht op af reden. Toen waren er voor hen nog meer Trolloks verschenen en hadden ze naar opzij moeten uitwijken, terwijl beide groepen brullend achter hen aan sprongen. De Trolloks konden een paard alleen de eerste honderd stappen bijhouden, en ten slotte hadden ze de achtervolging opgegeven en waren jankend achtergebleven. Maar door al het draaien en keren waren ze hun ster uit het oog verloren.

‘Ik zou zeggen dat het die kant op is,’ zei Mart en hij gebaarde naar rechts. ‘Aan het eind reden we naar het noorden en dat betekent dat het oosten die kant op ligt.’

‘Daar staat-ie,’ zei Thom opeens. Hij wees door de warrige takken naar links, recht naar de rode ster. Mart mompelde binnensmonds.

Uit zijn ooghoek zag Rhand opeens beweging en een Trollok sprong geluidloos met een zwaaiende vangstok achter een boom vandaan. Rhand drukte zijn hielen in Wolks flanken en de grijze sprong naar voren, net toen er nog twee Trolloks vanuit de schaduw achter de eerste aan sprongen. Een lus veegde langs Rhands nek en een rilling trok langs zijn ruggengraat.

Een pijl trof een van de beestenkoppen midden in het oog, toen voegde Mart zich bij hem terwijl hun paarden tussen de bomen door draafden. Ze galoppeerden naar de rivier toe, besefte hij, maar hij wist niet zeker of dat nou wel zo goed was. De Trolloks schoten achter hen aan, zo dichtbij dat ze bijna met gestrekte armen de wapperende staarten van de paarden konden grijpen. Nog een halve stap dichterbij en de vanghaken konden hen allebei uit het zadel trekken. Hij boog zich laag over de nek van de grijze om nog meer afstand tussen zijn nek en de vanghaken te houden. Ook Marts gezicht was bijna helemaal in de manen van zijn paard begraven. Rhand vroeg zich af waar Thom was. Had de speelman besloten dat hij alleen beter af was, omdat alle drie de Trolloks zich op hem en Mart hadden gestort?

Opeens galoppeerde Thoms ruin uit de nacht achter de Trolloks aan. Die hadden nog net tijd om verbaasd om te kijken voor de handen van de speelman naar achteren en naar voren flitsten. Maanlicht flitste op staal. Een Trollok tuimelde naar voren, rolde om en om, en bleef toen stil liggen, terwijl de tweede met een schreeuw op zijn knieën viel en met beide handen naar zijn rug klauwde. De derde grauwde en ontblootte een snuit vol scherpe tanden, maar toen de anderen neervielen, schoot hij de duisternis in. Weer maakte Thoms hand het bliksemsnelle gebaar en de Trollok gilde, maar het gegil verdween net als hijzelf in de verte.

Rhand en Mart hielden de teugels in en staarden de speelman aan.

‘Mijn beste messen,’ mopperde Thom, maar hij maakte geen aanstalten af te stappen en ze op te halen. ‘Die ene zal anderen halen, ïk hoop dat de rivier niet meer zo ver is. Ik hoop...’ In plaats van te zeggen waar hij nog meer op hoopte, schudde hij zijn hoofd en reed in snelle galop verder. Rhand en Mart sloten zich aan.

Weldra kwamen ze bij een lage oever waar de bomen tot aan de rand van het nachtzwarte water groeiden. De wind rimpelde het maanverlichte oppervlak. Rhand kon de andere kant helemaal niet zien. Het idee ’s nachts op een vlot over te steken stond hem niet aan, maar aan deze kant te blijven vond hij een nog slechter idee. Desnoods zwem ik.

Ergens achter hen schalde in het donker een hoorn, scherp, snel en dringend. Het was het eerste hoorngeluid dat ze na de vervallen stad hadden gehoord. Rhand vroeg zich af of enkele van de anderen gevangen waren genomen.

‘Het heeft geen zin hier de hele nacht te blijven,’ zei Thom. ‘Kies maar uit, welke kant. Stroomopwaarts of de andere kant op?’

‘Maar Moiraine en de anderen kunnen overal zijn,’ protesteerde Mart. ‘Welke kant we ook kiezen, het kan ons juist de verkeerde richting op sturen.’

‘Dat kan inderdaad.’ Thom klakte tegen zijn ruin en reed stroomafwaarts langs de oever. ‘Dat kan inderdaad.’ Rhand keek naar Mart, die zijn schouders ophaalde, en ze reden achter Thom aan.

Een tijdlang veranderde er niets. De oever was op sommige plaatsen wat hoger en elders lager, er waren meer bomen of minder op kleine open plekken, maar de nacht en de rivier en de wind bleven hetzelfde, koud en zwart. En geen Trolloks. Dat was een verandering waar Rhand blij mee was.

Toen zag hij een lichtje voor zich uit, een klein puntje. Toen ze dichterbij kwamen, kon hij zien dat het licht boven de rivier hing, alsof het aan een boom hing. Thom begon sneller te rijden en zachtjes te neuriën.

Ten slotte konden ze de bron van het licht vaststellen: een lantaarn aan de mast van een grote vrachtboot die voor de nacht naast een kleine open plek tussen de bomen lag aangemeerd. De boot, zo’n tachtig voet lang, bewoog zachtjes op de stroom en trok aan de meertouwen die om de bomen waren geslagen. Het want zoemde en kraakte in de wind. De lantaarn verdubbelde het maanlicht op het dek, maar er was niemand te zien.

‘Nee maar’ zei Thom toen hij afsteeg, ‘dat is toch beter dan het vlot van de Aes Sedai, niet?’ Hij stond met zijn handen op zijn heupen en zelfs in het donker was zijn zelfvoldane grijns duidelijk te zien.

‘Het ziet er niet naar uit alsof dit schip paarden kan meenemen, maar als we bedenken dat we de schipper gaan waarschuwen voor het gevaar waarin hij verkeert, zal hij mogelijk redelijk zijn. Laat mij het woord doen. En neem voor de zekerheid je dekens en zadeltassen mee.’

Rhand steeg af en begon alles achter zijn zadel los te maken, ‘Je wilt toch niet zeggen dat we hier zonder de anderen vertrekken, hè?’

Thom kreeg geen kans om te antwoorden. Twee Trolloks sprongen de open plek op, brullend en zwaaiend met hun vangstokken, met nog vier anderen er vlak achter. De paarden sloegen achteruit en briesten. Geschreeuw in de verte maakte duidelijk dat er nog meer aankwamen.

‘De boot op!’ schreeuwde Thom. ‘Snel! Laat alles liggen. Hollen!’

Hij voegde de daad bij het woord en rende met fladderende lapjesmantel en hotsende instrumentkistjes op zijn rug naar de boot toe.

‘Hé daar, op de boot!’ schreeuwde hij. ‘Word wakker, sukkels. Trolloks.’

Rhand rukte zijn dekenrol en zadeltassen los van de laatste knop en volgde de speelman op de voet. Hij gooide zijn spullen over de reling en sprong erachteraan. Hij had nog net tijd om de man te zien die opgerold had liggen slapen en zich nu oprichtte, voor hij met allebei de voeten boven op hem belandde. De man kreunde luid, Rhand struikelde en een vanghaak sloeg tegen de reling vlak achter hem. Over de hele boot klonk geschreeuw en voeten roffelden over het dek.

Harige handen grepen de reling naast de vanghaak en een gehoornde kop verscheen. Rhand stond nog te wankelen, maar slaagde er toch in zijn zwaard te trekken en uit te halen. Brullend viel de Trollok omlaag.

Overal renden mannen op de boot rond, schreeuwend en meertouwen met bijlen stuk hakkend. Het schip sprong los en zwaaide rond of het maar al te graag wrilde uitvaren. Op de boeg vochten drie mannen met een Trollok. Iemand porde met een speer over de reling, al kon Rhand niet zien waar hij naar stak. Een boogpees knalde en knalde opnieuw. De man waar Rhand bovenop was geland, krabbelde op handen en knieën opzij en stak zijn handen op toen hij Rhand zag kijken.

‘Spaar me,’ riep hij. ‘Neem alles wat u wilt, neem de boot, neem alles, maar spaar me.’

Opeens dreunde er iets hards tegen Rhands rug, waardoor hij tegen het dek sloeg. Zijn zwaard stuiterde weg uit zijn gestrekte hand. Met open mond en snakkend naar adem die niet wilde komen, trachtte hij zijn zwaard te pakken. Zijn spieren reageerden met een kwellende traagheid; hij kronkelde als een worm. De kerel die zo graag gespaard wilde worden, wierp een angstige en begerige blik op het zwaard en verdween toen in de schaduwen.

Ondanks de pijn lukte het Rhand over zijn schouder te kijken en toen wist hij dat het was gedaan met zijn geluk. Een Trollok met een wolvensnuit hield zich op de reling in evenwicht en keek op hem neer. In zijn klauwen had hij de afgebroken staak van de vanghaak die alle lucht uit zijn longen had geslagen. Rhand deed verwoede pogingen om het zwaard te pakken, te bewegen, weg te komen, maar zijn trillende armen en benen bewogen schokkend en veel minder dan hij wilde. Zijn borst voelde alsof die met ijzeren banden was ingesnoerd; voor zijn ogen verschenen zilverkleurige vlekjes. Gejaagd zocht hij een manier om te ontsnappen. De tijd leek langzamer te gaan toen de Trollok de afgebroken staak optilde, alsof hij Rhand eraan wilde spietsen. Voor Rhand leek het of het wezen als in een droom bewoog. Hij zag de dikke arm achteruitgaan; hij kon al voelen hoe de gebroken schacht zijn rug doorboorde, hoe de doodsteek voelde. Hij dacht dat zijn longen zouden barsten. Ik ga sterven! Licht help me, ik ga...! De arm van de Trollok bewoog, dreef de scherpe afgebroken schacht naar voren en Rhand vond adem voor een enkele gil: ‘Nee!’

Opeens draaide het schip bij, waarna een mastboom uit de schaduw zwaaide en de Trollok vol tegen de borst trof, zodat die met krakende botten overboord werd geveegd.

Heel even lag Rhand naar lucht te happen en naar de boom te staren die boven hem heen en weer zwaaide. Daarmee heb ik mijn geluk wel totaal verbruikt. Hierna heb ik niets meer over.

Beverig krabbelde hij overeind en pakte zijn zwaard op. Hij hield het eindelijk eens met twee handen vast, zoals Lan het hem had geleerd, maar er was niets meer waarvoor hij het kon gebruiken. De strook zwart water tussen de boot en de oever werd snel breder; de kreten van de Trolloks verdwenen achter hen in de nacht.

Toen hij zijn zwaard terugstak en tegen de reling steun zocht, stapte een gedrongen man met een jas tot zijn knieën het dek op en keek hem woest aan. Lange haren vielen op zijn stevige schouders en een baard zonder snor omkranste een rond gezicht. Rond, maar niet zacht. De mastboom zwaaide weer naar buiten en de man met de baard zag hem woedend aankomen voor zijn brede handpalm hem met een kletsende klap tegenhield.

‘Gelb!’ brulde hij. ‘Fortuin! Waar hang je uit, Gelb?’

Hij praatte snel en plakte alles aan elkaar vast, zodat Rhand hem amper begreep. ‘Je kunt je niet op mijn eigen schip voor me verschuilen! Breng Floran Gelb hier.’

Een bemanningslid draafde met een dievenlantaarn naderbij en twee anderen duwden een man met een mager gezicht in de lichtcirkel. Rhand herkende de kerel die hem de boot had aangeboden. De ogen van de man schoten alle kanten op, maar keken geen enkele keer de stevige man aan. De schipper, dacht Rhand. Op Gelbs voorhoofd verscheen een bult waar een van Rhands laarzen was neergekomen.

‘Werd van jou niet verwacht de boom vast te zetten, Gelb?’ vroeg de schipper verrassend kalm, al sprak hij even snel als ervoor.

Gelb leek echt verbaasd. ‘Dat heb ik gedaan. Heb hem goed vastgebonden. Ik geef toe dat ik dingen soms wat langzaam doe, schipper Domon, maar ik doe ze wel.’

‘Zo, wat langzaam, hè? Met slapen ben je niet zo langzaam. Slapen terwijl je wacht dient te lopen. We hadden tot de laatste man afgeslacht kunnen worden, als het aan jou had gelegen.’

‘Nee, schipper, nee. Het lag aan hem.’ Gelb wees naar Rhand. ‘Ik hield de wacht, wat van me werd verwacht, tot hij aan kwam sluipen en me met een knuppel neersloeg.’ Hij raakte de bult op zijn voorhoofd aan, vertrok zijn gezicht en keek Rhand woedend aan. ‘Ik heb nog gevochten, maar toen kwamen de Trolloks. Hij hoort bij ze, schipper. Een Duistervriend. Hoort bij de Trolloks.’

‘Hoort bij mijn ouwe oma!’ brulde schipper Domon. ‘Heb ik je laatst niet gewaarschuwd, Gelb? In Wittebrug ga je eraf! Uit mijn ogen voor ik je er nu al afgooi!’ Gelb schoot uit de lichtkring weg en Domon kneep zijn handen open en dicht terwijl hij in het niets staarde. ‘Die Trolloks lijken mij maar te volgen. Waarom laten ze me niet met rust? Waarom?’

Rhand keek naar de rivier en zag geschrokken dat de oever niet langer in zicht was. Twee man stonden aan de lange roerarm op de achtersteven en er stonden zes roeiers aan één kant te werken. Ze boomden het schip als een watervlo verder de rivier op.

‘Schipper,’ zei Rhand, ‘we hebben nog vrienden op de oever. Als u omkeert en ze oppikt, zullen ze u zeker belonen.’

Het ronde gezicht van de schipper keerde zich naar Rhand, en toen Thom en Mart eveneens verschenen, werden die ook in zijn uitdrukkingsloze blik gevat.

‘Schipper,’ begon Thom met een buiging, ‘sta me toe u...’

‘Jullie mee, onderdek,’ zei schipper Domon, ‘waar ik kan zien wat voor raars op mijn dek is aangespoeld. Kom. Het Fortuin hale me.

Kan iemand deze hoorndolle boom vastzetten!’ Toen dekknechten snel de boom overnamen, stampte hij naar het achterschip. Rhand en zijn vrienden volgden.

Schipper Domon had een nette hut in het achterschip, die met een korte ladder bereikt kon worden. Binnen gaf alles de indruk een vaste plaats te hebben, tot aan de jassen en mantels toe, die aan pinnen tegen de achterkant van de deur hingen. De hut was even breed als het schip, met een breed bed dat tegen de ene wand was gebouwd en een zware tafel tegen de andere wand. Er stond maar één stoel, mer een hoge rug en stevige armleuningen. Die nam de schipper zelf, terwijl hij gebaarde dat het drietal maar een plekje moest zoeken op een van de vele kisten en banken die de rest van de inrichting vormden. Een luide grom hield Mart tegen toen hij op het bed wilde gaan zitten.

‘Zo,’ zei de schipper toen iedereen zat. ‘Mijn naam is Baile Domon, schipper en eigenaar van de Schuimvlok, de naam van dit schip. Wie zijn jullie, wat waren jullie aan het uitspoken op zo’n afgelegen plek en waarom zou ik jullie niet overboord gooien voor de ellende die jullie mij hebben bezorgd?’

Rhand had nog steeds moeite de rappe tong van Domon te volgen. Toen het tot hem doordrong wat de schipper als laatste had gezegd, keek hij de man met grote ogen aan. Overhoord gooien?

Mart zei haastig: ‘We wilden u helemaal geen ellende bezorgen. We waren op weg naar Caemlin en daarna naar...’

‘Waar de wind ons heen voert,’ onderbrak Thom hem gladjes. ‘Zo reist een speelman nu eenmaal, als stof in de wind. Ik ben een speelman, ziet u, Thom Merrilin genaamd.’ Hij bewoog zijn mantel, zodat de vele tinten van de lapjes bewogen, alsof het de schipper was ontgaan. ‘Deze twee jonge boerenkinkels willen mijn leerlingen worden, al weet ik nog niet zeker of ik ze wel wil.’ Rhand keek Mart aan, die grijnsde.

‘Allemaal goed en wel, man,’ zei schipper Domon kalm, ‘maar dat zegt me niets. Niemendal. Het Fortuin mag me slaan, maar stof in de wind volgt niet de weg naar Caemlin, geen enkele weg, heb ik horen verluiden.’

‘Ja, dat is een heel verhaal,’ zei Thom en hij begon het meteen uit de doeken te doen.

In Thoms verhaal was hij door sneeuwbuien overvallen in een mijnstadje in de Mistbergen ergens achter Baerlon. Toen hij daar was, had hij een legende gehoord van een schat uit de tijd van de Trollok-oorlogen, in de bouwvallen van een verloren stad die Aridhol heette. Nu was hij toevallig achter de ligging van dat Aridhol gekomen door een kaart die hem vele jaren geleden in Illian was geschonken door een stervende vriend wiens leven hij eens had gered en die met zijn laatste woorden had verteld dat de kaart Thom rijk zou maken, wat Thom nooit geloofd had tot hij die legende in het mijnstadje hoorde. Toen de sneeuw voldoende was gesmolten, was hij met enkele kameraden op reis gegaan, waaronder deze leerlingen in de dop, en na een reis met vele ontberingen hadden ze de vervallen stad gevonden. Maar de schat bleek te hebben behoord aan een van de Gruwheren zelf, en er waren Trolloks uitgestuurd om de schat naar Shayol Ghul terug te brengen. Ze hadden vele gevaren moeten doorstaan – Trolloks, Myrddraal, Draghkar, Mordeth, Mashadar – iedereen had hen wel ergens in het verhaal aangevallen, al leken alle aanvallen, zoals Thom het vertelde, op hem persoonlijk gericht en had hij alleen ze met de grootste handigheid afgeslagen. Met veel waaghalzerij – hoofdzakelijk van Thom – waren ze ontsnapt, achtervolgd door Trolloks, hoewel ze in de afgelopen nacht van elkaar waren gescheiden, tot Thom en zijn twee metgezellen ten slotte hun toevlucht hadden moeten zoeken op de enige plek die overbleef: het uiterst gastvrije schip van schipper Domon.

Toen de speelman was uitverteld, besefte Rhand dat hij enige tijd met open mond had zitten luisteren en hij klapte meteen zijn kaken op elkaar. Toen hij naar Mart keek, zag hij zijn vriend met grote ogen naar de speelman staren.

Schipper Domon trommelde met zijn vingers op de armleuning. ‘Dat is een verhaal dat veel mensen niet zouden geloven. Maar ik heb natuurlijk zelf de Trolloks gezien, niet?’

‘Ieder woord ervan is waar,’ zei Thom effen, ‘van iemand die het heeft overleefd.’

‘Je hebt mogelijk niet iets van de schat bij je?’

Thom toonde spijtig zijn lege handen. ‘Helaas, het weinige wat we konden meenemen, hadden we op onze paarden gebonden, die wegvluchtten toen die laatste Trolloks verschenen. Alles wat ik heb, zijn mijn fluit en mijn harp, enkele koperstukken en de kleren die ik draag. Maar geloof me, u zou de schatten niet willen aanraken. De smet van de Duistere rust erop. Ze kunnen beter in de bouwvallen bij de Trolloks blijven.’

‘Dus je hebt geen geld om de bootreis te betalen. Ik zou mijn eigen broer nog niet vervoeren als hij geen geld had, en zeker niet als hij Trolloks naar mijn schip had gebracht die mijn reling hebben stukgemaakt en mijn want hebben beschadigd. Waarom zou ik jullie niet laten terugzwemmen naar waar jullie vandaan kwamen, zodat ik jullie kwijt ben?’

‘U zou ons toch niet op de oever zetten?’ zei Mart. ‘Niet met die Trolloks daar?’

‘Wie heeft iets gezegd over een oever?’ antwoordde Domon droogjes. Hij bekeek ze een ogenblik aandachtig en legde toen zijn handen plat op de tafel. ‘Maar aangezien Baile Domon een redelijke man is, zal hij jullie niet overboord gooien als er een andere mogelijkheid is. Wel, ik zie dat een van je leerlingen een zwaard heeft. Ik heb een goed zwaard nodig en omdat ik een aardige man ben, zal ik jullie voor dat zwaard tot Wittebrug meenemen.’

Thom wilde al antwoord geven, maar Rhand was hem voor. ‘Nee!’ Tham had het hem niet gegeven om te verhandelen. Hij streek over het gevest en voelde de bronzen reiger. Zolang hij dat wapen had, was het of Tham nog bij hem was.

Domon schudde het hoofd. ‘Tja, als het nee is, is het nee. Maar Baile Domon geeft geen gratis reizen weg, nog niet aan zijn eigen moeder.’

Rhand maakte met tegenzin zijn zak leeg. Hij had niet veel, een paar koperstukken en de zilveren munt van Moiraine. Die hield hij de schipper voor. Even later zuchtte Mart en deed hetzelfde. Thom keek woest, maar dat werd zo snel gevolgd door een glimlach dat Rhand niet zeker wist of Thom zo had gekeken.

Schipper Domon plukte handig de twee dikke zilveren munten uit de handen van de jongens en zette een kleine weegschaal en een rinkelende zak op tafel uit een met koper beslagen kist achter zijn stoel. Na zorgvuldige weging liet hij de munten in de zak vallen en gaf ieder enkele kleine zilveren en koperen munten terug. Voornamelijk koper. ‘Tot aan Wittebrug,’ zei hij en hij schreef keurig enkele cijfertjes in een in leer gebonden grootboek.

‘Dat is duur voor een tocht naar Wittebrug,’ mopperde Thom.

‘Plus de schade aan mijn vaartuig,’ antwoordde de schipper kalmpjes. Hij deed de weegschaal en de zak terug in de kist en sloot die tevreden. ‘Plus nog wat voor die Trolloks van jullie, waardoor ik in de nacht de rivier af moet varen terwijl er veel zandbanken zijn waar ik op kan stranden.’

‘En onze reisgenoten?’ vroeg Rhand. ‘Neemt u hen ook mee? Ze moeten nu bij de rivier zijn aangekomen, of zullen daar gauw zijn, en dan zullen ze de lantaarn aan uw mast zien.’

De wenkbrauwen van schipper Domon rezen haast tot zijn haren. ‘Denk je misschien dat we stilliggen, jongen? Het Fortuin zal me steken als we niet al zo’n drie tot vier span van de plek zijn waar jullie aan boord sprongen. De Trolloks hebben er wel voor gezorgd dat die kerels op het dek hun schouders onder de riemen hebben gezet – ze kennen Trolloks nu beter dan hen lief is – en de stroom helpt ook mee. Maar het maakt geen golfje verschil. Ik leg vannacht nergens meer aan, zelfs niet als mijn oude grootmoeder op de oever stond. Ik leg misschien nergens meer aan voor we in Wittebrug zijn. Vóór vandaag had ik mijn buik al vol van Trolloks en wat mij betreft is het nu genoeg geweest.’

Thom boog zich belangstellend naar hem toe. ‘Bent u al eerder op Trolloks gestuit? De laatste dagen nog?’

Domon aarzelde en keek Thom met samengeknepen ogen aan, maar toen hij sprak, klonk er vooral walging door in zijn stem. ‘Ik heb in Saldea overwinterd, man. Niet mijn keus, maar de rivier vroor vroeg dicht en het ijs brak Iaat. Ze zeggen dat je de Verwording op de hoogste toren van Maradon kunt zien, maar daar staat mijn hoofd niet naar. Ik ben er al eerder geweest en er wordt altijd gepraat over Trolloks die een boerderij of zoiets hebben aangevallen. Maar de afgelopen winter zijn er iedere nacht boerderijen in vlammen opgegaan. Zeker, en soms ook hele dorpen. Ze kwamen zelfs tot aan de stadsmuren. En of dat al niet erg genoeg is, waren er mensen die zeiden dat het betekende dat de Heerser van de Nacht zich roerde en dat de Laatste Dagen waren aangebroken.’ Hij rilde even en krabde zijn hoofd alsof de gedachte hem jeuk bezorgde. ‘Ik tel de dagen af dat ik weer terug ben bij mensen die denken dat Trolloks verzonnen en mijn verhalen reisleugens zijn.’

Rhand luisterde niet langer. Hij zat naar de andere wand te staren en dacht aan Egwene en de anderen. Het leek hem niet eerlijk dat hij veilig op de Schuimvlok zat terwijl zij daar nog ergens in de nacht rondzwierven. De hut van de schipper was niet meer zo veilig als eerst.

Hij was verrast toen Thom hem overeind trok. De speelman duwde Mart en hem naar de ladder met een verontschuldiging naar schipper Domon voor de boerenkinkels. Rhand klom zwijgend omhoog. Toen ze eenmaal op het dek stonden, keek Thom snel rond om er zeker van te zijn dat ze niet afgeluisterd konden worden, waarna hij gromde: ‘Ik had vervoer kunnen krijgen voor enkele liedjes en verhalen als jullie niet zo gretig je zilver hadden laten zien.’

‘Weet ik zo net nog niet,’ zei Mart. ‘Het klonk of hij het meende, toen hij het had over ons in de rivier gooien.’

Rhand liep langzaam naar de reling, leunde ertegenaan en staarde naar de nachtelijke rivier achter het schip. Hij zag niets dan zwart, zelfs geen oever. Hen ogenblik later legde Thom zijn hand op Rhands schouder, maar hij verroerde zich niet.

‘Er is niets aan te doen, kerel. Bovendien zijn ze nu waarschijnlijk veilig bij de... bij Moiraine en Lan. Kun je betere mensen bedenken dan die twee, om ze allemaal in veiligheid te brengen?’

‘Ik heb geprobeerd haar om te praten, om niet mee te gaan,’ zei Rhand.

‘Je deed wat je kon, kerel. Niemand kan meer van je eisen.’

‘Ik heb haar gezegd dat ik voor haar zou zorgen. Ik had meer moeten doen,’ Het kraken van de roeispanen en het trillen van het want in de wind vormden een treurige wijs. ‘Ik had meer moeten doen,’ fluisterde hij.

21

Luister naar de wind

De opkomende zon zette de Arinelle in het licht en bescheen niet ver van de rivieroever een kuil waarin Nynaeve op de grond tegen de stam van een jonge eik aanleunde; aan haar diepe ademhaling te horen, zat ze te slapen. Ook haar paard sliep, de nek gebogen en de benen wijd uiteen, zoals paarden dat doen. De teugels waren om haar pols geslagen. Toen het zonlicht op zijn oogleden viel, keek het dier op en bewoog het zijn hoofd, waardoor het aan de teugels trok. Nynaeve werd met een schok wakker.

Heel even staarde ze rond, vroeg zich af waar ze was en keek toen verwilderd rond tot ze het weer wist. Er waren slechts bomen, haar paard en een tapijt van oude dorre bladeren op de bodem van de kuil. In de diepste schemerplekken vormden enkele schaduwhandzwammen van vorig jaar ringen op een gevallen stam.

‘Het Licht beware je, vrouw,’ fluisterde ze en ze liet zich weer tegen de boom zakken, ‘als je geen hele nacht wakker kunt blijven.’ Ze maakte de leidsels los en wreef bij het opstaan over haar pols. ‘Je had wakker kunnen worden in een Trollokkookpot.’

De dode bladeren ritselden toen ze naar de rand van de grote kuil klom en eroverheen loerde. Slechts enkele essen scheidden haar van de rivier. Door hun gegroefde schors en kale takken leken ze dood. Daarachter stroomde breed het blauwgroene water voorbij. Leeg. Helemaal leeg. Op de andere oever stonden verspreide groepjes wilgen en pijnbomen, maar het leken er minder te zijn dan aan haar kant. Als Moiraine of een van de jongens daarginds was, hadden ze zich goed verborgen. Natuurlijk was er geen enkele reden waarom ze overgestoken zouden zijn, of dat zouden hebben geprobeerd, als ze zag hoe breed de rivier was. Ze konden overal zijn, tien span stroomopwaarts of tien span de andere kant op. Als ze tenminste nog in leven waren na vannacht.

Boos dat ze zelfs aan de mogelijkheid durfde denken, liet ze zich in de kuil terug glijden. Noch Winternacht in Emondsveld, noch het gevecht op weg naar Shadar Logoth had haar kunnen voorbereiden op de afgelopen nacht, op dat afschuwelijke ding, Mashadar. Al dat hotsende gedraaf, dat je steeds maar weer afvragen of iemand anders het had overleefd, of die angst dat je een Schim of Trollok zou tegenkomen. Ze had in de verte Trolloks horen grommen en schreeuwen en de naargeestige kreten van de Trollokhoorns hadden haar verkild, meer dan de wind. Maar afgezien van hun eerste ontmoeting tussen de bouwvallen had ze daarna de Trolloks nog maar één keer gezien en dat was buiten de stad geweest. Zo’n stuk of tien leken toen op nog geen dertig stap voor haar uit de grond op te rijzen en meteen jankend en schreeuwend op haar af te springen terwijl ze hun kromme vanghaken optilden. Maar toen ze haar paard rechtsomkeert liet maken, waren ze stil geworden en hadden hun snuiten snuffelend in de lucht gestoken. Ze was blijven kijken, te verbaasd om te vluchten en ze had gezien hoe de Trolloks zich omdraaiden en in de nacht verdwenen. En dat was nog het meest griezelige geweest. ‘Ze kennen de geur van hun prooi,’ had ze tegen haar paard gezegd toen ze diep in het bos stond, ‘en die geur is niet de mijne. Het lijkt of de Aes Sedai gelijk heeft, moge de Heerser van de Nacht haar halen.’

Ze besloot stroomafwaarts te gaan en leidde haar paard. Ze liep langzaam en hield nauwgezet het haar omringende woud in het oog. Dat de Trolloks haar vannacht niet hadden gepakt, betekende niet dat ze haar vandaag zouden laten gaan als ze hen voor de voeten kwam. Al gaf ze het bos alle aandacht, ze keek nog nauwkeuriger naar de grond voor haar. Als de anderen hier vannacht eerder waren geweest, zou ze daar sporen van zien, sporen die ze zou missen wanneer ze reed. Misschien zou ze iedereen nog aan deze kant van de rivier tegenkomen. Als ze niets vond, zou de rivier haar uiteindelijk in Wittebrug brengen en er liep een weg van Wittebrug naar Caemlin en verder, naar Tar Valon als dat nodig was.

Het vooruitzicht wond haar eerlijk gezegd wel op. Net als de jongens was ze nooit buiten Emondsveld geweest. Tarenveer was haar al vreemd en in Baerlon zou ze stomverbaasd hebben rondgekeken als ze niet bezig was geweest met het zoeken naar Egwene en de jongens. Maar haar opwinding kon haar niet van haar beslissing afbrengen. Vroeg of laat zou ze Egwene en de jongens vinden. Of ze zou een manier vinden om de Aes Sedai ter verantwoording te roepen voor wat er met hen was gebeurd. Het een of het ander, zwoer ze.

Af en toe zag ze sporen, heel veel zelfs, maar in de meeste gevallen kon ze, ondanks alle moeite die ze zich gaf, niet zeggen of die sporen van de jagers of van hun prooi waren. Sommige sporen lieten laarsafdrukken zien die evengoed van mensen als van Trolloks hadden kunnen zijn. Andere waren hoefafdrukken van een geit of een os, dus zeker van de Trolloks. Maar nooit was het een duidelijke aanwijzing waaruit ze kon afleiden dat het hier een spoor van de gezochten betrof.

Ze had misschien zo’n vier span afgelegd toen ze in de wind een vleugje houtrook opving. Het kwam van verderop langs de rivier, en van niet zo ver ook, dacht ze. Ze aarzelde even voor ze haar paard aan een naaldboom bond, een behoorlijk stuk van de rivier af, in een klein maar dicht bosje groene bomen, waardoor het dier verborgen zou blijven. De rook kon van Trolloks komen, maar om dat zeker te weten, moest ze gaan kijken. Ze probeerde niet te denken aan het doel van een Trollokvuur.

Gebukt glipte ze van boom naar boom en vervloekte in gedachten haar rokken, die ze de hele tijd op moest houden. Een kleed was niet voor sluipen bedoeld. Ze hoorde een paard, sloop nog langzamer verder en toen ze eindelijk voorzichtig om de stam van een es gluurde, zag ze op een open plekje bij de oever de zwaardhand van zijn zwarte strijdros afstijgen. De Aes Sedai zat op een stronk naast een klein vuurtje waarop een ketel water begon te dampen. Haar witte merrie scharrelde achter haar tussen wat karig onkruid rond. Nynaeve bleef waar ze was.

‘Ze zijn allemaal weg,’ kondigde Lan grimmig aan. ‘Vier Halfmannen trokken ongeveer twee uur voor de dageraad naar het zuiden, voor zover ik kan zien – ze laten weinig sporen achter – maar de Trolloks zijn in lucht opgegaan. Zelfs hun karkassen, en Trolloks staan er niet om bekend dat ze hun doden meenemen. Tenzij ze honger hebben.’

Moiraine gooide een handvol blaadjes in het kokende water en haalde de ketel van het vuur. ‘We hadden altijd nog kunnen hopen dat ze naar Shadar Logoth waren teruggegaan en erdoor waren verslonden, maar dat zou al te mooi zijn.’

De verrukkelijke geur van thee dreef naar Nynaeve toe. Licht, ik hoop dat mijn maag niet knort.

‘Van de jongens kon ik niet iets duidelijks vinden, ook niet van iemand anders trouwens. De sporen zijn te veel vertrapt om er iets uit te kunnen opmaken.’ Nynaeve glimlachte in haar schuilplaats; het falen van de zwaardhand was een kleine troost voor het hare. ‘Maar dat andere is belangrijk, Moiraine,’ vervolgde Lan fronsend. Hij sloeg het aanbod van thee af en begon voor het vuurtje heen en weer te stappen, een hand op het gevest van zijn zwaard, terwijl zijn mantel bij elke draai van kleur veranderde. Trolloks in Tweewater snap ik nog, zelfs honderd Trolloks. Maar zoiets? Er moeten er gisteren zo’n duizend op jacht zijn geweest.’

‘We hadden veel geluk dat ze niet allemaal bezig waren Shadar Logoth uit te kammen. De Myrddraal moeten betwijfeld hebben of we ons daar hadden verborgen, maar ze waren ook bevreesd om met lege handen naar Shayol Ghul terug te gaan. De Duistere is nooit een gemakkelijke meester geweest.’

‘Nee, ontwijk het nou niet. Je weet wat ik bedoel. Als die duizend hier konden zijn, waarom zijn ze dan niet naar Emondsveld gestuurd? Er is maar één antwoord mogelijk. Ze werden pas gestuurd toen we de Taren over waren, toen ze wisten dat een Myrddraal en een honderdtal Trolloks niet meer genoeg was. Hoe? Hoe zijn ze hier gekomen? Als duizend Trolloks zo ver ten zuiden van de Verwording kunnen worden gebracht, zo snel en zo onopgemerkt – om maar te zwijgen over hoe ze op dezelfde manier teruggekeerd kunnen zijn – kunnen er dan tienduizend midden in Saldea gebracht worden, of in Arafel, of in Shienar? De Grenslanden zouden binnen een jaar onder de voet worden gelopen.’

‘De hele wereld wacht dat lot als we die jongens niet vinden,’ zei Moiraine eenvoudig. ‘Die vraag baart mij ook zorgen, maar ik weet het antwoord niet. De saidinwegen zijn gesloten en sinds de Tijd van Waanzin is er geen Aes Sedai sterk genoeg geweest om te reizen. Tenzij een van de Verzakers is losgebroken – moge het Licht dat verhoeden – is er nog niemand die dat kan. Hoe dan ook, ik denk dat zelfs alle Verzakers samen duizend Trolloks konden verplaatsen. Laten we ons met de problemen van nu en hier bezighouden, al het andere moet wachten.’

‘De jongens’ Het was geen vraag.

‘Ik heb niet zitten luieren terwijl je weg was. Eén is de rivier over en in leven. Wat de andere twee betreft: ik ving een vaag spoor stroom afwaarts op, maar het zakte weg terwijl ik het oppikte, De band was al een hele tijd verbroken voor ik begon te zoeken’

Laag achter de boom gehurkt fronste Nynaeve verwonderd.

Lan hield op met ijsberen. ‘Denk je dat de Halfmannen in het zuiden ze te pakken hebben?’

‘Misschien.’ Moiraine schonk nog een kom thee in voor ze verderging. ‘Maar ik weiger te geloven dat ze dood zijn. Dat kan ik niet. Dat durf ik niet. Je weet hoeveel er op het spel staat. Ik móét die jongens zien te vinden. Dat Shayol Ghul op hen jaagt, verwacht ik. Dat er tegenstand is in de Witte Toren, zelfs van de Amyrlin Zetel, aanvaard ik. Er zijn altijd Aes Sedai die maar één oplossing accepteren.

Maar...’ Opeens ging ze rechtop zitten en zette met een grimas haar kom thee neer. ‘Als je strak naar een wolf kijkt,’ mompelde ze, ‘bijt een muis je in de enkel.’ Ze keek recht naar de boom waar Nynaeve zich achter verborg. ‘Vrouw Almaeren, u kunt nu tevoorschijn komen, als u wilt.’

Nynaeve krabbelde overeind en sloeg haastig dode bladeren van haar kleed af. Lan had zich bliksemsnel omgedraaid naar de boom op het moment dat Moiraines ogen zich op de boom richtten; het zwaard lag al in zijn hand voor ze Nynaeves naam had genoemd. Nu stak hij het weer terug met meer kracht dan nodig was. Zijn gezicht stond even uitdrukkingsloos als altijd, maar Nynaeve meende dat er toch een spoortje ergernis in zijn mondhoeken te bespeuren viel. Ze voelde een steekje van voldoening, de zwaardhand had toch maar niet geweten dat zij daar zat.

Dat voldane gevoel duurde maar even. Ze richtte haar ogen op Moiraine en liep vastberaden op haar af. Ze wilde koel en kalm blijven, maar haar stem beefde van kwaadheid. ‘Waar heb je Egwene en de jongens nou weer in terecht laten komen? In wat voor smerig Aes Sedai-plan wil je ze nou weer betrekken?’

De Aes Sedai pakte haar kom weer op en begon kalm van haar thee te genieten. Toen Nynaeve echter dichterbij kwam, stak Lan een arm uit en hield haar tegen. Ze probeerde de hindernis opzij te slaan en merkte verbaasd dat ze net zo goed had kunnen proberen een dikke eikentak weg te buigen. Ze was zeker niet zwak, maar Lans spieren leken wel van ijzer.

Thee?’ bood Moiraine aan.

‘Nee, ik wil geen thee. Ik zou geen thee van je willen hebben als ik van de dorst stierf. Je gaat geen Emondsvelders gebruiken voor die vuile Aes Sedaispelletjes.’

‘Je hebt heel weinig reden om zo te praten. Wijsheid.’ Moiraine had meer belangstelling voor haar thee dan voor wat Nynaeve zei. ‘In zekere zin kun jij zelf de Ene Kracht geleiden.’

Nynaeve probeerde Lans arm weer opzij te duwen. Die bewoog geen duim en ze besloot net te doen of hij er niet was. ‘Waarom probeer je me niet aan te praten dat ik een Trollok ben?’

Moiraines glimlach was zo alwetend dat Nynaeve haar wilde slaan.

‘Denk jij dat ik oog in oog kan staan met een vrouw die de Ware Bron kan aanraken en de Ene Kracht kan geleiden, zelfs al is het maar zo nu en dan, zonder dat ik weet wat zij is? Net zoals jij de mogelijkheid bij Egwene aanvoelde. Hoe denk jij dat ik wist dat je achter die boom zat? Als ik niet aan andere dingen had gedacht, had ik het meteen geweten toen je in de buurt kwam. Jij bent zeker geen Trollok, want ik kan het kwaad van de Duistere voelen. Dus wat voelde ik dan, Nynaeve Almaeren, Wijsheid van Emondsveld en onwetend geleidster van de Ene Kracht?’

Lan keek op Nynaeve neer op een manier die haar niet beviel, verrast en nadenkend, zo meende ze, hoewel het alleen in zijn ogen te zien was en niet aan zijn gezicht was af te lezen. Egwene was bijzonder, dat had ze altijd geweten. Egwene zou een geweldige Wijsheid worden. Ze werken samen, dacht ze, ze proberen me uit balans te brengen. ‘Die onzin wil ik niet meer horen. Jij...’

‘Jij moet luisteren,’ zei Moiraine hard. ‘Ik had in Emondsveld al zo mijn vermoeden, zelfs voor ik je tegenkwam. De mensen hebben me verteld dat hun Wijsheid zo van streek was, omdat ze niet had voorspeld dat de winter zo lang zou aanhouden. Ze hebben me verteld hoe goed jij was met het weer, met het voorspellen van de oogst. Ze hebben me verteld hoe geweldig jij mensen kon helen, hoe je soms wonden heelde die mensen kreupel hadden kunnen maken, en zo goed dat er vrijwel geen litteken bleef, zelfs niet het hinken of trekken van een been. De paar kwaadsprekers die ik hoorde, waren mensen die dachten dat je te jong was voor die verantwoordelijkheid en dat versterkte enkel mijn vermoeden. Zoveel bekwaamheid op zo’n jonge leeftijd.’

‘Vrouw Barran heeft het me goed geleerd.’ Ze probeerde Lan aan te kijken, maar ze voelde zich nog steeds niet op haar gemak bij die ogen, dus stelde ze zich tevreden met over het hoofd van de Aes Sedai naar de rivier te staren. Hoe haalden ze het in het dorp in hun hoofd zo te roddelen tegen een vreemde! ‘Wie zei dat ik te jong was?’ wilde ze weten.

Moiraine glimlachte maar weigerde zich te laten afleiden. ‘In tegenstelling tot de meeste vrouwen die beweren dat ze naar de wind kunnen luisteren, kun jij dat echt, soms. Ach, natuurlijk heeft het met de wind niets te maken, maar wel met Lucht en Water. Dat hoefde jou ook helemaal niet bijgebracht te worden, het is je aangeboren, net zoals het Egwene is aangeboren. Maar jij hebt geleerd ermee om te gaan, iets wat zij nog moet leren. Twee minuten nadat ik je zag, wist ik het al. Weet je nog dat ik je opeens vroeg of jij de Wijsheid was? Waarom denk je? Je was niet anders dan elke andere knappe jonge vrouw die zich klaarmaakte voor Beltije. Zelfs toen ik naar een jonge Wijsheid zocht, verwachtte ik iemand die een stuk ouder was dan jij.’

Nynaeve herinnerde zich die ontmoeting maar al te goed; deze vrouw, nog zelfbewuster dan iemand van de vrouwenkring, in een mooier gewaad dan zij ooit had gezien, had haar als een kind aangesproken.

En toen had Moiraine opeens met haar ogen geknipperd, alsof ze verbaasd was, en ze had als een donderslag bij...

Ze likte haar lippen af, die opeens kurkdroog waren. Ze keken haar allebei aan, het gezicht van de zwaardhand even gesloten als in voorgaande dagen, dat van de Aes Sedai meelevend maar toch vastberaden. Nynaeve schudde haar hoofd. ‘Nee! Nee, het is onmogelijk. Ik zou het geweten hebben. Je probeert me alleen maar om te praten. Daar trap ik niet in.’

‘Natuurlijk kun je het niet weten,’ zei Moiraine sussend. ‘Waarom zou je zoiets vermoeden? Je hele leven is je verteld over het luisteren naar de wind. Hoe dan ook, je had eerder aan heel Emondsveld verkondigd dat je een Duistervriend was dan dat je, in het donkerste hoekje van je gedachten, aan jezelf had toegegeven dat je iets te maken hebt met de Ene Kracht of met de afschuwelijke Aes Sedai.’ Er flitste iets van vermaak over Moiraines gezicht. ‘Maar ik kan je wel vertellen hoe het is begonnen.’

‘Ik luister niet meer naar je leugens,’ zei ze, maar de Aes Sedai praatte gewoon door.

‘Zo’n jaar of acht, tien geleden – de leeftijd verschilt, maar het is op jonge leeftijd – was er iets wat je liever wilde dan wat ook, iets wat je ontzettend hard nodig had. En je kreeg het. Een plotseling vallende tak, zodat je jezelf uit het water kon trekken en niet verdronk. Een vriend, of een huisdier dat beter werd toen iedereen dacht dat het zou doodgaan.

Op dat moment voelde je niets, maar zo’n dag of tien later kreeg je de eerste terugslag van het aanraken van de Ware Bron. Misschien koorts, misschien rillingen die plotseling opkwamen, waardoor je het bed moest houden. Maar diezelfde ochtend of middag verdwenen ze al, want hoewel ze erg verschillen, duurt geen terugslag langer dan een paar uur. Hoofdpijn, gevoelloosheid en uitbundigheid, allemaal tegelijk. En jij doet iets doms en gevaarlijks of je doet vreemd. Een aanval van duizeligheid, waardoor je elke keer dat je beweegt, struikelt of wankelt. Geen zin kunnen zeggen zonder dat je tong allerlei woorden verhaspelt. En meer van dat soort dingen. Weet je het nog?’

Nynaeve liet zich met een plof op de grond zakken; haar benen konden haar niet meer dragen. Ze wist het nog, maar schudde toch haar hoofd. Het moest toeval zijn. Of Moiraine had meer rondgevraagd in Emondsveld dan zij dacht. De Aes Sedai had ontzettend veel vragen gesteld. Dat moest het wel zijn. Lan bood haar een hand aan, maar ze zag het niet eens.

‘Ik ga nog verder,’ zei Moiraine toen Nynaeve bleef zwijgen. ‘Jij hebt op een of ander moment de Kracht gebruikt om Perijn of Egwene te helen. Er ontwikkelt zich een band. Je kunt het voelen als iemand die je geheeld hebt, in je buurt komt. ‘In Baerlon kwam je onmiddellijk naar De Bok en Leeuw, hoewel die herberg niet de eerste is die je na die poort, of welke poort dan ook, tegenkomt. Van de Emondsvelders waren bij je aankomst alleen Egwene en Perijn in de herberg. Was het Perijn? Egwene? Of allebei?’

‘Egwene,’ mompelde Nynaeve. Ze had het altijd heel gewoon gevonden dat ze soms kon zeggen wie er naar haar toe kwam, ook al was die persoon niet te zien, maar pas nu besefte ze dat het altijd iemand was geweest die ze op een wonderbaarlijke wijze had genezen. Ze had ook altijd geweten wanneer haar geneesmiddelen buiten verwachting zouden werken, altijd de zekerheid gevoeld als ze zei dat de oogst buitengewoon goed zou zijn of dat de lenteregens vroeg of laat zouden vallen. Maar ze had altijd aangenomen dat zoiets voor een Wijsheid heel gewoon was. Niet elke Wijsheid kon naar de wind luisteren, maar de besten wel. Dat had vrouw Barran steeds gezegd, net zoals ze had beweerd dat Nynaeve een van de besten kon worden.

‘Ze had bottenkrakerskoorts.’ Ze zat nog steeds met gebogen hoofd en praatte tegen de grond, ‘ik was nog een leerlinge bij vrouw Barran; ze liet me bij Egwene waken. Ik was jong en ik wist niet of de Wijsheid alles wel zo goed in de hand had. Het is verschrikkelijk om aan te zien, die koorts. Het kind lag te baden in haar zweet, te kreunon en te woelen, en ik kon maar niet begrijpen waarom ik haar beenderen niet hoorde kraken. Vrouw Barran had me gezegd dat de koorts binnen enkele dagen zou breken, maar ik dacht dat ze de ware afloop voor me verzweeg. Ik had een enkele keer op haar gepast toen ze nog een peuter was – als haar moeder het druk had – en ik begon te huilen omdat ik dacht dat ik zou moeten toezien hoe ze stierf. Toen vrouw Barran een uur later terugkwam, was de koorts gebroken. Ze was verbaasd, maar ze maakte zich drukker om mij dan om Egwene. Ik heb altijd het gevoel gehad dat ze geloofde dat ik het kind iets had gegeven en dat niet durfde toe te geven. Ik had ook altijd het gevoel dat ze me probeerde te troosten, me ervan wilde overtuigen dat ik Egwene geen kwaad had gedaan. Een week later viel ik in de huiskamer op de grond, nu eens rillend dan weer brandend van de koorts. Ze legden me in bed, maar tegen het avondeten was het over.’

Ze sloeg haar handen voor haar gezicht toen ze uitgesproken was.

De Aes Sedai heeft een prachtvoorbeeld gevonden. Het Licht moge haar verteren! Dus ik heb de Kracht gebruikt als een Aes Sedai. Een smerige Duistervriend van een Aes Sedai!

‘Je hebt ontzettend veel geluk gehad,’ zei Moiraine en Nynaeve schoot overeind. Lan liep weg alsof hij met hun gesprek niets te maken had en hield zich bezig met het zadel van Mandarb. Hij keek niet eens naar hen.

‘Geluk?!’

‘Je hebt een onvolmaakte beheersing van de Kracht geleerd, hoewel het aanraken van de Ware Bron nog steeds iets is wat je overkomt. Als je dat niet had geleerd, zou het je uiteindelijk hebben gedood. Zoals het naar alle waarschijnlijkheid ook Egwene zal doden als het jou lukt haar van Tar Valon weg te houden.’

‘Maar ik heb geleerd het te beheersen...’ Nynaeve slikte hevig. Het was alsof ze opnieuw moest toegeven dat zij kon wat de Aes Sedai zei. ‘Als ik heb geleerd de Ene Kracht te beheersen, kan zij het ook. Het is niet nodig dat zij naar Tar Valon gaat en bij jullie intriges wordt betrokken.’

Moiraine schudde langzaam haar hoofd. ‘Aes Sedai zoeken net zo volhardend naar meisjes die uit zichzelf de Ware Bron aanraken als naar mannen die dat kunnen. Dat doen we niet om ons aantal te vergroten – nou ja, niet alléén daarom – en evenmin uit vrees dat deze vrouwen de Kracht zullen misbruiken. De onvolmaakte beheersing van de Kracht die ze kunnen verwerven, als het Licht hun welgevallig is, is amper genoeg om veel schade toe te brengen. Bovendien ligt het feitelijk aanraken van de Bron zonder onderwijs boven hun macht; het gebeurt alleen bij toeval. En zij hebben uiteraard geen last van de waanzin die mannen ertoe brengt kwaad te doen of het Patroon te verstoren. Wij willen hun leven redden, het leven van degenen die er nooit in slagen het te beheersen.’

‘De koorts en de rillingen die ik kreeg, kunnen niemand doden,’ hield Nynaeve vol. ‘Niet in drie of vier uur. Ik heb ook al die andere dingen gehad, en die kunnen niemand doden. En na een paar maanden hield het op. Wat zegt u daarop?’

‘Dat is telkens slechts een kleine terugslag geweest,’ zei Moiraine geduldig. ‘Iedere keer komt die sneller na het aanraken van de Bron, tot die twee dingen vrijwel gelijktijdig optreden. Daarna is er geen enkele terugslag meer te zien, maar het is alsof er een klok is gaan tikken. Het kan een jaar duren, twee jaar. Ik heb een vrouw gekend die het vijf jaar uithield. Van de vier vrouwen met de aangeboren eigenschap, zoals jij en Egwene, sterven er drie als we hen niet vinden en begeleiden. Het is niet zo’n afschuwelijke dood als bij mannen, maar hij is zeker niet prettig, als sterven ooit zo genoemd kan worden. Stuiptrekkingen. Krijsen. Het duurt dagen en als het eenmaal begonnen is, kan het door niets meer worden tegengehouden, zelfs niet door alle Aes Sedai uit de Witte Toren tezamen.’

‘U liegt. U hebt in Emondsveld overal rondgevraagd. U hebt gehoord over Egwene, dat haar koorts opeens brak, over mijn koorts en rillingen... U verzint het allemaal.’

‘Je weet dat ik dat niet heb gedaan,’ zei Moiraine vriendelijk.

Aarzelend knikte Nynaeve; nog nooit had ze in haar leven zo’n grote aarzeling gevoeld. Het was een laatste poging geweest om het voor de hand liggende te ontkennen en dat had nooit enig nut, hoe onprettig de waarheid ook was. De eerste leerlinge van vrouw Barran was gestorven zoals de Aes Sedai had beschreven. Nynaeve speelde toen nog met poppen. En nog maar enkele jaren terug was er een leerlinge in Devenrit geweest... Ook zij kon naar de wind luisteren.

‘Jij hebt grote mogelijkheden, denk ik,’ vervolgde Moiraine. ‘Met oefening zou je zelfs nog krachtiger kunnen zijn dan Egwene en ik geloof dat zij een van de machtigste Aes Sedai kan worden die we in eeuwen hebben gezien.’

Nynaeve sprong achteruit alsof ze een adder voor zich zag. ‘Nee! Ik wil niks te maken hebben met...’ Met wat? Met mezelf? Ze zakte weer in elkaar en haar stem haperde. ‘Ik wil u vragen het tegen niemand te zeggen. Alstublieft?’ Het woord bleef haast in haar keel steken. Ze had nog liever gehad dat de Trolloks eraan kwamen dan ‘alstublieft’ te moeten zeggen tegen die vrouw. Maar Moiraine knikte slechts instemmend en iets van haar wilskracht kwam weer terug.

‘Dit alles verklaart niet wat u met Mart en Rhand en Perijn wil.’

‘De Duistere wil ze,’ antwoordde Moiraine. ‘Als de Duistere iets wil, probeer ik het te verijdelen. Is er een simpelere verklaring, of een betere?’ Ze dronk haar kom leeg en keek Nynaeve over de rand aan.

‘Lan, we moeten gaan. Naar het zuiden, denk ik. Ik ben bang dat de Wijsheid niet met ons meegaat.’

Nynaeves gezicht verstrakte door de manier waarop de Aes Sedai ‘Wijsheid’ had gezegd. Net alsof zij zich niets aantrok van belangrijke dingen, alsof ze liever iets kinderachtigs ging doen. Ze wil niet dat ik meega. Ze probeert me tegen de haren in te strijken, zodat ik weer naar huis ga en de anderen aan haar overlaat. ‘O nee, ik ga met u mee. U kunt me niet tegenhouden.’

‘Niemand wil je tegenhouden,’ zei Lan, die weer bij hen kwam staan. Hij gooide de ketel leeg over het vuur en verspreidde de as met een takje. ‘Een deel van het Patroon?’ vroeg hij Moiraine.

‘Misschien,’ antwoordde ze bedachtzaam, ‘ik had nog een keer met Min moeten praten.’

‘Je ziet het, Nynaeve, we willen graag dat je met ons meegaat.’ Het leek net of Lan even zweeg na het uitspreken van haar naam, bijna alsof hij er Sedai aan had willen toevoegen.

Nynaeve brieste van woede omdat ze dacht dat ze haar uitlachten en vanwege de manier waarop ze praatten over dingen waarvan ze niets wist, zonder de beleefdheid te hebben haar uitleg te geven, maar ze gunde hun niet de voldoening ernaar te vragen.

De zwaardhand ging verder met de voorbereidingen van het vertrek, met praktische, doelgerichte handelingen, zodat hij snel klaar was met de zadeltassen en het vastbinden van de dekens achter de zadels van Mandarb en Aldieb.

‘Ik zal je paard halen,’ zei hij tegen Nynaeve toen hij met de laatste riem klaar was.

Hij liep weg over de rivieroever en ze gunde zich een klein glimlachje. Nadat zij hem ongemerkt had bespied, wilde hij nu zonder haar hulp gaan zoeken. Hij zou wel merken dat ze weinig sporen achterliet als ze zich niet wilde laten zien. Het zou plezierig zijn als hij met lege handen terugkwam.

‘Waarom naar het zuiden?’ vroeg ze Moiraine. ‘Ik heb u horen zeggen dat een van de jongens aan de andere kant van de rivier zit. Hoe weet u dat?’

‘Ik heb de drie jongens een munt gegeven. Die schept een soort band tussen hen en mij. Zolang ze in leven zijn en de munt in hun bezit hebben, ben ik in staat hen te vinden.’ Nynaeves ogen dwaalden in de richting waarin de zwaardhand was verdwenen en Moiraine schudde ontkennend het hoofd. ‘Nee, niet op die manier. Bij de jongens ben ik alleen in staat uit te vinden of ze nog in leven zijn, en ik kan ze weer terugvinden als we elkaar kwijtraken. Een wijze maatregel, nietwaar, gezien de omstandigheden?’

‘Ik hou er niet van als iets u met iemand uit Emondsveld verbindt, op welke manier dan ook,’ zei Nynaeve koppig. ‘Maar als het helpt hen te vinden...’

‘Zeker. En als ik kon, zou ik eerst die jongeman aan de overkant van de rivier ophalen.’ Er klonk iets van ergernis in haar woorden door.

‘Hij is maar enkele spannen van ons vandaan. Maar ik kan me die tijd niet gunnen. Hij kan echter veilig in Wittebrug komen nu de Trolloks zijn verdwenen. De twee die de rivier afzakken, hebben me mogelijk harder nodig. Ze zijn hun munten kwijt en de Myrddraal zijn óf achter die twee aan óf ze zijn op weg naar Wittebrug om ons voor te zijn.’ Ze zuchtte, ik moet eerst voor het belangrijkste zorgen.’

‘De Myrddraal kunnen ze... kunnen ze hebben omgebracht,’ zei Nynaeve.

Moiraine schudde even haar hoofd en ontkende de suggestie alsof die te onbenullig was om er verder over te denken. Nynaeve kneep haar lippen op elkaar. ‘En waar is Egwene dan? U hebt haar niet genoemd.’

‘Ik weet het niet,’ gaf Moiraine toe, ‘maar ik hoop dat ze veilig is.’

‘U weet het niet? U hoopt? Na al dat gepraat over het redden van haar leven door haar naar Tar Valon mee te nemen? Ze kan al dood zijn zonder dat u het weet!’

‘Ik kan naar haar op zoek gaan en de Myrddraal meer tijd laten voordat ik de twee jongens kan helpen, die naar het zuiden zijn gegaan. Bedenk wel dat de Duistere hen wil hebben, niet haar. Ze zullen zich niet om Egwene bekommeren zolang hun echte prooi nog niet gegrepen is.’

Nynaeve herinnerde zich haar eigen ontmoeting in Shadar Logoth, maar ze weigerde toe te geven dat Moiraines woorden verstandig waren. ‘Dus het beste wat u te bieden heeft, is dat ze misschien, met enig geluk, in leven blijft. In leven, misschien alleen of gewond, vele dagreizen van enig dorp verwijderd en van alle hulp behalve de onze verstoken. En u bent van plan haar in de steek te laten.’

‘Ze kan net zo goed veilig bij de jongen op de andere oever zijn. Of onderweg naar Wittebrug met de andere twee. In ieder geval zijn er hier geen Trolloks meer die gevaar voor haar opleveren en zij is sterk, slim en heel goed in staat in haar eentje op weg te gaan naar Wittebrug, als dat nodig is. Wil jij dan liever hier blijven voor de o zo kleine mogelijkheid dat ze je nodig heeft, of ga je proberen de jongens te helpen die je hulp werkelijk nodig hebben? Wil je dat ik haar ga zoeken en de jongens in de steek laat, met de Myrddraal op hun hielen? Ik hoop van ganser harte, Nynaeve, dat ze veilig is, maar ik strijd tegen de Duistere en dat bepaalt mijn pad.’

Moiraine verloor geen enkele keer haar kalmte toen ze die afschuwelijke keuzen opsomde. Nynaeve wilde tegen haar schreeuwen; ze knipperde haar tranen weg en draaide zich om zodat de Aes Sedai ze niet zag. Licht, men verwacht dat een Wijsheid voor iedereen zorgt. Waarom moet ik dan zo’n keuze maken?

‘Daar is Lan,’ zei Moiraine, die opstond en haar mantel rond haar schouders rechttrok.

De teleurstelling was niet eens erg groot toen de zwaardhand met haar paard onder de bomen vandaan kwam. Toch perste ze haar lippen op elkaar toen hij haar de teugels aanreikte. Het zou haar humeur hebben verbeterd als ze iets van emotie, iets van voldoening bij hem gezien had in plaats van die onverdraaglijke ijzige kalmte. Zijn ogen werden groot toen hij haar aankeek en ze keerde zich om en veegde de tranen van haar wangen. Hoe durft hij me uit te lachen.

‘Kom je, Wijsheid?’ vroeg Moiraine koel.

Ze keek nog eenmaal langzaam tussen de bomen rond en vroeg zich af of Egwene daar kon zijn, voor ze bedroefd in het zadel klom. Lan en Moiraine waren al opgestegen en wendden hun paarden naar het zuiden. Ze volgde hen, met rechte rug. Ze wilde absoluut niet omkijken en hield haar ogen op Moiraine gericht. Dat mens was zo zeker van haar macht en haar plannen, dacht ze, maar als ze Egwene en de jongens niet gezond en wel terugvonden, dan zou al haar macht haar niet kunnen beschermen. Al haar Kracht niet. Ik kan de Kracht gebruiken, vrouw! je zei het zelf. Ik kan de Kracht tegen jou gebruiken!

22

De keuze van de weg

Tussen een klein groepje bomen, onder een stapel cedertakken die hij in het donker ruw had afgehakt, lag Perijn tot ver na zonsopgang te slapen. De naalden die door zijn nog vochtige kleren staken, prikten hem uiteindelijk wakker. Midden in een droom over Emondsveld, over werken aan de blaasbalg van baas Lohan, deed hij zijn ogen open en staarde niet-begrijpend rond naar de zoet ruikende takken die kriskras over zijn gezicht lagen en naar het zonlicht dat erdoorheen scheen.

De meeste takken vielen van hem af toen hij verbaasd rechtop ging zitten, maar sommige bleven verward aan zijn schouders en zelfs zijn hoofd hangen, waardoor hij er zelf als een boompje uitzag. Emondsveld vervaagde toen zijn geheugen weer begon te werken. Heel even waren zijn herinneringen zo levendig dat de gebeurtenissen van de nacht echter leken dan alles wat hij om zich heen zag.

Hijgend en paniekerig zocht hij onder de takken naar zijn bijl. Hij pakte die met beide handen stevig vast en keek behoedzaam rond, terwijl hij zijn adem inhield. Er bewoog niets. De ochtend was koud en stil. Als er Trolloks op de oostelijke oever van de Arinelle waren, dan liepen ze niet rond, tenminste niet op het stuk dat hij kon zien. Hij ademde dieper en kalm in en liet de bijl op zijn knieën rusten, terwijl hij wachtte tot zijn hart weer tot rust was gekomen.

Het kleine groene bosje om hem heen was de eerste schuilplaats die hij gisteravond had gevonden. De bomen hadden net voldoende naalden om hem een beetje te verbergen als hij opstond. Hij plukte de takken van zijn hoofd en schouders, schoof de rest van zijn prikkerige deken opzij en kroop toen op zijn knieën naar de rand van het bosje. Daar bekeek hij liggend de rivieroever, voortdurend krabbend op de plaatsen waar de naalden hem hadden geprikt.

De snijdende wind van afgelopen nacht was afgezwakt tot een rustig briesje dat het water nauwelijks deed rimpelen. De rivier stroomde kalm en breed voorbij. Te breed en te diep voor Schimmen om over te steken. De andere oever leek een dicht bos dat zich ver naar beide kanten uitstrekte. Daar bewoog zich niets voor zover hij kon zien.

Hij was er niet helemaal zeker van of hij dat goed of slecht moest vinden. Schimmen en Trolloks kon hij missen als kiespijn, zelfs aan de overkant van de rivier, maar een hele lijst van zorgen zou verdwijnen met de verschijning van de Aes Sedai of de zwaardhand, of beter nog van Rhand of Mart. Als wensen vleugels hadden, konden schapen vliegen. Dat zei vrouw Lohan altijd.

Van zijn paard had hij niets meer gezien na de sprong van de klif – hij hoopte dat het veilig uit de rivier was gekomen – maar hij was toch meer gewend aan lopen dan aan rijden en zijn laarzen waren stevig en voorzien van goede zolen. Hij had niets te eten, maar zijn slinger zat nog om zijn middel gebonden. Daarmee, en met de strikken in zijn zakken, zou hij binnen korte tijd een konijn kunnen verschalken. Alles om vuur te maken was met zijn zadeltassen verdwenen, maar de cederbomen verschaften hout en, na wat werk, een vuurboog.

Hij huiverde toen de bries in zijn schuilplaats doordrong. Zijn mantel lag ergens in de rivier en zijn jas en alle andere kleren waren nog steeds klam en kil van zijn duik in het water. Hij was vannacht te moe geweest om zich erg om de kou en het vocht te bekommeren, maar nu was hij klaarwakker en voelde alle kou. Ondanks dat besloot hij zijn kleren toch maar niet over de takken te drogen te hangen. Al was de dag niet echt koud te noemen, warm was anders.

Tijd vormde het grootste probleem, dacht hij met een zucht. Als hij tijd had, kon hij zijn kleren drogen. Als hij tijd had, kon hij een konijn vangen en een vuur maken om het dier te roosteren. Zijn maag knorde en hij probeerde niet langer aan eten te denken. Hij kon die tijd veel beter gebruiken. Eén ding tegelijk en het belangrijkste eerst. Zo deed hij het nu eenmaal altijd.

Zijn ogen volgden de sterke stroming van de Arinelle. Hij was een beter zwemmer dan Egwene. Als zij het gehaald had... Nee, niet ‘als’.

De plek waar zij aan land was gekomen, moest meer stroomafwaarts liggen. Hij trommelde met zijn vingers op de grond en overwoog de mogelijkheden.

Toen hij zijn besluit had genomen, verknoeide hij verder geen tijd; hij pakte zijn bijl en begaf zich op weg langs de rivier.

Aan deze kant van de Arinelle groeide geen dicht bos zoals op de westoever. Groepen bomen stonden verspreid op wat grasland zou worden als de lente ooit zou aanbreken. Sommige, met een overvloed aan naaldbomen tussen de kale essen, elzen en gombomen, waren groot genoeg om bosjes genoemd te worden. Dichter bij de rivier stonden de bomen verder uit elkaar en waren ze kleiner. Ze boden amper beschutting, maar ze vormden zijn enige bescherming. Hij sprong gebukt van bosje naar bosje en liet zich, telkens als bij tussen de bomen was, plat op de grond vallen om de oevers aan beide kanten af te speuren. De zwaardhand had gezegd dat het water een hindernis vormde voor Schimmen en Trolloks, maar was dat ook zo? Als ze hem zagen, zou dat mogelijk voldoende zijn om hun angst voor diep water te overwinnen. Dus keek hij zorgvuldig vanachter de bomen om zich heen en rende snel en gebukt van de ene schuilplaats naar de volgende.

Op die manier legde hij een aantal spannen af, in snelle draf, tot hij opeens halverwege een sprint naar de aantrekkelijke schuilplaats van een groep wilgen stokstijf naar de grond bleef staan staren. Stukjes zwarte aarde bevlekten het doffe bruin van het oude gras en midden in een van die plekjes, vlak voor zijn neus, stond een duidelijke hoefafdruk. Langzaam verspreidde zich een brede grijns over zijn gezicht. Sommige Trolloks hadden hoeven, maar hij betwijfelde of ze ijzers droegen. En zeker geen hoefijzers met de dubbele kruisversteviging die baas Lohan eraan toevoegde.

Hij vergat eventuele ogen aan de andere kant van de rivier en keek rond naar andere sporen. Het dode, platte grastapijt nam niet gemakkelijk afdrukken op, maar zijn scherpe ogen zagen ze toch. Het nauwelijks zichtbare spoor leidde hem van de rivier weg naar een dichte groep bomen; de ceders en lederbladbomen vormden een scherm tegen de wind en spiedende ogen. Te midden van dit alles zag hij de takken van een eenzame grijze den.

Nog steeds een en al grijns duwde hij zich dwars door de verwarde takken heen en maalde niet langer om het lawaai dat hij maakte. Opeens stapte hij een kleine open plek op onder de den – en bleef staan.

Voor hem brandde een klein vuurtje en daarachter stond Egwene ineengedoken tegen Bela’s flank, met een grimmig gezicht en met een dikke tak die ze als een knuppel vasthield.

‘Ik vermoed dat ik wat had moeten roepen,’ zei hij met een verlegen schouderophalen.

Ze gooide haar knuppel weg en rende naar hem toe om haar armen om hem heen te slaan. ‘Ik dacht dat je verdronken was. Je bent nog nat. Hier, ga bij het vuur zitten en warm jezelf. Je bent je paard kwijt, hè?’

Hij liet zich door haar naar een plekje bij het vuur duwen en wreef zijn handen boven de vlammen over elkaar, dankbaar voor de warmte. Ze haalde een geolied pakje uit haar zadeltas en gaf hem wat brood met kaas. Het pakje was zo goed ingepakt dat de inhoud ervan zelfs na de onderdompeling nog droog was. Nou, maak ik me zorgen over haar en brengt zij het er beter vanaf dan ik.

‘Bela heeft me eroverheen gekregen,’ zei Egwene en ze gaf de ruige merrie enige lovende klopjes. ‘Ze maakte dat ze bij de Trolloks wegkwam en heeft me gewoon meegetrokken.’ Ze zweeg even. ‘Ik heb verder niemand gezien, Perijn.’

Hij hoorde de stille vraag. Terwijl hij spijtig naar het pakje keek dat ze weer goed dichtdeed, likte hij de laatste kruimels van zijn vingers voor hij iets zei. ‘Behalve jou heb ik vannacht niemand anders gezien, dus ook geen Schimmen of Trolloks.’

‘Het zal vast goed zijn met Rhand,’ zei Egwene en ze voegde er snel aan toe: ‘Met de anderen natuurlijk ook. Dat moet wel. Waarschijnlijk zijn ze nu naar ons op zoek. Ze kunnen ons ieder moment vinden. Per slot van rekening is Moiraine een Aes Sedai.’

‘Iedereen wrijft me dat telkens weer onder mijn neus,’ zei hij. ‘Drakenvuur, ik wou dat ik het kon vergeten.’

‘Ik heb je anders niet horen klagen toen ze de Trolloks tegenhield die ons wilden grijpen,’ zei Egwene uitdagend.

‘Ik wou enkel dat we het zonder haar konden doen.’ Slecht op zijn gemak haalde hij zijn schouders op onder haar felle blik. ‘Maar ik veronderstel dat we dat niet kunnen. Ik heb eens nagedacht.’

Haar wenkbrauwen schoten omhoog, maar hij was gewend aan verbazing als hij eens een keer een idee had. Zelfs als hij een even goed idee had als een ander, leken ze slechts te merken hoe weloverwogen en vooral hoe langzaam hij dingen uitdacht. ‘We kunnen wachten tot Moiraine en Lan ons vinden.’

‘Natuurlijk,’ viel ze hem bij. ‘Moiraine Sedai zei dat ze ons kon vinden als we elkaar zouden kwijtraken.’

Hij liet haar uitspreken en ging toen verder. ‘Of de Trolloks vinden ons eerst. Of misschien is Moiraine wel dood. Het zou allemaal kunnen. Nee, Egwene, het spijt me, maar dat kan, ik hoop dat iedereen veilig is. Ik hoop dat ze op dit moment naar ons vuur toe komen. Maar hoop is net een eind touw als je verdrinkt; het is op zich niet genoeg om er uit te komen.’

Egwene deed haar mond dicht en staarde hem met op elkaar geklemde tanden aan. Ten slotte zei ze: ‘Je wilt langs de rivier naar Wittebrug? Als Moiraine Sedai ons hier niet vindt, zal ze ons daarna daar gaan zoeken.’

‘Ik neem aan,’ zei hij langzaam, ‘dat Wittebrug de plaats is waar we heen zouden moeten gaan. Maar de Schimmen weten dat vermoedelijk ook. Daar zullen ze ons zoeken en deze keer hebben we geen Aes Sedai of zwaardhand om ons te beschermen.’

‘Ik neem aan dat je voorstelt ergens heen te vluchten, zoals Mart wilde doen? Je ergens verbergen waar de Schimmen of Trolloks ons niet vinden? En Moiraine Sedai dus ook niet?’

‘Denk niet dat ik er niet over gedacht heb,’ zei hij rustig. ‘Maar iedere keer als we denken dat we vrij zijn, vinden de Schimmen en de Trolloks ons weer. Ik denk dat we ons eigenlijk nergens kunnen verbergen. Ik zeg het niet graag, maar we hebben Moiraine nodig.’

‘Dan begrijp ik het niet, Perijn. Waar gaan we dan heen?’

Verrast stond hij met zijn ogen te knipperen. Hij moest het antwoord geven! Ze wachtte op zijn voorstel. Hij had nooit verwacht dat zij hem ergens de leiding over zou geven. Egwene had er een hekel aan als iemand anders plannetjes maakte en ze liet anderen haar niet zeggen wat ze moest doen. Op de Wijsheid na dan misschien, en zelfs dan had hij soms het gevoel dat ze wel eens dwars lag. Hij streek met zijn handen de aarde voor zich glad en schraapte hard zijn keel.

‘Stel, wij zitten nu hier en dat daar is Wittebrug,’ hij stak op twee plekken zijn vinger in de aarde, ‘dan zou Caemlin hier ergens moeten liggen.’ Hij maakte een derde gaatje verder opzij. Hij zweeg en keek naar de drie gaten in de aarde. Zijn hele plan beruste op wat hij zich nog herinnerde van de kaart van haar vader. Meester Alveren zei dat die niet nauwkeurig was en bovendien had hij er niet zo vaak boven gezwijmeld als Rhand of Mart. Maar Egwene zei niets. Toen hij opkeek, zat ze hem nog steeds met haar handen in haar schoot aan te kijken.

‘Caemlin?’ Het klonk of ze stomverbaasd was.

‘Caemlin.’ Hij trok een lijn tussen de twee gaten. ‘Weg van de rivier en in een rechte lijn ernaartoe. Niemand zal dat verwachten. We wachten in Caemlin op ze.’ Hij sloeg de aarde van zijn handen en wachtte. Hij vond het een goed plan, maar ze zou zeker bezwaar maken. Hij verwachtte dat zij de leiding zou nemen – ze wist hem altijd dingen te laten doen – en hij vond dat verder best.

Tot zijn verbazing knikte ze. ‘Er moeten dorpen zijn. We kunnen de weg vragen.’

‘Waar ik me zorgen over maak,’ zei Perijn, ‘is wat we moeten doen als de Aes Sedai ons daar niet vindt. Licht, wie zou ooit hebben gedacht dat ik me daar zorgen over zou maken? Wat moeten we doen als ze niét naar Caemlin komt? Misschien denkt ze dat we dood zijn. Misschien brengt ze Rhand en Mart regelrecht naar Tar Valon.’

‘Moiraine Sedai zei dat ze ons kon vinden,’ zei Egwene vastberaden. ‘Als ze ons hier kan vinden, kan ze dat ook in Caemlin. Zeker weten.’

Perijn knikte langzaam. ‘Misschien, maar als ze niet binnen enkele dagen in Caemlin aankomt, gaan we verder naar Tar Valon en leggen de zaak aan de Amyrlin Zetel voor.’ Hij haalde diep adem. Twee weken geleden had ik van mijn leven nog nooit een Aes Sedai gezien en nu sta ik hier te bazelen over de Amyrlin Zetel. Licht-nog-an-toe.

‘Volgens Lan is er een goede weg vanuit Caemlin.’ Hij keek naar het pakje naast Egwene en schraapte zijn keel. ‘Nog kans op een hapje brood en kaas?’

‘We moeten hiermee misschien een lange tijd doen,’ zei ze, ‘tenzij jij meer geluk hebt met strikken dan ik gisteravond. Nou ja, een vuur maken was gemakkelijk.’ Ze lachte alsof ze een grapje had gemaakt en stak het pakje terug in een zadeltas.

Klaarblijkelijk stelde ze duidelijke grenzen aan zijn leiderschap. Zijn maag knorde. ‘In dat geval,’ zei hij terwijl hij opstond, ‘kunnen we net zo goed meteen weggaan.’

‘Maar je bent nog nat!’ protesteerde ze.

‘Ik loop me wel droog,’ zei hij flink en begon aarde over het vuur te schoppen. Als hij de leiding had, was het nu tijd om te leiden. De wind van de rivier werd weer sterker.

23

Wolfs broeder

Vanaf het begin wist Perijn dat de reis naar Caemlin verre van gemakkelijk zou zijn. Het begon al meteen toen Egwene erop aandrong dat ze om beurten op Bela zouden rijden. Ze wisten niet hoe ver het was, zei ze, maar het was te ver om haar als enige op Bela te laten rijden. Haar kaak stond strak en ze staarde hem aan zonder met haar ogen te knipperen.

‘Ik ben te groot voor Bela,’ zei hij. ‘Ik ben gewend aan lopen en ik doe het ook liever.’

‘Dus ik ben lopen niet gewend?’ zei Egwene bits.

‘Dat bedoelde ik helemaal.’

‘Dus ik ben de enige die zadelpijn mag krijgen. En als jij loopt tot je voeten bijna van je benen afvallen, verwacht je van mij dat ik je verzorg.’

‘Laat maar,’ zuchtte hij, toen het leek of ze niet op zou houden. ‘Jij neemt in ieder geval de eerste beurt.’ Haar gezicht kreeg een nog koppiger uitdrukking, maar hij weigerde haar nog een kans op tegensputteren te geven. ‘Als je zelf niet opstijgt, zet ik je erin.’

Ze keek hem verschrikt aan en een klein glimlachje krulde haar lippen. ‘In dat geval...’ Het klonk of ze wilde gaan lachen, maar ze klom wel in het zadel.

In zichzelf mopperend zocht hij een weg die van de rivier wegleidde. In verhalen hadden leiders nooit met dit soort onzin te maken. Egwene stond erop om beurten te rijden en telkens als hij probeerde eraan te ontkomen, schold ze hem het zadel in. Smidswerk leverde geen tengere jongens op en Bela was als paard toch al aan de kleine kant. Iedere keer dat hij zijn voet in de stijgbeugel zette, dacht hij dat de ruige merrie hem verwijlend aankeek. Misschien onbelangrijk, maar het ergerde hem wel. Weldra kromp hij iedere keer in elkaar als Egwene aankondigde: ‘Jij bent aan de beurt, Perijn.’

In verhalen krompen leiders zelden in elkaar en werden ze nooit uitgescholden. Maar, zo peinsde hij, die hadden ook nooit met Egwene te maken gehad.

Ze hadden slechts een kleine voorraad brood en kaas, en dat beetje was aan het einde van de eerste dag op. Perijn zette strikken op plaatsen waar konijnensporen waren – ze zagen er oud uit, maar het was het proberen waard – terwijl Egwene het vuur begon aan te leggen. Toen hij klaar was, besloot hij zijn geluk met de slinger te proberen voordat het al te donker werd. Ze hadden geen enkel teken van leven gezien, maar... Tot zijn verbazing stuitte hij bijna meteen op een mager konijn. Hij werd er zo door verrast dat het dier bijna ontsnapte, maar hij kreeg het op veertig pas te pakken, net toen het rond een boom sprong.

Toen hij met het konijn naar het kamp terugkwam, had Egwene alle afgebroken takken voor het vuur klaargelegd en zat ze met gesloten ogen naast het houtstapeltje. ‘Wat ben jij aan het doen? Je kunt geen vuur wensen.’

Egwene sprong bij zijn eerste woorden op, draaide zich om en staarde hem met de hand tegen haar keel aan. ‘Je... je liet me schrikken.’

‘Ik heb geluk gehad,’ zei hij en hij hield het konijn omhoog. ‘Pak je vuursteen en staal. Vanavond eten we tenminste goed.’

‘Ik heb geen vuursteen,’ zei ze langzaam. ‘Die zat in mijn jaszak en ik heb hem in de rivier verloren.’

‘Maar hoe heb...’

‘Daar op de rivieroever was het zo gemakkelijk, Perijn. Precies zoals Moiraine Sedai het me liet zien. Ik reikte enkel...’ Ze maakte een gebaar of ze ergens naar greep en liet haar hand toen met een zucht vallen. ‘Maar ik kan het nu niet vinden.’

Perijn maakte ongerust zijn lippen nat. ‘De... de Kracht?’ Ze knikte en hij keek haar strak aan. ‘Ben je gek? Ik bedoel... de ene Kracht! Je kunt met zoiets niet maar wat spelen.’

‘Het was zo gemakkelijk, Perijn. Ik kan het. Ik kan de Kracht geleiden.’

Hij haalde diep adem. ‘Ik maak een vuurboog, Egwene. Beloof me, dat je die... die... dat niet meer probeert.’

‘Dat doe ik niet.’ Haar kaak stond weer zo strak dat hij zuchtte. ‘Zou jij die bijl van jou opgeven, Perijn Aybara? Zou jij rond willen lopen met één hand op je rug gebonden? Ik beloof niks!’

‘Ik ga een vuurboog maken,’ zei hij vermoeid. ‘Maar probeer het dan tenminste vanavond niet. Alsjeblieft?’

Ze gaf mokkend toe, maar zelfs toen het konijn aan een spit boven de vlammen hing te roosteren, gaf ze hem het gevoel dat zij het beter had kunnen doen. En ze gaf het ook niet op. Iedere avond probeerde ze het weer, en éénmaal lukte het haar een dun rookpluimpje te krijgen, dat vrijwel meteen weer verdween. Haar ogen daagden hem uit iets te zeggen, maar Perijn keek wel uit.

Na die ene warme maaltijd waren ze aangewezen op taaie wilde wortelen en wat jonge scheuten. Nu er nog steeds niets van de lente te merken viel, was er van alles te weinig en smaakte het ook niet. Ze klaagden niet, maar er ging geen maaltijd voorbij zonder een zucht en beiden wisten dat ze een hapje pittige kaas misten, of zelfs maar de geur van brood. Het vinden van een kring paddenstoelen – de beste nog wel, koninginnekronen – op een middag in een beschaduwd deel van het bos, betekende voor hen al een geweldig feestmaal. Ze verorberden de paddenstoelen, lachten en haalden herinneringen op aan Emondsveld, verhalen die begonnen met: ‘Weet je nog toen..,’ maar de paddenstoelen waren net als hun lach snel verdwenen. Honger geeft maar weinig plezier.

Wie aan de beurt was om te lopen, droeg de slinger, klaar om die meteen te gebruiken als ze een konijn of een eekhoorn zouden zien, maar de enige keer dat er een steen werd weggeslingerd, was het uit boosheid. De strikken die ze iedere avond zorgvuldig uitzetten, leverden bij dageraad niets op en ze durfden geen dag ergens te blijven om de strikken te laten staan. Ze wisten geen van beiden hoe ver het was naar Caemlin en voelden zich niet veilig voor ze er waren. En misschien zelfs dan niet. Perijn begon zich al af te vragen of zijn maag zo ver kon krimpen dat er midden in zijn buik een lege holte zou ontstaan.

Ze schoten behoorlijk op, voor zover hij het kon overzien, maar naarmate ze verder van de Arinelle wegtrokken zonder een dorp of een boerenhofstede te zien waar ze de richting konden vragen, groeide zijn twijfel over zijn eigen plan. Egwene leek uiterlijk even vol vertrouwen als toen ze vertrokken, maar hij wist zeker dat ze op een gegeven moment zou zeggen dat ze beter de Trolloks konden riskeren dan de rest van hun leven verloren rond te dwalen. Ze deed het geen enkele keer, maar hij verwachtte het wel.

Na twee dagen begon het land te veranderen in dicht beboste heuvels die net zo leden onder het staartje van de winter als andere streken, en een dag nadat de heuvels weer in vlak land waren overgegaan, werd het dichte woud afgewisseld door meren, vaak wel een span of meer breed. Er lag nog steeds sneeuw in verborgen dalen en in de ochtend was de lucht kil en de wind altijd koud. Nergens zagen ze een weg, een geploegde akker of schoorsteenrook in de verte, geen enkel teken van menselijke bewoning – tenminste, geen plaatsen die nog bewoond werden.

Een keer zagen ze de overblijfselen van hoge stenen vestingmuren op een heuveltop. Binnen de vervallen wallen stonden de resten van stenen huizen zonder daken. Het bos had de plaats sinds lang weer teruggewonnen; bomen groeiden overal doorheen en de grote steenblokken waren helemaal overwoekerd met oude klimplanten. Een andere keer kwamen ze langs een stenen toren, zonder top en bruin van oud mos, die tegen een geweldige eik aanleunde; de dikke wortels van de boom duwden de toren langzaam maar zeker omver. Nergens hadden de laatste jaren nog mensen geleefd. De herinnering aan Shadar Logoth hield hen ver van de bouwvallen en zorgde ervoor dat ze sneller liepen, tot ze zich weer op plaatsen bevonden waar zo te zien nooit eerder iemand een voet had gezet.

Perijns slaap werd gekweld door dromen, angstige dromen. Ba’alzamon kwam erin voor en achtervolgde hem in doolhoven, maakte jacht op hem, maar Perijn kwam hem nooit lijfelijk tegen, voor zover hij wist. En hun tocht bood al genoeg stof voor nare dromen.

Egwene klaagde over nachtmerries over Shadar Logoth, vooral in de twee nachten nadat ze op de vervallen vesting en de verlaten toren waren gestuit. Perijn hield alles voor zich, zelfs als hij zwetend en bevend in het donker wakker werd. Ze rekende erop dat hij ervoor zou zorgen dat ze veilig in Caemlin zouden komen; hij wilde haar niet laten delen in zorgen waaraan ze toch niets konden doen.

Perijn liep zich naast Bela’s hoofd af te vragen of ze die avond iets te eten zouden hebben. Hij ving de geur als eerste op. De merrie sperde haar neusgaten open en zwaaide meteen daarop het hoofd omhoog. Hij greep haar bij het bit voor ze kon hinniken.

‘Rook!’ zei Egwene opgewonden. Ze boog zich naar voren en haalde diep adem. ‘Een kookvuur. Iemand heeft eten aan het spit. Konijn.’

‘Mogelijk,’ zei Perijn behoedzaam en haar gretige glimlach verdween. Hij ruilde zijn slinger om voor de vervaarlijke halvemaan van zijn bijl. Zijn handen openden en sloten zich onzeker om de dikke schacht. Het was een wapen, maar noch zijn stiekeme oefenen achter de smidse, noch de lessen van Lan hadden hem op het gebruik van dit wapen voorbereid. Zelfs de strijd vlak voor Shadar Logoth was nu te lang geleden om hem enig vertrouwen te geven. Bovendien lukte het hem nooit goed die leegte op te roepen waar de zwaardhand en Rhand het soms over hadden.

Achter hem vielen de zonnestralen schuin door de bomen en het woud was een roerloze massa van vlekkerige schaduwen. De zwakke geur van houtrook dreef om hen heen, vermengd met de geur van geroosterd vlees. Het zou konijn kunnen zijn. Zijn maag rommelde. Het kon ook iets anders zijn, vermaande hij zichzelf. Hij keek Egwene aan, die hém zat aan te kijken. Als leider had hij uiteraard zijn verantwoordelijkheden.

‘Wacht hier,’ zei hij zachtjes. Ze fronste, maar hij onderbrak haar voor ze haar mond kon opendoen. ‘En wees stil. We weten nog niet wie het is.’ Ze knikte. Aarzelend, maar ze knikte. Perijn vroeg zich af waarom het niet werkte als hijprobeerde haar op Bela te laten doorrijden. Hij haalde diep adem en ging op zoek naar de plaats waar de rook vandaan kwam.

Hij had lang niet zoveel tijd als Rhand of Mart in de bossen doorgebracht, maar hij had redelijk vaak op konijnen gejaagd. Hij kroop van boom naar boom, zonder ook maar een twijgje te laten knappen. Het duurde niet lang of hij gluurde rond de stam van een grote eik met brede slingerachtige takken die omlaag bogen en vervolgens weer omhooggroeiden. Erachter lag een kampvuur en een magere, door de zon gebruinde man leunde bij de vlammen tegen een tak.

Het was gelukkig geen Trollok, maar het was wel een van de vreemdste kerels die Perijn ooit had gezien. Zijn kleren, bijvoorbeeld, leken helemaal van dierenvellen te zijn gemaakt, maar met de vacht er nog aan, zelfs aan zijn laarzen en aan de oude, platte ronde muts op zijn hoofd. Zijn mantel was een raar samenraapsel van konijn en eekhoorn terwijl zijn broek gemaakt leek te zijn van de langharige huid van een bruine en witte geit. Zijn grijzende bruine haren werden in de nek met een koordje bij elkaar gehouden en hingen tot op zijn middel. Een zware baard reikte tot halverwege zijn borst. Aan zijn riem hing een lang mes, bijna een zwaard, en tegen een tak stond een boog met pijlen binnen handbereik.

De man leunde met gesloten ogen achterover en leek te slapen, maar Perijn bewoog zich niet. Zes staken stonden boven het vuur van de man en aan elke staak was een konijn gestoken, bruingeroosterd. Zo nu en dan droop het sap sissend op de vlammen. De geur, zo dichtbij, deed hem watertanden.

‘Klaar met kwijlen?’ De man deed één oog open en richtte zijn blik op Perijns schuilplaats. ‘Jij en je vriendin kunnen net zo goed hier komen zitten voor een hapje. Ik heb je de laatste paar dagen niet al te veel zien eten.’

Perijn aarzelde, maar stond toen langzaam op. Hij hield zijn bijl nog stevig vast. ‘U hebt me al twee dagen lang bespied?’

De man grinnikte gorgelend. ‘Ja, ik heb jullie in de gaten gehouden. En dat leuke meisje. Laat je rondrennen als een kemphaan, nietwaar? Maar ik heb jullie vooral gehoord. Dat paard is de enige die niet zo hard rondstampt dat je hem vijf span verder kunt horen. Haal je haar nog of ben je van plan alles alleen op te eten?’

Perijn snoof; hij wist dat hii weinig geluid had gemaakt. Je kon in het Waterwold geen konijn besluipen als je lawaai maakte. Maar de geur van de konijnen herinnerde hem eraan dat Egwene ook honger had en natuurlijk wilde weten of het een Trollokvuur was dat ze hadden geroken.

Hij liet de bijlsteel in de lus glijden en verhief zijn stem. ‘Egwene! Het is in orde! Het is konijn.’ Hij stak zijn hand uit en zei op een meer normale toon: ‘Ik heet Perijn. Perijn Aybara.’

De man stond de hand te bekijken, voor hij die onhandig aanpakte, alsof hij handen schudden niet gewend was. ‘Ze noemen me Elyas,’ zei hij opkijkend. ‘Elyas Machera.’

Perijn snakte naar adem en liet bijna Elyas’ hand los. De ogen van de man waren geel, als glanzend gepoetst goud. Een of andere herinnering ritselde ergens in zijn hoofd, maar verdween weer. Het enige waar hij op dat ogenblik aan kon denken, was dat alle Trollokogen die hij had gezien, vrijwel zwart waren.

Egwene verscheen en voerde Bela behoedzaam mee. Ze bond de teugels van de merrie aan een kleine eikentak vast en maakte beleefde geluiden toen Perijn haar aan Elyas voorstelde, maar haar ogen dwaalden telkens naar de konijnen. De ogen van de man leken haar niet op te vallen. Toen Elyas naar het eten gebaarde, viel ze er gretig op aan. Perijn aarzelde maar even en volgde toen haar voorbeeld.

Elyas keek in stilte toe terwijl ze aten. Perijn had zo’n honger dat hij hete stukken vlees losscheurde en ze van de ene hand naar de andere hand moest laten wippen voor hij ze in zijn mond kon steken. Zelfs Egwene toonde weinig van haar gebruikelijke netheid; het vet liep langs haar kin omlaag. De dag ging over in de schemering voor ze trager aten, en de maanloze duisternis sloot zich reeds rond het vuur voor Elyas sprak.

‘Wat zijn jullie hier aan het uitspoken? Welke kant je ook op gaat, er is binnen de vijftig span geen huis te vinden.’

‘We gaan naar Caemlin,’ zei Egwene. ‘Misschien kunt u...’ Ze trok haar wenkbrauwen koeltjes op toen Elyas zijn hoofd in de nek gooide en begon te brullen van het lachen. Perijn staarde hem aan, een konijnenpoot halverwege zijn mond.

‘Caemlin?’ hijgde Elyas toen hij weer kon praten. ‘Met het pad dat jullie volgen en met de richting van de laatste paar dagen, trekken jullie ruim honderd span ten noorden van Caemlin langs.’

‘We gingen de richting vragen.’ zei Egwene verdedigend. ‘We zijn alleen nog geen boerderijen of dorpen tegengekomen.’

‘En zo zullen jullie ze ook niet tegenkomen,’ zei Elyas grinnikend. ‘Als jullie zo doorgaan, kun je blijven trekken tot je aan de Rug van de Wereld komt zonder ook maar één mens te zien. En dan, als het je lukt de Rug te beklimmen – het kan hier en daar – dan kun je in de Aielwoestenij mensen tegenkomen, maar daar zullen jullie het niet zo prettig vinden. Overdag wordt je er gekookt en ’s nachts bevries je er, en elk moment kun je van dorst omkomen. Je hebt een Aielman nodig om water in de Woestenij te vinden en ze hebben daar niet veel met vreemdelingen op. Nee, niet veel, denk ik zo.’ Hij barstte opnieuw in een nog luidruchtiger bulderend gelach uit en rolde van plezier letterlijk over de grond. ‘Helemaal niks, denk ik zo,’ bracht hij nog hijgend uit.

Perijn bewoog zich onrustig. Zijn we hij een gek terechtgekomen? Egwene had diepe rimpels in haar voorhoofd, maar ze wachtte tot Elyas’ uitbundigheid wat minder werd voor ze zei: ‘Misschien kunt u ons de weg wijzen. U lijkt veel beter te weten waar steden zijn dan wij.’

Elyas hield op met lachen. Hij tilde zijn hoofd op, zette zijn ronde bontmuts weer op die was afgevallen toen hij van plezier had liggen rollen en staarde haar vanonder zijn omlaag getrokken wenkbrauwen aan. ‘Ik heb het niet begrepen op mensen,’ zei hij vlak. ‘Steden zijn vol mensen. Ik kom ook niet zo vaak in de buurt van dorpen, zelfs niet van boerderijen. Dorpelingen en boeren houden niet van mijn vrienden. Ik zou zelfs jullie niet hebben geholpen als jullie niet zo hulpeloos en onschuldig als pasgeboren welpen hadden rondgezwalkt.’

‘Maar u kunt ons toch wel vertellen welke kant we uit moeten,’ hield ze aan. ‘Als u ons het meest nabije dorp aanwijst, zelfs al is het vijftig span verder, zullen ze ons daar zeker de richting naar Caemlin wijzen.’

‘Wees stil,’ zei Elyas. ‘Mijn vrienden komen eraan.’

Bela hinnikte opeens van angst en begon aan haar teugels te trekken. Perijn richtte zich half op toen om hen heen grijze gestalten uit het donker wordende bos opdoken. Bela wrong zich bokkend en briesend achteruit.

‘Kalmeer de merrie,’ zei Elyas. ‘Ze doen haar niets. Jullie ook niet als je stil blijft.’

Vier wolven stapten de lichtkring in, ruige gestalten die tot Perijns heupen reikten, met kaken die een mannenbeen konden breken. Ze liepen naar het vuur toe alsof er helemaal geen mens te zien was en gingen tussen hen in liggen. In de duisternis tussen de bomen weerkaatsten de vlammen in de ogen van nog meer wolven, welke kant Perijn ook op keek.

Gele ogen, dacht Perijn. Zoals die van Elyas. Dat had hij zich proberen te herinneren. Terwijl hij behoedzaam de wolven om hem heen in het oog hield, tastte hij naar zijn bijl.

‘Dat zou ik niet doen,’ zei Elyas. ‘Als zij denken dat je hun kwaad wilt doen, blijven ze niet meer zo vriendelijk.’

De vier wolven lagen hem nu aan te kijken, merkte Perijn. Hij had het gevoel dat alle wolven, ook die tussen de bomen, naar hem keken. Hij voelde zijn huid kriebelen. Voorzichtig trok hij zijn handen terug van zijn bijl. Hij meende te voelen hoe de spanning bij de wolven afnam. Langzaam ging hij weer zitten. Zijn handen beefden zo dat hij zijn knieën moest vastgrijpen om er een eind aan te maken. Egwene was zo verstijfd dat ze bijna trilde. Een wolf, bijna zwart met een grijze vlek op zijn snuit, lag vlak bij haar.

Bela brieste en bokte niet meer. In plaats daarvan probeerde ze bevend alle wolven in het oog te houden, waarbij ze nu en dan achteruit sloeg, alsof ze de wolven wilde laten zien dat ze daartoe in sraat was en dat ze haar huid duur zou verkopen. De wolven leken haar en de mensen te negeren. Hun tongen hingen uit hun bek, terwijl ze op hun gemak lagen te wachten.

‘Zo,’ zei Elyas, ‘dat is beter.’

‘Zijn ze tam?’ vroeg Egwene zwakjes en ook hoopvol. ‘Zijn het... huisdieren?’

‘Wolven zijn niet te temmen, meisje, zelfs nog minder dan mensen. Het zijn mijn vrienden. We houden elkaar gezelschap, jagen samen, praten in zekere zin met elkaar. Net als gewone vrienden. Nietwaar, Vlek?’ Een wolf met een vacht in alle tinten grijs draaide haar kop om hem aan te kijken.

‘Praat u met ze?’ vroeg Perijn verbaasd.

‘Niet echt,’ antwoordde Elyas langzaam. ‘De woorden zijn niet belangrijk en ze zijn ook eigenlijk niet juist. Haar naam is eigenlijk niet Vlek. Haar naam omvat de wijze waarop in de schemering van een winterdag schaduwen in een ven spelen terwijl een bries het water rimpelt, en de prikkeling van ijs als het water de tong raakt en de eerste aanduiding van sneeuw in de lucht voor de nacht valt. Maar dat is het ook niet helemaal. Je kunt het niet in woorden uitdrukken. Het is meer een gevoel. Zo praten wolven. De anderen zijn Blaar, Springer en Wind.’

Blaar had een oud litteken op zijn schouder dat zijn naam mogelijk verklaarde, maar bij de andere twee wolven was aan niets te zien wat hun namen konden betekenen.

Ondanks alle lompheid van de man dacht Perijn dat Elyas het leuk vond weer in de gelegenheid te zijn met andere mensen te praten. Hij leek er tenminste gretig genoeg voor. Perijn wierp een blik op de wolventanden die in het vuur glinsterden en bedacht dat het misschien een goed idee was hem aan de praat te houden, ‘Hoe... hoe hebt u geleerd met wolven te praten, Elyas?’

‘Zij hebben het gemerkt,’ antwoordde Elyas. ‘Ik niet. In het begin niet. Zo gaat het altijd, heb ik begrepen. De wolven vinden jou, jij vindt niet de wolven. Sommige mensen meenden dat ik was aangeraakt door de Duistere, omdat overal waar ik kwam, wolven begonnen op te dagen. Ik geloof dat ik dat soms ook heb gedacht. Fatsoenlijke mensen begonnen me te mijden en de mensen die me wel opzochten, waren niet van het slag dat ik wilde leren kennen. Toen merkte ik dat de wolven soms leken te weten wat ik dacht en daarop reageerden. Dat was het echte begin. Ze waren nieuwsgierig naar mij. Wolven kunnen meestal mensen voelen, maar niet op die manier. Ze waren blij dat ze mij gevonden hadden. Ze zeggen dat het al heel lang geleden is dat ze samen met mensen jaagden. Als zij zeggen dat het heel lang geleden is, dan krijg ik het gevoel van een ijskoude wind die vanaf de Eerste Dag komt aanhuilen.’

‘Ik heb nog nooit gehoord dat mensen met wolven jagen,’ zei Egwene. Haar stem klonk nog niet echt vast, maar het feit dat de wolven rustig bleven liggen, scheen haar moed te geven.

Elyas liet niet blijken dat hij haar had gehoord. ‘Wolven herinneren zich de dingen anders dan mensen,’ zei hij. Zijn vreemde ogen leken in de verte te kijken alsof hij zelf op de golven van de herinnering werd meegevoerd, iedere wolf herinnert zich de geschiedenis van alle wolven, zo ongeveer. Zoals ik eerder zei, je kunt het niet goed in woorden vatten. Ze herinneren zich dat ze schouder aan schouder met de mens op prooi jaagden, maar het is al zo lang geleden dat het meer weg heeft van een schaduw van een schaduw dan een herinnering.’

‘Dat is heel interessant,’ zei Egwene en Elyas keek haar scherp aan. ‘Nee, echt, ik meen het.’ Ze likte langs haar lippen. ‘Kunt... eh... kunt u ons leren met hen te praten?’

Elyas snoof weer. ‘Je kunt het niet leren. Sommigen kunnen met ze praten, sommigen niet. De wolven zeggen dat hij het kan.’ Hij wees naar Perijn.

Perijn keek naar Elyas’ vinger alsof het een mes was. Hij is echt gek.

De wolven staarden hem weer aan. Hij bewoog zich onrustig.

‘Jullie hebben gezegd dat je naar Caemlin ging,’ zei Elyas, ‘maar dat verklaart nog niet wat jullie hier doen, dagen van alles vandaan.’ Hij sloeg zijn mantel van bontlappen terug en ging op zijn zij liggen, steunend op een elleboog, en keek hen afwachtend aan.

Perijn wierp een blik op Egwene. Eerder hadden ze een verhaal bedacht voor als ze mensen tegenkwamen, om uitleg te geven zonder dat ze in moeilijkheden zouden raken. Zonder dat ze iemand lieten weten waar ze echt vandaan kwamen of waar ze echt naartoe gingen. Je kon tenslotte nooit zeker weten wat het oor van een Schim zou bereiken? Ze hadden er iedere dag aan gewerkt, hadden het aan gevuld en er de fouten uitgehaald. En ze hadden besloten dat Egwene het zou vertellen. Zij kon beter uit haar woorden komen en ze beweerde dat je aan Perijns gezicht kon zien wanneer hij loog.

Egwene begon meteen gladjes. Ze kwamen uit het noorden, uit Saldea, van een boerderij bij een klein dorpje. Voor dit alles waren ze geen van beiden ooit verder dan twintig span van huis geweest. Maar ze hadden verhalen van de speelman gehoord en vertellingen van marskramers en ze wilden iets van de wereld gaan zien. Caemlin en lllian. De Zee der Stormen en misschien de befaamde eilanden van het Zeevolk.

Perijn luisterde tevreden. Zelfs Thom Mernlin had geen beter verhaal kunnen verzinnen van het weinige dat ze in Emondsveld van de buitenwereld wisten, en ook geen verhaal dat beter bij hun behoefte paste.

‘Uit Saldea, hè?’ zei Elyas toen ze uitverteld was.

Perijn knikte, inderdaad. ‘We dachten eraan eerst naar Maradon te trekken. Ik zou de koning wel eens willen zien. Maar in de hoofdstad zouden onze vaders als eerste gaan kijken.’

Dat was zijn aandeel, duidelijk maken dat ze nooit in Maradon waren geweest. Zo kon niemand verwachten dat ze iets van de stad wisten, voor het geval ze iemand tegenkwamen die er echt was geweest. Zo speelde het verhaal zich ver af van Emondsveld en de gebeurtenissen van Winternacht. Geen enkele toehoorder zou aan Tar Valon hoeven denken of aan Aes Sedai.

‘Een prachtverhaal,’ knikte Elyas. ‘Inderdaad, prachtig. Er zijn maar een paar kleine dingetjes die niet kloppen, maar het belangrijkste is dat Vlek zegt dat het van voor tot achter gelogen is. Tot het laatste woord aan toe.’

‘Leugens?’ riep Egwene uit. ‘Waarom zouden we liegen?’

De vier wolven hadden zich niet bewogen, maar lagen ook niet meer gewoon bij het vuur. In plaats daarvan leken ze in elkaar te duiken en hun gele ogen keken de Emondsvelders zonder te knipperen aan. Perijn zei niets, maar zijn hand schoof terloops naar de bijl bij zijn middel. Met één snelle beweging waren de wolven overeind en zijn hand bevroor. Ze maakten geen enkel geluid, maar de dikke vacht op hun nek stond rechtovereind. Een van de wolven ergens in de duisternis tussen de bomen liet een grommend gejank horen. Andere gaven antwoord, vijf, tien, twintig, tot de duisternis scheen te trillen van hun gehuil. Opeens vielen ze ook allemaal weer stil. Koude zweetdruppeltjes parelden op Perijns gezicht.

‘Als u denkt...’ Egwene zweeg en slikte. Ondanks de nachtelijke kou was haar gezicht ook bezweet. ‘Als u denkt dat we liegen, dan wilt u mogelijk liever dat we zelf een kamp opslaan voor de nacht en niet bij u blijven.’

‘Gewoonlijk wil ik dat ook, meisje. Maar op dit moment wil ik iets horen van de Trolloks. En van de Halfmannen.’ Perijn deed alle mogelijke moeite om zijn gezicht in de plooi te houden en hij hoopte dat het hem beter lukte dan Egwene. Elyas praatte kalm door. ‘Vlek zegt dat ze Trolloks en Halfmannen in jullie gedachten rook terwijl jullie dat dwaze verhaal vertelden. Ze roken het allemaal. Jullie hebben op de een of andere manier met Trolloks te maken en met de Ooglozen. Wolven haten Trolloks en Halfmannen nog meer dan een bosbrand, meer dan wat dan ook, en ik net zo.

Blaar wil er een eind aan maken. Trolloks hebben hem dat litteken bezorgd toen hij nog een jaarling was. Hij zegt dat wild schaars is en jullie zijn vetter dan elk hert dat hij de laatste manen heeft gezien en dat we jullie maar moeten doden. Maar Blaar is altijd ongeduldig. Waarom vertel je het me niet gewoon? Ik hoop dat jullie geen Duistervrienden zijn. Ik heb er een hekel aan mensen te doden als ik ze net te eten heb gegeven. Maar denk er goed aan: ze weten het als je liegt en zelfs Vlek is bijna even verontrust als Blaar.’

Zijn ogen, even geel als die van de wolven, knipperden niet. Wolfsogen, dacht Perijn.

Egwene zat hem aan te kijken, besefte hij, ze wachtte tot hij besliste wat ze moesten doen. Licht, opeens heb ik weer de leiding. Ze hadden toen al meteen besloten dat ze niet konden riskeren iemand het echte verhaal te vertellen, maar hij zag geen kans te vluchten, zelfs niet als hij zijn bijl kon vrijmaken om...

Vlek gromde diep in haar keel en het geluid werd overgenomen door de andere drie rond het vuur en vervolgens door de wolven in de duisternis. Het dreigende gegrom vulde de nacht.

‘Goed dan,’ zei Perijn vlug. ‘Goed dan.’ Het grommen stopte plotseling. Egwene hield haar handen niet meer omklemd en knikte.

‘Het begon een paar dagen voor Winternacht,’ begon Perijn. ‘Toen mijn vriend Mart een man in een zwarte mantel zag...’

Het gezicht van Elyas veranderde niet en hij bleef ook net zo op zijn zij liggen, maar door de manier waarop hij zijn hoofd hield, leek het of hij de oren spitste. De vier wolven waren weer gaan liggen toen Perijn begon te vertellen; hij kreeg de indruk dat ook zij lagen te luisteren. Het verhaal was lang en hij vertelde het vrijwel helemaal. De droom van hem en de anderen in Baerlon hield hij echter voor zich. Hij wachtte of de wolven enig teken zouden geven dat ze dat hadden opgevangen, maar ze bleven slechts toekijken. Vlek leek vriendelijk, Blaar boos. Aan het eind van zijn verhaal was hij hees.

‘... en als ze ons niet in Caemlin vindt, gaan we door naar Tar Valon. We hebben geen andere keus dan hulp te zoeken bij de Aes Sedai.’

‘Trolloks en Halfmannen zo ver naar het zuiden,’ peinsde Elyas. ‘Kijk, daar moeten we eens goed over nadenken.’ Hij tastte achter zich en gooide Perijn zonder hem aan te kijken een leren waterzak toe. Hij leek na te denken. Hij wachtte tot Perijn had gedronken en de stop weer op de zak had gedaan voor hij opnieuw het woord nam. Ik heb het niet op Aes Sedai begrepen. De Rode Ajah jagen graag op mannen die met de Ene Kracht rommelen. Ze hebben me een keer willen stillen. Ik heb ze recht in hun gezicht gezegd dat zij Zwarte Ajah waren en dat ze de Duistere dienden, en dat vonden ze helemaal niet leuk. Maar ze konden me niet meer te pakken krijgen toen ik eenmaal in het bos was, al hebben ze het wel geprobeerd. Nou en of. Als ik erover nadenk, heb ik zo mijn twijfels of Aes Sedai me daarna nog vriendelijk zullen behandelen. Ik moest een paar zwaardhanden doden. Slechte zaak, zoiets, zwaardhanden doden. Hou er niet van.’

‘Dat praten met wolven,’ zei Perijn onrustig, ‘Heeft... heeft het met de Ene Kracht te maken?’

‘Natuurlijk niet,’ baste Elyas. ‘Zou bij mij niet hebben gewerkt, dat stillen, maar het maakte me goed kwaad dat ze het wilden proberen. Dit is iets ouds, jongen. Ouder dan Aes Sedai. Ouder dan iedereen die de Ene Kracht gebruikt. Zo oud als de mensheid. Zo oud als de wolven. Daar houden ze ook niet van, die Aes Sedai, oude dingen die weer terugkomen. Ik ben niet de enige. Er zijn andere dingen, andere mensen. Maakt de Aes Sedai zenuwachtig, laat ze fluisteren dat oude grenzen verzwakken. De dingen vallen uit elkaar, zeggen ze. Ze zijn bang dat de Duistere losbreekt, zeg ik je. Je zou denken dat het mijn schuld was, zoals sommigen me aankeken. Die Rode Ajah zeker, maar ook enkele anderen. De Amyrlin Zetel... Ach! Ik blijf meestal uit hun buurt en ook uit de buurt van hun vrienden. Dat kunnen jullie ook maar beter doen, als je slim bent.’

‘Ik zou niets liever willen dan nooit meer een Aes Sedai zien,’ zei Perijn.

Egwene keek hem scherp aan. Hij hoopte dat ze er niet zou uitflappen dat ze Aes Sedai wilde worden. Maar ze zei niets, hoewel haar mond verstrakte, en Perijn ging door.

‘Maar jammer genoeg hebben we geen andere keus. We hebben die Trolloks achter ons aan, en Schimmen, en Draghkar. Alles behalve Duistervrienden. We kunnen ons niet schuilhouden en we kunnen ze niet alleen bevechten. Dus wie moet ons helpen? Wie is er sterk genoeg, behalve Aes Sedai?’

Elyas bleef een tijdlang zwijgen en keek naar de wolven, het meest naar Vlek en Blaar. Perijn schoot zenuwachtig heen en weer en probeerde niet naar hen te kijken, want als hij wel keek, had hij het gevoel dat hij bijna kon horen wat Elyas en de wolven tegen elkaar zeiden. Zelfs al had het niets met de Kracht te maken, hij wilde er niets mee te maken hebben. Elyas moest zottenpraat hebben verkocht. Ik kan niet met wolven praten. Een van de wolven, Springer meende hij – hoe wist hij dat? – keek hem aan en leek te grijnzen.

‘Je kunt bij mij blijven’ zei Elyas eindelijk. ‘Bij ons.’ Egwenes wenkbrauwen schoten omhoog en Perijns mond viel open. ‘Nou, wat is er veiliger?’ daagde Elyas hem uit. ‘Trolloks zullen geen kans laten lopen als ze een eenzame wolf kunnen doden, maar om een pak wolven te ontwijken, lopen ze wel tien span om. En je hoeft je over Aes Sedai ook geen zorgen te maken. Ze komen niet vaak in deze bossen.’

‘Ik weet het niet.’ Perijn vermeed het naar de wolven naast hem te kijken. Een ervan was Vlek en hij kon voelen hoe ze hem aankeek. ‘Allereerst zijn het niet alleen Trolloks.’

Elyas lachte grimmig. ‘Ik heb eens gezien hoe een pak een Oogloze omlaag trok. Hij doodde de helft van de wolven, maar ze wilden het niet opgeven toen ze eenmaal zijn geur hadden. Trolloks, Myrddraal, voor de wolven is het allemaal hetzelfde. Ze willen jou, alleen jou, jongen. Ze hebben gehoord over andere mensen die met wolven kunnen praten, maar na mij ben jij de eerste die ze hebben ontmoet. Maar ze aanvaarden je vriendin ook wel en hier ben je veiliger dan in welke stad ook. In steden heb je Duistervrienden.’

‘Luister,’ zei Perijn fel. ‘Ik wou dat u dat niet meer zei. Ik kan... ik kan dat niet, dat... wat u doet, wat u zegt.’

‘Zoals je wilt, jongen. Speel het geitje maar, als je daar je zinnen op hebt gezet. Wil je dan niet veilig zijn?’

‘Ik houd mezelf niet voor de mal. Daar is geen enkele reden voor. Het enige wat we willen...’

‘We gaan naar Caemlin,’ viel Egwene vastbesloten in. ‘En daarna naar Tar Valon’

Perijn deed zijn mond dicht en betaalde haar boze blik met gelijke munt. Hij wist dat ze zijn leiding volgde als het haar uitkwam en in de wind sloeg als het haar niet zinde, maar ze had hem tenminste zijn eigen antwoord kunnen gunnen. ‘En wat vind jij, Perijn?’ vroeg hij aan zichzelf, waarna hij ook het antwoord gaf. ‘Ik? Nou, laat me denken. Ja – Ja, ik denk dat ik verder trek.’ Hij keek haar lief glimlachend aan. ‘Nou, Egwene, dat willen we dus allebei. Ik denk dat ik dus hierin met je meega. Maar goed hè, dat we de zaken eerst bespreken voor we een besluit nemen, vind je niet?’ Ze werd rood, maar haar kaken bleven even strak staan.

Elyas gromde. ‘Vlek zei al dat je dat zou besluiten. Ze zei dat het meisje met beide benen in de mensenwereld staat, terwijl jij... – hij knikte naar Perijn – tussen beide in staat. Gezien de omstandigheden veronderstel ik dat we maar beter met jullie naar het zuiden kunnen trekken. Anders verdwaal je of kom je om van de honger, of...’

Opeens stond Blaar op en Elyas hief zijn hoofd om de grote wolf aan te kijken. Even later ging Vlek ook staan. Ze stapte dichter naar Elyas toe, zodat ze Blaar recht aan kon kijken. Ze bleven een lange tijd bewegingloos staan, tot Blaar rondzwierde en in de nacht verdween. Vlek schudde zich, zocht haar plekje weer op en liet zich vallen of er niets was gebeurd.

Elyas zag de vraag in Perijns ogen. ‘Vlek leidt deze troep.’ legde hij uit. ‘Sommige mannetjes kunnen haar afzetten als ze haar zouden uitdagen, maar ze is slimmer dan ieder ander en dat weten ze allemaal. Ze heeft de troep verschillende keren gered. Maar Blaar denkt dat de troep tijd verknoeit met jullie drieën. Haat tegen Trolloks houdt hem gaande en als er Trolloks zo ver naar het zuiden zijn, wil hij weg om ze te gaan doden.’

‘Dat begrijpen we’ zei Egwene opgelucht. ‘We kunnen best onze eigen weg gaan... met enkele aanwijzingen van u, natuurlijk, als u ze wilt geven.’

Elyas wuifde afwijzend. ‘Ik zei toch dat Vlek de leidster was, niet?

Morgenochtend ga ik met jullie naar het zuiden, net als zij.’ Egwene keek of het niet het nieuws was dat zij had willen horen. Perijn zat in gedachten verzonken. Hij kon vóélen hoe Blaar vertrok. En de wolf met het litteken was niet de enige; een tiental andere, voornamelijk jonge mannetjes, sprong achter hem aan. Hij wilde geloven dat het allemaal door Elyas kwam die zijn verbeelding prikkelde, maar het lukte hem niet. Net voor de vertrekkende wolven in zijn geest vervaagden, voelde hij een gedachte waarvan hij wist dat die van Blaar kwam, even scherp en duidelijk alsof deze uit zijn eigen geest kwam. Haat. Haat en de smaak van bloed.

24

De Arinelle af

In de verte druppelde water en het holklinkende spetteren ervan weerkaatste, zodat de juiste plaats in het water niet viel aan te wijzen.

Overal waren stenen bruggen en hellingen zonder leuningen, die allemaal verbonden waren met brede, platte, stenen torens, allemaal glanzend en strak en met rode en gouden banen. In vele lagen stegen de hoogten van dit doolhof uit het donker op. De diepten verdwenen zonder duidelijk begin of einde. Iedere brug leidde naar een toren, iedere helling naar een volgende toren, naar andere bruggen. Welke richting Rhand ook uit keek, hoe ver zijn ogen ook reikten in de schemering, overal zag hij hetzelfde, zowel boven als beneden. Er was niet genoeg licht om het duidelijk te zien en daar was hij bijna blij om. Hij kon van geen enkele toren de voet zien. Hij spande zich nog meer in, wilde vrij zijn, omdat hij wist dat het een droombeeld was. Alles was een droombeeld.

Hij kende dat droombeeld; hij had het te vaak gevolgd om het niet te kennen. Hoe ver hij ook liep, omhoog of omlaag, in welke richting ook, er was alleen maar glimmend steen. Steen, maar de vochtigheid van diepe, vers geploegde aarde drong overal door, net als de ziekelijk zoete stank van verrotting. De stank van een te vroeg geopend graf. Hij probeerde geen adem te halen, maar de lucht drong zijn neusgaten binnen. Ze kleefde als olie aan zijn huid.

Zijn oog werd getroffen door een snelle beweging en hij bleef stokstijf staan, half gebukt tegen de glanzende wachtmuur rond een van de spitsen. Het was geen schuilplaats. Er waren wel duizend plaatsen vanwaar een toeschouwer hem kon zien. Schaduwen dreven door de lucht, maar er waren geen diepere schaduwen waarin hij zich kon verbergen. Het licht was niet afkomstig van lampen of lantaarns of fakkels; het was er gewoon, alsof het uit de lucht sijpelde. Voldoende om te zien, zodra je eraan gewend was, voldoende om gezien te worden. Maar roerloos blijven staan bood nog enige bescherming.

Weer zag hij beweging en nu was het duidelijk. Het was een man die verderop over een helling schreed en er niet om gaf dat er geen leuningen waren, er niet om gaf dat een val in de diepe leegte kon eindigen. De mantel van de man golfde door zijn statige haast en zijn hoofd keek zoekend rond. De afstand was te groot voor Rhand om in de duisternis meer dan de gestalte te zien, maar hij hoefde niet dichterbij te zijn om te weten dat de mantel de rode kleur had van vers bloed, dat de twee ogen brandden als ovens.

Hij probeerde de doolhof af te zoeken, te zien hoeveel verbindingen

Ba’alzamon nodig had voor hij hem bereikte, maar zag toen de nutteloosheid daarvan in. Afstanden waren hier bedrieglijk; ook die les had hij geleerd. Wat ver weg leek, kon bereikt worden door een hoek om te slaan, wat dichtbij leek, kon buiten bereik liggen. Het enige dat hij kon doen, dat was vanaf het begin zo geweest, was in beweging blijven. Zich voortdurend verplaatsen en niet denken. Denken was gevaarlijk, wist hij.

Toch kon hij niet voorkomen, toen hij zich van de verre gestalte van Ba’alzamon afwendde, dat hij nieuwsgierig was naar Mart. Liep Mart ook ergens in deze doolhof rond? Of waren er twee doolhoven, twee Ba’alzamons? Zijn geest schoot haastig van die gedachte weg; dat was te gruwelijk om bij stil te staan. Is dit net als in Baerlon? Maar waarom kan hij me dan niet vinden? Dat was al beter. Een kleine troost. Troost? Bloed en as, welke troost biedt dat nu?

Twee of drie keer waren ze elkaar bijna tegengekomen, hoewel hij zich dat niet duidelijk herinnerde, maar al een lange, lange tijd – hoe lang? – had hij gerend terwijl Ba’alzamon hem vergeefs achtervolgde. Was dit net als Baerlon of was het een gewone nachtmerrie, net zo’n droom als andere dromen?

Toen wist hij heel even – net lang genoeg om adem te halen – waarom het gevaarlijk was te denken, wat gevaarlijk was om aan te denken. Net als andere keren, toen hij zich de gedachte gunde aan wat hem als een droom omringde, schemerde de lucht en verduisterde zijn ogen. De lucht leek te verdikken, leek hem vast te houden. Een enkel moment maar.

De klamme hitte liet zijn huid kriebelen en zijn keel was al een hele tijd droog toen hij in de doornen doolhof omlaag holde. Hoe lang had het nu geduurd? Zijn zweet verdampte voor het de kans kreeg druppels te vormen en zijn ogen brandden. Boven zijn hoofd – eigenlijk niet zo ver erboven – kolkten woedende, ijzerkleurige, met zwart doorschoten wolken, maar geen zuchtje wind bewoog in de doolhof. Een ogenblik dacht hij dat het anders was geweest, maar de gedachte verdampte in de hitte. Hij was hier lang geweest. Denken was gevaarlijk, wist hij.

Gladde stenen, bleek en rond, vormden de vage omtrekken van plaveisel, half begraven onder botdroog stof dat in wolkjes zelfs door zijn lichtste stappen opstoof. Het kriebelde in zijn neus en dreigde een niesbui te veroorzaken die hem kon verraden. Toen hij door zijn mond probeerde te ademen, verstopte het stof zijn keel tot hij haast stikte.

Dit was een gevaarlijke plaats, ook dat wist hij. Voor hem kon hij drie openingen in de doornhagen zien en daarachter kronkelde de weg uit het zicht. Ba’alzamon kon nu elk van die hoeken naderen. Er waren al twee of drie van die ontmoetingen geweest, hoewel hij zich niet veel meer kon herinneren dan dat hij op de een of andere manier was ontsnapt. Gevaarlijk om veel te denken.

Hijgend bleef hij in de hitte staan om de wanden van de doolhof te bekijken. Ze bestonden uit brede verstrengelde doornstruiken, bruin en dood, met scherpe zwarte doorns als duimlange haken. Te hoog om overheen te kijken, te dicht om doorheen te kijken. Aarzelend raakte hij de muur aan en snakte naar adem. Ondanks al zijn behoedzaamheid was er een doorn in zijn vinger terechtgekomen, die brandde als een hete naald. Hij deinsde achteruit en zijn hielen zochten steun op de stenen. Hij schudde zijn hand en dikke druppels bloed spatten neer. Het brandende gevoel verminderde, maar zijn hele hand klopte.

Opeens vergat hij zijn pijn. Zijn hiel had een van de stenen omgewipt, hem uit de droge grond geschopt. Hij staarde ernaar en lege oogkassen staarden terug. Een schedel. Een menselijke schedel. Hij keek naar al die gladde bleke stenen waarmee het pad geplaveid was. Hij zette haastig zijn voeten ergens anders neer, maar hij kon zich niet verplaatsen zonder erover te lopen en hij kon niet stoppen zonder erop te staan. Een gedachte kwam terloops bij hem op, dat dingen niet waren wat ze leken, maar hij onderdrukte die gedachte meedogenloos. Denken was hier gevaarlijk.

Hij vermande zich bevend. Op één plek blijven staan was ook gevaarlijk. Dat was een van die dingen die hij vaag maar zeker wist. Het bloed van zijn vinger stroomde niet meer, maar druppelde traag en het kloppen was bijna opgehouden. Hij zoog aan zijn vingertop en liep verder over het pad in dezelfde richting. Bij de eerste opening in de doornenmuur sloeg hij rechts af, toen bij de volgende weer echtsaf. En opeens stond hij pal voor Ba’alzamon.

verrassing flitste over Ba’alzamons gezicht en zijn bloedrode mantel hing weer stil toen hij bleef staan. Vlammen loeiden in zijn ogen, naar door de hitte van de doolhof voelde Rhand ze nauwelijks. Hoe lang denk je mij te ontlopen, jongen? Hoe lang denk je je lot te ontlopen? Jij bent van mij.’

Rhand struikelde achteruit en vroeg zich af waarom hij aan zijn riem voelde alsof daar een zwaard hing. ‘Licht, sta me bij,’ mompelde hij. ‘Licht, sta me bij.’ Hij wist niet meer wat het betekende.

‘Het Licht zal je niet helpen, jongen, en het Oog van de Wereld zal je niet dienen. Jij bent mijn hond en als je niet luistert naar mijn bevel, zal ik je wurgen met het karkas van het Grote Serpent!’

Ba’alzamon stak zijn hand uit en opeens wist Rhand hoe hij kon ontsnappen. Het was een nevelige, half gevormde herinnering die gevaar krijste, maar lang niet zo gevaarlijk was als door de Duistere aangeraakt te worden.

‘Een droom!’ schreeuwde Rhand. ‘Dit is een droom!’

Ba’alzamons ogen werden groot, verbaasd of kwaad of allebei, toen schemerde de lucht en vervaagden zijn gezichtstrekken tot ze verdwenen. Rhand keerde zich ter plekke om en keek naar zijn eigen spiegelbeeld, dat duizenden keren naar hem terugkeek. Tienduizend keer. Daarboven en daaronder was het zwart, maar overal stonden spiegels om hem heen, spiegels in alle mogelijke hoeken, spiegels zo ver het oog reikte, en allemaal vertoonden ze zijn beeld, gebukt en ronddraaiend, met opengesperde en angstige ogen.

Een rood waas dreef over de spiegels. Hij tolde rond en probeerde het te pakken, maar in iedere spiegel trok het waas achter zijn eigen beeld langs en verdween. Toen was het weer terug, maar niet langer vaag. Ba’alzamon schreed door de spiegels, tienduizend zoekende Ba’alzamons, in de zilveren spiegels heen en weer lopend.

Hij merkte dat hij naar de weerspiegeling van zijn eigen gezicht staarde, bleek en rillend in de vlijmscherpe koude. Ba’alzamons beeld groeide achter hem, staarde hem aan, zag hem niet, maar bleef staren. In iedere spiegel woedden de vlammen van Ba’alzamons gezicht achter zijn beeld, wikkelden zich om hem heen, verteerden hem, versmolten met hern. Hij wilde schreeuwen, maar zijn keel was dichtgesnoerd. Er was slechts één gezicht in die eindeloze spiegels. Zijn eigen gezicht. Ba’alzamons gezicht. Eén gezicht.

Rhand bewoog zich en opende zijn ogen. Duisternis, nauwelijks verminderd door een bleek licht. Amper ademend bleef hij liggen en bewoog alleen zijn ogen. Een ruwe wollen deken bedekte hem tot aan zijn schouders en zijn hoofd lag op zijn armen. Onder zijn handen kon hij gladde houten planken voelen. Dekplanken. Het want kraakte in de nacht. Hij liet met een lange zucht zijn adem gaan. Hij was op de Schuimvlok. Het was voorbij, deze nacht tenminste.

Zonder na te denken stopte hij zijn vinger in zijn mond. Toen hij bloed proefde, stokte zijn adem. Langzaam hield hij zijn hand vlak voor zijn ogen tot hij het druppeltje bloed op zijn vingertop zag verschijnen. Bloed van een doornprik.

De Schuimvlok voer traag de Arinelle af. De wind was sterk, maar kwam uit richtingen die de zeilen nutteloos maakten. Ondanks alle bevelen van schipper Domon om snelheid te maken, kroop het vaartuig verder. In de nacht wierp de uitkijk bij een lantaarn een dieptelood uit en riep de afstand naar de roerganger, terwijl de rivier het schip tegen de wind in en met gestreken riemen verder stroomafwaarts voerde. In de Arinelle hoefde je niet bang te zijn voor rotsen, maar er waren meer dan genoeg ondiepten en banken, waardoor een schip dat zo diep lag vast kon lopen en niet meer uit de modder zou loskomen voordat er hulp kwam. Als die hulp er tenminste als eerste bij was. Overdag werkten de roeiers van zonsopgang tot zonsondergang, maar de wind werkte tegen alsof het schip weer teruggeblazen moest worden.

Ze legden niet aan, overdag niet en ’s nachts niet. Baile Domon dreef schip en bemanning ongenadig voort, schold op de tegenwinden en vervloekte hun traagheid. Hij tierde dat de scheepsmaten aan de riemen slappelingen waren en iedere keer dat het tuig verkeerd reageerde, maakte hij ze uit voor alles wat lelijk was. Zijn harde basstem dreigde met Trolloks van tien voet hoog die op het dek iedereen de keel zouden opensnijden. Twee dagen lang was dat voldoende om iedere man op te jagen. Toen vervaagde de herinnering aan de Trolloks en begonnen de mannen te mompelen over een uurtje om de benen te strekken op de wal en over de gevaren van het in het donker de rivier afvaren.

De bemanning hield het gemopper echter voor zich en loerde uit de ooghoeken of schipper Domon niet in de buurt was en hen kon horen, maar hij leek alles op te vangen wat er op het schip werd gezegd. Iedere keer dat het mopperen begon, haalde hij zwijgend het lange, zeisachtige zwaard en de bijl met de wrede haken tevoorschijn, die na de aanval op het dek waren gevonden. Die hing hij dan een tijd aan de mast en dan voelden de gewonden aan hun verband en stierf het gemopper weg... voor die dag tenminste, tot iemand van de bemanning weer hardop begon te denken dat ze de Trolloks nu zeker ver achter zich hadden gelaten en dan begon het hele gedoe opnieuw.

Rhand merkte dat Thom Merrilin uit de buurt van de scheepsmaten bleef als ze samen stonden te fluisteren en te fronsen, hoewel hij hen meestal op de schouders sloeg en grappen vertelde en praatjes verkocht op een manier die zelfs de hardste werker een grijns ontlokte.

Thom hield het stiekeme gefluister behoedzaam in de gaten, terwijl hij volkomen verdiept leek in het aansteken van zijn lange pijp, het stemmen van de harp of wat dan ook. Hij deed van alles, behalve aandacht aan de bemanning schenken. Rhand begreep niet waarom. De bootslui leken eerder Floran Gelb de schuld te geven dan het drietal dat achtervolgd door de Trolloks aan boord was gesprongen. De eerste paar dagen kon men Gelb met zijn magere lijf haast voortdurend zien praten met elk bemanningslid dat hij in een hoek had weten te drijven, waarbij hij zijn eigen verhaal vertelde over de nacht dat Rhand en de anderen aan boord waren gesprongen. Terwijl hij probeerde hun de schuld te geven veranderde Gelbs manier slinks van bluffen tot klagen en weer terug, altijd haatdragend als hij naar Mart of Thom wees, en helemaal als hij het over Rhand had.

‘Het zijn vreemden,’ betoogde Gelb zacht, uitkijkend dat de schipper hem niet hoorde. ‘Wat weten we nou van ze? De Trolloks kwamen met ze mee, dat weten we. Ze werken samen.’

‘Fortuin, Gelb, klap dat luik van je dicht,’ grauwde een man met zijn haar in een staart en met een kleine blauwe ster op zijn wang getatoeëerd. Hij keek Gelb niet aan terwijl hij met zijn tenen op de dekplanken een touw oprolde. ‘Je zou je eigen moeder nog een Duistervriend noemen als je erdoor kon niksen. Maak dat je wegkomt!’ Hij spoog op Gelbs voet en werkte verder aan de rol touw.

Elke scheepsmaat herinnerde zich de wacht die Gelb niet had gelopen en de anderen reageerden minder vriendelijk dan de man met het staartje. Niemand wilde nog met Gelb samenwerken. Hij zag zich veroordeeld tot eenmansklussen, allemaal smerig, zoals het schrobben van de vettige pannen in de kombuis of het zoeken naar lekken, waarbij hij op zijn buik de ruimen in moest kruipen, tussen slijm dat vele jaren aangekoekt was. Algauw praatte hij met niemand meer. Zijn schouders zakten in een mokkend protest en zijn hele houding drukte een verongelijkte stilte uit – hoe meer mensen keken hoe verongelijkter hij deed, hoewel het hem nooit meer dan een grom opleverde.

Als Gelbs blik echter op Rhand viel, of op Mart of Thom, glom er een moordlustige uitdrukking in de ogen boven zijn scherpe neus. Toen Rhand het er met Mart over had dat Gelb hun vroeger of later problemen zou bezorgen, keek Mart de boot rond en zei: ‘Kunnen we eigenlijk wel iémand vertrouwen?’ Waarna hij wegliep naar een plekje waar hij alleen kon zijn, althans zo alleen als mogelijk was op deze boot. Van de hoge boeg tot aan de achtersteven waaraan de helmstokken hingen, was het vaartuig nog geen dertig pas lang.

Rhand vond dat Mart zich veel te vaak afzonderde sinds die nacht in Shadar Logoth.

Thom zei: ‘Eventuele moeilijkheden zullen niet van Gelb komen, jongen, tenminste nu nog niet. Niemand van de bemanning steunt hem en hij heeft niet de moed iets alleen te proberen. Maar de anderen, tja... Domon schijnt haast te denken dat de Trolloks hem persoonlijk achternazitten, maar de anderen beginnen te geloven dat het gevaar voorbij is. Ze zouden wel eens kunnen besluiten dat ze er genoeg van hebben. Zoals de zaken er nu voor staan, lopen we op het randje.’ Hij trok zijn lapjesmantel op en Rhand kreeg het gevoel dat hij zijn verborgen messen nakeek – zijn op een na beste stel. ‘Bij een muiterij, jongen, laten ze niemand in leven om het na te vertellen. Het geschreven woord van de koningin zal zo ver van Caemlin niet veel kracht hebben, maar zelfs een dorpsmeester zou dan iets ondernemen.’ Daarna zorgde ook Rhand ervoor dat ze hem niet naar de bemanningsleden zagen kijken.

Thom deed zijn best om bij de bemanning elke gedachte aan muiterij te verjagen. Hij vertelde iedere ochtend en avond uitgebreide verhalen en in de tussentijd speelde hij elk verzoeknummer. Als bewijs dat Rhand en Mart leerden voor speelman, hield hij iedere dag wat tijd vrij voor lessen en dat was voor de bemanning ook een schouwspel. Natuurlijk stond hij niet toe dat een van de twee zijn harp aan raakte en hun lessen op de fluit veroorzaakten aanvankelijk pijnlijke gezichten bij de bootslui. Maar zelfs als de scheepsmaten hun handen over hun oren moesten houden, konden ze hun lachen niet inhouden.

Hij leerde de jongens enkele simpele verhalen, wat eenvoudig duikelwerk en natuurlijk jongleren. Mart klaagde over wat Thom van hen verlangde, maar Thom blies zijn snorpunten weg en keek hem kwaad aan.

‘Bij leren kan ik niet spelen, jongen. Of ik leer je iets, of niet. Goed! Zelfs een boerenpummel moet een simpele handstand kunnen maken. Vooruit, omhoog met die benen.’

De scheepslieden die niet aan het werk waren, dromden vaak samen en zaten in een kring rond het drietal op het dek. Sommigen waagden zich ook aan de lessen die Thom gaf, waarbij ze om hun eigen onhandigheid moesten lachen. Gelb hield zich afzijdig, keek donker en haatte hen allemaal.

Een groot deel van de dag bracht Rhand aan de reling door, waar hij naar de oever stond te staren. Niet dat hij echt verwachtte opeens Egwene of een van de anderen op de rivieroever te zullen zien, maar de boot voer zo langzaam dat hij er soms op hoopte. Ze konden hen gemakkelijk inhalen, zonder al te hard te hoeven rijden. Als ze tenminste ontsnapt waren. Als ze nog in leven waren.

De rivier stroomde langs hen heen zonder enig teken van leven, zonder dat er een ander schip in zicht kwam. Maar dat wilde niet zeggen dat er niets te zien viel of dat er niets was om je over te verbazen. Midden op de eerste dag voer de Arinelle wel een halve span tussen hoge kliffen op heide oevers door. Over de gehele lengte waren figuren in de rots uitgehakt, mannen en vrouwen van wel honderd voet hoog, met kronen die duidelijk maakten dat het hier koningen en koninginnen betrof. Geen twee beelden in die koninklijke stoet waren hetzelfde en vele jaren scheidden de eerste van de laatste koningsgestalten. Wind en regen hadden die in het noorden gepolijst en hun gelaatstrekken vrijwel weggesleten, terwijl de gezichten en bijzonderheden verder naar het zuiden toe steeds duidelijker werden. Het rivierwater schuurde langs de voeten van de beelden, waste ze tot gladde knobbels, als ze tenminste niet allang verdwenen waren. Hoe lang zouden ze hier hebben gestaan? Hoe lang duurt het voor de rivier zoveel steen afschuurt? Niemand van de bemanning keek op van zijn werk; ze hadden het oeroude beeldhouwwerk al zo vaak gezien.

Een andere keer – de oostelijke oever was weer vlak grasland dat af en toe onderbroken werd door groepjes bomen – glinsterde het zonlicht op iets in de verte. ‘Wat zou dat kunnen zijn?’ vroeg Rhand zich hardop af. ‘Het ziet eruit als metaal.’

Schipper Domon kwam net voorbij en hij bleef met samengeknepen ogen naar de schittering staan kijken. ‘Het is inderdaad metaal,’ zei hij. Zijn woorden werden nog steeds snel achter elkaar uitgesproken, maar Rhand begreep het nu zonder dat hij eerst diep moest nadenken. ‘Een toren van metaal. Ik heb hem van dichtbij gezien. Schippers gebruiken hem als baken. We zitten tien dagen van Wittebrug af zoals we nu varen.’

‘Een metalen toren?’ zei Rhand, en Mart, die met gekruiste benen tegen een ton had zitten piekeren, stond op om mee te luisteren. De schipper knikte. ‘Inderdaad. Glanzend staal, zo te zien en voelen, zonder een spoor van roest. Tweehonderd voet hoog is de toren, even omvangrijk als een huis en niemand heeft ooit een opening gevonden.’

‘Ik wed dat er schatten liggen,’ zei Mart. Hij stond op en bekeek de verre toren terwijl de rivier de Schuimvlok meevoerde. ‘Zo’n ding moet opgetrokken zijn om iets waardevols te beschermen.’

‘Kan zijn, jongen,’ gromde de schipper. ‘Maar er zijn merkwaardiger dingen dan dit hier. Op Tremalkin, een van de eilanden van het Zeevolk, steekt een stenen hand van zo’n vijftig voet uit een heuvel. Hij omklemt een kristallen bol zo groot als een vaartuig. Als er ergens schatten zijn te vinden, dan zou er een onder die heuvel moeren liggen, maar de eilanders willen niet hebben dat daar gegraven wordt en het Zeevolk heeft alleen maar belangstelling voor het zeilen en het zoeken naar de Coramoor, hun Uitverkorene.’

‘lk zou wel graven,’ zei Mart. ‘Hoe ver is dat-.. Tremalkin?’ Een bosje bomen gleed voor de glanzende toren langs, maar hij bleef kijken of hij hem nog steeds kon zien.

Schipper Domon schudde het hoofd. ‘Nee jongeman, het zijn niet de schatten die het waard maken om in de wereld rond te kijken. Als je een handvol goud vindt of wat juwelen van een dode koning, dan is dat goed en wel, maar het is het vreemde dat je ziet dat je naar de volgende verte doet trekken. In Tanchico – da’s een haven aan de Arythische Oceaan – is, naar men beweert, een deel van het paleis van de panarch gebouwd in de Eeuw der Legenden. D’r zou een muur zijn met een fries waarop dieren staan die geen levend mens ooit heeft gezien.’

‘leder kind kan een dier tekenen dat niemand ooit heeft gezien,’ zei Rhand en de schipper grinnikte.

‘Inderdaad, jongen, dat kan. Maar kan een kind ook de beenderen van die dieren maken? In Tanchico hebben ze die en ze zijn zo aan elkaar bevestigd dat je kunt zien hoe het dier eens was. Ze staan in een deel van het Panarchenpaleis waar iedereen kan komen kijken Het Breken heeft duizenden wonderen achtergelaten en er zijn handenvol keizerrijken of koninkrijken geweest, sommige even groots als dat van Artur Haviksvleugel, en elk heeft dingen nagelaten die je kunt vinden en bekijken. Lichtstokjes en mesweb en hartsteen. Een kristallen web dat een eiland bedekt en geluid maakt als de maan aan de hemel staat. Een berg die uitgehold is tot een kom, met in het midden een zilveren piek van wel honderd stap hoog, en iedereen die binnen een span van dat ding komt, sterft. Verroeste bouwvallen en gebroken onderdelen en voorwerpen die van de zeebodem worden opgevist, dingen waar zelfs de oudste boeken geen verklaring voor geven. Ik heb er zelf enkele verzameld. Dingen waar je nooit van hebt gedroomd, op meer plaatsen dan je in tien levens kunt bezoeken. Dat is het vreemde dat je verder zal voeren.’

‘Vroeger hebben we wel eens botten opgegraven in de Zandheuvels,’ zei Rhand langzaam. ‘Vreemde botten. Eens een keer een stuk van een vis – ik denk tenminste dat het een vis is geweest – zo groot als deze boot. Sommigen zeggen dat het ongeluk brengt om in de heuvels te graven.’

De schipper keek hem sluw aan. ‘Sta je nu al aan thuis te denken, jongen? En je bent nog maar net de wereld ingetrokken. De wereld zal jou aan de haak slaan. Je zult de zonsondergang najagen, je zult het zien... en als je ooit terugkeert, is het dorp niet groot genoeg meer om je vast te houden.’

‘Nee!’ Hij schrok. Hoe lang was het geleden dat hij voor het laatst aan thuis had gedacht, aan Emondsveld? En aan Tham? Het moest al dagen geleden zijn en het leken wel maanden. ‘Op een dag ga ik naar huis, als ik dat kan. Ik ga schapen fokken zoals... zoals mijn vader, en als ik er nooit meer wegga, is het me nog te vroeg. Is het niet zo, Mart? Zo gauw het kan, gaan we naar huis en vergeten we dat dit allemaal bestaat.’

Met zichtbare inspanning hield Mart op met zijn stroomopwaartse gestaar, in de richting van de achter de horizon verdwenen toren.

‘Wat? O. Ja, natuurlijk. We gaan weer naar huis. Natuurlijk.’

Toen hij zich omdraaide om weg te lopen, hoorde Rhand hem zachtjes zeggen: ‘Ik wed dat hij gewoon niet wil dat iemand anders achter die schat aan gaat.’ Mart scheen niet te beseffen dat ze hem hadden gehoord.

Op de vierde dag van hun reis over de rivier zat Rhand boven in de mast, met zijn benen om de stag geslagen. De Schuimvlok deinde zachtjes op het water, maar hier, vijftig voet erboven, liet die trage deining de top van de mast in wijde bogen heen en weer zwaaien. Hij gooide zijn hoofd in zijn nek en lachte in de wind die hem in het gezicht blies.

De riemen waren uit en op die plaats leek de boot op een twaalfpotige spin die de Arinelle afkroop. Hij was al eens eerder zo hoog geweest, in bomen in Tweewater, maar nu waren er geen takken die zijn uitzicht belemmerden. Alles op het dek – de roeiers aan de riemen, de mannen die op het dek geknield de planken schuurden met puimsteen, de dekknechten die bezig waren met touwen en luiken – leek zo vreemd als je het van recht erboven bekeek. Alles was zo plat en vertekend dat hij een hele tijd grinnikend zat toe te kijken.

Hij grinnikte telkens als hij omlaag keek, maar nu keek hij voornamelijk naar de rivieroevers die voorbijgleden. Daar leek het tenminste op: de oevers bewogen en hij zat stil – afgezien van het heen en weer deinen natuurlijk. Hij zat roerloos en de wereld schoof langs hem heen.

Een plotselinge bevlieging deed hem zijn benen uit de stag aan de mast halen. Hij stak zijn armen en benen opzij en hield zich in evenwicht ondanks het deinen van het schip. Drie zwaaien lang wist hij zo zijn evenwicht te behouden en toen verloor hij het opeens. Met maaiende armen en benen sloeg hij voorover en greep de fokkenstag beet. Met zijn benen uitgestrekt langs de mast hielden alleen zijn beide handen aan de stag hem op zijn hachelijke plek, maar hij lachte. Hij ademde diepe teugen frisse koude wind in en lachte uitgelaten om zijn toestand.

‘Jongeman,’ klonk de hese stem van Thom, ‘jongen, als je probeert die stomme nek van je te breken, doe het dan niet door boven op mij te vallen.’

Rhand keek omlaag. Thom hield zich net onder hem aan een weeflijn vast en keek hem grimmig over de laatste paar voet aan. Net als Rhand had de speelman zijn mantel op het dek gelaten. Thom,’ zei hij opgetogen, ‘Thom, wanneer ben jij naar boven geklommen?’ ‘Toen je helemaal niet luisterde naar de mensen die naar je riepen. Drakenvuur, jongen, iedereen denkt dat je gek bent geworden.’

Hij keek omlaag en zag verbaasd dat alle gezichten naar hem opkeken. Alleen Mart, die in kleermakerszit op de boeg zat met zijn rug naar de mast, keek niet naar hem. Zelfs de mannen aan de riemen hadden hun ogen op hem gericht, waardoor het ritme van hun slag gebroken was. En er was niemand die hen de les las. Rhand boog zijn hoofd om onder zijn arm door omlaag te kijken naar de achtersteven. Schipper Domon stond aan het roer, met hamgrote vuisten op zijn heupen, en keek woest naar hem. Rhand keek weer naar voren en grijnsde Thom toe. ‘Dus je wilt dat ik naar beneden kom?’ Thom knikte heftig. ‘Dat zou ik buitengewoon op prijs stellen.’

‘Goed.’ Hij verplaatste zijn handen op de fokkenstag en sprong van de mast af. Hij hoorde Thom een vloek inslikken toen zijn val gebroken werd en hij aan zijn handen aan de fokkenstag bungelde. De speelman schold hem uit en hield een hand uitgestrekt om hem op te vangen. Hij grijnsde opnieuw naar Thom. ‘Ik ga nu omlaag’. Hij zwaaide zijn benen omhoog, haakte een knie om het dikke touw dat van de mast naar de boeg liep, sloeg er toen zijn arm omheen en liet beide handen los. Eerst langzaam, maar toen steeds sneller gleed hij omlaag. Vlak voor de boeg sprong hij er keurig af en kwam met beide voeten vlak voor Mart tot stilstand. Hij moest nog een stap doen om zijn evenwicht te bewaren, maar keerde zich toen met zijn gezicht naar de boot en spreidde zijn armen, zoals Thom na een duikelkunstje deed.

Hier en daar klonk geklap van de bemanning, maar hij keek verrast naar Mart, naar wat Mart in zijn handen had, door zijn lichaam voor iedereen verborgen. Een kromme dolk met een gouden schede waarop vreemde symbolen stonden. Om de greep was dun gouddraad gewikkeld, erbovenop zat een robijn zo groot als Rhands duimnagel, terwijl goudgeschubde slangen met ontblote giftanden de spaken vormden.

Mart ging nog even door met het in en uit zijn schede laten glijden van de dolk. Nog steeds met de dolk spelend hief hij langzaam zijn hoofd op; zijn ogen staarden in de verte. Opeens leek hij Rhand te zien, schrok en stopte de dolk onder zijn jas weg.

Rhand hurkte neer en sloeg zijn armen om zijn knieën. ‘Waar heb je die vandaan?’ Mart zei niets, maar keek snel rond of er iemand in de buurt was. Wonderlijk genoeg waren ze alleen. ‘Je hebt die toch niet uit Shadar Logoth meegenomen, hè?’

Mart keek hem strak aan. ‘Het is jouw schuld. Die van jou en Perijn. Jullie tweeën hebben me van de schat weggetrokken, en ik had hem in mijn hand. Mordeth heeft hem me niet gegeven. Ik heb hem gepakt, dus telt die waarschuwing van Moiraine over zijn geschenken niet. Je mag het niemand vertellen, Rhand. Anders stelen ze hem misschien’

‘Ik zal het niemand vertellen’ zei Rhand. ‘Ik denk dat schipper Domon eerlijk is, maar van de anderen weet ik het zo net nog niet, zeker van Gelb niet.’

‘Niemand,’ drong Mart aan. ‘Domon niet, Thom niet, niemand. Wij zijn de enige twee Emondsvelders die over zijn, Rhand. We kunnen het ons niet veroorloven iemand anders te vertrouwen.’

‘Ze leven, Mart! Egwene en Perijn. En de Wijsheid. Ik weet dat ze in leven zijn.’ Mart keek beschaamd. ‘Maar ik zal je geheim bewaren. Alleen wij tweeën, We hoeven ons tenminste nu geen zorgen meer te maken over geld. We kunnen hem zo duur verkopen dat we als koningen naar Tar Valon kunnen reizen.’

‘Natuurlijk,’ zei Mart na een lange stilte. ‘Als dat nodig is. Maar vertel het aan niemand tot ik zeg dat het mag.’

‘Ik heb het al beloofd. Luister, heb jij op de boot nog boze dromen gehad? Net als in Baerlon? Dit is de eerste kans die ik heb om het je te vragen zonder dat er zes mensen om ons heen staan.’

Mart wendde zijn hoofd af en keek hem van opzij aan. ‘Misschien.’

‘Wat bedoel je met misschien? Je hebt ze gehad of je hebt ze niet gehad.’

‘Goed, goed, rustig maar. Ik heb ze gehad. Ik wil er niet over praten. Ik wil er zelfs niet eens aan denken. Daar komt niets goeds van.’

Voor een van beiden nog wat kon zeggen, kwam Thom met grote stappen over het dek naar hen toe, met zijn mantel over zijn arm. De wind liet zijn witte haren rondwapperen en zijn lange snorpunten leken nijdig op te wippen. ‘Het is me gelukt de schipper ervan te overtuigen dat je niet gek bent,’ begon hij, ‘en dat het deel uitmaakte van de lessen.’ Hij greep de fokkenstag en schudde die heen en weer. ‘Die stomme waaghalzerij van jou, dat omlaagglijden langs het touw hielp, maar je hebt geluk gehad dat je die stomme nek van je niet hebt gebroken.’

Rhands ogen gingen naar de fokkenstag en vervolgens langs het touw omhoog naar het topje van de mast. Langzaam zakte zijn mond open. Hij was omlaag gegleden. En hij had daarbovenop... Opeens zag hij zichzelf daarboven zitten, met de armen en benen gespreid. Hij liet zich op het dek neerploffen en kon nog net voorkomen dat hij plat op zijn rug kwam te liggen. Thom keek hem nadenkend aan.

‘Ik wist niet dat je zo’n goed gevoel voor hoogte had, jongen. We zouden daarmee op kunnen treden in Illian of in Ebo Dar, in Tyr zelfs. Mensen in de grote steden in het zuiden houden van koorddansers en kunstenaars op het slappe koord.’

‘Maar we gaan naar...’ Op het laatste moment herinnerde Rhand zich dat hij moest rondkijken of er iemand dichtbij genoeg was om het te horen. Verschillende bootslieden stonden toe te kijken, waaronder Gelb met een woeste blik in zijn ogen, maar niemand kon horen wat hij zei. ‘Naar Tar Valon.’ Mart haalde zijn schouders op, alsof het hem niet kon schelen waar ze heen gingen.

‘Momenteel wel, jongen’ zei Thom, die naast hen ging zitten, ‘maar morgen? Wie weet? Zo gaat het in het leven van een speelman.’ Hij haalde een handvol gekleurde ballen uit een van zijn wijde mouwen. ‘Nu ik je uit de lucht heb geplukt, zullen we aan de driedubbele kruisworp gaan werken.’

Rhands ogen gleden weer naar het topje van de mast en hij huiverde. Wat is er met me aan de hand? Licht! Wat? Hij moest het ontdekken. Hij moest naar Tar Valon voor hij echt gek werd.

25

Het Trekkende Volk

Bela liep rustig onder de bleke zon, alsof de drie wolven even verderop niet meer waren dan dorpshonden, maar aan de manier waarop haar ogen steeds weer naar de wolven rolden en het oogwit rondom zichtbaar werd, was te zien dat ze zich niet op haar gemak voelde. Egwene, die op de merrie zat, voelde zich al evenmin prettig. Ze bleef voortdurend vanuit haar ooghoeken naar de wolven kijken en soms draaide ze zich om in het zadel, zodat ze achter zich kon kijken. Perijn wist zeker dat ze de rest van het wolvenpak zocht, maar als hij iets in die richting opperde, ontkende ze het boos, ontkende dat ze bang was voor de wolven die met hen meeliepen, ontkende dat ze bezorgd was over de andere wolven en over hetgeen die uitspookten. Ze ontkende het en keek dan meteen weer met half dichtgeknepen ogen rond, terwijl ze haar lippen aflikte.

De rest van de troep was heel ver weg. Dat kon hij haar vertellen. Maar wat hielp dat? Zelfs al gelooft ze me. Zeker als ze me gelooft. Als het niet nodig was, wilde hij die slangenkuil zeker niet openen.

Hij wilde niet nadenken over hóé hij het wist. De man in het bont sprong voor hen uit, hij leek soms zelf haast een wolf en hoewel hij nooit opkeek als Vlek, Springer en Wind verschenen, wist hij het ook.

De Emondsvelders waren die eerste ochtend in de dageraad wakker geworden en hadden Elyas nog meer konijnenvlees zien klaarmaken. Hij had naar hen gekeken zonder dat er boven zijn volle baard veel van zijn gezicht viel af te lezen. Afgezien van Vlek, Springer en Wind was er geen wolf te bekennen. In het bleke, vroege ochtendlicht hing de diepe schaduw nog steeds onder de grote eik en de kale bomen verderop leken vingers die tot op het bot waren afgekloven.

‘Ze zijn ergens’ antwoordde Elyas toen Egwene vroeg waar de andere wolven waren. ‘Dichtbij genoeg om te helpen als het nodig is. Ver genoeg weg om te vermijden dat we problemen krijgen met mensen die we tegenkomen. Vroeg of laat zijn er altijd moeilijkheden als er twee mensen bij elkaar zijn. Als we ze nodig hebben, zullen ze er zijn.’

Perijn werd zich van iets bewust toen hij een stuk geroosterd konijnenvlees losscheurde. Een vaag gevoelde richting. Natuurlijk! Daar hebben ze... Het vlees in zijn mond verloor elke smaak. Hij pakte de knollen die Elyas in de as had bereid – ze smaakten een beetje als worteltjes – maar zijn eetlust was hij kwijt.

Toen ze vertrokken, had Egwene erop aangedrongen dat ze om beurten zouden rijden en Perijn had geen enkele moeite gedaan ertegenin te gaan.

‘Jij gaat eerst’ zei hij tegen haar.

Ze knikte. ‘En dan u, Elyas.’

‘Mijn eigen benen zijn goed genoeg voor mij,’ antwoordde Elyas. Hij keek naar Bela en de merrie rolde met haar ogen alsof hij een van de wolven was. ‘Bovendien denk ik niet dat ze mij op haar rug wil.’

‘Onzin’ zei Egwene vastberaden. ‘Het heeft geen zin daar koppig over te doen. Het is verstandig dat ieder een keertje rijdt. Volgens u hebben we nog een lange weg te gaan.’

‘Ik zei nee, meisje.’

Ze haalde diep adem en Perijn vroeg zich af of het haar zou lukken Elyas zo te koeioneren als zij hem deed, tot hij besefte dat ze er met openhangende mond het zwijgen toe deed. Elyas keek haar aan met die gele wolfsogen. Egwene stapte achteruit voor de knokige man, bevochtigde haar lippen en deed nog een stap naar achteren. Voor Elyas zich had omgedraaid, had ze het hele stuk naar Bela achteruit gelopen en was ze op de rug van de merrie geklauterd. Toen de man zich omdraaide om hen naar het zuiden voor te gaan, meende Perijn een grijns te zien die veel weg had van die van een wolf.

Drie dagen lang trokken ze zo verder. Ze liepen en reden de hele dag naar het zuidoosten en stopten alleen wanneer de schemering al was gevallen. Elyas bezag de haast van stadsmensen weliswaar honend, maar hij geloofde met in tijd verknoeien als je ergens heen moest.

De drie wolven waren zelden ergens te bespeuren. Elke nacht kwamen ze een tijdje bij het vuur liggen en soms lieten ze zich overdag kort zien. Ze waren vlakbij als je ze het minst verwachtte, maar even snel weer verdwenen. Perijn wist echter dat ze er waren en waar ze zich bevonden. Hij wist het als ze de weg voor hen verkenden en als zij het spoor achter hen nazochten. Hij wist het toen ze de gebruikelijke jachtgronden van het pak verlieten en Vlek het pak terugstuurde om op haar te wachten. Soms vervaagde in zijn geest het drietal dat bleef maar lang voor ze zo dichtbij waren dat hij ze kon zien, voelde hij het als ze eraan kwamen. Toen het bos overging in uitgestrekte velden van winterdood gras met slechts hier en daar een eenzame groep bomen, leken ze net geesten als ze niet gezien wilden worden, maar hij kon op elk moment aanwijzen waar ze waren. Hij kon niet verklaren hoe hij het wist en probeerde zichzelf wijs te maken dat het gewoon zijn verbeelding was die een loopje met hem nam, maar het hielp niet. Hij wist het gewoon, net zoals Elyas het wist.

Hij probeerde niet aan wolven te denken, maar desondanks slopen ze toch zijn gedachten binnen. Hij had niet meer van Ba’alzarnon gedroomd sinds hij Elyas en de wolven was tegengekomen. Voor zover hij zich ‘s-ochtends zijn dromen nog herinnerde, gingen ze over alledaagse dingen, zoals hij thuis had gedroomd... voor Baerlon... voor Winternacht. Gewone dromen, op één ding na. In elke droom die hij zich herinnerde, was er een moment waarop hij zich oprichtte van het smidsvuur van baas Lohan om het zweet van zijn gezicht te vegen, of ophield op de Brink met een dorpsmeisje te dansen, of hij de haard opkeek van zijn boek. En altijd, of het nu binnen of buiten was, was er een wolf in de buurt. De rug van de wolf was steeds naar hem toegekeerd en hij wist altijd – in de dromen leek het gewoon bij al het andere te horen, zelfs aan de eettafel van Alsbet Lohan – dat de gele wolfsogen uitkeken naar wat komen kon, waakten tegen wat komen kon. Pas bij het wakker worden leken de dromen vreemd.

Drie dagen trokken ze verder, met Vlek, Springer en Wind die konijnen en eekhoorns brachten en Elyas die eetbare planten aanwees, waarvan Perijn er maar weinig kende. Een keer sprong een konijn bijna recht onder Bela’s hoeven weg, maar voor Perijn een steen in de slinger had, wist Elyas het dier op twintig pas afstand aan zijn lange mes te spietsen. Een andere keer schoot Elyas met zijn boog een dikke fazant neer die opvloog. Ze aten veel beter dan toen hij alleen met Egwene reisde, maar Perijn had het liever zonder hun reisgezellen gedaan, ook als dat inhield dat hij er zijn broekriem voor moest aanhalen. Hij wist niet zeker hoe Egwene zich voelde, maar hij was best bereid weer honger te hebben als hij de wolven daardoor kwijt kon raken. Het was de middag van de derde dag.

Voor hen lag een groep bomen, groter dan de andere die ze gezien hadden, zo’n vier span wijd. De zon stond laag aan de westelijke hemel en wierp schuine schaduwen naar hun rechterkant. De wind stak op. Perijn voelde dat de wolven niet langer achter hen aan liepen, maar hen zonder al te veel haast inhaalden. Ze hadden niets gevaarlijks gezien of geroken. Egwene was aan de beurt om Bela te berijden. Het werd tijd om uit te kijken naar een kampplek voor de nacht en dat bos daarginds leek precies geschikt.

Toen ze dichterbij kwamen, stormden drie bulhonden uit hun dekking, honden met een brede bek. Ze waren even groot maar zwaarder dan de wolven en gromden luid met ontblote tanden. Ze bleven meteen staan toen ze op het veld kwamen, maar niet meer dan dertig voet scheidde hen van de drie mensen en hun donkere ogen vonkten moordzuchtig.

Bela, die al onrustig was door de wolven, hinnikte en gooide Egwene bijna uit het zadel. In een oogwenk had Perijn zijn slinger aan het draaien. Het had geen zin de bijl tegen honden te gebruiken, maar een steen tegen zijn ribben bracht de gevaarlijkste hond aan het rennen. Elyas wuifde met zijn hand zonder dat hij zijn ogen afwendde van de honden, die met stijve poten naar hen stonden te grommen. ‘Sssst! Niet doen!’

Perijn keek hem vragend aan, maar liet de slinger trager draaien tot die weer slap naast hem hing. Egwene slaagde erin Bela te kalmeren en zij en de merrie keken afwachtend naar de honden.

De nekharen van de bulhonden stonden rechtovereind, hun oren lagen plat naar achteren en hun gegrom klonk als een aardbeving. Opeens hief Elyas een vinger op tot zijn schouder en floot, een lang schril fluiten dat hoger en hoger klonk en niet ophield. Het gegrom hield abrupt op. De honden stapten jankend achteruit en draaiden hun koppen of ze weg wilden maar niet konden. Hun ogen bleven strak gericht op Elyas’ vinger.

Langzaam liet Elyas zijn hand zakken, tegelijk met de toon van zijn gefluit. De honden volgden, tot ze plat op de grond lagen met hun lange tongen uit hun bek. Drie staarten kwispelden.

‘Zie je,’ zei Elyas, die naar de honden liep. ‘Wapens zijn niet nodig.’

De bulhonden likten zijn handen en hij krabde hun grote koppen en speelde met hun oren. ‘Ze zien er vervaarlijker uit dan ze zijn. Ze zijn bedoeld om ons af te schrikken en hadden ons niet gebeten, tenzij we hadden geprobeerd dat bos in te lopen. In ieder geval hoeven we ons nu geen zorgen meer te maken. We kunnen voor het echt donker is wel een volgend bos bereiken.’

Toen Perijn naar Egwene keek, zag hij dat ze met open mond zat te staren. Hij deed de zijne zo snel dicht dat zijn tanden op elkaar klapten.

Terwijl hij de honden nog steeds klopjes gaf, bekeek Elyas de bomen vlak voor hen. ‘Er zullen daar Tuatha’an zitten. Het Trekkende Volk. Trekkers.’ Ze keken hem niet-begrijpend aan en hij voegde eraan toe: ‘Ketellappers.’

‘Ketellappers?’ riep Perijn uit. ‘Ik heb altijd ketellappers willen zien. Ze slaan soms hun kamp op aan de andere kant van de rivier bij Tarenveer, maar voor zover ik weet, komen ze nooit in Tweewater. Ik weet niet waarom.’

Egwene snoot. ‘Misschien omdat de mensen in Tarenveer even grote dieven zijn als de ketellappers. Ongetwijfeld plukken ze elkaar volkomen kaal. Baas Elyas, als er echt ketellappers in de buurt zijn, moeten we dan niet verder? We willen niet dat Bela wordt gestolen en... nou, zoveel hebben we niet, maar iedereen weet dat ketellappers altijd alles stelen.’

‘Waaronder kleuters?’ vroeg Elyas droog. ‘En ze ontvoeren kinderen en zo?’ Hij spuwde op de grond en Egwene bloosde. Die verhalen over kinderroof werden soms verteld, voornamelijk door Cen Buin of een van de Kopins of Kongars. De andere verhalen kende iedereen. ‘De Trekkers maken me soms doodziek, maar ze stelen niet meer dan anderen. En heel wat minder dan sommige mensen die ik ken.’

‘Het zal gauw donker zijn, Elyas,’ zei Perijn. ‘We moeten ergens ons kamp opslaan. Waarom niet bij hen, als ze het goedvinden?’ Vrouw Lohan had een pan die door hen was opgelapt en die naar haar zeggen veel beter was dan nieuw. Baas Lohan was niet al te gelukkig met de lof van zijn vrouw voor ketellapperswerk, maar Perijn wilde graag eens zien hoe ze dat deden. Toch bespeurde hij iets van aarzeling bij Elyas, wat hij niet begreep. ‘Is er een reden om het niet te doen?’

Elyas schudde ontkennend zijn hoofd, maar Perijn voelde nog steeds de aarzeling aan de manier waarop hij zijn schouders hield en zijn mond dichtkneep. ‘Kunnen het net zo goed doen. Maar let niet op wat ze zeggen. Karren vol dwaasheid. Vaak handelt het Trekkende Volk zaken heel ongedwongen af, maar er zijn tijden dat ze buitengewoon vormelijk zijn, dus doe mij na. En houd je geheimen voor je. Het heeft geen zin de halve wereld alles te vertellen.’

De honden liepen kwispelstaartend mee, toen Elyas hen voorging tussen de bomen. Perijn voelde hoe de wolven achterbleven en wist dat ze niet zouden volgen. Ze waren niet bang voor de honden – die verachtten ze omdat ze hun vrijheid hadden opgegeven om naast een vuur te kunnen slapen – maar ze vermeden mensen.

Elyas liep vastberaden door, alsof hij de weg kende, en dicht bij het midden van het bos verschenen de wagens van de Trekkers, verspreid tussen de eiken en essen.

Net als ieder ander in Emondsveld had Perijn al heel wat over ketellappers gehoord, al had hij er nog nooit een gezien, en het kamp was precies wat hij verwachtte. Hun wagens waren kleine huisjes op wielen, grote vierkante houten bouwsels die gelakt en geschilderd waren in felle tinten: rood, blauw, geel, groen en enkele tinten waarvoor hij geen naam wist. Het Trekkende Volk was bezig met klusjes die teleurstellend alledaags waren: koken, naaien, op kinderen passen, paardentuigen herstellen. Hun kleren waren zelfs nog kleurrijker dan de wagens – en schijnbaar willekeurig gekozen; soms vloekten jas en kniebroek of rok en sjaal zo verschrikkelijk dat het pijn deed aan zijn ogen. Ze zagen eruit als vlinders in een veld vol wilde bloemen.

Op verschillende plekken in het kampement speelden vier of vijf mannen op vedels en fluiten, en enkele mensen dansten als regenboogkleurige honingvogels. Kinderen en honden renden spelend tussen de kookvuren door. De honden waren bulhonden, net als de drie die de reizigers tot staan hadden gebracht, maar de kinderen trokken aan hun oren of staarten en klommen op hen en de enorme honden stonden alles rustig toe. De drie honden bij Elyas – nog steeds met hun tong uit hun bek – keken naar hem op alsof hij hun beste vriend was.

Perijn schudde zijn hoofd. Ze waren zo groot dat ze met gemak bij de keel van een man konden zonder dat ze op hun achterpoten hoefden te gaan staan.

Opeens hield de muziek op en hij besefte dat alle ketellappers hem en zijn medereizigers aankeken. Zelfs de kinderen en honden stonden stil en keken behoedzaam toe, alsof ze op het punt stonden te vluchten.

Heel even klonk er geen enkel geluid. Toen stapte een kleine, magere, grijze man naar voren om een formele buiging voor Elyas te maken. Hij droeg een rode jas met een hoge kraag en een bolle lichtgroene broek met de pijpen in zijn hoge laarzen.

‘U bent welkom bij onze vuren. Kent u het lied?’

Elyas boog op dezelfde manier, met zijn handen tegen zijn borst gedrukt. ‘Uw welkom verwarmt mijn geest, Mahdi, zoals uw vuren mijn vlees verwarmen, maar ik ken het lied niet.’

‘Dan zoeken wij nog,’ zong de man. ‘Zoals het was zal het zijn, als we het maar herinneren, zoeken en vinden.’ Zijn arm zwaaide naar de kookvuren en zijn stem klonk opgewekt en licht. ‘Het eten is haast klaar. Kom erbij, alsjeblieft.’

Alsof dat een teken was geweest, klonk de muziek weer op en lachten de kinderen weer en speelden ze verder met de honden. Alle bewoners in het kamp gingen door met hun bezigheden, alsof de nieuwkomers oude betenden waren.

De grijsharige man aarzelde even en keek naar Elyas. ‘Je... andere vrienden? Blijven zij weg? Ze maken de arme honden zo bang.’

‘Ze blijven weg, Raen.’ In het hoofdschudden van Elyas lag een zweem van minachting. ‘Dat zou je onderhand moeten weten.’

De grijsharige man stak zijn handen uit, alsof hij wilde zeggen dat niets ooit zeker was. Toen hij zich omdraaide om hen voor te gaan, stapte Egwene af en liep naar Elyas toe. ‘Jullie tweeën zijn vrienden.’

Een glimlachende Trekker verscheen om Bela over te nemen. Egwene gaf de teugels met tegenzin af, na een droog gesnuif van Elyas.

‘Wij kennen elkaar,’ antwoordde de man in bont kortaf.

‘Is zijn naam Mahdi?’ vroeg Perijn.

Elyas gromde binnensmonds. ‘Hij heet Raen. Mahdi is z’n titel. Zoeker. Hij is de leider van deze groep, je mag hem Zoeker noemen als de titel je vreemd in de oren klinkt. Hij vindt het niet erg.’

‘Wat was dat over een lied?’ vroeg Egwene.

‘Daarom trekken zij,’ zei Elyas, ‘dat zeggen ze tenminste. Ze hopen een lied te vinden dat de Mahdi zoekt. Ze zeggen dat ze het verloren tijdens het Breken van de Wereld en dat het paradijs van de Eeuw der Legenden zal terugkeren als ze het hebben gevonden.’ Hij liet zijn ogen over het kamp dwalen en snoof. ‘Ze weten niet eens wat het lied is; ze beweren dat ze het zullen herkennen als ze het vinden. Ze weten ook niet hoe het dat paradijs zou moeten terugbrengen, maar ze zoeken er nu al zo’n drieduizend jaar naar, al sinds het Breken. Ik verwacht dat ze zullen zoeken tot het Rad niet meer draait.’

Toen waren ze bij Raens vuur, in het midden van het kamp. De wagen van de Zoeker was geel, afgezet met rood, en de spaken van de hoge, roodgerande wielen waren beurtelings rood en geel. Een plompe vrouw, even grijs als Raen maar nog steeds met een gave huid, kwam de wagen uit en bleef staan op het trapje aan de voorkant, terwijl ze op haar schouders een sjaal met blauwe franje verschikte. Ze droeg een geel buis en een rode rok, beide felgekleurd. Perijn knipperde met zijn ogen bij deze combinatie en Egwene maakte een gesmoord geluid.

Toen ze de mensen achter Raen zag, stapte de vrouw met een hartelijke glimlach omlaag. Zij was Ila, de vrouw van Raen, een hoofd groter dan haar echtgenoot, en ze deed Perijn al snel de kleuren van haar kleren vergeten. Ze had iets moederlijks over zich, dat hem aan vrouw Alveren deed denken, en vanaf haar eerste glimlach voelde hij zich welkom.

Ila begroette Elyas als een oude bekende, maar met een afstandelijkheid die Raen leek te hinderen. Elyas schonk haar een glimlach en een knikje. Perijn en Egwene stelden zichzelf voor en Ila pakte hun handen in beide handen vast – met meer warmte dan ze Elyas had gegund; Egwene omarmde ze zelfs.

‘Nee maar, jij bent mooi, kind,’ zei ze en ze hield glimlachend Egwenes kin omhoog. ‘En verkleumd tot op het bot, neem ik aan. Ga lekker dicht bij het vuur zitten, Egwene. Jullie allemaal, ga zitten. Het eten is bijna klaar.’

Stukken boomstam waren als zitplaatsen rond het vuur gezet. Elyas wees zelfs die aanpassing aan de beschaving af. In plaats daarvan maakte hij het zich op de grond gemakkelijk. Aan ijzeren driepoten hingen twee kleine ketels boven de vlammen en een oventje stond aan de rand van de houtskool die door Ila even werd opgepord.

Toen Perijn en de anderen gingen zitten, stapte een slanke jongeman in groengestreepte kleren naar het vuur. Hij omhelsde Raen, kuste Ila en keek koeltjes naar Elyas en de Emondsvelders. Hij was van ongeveer dezelfde leeftijd als Perijn en hij bewoog alsof elke volgende stap een danspas kon worden.

‘Nou, Aram,’ glimlachte Ila vol genegenheid, ‘je hebt dus besloten voor de afwisseling eens bij je grootouders te eten?’ Haar glimlach gleed even langs Egwene toen ze zich vooroverboog om in de ketel boven het kookvuur te roeren. ‘Ik vraag me af waarom.’

Aram ging op een stammetje tegenover Egwene zitten, met zijn armen over zijn knieën. ‘Ik heet Aram,’ fluisterde hij op vertrouwelijke toon. Hij leek zich er niet meer van bewust te zijn dat er behalve haar nog anderen waren. ‘Ik heb op de eerste roos van de lente gewacht en nu vind ik die bij mijn grootvaders vuur.’

Perijn verwachtte een proestende Egwene, maar zag toen dat ze strak naar Aram keek. Hij wierp weer een blik op de jonge Trekker. Aram zag er meer dan goed uit, moest hij toegeven. Even later wist Perijn weer aan wie de jongen hem deed denken. Als hij uit Devenrit naar Emondsveld kwam, kreeg Wil Alseen het altijd voor elkaar dat alle meiden achter zijn rug stonden te fluisteren en hem aangaapten. Wil maakte ieder meisje dat hij zag het hof en slaagde er altijd in haar ervan te overtuigen dat hij slechts beleefd was tegen alle anderen.

‘Die honden van jullie,’ zei Perijn keihard, waardoor Egwene overeind schoot, ‘lijken wel beren. Het verbaast me dat jullie de kinderen ermee laten spelen.’

Arams glimlach zakte weg maar toen hij Perijn aankeek, kwam die weer terug, nog zekerder dan eerst. ‘Ze doen je geen kwaad. Ze maken veel kabaal om het gevaar af te schrikken en ons te waarschuwen, maar ze zijn geoefend om de Weg van het Blad te volgen.’

‘De Weg van het Blad?’ vroeg Egwene. ‘Wat is dat?’

Aram gebaarde naar de bomen, maar bleef haar strak aankijken. ‘Het blad leeft de tijd die het toegemeten is en verzet zich niet tegen de wind die het meevoert. Het blad doet geen kwaad en valt uiteindelijk neer om nieuwe bladeren te voeden. Zo zou het moeten zijn met alle mannen. En vrouwen.’ Egwene staarde hem strak aan en een zwakke blos kleurde haar wangen.

‘Maar wat houdt dat in?’ vroeg Perijn. Aram keek hem even geërgerd aan, maar het was Raen die antwoord gaf.

‘Het betekent dat geen mens een ander kwaad zou moeten doen, om welke reden dan ook.’ De ogen van de Zoeker schoten even naar Elyas. ‘Er is geen verontschuldiging voor geweld. Geen enkele. Nooit.’

‘En als iemand je aanvalt?’ hield Perijn vol. ‘Stel dat iemand je slaat, of je wil bestelen, of doden?’

Raen zuchtte geduldig, alsof Perijn gewoon niet begreep wat voor hem overduidelijk was. ‘Als iemand mij slaat, zou ik hem vragen waarom hij zoiets doet. Als hij me nog steeds wil slaan, zou ik weghollen, wat ik ook zou doen als hij me wilde beroven of doden. Het is veel beter dat ik hem laat pakken wat hij wil, zelfs mijn leven, dan dat ik geweld gebruik. En ik zou hopen dat hij niet te veel zou lijden.’

‘Maar u zei dat u hem geen kwaad zou doen,’ zei Perijn.

‘Ik niet, maar geweld doet degene die het gebruikt evenveel kwaad als degene waartegen het gebruikt wordt.’ Perijn toonde zijn twijfel.

‘Je kunt een boom omhakken met je bijl,’ zei Raen. ‘De bijl pleegt geweld tegen de boom en ontsnapt onbeschadigd. Zie jij het zo? Hout is zacht vergeleken met staal, maar het scherpe staal wordt bot van het hakken en het sap van de boom laat het roesten en bladderen. De machtige bijl pleegt geweld tegen de hulpeloze boom en wordt erdoor beschadigd. Zo is het bij mensen, hoewel het de geest is die beschadigd wordt.’

‘Maar...’

‘Genoeg,’ onderbrak Elyas hem grommend. ‘Raen, het is al erg genoeg dat je probeert de dorpsjeugd tot je onzin te bekeren. Bijna overal waar jullie komen, brengt het je in moeilijkheden, niet? Ik heb dit stel niet meegenomen zodat jij ze om kunt praten. Laat ze met rust.’

‘Om ze aan jou over te laten?’ zei Ila, die kruiden tussen haar handpalmen fijn wreef en ze in een van de ketels liet vallen. Haar stem klonk rustig, maar haar handen wreven de kruiden woedend fijn. ‘Ga je ze jouw manier leren? Doden of gedood worden? Leid jij ze naar het lot dat jijzelf verkiest, in eenzaamheid te sterven met alleen de raven en je... je vrienden om over je lichaam te vechten?’

‘Bewaar de vrede, Ila,’ zei Raen vriendelijk, alsof hij dit alles al honderden keren had gehoord. ‘Hij is welkom geheten aan ons vuur, mijn vrouw.’

Ila berustte, maar Perijn merkte dat ze zich niet verontschuldigde. In plaats daarvan keek ze Elyas aan en schudde bedroefd haar hoofd, sloeg toen haar handen af en haalde lepels en kommen van aardewerk uit een rode kist aan de zijkant van de wagen.

Raen wendde zich weer tot Elyas. ‘Oude vriend, hoe vaak moet ik je nog zeggen dat we niet proberen iemand te bekeren? Als dorpsvolk nieuwsgierig is naar onze weg, beantwoorden we hun vragen. Het zijn vaak de jongeren die het vragen, dat is waar, en soms gaat een van hen met ons mee als we verder trekken, rnaar dat is uit eigen vrije wil.’

‘Probeer dat maar eens duidelijk te maken aan een boerenvrouw die net gehoord heeft dat haar zoon of dochter met jullie is weggelopen,’ zei Elyas droog, ‘juist daarom mogen jullie in de grotere plaatsen zelfs onder de wallen niet je kamp opslaan. De dorpen laten jullie toe omdat je dingen herstelt, maar de steden hebben jullie niet nodig en ze hebben niet graag dat hun jongelui weglopen.’

‘Ik zou niet weten wat de steden toestaan.’ Raens geduld leek onuitputtelijk. Hij maakte zeker niet de indruk dat hij misschien kwaad werd. ‘Er zijn altijd gewelddadige mensen in de steden. In ieder geval denk ik niet dat het lied in een stad kan worden gevonden.’

‘Ik wil u niet beledigen, Zoeker,’ zei Perijn langzaam, ‘maar... Kijk, ik ben niet op zoek naar geweld. Ik denk niet dat ik in jaren zelfs maar met iemand geworsteld heb, behalve dan tijdens een spel op een feest. Maar als iemand mij slaat, sla ik terug. Als ik dat niet deed, zou ik hem enkel in de gedachte steunen dat hij me kan slaan wanneer hij dat wil. Sommige mensen denken dat ze zich ten koste van anderen kunnen bevoordelen en als je hen niet laat merken dat ze dat niet kunnen, gaan ze gewoon verder met iedereen lastig te vallen die zwakker is dan zij.’

‘Sommige mensen,’ zei Aram met diepe droefheid, ‘kunnen nooit hun lagere gevoelens overwinnen.’ Hij zei het met een blik die duidelijk maakte dat hij het niet had over de bullebakken waarover Perijn sprak.

‘Ik wed dat jullie vaak moeten vluchten,’ zei Perijn en het gezicht van de jonge ketellapper verstrakte op een manier die niets met de Weg van het Blad te maken had.

‘Ik vind het interessant,’ zei Egwene met een boze blik op Perijn, ‘om iemand te ontmoeten die niet gelooft dat spieren elk probleem kunnen oplossen.’

Arams goede humeur keerde terug en hij stak, terwijl hii glimlachend opstond, zijn handen naar haar uit. ‘Ik wil je ons kamp laten zien. Er zal gedanst worden.’

‘Dat zou ik leuk vinden.’ Ze glimlachte terug.

Ila ging rechtop staan bij de kleine ijzeren oven waar ze net broodjes uithaalde. ‘Maar de maaltijd is klaar, Aram.’

‘Ik eet wel bij moeder,’ zei Aram omkijkend terwijl hij Egwene aan haar hand wegvoerde. ‘We eten allebei wel bij moeder!’ riep hij met een flitsende overwinningsglimlach naar Perijn. Egwene holde lachend met hem mee. Perijn stond op, maar bleef toen staan. Er kon haar toch niets overkomen, niet als de kampbewoners de Weg van het Blad volgden, zoals Raen zei. Hij keek naar Raen en Ila die hun kleinzoon gelaten nakeken en zei: ‘Het spijt me. Ik ben uw gast en ik had niet...’

‘Doe niet zo dwaas,’ zei Ila sussend. ‘Het was zijn schuld, niet die van jou. Ga zitten en eet met ons mee.’

‘Aram is een gekwelde jongeman,’ voegde Raen er bedroefd aan toe. ‘Hij is een goede jongen, maar soms denk ik dat hij de Weg van het Blad een moeilijke weg vindt. Sommigen overkomt dat, vrees ik. Goed. Mijn vuur is het jouwe. Mag ik je...’

Perijn ging langzaam weer zitten en voelde zich opgelaten. ‘Wat gebeurt er met iemand die de Weg niet kan volgen?’ vroeg hij. ‘Een Trekker, bedoel ik.’

Raen en Ila wisselden een bezorgde blik en Raen zei: ‘Ze verlaten ons. De Verlorenen gaan in een dorp wonen.’

Ila staarde in de richting waarin haar kleinzoon was verdwenen. ‘De Verlorenen kunnen niet gelukkig worden.’ Ze zuchtte, maar haar gezicht stond weer kalm toen ze de kommen en lepels ronddeelde.

Perijn staarde naar de grond en wilde dat hij het niet had gevraagd.

Er werd niet meer gepraat toen Ila hun kommen vulde met een dikke groentestamppot en dikke sneden knapperig brood doorgaf. De stamppot was verrukkelijk en Perijn at drie kommen leeg voor hij stopte. Met een grijns merkte hij dat Elyas er vier wist weg te werken.

Na de maaltijd vulde Raen zijn pijp en ook Elyas vulde zijn pijp uit de leren buil van Raen. Toen het aansteken, aanstampen en opnieuw aansteken achter de rug was, maakten ze het zich zwijgend gemakkelijk. Ila pakte haar breiwerk op. De zon was nog maar een rode gloed boven de boomtoppen in het westen. Het kamp maakte zich klaar voor de nacht, maar de drukte werd niet minder, alleen anders. De muzikanten die aan het spelen waren geweest toen zij binnenkwamen, waren door anderen opgevolgd en in het licht van de vuren dansten er nu zelfs nog meer mensen dan ‘s-middags. Hun schaduwen gleden springend over de wagens. Ergens steeg een koor van mannenstemmen op. Perijn liet zich van het stammetje afglijden en voelde zich al snel soezerig.

Na een tijdje zei Raen: ‘Heb je nog iemand van de Tuatha’an bezocht, Elyas, sinds je vorige lente bij ons was?’

Perijns ogen schoven open en vielen weer dicht.

‘Nee,’ antwoordde Elyas, de steel van zijn pijp in zijn mond geklemd.

‘Ik hou er niet van bij te veel mensen tegelijk te zijn.’

Raen grinnikte. ‘En zeker geen mensen die op een manier leven die zo volkomen haaks op de jouwe staat, hè? Nee, oude vriend, maak je geen zorgen. Ik heb al jaren geleden de hoop opgegeven dat je onze Weg zou bewandelen. Maar ik heb een verhaal gehoord sinds onze laatste ontmoeting en als je dat nog niet ter ore is gekomen, heb je er mogelijk belangstelling voor. Ik vind het belangrijk en ik heb het verhaal vele malen gehoord, telkens als we anderen van het Volk ontmoetten.’

‘Ik luister.’

‘Het begint in het voorjaar van twee jaren terug, bij een groep van het Volk die langs de noordelijke paden de Woestenij doorkruiste.’ Perijns ogen schoten open. ‘De Woestenij? De Aielwoestenij? Ze staken de Woestenij over?’

‘Sommige mensen kunnen de Woestenij binnenkomen zonder te worden lastiggevallen,’ zei Elyas. ‘Speelmannen. Marskramers, als ze eerlijk zijn. De Tuatha’an trekken voortdurend door de Woestenij. Vroeger ook kooplieden uit Cairhien, voor de Boom dan, en de Aiel-oorlog.’

‘De Aielmensen ontwijken ons,’ zei Raen droevig, ‘hoewel velen van ons hebben geprobeerd met hen te praten. Ze kijken uit de verte naar ons, maar komen niet bij ons en staan ons ook niet toe in hun nabijheid te verkeren. Soms maak ik me zorgen dat ze mogelijk het lied kennen, hoewel ik dat niet erg aannemelijk vind. Bij de Aiel zingen mannen niet, weet je. Is dat niet vreemd? Zodra een Aieljongen man wordt, zingt hij alleen nog strijdliederen of een klaagzang voor de gevallenen. Ik heb ze bij hun doden horen zingen en bij hen die ze hebben gedood. Dat lied kan zelfs stenen laten huilen.’ Ila luisterde mee en knikte instemmend boven haar breiwerk.

Perijn moest zijn ideeën herzien. Hij had gedacht dat de ketellappers voortdurend bang zouden zijn, met al hun gepraat over vluchten, maar iemand die echt bang was, zou er zelfs niet over peinzen de Aielwoestenij over te steken. Van wat hij uit alle verhalen gehoord had, zou niemand met enig verstand proberen de Woestenij door te trekken.

‘Als dit weer een verhaal over een lied is,’ begon Elyas, maar Raen schudde zijn hoofd.

‘Nee, oude vriend, geen lied. Ik weet niet eens zeker waar het over gaat.’ Hij richtte zijn aandacht weer op Perijn. ‘Jonge Aiel reizen vaak naar de Verwording. Sommige jongemannen gaan alleen, omdat ze om de een of andere reden denken dat ze geroepen zijn de Duistere te vernietigen. De meesten gaan in kleine groepjes. Om op Trolloks te jagen.’ Raen schudde bedroefd zijn hoofd en toen hij verder vertelde, klonk zijn stem dof. Twee jaar geleden stuitte een groep van het Volk zo’n honderd span ten zuiden van de Verwording in de Woestenij op een van die groepjes.’

‘Jonge vrouwen,’ bracht Ila naar voren, even verslagen als haar echtgenoot. ‘Haast nog meisjes.’

Perijn maakte een verbaasd geluid en Elyas grijnsde hem droogjes toe.

‘Aielmeisjes hoeven niet te koken of het huis bij te houden als ze dat niet willen, jongen. Wie liever krijger wil worden, sluit zich aan bij een van de krijgsgenootschappen – de Far Dareis Mai, de Speervrouwen – en vecht zij aan zij met de mannen.’

Perijn schudde zijn hoofd. Elyas grinnikte bij het zien van zijn gezicht.

Raen nam de draad van het verhaal weer op, terwijl afkeer en verbijstering in zijn stem doorklonken. ‘De jonge vrouwen waren, op één na, allemaal dood en die enig overgeblevene was stervende. Ze kroop naar de wagens toe. Het was duidelijk dat ze wist dat wij van de Tuatha’an waren. Haar afkeer was sterker dan haar pijn, maar ze had een boodschap die zo belangrijk voor haar was dat ze die voor ze stierf moest doorgeven, desnoods aan ons. De mannen gingen nog kijken om te zien of ze iemand konden helpen – ze konden het spoor van haar bloed volgen – maar ze waren allen dood, net als driemaal zoveel Trolloks.’

Elyas ging rechtop zitten, waarbij de pijp bijna uit zijn mond viel. ‘Honderd span diep de Woestenij in? Onmogelijk! De Trolloks noemen hem Djevik K’Shar, de Stervensgrond. Ze zouden geen honderd span de Aielwoestenij intrekken, zelfs niet als alle Myrddraal van de Verwording ze opdreven.’

‘U weet wel veel van Trolloks, Elyas,’ zei Perijn.

‘Ga verder met je verhaal.’ baste Elyas tegen Raen.

‘Uit de zegetekenen die de Aiel bij zich hadden, bleek duidelijk dat ze terugkwamen uit de Verwording. De Trolloks waren hen gevolgd, maar aan de sporen te zien, zijn er maar weinig teruggekeerd nadat ze de Aiel hadden gedood. Wat het meisje betreft, ze stond niet toe dat iemand van ons haar aanraakte, zelfs niet om haar wonden te verzorgen. Maar ze greep de Mahdi bij zijn jas en dit is wat ze zei, woord voor woord: “Bladbruiner wil het Oog van de Wereld verblinden, Verlorene. Hij wil het Grote Serpent doden. Waarschuw het Volk, Verlorene. Zichtzieder komt. Vertel hun dat ze gereed moeten staan voor Hij die komt met de Dageraad. Vertel hun...” En toen stierf ze. Bladbruiner en Zichtzieder,’ voegde Raen er voor Perijn aan toe, ‘zijn Aielnamen voor de Duistere, maar verder begrijp ik er niets van. Toch vond zij het belangrijk genoeg om mensen te benaderen die ze duidelijk verachtte om met haar laatste adem die boodschap door te geven. Maar voor wie? Wij zijn onszelf, het Volk, maar ik kan me amper voorstellen dat ze ons bedoelde. De Aiel? Ze zouden ons de kans niet geven om het te vertellen als we dat wilden.’ Hij zuchtte diep. ‘Ze noemen óns de Verlorenen. Ik heb nooit geweten hoe groot hun afkeer van ons is.’ Ila liet haar breiwerk op haar schoot zakken en raakte zijn hoofd liefkozend aan.

‘Iets wat ze in de Verwording hebben vernomen,’ peinsde Elyas. ‘Maar er is geen touw aan vast te knopen. Het Grote Serpent doden? De tijd zelf doden? Het Oog van de Wereld verblinden? Je kunt net zo goed zeggen dat hij een rots wil uithongeren. Misschien was ze aan het ijlen, Raen. Gewond, stervend, misschien had ze haar greep op de werkelijkheid verloren. Misschien wist ze zelfs niet eens dat ze het tegen de Tuatha’an had.’

‘Ze wist wat ze zei en tegen wie ze het zei. Het was belangrijker voor haar dan haar eigen leven, en wij begrijpen er van het eerste tot het laatste woord niets van. Toen ik je het kampement zag binnenlopen, dacht ik dat we nu mogelijk het antwoord zouden krijgen, omdat jij...’ Elyas maakte een snel gebaar en Raen bedacht zich en zei, ‘een vriend bent en vele vreemde dingen weet.’

‘Niet hierover,’ zei Elyas op een toon die een eind aan het gesprek maakte. De stilte rond het kampvuur werd slechts verbroken door de muziek en uit andere hoeken van het door de nacht omhulde kamp klonk gelach.

Terwijl hij met zijn schouder tegen een stammetje bij het vuur lag, probeerde Perijn de boodschap van de Aielvrouw te ontraadselen, maar hij begreep er even weinig van als Raen of Elyas. Het Oog van de Wereld. Dat was in zijn dromen voorgekomen, verschillende malen, maar aan die dromen wilde hij niet denken. En Elyas? Op die vraag wilde hij graag een antwoord krijgen. Wat had Raen over hem willen zeggen en waarom had Elyas dat voorkomen? Maar ook dat raadsel bleef onopgelost. Hij probeerde zich voor te stellen hoe Aielvrouwen waren – de Verwording in trekken, waarvan hij had gehoord dat alleen zwaardhanden erheen trokken om Trolloks te bevechten – tot hij Egwene hoorde terugkomen. Ze liep zachtjes in zichzelf te zingen.

Hij ging staan en ving haar aan de rand van de lichtkring op. Ze bleef staan en keek hem aan, haar hoofd schuin. In het donker kon hij niet zien wat voor gezicht ze trok.

‘Je bent lang weggebleven,’ zei hij. ‘Heb je plezier gehad?’

‘We hebben bij zijn moeder gegeten,’ antwoordde ze. ‘En toen hebben we gedanst... en gelachen. Het lijkt eeuwen geleden dat ik heb gedanst.’

‘Hij doet me aan Wil Alseen denken. Je was altijd slim genoeg om je niet door hem te laten inpalmen.’

‘Aram is een lieve jongen en het is leuk om bij hem te zijn,’ zei ze strak. ‘Hij maakt me aan het lachen.’

Perijn zuchtte. ‘Het spijt me. Ik ben blij dat je het dansen leuk vond.’

Opeens sloeg ze haar armen om hem heen en stond tegen zijn wambuis te huilen. Onhandig streelde hij haar haren. Rhand zou geweten hebben wat hij moest doen. Rhand ging altijd zo vlot met meisjes om. Hij niet, hij wist nooit wat hij moest doen of zeggen. ‘Het spijt me, Egwene. Ik ben echt blij dat het dansen fijn was. Echt.’

‘Zeg me dat ze in leven zijn,’ mompelde ze tegen zijn borst.

‘Wat?’

Ze duwde hem van zich af, maar haar handen bleven zijn armen omklemmen, en in de duisternis keek ze naar hem op. ‘Rhand en Mart, en de anderen. Zeg me dat ze nog leven.’

Hij haalde diep adem en keek onzeker rond. ‘Ze zijn in leven,’ zei hij ten slotte.

‘Goed.’ Ze veegde haar wangen met vlugge vingers droog. ‘Dat wilde ik horen. Welterusten, Perijn. Slaap lekker.’ Ze ging op haar tenen staan, veegde een zoen over zijn wang en haastte zich verder voor hij wat kon zeggen.

Hij draaide zich om en keek haar na. Ila stond op om haar te begroeten en de twee vrouwen liepen zacht pratend de wagen in. Rhand zou het begrijpen, maar ik absoluut niet.

In de verre nacht huilden de wolven naar het eerste dunne sikkeltje Van de wassende maan aan de kim, en hij huiverde. Morgen zou er tijd genoeg zijn om zich zorgen te maken over de wolven. Hij had het bij het verkeerde eind. Ze lagen hem in zijn dromen al op te wachten.

26

Wittebrug

De laatste onzekere noot van iets wat nauwelijks als De wind in de wilg herkenbaar was, stierf gelukkig weg en Mart liet Thoms zilvergouden fluit zakken. Rhand haalde zijn handen van zijn oren af. Een scheepsmaat die vlakbij een touw oprolde, slaakte een luide zucht van opluchting. Heel even waren de enige geluiden het tegen de romp klotsende water, het ritmische gekraak van de riemen en zo nu en dan het gegons van het want, dat bespeeld werd door de wind. De wind botste recht op de boeg van de Schuimvlok en de nutteloze zeilen waren ingenomen.

‘Ik neem aan dat ik je behoor te danken,’ mopperde Thom Merrilin, ‘dat je me weer duidelijk hebt gemaakt hoe waar het oude spreekwoord is: “Leer dit maar van buiten, een varken zal nooit leren fluiten.”’ De scheepsmaat barstte in lachen uit en Mart deed of hij de fluit naar hem toe wilde gooien. Thom graaide het instrument handig uit Marts vuist en legde het weer in zijn hardleren kistje. ‘Ik dacht dat schaapherders al hun tijd bij hun kudde besteedden aan doedelzak of fluit. Dat zal me leren niets te vertrouwen wat ik niet zelf heb gezien of gehoord.’

‘Rhand is de schaapherder,’ mopperde Mart. ‘Hij speelt doedelzak, niet ik.’

‘Tja, nou, hij heeft een beetje aanleg. Misschien kunnen we beter aan het jongleren werken, jongen. Daar heb je tenminste enige aanleg voor.’

‘Thom,’ zei Rhand, ‘ik weet niet waarom je zo je best doet.’ Hij wierp een blik op de scheepsmaat en ging zachter praten. ‘We proberen per slot van rekening niet echt speelman te worden. Het is iets om ons achter te verschuilen tot we Moiraine en de anderen vinden.’

Thom trok aan een snorpunt en leek het gladde, donkerbruine leer van de fluitkist op zijn knieën te bestuderen. ‘En als je ze nou niet vindt, jongen? Uit niets blijkt dat ze nog in leven zijn.’

‘Ze leven nog,’ zei Rhand op ferme toon. Hij zocht steun bij Mart, maar Marts wenkbrauwen waren bijna tot op zijn neus neergetrokken, zijn mond vormde een dunne lijn en zijn ogen waren op de dekplanken gericht. ‘Nou, zeg eens wat,’ daagde Rhand hem uit. ‘Zo kwaad kun je nu ook weer niet zijn dat je geen fluit kunt spelen. Ik kan het ook niet, niet zo goed. Je hebt vroeger nooit fluit willen spelen.’

Mart keek op, nog steeds fronsend. ‘Stel dat ze dood zijn?’ vroeg hij zachtjes. ‘We moeten de feiten aanvaarden, niet?’

Op dat ogenblik riep de uitkijk op de boeg luid: ‘Wittebrug! Wittebrug in zicht!’

Terwijl de bemanning druk bezig was alles voor het afmeren klaar te maken, hield Rhand lange tijd zijn ogen op Mart gericht, omdat hij niet wilde geloven dat zijn vriend dat zo terloops kon zeggen.

Mart keek nijdig terug, met zijn hoofd diep tussen zijn schouders. Er was zoveel dat Rhand wilde zeggen, maar het lukte hem niet er woorden voor te vinden. Ze moesten geloven dat de anderen nog in leven waren. Dat moesten ze. Waarom? zeurde een stemmetje in zijn achterhoofd. Zodat het afloopt als een van de verhalen van Thom? De helden vinden de schat en verslaan de schurk en leven nog lang en gelukkig? Sommige van zijn verhalen lopen niet zo af. Soms gaat de held zelfs dood. Ben jij een held, Rhand Altor? Ben jij een held, schaapherder?

Opeens werd Mart rood en wendde zijn ogen af. Bevrijd van zijn sombere gedachten sprong Rhand op en liep tussen de drukte naar het scheepsboord. Mart volgde hem langzaam en deed geen enkele poging om opzij te stappen voor de bootslieden die hij in de weg liep. Mannen draafden heen en weer met blote voeten kletsend op het dek; ze haalden touwen in, maakten lijnen vast of knopen los. Een paar mannen haalden grote zakken van oliedoek op die barstensvol met wol zaten, terwijl anderen kabels klaarlegden die bijna net zo dik waren als Rhands polsen. Ondanks hun haast bewogen ze zich met de zekerheid van mannen die het al duizenden keren eerder hadden gedaan, maar schipper Domon stampte op en neer over het dek, schreeuwde bevelen en vloekte degenen uit die naar zijn zin niet snel genoeg werkten.

Rhands aandacht was helemaal gericht op wat voor hen lag, op wat duidelijk in zicht kwam nu ze een flauwe bocht van de Arinelle rondden. Hij had ervan gehoord, in liederen en vertellingen, in de verhalen van de kramers, maar nu zou hij die legende echt zien.

De Witte Brug boog zich hoog over het brede water, meer dan tweemaal zo hoog als de mast van de Schuimvlok, en van het ene eind naar het andere glom hij melkachtig wit in het zonlicht en leek licht op te nemen tot hij gloeide.

Ragfijne pijlers van hetzelfde materiaal stortten zich in de sterke stroom, schijnbaar te teer om gewicht en lengte van de brug te dragen. Hij scheen uit één stuk te bestaan, alsof hij was gehouwen uit een enkele steen of gevormd door een reuzenhand, zo breed en hoog. Hij leek over de rivier te springen met een luchtige gratie die ervoor zorgde dat je de grootte bijna vergat.

Het geheel maakte van de stad die zich rond de oostelijke oprit op de oever uitstrekte een speelgoedstadje, hoewel Wittebrug een stuk groter was dan Emondsveld, met huizen van natuur- en baksteen, net zo hoog als die in Tarenveer, en met houten havenpieren die als dunne vingers de rivier in staken. Kleine bootjes zwierven overal op de Arinelle rond, met vissers die hun netten ophaalden. En boven dit alles uit torende de glanzende Witte Brug.

‘Hij ziet eruit als glas,’ zei Rhand, eigenlijk tegen niemand in het bijzonder.

Schipper Domon bleef achter hem staan en haakte zijn duimen achter zijn brede riem. ‘Welnee, knaap. Wat het ook is, het is zeker geen glas. Hoe hard de regens ook vallen, de brug is nooit glad en de beste beitel en de sterkste arm kunnen er nog geen krasje in maken.’

‘Een overblijfsel van de Eeuw der Legenden,’ zei Thom. ‘Ik heb altijd gedacht dat het dat moest zijn.’

De schipper gromde zuur. ‘Kan zijn. Maar dan toch wel nuttig. Kan zijn dat iemand anders hem heeft gebouwd. Fortuin hale me, het hoeft niet het werk van Aes Sedai te zijn. En het hoeft zeker niet zo oud te zijn. Span je eens wat in, stomme dwaas!’ Hij haastte zich weg.

Rhand bleef met nog grotere verbazing staan kijken. Uit de Eeuw der Legenden. Dus gemaakt door Aes Sedai. Daarom had schipper Domon dat gevoel, ondanks zijn gepraat over alle wonderen en vreemde dingen van de wereld. Werk van Aes Sedai. Het was één ding om ervan te horen, een tweede het te zien en aan te raken. Dat weet je toch? Heel even meende Rhand dat er een schaduw door het melkwitte bouwsel rimpelde. Hij keek de andere kant op, naar de naderende havenkaden, maar in een hoekje van zijn gezichtsveld rees de brug nog steeds op.

‘We hebben het gehaald, Thom,’ zei hij en dwong zichzelf te lachen. ‘En zonder muiterij.’

De speelman kuchte slechts en blies zijn snorpunten weg, maar twee bootslui die vlakbij een kabel klaar hielden, wierpen een scherpe blik op Rhand en bogen zich toen weer snel over hun werk. Hij hield op met lachen en probeerde niet meer naar die twee te kijken terwijl de boot het laatste stukje naar Wittebrug aflegde.

De Schuimvlok boog vloeiend om de eerste pier, dikke balken op zware geteerde pijlers, en stopte door het achteruitslaan van de riemen die het water rond hun bladen tot schuim sloegen. Toen de riemen werden ingetrokken, gooiden scheepsmaten kabels naar de mannen op de kade. Die legden ze handig vast, terwijl andere bemanningsleden de wolzakken over de zijkant slingerden om de romp tegen de stootbalken te beschermen.

Nog voor de boot keurig aangemeerd lag, verschenen er grote, glanzend zwartgelakte rijtuigen aan het einde van de kaden. Op de portieren van elk rijtuig was in grote gouden en scharlaken letters een naam geschilderd. De inzittenden van de rijtuigen haastten zich de loopplank op zodra die was uitgelegd. Mannen met gladde gezichten in lange fluwelen jassen, met zijde gevoerde mantels en stoffen schoenen werden gevolgd door eenvoudig geklede dienaren die met ijzer beslagen geldkisten droegen’

Ze liepen naar schipper Domon toe met gemaakte glimlachjes, die spoorloos verdwenen toen hij opeens midden in hun gezicht bulderde: ‘Jij!’ Hij wees met een dikke vinger langs hen heen en Floran Gelb bleef aan de andere kant van de boot stokstijf staan. De blauwe plek op Gelbs voorhoofd, afkomstig van Rhands laars, was allang verdwenen, maar nog steeds raakte hij de plek af en toe aan, alsof hij hem niet wilde vergeten. ‘Jij hebt voor het laatst tijdens je wacht op mijn schip geslapen! Of op elk schip, als ik het voor het zeggen heb. Kies je eigen kant maar uit, de kade of de rivier, maar je gaat nu van mijn schip af!’

Gelbs schouders zakten omlaag en zijn ogen schitterden van haat voor Rhand en zijn vrienden; vooral Rhand kreeg een giftige blik. De magere man keek het dek rond of hij steun zocht, maar er lag weinig hoop in zijn blik. Een voor een stond iedereen die iets aan het doen was op en keek Gelb koel aan. Gelb dook zichtbaar in elkaar, maar toen kwam zijn woede terug, tweemaal zo sterk als eerst. Met een gemompelde vloek schoot hij het vooronder in. Domon stuurde grommend twee mannen achter hem aan, zodat hij niets zou kunnen uithalen. Toen de schipper zich weer omdraaide, lachten en bogen de kooplieden weer alsof er niets was voorgevallen.

Op een teken van Thom begonnen Mart en Rhand hun spullen in te pakken. Afgezien van de kleren die ze droegen, was er niet veel mee te nemen, voor geen van hen. Rhand had zijn dekenrol en zadeltassen en het zwaard van zijn vader. Hij hield het zwaard even vast en hij voelde zo’n heimwee dat zijn ogen prikten. Hij vroeg zich af of hij Tham ooit weer zou zien. Of hij ooit weer zou thuiskomen. Thuis.

De rest van je leven op de vlucht blijven, steeds op de vlucht en bang zijn voor je eigen dromen. Met een trillende zucht sloeg hij de riem om zijn middel.

Gelb kwam het dek weer op, gevolgd door zijn twee schaduwen. Hij keek recht voor zich uit, maar Rhand kon toch de golven van haat voelen. Met een stijve rug en een donker gezicht liep Gelb met stramme benen de loopplank af en baande zich ruw een weg door de kleine groep mensen op de kade. Even later was hij uit het zicht, verdwenen achter de rijtuigen van de kooplieden.

Er waren niet erg veel mensen op de kade. Een gemengde groep in eenvoudige kleren, werklui, vissers die netten boetten en enkele stadsmensen die naar de eerste boot kwamen kijken die dit jaar uit Saldea de rivier af was gekomen. Geen van de meisjes was Egwene en niemand had ook maar iets weg van Moiraine, of Lan, of van een van de anderen die Rhand hoopte aan te treffen.

‘Misschien zijn ze niet naar de haven gekomen,’ zei hij.

‘Misschien,’ antwoordde Thom kortaf. Hij hees zijn instrumentkistjes zorgvuldig op zijn rug. ‘Kijk uit voor die Gelb. Als hij kan, zal hij problemen veroorzaken. We willen stilletjes door Wittebrug trekken, zodat ze ons na vijf minuten weer vergeten zijn.’

Toen ze naar de loopplank liepen, fladderden hun mantels in de wind. Mart droeg zijn boog schuin voor zijn borst. Zelfs na al hun dagen op de boot viel deze boog de bemanning nog steeds op omdat hun eigen bogen maar klein waren.

Schipper Domon liet de kooplieden staan om Thom bij de loopplank op te vangen. ‘U vertrekt nu, speelman? Ik kan u niet overhalen verder mee te reizen? Ik zak de hele rivier af, tot Illian, waar de mensen een speelman op waarde schatten. Er is voor uw kunst geen betere plaats ter wereld. Ik zorg ervoor dat u daar ruim op tijd komt voor het feest van Sefan. De spelen, weet u wel. Honderd gouden marken voor de beste verteller van De Grote Jacht op de Hoorn.’

‘Een geweldige prijs, schipper,’ antwoordde Thom met een ingewikkelde buiging en een zwierige zwaai van zijn mantel waardoor de lapjes opwaaiden, ‘en geweldige spelen die terecht speelmannen uit de hele wereld aantrekken. Maar,’ voegde hij er droogjes aan toe, ‘ik ben bang dat we ons uw vaarprijzen niet kunnen veroorloven.’

‘Tja, nou, wat dat betreft...’ De schipper haalde een leren buidel tevoorschijn uit zijn jaszak en gooide die Thom toe. Hij rinkelde toen Thom hem opving. ‘Het geld dat u hebt betaald, en nog wat erbij. De schade was niet zo groot als ik dacht en u hebt meer dan uw steentje bijgedragen, met uw verhalen en uw harp. Ik kan mogelijk weer evenveel verdienen als u aan boord blijft tot de Zee der Stormen. En ik zet u dan af in Illian. Een goede speelman kan daar, ook zonder de spelen, zijn fortuin maken.’

Thom aarzelde, woog de beurs op zijn hand, tot Rhand van zich liet horen. ‘We zullen hier vrienden ontmoeten, schipper, en dan gaan we samen verder naar Caemlin. We zullen Illian een andere keer moeten bezoeken.’

Thom glimlachte zuinig. Toen blies hij zijn lange snorpunten weg en stak de beurs in zijn zak. ‘Misschien. Als degenen die we zouden ontmoeten er niet zijn, schipper.’

‘Goed,’ zei Domon zuur. ‘Denk erover na. Het is jammer dat ik Gelb niet meer aan boord heb om de boosheid van de anderen op te vangen, maar ik doe wat ik beloof. Ik neem aan dat ik het nu rustiger aan zal moeten doen, zelfs al betekent dat dat ik er drie keer zo lang over doe om in Illian te komen. Nou, misschien achtervolgden die Trolloks écht jullie drieën.’

Rhand knipperde met zijn ogen en hield zijn mond, maar Mart was niet zo voorzichtig.

‘Waarom denkt u van niet?’ wilde hij weten. ‘Ze zaten achter dezelfde schat aan als wij.’

‘Kan zijn,’ gromde de schipper, die niet overtuigd klonk. Hij kamde met zijn dikke vingers door zijn baard en wees toen op de zak waarin Thom de beurs had gestoken. ‘Het dubbele als je terugkomt om de gedachten van de mannen af te leiden van het feit dat ik ze zo hard laat werken. Denk erover na. Ik gooi morgenochtend met het eerste licht los.’ Hij draaide zich op zijn hakken om en ging met wijd open armen terug naar de kooplieden, alsof hij zich wilde verontschuldigen dat hij hen had laten wachten.

Thom aarzelde nog, maar Rhand trok hem mee de loopplank af, zonder hem de kans te geven tegen te stribbelen en de speelman liet zich meevoeren. Een gefluister trok door de menigte in de haven toen men de lapjesmantel van Thom zag. Sommigen riepen naar hem, omdat ze wilden weten waar hij ging spelen. Ons meteen al vergeten zijn, ja, ja, dacht Rhand. Tegen de avond zou heel Wittebrug weten dat er een speelman in de stad was. Maar hij trok Thom snel mee. Die hulde zich in wrokkig zwijgen en probeerde het niet eens langzamer aan te doen, zodat hij met al die aandacht kon pronken.

De koetsiers keken vanaf hun hoge bokken belangstellend neer op Thom, maar blijkbaar verbood de waardigheid van hun rang hen om te schreeuwen. Zonder dat Rhand goed wist waar ze heen moesten, sloeg hij de straat langs de rivier in en ging onder de brug door.

‘We moeten Moiraine en de anderen vinden,’ zei hij. ‘En snel ook. We hadden eraan moeten denken Thom een andere mantel te geven.’

Thom vermande zich opeens en bleef stokstijf staan. ‘Een herbergier kan ons vertellen of ze hier zijn of dat ze langs zijn gekomen. De juiste herbergier. Herbergiers beschikken over alle nieuwtjes en roddeltjes. Als ze er niet zijn...’ Hij keek van Mart naar Rhand. ‘Wij moeten eens praten, wij drieën.’ Met zijn mantel flapperend rond zijn enkels liep hij de stad in, weg van de rivier. Rhand en Mart moesten sneller gaan lopen om hem bij te houden.

De brede melkwitte boog waaraan de stad zijn naam ontleende, overheerste Wittebrug van dichtbij evenzeer als vanaf de rivier, maar toen Rhand eenmaal door de straten liep, besefte hij dat de stad zeker zo groot was als Baerlon, hoewel er minder mensen op straat waren. Enkele karren werden rondgetrokken door een paard, os, ezel of man, maar er waren geen rijtuigen. Die waren waarschijnlijk van de kooplieden en stonden nu allemaal in de haven. Er bevonden zich allerlei soorten winkels in de straten en veel vaklui werkten voor hun nering onder de uithangborden die heen en weer zwaaiden in de wind. Ze kwamen langs een man die pannen herstelde en een kleermaker die voor een klant lappen stof legen het licht hield. Een schoenmaker zat in zijn deuropening op de hak van een laars te hameren. Straatventers boden aan om messen en scharen te slijpen of probeerden voorbijgangers te interesseren voor hun karige bakjes met vruchten en groenten, maar ze leken weinig zaken te doen. Winkels die voedsel verkochten, toonden dezelfde armzalige producten die Rhand zich nog van Baerlon herinnerde. Zelfs de visboeren hadden maar kleine hoeveelheden ondermaatse vis, ondanks al die boten op de rivier. Het waren nog niet echt moeilijke tijden, maar iedereen kon zien wat er zou gebeuren als het weer niet gauw zou omslaan en de gezichten die nog geen zorgelijke frons vertoonden, staarden naar iets onzichtbaars, iets zeer onprettigs.

Waar de Witte Brug eindigde, midden in de stad, lag een groot plein, met straatstenen die door generaties voeten en wagenwielen waren afgesleten. Overal rond het plein zag hij herbergen, winkels en hoge huizen van rode baksteen. De uithangborden bij de huizen toonden dezelfde namen als Rhand op de rijtuigen in de haven had gezien. Thom dook een schijnbaar willekeurig gekozen herberg in. Het bord boven de deur toonde aan de ene kant een wandelaar met een bundel op zijn rug en aan de andere kant dezelfde man met zijn hoofd op een kussen. Op beide zijden van het bord stond de naam van de herberg: Reizigers Rust.

De gelagkamer was vrijwel leeg. Een dikke herbergier tapte bier uit een vat en achterin zaten twee mannen in ruwe werkkledij die nors in hun pullen op de tafel staarden. Alleen de herbergier keek op toen ze binnenstapten. Een schouderhoge muur verdeelde het vertrek van voor naar achter in tweeën, met aan elke kant tafels en een brandende haard. Rhand vroeg zich terloops af of alle herbergiers dik en kalend waren.

Terwijl hij zijn handen stevig wreef, maakte Thom een opmerking tegen de herbergier over de aanhoudende kou, bestelde een hete kruidenwijn en voegde er toen snel aan toe: ‘Heb je nog een plekje waar ik en mijn vrienden ongestoord kunnen praten?’

De herbergier knikte in de richting van de scheidingsmuur. ‘De andere kant, da’s het beste wat ik je kan aanbieden, tenzij jullie een kamer willen hebben. De muur is voor als de bootslieden van de rivier komen. Het lijkt wel of de helft van de bemanningen een grief heeft tegen de andere helft. Ik wil niet dat mijn zaak door gevechten in elkaar geslagen wordt, dus houd ik ze gescheiden.’ Hij had al die tijd naar Thoms mantel staan staren; nu hield hij zijn hoofd scheef en keek hem sluw aan. ‘Blijven jullie hier? Heb al een tijd geen speelman meer gehad. Mensen zouden heel goed betalen voor iets wat hun gedachten een beetje afleidt. Ik zou zelfs uw kamer en maaltijden wat goedkoper kunnen aanbieden.’

Onopgemerkt, dacht Rhand schamper.

‘U bent te edelmoedig,’ zei Thom met een beleefde buiging. ‘Misschien neem ik uw aanbod wel aan. Maar voor nu graag een rustig plekje.’

‘Ik zal uw wijn brengen. Een speelman kan hier goed geld verdienen.’

De tafeltjes aan de andere kant van de muur waren allemaal leeg, maar Thom koos er een in het midden van de ruimte. ‘Dan kan niemand meeluisteren zonder dat we het merken,’ legde hij uit. ‘Hoorde je die vent? Wat goedkoper kunnen aanbieden! Licht, ik verdubbel zijn omzet al door hier te gaan zitten. Elke eerlijke herbergier geeft een speelman een kamer en eten, en nog wat meer dan dat.’

De kale tafel was niet al te schoon en de vloer was al dagen, misschien wel weken niet geveegd. Rhand keek rond en maakte een grimas. Meester Alveren zou zijn herberg niet zo laten vervuilen, al moest hij ervoor van zijn ziekbed opstaan. ‘We willen alleen inlichtingen, weet je nog?’

‘Waarom hier?’ wilde Mart weren. ‘We zijn langs andere herbergen gekomen die er schoner uitzagen.’

‘Loop de brug over,’ zei Thom, ‘en je staat op de weg naar Caemlin. Iedereen die door Wittebrug komt, gaat dit plein over, tenzij men over het water reist en we weten dat jullie vrienden dat niet doen. Als we hier niets van ze horen, is er gewoon niets te horen. Laat het praten maar aan mij over. Dit moet omzichtig gedaan worden.’

Net op dat moment verscheen de herbergier met drie gedeukte tinnen pullen in zijn hand. In de andere had hij een doek waarmee hij over de rafel veegde, waarna hij de pullen neerzette en Thoms geld aanpakte. ‘Als u blijft zijn de drankjes gratis. Goede wijn, hier.’

Thoms glimlach bereikte slechts één mondhoek. ‘Ik zal erover denken, herbergier. Nog nieuws hier? We hebben al lange tijd niets kunnen horen.’

‘Groot nieuws, zeker. Groot nieuws.’

De herbergier sloeg de doek over zijn schouder en trok een stoel bij. Hij sloeg zijn armen op de tafel over elkaar, schoof met een diepe zucht heen en weer en vertelde hoe heerlijk het was even te kunnen zitten. Zijn naam was Bartim en hij nam alle bijzonderheden van zijn voeten door, van zijn likdoorns tot aan zijn eeltknobbels, en hoe lang hij wel niet stond en in wat voor voetbad hij ze ’s avonds deed, tot Thom hem aan het nieuws herinnerde, waarna hij daar vrijwel naadloos op doorging.

Het nieuws was inderdaad, zoals hij zei, groot. Logain, de valse Draak, was na een grote veldslag bij Lugard gevangengenomen toen hij probeerde zijn leger van Geldan naar Tyr te verplaatsen. De Voorspellingen, begrepen ze dat? Thom knikte en Bartim ging verder. De wegen naar het zuiden waren vol mensen, de gelukkigsten met wat ze konden dragen op hun rug. Duizenden vluchtten alle kanten op.

‘Niemand,’ grinnikte Bartim, ‘had natuurlijk Logain gesteund. O nee, je zult er niet veel tegenkomen die dat toegeven, nu niet. Alleen vluchtelingen die een veilige plek proberen te vinden tijdens de moeilijkheden.’

Natuurlijk waren er Aes Sedai betrokken geweest bij de gevangenneming van Logain. Bartim spoog op de vloer toen hij dat zei en opnieuw toen hij vertelde dat ze de valse Draak meenamen naar het noorden, naar Tar Valon. Bartim was een nette man, zei hij, een gerespecteerd man, en de Aes Sedai mochten helemaal naar de Verwording lopen, waar ze vandaan kwamen, en Tar Valon met zich meenemen, wat hem betrof. Hij zou nog geen honderd span in de buurt van een Aes Sedai willen komen als hij het voor het zeggen had. Natuurlijk stopten ze op hun weg in alle dorpen en steden om Logain te tonen, had hij gehoord. Om de mensen te laten zien dat de valse Draak gevallen en de wereld weer veilig was. Dat zou hij graag willen zien, zelfs als het betekende dat hij dicht bij Aes Sedai zou moeten komen. Hij had wel zin om naar Caemlin te gaan.

‘Ze brengen hem erheen om hem aan koningin Morgase te laten zien.’

De herbergier tikte even uit achting tegen zijn voorhoofd. ‘Ik heb de koningin nog nooit gezien. Een mens behoort toch eens zijn eigen koningin te gaan zien, nietwaar?’

Logain kon ‘dingen’ doen en de manier waarop Bartims ogen ronddraaiden en zijn tong over zijn lippen gleed, maakte duidelijk wat hij bedoelde. Hij had de vorige valse Draak gezien, twee jaar geleden, toen die in het land aan het volk was getoond, maar dat was gewoon een kerel die dacht dat hij zich tot koning kon uitroepen. Toen waren er geen Aes Sedai nodig geweest. Soldaten hadden hem op een kar geketend. Een nors uitziende vent die midden op de karbodem zat te janken en zijn armen om zijn hoofd sloeg als mensen stenen gooiden of hem met stokken porden. Het waren er velen geweest en de soldaten hadden niets gedaan om het tegen te gaan, zolang ze die vent maar niet doodden. Het was het beste de mensen te laten zien dat hij eigenlijk niks bijzonders was. Hij kon geen... dingen doen.

Die Logain, die zou de moeite van het bekijken waard zijn. Iets waar Bartim zijn kleinkinderen over kon vertellen. Als hij maar een tijdje van de herberg weg kon.

Rhand luisterde met een belangstelling die niet geveinsd was. Toen Padan Fajin voor het eerst in Emondsveld had verteld over een valse Draak, een man die echt de Kracht geleidde, was dat in Tweewater het grootste nieuws sinds jaren geweest. Wat er daarna was gebeurd, had dat nieuws naar de achtergrond geschoven, maar het was nog steeds het soort nieuws waarover de mensen nog jaren zouden spreken en dat ze aan hun kleinkinderen zouden vertellen. Bartim zou de zijne waarschijnlijk vertellen dat hij Logain had gezien, of het nou waar was of niet. Niemand zou ooit denken dat dat wat er met dorpslui uit Tweewater gebeurde de moeite van het vertellen waard was, behalve dan de mensen van Tweewater zelf.

‘Daar zou nou een verhaal van te maken zijn,’ zei Thom, ‘een verhaal dat nog duizend jaar lang verteld zou worden. Ik wou dat ik erbij was geweest.’ Hij liet het klinken of het de zuivere waarheid was en Rhand nam dat ook zonder meer aan. ‘Misschien ga ik wel proberen hem te zien. U hebt niet verteld welke wegen ze bereizen. Zijn er mogelijk nog reizigers in de buurt? Misschien weten die welke steden ze aandoen.’

Bartim wuifde afwijzend met een groezelige hand. ‘Naar het noorden, dat is alles wat hier bekend is. Ga naar Caemlin, als u hem wilt zien. Dat is het enige dat ik weet en als er iets te weten valt in Wittebrug, dan weet ik het.’

‘Daar twijfel ik niet aan,’ zei Thom gladjes. ‘Ik denk dat er heel wat vreemdelingen op doortocht hier stoppen. Ik zag uw bord al onder aan de Witte Brug.’

‘O, ze komen niet alleen uit het westen moet u weten. Twee dagen terug was hier een man, een Illianer, met een bekendmaking vol zegels en linten. Las hem hier midden op het plein voor. Zei dat hij het nieuws tot aan de Mistbergen zou verspreiden, misschien zelfs tot aan de randen van de Arythische Oceaan, als de passen begaanbaar zijn. Zei dat ze boden hebben gestuurd om het in alle landen van de wereld voor te lezen.’ De herbergier schudde zijn hoofd. ‘De Mistbergen. Ik hoor dat die het hele jaar met mist zijn bedekt en dat er dingen in die mist zijn die het vlees van je botten rijten voor je “Licht” kunt zeggen.’ Mart proestte het uit, wat hem een scherpe blik van Bartim opleverde.

Thom boog zich gespannen naar de man toe. ‘Wat stond er in de bekendmaking?’

‘Hè? De Jacht op de Hoorn, natuurlijk!’ riep Bartim uit. ‘Had ik dat nog niet gezegd? De Illianers roepen iedereen die zijn leven aan de Jacht wil wijden op om in Illian bijeen te komen. Kunt u het zich voorstellen? Zweren dat je je leven aan een legende wijdt? Ik vermoed dat ze wel wat dwazen kunnen vinden. Er zijn altijd gekken voor zoiets te vinden. Deze kerel beweerde dat het einde van de wereld naderde. De laatste strijd tegen de Duistere.’ Hij grinnikte, maar het klonk leeg, als een man die zichzelf ervan probeert te overtuigen dat er iets te lachen valt. ‘Ze zullen wel denken dat de Hoorn van Valere moet worden gevonden voor dat gebeurt. Wat zeggen jullie me daarvan?’ Hij beet even bedachtzaam op een knokkel. ‘Natuurlijk weet ik niet of ik er na deze winter nog iets van kan zeggen. Zo’n winter en die kerel Logain, en die andere twee daarvoor. Waarom zijn er de laatste jaren zoveel lui die beweren dat ze de Draak zijn? En dan deze winter. Moet toch iets betekenen. Wat denkt u?’

Thom leek hem niet te horen. Zacht begon de speelman een vers op te zeggen.

‘In de laatste verlaten slag,

bij ’t vallen van de lange nacht

wachten bergen dag na dag

tot de doden worden opgewacht

want geen graf weerstaat mijn geschal’

‘Dat is het.’ Bartim grijnsde alsof hij al voor zich zag hoe talloze klanten hem hun geld gaven terwijl ze naar Thom luisterden. ‘Dat is het. De Grote jacht op de Hoorn. Als je dat verhaal vertelt, hangen ze desnoods aan de nokbalken. Iedereen heeft van de bekendmaking gehoord.’

Thom leek nog steeds duizend span ver weg, dus zei Rhand: ‘We zijn op zoek naar enkele vrienden die deze kant op zouden komen. Uit het westen. Zijn er de laatste paar weken veel vreemdelingen langsgekomen?’

‘Een paar,’ zei Bartim langzaam. ‘Er komen altijd wel wat vreemdelingen langs, zowel uit het oosten als westen.’ Hij keek hen stuk voor stuk aan, opeens behoedzaam. ‘Hoe zien ze eruit, die vrienden van je?’

Rhand deed zijn mond al open, maar Thom, opeens weer terug vanwaar hij met zijn gedachten was geweest, keek hem scherp aan, zodat hij zijn mond hield. Met een vermoeide zucht wendde de speelman zich tot de herbergier. ‘Twee mannen en drie vrouwen,’ zei hij terughoudend. ‘Ze kunnen samen zijn of ook niet.’ Hij gaf een ruwe beschrijving, tekende ieder met slechts enkele woorden, voldoende voor iedereen die ze had gezien om ze te herkennen, zonder dat hij zei wie ze waren.

Bartim wreef met zijn hand over zijn hoofd en maakte zijn dunne haren nog meer in de war en stond langzaam op. ‘Vergeet wat ik zei over optreden, speelman. Feitelijk zou ik het op prijs stellen als u uw wijn opdronk en wegging. Vertrek uit Wittebrug als u slim bent.’

‘Iemand anders heeft naar ze gevraagd?’ Thom nam een slok, alsof het antwoord de onbenulligste zaak ter wereld was en trok een wenkbrauw op terwijl hij de herbergier aankeek. ‘Wie zou dat zijn?’

Bartim krabde weer met zijn hand door zijn haren en schuifelde met zijn voeten alsof hij op het punt stond weg te lopen, maar knikte toen in zichzelf. ‘Ongeveer een week geleden, voor zover ik het nog weet, kwam er een man de brug over, net een wezel. Een gek, dacht iedereen. Praatte voortdurend in zichzelf en had geen moment rust, zelfs niet als hij zat of stond. Vroeg naar dezelfde mensen... naar enkelen daarvan. Hij vroeg het of het belangrijk was en deed dan weer net of het hem niet kon schelen wat hij te horen kreeg. De ene keer zei hij dat hij hier op ze moest wachten en de volgende dat hij verder moest, omdat hij haast had. Het ene moment stond hij te janken en te smeken en het volgende deelde hij bevelen uit of hij de koningin was. Haalde zich een paar keer bijna een pak slaag op de hals, of hij nou gek was of niet. De stadswacht had hem bijna opgesloten, voor zijn eigen veiligheid. Hij ging diezelfde dag nog naar Caemlin, in zichzelf pratend en huilend. Een gek, zoals ik al zei.’

Rhand keek Thom en Mart vragend aan en beiden schudden hun hoofd. Als dat wezelachtige mannetje hen zocht, dan was het niet iemand die ze kenden.

‘Weet u zeker dat hij naar dezelfde mensen vroeg?’ zei Rhand.

‘Een paar daarvan. Een grote krijgsman en een vrouw in zijde. Maar over die twee maakte hij zich niet zo druk. Het ging hem om drie boerenjongens.’ Zijn ogen gleden over Rhand en Mart en schotel toen weer weg, zo snel dat Rhand niet eens zeker wist of de man hem echt had aangekeken of dat hij het zich had verbeeld. ‘Hij wilde ze wanhopig graag vinden. Maar hij was gek, zoals ik zei.’

Rhand huiverde en vroeg zich af wie die gek kon zijn en waarom hij naar hen zocht. Een Duistervriend? Zou Ba’alzamon Duistervrienden gebruiken?

‘Ja, die was krankzinnig, maar die andere...’ Bartims ogen schoten ongerust opzij en hij liet zijn tong langs zijn lippen glijden, alsof hij geen speeksel meer had om ze nat te maken. ‘De dag daarop... de dag daarop kwam die ander voor het eerst.’ Hij zweeg.

‘Die ander?’ spoorde Thom hem aan.

Bartim keek rond, hoewel hun kant van het vertrek verder nog leeg was. Hij ging zelfs op zijn tenen staan om over de tussenmuur te kijken. Toen hij weer begon te praten, was het gejaagd en fluisterend. ‘Helemaal in het zwart, die laatste. Hield de kap van zijn mantel omhoog zodat je zijn gezicht niet kon zien, maar je kon voelen dat hij je bekeek, het voelde als een ijspegel die in je merg wordt gedrukt. Hij... hij sprak tegen mij.’ Hij kromp in elkaar en stopte om op zijn lip te bijten. ‘Klonk alsof er een slang door dode bladeren kwam aanglibberen. Echt, of mijn maag in ijs veranderde. En iedere keer als hij terugkwam, stelde hij dezelfde vragen. Dezelfde vragen die die gek vroeg. Niemand zag hem ooit aankomen – opeens stond hij er, overdag of ‘s avonds, en liet je ter plekke bevriezen. Mensen begonnen om zich heen te kijken. En het ergste is: de poortwachters beweren dat hij nog nooit door een poort is gekomen, niet naar binnen en ook niet naar buiten.’

Rhand deed alle mogelijke moeite zijn gezicht nietszeggend te houden; hij klemde zijn tanden op elkaar tot ze pijn deden. Mart gromde en Thom keek aandachtig naar zijn wijn. Het woord dat geen van hen wilde zeggen, hing loodzwaar boven de tafel: Myrddraal.

‘Ik denk dat ik het me wel zou kunnen herinneren als ik ooit zo iemand had ontmoet,’ zei Thom na lang zwijgen.

Bartims hoofd ging heftig op en neer. ‘Drakenvuur, maar dat zou u zeker. Zo waar als het Licht, dat zou u zeker. Hij... hij vroeg naar hetzelfde stel als die gek, alleen zei hij dat er een meisje bij was. En...’ hij keek van opzij naar Thom, ‘en een speelman met wit haar.’

Thoms wenkbrauwen schoten omhoog, volgens Rhand een teken van echte verrassing. ‘Een speelman met wit haar? Nou, ik ben echt niet de enige speelman in de wereld die op jaren is gekomen. Ik verzeker u dat ik die kerel niet ken en volgens mij heeft hij geen enkele reden om naar me te zoeken.’

‘Wat u zegt, wat u zegt,’ zei Bartim gemelijk. ‘Hij zei het niet met zoveel woorden, maar ik kreeg de indruk dat hij niet in zijn schik zou zijn als iemand probeerde die mensen te helpen of ze voor hem te verbergen. In ieder geval vertelde ik hem wat ik jullie verteld heb. Ik heb niemand gezien, noch van niemand over ze gehoord, en dat is de waarheid. Niemand!’ besloot hij nadrukkelijk. Abrupt wierp hij Thoms geld terug op de tafel. ‘Drink gewoon uw wijn op en vertrek. Goed? Goed?’ En hij hobbelde weg zo snel hij kon terwijl hij over zijn schouder keek.

‘Een Schim,’ hijgde Mart toen de herbergier uit het zicht verdwenen was. ‘Ik had kunnen weten dat ze hier naar ons zouden zoeken.’

‘En hij komt terug,’ zei Thom, zich over de tafel buigend en zachter pratend. ‘Ik zou zeggen: laten we terugglippen naar de boot en het aanbod van schipper Domon aannemen. De jacht zal zich op de weg naar Caemlin richten terwijl wij op weg naar Illian zijn, duizend span van waar de Myrddraal ons verwachten.’

‘Nee,’ zei Rhand vastberaden. ‘We wachten in Wittebrug op Moiraine en de anderen of we gaan verder naar Caemlin. Het een of het ander, Thom. Dat hebben we afgesproken.’

‘Gekkenwerk, jongen. De dingen liggen nu anders. Luister goed. Wat die herbergier ook zegt, als een Myrddraal hem aanstaart, zal hij alles tot de laatste kleinigheid spuien: zelfs wat we dronken en hoeveel stof we op onze laarzen hadden.’ Rhand huiverde en herinnerde zich de oogloze blik van de Schim. ‘Wat Caemlin betreft... Denk jij echt dat de Halfman niet weet dat je naar Tar Valon wil? Dit is een geschikte tijd om op een boot naar het zuiden te zitten.’

‘Nee, Thom.’ Rhand moest de woorden eruit wringen, terwijl hij dacht aan duizend span afstand tussen hem en de Schimmen, maar hij haalde diep adem en slaagde erin vastberaden te klinken: ‘Nee.’

‘Denk na, jongen! Illian! Er is geen grootsere stad op de wereld. En de Grote Jacht op de Hoorn! Er is al bijna vierhonderd jaar geen Jacht op de Hoorn meer geweest. Een heel nieuwe reeks verhalen ligt daar te wachten om gemaakt te worden. Denk eens na. Van zoiets heb je je hele leven nog niet gedroomd. Tegen de tijd dat de Myrddraal hebben uitgezocht waar je naartoe bent gegaan, ben je oud en grijs en zo moe van het spelen met je kleinkinderen dat het je niet meer kan schelen of ze je vinden.’

Rhands gezicht stond koppig. ‘Hoeveel keer moet ik “nee” zeggen? Ze vinden ons, waar we ook heen gaan. Ook in Illian zouden Schimmen ons opwachten. En hoe kunnen we de dromen ontsnappen? Ik wil weten wat er met mij aan de hand is, Thom, en waarom. Ik ga naar Tar Valon. Met Moiraine als ik kan, zonder haar als ik moet. Alleen, als dat moet. Ik moet het weten.’

‘Maar Illian, jongen! En een veilige ontsnappingsweg, de rivier af terwijl ze jullie in een andere richting zoeken. Bloed en as, een droom doet je geen pijn.’

Rhand hield zijn mond. Een droom doet geen pijn’ Prikken droomdoorns tot bloedens toe’ Hij wilde bijna dat hij Thom ook over die droom had verteld. Durf je het iemand te vertellen? Ba’alzamon is in je dromen, maar is er nog echt verschil tussen waken en dromen? Wie durf je te vertellen dat de Duistere je aanraakt?

Thom leek het te begrijpen. Het gezicht van de speelman werd zachter. ‘Zelfs dié dromen, kerel. Het zijn toch maar gewoon dromen, niet? Omwille van het Licht, Mart, praat met hem. Ik weer dat jij in ieder geval niet naar Tar Valon wilt gaan.’

Marts gezicht werd rood, half verlegen en half boos. Hij vermeed het Rhand aan te kijken en snauwde in plaats daarvan nijdig tegen Thom: ‘Waarom al dit geklets en gezeur? Je wilt terug naar de boot? Ga dan terug naar de boot. Wij zorgen wel voor onszelf.’

De magere schouders van de speelman schudden van stil gelach, maar zijn stem klonk kwaad en gespannen. ‘Denk jij dat je genoeg van Myrddraal weet om alleen te kunnen ontsnappen? Denk jij dat je klaar bent om in je eentje Tar Valon binnen te stappen en jezelf aan de genade van de Amyrlin Zetel over te geven? Kun jij zelfs maar de ene Ajah van de andere onderscheiden? Moge het Licht me branden, jongen, als je denkt dat je in je eentje zo ver komt als Tar Valon. Als je dat denkt, zeg dan maar tegen me dat ik kan gaan.’

‘Ga,’ grauwde Mart en liet zijn hand onder zijn mantel glijden. Rhand besefte geschokt dat hij de dolk uit Shadar Logoth vasthield, misschien zelfs bereid was hem te gebruiken.

Rauw gelach barstte los aan de andere kant van de lage muur en een minachtende stem sprak luid: Trolloks? Verkleed je als speelman, grappenmaker! Je bent dronken! Trolloks? Fabeltjes uit de Grenslanden!’

De woorden blusten hun boosheid als een vat ijskoud water. Zelfs Mart draaide zich met grote ogen half naar de muur.

Rhand richtte zich net genoeg op om over de muur te kijken en dook toen weer neer, met een zwaar gevoel in zijn maag. Floran Gelb zat aan de andere kant, aan het tafeltje met de twee mannen die er bij hun binnenkomst al zaten. Ze zaten hem uit te lachen, maar ze luisterden wel. Bartim veegde een tafel af, keek niet naar Gelb en de twee anderen, maar stond wel te luisteren, want hij bleef met zijn doek steeds maar hetzelfde plekje boenen en boog zich zo ver opzij naar het tafeltje van Gelb dat hij bijna omviel.

‘Gelb!’ siste Rhand toen hij zich in zijn stoel liet terugvallen, en de anderen verstrakten. Thom nam snel hun kant van het vertrek op. Aan de andere kant van de tussenmuur klonk de stem van de tweede man. ‘Nee, nee, vroeger waren daar Trolloks. Maar ze zijn allemaal gesneuveld in de Trollok-oorlogen.’

‘Fabeltjes uit de Grenslanden,’ herhaalde de eerste.

‘Het is waar, ik zeg het je,’ protesteerde Gelb luid. ‘Ik ben in de Grenslanden geweest. Ik heb Trolloks gezien en dat waren Trolloks, zo zeker als ik nu hier zit. Die drie beweerden dat ze achterna werden gezeten door Trolloks, maar ik weet wel beter. Daarom wilde ik niet op de Schuimvlok blijven. Ik had al enige tijd zo mijn verdenkingen tegen Baile Domon, maar die drie zijn Duistervrienden, zo zeker als wat. Laat mij jullie eens...’ Gelach en ruwe moppen overstemden de rest van war Gelb wilde vertellen.

Hoe lang, vroeg Rhand zich af, zou het duren voor de herbergier een beschrijving kreeg van ‘die drie’? Als hij die al niet had. Als hij al niet meteen dacht aan de drie vreemden die hij net had gesproken.

De enige deur in hun helft van de gelagkamer lag vlak bij het tafeltje van Gelb.

‘Misschien is die boot nog niet zo’n gek idee,’ fluisterde Mart, maar Thom schudde ontkennend zijn hoofd.

‘Niet meer.’ De speelman sprak zachtjes en gehaast. Hij trok de leren beurs tevoorschijn die schipper Domon hem had gegeven en verdeelde haastig de munten in drie stapeltjes. ‘Dat verhaal gaat binnen een uur de hele stad door, of iemand het nou gelooft of niet, en de Halfman zal het gauw genoeg te weten komen. Domon zeilt pas morgenochtend vroeg uit. Op zijn best heeft hij de hele weg naar Illian Trolloks aan zijn roer hangen. Nou, om de een of andere reden verwacht hij dat al zo’n beetje, maar dat helpt ons niet. Voor ons zit er niets anders op dan ervandoor te gaan, en snel ook.’

Mart stopte snel de munten die Thom hem toeschoof in zijn zak. Rhand pakte zijn stapel langzamer op. De munt van Moiraine zat er niet hij. Domon had hen hetzelfde gewicht aan zilver gegeven, maar Rhand wou om een reden die hij niet kon begrijpen, dat hij de munt van de Aes Sedai had teruggekregen. Hij schoof het geld in zijn zak en keek de speelman vragend aan.

‘Voor het geval we elkaar kwijtraken,’ legde Thom uit. ‘Zal wel niet, waarschijnlijk, maar voor het geval dat... nou ja, jullie tweeën zullen het samen wel rooien. Jullie zijn een goed stel. Maar blijf uit de buurt van Aes Sedai, als je leven je lief is.’

‘Ik dacht dat u bij ons bleef,’ zei Rhand.

‘Blijf ik ook, jongen, blijf ik ook. Maar ze zitten ons nu op de hielen en het Licht mag het weten. Nou ja, niet belangrijk. Waarschijnlijk gebeurt er niets.’ Thom zweeg en keek Mart aan. ‘Ik hoop dat je het niet erg meer vindt dat ik bij jullie blijf,’ zei hij droog.

Mart schokschouderde. Hij keek Rhand en Thom aan en haalde toen opnieuw de schouders op. ‘Ik ben wat gespannen. Ik schijn het maar niet kwijt te kunnen raken. Telkens als we even stoppen om op adem te komen, zijn ze er om ons op te jagen. Ik heb het gevoel alsof er steeds iemand achter mij naar me staat te loeren. Wat zullen we doen?’

Aan de andere kant van de muur barstte opnieuw gelach los, dat weer werd onderbroken door Gelb. Hij probeerde de andere twee er luidkeels van te overtuigen dat hij de waarheid sprak. Hoeveel tijd nog? vroeg Rhand zich af. Vroeg of laat zou Bartim verband leggen tussen Gelbs drietal en hun drieën.

Thom schoof zachtjes zijn stoel naar achteren en stond op, maar zorgde ervoor dat hij niet boven de muur uitstak. Iemand die er van de andere kant overheen keek, kon hem niet per ongeluk zien. Hij gebaarde dat ze hem moesten volgen en fluisterde: ‘Wees heel stil.’

De vensters aan weerszijden van de schouw aan hun kant van de muur keken uit op een steeg. Thom bestudeerde een van de ramen nauwkeurig voor hij het hoog genoeg optrok om erdoorheen te kunnen kruipen. Hij maakte amper geluid, niets wat aan de andere kant van de lage afscheiding, drie voet verder, gehoord kon worden boven het lachende geruzie uit.

Eenmaal in de steeg wilde Mart meteen naar het plein lopen, maar Thom greep hem bij zijn arm. ‘Niet zo snel,’ zei de speelman. ‘Niet tot we weten wat we gaan doen.’ Thom liet het raam van buitenaf weer zo ver mogelijk zakken en draaide zich toen om, zodat hij de steeg kon bekijken.

Rhand volgde Thoms ogen. Met uitzondering van een paar regentonnen tegen de herberg en de kleermakerij ernaast was de steeg leeg; het ingeklonken zand was droog en stoffig.

‘Waarom doet u dit?’ wilde Mart weer weten. ‘U bent veiliger als u alleen gaat. Waarom blijft u bij ons?’

Thom staarde hem enkele tellen aan. ‘Ik had een neef, Owijn,’ zei hij vermoeid, terwijl hij zijn mantel afklopte. Nadat hij zijn mantel op zijn dekenrol had gelegd, zette hij daar voorzichtig zijn instrumentkistjes op. ‘De enige zoon van mijn broer, mijn enige verwant. Hij kreeg last met de Aes Sedai, maar ik had het te druk met... met andere zaken. Ik weet niet wat ik had kunnen doen, maar toen ik het ten slotte probeerde, was het te laat. Owijn stierf enkele jaren later. Je zou kunnen zeggen dat de Aes Sedai hem gedood hebben.’ Hij ging rechtop staan, maar keek hen niet aan. Zijn stem was nog vlak, maar Rhand zag tranen in zijn ogen toen hij zijn hoofd afwendde.

‘Als ik jullie tweeën buiten Tar Valon kan houden, zal ik misschien niet meer aan Owijn denken. Wacht hier.’ Hij bleef hun ogen ontwijken en haastte zich naar het andere eind van de steeg, waar hij zijn pas vertraagde. Na een vlugge blik in het rond stapte hij ongedwongen de straat in en verdween om de hoek.

Mart kwam half omhoog om hem te volgen, maar ging toen weer zitten. ‘Hij laat deze dingen niet achter,’ zei hij en hij legde zijn hand op de leren kistjes. ‘Geloof jij dat verhaal?’

Rhand hurkte geduldig tussen de regentonnen neer. ‘Wat is er met jou aan de hand, Mart? Je bent jezelf helemaal niet. Ik heb je al in geen dagen horen lachen.’

‘Ik heb er een hekel aan om opgejaagd te worden als een konijn,’ snauwde Mart. Hij zuchtte en liet zijn hoofd tegen de muur van de herberg rusten. Zelfs zo leek hij gespannen. Zijn ogen bewogen behoedzaam. ‘Het spijt me. Komt door het vluchten, en al die vreemden, en... en gewoon door alles. Maakt me schichtig. Ik kijk naar iemand, en ik kan het niet helpen, maar ik vraag me meteen af of hij de Schimmen over ons gaat vertellen, of ons gaat bedriegen, of beroven, of... Licht, Rhand, krijg jij niet de zenuwen?’

Rhand lachte, een kort blaffend lachen achter in zijn keel. ‘Ik ben te bang om zenuwachtig te zijn.’

‘Wat hebben de Aes Sedai volgens jou met zijn neef gedaan?’

‘Weet ik niet,’ zei Rhand niet op zijn gemak. Er bestond voor zover hij wist maar één soort ellende waarbij een man met Aes Sedai te maken kreeg. ‘Niet zoiets als wij hebben, denk ik.’

‘Nee, niet zoals wij.’

Een tijdlang leunden ze zonder iets te zeggen tegen de muur. Rhand wist niet zeker hoe lang ze zaten te wachten. Een paar minuten waarschijnlijk, maar het leek wel een uur, door dat wachten tot Thom terugkwam, dat wachten tot Bartim of Gelb het raam zou openen en hen voor Duistervrienden zou uitmaken. Toen kwam er een man de steeg in, een grote man die de kap van zijn mantel had opgeslagen om zijn gezicht te verbergen, een nachtzwarte mantel tegen het licht van de straat achter hem.

Rhand klauterde overeind en greep het gevest van Thams zwaard zo hard beet dat zijn knokkels pijn deden. Zijn mond werd droog en hoe vaak hij ook slikte, het hielp niet. Mart kwam half gebogen overeind, met een hand onder zijn mantel.

De man kwam dichterbij en Rhands keel werd met iedere stap verder dichtgeknepen. Opeens bleef de man staan en gooide zijn kap naar achteren.

Rhands knieën begaven het bijna. Het was Thom.

‘Nou, als jullie me niet herkennen,’ grijnsde de speelman, ‘vermoed ik dat de vermomming goed genoeg is voor de poort.’

Thom schoof langs hen heen en begon dingen uit zijn lapjesmantel over te hevelen naar zijn nieuwe kledingstuk en hij deed dat zo handig dat Rhand er niets van kon zien. De nieuwe mantel was donkerbruin, zag Rhand nu. Hij haalde diep en beverig adem; zijn keel voelde nog steeds aan alsof een vuist hem had dichtgeknepen. Bruin, niet zwart. Mart had nog steeds zijn hand onder zijn mantel en hij keek strak naar Thoms rug alsof hij overwoog om de verborgen dolk te gebruiken.

Thom wierp hen een scherpe blik toe. ‘Dit is niet de tijd om schichtig te gaan doen.’ Hij begon zijn oude mantel netjes tot een bundeltje rond zijn kistjes te vouwen, binnenstebuiten zodat de lapjes niet zichtbaar waren. ‘We lopen deze steeg een voor een uit, zodat de ander nog net zichtbaar is. Op die manier zal het niemand opvallen. Kun je niet wat gebogen lopen?’ vroeg hij aan Rhand. ‘Die lengte van jou werkt als een vaandel.’ Hij stond op, zwaaide de bundel op zijn rug en sloeg zijn kap weer op. Hij leek totaal niet meer op een witharige speelman. Hij was nu gewoon een reiziger, een man die te arm was voor een paard, Iaat staan een rijtuig. ‘Laten we gaan. We hebben al te veel tijd verknoeid.’

Rhand stemde daar vurig mee in, maar desondanks aarzelde hij even voor hij uit de steeg het plein opliep. Niemand van de paar over het plein verspreide mensen keek een tweede keer – de meesten keken helemaal niet – maar zijn schouders stonden strak en hij wachtte op de schreeuw ‘Duistervriend’, waardoor gewone mensen konden veranderen in een op moord beluste bende. Hij liet zijn ogen over het open stuk zwerven, over de mensen die bezig waren met alledaagse bezigheden en voor hij het wist, was de Myrddraal halverwege het plein.

Waar de Schim vandaan was gekomen, was hem een raadsel, maar hij stapte met dodelijke traagheid op hen drieën af, een roofdier met zijn prooi binnen bereik. Mensen schoven opzij voor de gestalte in de zwarte mantel, vermeden ernaar te kijken. Het plein begon leeg te lopen toen de mensen besloten dat ze elders nodig waren.

De zwarte kap deed Rhand stokstijf stilstaan. Hij probeerde de leegte op te roepen, maar het was of hij rook wilde grijpen. De verborgen blik van de Schim drong door tot in zijn merg en deed zijn botten bevriezen.

‘Kijk niet naar zijn gezicht,’ mompelde Thom. Zijn stem beefde en kraste, en het leek of hij eik woord eruit moest duwen. ‘Het Licht verbrande je, kijk niet naar dat gezicht!’

Rhand wendde zijn ogen moeizaam af – hij kreunde bijna; het voelde alsof hij een bloedzuiger van zijn gezicht trok – maar zelfs toen hij naar de stenen van het plein staarde, kon hij de Myrddraal nog zien aankomen. Een kat die met muizen speelt, zich vermaakt met hun zwakke pogingen te ontsnappen, tot ten slofte de kaken zich sluiten. De Schim had de afstand gehalveerd. ‘Blijven we gewoon staan?’ mummelde hij. ‘We moeten rennen, vluchten.’ Maar hij kon zijn voeten niet in beweging krijgen.

Mart toonde nu openlijk zijn robijndolk en hield hem met een trillende hand vast. Zijn opgetrokken lippen ontblootten zijn snauwende tanden in een bevreesde grijns.

‘Denk...’ Thom stopte, slikte en ging schor verder, ‘denk je dat je kunt weghollen, jongen?’ Hij begon in zichzelf te mompelen, maar het enige woord dat Rhand kon opvangen, was ‘Owijn’. Opeens grauwde Thom: ‘Ik had me nooit met jullie moeten inlaten. Nooit moeten doen.’ Hij schudde de bundel met zijn mantel en kistjes van zijn schouder en duwde alles in Rhands armen. ‘Zorg ervoor. Als ik zeg: “Ren!”, dan ren je en je houdt pas op als je in Caemlin bent. De Koninginnezegen. Een herberg. Onthoud dat, voor het geval...

Onthoud het maar.’

‘Ik begrijp het niet,’ zei Rhand. De Myrddraal bevond zich nu op een afstand van minder dan twintig pas. Zijn voeten voelden als loden gewichten.

‘Denk er nou maar aan,’ snauwde Thom. ‘De Koninginnezegen. Nu. REN!’

Hij legde een hand op de schouder van elk van hen en gaf ze een duw. Rhand struikelde en rende onhandig weg, met Mart naast zich.

‘REN!’ Thom kwam ook in beweging, met een lang, woordeloos gebrul. Niet naar hen toe, maar naar de Myrddraal. Zijn handen flitsten als bij zijn beste optreden en dolken verschenen. Rhand bleef staan, maar Mart trok hem mee.

De Schim was net zo verrast. De afgemeten passen haperden midden in een stap. De hand zwaaide naar het gevest van het zwarte zwaard dat aan zijn zij hing, maar de lange benen van de speelman legden de afstand pijlsnel af. Thom dreunde tegen de Myrddraal aan vóór de zwarte kling half getrokken was en beiden kwamen met een klap op de stenen neer. De paar mensen die nog op het plein waren, vluchtten weg.

‘REN!’ De lucht op het plein flitste oogverblindend blauw en Thom begon te gillen, maar zelfs tijdens het gegil slaagde hij er nog in een woord te vormen: ‘REN!’

Rhand gehoorzaamde. Het gillen van de speelman achtervolgde hem. Met Thoms bundel tegen zijn borst geklemd, rende hij weg, zo hard hij kon. Paniek verspreidde zich vanaf het plein door de stad; Rhand en Mart vluchtten op de top van een golf van angst. Winkeliers lieten hun waren in de steek terwijl de jongens langs renden. Luiken klapten dicht voor winkels en bange gezichten verschenen en verdwenen voor ramen. Mensen die te veraf waren geweest om iets te zien, renden wild door de straten zonder ergens op te letten. Ze botsten tegen elkaar en degenen die werden omvergelopen, krabbelden overeind of werden weer onder de voet gelopen. Wittebrug kolkte als een verstoord mierennest.

Toen Mart en hij naar de poort stormden, herinnerde Rhand zich opeens wat Thom over zijn lengte had gezegd. Zonder vaart te minderen, bukte hij zich zo goed mogelijk zonder dat het al te veel op bukken leek. Maar de poorten zelf, gemaakt van massief hout en beslagen met zwarte ijzeren banden, stonden open. De twee poortwachters, met ijzeren helmen en in maliënkolders over armoedige rode jassen met witte kragen, stonden aan hun hellebaarden te frommelen en keken ongerust de stad in. Een van hen wierp een blik op Rhand en Mart, maar zij waren niet de enigen die de stad uit renden. Een gestage stroom kolkte door de poorten, puffende mannen sleurden vrouwen mee, huilende vrouwen droegen borelingen en sleepten gierende kinderen mee, bleke ambachtslieden renden weg, nog in hun voorschoten, met nutteloos gereedschap in de hand.

Er zou niemand zijn die kon vertellen welke richting ze hadden genomen, dacht Rhand verdwaasd onder het rennen. Thom. O, Licht help me, Thom.

Mart struikelde naast hem, hervond zijn evenwicht en ze renden verder tot ze de laatste vluchtenden kwijt waren; ze renden tot de stad en de Witte Brug lang achter hen uit het zicht waren verdwenen. Eindelijk viel Rhand op zijn knieën in het stof en haalde met gierende teugen adem door zijn rauwe keel. De verlaten weg strekte zich achter hen uit tot hij in de verte tussen de kale bomen uit het zicht verdween. Mart stond aan hem te trekken.

‘Kom mee. Kom mee,’ hijgde Mart. Zweet en stof besmeurden zijn gezicht, hij leek op instorten te staan. ‘We moeten verder.’

‘Thom!’ zei Rhand. Hij klemde zijn armen rond de bundel van Thoms mantel en voelde de harde randen van de kistjes. ‘Thom.’

‘Hij is dood. Je zag het. Je hoorde het. Licht, Rhand, hij is dood!’

‘Jij dacht dat Egwene en Perijn en de anderen ook dood waren. Als zij dood zijn, waarom jagen de Myrddraal dan nog op hen? Heb je daar een antwoord op?’

Mart viel op zijn knieën in het stof naast hem. ‘Goed, goed. Misschien leven ze nog. Maar Thom... Je hebt het gezien! Bloed en as, Rhand, dat kan ons ook gebeuren.’

Rhand knikte langzaam. De weg achter hen was nog leeg. Hij had verwacht, nee gehoopt, dat Thom weer zou verschijnen, naast hen verder zou lopen en zijn snorpunten zou wegblazen om tegen hen te zeggen wat een ellende ze betekenden. De Koninginnezegen, in Caemlin. Hij krabbelde overeind en zwaaide Thoms bundel op zijn rug, naast zijn deken rol. Mart keek naar hem op, vermoeid en met samengeknepen ogen.

‘Laten we gaan,’ zei Rhand, en hij ging verder over de weg naar Caemlin. Hij hoorde Mart mompelen en even later liepen ze weer naast elkaar.

Ze strompelden verder over de stoffige weg, met gebogen hoofden, zwijgend. De wind vormde stofwolkjes die voor hen uit wervelden.

Zo nu en dan keek Rhand om, maar de weg achter hem bleef leeg.

27

Schuilen voor de storm

Perijn maakte zich zorgen over hun dagen bij de Tuatha’an, die op hun gemak naar het zuidoosten trokken. Het Trekkende Volk zag de noodzaak van haast niet in, dat deed het nooit. De bonte wagens gingen ’s ochtends pas rollen als de zon al ver boven de kim stond en ze stopten desnoods rond het middaguur als ze langs een geschikte plek kwamen. De honden draafden rustig naast de wagens mee en vaak deden de kinderen hetzelfde. Ze hoefden geen moeite te doen om bij te blijven. Telkens als hij voorstelde nog wat verder te gaan of sneller te trekken, werd hij uitgelachen of kreeg hij te horen: ‘Ach, je zou die arme paarden toch niet zo hard willen laten werken?’ Het verbaasde hem dat Elyas niet hetzelfde voelde. Elyas reed niet mee op de wagens – hij wandelde liever of sprong voor de karavaan uit – maar geen enkele keer stelde hij voor ze achter te laten of sneller te reizen.

De man met de baard in zijn vreemde bontkleren was zo volkomen anders dan de zachtmoedige Tuatha’an, dat hij meteen opviel, waar hij ook was. Zelfs van de andere kant van een kamp kon je Elyas niet voor iemand van het Volk houden, en dat kwam niet alleen door zijn kleren. Elyas bewoog zich met de lome sierlijkheid van een wolf, wat door zijn bontkleding en muts slechts werd versterkt; hij straalde gevaar uit even natuurlijk als een vuur warmte uitstraalt. De tegenstelling met het Trekkende Volk was scherp. Of ze nu jong of oud waren, de leden van het Volk liepen altijd opgewekt rond. In hun gratie lag geen gevaar, slechts opgetogenheid. Natuurlijk huppelden de kinderen van puur plezier rond, maar bij de Tuatha’an stapten ook grijsbaarden en grootmoeders lichtvoetig rond. Hun manier van lopen leek een statige dans, zowel uitbundig als waardig. Alle Trekkers leken elk ogenblik op het punt te staan te gaan dansen, zelfs als ze stilstonden, zelfs in die zeldzame gevallen dat er geen muziek in het kamp werd gemaakt. Vedels en fluiten, hakkeborden, citers en trommels weefden zang en tegenzang rond de wagens op vrijwel elk moment van de dag, in het kamp of op reis. Vrolijke liedjes, blije liedjes, lachende liedjes, droevige liedjes; als er iemand in het kamp wakker was, klonk er muziek.

Bij elke wagen waar Elyas langskwam, ontving hij vriendelijke knikjes en glimlachjes en hij elk kampvuur hoorde hij wel een opgewekt woord. Het moest het gezicht zijn dat het Volk aan buitenstaanders toonde – een open, glimlachend gezicht. Maar Perijn had ondervonden dat onder dat oppervlak de waakzaamheid van een half tam hert lag verscholen. Diep onder de glimlachjes naar de Emondsvelders lag iets, iets wat zich afvroeg of zij wel veilig waren, iets wat in de loop der dagen maar langzaam afnam. Tegen Elyas zinderde die waakzaamheid als de lucht op een hete zomerdag en hij verminderde niet. Als hij niet keek, hielden ze hem openlijk in de gaten, alsof ze niet zeker wisten wat hij van plan was. Als hij door het kamp liep, leken de voeten die gereed stonden om te dansen, ook klaar voor de vlucht. Elyas voelde zich van zijn kant net zomin op zijn gemak met hun Weg van het Blad. Zijn mond was voortdurend vertrokken als hij bij de Tuatha’an was. Het was net geen neerbuigendheid en zeker geen verachting, maar hij keek alsof hij liever elders zou willen zijn, bijna overal elders. Maar elke keer als Perijn het over vertrekken had, maakte Elyas sussende geluiden en had hij het erover om het nog een paar dagen kalm aan te doen.

‘Jullie hebben zware dagen gehad voor jullie mij tegenkwamen,’ zei Elyas de derde of vierde keer dat Perijn het vroeg, ‘en je hebt nog zwaardere dagen voor je, met Trolloks en Halfmannen achter je aan en Aes Sedai als vriendinnen.’ Hij grinnikte met zijn mond vol Ila’s appeltaart. Perijn vond zijn geelogige blik nog steeds verontrustend, zelfs als hij glimlachte. Mogelijk nog verontrustender bij een glimlach, want de lach bereikte zelden zijn jagersogen. Elyas lag lui bij het kookvuur van Raen en zoals gewoonlijk had hij geweigerd het houten zitje te gebruiken dat daarvoor was bijgeschoven. ‘Maak niet zo’n vervloekte haast om weer aan de rokken van de Aes Sedai te gaan hangen.’

‘En als de Schimmen ons vinden? Wat houdt ze tegen, als we hier enkel blijven wachten? Drie wolven kunnen hen niet tegenhouden en het Trekkende Volk zal van weinig nut zijn. Ze zullen zichzelf niet eens verdedigen. De Trolloks zullen ze afslachten en dat zal onze schuld zijn. We moeren ze trouwens toch vroeg of laat verlaten. Het kan beter maar vroeg zijn.’

‘Iets zegt me te wachten. Maar enkele dagen.’

‘Iets?’

‘Ontspan je, jongen. Neem het leven zoals het komt. Vlucht als het nodig is, vecht als het moet en rust als het kan.’

‘Wat bedoelt u met “iets”?’

‘Neem wat van deze appeltaart. Ila mag me niet, maar ze geeft me bij elk bezoek lekker te eten. In de kampen van het Volk kun je altijd goed eten.’

‘Wat “iets”?’ hield Perijn vol. ‘Weet u iets wat u ons niet vertelt?’

Elyas keek fronsend naar het stuk appeltaart in zijn hand, legde het toen neer en wreef zijn handen af. ‘Iets,’ zei hij ten slotte en hij haalde zijn schouders op, alsof hij het zelf niet helemaal begreep. ‘Iets zegt me dat het belangrijk is dat we wachten. Maar een paar dagen. Zulke gevoelens krijg ik niet vaak, maar wanneer ik ze heb, heb ik geleerd erop te vertrouwen. In het verleden hebben ze mijn leven gered. Deze keer is het op de een of andere manier anders, maar het is belangrijk. Dat is duidelijk. Als je verder wilt hollen, hol dan verder. Maar ik ga niet mee.’

Dat was het enige dat hij wilde zeggen, hoe vaak Perijn het hem nog vroeg. Hij luierde wat, praatte met Raen, at, dutte met zijn muts over zijn ogen en weigerde verder over weggaan te praten. Iets zei hem te wachten. Iets zei hem dat het belangrijk was. Hij zou voelen wanneer het tijd was om te vertrekken. Neem wat taart, jongen. Doe jezelf niet tekort. Neem wat van deze stamppot. Ontspan je.

Perijn kon zich echter niet ontspannen, ’s Nachts zwierf hij piekerend tussen de regenboogwagens en zijn gespannenheid werd erger doordat niemand anders zich waar dan ook zorgen over leek te maken, De Tuatha’an zongen en dansten, kookten en aten bij hun kampvuren – vruchten en noten, bessen en groenten; ze aten geen vlees – en hielden zich bezig met ontelbare huishoudelijke klusjes, alsof er geen zorgen bestonden. Overal speelden en holden kinderen, ze speelden verstoppertje russen de wagens, klommen in de bomen rond het kamp, lachten en rolden met de honden over de grond. Geen zorgen, voor niemand.

Terwijl hij rondkeek, kriebelde de drang om weg te komen. Ga weg voor we de jagers hierheen brengen. Ze hebben ons opgenomen en als dank voor hun vriendelijkheid brengen wij hen in gevaar Zij hebben tenminste een reden om opgewekt te zijn. Niemand maakt jacht op hen. Maar wij drieën...

Hij kreeg bijna geen kans om met Egwene te spreken. Of ze liep met Ila te praten, waarbij ze hun hoofden dicht bij elkaar hielden, wat hem zei dat mannen niet welkom waren. Of ze was met Aram aan het dansen en zwierde in het rond op de muziek van fluiten, vedels en trommels, op melodietjes die de Tuatha’an over de gehele wereld hadden opgedaan of op de schelle, trillende liedjes van het Trekkende Volk zelf, die altijd fel klonken, of ze nu vlug of langzaam waren. Ze kenden vele liederen en enkele herkende hij van thuis, hoewel vaak onder andere namen dan in Tweewater. Drie meisjes in de wei noemden de ketellappers bijvoorbeeld Mooie dansende meisjes en ze zeiden dat De wind uit het noorden in sommige landen De regen slaat neer werd genoemd en in andere Berins terugtocht. Toen hij een keer onnadenkend om De ketellapper heeft mijn pannen vroeg, rolden ze over elkaar van het lachen. Ze kenden het wel, maar dan als Gooi de veren op.

Hij kon begrijpen waarom hij zo graag op de liedjes van het Volk wilde dansen. Thuis in Emondsveld vond niemand hem een bijzonder goede danser, maar deze liedjes deden zijn voeten kriebelen en hij dacht dat hij zijn hele leven nog nooit zo lang of zo vurig of zo goed had gedanst. Het leek wel toverij, en zijn bloed klopte ritmisch met de trommels mee.

Het was op de tweede avond dat Perijn voor het eerst vrouwen zag dansen op enkele trage liedjes. De vuren brandden laag en de nacht hing diep en zwart rond de wagens en vingers roffelden een traag ritme op de trommels. Eerst één, toen een tweede, tot iedere trommel in het kamp dezelfde doordringende maat aanhield. Op de trommels na was het verder doodstil. Een meisje in een rode jurk zwierde het licht in en maakte haar sjaal los. Kralenkettingen hingen in haar haren en ze had haar schoenen uitgeschopt. Een fluit zette een zacht klagende melodie in, en het meisje danste. Met gestrekte armen hield ze de sjaal achter haar rug; haar heupen wiegden en haar blote voeten schuifelden op de slag van de trommels. De donkere ogen van het meisje richtten zich op Perijn en haar glimlach was even traag als haar dans. Ze draaide in kleine rondjes rond en glimlachte hem over haar schouder toe.

Hij slikte hevig. De hitte op zijn gezicht kwam niet van het vuur. Een ander meisje voegde zich bij het eerste, de franje aan hun sjaals trilde op de maat van de trommels en het trage bewegen van hun heupen. Ze glimlachten naar hem en hij schraapte hees zijn keel. Hij durfde niet rond te kijken; zijn gezicht was zo rood als een gekookte biet en iedereen die niet naar de danseressen keek, zat hem waarschijnlijk uit te lachen. Hij wist het zeker.

Zo onopvallend als hij kon, gleed hij van het houtblok af, alsof hij het zich slechts gemakkelijk maakte. Hij zorgde ervoor dat hij uiteindelijk de andere kant op kon kijken, weg van het vuur, weg van hun dans. Zoiets hadden ze niet in Emondsveld. Het dansen met de meisjes op de Brink op een feestdag haalde het hier niet bij. Voor het eerst wenste hij dat de wind aanwakkerde, zodat hij kon afkoelen.

De meisjes dansten zijn gezichtsveld weer binnen, maar nu waren het er al drie. Eentje knipoogde hem lonkend toe. Zijn ogen schoten paniekerig heen en ween Licht. Wat moet ik nu? Wat zou Rhand doen? Hij heeft slag van meisjes.

De dansende meisjes lachten zachtjes; kralen tikkelden, terwijl hun lange haren rond hun schouders zwierden, en hij dacht dat de vlammen uit zijn wangen sloegen. Toen voegde zich een iets oudere vrouw bij de meisjes, om hen te laten zien hoe het moest. Hij gromde, gaf het helemaal op en sloot zijn ogen. Zelfs met gesloten ogen zag hij hen nog voor zich. Zweet parelde op zijn voorhoofd en hij verlangde naar de wind.

Volgens Raen dansten de meisjes deze dans niet vaak en de vrouwen deden het zelden, en volgens Elyas kwam het door de blosjes op Perijns wangen dat ze het daarna iedere avond deden.

‘Ik moet je dankbaar zijn,’ vertelde Elyas hem nuchter en plechtig. ‘Met jonge kerels als jij is het anders, maar op mijn leeftijd is er meer nodig dan een vuur om mijn botten te warmen.’ Perijn was nijdig. Toen Elyas wegliep, kon je aan zijn rug zien dat hij inwendig zat te lachen.

Weldra leerde Perijn dat hij maar beter niet kon wegkijken van de dansende vrouwen en meisjes, al zorgden de knipoogjes en glimlachjes er nog steeds voor dat hij dat wel wilde. Eentje zou misschien nog gaan – maar vijf of zes terwijl iedereen toekeek... Het lukte hem nooit zijn blozen helemaal te overwinnen.

Toen wilde Egwene de dans leren. Twee meisjes van die eerste avond leerden hem haar en klapten het ritme, terwijl Egwene de schuifelende stappen nadeed met een geleende sjaal die achter haar zwierde. Perijn wilde er iets van zeggen, maar besloot toen dat het verstandiger was zijn kaken op elkaar te houden. Toen de meisjes de heupbewegingen toevoegden, begon Egwene te lachen en de drie meisjes vielen giechelend in elkaars armen. Maar Egwene bleef volhouden, met glinsterende ogen en vuurrode plekjes op haar wangen. Aram zat naar haar dans te kijken met een verhitte, hongerige blik. De knappe jonge Tuatha’an had haar een ketting van blauwe kralen gegeven die ze dag en nacht droeg. Ila glimlachte nu niet meer, maar sloeg de belangstelling van haar kleinzoon voor Egwene bezorgd gade. Perijn besloot jongeheer Aram goed in het oog te houden. Eenmaal slaagde hij erin Egwene alleen te spreken te krijgen, naast een wagen die geel en groen was gelakt, ‘je vermaakt je nogal, niet?’ vroeg hij.

‘Waarom niet?’ Ze speelde met de blauwe kralen om haar hals en glimlachte hem toe. ‘Dat jij nou moeite doet om je ellendig te voelen, wil nog niet zeggen dat wij dat ook moeten. Als je de kans krijgt om je te vermaken, dan hoef je die toch niet te laten lopen?’

Aram stond iets verder – hij was nooit ver weg van Egwene – en had zijn armen over elkaar geslagen, een klein glimlachje rond zijn mond, zelfgenoegzaamheid vermengd met een uitdaging. Perijn ging zachter praten. ‘Ik dacht dat je naar Tar Valon wilde. Hier zul je geen Aes Sedai worden.’

Egwene wierp het hoofd in de nek. ‘En ik dacht dat je niet graag had dat ik Aes Sedai werd,’ zei ze al te liefjes.

‘Bloed en as, geloof jij dat we hier veilig zijn? Brengen wij niet de veiligheid van deze mensen in gevaar? Elk moment kan een Schim ons vinden.’

De hand op de kralen trilde. Ze liet de kralen zakken en haalde diep adem. ‘Wat er ook gaat gebeuren zal gebeuren, of we nu vandaag vertrekken of volgende week. Daar geloof ik in. Maak plezier, Perijn. Het zou wel eens onze laatste kans kunnen zijn.’

Ze streek bedroefd met haar vingers langs zijn wang. Toen stak Aram zijn hand naar haar uit en huppelde ze weer lachend naar hem toe. Toen ze in de richting van de spelende vedels wegholden, gleed er een triomfantelijke grijns over Arams gezicht toen hij omkeek naar Perijn, alsof hij wilde zeggen: ze is niet de jouwe, maar ze wordt de mijne.

‘Ze raakt steeds meer in de ban van het Volk’ dacht Perijn. Elyas heeft gelijk. Ze hoeven niet te proberen ons te bekeren tot hun Weg van het Blad. Het sijpelt in je.

Ila hoefde hem maar één keer aan te kijken toen hij zich ineengedoken uit de wind haastte en haalde toen een dikke, donkergroene wolmantel uit haar wagen, een kleur die hem beviel na al dat rood en geel. Toen hij de mantel omsloeg en bedacht dat de mantel hem wonderlijk goed paste, zei Ila zuinig: ‘Hij zou beter kunnen passen.’ Ze keek even naar de bijl aan zijn gordel en toen ze haar ogen weer opsloeg, glimlachte ze droevig. ‘Hij zou veel beter kunnen passen.’ Alle ketellappers deden dat. Hun glimlachjes verdwenen nooit, ze aarzelden nooit hem uit te nodigen om wat te drinken of naar hun muziek te luisteren, maar altijd gleden hun ogen naar de bijl en dan kon hij hun gedachten voelen. Gemaakt voor geweld. Er is nooit enige reden om geweld te gebruiken tegen een ander mens. De Weg van het Blad.

Soms wilde hij het ze toeschreeuwen. Er waren Trolloks in de wereld, en Schimmen. Er waren mensen die ieder blad zouden afhakken. De Duistere was daarbuiten en de Weg van het Blad zou in Ba’alzamons ogen in vlammen opgaan. Koppig hield hij het vol en droeg voortdurend de bijl. Hij nam de gewoonte aan zijn mantel terug te slaan, zelfs als er veel wind stond, zodat het halvemaanvormige blad zichtbaar was. Nu en dan keek Elyas verwonderd naar het wapen dat zwaar aan zijn zijde hing en schonk hem dan een grijns. Die gele ogen leken zijn geest te lezen. Wat er weer bijna voor zorgde dat hij zijn bijl bedekte. Bijna.

Was het kamp van de Tuatha’an een bron van voortdurende ergernis, zijn dromen waren er tenminste gewoon. Soms werd hij bezweet wakker uit een droom waarin Trolloks en Schimmen het kamp in stroomden en regenboogkleurige wagens door rondgeslingerde fakkels in vlammen opgingen, mensen in plassen bloed neervielen, mannen en vrouwen en kinderen schreeuwend rondrenden en stierven, maar geen enkele poging deden zichzelf te verdedigen tegen houwende zeisvormige zwaarden. Elke nacht schoot hij in het donker overeind, zwaar ademend en naar zijn bijl grijpend voor hij besefte dat de wagens niet in brand stonden, dat er geen bloederige muilen grauwden boven uiteengereten en verminkte lichamen die overal in het rond lagen. Maar dat waren gewone nachtmerries, in zekere zin vreemd geruststellend. Als er ooit ruimte was voor de Duistere om in zijn dromen door te dringen, dan was het wel in deze dromen, maar hij kwam er niet in voor. Niet Ba’alzamon. Het waren slechts gewone nachtmerries.

Maar als hij wakker was, voelde hij de aanwezigheid van de wolven. Ze bleven ver van het kamp en van de trekkende karavaan, maar hij wist altijd dat ze er waren. Hij kon voelen hoe ze de honden verachtten die de Tuatha’an bewaakten. Lawaaiige beesten die waren vergeten waarvoor hun kaken dienden, die de smaak van warm bloed waren vergeten. Ze konden mogelijk mensen afschrikken, maar ze zouden op hun buik wegkruipen als het wolvenpak zich zou laten zien. Elke dag werd zijn besef helderder, scherper.

Vlek werd met iedere zonsondergang ongeduldiger. Dat Elyas die mensen naar het zuiden wilde brengen, maakte het de moeite waard, maar als dat dan moet, laat het dan snel gebeuren. Maak een einde aan deze trage reis. Wolven waren bedoeld om rond te zwerven en ze hielden er niet van zo lang van hun pak weg te blijven. Ook Wind was ongeduldig. De jacht was slechter dan slecht hier en hij verafschuwde het van veldmuizen te moeten leven. Welpjes mochten veldmuizen besluipen als ze leerden jagen, en ze waren geschikt voedsel voor de ouden die geen hert meer konden neertrekken of geen wilde os meer kreupel konden maken. Soms dacht Wind dat Blaar gelijk had; laat de mensenzorgen aan de mens over. Maar hij schermde die gedachten af als Vlek in de buurt was en zelfs nog sterker rond Springer. Springer was een getekende en vergrijsde vechter, ondoorgrondelijk, met een jarenlange kennis en een listigheid die meer dan goedmaakte waar zijn leeftijd hem van beroofd had. Hij gaf niets om mensen, maar Vlek wilde dit afhandelen en Springer zou wachten als zij wachtte en meerennen als zij rende. Wolf of man, stier of beer, wat Vlek ook uitdaagde, het zou de kaken van Springer tegenkomen om hem tot de lange slaap te brengen. Dat was de betekenis van zijn leven voor Springer, en dat zorgde ervoor dat Wind op zijn hoede bleef. Vlek leek de gedachten van beide te negeren.

Dit lag allemaal scherp in Perijns geest. Hij verlangde vurig naar Caemlin, naar Moiraine en Tar Valon. Zelfs als er daar geen antwoorden waren, dan kon er een eind aan dit alles komen. Elyas keek naar hem en hij was er zeker van dat de geelogige man het wist. Alsjeblieft, laat er een eind aan komen.

De droom begon plezieriger dan de meeste andere dromen van de laatste dagen. Hij zat met een steen zijn bijl te wetten aan de keukentafel van Alsbet Lohan. Van vrouw Lohan mocht smidswerk of iets wat erop leek nooit binnen gebeuren. Baas Lohan moest zelfs de messen buiten slijpen. Maar ze was aan het koken en zei niets over de bijl. Ze zweeg zelfs toen een wolf uit een andere kamer binnenkwam en tussen Perijn en de deur naar het erf ging liggen. Perijn ging door met wetten; de tijd om de bijl te gebruiken was nabij.

Opeens stond de wolf op. Er klonk een rommelend gegrom van achter uit zijn keel en zijn dikke borstelige nekharen stonden rechtovereind. Van het erf stapte Ba’alzamon de keuken in. Alsbet Lohan ging verder met koken.

Perijn sprong op en hief zijn bijl, maar Ba’alzamon negeerde het wapen en lette alleen op de wolf. Vlammen dansten op de plaats waar zijn ogen hoorden te zitten. ‘Is dit wat je als bescherming hebt? Nou, ik heb er al eerder tegenover gestaan. Vele malen.’

Hij kromde een vinger en de wolf huilde. Vlammen sloegen uit zijn ogen, oren en bek en vuur verbrandde zijn huid. De stank van verbrand vlees en haar vulde de keuken. Alsbet Lohan tilde het deksel van de pan en roerde met een houten lepel.

Perijn liet de bijl vallen, sprong naar voren en probeerde de vlammen met zijn handen te doven. De wolf verpulverde tot zwarte as tussen zijn handpalmen. Hij keek naar de vormeloze hoop as op de aangeveegde vloer van vrouw Lohans keuken en schoof achteruit. Hij wilde dat hij het vettige roet van zijn handen kon vegen, maar als hij dacht aan het roet op zijn kleren, werd hij misselijk. Hij griste zijn bijl en greep de steel zo stevig beet dat zijn knokkels kraakten.

‘Laat me met rust!’ schreeuwde hij. Vrouw Lohan sloeg de lepel af op de rand van de pan en legde het deksel terug, steeds maar in zichzelf neuriënd.

‘Je kunt me niet ontvluchten,’ zei Ba’alzamon. ‘Je kunt je niet voor me verbergen. Als jij die ene bent, dan ben je de mijne.’ De hitte van de vlammen op zijn gezicht dwong Perijn achteruit tot hij met zijn rug tegen de keukenmuur stond. Vrouw Lohan deed de oven open om naar het brood te kijken. ‘Het Oog van de Wereld zal je verteren,’ zei Ba’alzamon. ‘Ik kerf mijn teken in je!’ Hij zwaaide zijn gebalde vuist alsof hij iets gooide; toen zijn vingers opengingen, pikte een raaf in Perijns gezicht. Perijn krijste toen de zwarte snavel zijn linkeroog doorboorde... ... en zat rechtop, omklemde zijn gezicht, omringd door de slapende wagens van het Trekkende Volk. Langzaam liet hij zijn handen zakken. Er was geen pijn, geen bloed. Maar hij wist het allemaal nog, herinnerde zich nog de stekende, gruwelijke pijn.

Hij sidderde en opeens hurkte Elyas naast hem neer in de vroege schemer, met een uitgestoken hand alsof hij hem had willen wakker schudden. Achter de bomen in de buurt van de wagens huilden de wolven, één scherp gehuil uit drie kelen. Hij deelde hun gevoelens. Vuur. Pijn. Vuur. Haat. Haat! Dood!

‘Ja,’ zei Elyas zachtjes. ‘Het is tijd. Sta op, jongen. Het is tijd om te gaan.’

Perijn krabbelde onder de dekens vandaan. Terwijl hij nog bezig was zijn dekenrol bijeen te binden, kwam Raen zijn wagen uit en wreef de slaap uit zijn ogen. De Zoeker keek naar de hemel en bleef halverwege het trapje als verlamd staan, zijn handen nog vlak voor zijn gezicht. Alleen zijn ogen bewogen toen hij gespannen de hemel afzocht, hoewel Perijn niet begreep waar hij naar keek. In het oosten hingen wolkjes, die aan de onderkant roze werden gekleurd door de zon die nog moest opkomen, maar verder was er niets te zien. Raen leek ook te luisteren en de lucht op te snuiven, maar er was geen enkel geluid behalve de wind in de bomen en geen geur behalve de zwakke rookresten van de kampvuren van de vorige avond.

Elyas kwam met zijn schaarse bezittingen terug en Raen stapte verder omlaag. ‘We moeten een andere richting voor onze trek kiezen, oude vriend.’ De Zoeker keek weer ongerust naar de hemel. ‘We gaan vandaag een nieuwe kant op. Komen jullie met ons mee?’ Elyas schudde zijn hoofd en Raen knikte alsof hij het al die tijd had geweten. ‘Nou, pas op, oude vriend. Er is vandaag iets...’ Hij wilde weer omhoogkijken, maar richtte zijn ogen op het kamp voor zijn blik verder had kunnen reiken dan de daken van de wagens. ‘Ik denk dat de wagens naar het oosten gaan. Misschien helemaal tot aan de Rug van de Wereld. Misschien komen we langs een stedding en blijven er een poosje.’

‘Er komen nooit problemen de stedding binnen,’ beaamde Elyas. ‘Maar de Ogier staan niet echt open voor vreemdelingen.’

‘Iedereen staar open voor het Trekkende Volk,’ zei Raen en hij grinnikte. ‘Bovendien hebben zelfs Ogier kapotte potten en pannen. Kom, laten we ontbijten en erover praten.’

‘Geen tijd,’ zei Elyas. ‘Wij gaan ook verder vandaag. Zo gauw mogelijk; het lijkt of dit een dag voor reizen is.’

Raen probeerde hem over te halen om ten minste nog lang genoeg te blijven om wat te eten en Ila, die samen met Egwene uit de wagen kwam, deed hetzelfde, maar minder vasthoudend dan haar echtgenoot. Ze zei wel de juiste woorden, maar haar beleefdheid was afgemeten en het was overduidelijk dat ze blij zou zijn Elyas’ rug te zien, hoewel ze het jammer vond dat ze die van Egwene dan ook zou zien.

Egwene merkte de spijtige zijdelingse blikken van Ila niet op. Ze vroeg wat er aan de hand was en Perijn bereidde zich erop voor te horen dat ze bij de Tuatha’an wilde blijven, maar toen Elyas het uitlegde, knikte ze slechts nadenkend en haastte zich de wagen in om haar spullen te halen.

Eindelijk gaf Raen het met opgestoken handen op. ‘Goed dan. Ik kan me niet herinneren dat ik ooit een bezoeker zonder afscheidsfeest heb laten vertrekken, maar...’ Onzeker richtte hij zijn blik weer op de hemel. ‘Nou, wij moeren zelf ook vroeg vertrekken, denk ik. Misschien eten we wat tijdens de trek. Maar laat iedereen tenminste afscheid van jullie nemen.’

Elyas wilde bezwaren opperen, maar Raen haastte zich al van wagen tot wagen, bonzend op deuren waarachter niemand wakker was. Tegen de tijd dat een Trekker Bela voorleidde, waren alle kampbewoners in hun mooiste en felste kleren toegestroomd, een kleurenfeest waarnaast de rood-gele wagen van Ila en Raen haast grauw leek. De grote honden zwierven met hun tong uit hun bek tussen de mensen rond en zochten iemand die achter hun oren wilde krabbelen, terwijl Perijn en de anderen pijnlijke handen en ruggen kregen van het handen schudden en omarmen. De meisjes die iedere nacht hadden gedanst, waren niet tevreden met slechts een handje, en hun omhelzingen lieten Perijn plotseling wensen dat hij helemaal niet weg hoefde – tot hij zich herinnerde hoeveel anderen toekeken, en toen paste de kleur van zijn gezicht volmaakt bij Raens wagen.

Aram trok Egwene wat opzij. Perijn kon door de herrie van het afscheid niet horen wat hij tegen haar zei, maar ze bleef haar hoofd schudden, eerst langzaam, vervolgens meer vastbesloten toen hij smekend begon te gebaren. Zijn gezicht veranderde van smekend in ruziënd, maar ze bleef koppig haar hoofd schudden. Uiteindelijk werd Egwene gered door Ila, die enkele scherpe opmerkingen maakte tegen haar kleinzoon. Nijdig liep Aram weg en liet de rest van het afscheid voor wat het was. Ila zag hem weglopen, aarzelde en wilde hem terugroepen. Zij is ook opgelucht. Opgelucht dat hij niet met ons, met Egwene mee wil.

Toen hij elke hand minstens eenmaal had geschud en ieder meisje minstens tweemaal had omhelsd, ging het Volk wat achteruit, waardoor er een kleine open plek ontstond rond Raen en Ila en de drie bezoekers.

‘Jullie kwamen in vrede,’ zong Raen, formeel buigend met zijn handen op zijn borst. ‘Ga nu in vrede. Altijd zullen onze vuren u in vrede verwelkomen. De Weg van het Blad is vrede.’

‘Vrede zij altijd met u,’ antwoordde Elyas, ‘en met heel het Volk.’ Hij aarzelde en voegde er toen aan toe: ‘Ik zal het lied vinden of een ander zal het lied vinden, maar het lied zal worden gezongen, dit jaar of in een komend jaar. Zoals het eenmaal was, zo zal het weer zijn, een wereld zonder einde.’

Raen stond verrast met zijn ogen te knipperen en Ila leek helemaal van haar stuk gebracht, maar alle andere Tuatha’an mompelden als antwoord: ‘Wereld zonder einde. Wereld en tijd zonder einde.’ Raen en zijn vrouw zeiden het de anderen gehaast na.

Toen was het echt tijd om te gaan. De laatste groeten, de laatste raadgevingen om op te passen, de laatste glimlachjes en knipoogjes en toen liepen ze het kamp uit. Raen begeleidde hen tot aan de laatste rij bomen en een stel honden liep stoeiend met hem mee.

‘Echt, oude vriend, je moet heel goed oppassen. Deze dag... Er is slechtheid los in de wereld, vrees ik, en hoe je je ook voordoet, je bent niet zo gemeen of het kan je verslinden.’

‘Vrede zij met je,’ zei Elyas.

‘En met jou,’ zei Raen bedroefd.

Toen Raen weg was, keek Elyas korzelig naar de Emondsvelders, die hem aangaapten. ‘Ik geloof dus niet in hun stomme lied,’ gromde hij.

‘Geen reden om hen zich rot te laten voelen door hun ceremonie te verknoeien, of wel? Ik heb jullie gezegd dat ze soms prijs stellen op ceremonies.’

‘Natuurlijk,’ zei Egwene zacht. ‘Helemaal geen reden.’ Elyas wendde zich in zichzelf mopperend af.

Vlek, Wind en Springer kwamen Elyas begroeten, niet rondspringend als de honden, maar een waardige ontmoeting van gelijken. Perijn ving op wat er tussen hen werd uitgewisseld. Brandende ogen. Pijn. Hartsvanger. Dood. Hartsvanger. Perijn wist waarover ze het hadden. De Duistere. Ze vertelden over zijn droom. Hun droom. Hij huiverde toen de wolven vooruitsprongen om de weg te verkennen. Het was Egwenes beurt om op Bela te rijden en hij liep naast haar. Elyas leidde als gewoonlijk, met een gestage, afstand vretende pas.

Perijn wilde niet aan zijn dromen denken. Hij had gedacht dat de wolven ze veilig hadden gemaakt. Niet helemaal. Aanvaard het. Heel je hart. Heel je geest. Je vecht er nog tegen. Alleen als je het geheel aanvaardt.

Hij dwong de wolven uit zijn gedachten en was daar zelf door verrast. Hij had niet geweten dat hij dat kon. Hij besloot ze niet meer toe te laten. Zelfs niet in je dromen? Hij wist niet of deze gedachte van hem of van hen was.

Egwene droeg nog steeds de ketting van blauwe kralen die Aram haar had gegeven en een klein twijgje van iets met kleine helderrode blaadjes in haar haren, een ander geschenk van de jonge Tuatha’an. Perijn wist zeker dat Aram had geprobeerd haar over te halen om bij het Trekkende Volk te blijven. Hij was blij dat ze niet had toegegeven, maar hij wilde dat ze niet zo innig aan die kralen voelde.

Ten slotte zei hij: ‘Waar hebben jij en Ila toch al die tijd over gepraat? Als je niet aan het dansen was met die langbenige kerel, was je met haar aan het praten, alsof jullie het over een of ander geheim hadden.’

‘Ila gaf me raad over hoe je een vrouw moet zijn,’ antwoordde Egwene afwezig. Hij begon te lachen en ze wierp hem een donkere, gevaarlijke blik toe die hij niet zag.

‘Raad! Niemand vertelt ons hoe we mannen moeten zijn. We zijn het gewoon.’

‘En daardoor komt het,’ zei Egwene, ‘dat jullie het zo slecht doen.’

Voor hen begon Elyas kakelend te lachen.

28

Sporen in lucht

Nynaeve staarde verwonderd naar wat voor hen over de rivier lag. De Witte Brug glom melkachtig in het zonlicht. Weer een legende, dacht ze en ze keek even naar de zwaardhand en de Aes Sedai die vlak voor haar reden. Weer een legende en het lijkt hen niet eens op te vallen. Ze besloot niet te staren als zij keken. Ze zullen me uitlachen als ze me als een boerenmeid naar die brug zien gapen. Het drietal reed in de stilte naar de befaamde Witte Brug.

Sinds die ochtend na Shadar Logoth, toen ze Moiraine en Lan op de oever van de Arinelle had gevonden, hadden zij en de Aes Sedai niet echt meer gepraat. Er was natuurlijk wel iets gezegd, maar voor zover Nynaeve het kon beoordelen, was dat niet echt iets belangrijks. Moiraine had bijvoorbeeld gepoogd haar over te halen naar Tar Valon te komen. Tar Valon. Ze zou erheen gaan, als het moest, en daar oefenen, maar niet om de reden die de Aes Sedai dacht. Als Moiraine Egwene en de jongens in het ongeluk had gestort...

Een enkele keer merkte Nynaeve dat ze tegen haar zin zat te denken aan wat een Wijsheid met de Ene Kracht kon doen. Maar telkens als het tot haar doordrong wat ze in haar hoofd had, schroeide een flits boosheid het weg. De Kracht was iets smerigs. Ze wilde er niets mee te maken hebben. Tenzij ze moest.

Dat vervloekte mens wilde alleen met haar over Tar Valon en haar opleiding praten. Moiraine wilde haar niets vertellen! Het was niet alsof ze er zoveel van wilde weten- Ze herinnerde zich dat ze nadrukkelijk had gevraagd: ‘Hoe denkt u hen te vinden?’

‘Zoals ik je heb gezegd,’ antwoordde Moiraine zonder de moeite te nemen haar aan te kijken, ‘zal ik het weten wanneer ik in de buurt ben van de twee die hun munten zijn kwijtgeraakt.’ Het was niet de eerste keer dat Nynaeve het had gevraagd, maar de stem van de Aes Sedai was als een stille vijver die weigerde te rimpelen, hoeveel stenen Nynaeve er ook in wierp. Iedere keer dat ze hem hoorde, bracht die stem het bloed van de Wijsheid aan het koken. Moiraine praatte verder alsof ze Nynaeves ogen niet op haar rug voelde branden. Nynaeve wist dat ze dat moest voelen, zo fel keek ze naar die rug.

‘Hoe langer het duurt, hoe dichter ik in de buurt moet komen, maar ik zal het weten. Wat degene betreft die zijn munt nog heeft; zolang die in zijn bezit is, kan ik hem zonodig over de halve wereld volgen.’

‘En dan? Wat zijn uw plannen als u ze hebt gevonden, Aes Sedai?’

Ze geloofde geen moment dat de Aes Sedai er zo op gebrand zou zijn om hen te vinden als ze geen plannen had.

‘Tar Valon, Wijsheid.’

‘Tar Valon, Tar Valon. Dat is het enige dat u steeds zegt, en ik word...’

‘Een deel van de lessen die je in Tar Valon zult ontvangen, Wijsheid, zal je leren je luimen te beheersen. Je kunt niets met de Ene Kracht doen als je je geest niet beheerst.’ Nynaeve wilde wat terugzeggen, maar de Aes Sedai richtte zich tot Lan. ‘Lan, ik moet even met je praten.’

De twee hielden hun hoofden bij elkaar en Nynaeve bleef achter met een stuurs gezicht, dat ze eigenlijk verafschuwde. Ze keek te vaak zo wanneer de Aes Sedai haar vragen handig naar een ander onderwerp leidde, met gemak haar valletjes in het gesprek ontweek of haar uitroepen negeerde tot die in stilte eindigden. Daardoor voelde ze zich net een meisje dat op malligheid was betrapt door iemand van de vrouwenkring. Dat was een gevoel waar Nynaeve niet aan gewend was en de kalme glimlach op Moiraines gezicht verergerde het alleen maar.

Bestond er maar een manier om dat mens kwijt te raken. Lan alleen zou veel beter zijn – een zwaardhand zou in staat zijn te doen wat nodig was, zei ze snel tegen zichzelf toen ze voelde hoe ze opeens een blos voelde opkomen; alleen daarom – maar de een was er vanwege de ander.

En toch maakte Lan haar nog woedender dan Moiraine. Ze kon maar niet begrijpen hoe het hem zo gemakkelijk lukte haar het bloed onder de nagels vandaan te halen. Hij zei zelden iets – soms nog geen tien woorden per dag – en hij mengde zich nooit in een van de... twistgesprekken met Moiraine. Hij reed vaak alleen weg om het land te verkennen, maar ook als hij er wel was, reed hij een beetje apart en hield hen beiden in de gaten alsof hij naar een duel keek. Nynaeve wilde dat hij ermee ophield. Als dit een duel was, dan had ze nog geen punt gewonnen, en Moiraine leek niet eens te beseffen dat ze in gevecht was. Nynaeve had geen behoefte aan zijn koele blauwe ogen, zelfs niet aan een zwijgend gehoor.

Zo was het de hele reis gegaan, voor het grootste deel althans. Stil, behalve als ze haar drift niet kon bedwingen, en als ze schreeuwde, leek het geluid van haar stem soms de stilte te verpulveren als brekend glas. Het land zelf was stil, alsof de wereld lag te wachten tot ze op adem was gekomen. De wind huilde door de bomen, maar voor de rest was alles stil. De wind leek ook ver weg, zelfs als hij door haar mantel heen sneed.

Aanvankelijk was de stilte rustgevend na alles wat er was gebeurd. Het leek wel of ze na Winternacht geen moment rust meer had gekend. Tegen het einde van haar eerste dag alleen met de Aes Sedai en de zwaardhand keek ze echter telkens om en zat ze in haar zadel te schuiven alsof er midden op haar rug een onbereikbare jeukplek zat. De stilte leek net kristal dat gedoemd was om in scherven te vallen, en het wachten op het eerste barstje maakte haar prikkelbaar.

Het drukte ook op Moiraine en Lan, hoe onverstoorbaar ze er ook uitzagen. Ze besefte algauw dat onder hun kalme uiterlijk de spanning uur na uur toenam, als klokveren die tot het uiterste waren opgewonden. Moiraine scheen naar dingen te luisteren die er niet waren en wat ze hoorde, veroorzaakte een rimpel in haar voorhoofd. Lan bekeek het woud en het water alsof de bladerloze bomen en het brede trage water iets zouden verraden van vallen of hinderlagen die hen wachtten.

Een deel van haar was blij dat zij niet de enige was die dat wachten-op-de-rand-van-het-gebeuren voelde, maar als dat hen allemaal beïnvloedde, betekende het dat het echt was; en een ander deel wilde niets liever dan dat het gewoon verbeelding was. Iets ervan prikkelde de hoeken van haar geest, zoals wanneer ze naar de wind luisterde, maar ze wist dat dat iets te maken had met de Ene Kracht en ze kon zich er niet toe brengen die rimpels aan de rand van haar gedachten te onderzoeken.

‘Het is niets,’ zei Lan kalm toen ze ernaar vroeg. Hij keek haar daarbij niet aan; zijn ogen hielden nooit op met rondspeuren. In tegenspraak met wat hij had gezegd, voegde hij er toen aan toe: ‘Je zou moeten teruggaan naar je Tweewater, zodra we in Wittebrug komen en de Caemlinweg oprijden. Het is hier te gevaarlijk, maar niets zal proberen jou tegen te houden als je teruggaat.’ Het was de langste toespraak die hij de hele dag had gehouden.

‘Ze is een deel van het Patroon, Lan,’ zei Moiraine berispend. Haar blik was ook naar elders gericht. ‘Het is de Duistere, Nynaeve. De storm is van ons weggetrokken... voorlopig tenminste.’ Ze hief haar hand alsof ze de lucht voelde en veegde die toen onbewust aan haar gewaad af, alsof ze iets smerigs had aangeraakt. ‘Hij kijkt echter nog steeds toe,’ zuchtte ze, ‘en zijn blik is sterker. Niet op ons maar op de wereld gericht. Hoe lang nog, voor hij sterk genoeg is om...’

Nynaeve lier haar schouders zakken; opeens kon ze haast voelen hoe iemand naar haar rug keek. Dit was nou een uitleg die ze liever niet van de Aes Sedai had gekregen.

Lan verkende hun weg langs de rivier, maar waar hij eerder de weg had gekozen, deed nu Moiraine het, even zeker alsof ze een onzichtbaar spoor volgde, voetafdrukken in lucht, de geur van de herinnering. Lan onderzocht alleen het pad dat ze wilde gaan, om te zien of dat veilig was. Nynaeve had het gevoel dat zelfs als hij zei dat het niet veilig was, Moiraine toch die weg zou kiezen. En hij zou ook gaan, dat wist ze zeker. Verder langs de rivier tot...

Met een schok keerde ze terug uit haar gedachten. Ze stonden aan de voet van de Witte Brug. De bleke boog glansde in het zonlicht, een melkachtig spinnenweb, te teer om hoog boven de Arinelle te blijven staan. Het gewicht van een mens kon het laten instorten, laat staan dat van een paard. Het zou zeker elk ogenblik door zijn eigen gewicht omlaag komen.

Moiraine en Lan reden onbezorgd over de glanzend witte oprit van de brug, met kletterende hoeven. Het klonk niet als staal op glas, maar als staal op staal. Het oppervlak van de brug leek even glad als glas, maar de paarden stapten er stevig en zeker overheen.

Nynaeve dwong zich hen te volgen, maar bij de eerste pas verwachtte ze al half dat het hele bouwsel onder hen in scherven zou vallen. Als kant van glas was gemaakt, zou het er zo uitzien.

Pas toen ze bijna de hele brug over waren, viel haar een branderige geur in de lucht op. Even later zag ze het. Rond het plein aan het begin van de Witte Brug was een handvol gebouwen veranderd in een massa zwartgeblakerde balken waaruit nog rookpluimen omhoog kringelden. Mannen in slecht passende rode uniformen en roestige wapenrustingen hielden de wacht in de straten, maar ze liepen snel, alsof ze bang waren echt iets te zien, en keken voortdurend om. Stadsmensen, de weinigen die buiten waren, renden voorovergebogen rond alsof ze door iets werden achtervolgd.

Lan keek zelfs voor zijn doen grimmig en mensen liepen met een wijde boog om hen drieën heen, ook de soldaten. De zwaardhand snoof de lucht op en grimaste, terwijl hij binnensmonds bromde. Het verbaasde Nynaeve niet, met die sterke stank van verbranding.

‘Het Rad weeft zoals het Rad wil,’ mompelde Moiraine. ‘Geen oog kan het Patroon zien tot het is geweven.’

Het volgende moment was ze van Aldieb gegleden en stond ze te praten met de stadsmensen. Ze stelde geen vragen, maar toonde haar medelijden en tot Nynaeves verbazing leek dat oprecht. Mensen die schuw van Lan wegliepen, klaar om zich van elke vreemdeling weg te haasten, bleven staan om met Moiraine te praten. Ze leken er zelf van te schrikken, maar na een tijdje kwamen ze los, door Moiraines heldere blik en sussende stem. De ogen van de Aes Sedai leken de pijn van de mensen te delen, mee te voelen met hun verwarring, en de tongen raakten los.

Toch logen de meesten. Sommigen ontkenden dat er moeilijkheden waren geweest. Helemaal geen moeilijkheden. Moiraine had het over de verbrande gebouwen rond het plein. Alles was in orde, hielden ze vol en ze staarden langs alles wat ze niet wilden zien.

Een dikke man sprak met een lege hartelijkheid, maar zijn wangen trilden bij ieder geluid achter hem. Met een grijns die steeds weggleed, beweerde hij dat een omgevallen lamp een brand had veroorzaakt die door de wind was aangewakkerd voor ze iets hadden kunnen doen. Een blik op het plein liet Nynaeve zien dat geen enkele uitgebrande puinhoop naast een andere stond.

Er waren bijna evenveel verschillende verhalen als er mensen waren. Enkele vrouwen begonnen samenzweerderig zachter te praten. De waarheid was dat een man ergens in de stad met de Ene Kracht had gespeeld. Het werd tijd de Aes Sedai erbij te halen, iets wat volgens hen allang had moeten gebeuren, en het maakte niet uit wat de mannen over Tar Valon zeiden. Laat de Rode Ajah de zaak maar rechtzetten, zo zeiden ze.

Een man beweerde dat het een aanval van bandieten was geweest en weer een ander had het over een oproer van Duistervrienden. ‘Die mensen die de valse Draak gaan zien, weet u,’ zei hij op vertrouwelijke en zachte toon. ‘De stad is er vol van. Allemaal Duistervrienden.’

Weer anderen hadden het over moeilijkheden – ze waren heel vaag over het soort – die met een boot de rivier waren afgezakt.

‘We hebben het ze ingepeperd,’ mompelde een man met een spits gezicht die zenuwachtig in zijn handen stond te wrijven. ‘Laten ze dat soort dingen maar in de Grenslanden houden, waar ze thuishoren. We zijn naar de haven getrokken en...’ Hij zweeg zo plotseling dat zijn mond letterlijk dichtklapte. Zonder verder iets te zeggen, schoot hij weg, omkijkend alsof hij dacht dat ze hem zouden achtervolgen. De boot was ontkomen – dat werd uiteindelijk, uit opmerkingen van anderen, wel duidelijk. Men had de meertouwen gekapt terwijl er een menigte de kade opstroomde, en dat was gisteren gebeurd. Nynaeve vroeg zich af of Egwene en de jongens aan boord waren. Een vrouw zei dat er een speelman aan boord was geweest. Als dat Thom Merrilin was geweest...

Nynaeve probeerde haar theorie uit op Moiraine, dat de Emondsvelders misschien met de boot waren gevlucht. De Aes Sedai luisterde, geduldig knikkend tot ze was uitgesproken.

‘Misschien,’ zei Moiraine, maar het klonk weifelend.

Op het plein stond nog een herberg overeind. De gelagkamer was in tweeën gedeeld door een schouderhoge muur. Moiraine bleef staan toen ze de herberg binnenging en tastte met haar hand de lucht af. Ze glimlachte om wat het ook was dat ze voelde, maar ze wilde er op dat moment niets over zeggen.

Ze aten hun maal in een stilte die niet alleen aan hun tafel te vinden was, maar in de hele gelagkamer hing. De paar mensen die er aten, hielden zich alleen bezig met hun eigen bord en gedachten. De herbergier die met een hoekje van zijn voorschoot de tafels afveegde, stond voortdurend in zichzelf te mompelen, maar zo zacht dat niemand kon verstaan wat hij zei. Nynaeve dacht dat het niet prettig slapen zou zijn in de herberg; zelfs de lucht was zwaar van angst.

Toen ze klaar waren en hun met de laatste broodkorstjes schoongeveegde borden wegschoven, verscheen er in de deuropening een soldaat in een rood uniform. Nynaeve dacht dat hij er schitterend uitzag, met zijn piekhelm en zijn gepoetste borstkuras, totdat hij zich vlak achter de deur posteerde, met een hand op het gevest van zijn zwaard en een ferme blik op zijn gezicht, terwijl hij met een vinger zijn te strakke kraag war losser probeerde te maken. Het deed haar denken aan Gen Buin die zich probeerde te gedragen als een dorpsraadsman.

Lan wierp een enkele blik op hem en snoof: ‘Burgerwacht. Nutteloos.’

De soldaat keek het vertrek rond en zijn ogen bleven op hen rusten. Hij aarzelde, haalde toen diep adem en stampte naar hen toe om te vragen – alles gehaast – wie zij waren, wat voor zaken zij in Wittebrug te doen hadden en hoe lang ze van plan waren te blijven.

‘We gaan weg zodra ik mijn bier opheb,’ zei Lan. Hij nam nog een langzame teug voor hij opkeek naar de soldaat. ‘Het Licht verlichte de goede koningin Morgase.’

De man deed zijn mond open, keek toen goed in Lans ogen en stapte achteruit. Hij beheerste zich meteen weer, met een blik op Moiraine en Nynaeve. Heel even dacht Nynaeve dat hij iets stoms ging doen om geen lafaard te lijken in de ogen van twee vrouwen. Zij had de ervaring dat mannen vaak zo idioot deden. Maar er was te veel gebeurd in Wittebrug; er was te veel onzekerheid losgekomen uit de diepste diepten van de menselijke geest. De burgerwacht keek weer naar Lan en bedacht zich. De harde lijnen van Lans gezicht toonden niets, maar erin stonden wel twee koude blauwe ogen. Zo koud.

De burgerwacht besloot kort te knikken. ‘Zorg dat jullie dat doen. Er zijn deze dagen te veel vreemdelingen in de buurt die de vrede van de koningin verstoren.’ Hij draaide zich op zijn hakken om, stampte weer naar buiten en oefende ondertussen zijn strenge blik. Geen van de stadsmensen leek iets te merken.

‘Waar gaan we heen?’ vroeg Nynaeve aan de zwaardhand. De stemming in het vertrek maakte dat ze zachtjes praatte, maar ze zorgde er wel voor dat haar stem vastberaden klonk. ‘De boot achterna?’ Lan keek Moiraine aan, die kort haar hoofd schudde en zei: ‘Eerst moet ik diegene vinden die ik zeker kan vinden en momenteel is hij ergens ten noorden van ons. Ik denk in ieder geval niet dat de andere twee met de boot meegingen.’ Een klein tevreden glimlachje speelde rond haar lippen. ‘Ze zijn in dit vertrek geweest, mogelijk gisteren, op zijn hoogst eergisteren. Bang, maar ze zijn levend weggekomen. Het spoor zou zonder dat sterke gevoel niet zo lang zijn blijven hangen.’

‘Welke twee?’ Nynaeve leunde gespannen over de tafel. ‘Weet u wie?’

De Aes Sedai schudde ontkennend haar hoofd, een haast onmerkbare beweging, en Nynaeve ging weer rechtzitten. ‘Als zij op zijn hoogst maar twee dagen voorliggen, waarom gaan we dan niet eerst achter hen aan?’

‘Ik weet dat ze hier zijn geweest,’ zei Moiraine met die onverdraaglijk kalme stem, ‘maar behalve dat kan ik niet zeggen in welke richting ze gingen. Ik vertrouw erop dat ze slim genoeg waren om naar het oosten te gaan, naar Caemlin, maar ik weet het niet zeker en zonder hun munten zal ik pas weten waar ze zijn als ik ze op een halve span of zo genaderd ben. In twee dagen kunnen ze twintig span hebben afgelegd, of veertig, in welke richting ze door vrees gedreven ook gegaan zijn, en bang waren ze zeker toen ze hier weggingen.’

‘Maar...’

‘Wijsheid, hoe bang ze ook waren, in welke richting ze ook gevlucht zijn, uiteindelijk zullen ze weer aan Caemlin denken en daar zal ik ze dus vinden. Maar ik ga nu eerst degene helpen die ik kan vinden.’

Nynaeve wilde weer wat zeggen, maar Lan onderbrak haar. ‘Ze hadden reden om bang te zijn.’ Hij keek rond en fluisterde: ‘Er was een Halfman hier.’ Hij grimaste zoals hij op het plein had gedaan. ‘Ik kan hem nog steeds overal ruiken.’

Moiraine zuchtte. ‘Ik blijf hopen tot ik weet dat er geen hoop meer is. Ik weiger te geloven dat de Duistere zo gemakkelijk kan winnen. Ik zal ze alle drie gezond en wel terugvinden. Ik moet dat geloven.’

‘Ik wil de jongens ook vinden,’ zei Nynaeve, ‘maar hoe staat het met Egwene? U noemt haar nooit en u negeert me als ik ernaar vraag. Ik dacht dat u haar mee zou nemen naar – ze keek rond naar de andere tafels en praatte zachter – naar Tar Valon.’

De Aes Sedai bestudeerde even het tafelblad voor ze haar ogen opsloeg naar Nynaeve en toen ze dat deed, schoof Nynaeve achteruit voor die laaiende ogen. Toen rechtte ze haar rug en nam haar eigen boosheid toe, maar voor ze iets kon zeggen, zei de Aes Sedai koud:

‘Ik hoop Egwene ook gezond en wel te vinden. Jonge vrouwen met zoveel kundigheid geef ik niet gemakkelijk op als ik ze eenmaal heb gevonden. Maar het zal zijn zoals het Rad weeft.’

Nynaeve voelde een koude prop onder in haar maag. Ben ik een van die jonge vrouwen die je niet op zult geven? Dat zullen we nog wel eens zien, Aes Sedai. Het Licht verbrande je, dat zullen we nog wel eens zien!

In stilte dronken ze hun mokken leeg en in stilte reden ze de poorten door, de Caemlinweg op. Moiraines ogen zochten in het noordoosten de kim af. Achter hen verdween de rook van Wittebrug.

29

Ogen zonder mededogen

Elyas joeg met een snelheid over de bruine grasvlakte alsof hij de tijd probeerde terug te winnen die ze bij het Trekkende Volk hadden verspeeld. Hij zette er zo stevig de pas in naar het zuiden dat zelfs Bela dankbaar was toen ze stopten in de vrijwel zwarte avondschemer. Ondanks zijn wens om voort te maken nam hij toch voorzorgen die hij eerder niet had genomen, s Nachts brandde er alleen een vuur als er dood hout voorhanden was. Ze mochten nog geen twijgje van een levende boom afbreken. Het vuur dat hij aanlegde, was klein en lag altijd in een zorgvuldig gegraven kuil onder een keurig weggesneden plag grond verborgen. Meteen na het eten begroef hij de sintels en legde de plag terug. Voor ze in de grijze ochtendschemer vertrokken, ging hij duim voor duim de kampplaats na om zich ervan te verzekeren dat aan niets te zien was dat er ooit mensen waren geweest. Hij zette zelfs omgevallen stenen overeind en richtte omgebogen plantenstengels weer op. Hij deed het snel, het duurde nooit langer dan een paar minuten, maar ze gingen pas weg als hij tevreden was.

Perijn dacht niet dat die voorzorgsmaatregelen veel tegen dromen konden helpen, maar toen hij eraan begon te denken waar ze dan wel tegen hielpen, wilde hij dat het maar dromen waren. De eerste keer vroeg Egwene bezorgd of de Trolloks er weer waren, maar Elyas schudde slechts zijn hoofd en zei hen toen weer op te schieten. Perijn zei niets. Hij wist dat er geen Trolloks in de buurt waren; de wolven roken slechts gras en bomen en kleine dieren. Het was niet de angst voor Trolloks die hen voortdreef, het was de vrees voor iets wat zelfs Elyas niet kon benoemen. De wolven hadden geen idee wat het was, maar ze voelden de gespannen behoedzaamheid van Elyas en begonnen te speuren alsof het gevaar hen op de hielen zat of achter de volgende helling in een hinderlaag lag te wachten.

Het land ging over in lange golvingen, te laag om heuvels te worden genoemd, die dwars op hun weg lagen. Een tapijt van taai gras, nog steeds winterkaal en vol spichtig onkruid, strekte zich voor hen uit, rimpelend in een wind die honderden spannen lang geen enkele hindernis ontmoette. De groepjes bomen stonden verder uit elkaar. De zon kwam traag en zonder warmte op.

Tussen de golvende graslanden volgde Elyas zo veel mogelijk de laagten van het land en hij vermeed als het kon de toppen. Hij praatte zelden en als hij het deed...

‘Weten jullie hoe lang dit duurt, rond iedere vervloekte molshoop als deze hier te trekken? Bloed en as! Zo wordt het midzomer voor ik jullie bij je einddoel heb. Nee, we kunnen niet gewoon rechtdoor gaan! Hoe vaak moet ik je dat nog zeggen? jullie hebben geen idee, nog niet het flauwste, hoe goed iemand te zien is op een heuveltop in een streek als deze. Drakenvuur; we gaan vaker terug en opzij als naar voren. Kronkelen als een slang. Ik kan met gebonden voeten sneller vooruitkomen. Nou, blijven jullie me aangapen of komen jullie mee?’

Perijn wisselde een blik met Egwene. Ze stak haar tong uit naar de rug van Elyas. Geen van beiden zei iets. Die ene keer dat Egwene had geprotesteerd dat Elyas juist degene was die rond de heuvels wilde trekken en hun dus niet de schuld moest geven, hield hij een toespraak over hoe ver geluid droeg. Hij bulderde zo hard over zijn schouder dat het een span verder gehoord kon worden. Onderwijl minderde hij geen enkel ogenblik vaart.

Of hij aan het praten was of niet, voortdurend zochten zijn ogen de omgeving af, en soms keek hij strak naar één plek alsof er nog iets meer te zien was dan het grove gras onder hun voeten. Misschien zag hij iets, maar Perijn zag het niet en de wolven evenmin. Op het voorhoofd van Elyas tekenden zich nog meer rimpels af, maar hij wilde niets uitleggen, niet waarom ze zich moesten haasten en niet voor welke jagers hij bang was.

Soms voerde hun weg over een langere helling dan gebruikelijk, die zich vele spannen naar het oosten of westen uitstrekte. Zelfs Elyas moest bekennen dat ze veel te ver van hun pad zouden raken als ze eromheen trokken. Maar hij liet ze die helling niet simpel oversteken. Ze moesten aan de voet van de helling wachten en hij kroop dan op zijn buik naar de top en tuurde er dan behoedzaam overheen, alsof de wolven niet kort daarvoor het land al hadden verkend. Terwijl ze daar in de diepte stonden, leken de minuten uren te duren en omdat ze niet wisten waarom ze moesten wachten, voelden ze zich nog ongemakkelijker. Egwene zat op haar lip te kauwen en liet onbewust de kralen van Aram door haar vingers glijden. Perijn wachtte geduldig. Hij was misselijk en zijn maag was verkrampt, maar het lukte hem zijn gezicht kalm en beheerst te houden en het beroerde gevoel voor anderen te verbergen.

De wolven zullen wel waarschuwen bij gevaar. Het zou heerlijk zijn als ze weggingen, als ze gewoon verdwenen, maar op dit moment... op dit moment zullen ze waarschuwen, Waar kijkt hij naar uit? Wat?

Nadat Elyas lang had rondgespeurd, waarbij alleen zijn ogen boven de top uit kwamen, volgde steeds zijn gebaar om naar boven te komen. Iedere keer was het terrein voor hen vrij – totdat ze weer voor een hoogte stonden waar ze niet omheen konden. Bij de derde hoogte kwam Perijns maag in opstand. Een zure druk steeg in zijn keel op en hij wist dat hij zou gaan overgeven als hij vijf minuten stilstond, ‘Ik...’ Hij slikte, ik ga mee.’

‘Blijf vlak bij de grond,’ was alles wat Elyas opmerkte.

Zodra hij dat zei, sprong Egwene van Bela af.

De man in het bont duwde zijn muts wat naar voren en keek haar vanonder de rand aan. ‘Denk je dat je die merrie kunt laten kruipen?’ zei hij droogjes.

Haar mond maakte bewegingen, maar ze zei niets. Ten slotte haalde ze haar schouders op en Elyas wendde zich af zonder nog iets te zeggen en begon de flauwe helling op te klimmen. Perijn haastte zich achter hem aan.

Ruimschoots voor de top maakte Elyas een gebaar van ‘liggen’ en gaf zelf het voorbeeld, waarna hij de laatste passen omhoog kronkelde. Perijn liet zich op zijn buik vallen.

Bovenaan zette Elyas zijn muts af voor hij heel, heel langzaam zijn hoofd optilde. Toen hij door een pol doornig onkruid tuurde, zag Perijn alleen hetzelfde golvende land dat achter hen lag. De helling voor hen was kaal, hoewel ongeveer honderd pas naar het zuiden enkele bomen in de laagte groeiden, mogelijk een halve span ten zuiden van de top. De wolven waren er al doorheen getrokken en hadden geen Myrddraal of Trolloks geroken.

Naar het oosten en westen was het land hetzelfde voor zover Perijn het kon bekijken: golvend grasland niet hier en daar een groepje bomen. Er bewoog niets. De wolven waren ruim tien span verderop en niet te zien; op die afstand kon hij ze amper voelen. Toen ze hier waren langsgekomen, hadden ze niets gezien. Waar kijkt bij dan naar uit? Er is daar niets.

‘We verknoeien onze tijd,’ zei hij en hij wilde opstaan, toen een vlucht raven opvloog uit het bosje voor hen; vijftig, honderd zwarte vogels vlogen in kringen de hemel in. Hij bevroor op zijn hurken toen ze rond de bomen draaiden. De ogen van de Duistere! Hebben ze me gezien? Zweet druppelde van zijn gezicht.

Alsof dezelfde gedachte in al die kleine koppen tegelijk opkwam, zwenkte iedere raaf scherp dezelfde richting uit. Zuid. De vogels verdwenen over de volgende heuvel en daalden neer. Een andere groep bomen, meer naar het oosten, braakte nog meer raven uit. De zwarte massa draaide tweemaal rond en vloog ook naar het zuiden. Bevend liet Perijn zich langzaam op de grond zakken. Hij probeerde iets te zeggen, maar zijn mond was te droog. Na enkele tellen wist hij wat speeksel te produceren. ‘Was u hier bang voor? Waarom hebt u niets gezegd? Waarom hebben de wolven ze niet gezien?’

‘Wolven kijken niet zo vaak omhoog naar bomen,’ gromde Elyas. ‘En nee, ik verwachtte dit niet. Ik heb het je gezegd, ik wist niet wat...’ Ver naar het westen steeg nog een zwarte wolk op uit een andere groep bomen en ook deze groep zwenkte zuidwaarts. Ze waren zo ver dat ze de afzonderlijke vogels niet konden onderscheiden. ‘Het is maar een kleine jacht, het Licht zij dank. Ze weten het niet. Zelfs na...’ Hij draaide zich om en zocht de weg af die ze waren gegaan. Perijn slikte. Zelfs na de droom niet, had Elyas bedoeld. ‘Niet groot?’ vroeg hij. ‘Bij ons thuis zie je in een heel jaar nog niet zoveel raven.’

Elyas schudde zijn hoofd, ‘in de Grenslanden heb ik vluchten gezien van duizenden raven. Niet zo vaak – er staat een beloning op elke raaf – maar het is voorgekomen.’ Hij zocht nog steeds het noorden af. ‘Wees nu stil.’

Toen voelde Perijn het: de inspanning om de wolven in de verte te bereiken. Elyas wilde dat Vlek en haar kornuiten niet langer het zuiden zouden verkennen, maar snel terugkwamen om het gebied achter hen te doorzoeken. Zijn ingevallen gezicht verstrakte, hol van de inspanning. De wolven waren zo ver weg dat Perijn ze zelfs niet eens meer kon voelen. Haast je. Houd de hemel in de gaten. Haast je.

Zwak ving Perijn het antwoord van ver uit het zuiden op. We komen eraan. Een beeld flitste door zijn hoofd – rennende wolven, snoeten die haastig door de lucht kliefden, rennend alsof er een bosbrand achter hen aan snelde, rennend – een flits en het was weer weg.

Elyas zakte in elkaar en haalde diep adem. Fronsend tuurde hij over de top, toen weer naar het noorden, waarbij hij binnensmonds iets mompelde.

‘U denkt dat er nog meer raven achter ons aan komen?’ vroeg Perijn.

‘Kan,’ zei Elyas vaag. ‘Soms doen ze het op die manier. Ik weet een plek, als we die voor het invallen van het donker maar kunnen bereiken. We moeten trouwens toch door tot het echt donker is, zelfs als we die plek niet halen, maar we kunnen het niet zo snel doen als ik zou willen. We kunnen het ons niet veroorloven te dicht bij de raven voor ons te komen. Maar als ze ook van achteren komen...’

‘Waarom tot het donker?’ wilde Perijn weten. ‘Wat voor plek? Een die ons tegen de raven zal beschermen?’

‘Veilig tegen de raven,’ zei Elyas, ‘maar te veel mensen weten ervan... Raven strijken ’s nachts in de bomen neer. We hoeven niet bang te zijn dat ze ons in het donker zullen vinden. Het Licht geve dat we ons alleen over raven zorgen hoeven te maken.’ Na nog een keer over de top te hebben gekeken, stond hij op en gebaarde Egwene met Bela naar boven te komen. ‘Maar het duurt nog lang voor het donker is. We moeten verder.’ Hij holde de helling af, waarbij hij met iedere pas nog net voorkwam dat hij viel. ‘Vooruit, bloedvuur!’

Perijn bewoog en volgde hem, half rennend, half glijdend. Egwene bereikte de top en zette Bela aan tot een draf. Toen ze hen zag, verscheen er een grijns van opluchting op haar gezicht. ‘Wat is er aan de hand?’ riep ze en ze leidde de ruige merrie naar Perijn.

‘Toen jullie zo verdwenen, dacht ik... Wat is er gebeurd?’

Perijn spaarde zijn adem tot ze bij hem was. Hij vertelde over de raven en de veilige plek van Elyas, maar het bleef een verward verhaal. Na een gesmoord ‘Raven!’ bleef ze hem met vragen bestoken, waar hij vaker niet dan wel op kon antwoorden. Hij was pas met haar klaar toen ze de volgende hoogte bereikten.

Gewoonlijk – als er aan hun reis nog iets gewoon genoemd kon worden – zouden ze om zo’n lage hoogte heen zijn getrokken, maar Elyas stond erop eerst het land te verkennen.

‘Jij wilt zomaar midden tussen hen in springen, jongen?’ was zijn zure opmerking.

Egwene staarde naar de top van de heuvel, likte haar lippen af alsof zij deze keer met Elyas mee wilde gaan, maar tegelijkertijd wilde blijven waar ze was. Elyas was de enige die niet aarzelde.

Perijn vroeg zich af of de raven ooit terugvlogen. Het zou wat zijn om tegelijk met een vlucht raven de top te bereiken.

Bovenaan tilde hij duim voor duim zijn hoofd op, tot hij net over de rand heen kon kijken. Hij slaakte een zucht van opluchting toen hij alleen in het westen een groepje bomen zag. Er was geen raaf te zien.

Opeens sprong er een vos onder de bomen uit en rende hard weg. Raven stroomden van de takken achter hem aan. Het fladderen van hun vleugels overstemde haast het wanhopige gejank van de vos. Een zwarte wervelwind dook neer en cirkelde om hem heen. De kaken van de vos hapten naar de raven, maar ze schoten toe en onaangeraakt weer weg, met natte, glimmende snavels. De vos dook weer tussen de bomen, zocht de veiligheid van zijn hol. Hij hinkte, met gebogen kop, zijn vacht donker van het bloed en de raven fladderden om hem heen, vlogen met meer en meer op hem af. De fladderende massa werd zo dicht dat hij de vos volledig aan het oog onttrok. Even plotseling als ze omlaag waren gedoken, vlogen de raven weer op, cirkelden rond en verdwenen over de volgende heuvel naar het zuiden. Een vormeloze hoop verscheurde vacht gaf aan wat de vos was geweest.

Perijn slikte diep. Licht! Dat kunnen ze ook met ons doen. Honderd raven. Ze kunnen...

‘Vooruit,’ grauwde Elyas, opspringend. Hij gebaarde naar Egwene dat ze moest komen en zonder op haar te wachten rende hij naar de bomen. ‘Vooruit, bloed en as!’ schreeuwde hij terwijl hij omkeek. ‘Vooruit!’

Egwene galoppeerde met Bela de top over en haalde ze in voor ze onder aan de helling waren. Er was geen tijd voor uitleg, maar haar ogen vielen meteen op de vos. Haar gezicht werd lijkbleek.

Elyas bereikte de bomen en keerde zich aan de rand om, terwijl hij hevig stond te zwaaien dat ze op moesten schieten. Perijn probeerde sneller te hollen en struikelde. Met maaiende armen wist hij nog net te voorkomen dat hij viel. Bloed en as! Ik ren zo hard ik kan!

Een achtergebleven raaf wiekte de bomen uit. Hij scheerde op hen af, krijste en draaide naar het zuiden. Perijn besefte dat hij al te laat was, maar graaide toch naar de slinger rond zijn middel. Hij probeerde nog steeds een steen uit zijn zak te wurmen toen de raaf opeens midden in de lucht ineenklapte en naar de grond dwarrelde. Zijn mond viel open en toen zag hij de slinger in Egwenes hand. Ze glimlachte hem onvast toe.

‘Sta daar niet je tenen te tellen!’ riep Elyas.

Geschrokken haastte Perijn zich onder de bomen en sprong toen opzij om niet onder de hoeven van Bela te komen.

Ver naar het westen, haast uit het zicht, leek een donkere mist in de lucht op te stijgen. Perijn voelde de wolven die kant op trekken, op weg naar het noorden. Hij voelde dat ze de raven zagen, links en rechts van hen, zonder dat ze inhielden. De donkere mist wervelde noordwaarts, alsof hij de wolven achtervolgde, maar brak opeens af en schoot weg naar het zuiden.

‘Denk je dat ze ons hebben gezien?’ vroeg Egwene. ‘We waren al tussen de bomen, niet? Op die afstand konden ze ons niet zien. Nee toch? Niet van zover.’

‘Wij zagen ze op die afstand,’ zei Elyas droog. Perijn bewoog ongerust en Egwene snakte naar adem. ‘Als ze ons hadden gezien,’ bromde Elyas, ‘zouden ze op ons zijn neergedoken, zoals bij die vos. Denk na, als je in leven wilt blijven. De angst zal je doden als je hem niet beheerst.’ Zijn doordringende blik hield elk van hen even vast. Ten slotte knikte hij. ‘Ze zijn nu verdwenen en dat moeten wij ook doen. Houd die slingers bij de hand. Kunnen van pas komen.’

Toen ze het bosje verlieten, liep Elyas schuin naar het westen, weg van het pad dat ze eerder hadden gevolgd. Perijns adem stokte in zijn keel; het was of ze die laatste vlucht raven gingen volgen. Elyas bleef onvermoeibaar doorgaan en ze konden alleen maar volgen. Elyas kende tenslotte een veilige plek. Ergens. Dat had hij gezegd.

Ze renden naar de volgende heuvel, wachtten tot de raven verder vlogen en gingen toen weer verder, wachtten, renden. Hun snelle reis vroeg in de ochtend was al vermoeiend geweest, maar dit onophoudelijke gejacht verzwakte iedereen snel, behalve Elyas. Perijns hart bonsde en als hij een paar minuten op een heuveltop kon liggen, snakte hij naar lucht, waarbij hij het speuren aan Elyas overliet. Bela stond bij iedere stop met gebogen hoofd luid door haar neusgaten te snuiven. Angst joeg hen voort en Perijn wist niet of ze die wel konden beheersen. Hij hoopte maar dat de wolven het hun zouden vertellen als er iets achter hen was, wat het ook mocht zijn.

Voor hen waren meer raven dan Perijn ooit nog hoopte te zien. Links en rechts vlogen grote groepen raven naar het zuiden. Tientallen keren bereikten ze de dekking van een groepje bomen of de magere beschutting van een helling, enkele ogenblikken voor er raven opvlogen. Een keer, toen de zon net voorbij haar hoogste punt was, moesten ze midden op een open stuk zo stil als standbeelden blijven staan, een halve span van hun volgende schuilplek verwijderd, terwijl in het oosten een honderdtal gevederde verspieders van de Duistere voorbij wiekten. Ondanks de wind stroomde het zweet over Perijns gezicht, tot het laatste zwarte beest een vlekje werd en verdween. Hij kon het aantal achterblijvers dat ze met hun slingers omlaaghaalden, niet meer bijhouden.

Hij zag meer dan genoeg bewijzen op het pad dat de raven hadden afgelegd om zijn angst te rechtvaardigen. Hij had misselijk en geboeid naar een konijn gekeken dat in stukken was gescheurd. De kop zonder ogen stond overeind terwijl de andere delen, poten en ingewanden, er in een slordige kring omheen lagen. Ook vogels waren tot vormloze verenhoopjes neergepikt. En nog twee vossen.

Hij herinnerde zich iets wat Lan had verteld. Alle schepsels van de Duistere hadden plezier in doden. De macht van de Duistere is de dood. En als de raven hen zagen? Meedogenloze ogen, glinsterend als zwarte kralen. Stekende snavels die rond hen warrelden. Naaldscherpe snavels die bloedend toesloegen. Honderd stuks. Of kunnen ze er nog meer van hun soort oproepen? Zijn ze misschien allemaal op jacht? Een misselijkmakend beeld kwam in zijn gedachten op. Een hoop raven zo hoog als een heuvel, krioelend als maden, vechtend om enkele bloederige resten.

Opeens werd het beeld weggevaagd door andere beelden, elk een ogenblik scherp, dan vervagend en overgaand in een ander beeld. De wolven waren in het noorden op raven gestoten. Krijsende vogels doken en schoten omhoog, wervelden in de lucht, terwijl hun snavels na iedere duik probeerden toe te steken. Happende wolven sprongen op en doken weg, draaiden en beten tijdens hun sprongen. Telkens en telkens weer proefde Perijn veren en de smerige smaak van fladderende raven die levend kapot werden gebeten; hij voelde de pijn van bloedende wonden over zijn hele lijf en wist met een wanhoop die nooit aan opgeven dacht, dat al zijn inspanningen onvoldoende waren. Opeens schoten de raven omhoog en kringelden boven hen rond voor een laatste krijs van woede naar de wolven.

Wolven stierven niet zo gemakkelijk als vossen, en ze hadden een taak. Een laatste indruk van fladderende zwarte vleugels en ze waren verdwenen. Enkele zwarte veren dwarrelden op de dode krengen neer. Wind likte aan een wond op zijn linkervoorpoot. Springer had iets aan een oog. Vlek negeerde haar eigen wonden en riep de anderen; ze draafden pijnlijk in de richting waarin de raven waren weggevlogen. Bloed vlekte hun vacht. We komen. Het gevaar komt voorons uit.

Terwijl hij struikelend verder holde, wisselde Perijn een blik met Elyas. De gele ogen van de man toonden niets, maar hij wist het. Hij zei niets, keek Perijn alleen aan en wachtte, terwijl hij die moeiteloze draf bleef volhouden.

Wacht op me. Wacht tot ik toegeef dat ik de wolven voel.

‘Raven,’ hijgde Perijn met tegenzin. ‘Achter ons.’

‘Hij had gelijk,’ zuchtte Egwene. ‘Je kunt met ze praten.’

Perijns voeten voelden als klompen ijzer aan houten stokken, maar hij probeerde ze sneller te bewegen. Alsof hij weg wilde rennen van hun ogen, wegrennen van de raven, wegrennen van de wolven, in ieder geval weg van Egwenes ogen, die hem nu zagen zoals hij werkelijk was. ‘Wat ben je? Besmet, het Licht verblinde me! Vervloekt! Zijn keel brandde als nooit tevoren, het was erger dan bij de rook en hitte van de smidse van baas Lohan. Hij wankelde en hing aan de stijgbeugel van Egwene, tot ze afstapte en hem bijna het zadel in duwde, ondanks al zijn tegenstribbelen dat hij best verder kon. Het duurde echter niet lang voor ook zij zich al hollend aan de stijgbeugel vastklemde, haar rok ophoudend met haar andere hand, en even later stapte hij met knikkende knieën af. Hij moest haar optillen om van plaats te ruilen, maar ze was te moe om te protesteren.

Elyas liep echter niet langzamer. Hij dwong hen verder te gaan, joeg hen op en het hen de zoekende vogels in het zuiden zo dicht volgen dat Perijn dacht dat er maar één raaf hoefde om te kijken om hen te zien. ‘Ren verder, bloedvuur! Denk je dat je het er beter afbrengt dan die vos als ze ons te pakken krijgen? Die vos met zijn darmen rond zijn kop?’ Egwene hing scheef uit haar zadel en gaf luidruchtig over.

‘Ik wist dat je het je nog zou herinneren. Blijf gewoon nog een tijd doorgaan. Dat is alles. Gewoon wat verder. Bloed en as, ik dacht dat boerenkinderen uithoudingsvermogen hadden. De hele dag werken en de hele nacht dansen. Volgens mij lijkt het er meer op dat jullie dag en nacht slapen. Strek die vervloekte benen!’

Ze begonnen heuvels af te hollen zodra de laatste raaf over de volgende was verdwenen en daarna zelfs terwijl de traagsten nog boven de heuveltop fladderden. Eén vogel die omkijkt. In het oosten en westen zochten de raven, terwijl zij over de open vlakten ertussen draafden. Er is maar één vogel voor nodig.

De raven achter hen naderden snel. Vlek en de andere wolven renden om de zwermen heen en kwamen aansnellen zonder te stoppen of hun wonden te likken, maar ze hadden hun les geleerd en hielden de lucht in het oog. Hoe ver nog? Hoe lang nog? De wolven hadden geen idee van de menselijke tijdsindeling. Er was geen reden om een dag in uren te verdelen; voor hen was het licht of donker, zomer of winter. Meer was niet nodig. Eindelijk lukte het Perijn een beeld te krijgen van waar de zon zou staan als de raven hen zouden inhalen. Hij keek over zijn schouder naar de ondergaande zon en likte met een droge tong zijn lippen af. In een uur konden de raven hen inhalen, misschien al eerder. Een uur, en het duurde nog zeker twee uur voor het donker was.

Voor zonsondergang zijn we dood. Struikelend rende hij door. Afgeslacht als die vos. Hij tastte naar zijn bijl, toen naar zijn slinger. Dat zou nuttiger zijn. Maar niet genoeg. Niet tegen honderden raven, honderden bewegende doelen, honderden stekende snavels.

‘Jouw beurt om te rijden, Perijn,’ zei Egwene vermoeid.

‘Nog even,’ steunde hij. Ik kan nog een paar span mee.’ Ze knikte en bleef in het zadel. Ze is doodmoe. Moet ik het zeggen? Of haar het idee gunnen dat we kunnen ontsnappen? Een uur vol hoop, zij het ijdele, of een uur vol wanhoop?

Elyas liep weer naar hem te kijken, zei niets. Hij moest het ook weten, maar hij zei niets. Perijn keek weer naar Egwene en knipperde zijn tranen weg. Hij voelde aan zijn bijl en vroeg zich af of hij de moed ervoor had. In die laatste ogenblikken als de raven op hen neer doken, als alle hoop verdwenen was, zou hij dan de moed hebben haar de dood re besparen die de vos gestorven was? Licht, maak me sterk!

Voor hen leken de raven opeens te verdwijnen. Perijn kon nog vage donkere wolken zien, ver naar het oosten en westen, maar voor hen... niets. Waar zitten ze? Licht, als we ze voorbij zijn gerend...

Opeens voelde hij een kilte door zich heen gaan, een koude scherpe rilling alsof hij midden in de winter in de Wijnvloed was gesprongen. Het rimpelde door hem heen en leek iets van zijn uitputting weg te nemen, iets van de pijn in zijn benen en van de brand in zijn longen. Het liet... iets achter. Hij kon niet zeggen wat, maar hij voelde zich anders. Hij kwam struikelend tot stilstand en keek bang rond.

Elyas stond naar hem te kijken, keek naar hen beiden, met een glinstering diep in zijn ogen. Hij wist wat het was, Perijn was er zeker van, maar hij keek alleen maar.

Egwene trok de teugels aan en keek onzeker rond, half verwonderd en half bevreesd. Het is... vreemd,’ fluisterde ze. ‘Ik voel me alsof ik iets heb verloren.’ Zelfs de merrie hield haar hoofd verwachtingsvol op, met wijd opengesperde neusgaten, alsof ze een zwakke geur van vers gemaaid gras opving.

‘Wat... was dat?’ vroeg Perijn.

Elyas lachte schel. Hij boog voorover, met trillende schouders, en liet zijn handen op zijn knieën steunen. ‘Veiligheid, dat is het. We hebben het gehaald, verdraaide idioten. Geen raaf zal die grens overvliegen... in ieder geval geen raaf die de ogen van de Duistere draagt. Een Trollok zou verder moeren worden gejaagd en iets gruwelijks zou een Myrddraal moeten aansporen om de Trolloks verder te dwingen. En ook geen Aes Sedai. De Ene Kracht werkt hier niet, ze kunnen de Ware Bron niet aanraken. Kunnen hem zelfs niet voelen, alsof hij is verdwenen. Lijkt of ze jeuk hebben vanbinnen. Geeft ze de bibbers als een dronkaard na zeven dagen droogstaan. Veilig.’

Aanvankelijk leek het land in Perijns ogen precies op de glooiende heuvels en dalen die ze de hele dag waren doorgetrokken. Toen zag hij jonge groene scheuten in het gras, niet veel en slechts klein, maar het waren er meer dan hij elders had gezien. Er was ook minder onkruid in het gras. Hij kon zich niet voorstellen wat het was, maar het was... iets aan deze plek. Er was nog iets, iets in wat Elyas had verteld, wat op het puntje van zijn tong lag.

‘Wat is het?’ vroeg Egwene. ‘ik voel... wat is dit voor plek? Ik denk niet dat ik het fijn vind.’

‘Een stedding,’ bulderde Elyas. ‘Luisteren jullie nooit naar verhalen? Natuurlijk is er hier geen Ogier geweest in zo’n drieduizend jaar, niet sinds het Breken van de Wereld, maar de stedding vormt de Ogier, niet andersom.’

‘Da’s maar een legende,’ stamelde Perijn. In de verhalen was een stedding een toevluchtsoord, een plaats om je te verbergen, of het nu voor Aes Sedai was of voor schepsels van de Vader van de Leugen. Elyas ging rechtop staan. Al was hij niet echt fris meer, uit niets viel op te maken dat hij vrijwel de hele dag had gerend. ‘Vooruit. We kunnen maar beter wat dieper de stedding ingaan. De raven kunnen wel niet volgen, maar ze kunnen ons zo dicht bij de grens wel zien en er kunnen er genoeg zijn om de hele stedding te omringen. Laat ze maar verder jagen.’

Nu Perijn eenmaal stilstond, wilde hij het liefst blijven waar hij was; zijn benen trilden en vertelden hem een week rust te nemen. De opkikker die hij had gevoeld, duurde maar even; alle vermoeidheid en pijn waren terug. Hij dwong zich een stap te doen, toen nog een. Het was niet gemakkelijk, maar hij hield vol. Egwene klapte met de teugels om Bela aan te sporen. Elyas wilde al ontspannen verder hollen, maar hield in toen duidelijk bleek dat de anderen hem niet konden bijhouden. Het werd niet meer dan een snelle wandeling.

‘Waarom... waarom blijven we niet hier?’ steunde Perijn. Hij ademde door zijn mond en perste de woorden eruit. ‘Als het echt een... stedding is. We moeten veilig zijn. Geen Trolloks, geen Aes Sedai. Waarom... blijven we niet gewoon hier... tot het allemaal voorbij is?’

Misschien komen de wolven hier ook niet binnen.

‘En hoe lang zou dat zijn?’ Elyas keek met opgetrokken wenkbrauwen om. ‘Wat ga je eten? Gras, net als het paard? Bovendien kennen anderen deze plek en mensen worden niet buitengesloten, zelfs de ergsten niet. Er is trouwens maar één plek waar je nog water kunt vinden.’ Ongerust keek Elyas rond, terwijl hij het land verkende.

Toen hij tevreden leek, schudde hij zijn hoofd en mompelde in zichzelf. Perijn voelde hoe hij de wolven riep. Snel. Snel. ‘We moeten kiezen uit vele kwaden, maar van de raven zijn we zeker. Vooruit. Nog maar een span of twee.’

Perijn zou hebben gekreund als hij zijn adem niet liever had willen sparen.

Geweldige stenen doemden op tussen de lage heuvels, onregelmatige grijze gevaarten, met mos bedekte rotsen die half in de grond lagen begraven, sommige zo groot als een huis. Braambosjes groeiden overal tussendoor en lage struiken verborgen de meeste gedeeltelijk. Hier en daar stond tussen het uitgedroogde bruin van de struiken een eenzame groene scheut, die verkondigde dat dit een bijzondere plek was. Wat het land buiten de grenzen ook verwondde, hierbinnen zou de wond niet zo diep zijn.

Ten slotte sleepten ze zich over een laatste heuvel heen en aan de voet ervan lag een waterpoel. Ze zouden er in twee stappen doorheen kunnen waden, maar hij was helder en zo schoon dat ze de zandbodem zagen spiegelen. Zelfs Elyas haastte zich gretig de helling af.

Perijn gooide zich plat neer bij de poel en stak zijn hoofd erin. Even later zat hij te proesten door het koude water dat diep uit de aarde opborrelde. Hij schudde zijn hoofd en zijn lange krullen sproeiden een regen van druppels rond. Egwene giechelde en spatte hem onder. Perijns ogen stonden weer somber. Ze fronste en deed haar mond open, maar hij stak zijn gezicht weer onder water. Geen vragen. Nu niet. Geen uitleg. Nooit. Maar een klein stemmetje plaagde hem. Maar je zou het wel hebben gedaan, nietwaar?

Ten slotte riep Elyas hen bij de waterpoel weg. ‘Als iemand wil eten, wil ik hulp.’

Egwene hielp opgewekt mee; ze lachte en maakte grapjes toen ze hun spaarzame maal bereidden. Het bestond uit niets anders dan kaas en gedroogd vlees; ze hadden niet kunnen jagen. Maar er was gelukkig nog thee. Perijn deed zijn deel zwijgend. Hij voelde hoe Egwene naar hem keek, zag de bezorgdheid in haar ogen groeien, maar hij vermeed het zo veel mogelijk haar aan te kijken. Haar lach stierf weg en haar grappen kwamen met steeds grotere tussenpozen, elke grap meer gedwongen dan de vorige. Elyas keek toe en zei niets. Een sombere stemming kwam over hen en ze begonnen in stilte te eten. De zon werd rood in het westen en hun schaduwen strekten zich lang en dun uit.

Nog bijna een uur tot het donker is. Als de stedding er niet was geweest, zouden we allemaal dood zijn. ‘Zou je haar hebben gered? Zou je haar hebben neergeslagen zoals je een struik omhakt? Struiken bloeden niet. Of gillen en kijken in je ogen en vragen: waarom?

Perijn trok zich nog meer in zichzelf terug. Diep in zich voelde hij dat iets hem uitlachte, ergens vaag en ver in zijn gedachten. Iets wreeds. Niet de Duistere. Hij wilde bijna dat het zo was. Niet de Duistere, maar hijzelf.

Voor één keer overtrad Elyas zijn regel over vuur. Er waren geen bomen, maar hij had wat dode takken van de struiken getrokken en zijn vuur aangelegd bij een enorm rotsblok dat uit de helling stak. Aan de lagen roet op de steen te zien, moest de plek door vele generaties reizigers zijn gebruikt.

Wat boven de grond was te zien van de grote rots, liep een beetje rond, met een scherpe breuk aan een kant waar mos, oud en bruin, de verweerde buitenkant bedekte. De groeven en sleuven die in het ronde stuk waren uitgesleten, deden Perijn vreemd aan, maar hij was te zeer in zijn sombere bui verdiept om zich erover te verbazen. Egwene zat er echter onder het eten naar te kijken.

‘Dat lijkt op een oog,’ zei ze eindelijk. Perijn keek verbaasd; het zag er inderdaad uit als een oog, onder al dat roet.

‘Is het ook,’ zei Elyas. Hij zat met zijn rug naar het vuur en de rots en tuurde over het land, terwijl hij op een reep gedroogd vlees kauwde die zo taai was als leer. ‘Het oog van Artur Haviksvleugel. Het oog van de Hoge Koning zelf. Dit is er uiteindelijk van al zijn macht en roem geworden.’ Hij zei het verstrooid. Zelfs zijn kauwen was verstrooid; zijn ogen en aandacht waren op de heuvels gericht.

‘Artur Haviksvleugel?’ riep Egwene uit. ‘U houdt me voor de gek. Het is helemaal geen oog. Waarom zou iemand hier het oog van Artur Haviksvleugel in een rots uithakken?’

Elyas keek om en mompelde: ‘Wat leren ze die dorpswelpen van tegenwoordig?’ Hij snoof en richtte zijn blik weer op het land, maar praatte wel door. ‘Artur Paendrag Tanreall, Artur Haviksvleugel, de Hoge Koning, verenigde alle landen vanaf de Verwording tot de Zee der Stormen, van de Arythische Oceaan tot de Aielwoestenij, en zelfs nog enkele achter de Woestenij. Hij heeft zelfs legers naar de andere zijde van de Oceaan gestuurd. De verhalen zeggen dat hij over de hele wereld regeerde, maar waar hij echt over regeerde, was meer dan genoeg, voor welke levende man dan ook. Hij gaf het land vrede en recht.’

‘Allen waren gelijk voor de wet,’ zei Egwene, ‘en niemand hief zijn hand op tegen de ander.’

‘Dus je hebt de verhalen in ieder geval gehoord,’ grinnikte Elyas droog. ‘Artur Haviksvleugel bracht vrede en gerechtigheid, maar hij deed het te vuur en te zwaard. Een kind kon met een zak goud van de Arythische Oceaan tot aan de Rug van de Wereld rijden en hoefde geen tel bevreesd te zijn, maar de gerechtigheid van de Hoge Koning was even hard als deze rots voor ieder die hem uitdaagde, zelfs al was het door te zijn wat ze waren, of omdat de mensen dachten dat ze hem uitdaagden. Het gewone volk had vrede en gerechtigheid en een volle maag, maar hij belegerde Tar Valon twintig jaar lang en zette een prijs van duizend gouden kronen op het hoofd van iedere Aes Sedai.’

‘Ik dacht dat u Aes Sedai niet mocht,’ zei Egwene.

Elyas keek haar wrang glimlachend aan. ‘Het doet er niet toe wie ik mag of niet, kind. Artur Haviksvleugel was een trotse dwaas. Een Heelster van de Aes Sedai had hem kunnen redden toen hij ziek werd – of toen hij vergiftigd werd, zoals sommigen zeggen – maar alle nog levende Aes Sedai zaten opgesloten achter de Glanzende Muren en ze hadden al hun Kracht nodig om een leger buiten te houden dat met zijn kampvuren de nacht verlichtte. Hij wilde er geen een bij zijn ziekbed toelaten. Hij haatte Aes Sedai even fel als hij de Duistere haatte.’

Egwenes mond stond strak, maar toen ze sprak, zei ze alleen: ‘Wat heeft dat allemaal te maken met de vraag of dit Artur Haviksvleugels oog is?’

‘Enkel dit, meisje. Toen het overal vrede was, behalve aan de andere kant van de Oceaan, en de mensen hem overal toejuichten, waar hij ook ging – ze hielden echt van hem, begrijp je; hij was hard, maar nooit voor het gewone volk – besloot hij dat het tijd werd om een hoofdstad voor zichzelf te bouwen. Een nieuwe stad, op geen enkele wijze met een oude kwestie of groep of vete verbonden. Hier wilde hij hem bouwen, precies in het midden van het land dat begrensd werd door de zeeën en de Woestenij en de Verwording. Hier, waar geen Aes Sedai ooit zou komen of de Kracht zou kunnen gebruiken.

Een hoofdstad van waaruit ooit, eens, de hele wereld vrede en gerechtigheid zou ontvangen. Toen het gewone volk van de bekendmaking hoorde, schonk het genoeg geld om een monument voor hem te bouwen. De meesten vonden hem slechts een tree lager staan dan de Schepper. Een klein treetje. Het kostte vijf jaar van beeldhouwen en bouwen. Een beeld van Haviksvleugel, honderd keer groter dan de man zelf. Ze richtten het hier op en de stad zou eromheen worden opgetrokken.’

‘Er is hier nooit een stad geweest,’ zei Egwene smalend. ‘Er zou nog iets van over moeten zijn. Wat dan ook.’

Elyas knikte en bleef wakend rondkijken. ‘Er was inderdaad geen stad. Artur Haviksvleugel stierf op dezelfde dag dat het beeld klaar was en zijn zonen en andere verwanten vochten om zijn troon. Dit beeld stond eenzaam te midden van de heuvels. De zonen en neven en bloedverwanten stierven en het laatste bloed van Haviksvleugel verdween van deze wereld – behalve misschien in sommigen die de Arythische Oceaan zijn overgestoken. Er waren mensen die zelfs de herinnering aan hem zouden hebben weggevaagd als ze dat hadden gekund. Boeken werden verbrand als zijn naam erin stond. Uiteindelijk resten slechts de verhalen over hem, en de meeste zijn onjuist. Dat is er van zijn roem geworden.

Natuurlijk kwam er alleen door de dood van Haviksvleugel en zijn verwanten geen einde aan de strijd. Er viel nog steeds een troon te winnen en iedere edelman of edelvrouw die een leger uit de grond kon stampen, deed dat. Het was het begin van de Oorlog van de Honderd jaren. Duurde in feite honderddrieëntwintig jaar en het grootste deel van de geschiedenis van die jaren is verloren gegaan in de rook van brandende steden. Velen wonnen een stuk van zijn land, maar niemand kreeg het helemaal, en ergens in die tijd werd het beeld omver getrokken. Misschien konden ze het niet langer verdragen dat ze zich niet met hem konden meten.’

‘Eerst klinkt u of u hem veracht,’ zei Egwene, ‘en nu of u hem bewondert.’ Ze schudde haar hoofd.

Elyas draaide zich om en keek haar strak aan. ‘Als je nog thee wilt, zet die dan nu. Ik wil dat het vuur uit is voor het echt donker is.’

Perijn kon het oog nu duidelijk onderscheiden, ondanks het zwakker wordende licht. Het was groter dan een mannenhoofd en door de schaduwen die erover vielen, leek het op het oog van een raaf, hard, zwart en meedogenloos. Hij wilde dat ze ergens anders gingen slapen.

30

Schaduwkinderen

Egwene zat bij het vuur naar het oog van het standbeeld te staren, maar Perijn ging naar de poel, om alleen te zijn. De dag was voorbij en de avondwind stak al op uit het oosten en deed het wateroppervlak rimpelen. Hij haalde de bijl uit de lus aan zijn riem en draaide hem om en om. De essenhouten steel was zo lang als zijn arm en voelde glad en koel aan. Hij haatte de bijl. Hij schaamde zich dat hij zo trots was geweest, toen in Emondsveld, voor hij geweten had wat hij ermee zou willen doen.

‘Haat je haar zo erg?’ vroeg Elyas achter hem.

Geschrokken sprong hij op en hij had zijn bijl al half omhoog voor hij zag wie het was. ‘Kunt... kunt u mijn gedachten ook lezen? Net als de wolven?’

Elyas hield zijn hoofd schuin en keek hem onderzoekend aan. ‘Zelfs een blinde kan het in je gezicht lezen, jongen. Nou, laat eens horen? Haat je het meisje? Veracht je haar? Dat is het. Je was bereid haar te doden, omdat je haar veracht doordat ze ons ophoudt en jou met haar vrouwenmaniertjes aan het lijntje houdt.’

‘Egwene heeft mij nooit opgehouden,’ protesteerde hij. ‘Ze doet altijd haar deel. Ik veracht haar niet, ik hou van haar.’ Hij keek Elyas woest aan. Als hij het waagde te lachen! ‘Nee, niet op die manier, bedoel ik, zoals ik van mijn zus... Maar zij en Rhand... Bloed en as! Als die raven ons te pakken,.. Als... Ik weet het niet.’

‘Jawel, je weet het wel. Als zij haar manier van sterven kon bepalen, welke zou ze dan kiezen? Een trefzekere klap met je bijl of op de manier van de dieren die we vandaag hebben gezien? Ik weet waaraan ik de voorkeur zou geven,’

‘Ik heb geen enkel recht voor haar te kiezen. Maar u zegt niets tegen haar, hoort u? Over...’ Hij omklemde de bijlsteel met beide handen; zijn armspieren werden kabels van zware spieren, opgebouwd in die lange dagen dat hij in baas Lohans smidse de hamer had gezwaaid. Heel even dacht hij dat de dikke houten schacht zou breken.

‘Ik haat dit vervloekte ding,’ gromde hij. ‘Wat doe ik er in Lichtsnaam mee? Loop er als een zot mee rond. Ik zou het niet gekund hebben, weet u. Toen het allemaal maar kinderspel was, kon ik ermee pronken en spelen alsof ik...’ Hij zuchtte en ging zachter praten. ‘Het is nu anders. Ik wil hem nooit meer gebruiken.’

‘Je zult hem gebruiken.’

Perijn hief de bijl op om hem in de waterpoel te gooien, maar Elyas greep hem bij de pols. ‘Je gaat hem gebruiken, jongen, en zolang je elk gebruik van de strijdbijl haat, zul je hem verstandiger gebruiken dan de meeste mannen. Wacht nog. Pas als je de bijl niet meer haat, dan wordt het inderdaad hoog tijd dat je hem heel ver weggooit en de andere kant op vlucht.’

Perijn woog de bijl in zijn handen en was nog steeds geneigd hem in het water te gooien. Hij kan gemakkelijk ‘wacht nog’ zeggen. En als ik dan wacht en ik kan hem niet meer weggooien?

Hij deed zijn mond open om het Elyas te vragen, maar er kwam geen woord meer uit. In plaats daarvan kwam een boodschap van de wolven, zó dringend dat zijn ogen verglaasden. Even vergat hij wat hij wilde zeggen, vergat hij dat hij iets wilde zeggen, vergat zelfs hoe hij moest praten en hoe te ademen. Elyas’ gezicht verslapte eveneens en zijn ogen leken naar binnen te kijken, ver weg. Toen was het voorbij, even snel als het was gekomen. Het had maar een tel geduurd, maar het was genoeg.

Perijn vermande zich en haalde diep adem. Elyas wachtte niet. Zodra de sluier van zijn ogen was geweken, spoedde hij zich zonder te aarzelen naar het kampvuur. Perijn rende zwijgend achter hem aan. ‘Doof het vuur!’ riep Elyas hees tegen Egwene. Hij zwaaide fel en probeerde fluisterend te schreeuwen. ‘Maak het uit!’

Ze stond op, keek hem onzeker aan en deed toen een stap in de richting van het vuur, duidelijk niet-begrijpend wat er aan de hand was.

Elyas schoof ruw langs haar heen, greep de theeketel en vloekte toen hij zich eraan brandde. Hij gooide de ketel tussen zijn handen op, maar de hitte weerhield hem er niet van de ketel boven het vuur om te keren. Onmiddellijk schopte Perijn aarde over de sissende kooltjes. Toen de laatste thee op het vuur spatte, stegen sissende sliertjes stoom op. Perijn hield pas op toen het laatste spoortje vuur was begraven.

Elyas gooide Perijn de ketel toe, die hem meteen met een half ingeslikte schreeuw liet vallen. Hij blies op zijn handen en keek fronsend naar Elyas, maar de man in het bont lette niet op hem en zocht in alle haast de kampeerplek af op sporen.

‘We kunnen op geen enkele manier verbergen dat hier iemand is geweest,’ zei Elyas. ‘We moeten gewoon opschieten en er het beste van hopen. Misschien letten ze er niet op. Bloed en as, ik dacht echt dat het de raven waren.’

Haastig gooide Perijn het zadel over Bela’s rug. Voor hij zich boog om de riem aan te trekken, hing hij de bijl aan zijn zij.

‘Wat is er?’ vroeg Egwene. Haar stem trilde. Trolloks? Een Schim?’

‘Ga oostwaarts of westwaarts,’ zei Elyas tegen Perijn. ‘Zoek een plaats om je te verbergen. Zodra het kan, kom ik weer bij jullie. Als zij een wolf zien...’ Hij sprong weg, gebukt, alsof hij op handen en voeten wilde lopen en verdween in de langer wordende schaduwen van de avond. Egwene verzamelde haastig haar weinige spullen, maar ze wilde nog steeds uitleg van Perijn. Ze bleef aanhouden en werd steeds banger toen hij niets zei. Hij was ook bang, maar de angst zorgde ervoor dat ze voortmaakten. Hij liet haar wachten tot ze in westelijke richting verder trokken. Toen hij voor Bela uit draafde en de bijl met beide handen voor zijn borst hield, vertelde hij haar met tussenpozen wat hij wist. Ondertussen zochten zijn ogen naar een plek waar ze ongezien op Elyas konden wachten.

‘Er komen heel veel mannen aan, op paarden. Ze kwamen achter de wolven aan, maar hebben de wolven niet gezien. Ze rijden in de richting van het water. Waarschijnlijk hebben ze niets met ons te maken. In de wijde omtrek is dit de enige plek met water. Maar Vlek zegt...’ Hij keek even snel om. De avondzon schilderde vreemde schaduwen op haar gezicht, schaduwen die verborgen hoe ze keek. Wat denkt ze? Kijkt ze naar mij alsof ze me niet meer kent? Kent ze me wel? ‘Vlek zegt dat de mannen verkeerd ruiken. Het is... zoiets als de stank van een dolle hond.’ Achter hen verdween de waterpoel uit het zicht.

Nog steeds kon hij in de dieper wordende duisternis de rotsblokken onderscheiden, de stukken van het beeld van Artur Haviksvleugel.

De steen van hun kampvuur was onzichtbaar geworden. ‘We blijven uit hun buurt en zoeken een plek waar we op Elyas wachten.’

‘Waarom zouden wij ons daar druk om maken?’ wilde ze weten. ‘We waren hier toch veilig? Het zou hier veilig zijn. Licht, er is toch ergens wel een plaats waar het veilig is.’

Perijn deed nog meer zijn best een plekje te vinden waar ze zich konden verbergen. De mannen zouden nog niet dicht bij het water zijn, maar het was nu bijna nacht. Het zou algauw te donker zijn om verder te lopen. De heuveltoppen waren nog vaag te zien. Vanuit hun dal, waarin hij nog amper iets kon onderscheiden, leken ze daarentegen licht. Links van hen stak een donkere vorm scherp af tegen de lucht, een grote platte steen die uit de heuvel stak en de helling eronder in duisternis wierp.

‘Hierheen,’ zei hij.

Hij draafde naar de heuvel en keek achter zich of hij al iets van de nieuwkomers zag. Niets, nog niet. Meermalen moest hij stil blijven staan en wachten terwijl Bela en Egwene struikelend achter hem aan kwamen. Egwene zat over Bela’s nek gebogen en de merrie zocht voorzichtig een pad over de ongelijke bodem. Perijn vermoedde dat ze vermoeider waren dan hij had aangenomen. Het kan maar beter een goede schuilplaats worden, want ik denk niet dat we nog een andere kunnen zoeken.

Onder aan de heuvel onderzocht hij de massieve, vlakke rots die tegen de hemel afstak en bijna tot aan de top uit de heuvel sprong. Het leek vreemd bekend zoals de top van het enorme rotsblok onregelmatige treden leek te vormen, drie omhoog en één omlaag. Hij klom het korte stuk op en tastte de rots af terwijl hij erlangs liep. Ondanks de eeuwenlange verwering kon hij nog steeds vier evenwijdige zuilen voelen. Hij keek op naar de trapvormige top van de rots die boven zijn hoofd oprees als een geweldige leunsteen. Vingers. We verschuilen ons in de hand van Artur Haviksvleugel. Misschien is er nog wat van zijn gerechtigheid overgebleven.

Hij gebaarde Egwene hem te volgen. Ze bewoog niet, dus gleed hij terug naar de voet van de heuvel en vertelde haar wat hij had gevonden.

Egwene tuurde met gestrekt hoofd omhoog. ‘Hoe kun je nog iets zien?’ vroeg ze.

Perijn wilde iets zeggen, maar zag ervan af. Hij likte zijn lippen af toen hij rondkeek en besefte voor het eerst echt wat hij zag. De zon was nu helemaal onder en wolken verduisterden de volle maan, maar voor hem leek het of er een dieppaarse franje van schemering hing. ‘Ik heb de rots gevoeld,’ zei hij ten slotte. ‘Daardoor zal het wel komen. Ze zullen ons in die schaduw waarschijnlijk niet zien als ze hier komen kijken.’ Hij nam Bela bij haar halster en leidde haar naar de verhullende schaduw. Hij kon voelen hoe Egwene naar hem keek. Toen hij haar uit het zadel hielp, werd de stilte van de nacht verbroken door geschreeuw bij het water. Ze legde een hand op Perijns arm en hij hoorde haar onuitgesproken vraag.

‘De mannen hebben Wind gezien,’ zei hij onwillig. De betekenis van de wolvengedachten was moeilijk te begrijpen. Iets over vuur. ‘Ze hebben fakkels.’ Hij drukte haar omlaag aan de voet van de vingers en hurkte naast haar neer. ‘Ze verdelen zich in groepen om te gaan zoeken. Er zijn er heel veel en de wolven zijn allemaal gewond.’ Hij probeerde zijn stem flinker te laten klinken. ‘Maar Vlek en de anderen zouden in staat moeten zijn uit hun buurt te blijven, ook al zijn ze gewond en ze verwachten ons hier niet.

Mensen zien iets niet als ze het niet verwachten. Ze zullen het gauw genoeg opgeven en hun kamp opslaan.’ Elyas was bij de wolven en zou bij hen blijven zolang er jacht op hen werd gemaakt. Zoveel ruiters. Ze houden zo lang vol. Waarom?

Hij zag Egwene knikken, maar in het donker besefte ze dat niet. ‘Het komt wel goed, Perijn.’

Licht, dacht hij verbaasd, ze probeert mij te troosten!.

Het roepen bleef maar doorgaan. Kleine bosjes fakkels bewogen in de verte, flikkerende puntjes licht in de duisternis.

‘Perijn,’ zei Egwene zachtjes, ‘wil jij met me dansen op Zonnedag? Als we dan thuis zijn?’

Zijn schouders schokten. Hij maakte geen geluid en hij wist niet of hij lachte of huilde. ‘Doe ik. Beloofd.’ Onwillekeurig greep hij de bijl steviger vast, wat hem eraan herinnerde dat hij die nog steeds bezat.

Zijn stem werd een gefluister. ‘Ik beloof het,’ zei hij weer hoopvol.

Groepen mannen met fakkels reden nu door de heuvels, groepen van een man of twaalf. Perijn kon nog niet zeggen hoeveel groepen er waren. Soms waren er drie of vier tegelijk te zien die heen en weer trokken. Ze bleven maar naar elkaar roepen en soms klonk er gegil in de nacht, van paarden en van mannen.

Hij zag alles vanuit meer dan één punt gebeuren. Hij zat hoog op de heuvel bij Egwene en van daar uit zag hij de fakkels door de duisternis glijden als vuurvliegjes, en hij rende in zijn gedachten met Vlek, Wind en Springer door de nacht. De wolven waren te zwaar verwond door de raven om ver of snel te kunnen rennen, dus hadden ze het plan opgevat om de mannen uit de duisternis te verdrijven, terug naar hun kampvuren. Mensen zochten uiteindelijk altijd de veiligheid van hun kampvuren als er wolven in de nacht rondtrokken. Sommige mannen voerden groepen paarden zonder ruiters met zich mee. Als de grijze gestalten tussen hen in sprongen, hinnikten ze en bokten met grote rollende ogen. Ze gilden dan en trokken hun leidsels uit de handen van de mannen die ze vasthielden, waarna ze zo snel ze konden in alle richtingen wegstoven. De paarden met mannen op hun rug gilden ook als de grijze schaduwen vanuit het duister naar hen toe sprongen en met hun kaken beenpezen grepen; soms krijsten ook hun berijders, net voordat kaken hun keel openreten. Ook Elyas was daar ergens, hoewel Perijn hem minder goed kon voelen; hij was als een wolf die door de nacht sloop met zijn lange mes, een wolf op twee benen met een scherpe stalen tand. Het geroep ging steeds vaker over in gevloek, maar de zoekers weigerden het op te geven.

Opeens drong het tor Perijn door dat de mannen met de fakkels een bepaald patroon volgden. Iedere keer dat een van de groepen in zicht kwam was die dichter bij de heuvel waar Egwene en hij zich verborgen. Elyas had hen gezegd zich te verschuilen, maar... Als we nu eens wegvluchtten? Misschien kunnen we ons in het donker verborgen houden als we blijven doorgaan. Misschien. Het moet er nu wel donker genoeg voor zijn.

Hij wendde zich tot Egwene, maar op dat moment werd de beslissing hem uit handen genomen. Een groep fakkeldragers, een stuk of tien, rondde de heuvel onder aan de helling, deinend op de tred van de paarden. Lansspitsen glommen in het fakkellicht. Hij verstarde en hield zijn adem in terwijl zijn handen de bijlsteel nog steviger vastgrepen.

De ruiters reden voorbij, maar een van de mannen schreeuwde en de fakkels keerden terug. Hij dacht wanhopig na en zocht een uitweg. Maar als ze bewogen, zouden ze zeker worden gezien, als dat al niet was gebeurd. Dan hadden ze geen enkele kans meer. Dan zou zelfs het donker hen niet helpen.

De ruiters stonden onder aan de heuvel stil. Iedere man had een fakkel in de ene en een lange lans in de andere hand, hun paarden stuurden ze met hun knieën. In het licht van de fakkels kon Perijn de witte mantels zien van de Kinderen van het Licht. Ze staken hun fakkels omhoog en bogen zich naar voren om de diepe schaduw in te turen onder de vingers van Artur Haviksvleugel.

‘Er zit daarboven wel iets,’ zei er een. Zijn stem was te luid, alsof hij bang was voor wat zich buiten het licht van hun fakkels kon bevinden. ‘Ik zei jullie toch dat iemand zich daar kon verbergen. Is dat daar geen paard?’

Egwene legde een hand op Perijns arm; haar ogen waren groot in het donker. Haar stille vraag was duidelijk, al verborg de schaduw haar gezicht. Wat moeten we doen? Elyas en de wolven waren in het duister nog op jacht. De paarden beneden bewogen zenuwachtig hun hoeven. Als we nu vluchten, hebben ze ons zo te pakken.

Een van de Witmantels liet zijn paard naar voren stappen en schreeuwde de heuvel op: ‘Als je mensentaal verstaat, kom dan naar beneden en geef je over. Wij doen jullie geen kwaad als jullie in het Licht verkeren. Als je je niet overgeeft, worden jullie allemaal gedood. Je krijgt tien tellen.’ De lansen zakten, lange stalen punten glommen in het fakkellicht.

‘Perijn,’ fluisterde Egwene, ‘we zijn niet snel genoeg om te vluchten. Als we ons niet overgeven, vermoorden ze ons. Perijn?’

Elyas en de wolven waren nog vrij. Hij hoorde nog een verre, gorgelende gil uit de keel van een Witmantel die te dicht bij Vlek was gekomen. Als we vluchten... Egwene keek hem aan, wachtend op wat hij besloot. Als we vluchten... Hij schudde vermoeid zijn hoofd, stond als verdoofd op en struikelde de heuvel af, naar de Kinderen van het Licht. Hij hoorde Egwene zuchten en hem volgen, haar sloffende voeten kwamen aarzelend achter hem aan. Waarom zijn de Kinderen zo vasthoudend? Het lijkt of ze een dodelijke hekel hebben aan de wolven. Waarom ruiken ze verkeerd? Hij dacht dat hij hun slechtheid bijna kon ruiken toen de wind van de ruiters naar hen toe waaide.

‘Laat die bijl vallen,’ blafte de leider.

Perijn struikelde naar hem toe en vertrok zijn neus om de stank kwijt te raken die hij meende te ruiken.

‘Laat vallen, pummel!’ De lans van de leider richtte zich op Perijns borst.

Heel even staarde hij naar de lanspunt, genoeg scherp staal om dwars door hem heen te gaan en opeens schreeuwde hij; ‘Nee!’ De schreeuw was niet bedoeld voor de lansier.

Uit het duister sprong Springer toe en Perijn was een met de wolf. Springer, de welp die de adelaars had zien zwenken en die zo vurig verlangde te vliegen, als de adelaars aan de hoge hemel. De welp die hupte en veerde en sprong tot hij hoger kon springen dan elke andere wolf en die nooit het verlangen verloor om in de hemel rond te zweven. Uit het duister kwam Springer, met een geweldige sprong verliet hij de grond, zwevend als de adelaars. De Witmantels hadden slechts een ogenblik om te vloeken voor Springers kaken zich sloten rond de keel van de man die zijn lans op Perijn richtte. Door de vaart van de grote wolf viel de Witmantel van zijn paard. Perijn voelde hoe de nekwervels braken, proefde het bloed.

Springer kwam licht neer, alweer los van de man die hij had gedood. Bloed besmeurde zijn vacht, zijn eigen bloed en dat van anderen. Een diepe snee over zijn snuit liep dwars door zijn lege oogkas. Zijn goede oog vond heel kort Perijn. Vlucht, broeder! Hij draaide rond om opnieuw toe te springen, om voor de laatste keer te vliegen toen een lans hem aan de grond vastpinde. Een tweede stalen speer boorde zich door zijn ribben in de grond eronder. Wild trappelend hapte hij naar de lansen die hem vasthielden. Vliegen.

Pijn beving Perijn en hij krijste een woordeloze gil die iets van wolfsgehuil weg had. Zonder na te denken, sprong hij nog steeds gillend naar voren. Hij dacht nergens meer aan. De ruiters stonden te dicht op elkaar om hun lansen te gebruiken en de bijl leek wel een veertje in zijn handen, een geweldige stalen wolventand. Iets sloeg tegen zijn hoofd en toen hij neerviel, wist hij niet wie stierf, Springer of hij.

‘…zweven als de adelaars.’

Mompelend opende Perijn versuft zijn ogen. Zijn hoofd deed pijn en hij kon zich niet herinneren waardoor dat kwam. Knipperend tegen het licht keek hij rond. Egwene zat geknield naast de plek waar hij lag en keek hem aan. Ze waren in een vierkante tent, even groot als een gemiddelde boerenkamer, met een groot kleed op de grond. Olielampen op hoge standaards, één in elke hoek, verspreidden een helder licht.

‘Het Licht zij dank, Perijn,’ zuchtte ze. ‘Ik was bang dat ze je hadden gedood.’

Hij gaf geen antwoord, maar keek strak naar de grijze man die in de enige stoel van de tent zat. Een man met een oud gezicht en donkere ogen keek naar hem terug, een gezicht dat niet scheen te passen bij zijn wit met gouden tuniek en bij de glanzende wapenrusting die over zijn zuiver witte wambuis was gegespt. Het leek een vriendelijk gezicht, open en waardig en het bezat iets wat paste bij de elegante eenvoud van de inrichting van de tent. Er stonden een tafel en een opklapbed, een wastafeltje met een eenvoudige witte waskom en lampetkan, een enkele houten kist, ingelegd met eenvoudige patronen. Het hout van de kist was zacht glanzend gewreven en het metaal glom, maar niet te helder en niets was opschepperig. Alle dingen in de tent leken door een vakman te zijn gemaakt, maar alleen iemand die het werk van vaklui had gezien – zoals baas Lohan of baas Aydaer, de kastenmaker – zou het opvallen.

Fronsend betastte de man twee stapeltjes voorwerpen op de tafel. Perijn herkende de inhoud van zijn zakken in een van die stapels, en zijn mes. De zilveren munt van Moiraine viel ertussenuit en de man duwde hem peinzend terug. Hij kneep zijn lippen op elkaar, liet de spullen voor wat ze waren en tilde Perijns bijl wegend van de tafel. Hij richtte zijn aandacht weer op de Emondsvelders.

Perijn probeerde op te staan, maar dat mislukte, want felle pijnscheuten flitsten door zijn armen en benen. Voor het eerst drong het tot hem door dat hij aan handen en voeten was gebonden. Zijn ogen zochten Egwene. Ze haalde berustend haar schouders op en ging verzitten, zodat hij haar rug kon zien. Touwen waren om haar polsen en enkels gewonden en de lussen veroorzaakten diepe groeven in haar huid. Een langer touw liep van de polsboeien naar die om haar enkels, kort genoeg om ervoor te zorgen dat ze niet rechtop zou kunnen staan als ze overeind probeerde te komen. ‘

Perijn staarde. Dat ze waren vastgebonden was al erg genoeg, maar er was zoveel touw gebruikt dat je er een koppel paarden mee kon vastbinden. Wie denken ze dat we zijn?

De grijze man keek naar hen, nieuwsgierig en nadenkend, zoals meester Alveren, als die over een probleem nadacht. Hij had de bijl vast alsof hij hem was vergeten.

De tentflap schoof opzij en een lange man stapte naar binnen. Zijn gezicht was lang en ingevallen en zijn ogen lagen zo diep in hun kassen dat ze uit grotten leken te kijken. Er zat geen draadje vlees te veel aan hem, totaal geen vet; zijn huid spande zich strak over de spieren en botten eronder.

Perijn ving een glimp op van de nacht buiten, van kampvuren en twee schildwachten bij de ingang van de tent, toen viel de flap weer terug. Zodra de nieuwkomer in de tent stond, bleef hij staan, even stijf als een ijzeren roede, en staarde recht voor zich uit naar de andere kant van de tent. Zijn harnas en maliën glommen als zilver op zijn sneeuwwitte mantel en wambuis.

‘Kapiteinheer!’ Zijn krassende stem was even hard als zijn houding, maar op de een of andere manier vlak, zonder gevoel.

De grijsharige man maakte een terloops gebaar. ‘Plaats rust. Kind Byar. Weet je inmiddels wat deze... ontmoeting ons heeft gekost?’

De lange man zette zijn voeten uit elkaar, maar verder zag Perijn niets in zijn houding verslappen. ‘Negen man dood, kapiteinheer, drieentwintig gewonden, zeven ernstig. Maar allen kunnen rijden. Dertig paarden moesten worden afgemaakt. Kapotte beenpezen’ Zijn gevoelloze stem legde daar de nadruk op, alsof wat er met de paarden was gebeurd ernstiger was dan dat er mannen dood en gewond waren. ‘Veel reservepaarden zijn losgeslagen. Mogelijk vinden we er in de ochtend een paar terug, kapiteinheer, maar als de wolven ze opjagen, zal het dagen duren voor we ze terug hebben. De mannen die ze moesten bewaken, zullen tot we in Caemlin zijn elke nacht wachtlopen.’

‘We hebben geen dagen, Kind Byar,’ zei de grijze man mild. ‘We vertrekken vroeg in de dageraad. Daar verandert niets aan. We moeten toch op tijd in Caemlin zijn, nietwaar?’

‘Zoals u beveelt, kapiteinheer.’

De grijsharige man wierp een blik op Perijn en Egwene en keek toen weer naar Byar. ‘En wat hebben wij gewonnen, afgezien van deze twee jongelui?’

Byar haalde diep adem en aarzelde. ‘Ik heb de wolf die bij dit stel hoorde, laten villen, kapiteinheer. De vacht zal een mooi vloerkleed zijn in de tent van de kapiteinheer.’

Springer! Perijn wist niet eens war hij deed, maar hij gromde en vocht tegen zijn boeien. De touwen sneden in zijn vel – zijn pelsen voelden glad van het bloed – maar ze knapten niet.

Voor het eerst keek Byar naar de gevangenen. Egwene deinsde achteruit voor die blik. Zijn gezicht was even gevoelloos als zijn stem, maar een wreed licht brandde in die diepliggende ogen, even zichtbaar als de vlammen in Ba’alzamons ogen. Byar haatte hen, alsof ze al jaren vijanden waren in plaats van mensen die hij pas vannacht voor het eerst zag.

Perijn staarde uitdagend terug. Zijn mond krulde tot een strakke glimlach toen hij dacht hoe zijn tanden in de keel van die man konden zinken.

Zijn glimlach verdween abrupt en hij vermande zich. Mijn tanden?! Ik ben een man, geen wolf! Licht, hier moet een eind aan komen! Maar hij beantwoordde de woeste blik van Byar nog steeds; haat botste op haat.

‘Ik geef niet zoveel om kleedjes van wolfsvacht, Kind Byar.’ Het verwijt in de stem van de kapiteinheer was mild, maar Byars rug schoot recht en zijn ogen vestigden zich weer op het tentdoek aan de andere kant. ‘Je was bezig met je verslag van onze verrichtingen, niet? Als we iets hebben verricht.’

‘Ik zou het wolvenpak dat ons aanviel op ruim vijftig beesten schatten, kapiteinheer. Daarvan hebben we er minstens twintig gedood, misschien dertig. Ik vond het ’t risico niet waard nog meer paarden kwijt te raken door de karkassen vannacht binnen te halen. In de ochtend zal ik degene die vannacht niet worden weggesleept, laten verzamelen en verbranden. Behalve deze twee was er minstens een tiental andere mannen. Ik meen dat we er vier of vijf wisten te doden, maar het is onwaarschijnlijk dat we nog een lijk zullen vinden. We kennen de neiging van Duistervrienden om hun doden mee te nemen, zodat hun verliezen worden verborgen. Deze hinderlaag lijkt beraamd, maar dat doet de vraag rijzen...’

Perijns keel leek zich dicht te knijpen toen de magere man verder sprak. Elyas? Behoedzaam, aarzelend voelde Hij naar Elyas, naar de wolven... en vond niets. Het was of hij nooit in staat was geweest de gedachten van de wolven te voelen. Ze zijn of dood, of ze hebben je in de steek gelaten. Hij wilde lachen, bitter lachen. Eindelijk kreeg hij waar hij naar verlangd had, maar de prijs was hoog.

Op dat moment lachte de grijze man wel, een vol, wrang grinniken dat twee rode plekken op Byars wangen bracht. ‘Het is dus jouw weloverwogen mening. Kind Byar, dat we in een opzettelijke hinderlaag zijn gelopen van meer dan vijftig wolven en een bepaald groot aantal Duistervrienden? Ja? Misschien zul je als je wat meer gevechten hebt meegemaakt...’

‘Maar, kapiteinheer Bornhald...’

‘Ik zou zeggen zes of acht wolven, Kind Byar, en misschien geen andere mensen dan deze twee. Je hebt de ware ijver, maar geen ervaring buiten de steden. Het Licht verspreiden wordt iets heel anders als er geen straten en huizen nabij zijn. Wolven gedragen zich zo dat het er ’s nachts meer lijken dan er in werkelijkheid zijn, en dat geldt ook voor mensen. Zes of acht, op z’n hoogst, denk ik.’ Het rood van Byars gezicht verdiepte zich. ‘Ik vermoed ook dat ze hier om dezelfde reden waren als wij: het enige open water binnen een dagreis. Een veel eenvoudiger verklaring dan verspieders of verraders bij de Kinderen en de eenvoudigste verklaring is gewoonlijk de juiste. Je zult dat wel leren, met wat ervaring.’

Byar werd lijkbleek toen de oudere man sprak, terwijl de vlekken op zijn ingevallen wangen vuurrood werden. Hij keek heel even fel naar de twee gevangenen.

Nu haat hij ons zelfs nog meer, omdat we dit horen, dacht Perijn. Maar waarom heeft hij ons van bet begin af gehaat?

‘Wat vind je hiervan?’ zei de kapiteinheer en hij stak de bijl omhoog. Byar keek vragend naar zijn bevelhebber en wachtte met antwoorden voor hij zijn stijve houding liet varen om het wapen aan te pakken. Hij woog de bijl en gromde verrast, zwaaide hem toen in een kleine boog boven zijn hoofd rond en miste net de bovenkant van de tent. Een blik van onwillige bewondering flitste over zijn gezicht, maar toen hij de bijl liet zakken, was dat weer uitdrukkingsloos.

‘Voortreffelijk en uitgebalanceerd, kapiteinheer. Eenvoudig, maar van een heel goede wapensmid, misschien wel een meestersmid.’ Zijn ogen vlamden donker naar beide gevangenen. ‘Geen wapen van een dorpsjongen, kapiteinheer. Geen boerenwapen.’

‘Nee.’ De grijsharige man wendde zich tot Perijn en Egwene met een vermoeide, licht spottende glimlach, een vriendelijke grootvader die wist dat zijn kleinkinderen kattenkwaad hadden uitgehaald. ‘Ik heet Geofram Bornhald,’ vertelde hij. ‘Jij bent Perijn, hoorde ik. Maar jij, jonge vrouw, hoe heet jij?’

Perijn keek hem boos aan, maar Egwene schudde haar hoofd. ‘Doe niet zo stom, Perijn. Ik ben Egwene.’

‘Gewoon Perijn en gewoon Egwene,’ mompelde Bornhald. ‘Maar als jullie waarlijk Duistervrienden zijn, mag ik aannemen dat je dan je echte naam en andere dingen zo veel mogelijk verzwijgt.’

Perijn werkte zich omhoog op zijn knieën; hij kon niet hoger komen door het touw tussen zijn enkels en polsen. ‘We zijn geen Duistervrienden,’ protesteerde hij boos.

Hij had de woorden amper gezegd of Byar stond naast hem. De man bewoog als een slang. Hij zag het heft van zijn eigen bijl naar hem toe zwaaien en probeerde weg te duiken, maar de dikke steel raakte hem vlak boven zijn oor. Alleen doordat hij zijn hoofd meebewoog met de zwaai, voorkwam hij een barst in zijn schedel. Maar er flitsten lichtjes voor zijn ogen en de val benam hem alle adem. Zijn hoofd bonsde en het bloed stroomde langs zijn wang.

‘Jullie hebben het recht niet...’ begon Egwene, en ze gilde toen de bijlsteel naar haar uithaalde. Ze liet zich opzij vallen en de klap floot door de lege lucht toen ze op het grondkleed belandde.

‘Jullie praten netjes en beleefd,’ zei Byar, ‘als jullie tegen een Gezalfde van het Licht praten, of je praat helemaal niet meer, omdat ik je tong eruit heb gesneden.’ Het ergste was dat uit zijn stem geen enkel gevoel sprak. Het uitsnijden van hun tong deed hem geen plezier, bezorgde hem geen wroeging; het was enkel iets wat hij zou doen.

‘Kalm aan, Kind Byar’ Bornhald keek weer naar de gevangenen. ‘Ik vermoed dat jullie niet veel weten van de Gezalfden of van kapiteinheren van de Kinderen van het Licht? Nee? Dat dacht ik al. Nou probeer dan, tenminste omwille van Kind Byar, niet tegen te spreken of te schreeuwen, hè? Ik wil niet meer dan dat jullie in het Licht wandelen en als jullie je te veel door ergernis laten leiden, helpt dat niemand.’

Perijn keek op naar de magere man die boven hem oprees. Omwille van Kind Byar? Het viel hem op dat de kapiteinheer niet tegen Byar zei hen met rust te laten. Byar keek hem aan en glimlachte; de glimlach raakte slechts zijn mond, maar de huid van zijn gezicht werd nog strakker, tot zijn hoofd een schedel leek. Perijn huiverde.

‘Ik heb hier van gehoord, dat er lieden zijn die met wolven optrekken,’ zei Bornhald peinzend, ‘hoewel ik het nooit eerder heb meegemaakt. Mannen die blijkbaar met wolven praten, en met andere schepsels van de Duistere. Een walgelijke zaak. Ik ben bang dat de Laatste Slag aanstaande is.’

‘Wolven zijn geen...’ Perijn slikte zijn woorden in toen Byar zijn gelaarsde voet ophief. Hij haalde diep adem en ging op minder boze toon door. Byar toonde een teleurgestelde grijns. ‘Wolven zijn geen schepsels van de Duistere. Ze haten de Duistere en ook zijn Trolloks en Schimmen’ Hij zag verrast dat de broodmagere man in zichzelf knikte.

Bornhald trok een wenkbrauw op. ‘Wie heeft je dat verteld?’

‘Een zwaardhand,’ zei Egwene. Ze kroop weg voor de vlammende blik van Byar. ‘Hij zei dat wolven Trolloks haatten en dat Trolloks bang zijn voor wolven.’ Perijn was blij dat ze Elyas niet bij naam noemde.

‘Een zwaardhand,’ zuchtte de kapiteinheer. ‘Een schepsel van de feeksen van Tar Valon. Wat zou dat soort anders zeggen, hij is tenslotte zelf een Duistervriend en een dienaar van Duistervrienden. Weet je dan niet dat Trolloks wolfsnuiten en tanden hebben, en wolvenvachten?’

Perijn knipperde met zijn ogen en probeerde zijn hoofd helder te krijgen. Zijn hersens voelden nog steeds als blubber, maar er klopte hier iets niet. Zijn hoofd wilde maar niet helder genoeg worden om alles op een rijtje te kunnen zetten.

‘Niet allemaal,’ mompelde Egwene. Perijn keek Byar behoedzaam aan, maar de magere man keek slechts toe. ‘Sommigen hebben hoorns, zoals een ram of een geit, of een haviksnavel, of... of... allerlei dingen.’

Bornhald schudde bedroefd zijn hoofd. ‘Nou geef ik jullie alle kans en met ieder woord maak je de kuil dieper en dieper.’ Hij stak een vinger op. ‘Jullie gaan om met wolven, schepsels van de Duistere.’ Een tweede vinger. ‘Jullie geven toe een zwaardhand te kennen, een ander schepsel van de Duistere. Ik betwijfel of hij dat verhaal gewoon zomaar eens een keer vertelde.’ Een derde vinger. ‘Jij, jongen, hebt een munt van Tar Valon in je zak. De meeste mannen buiten Tar Valon zorgen ervoor dat ze er zo snel mogelijk van afkomen, tenzij ze de feeksen van Tar Valon dienen.’ Een vierde vinger. ‘Je draagt het wapen van een vechter mee, terwijl je je kleedt als een boerenjongen. Dus ben je een sluiper.’ De duim kwam omhoog. ‘Je kent Trolloks en Myrddraal. Zo ver naar het zuiden geloven alleen enkele geleerden en degenen die door de Grenslanden hebben getrokken dat ze echt bestaan en geen sprookjesfiguren zijn. “Ben jij misschien ook in de Grenslanden geweest.” Als dat zo is, vertel het me dan. Ik ben vaak in de Grenslanden geweest, ik ken ze goed. Nee, aha, zie je wel.’ Hij keek naar zijn gestrekte hand en liet die met een klap op de tafel vallen. Hij leek weer op een grootvader die vond dat de kleinkinderen inderdaad iets ernstigs hadden uitgehaald. ‘Waarom vertellen jullie mij de waarheid niet over hoe het komt dat jullie in de nacht met wolven optrekken?’

Egwene deed haar mond open en Perijn zag hoe koppig ze keek en wist meteen dat ze een van de verhalen ging opdissen die ze samen hadden bedacht. Dat zou niet helpen. Niet nu, niet hier. Zijn hoofd deed pijn en hij wou dat hij tijd had alles goed te overdenken, maar er was geen tijd. Wie kon zeggen waar deze Bornhald allemaal geweest was en welke steden hij kende? Als hij hen op een leugen betrapte, konden ze alleen nog maar op de waarheid terugvallen en Bornhald zou dan zeker vinden dat ze Duistervrienden waren.

‘We komen uit Tweewater,’ zei hij snel.

Egwene staarde hem openlijk aan, maar ze beheerste zich en Perijn ging door met het echte verhaal, tenminste gedeeltelijk. Zij tweeën waren uit Tweewater getrokken om Caemlin te gaan zien. Onderweg hadden ze gehoord van de bouwvallen van een grote stad, maar toen ze bij Shadar Logoth waren gekomen, waren daar Trolloks geweest. Het was ze gelukt over de Arinelle te ontsnappen, maar toen waren ze totaal verdwaald. Toen hadden ze een man ontmoet die had aangeboden Perijn en Egwene naar Caemlin te brengen. Hij had gezegd dat ze met zijn naam niets te maken hadden en hij leek niet echt vriendelijk, maar ze hadden een gids nodig. De eerste maal dat zij de wolven hadden gezien, was toen de Kinderen van het Licht verschenen. Ze hadden alleen maar geprobeerd zich te verbergen, zodat ze niet door de wolven zouden worden opgevreten of door de ruiters worden gedood.

Als we hadden geweten dat het de Kinderen van het Licht waren,’ besloot hij, ‘waren we wel om hulp komen vragen.’

Byar snoof ongelovig maar Perijn negeerde dat. Als de kapiteinheer overtuigd was, kon Byar hen niets doen. Het was duidelijk dat Byar zou ophouden met ademhalen als kapiteinheer Bornhald dat beval. ‘Ik heb niets van een zwaardhand gehoord,’ zei de grijze man even later.

Perijn wist niets meer te verzinnen; hij wist dat hij meer tijd had moeten gebruiken om het uit te denken. Egwene schoot hem te hulp. ‘We hebben hem ontmoet in Baerlon. In de stad wemelde het van mannen die na de winter uit de mijnen waren gekomen en wij werden in een herberg aan dezelfde tafel gezet. We hebben alleen tijdens het eten met hem gepraat.’

Perijn ademde weer. Dank je, Egwene,

‘Geef ze hun eigendommen terug. Kind Byar. Niet de wapens natuurlijk.’ Toen Byar hem verbaasd aankeek, voegde Bornhald eraan toe: ‘Of ben jij een van die mensen die de onverlichten plunderen, Kind Byar? Dat is een slechte zaak, nietwaar? Geen mens kan een dief zijn en in het Licht verkeren.’ Byar scheen grote moeite te hebben met deze gedachte.

‘Laat u ons dan gaan?’ Egwene klonk verbaasd. Perijn hief zijn hoofd om naar de kapiteinheer te kijken.

‘Natuurlijk niet, kind,’ zei Bornhald bedroefd. ‘Mogelijk is het waar dat jullie uit Tweewater komen, omdat je van Baerlon en de mijnen weet. Maar Shadar Logoth...? Dat is een naam die slechts weinigen kennen, voornamelijk Duistervrienden, en wie al zoveel weet als de naam, weet genoeg om er niet heen te gaan. Ik stel voor dat je een beter verhaal bedenkt tijdens de reis naar Amador. Jullie zuilen er de tijd voor hebben, omdat we onze reis in Caemlin onderbreken. Het liefst de waarheid, kind. Er is vrijheid in waarheid en het licht.’

Byar vergat iets van zijn eerbied voor de grijsharige kapiteinheer. Hij wendde zich van de gevangenen af en er klonk een woedende snauw in zijn woorden door. ‘Dat kunt u niet doen! Het is niet geoorloofd!’

Bornhald trok vragend een wenkbrauw op en Byar beheerste zich abrupt en slikte. ‘Vergeef me, kapiteinheer. Ik vergat mijn plaats en ik smeek nederig om vergiffenis en onderwerp mezelf aan uw straf, maar zoals mijn kapiteinheer zelf heeft opgemerkt, dienen we Caemlin op tijd te bereiken, en nu de meeste reservepaarden weg zijn, zal het al moeilijk genoeg zijn zonder dat we gevangenen meenemen.’

‘En wat zou jij willen voorstellen?’ vroeg Bornhald kalm.

‘De straf voor Duistervrienden is de dood.’ De vlakke stem maakte de woorden nog gruwelijker. Het klonk of hij had voorgesteld een bijter dood te trappen. ‘Geen bestand met de Schaduw. Geen genade voor Duistervrienden.’

‘IJver moet worden toegejuicht. Kind Byar, maar zoals ik vaak tegen mijn zoon Dain moet zeggen: overdreven ijver kan een ernstige fout zijn. Denk aan wat de Stellingen ook zeggen: “Geen mens is zo verloren dat hij niet tot het Licht kan worden gebracht”. Deze twee zijn nog jong. Zo diep kunnen ze nog niet in de Schaduw verkeren. Ze kunnen nog naar het Licht worden geleid, als zij slechts willen toestaan dat Schaduw voor hun ogen wordt verdreven. Die kans moeten we hen gunnen.’

Heel even voelde Perijn bijna genegenheid voor de grootvaderlijke man die tussen hen en Byar in stond. Toen schonk de grootvader zijn glimlach aan Egwene.

‘Als je weigert naar het Licht te komen voordat we in Amador zijn, zal ik gedwongen zijn je aan de Ondervragers over te geven, en de ijver van Kind Byar is vergeleken met de hunne slechts een kaarsje naast de zon.’ De grijze man klonk als een man die betreurde wat hij moest doen, maar nooit beoogde ooit iets anders dan zijn plicht te doen zoals hij die zag. ‘Doe boete, wijs de Duistere af, kom in het Licht en belijd je misstappen. Vertel wat je weet van die smerigheid met wolven en we zullen je sparen. Jij zult vrij wandelen in het Licht.’

Zijn ogen richtten zich daarna op Perijn en hij zuchtte bedroefd. IJs verkilde Perijns ruggengraat. ‘Maar jij, gewoon maar Perijn uit Tweewater, jij hebt twee Kinderen gedood.’ Hij raakte de bijl aan die Byar nog steeds vasthield. ‘Jou, vrees ik... wacht in Amador de galg.’

31

Speel voor je maaltijd

Rhand kneep zijn ogen dicht en keek naar de stofwolk die drie of vier bochten verderop over de weg naderde. Mart liep al in de richting van de wilde haag naast de Caemlinweg. De dicht vervlochten naaldtakken zouden hen even goed verbergen als een stenen muur, als ze zich tenminste een weg naar de andere kant konden banen. Aan de andere kant van de weg groeiden manshoge struiken, net kale, bruine skeletten. Daarachter lag, voor het bos, een open veld van een halve span. Het zou een sinds kort braakliggende akker kunnen zijn, maar het was geen handige schuilplaats. Hij probeerde de snelheid van de stofwolk te schatten, en de wind.

Een plotselinge windstoot wervelde het stof rond hem op en maakte alles onzichtbaar. Hij knipperde met zijn ogen en schoof de eenvoudige, donkere sjaal over zijn neus en mond. Die was nu niet meer zo schoon, waardoor zijn gezicht jeukte, maar voorkwam wel dat hij iedere keer stof inademde. Een boer had hem die gegeven, een man met een lang gezicht en diepe zorgelijke rimpels in zijn wangen. ‘Ik weet niet waarvoor jullie op de loop zijn,’ had hij met een bezorgde frons gezegd, ‘en ik wil het ook niet weten. Begrepen? Mijn gezin.’ Opeens had de boer twee lange sjaals uit zijn jaszak gehaald en ze hun toegestopt. ‘Het is niet veel, maar pak aan. Van mijn jongens. Zij hebben er meer. Jullie kennen me niet, begrepen? Het zijn zware tijden.’

Rhand koesterde de sjaal. Het lijstje vriendelijkheden dat hij sinds Wittebrug in zijn gedachten bijhield, was kort en hij dacht niet dat het veel langer zou worden.

Mart had de sjaal helemaal rond zijn hoofd gewikkeld. Alleen zijn ogen waren vrij. Hij zocht snel de hoge haag af en trok aan de takken. Rhand voelde even aan het reigerzwaard aan zijn riem, maar liet zijn hand weer zakken. Ze waren al eens bijna betrapt toen hij een gat door de haag had gehakt. De stofwolk kwam op hen af en bleef te lang hangen. Dat kwam niet door de wind. Het regende tenminste niet. Regen sloeg het stof neer. Hoe hard de regen ook viel, het vastgeklonken wegdek veranderde nooit in modder, maar als het regende was er geen stof. Stof was de enige waarschuwing die ze kregen voordat anderen zo dichtbij waren dat ze hen konden horen.

Soms was dat te laat.

‘Hier!’ riep Mart zachtjes. Hij leek recht de haag in te stappen. Rhand haastte zich erheen. Iemand had daar vroeger een gat gemaakt. Het was al half dichtgegroeid, en op drie voet afstand leek de haag niet onderbroken te worden, maar van dichtbij was het slechts een dun schermpje takken. Toen hij zich erdoorheen duwde, hoorde hij paarden naderen. Niet de wind.

Net toen hij wegdook achter de nauwelijks bedekte opening en het gevest van zijn zwaard omvatte, reden de ruiters voorbij. Vijf... zes... zeven. Eenvoudig geklede mannen, maar hun zwaarden en lansen zeiden dat het geen dorpelingen waren. Sommigen droegen leren tunieken met metalen knoppen en twee hadden ronde stalen hoofddeksels. Lijfwachten van een koopman, misschien, op weg naar hun volgende baan. Misschien.

Toen ze langs het gat draafden, keek een van hen terloops naar de heg en Rhand schoof zijn zwaard een duim omhoog. Mart grauwde zwijgend, als een in de hoek gedreven das, en kneep zijn ogen half dicht boven zijn sjaal. Hij had zijn hand onder zijn jas gestoken; als er gevaar dreigde, greep hij altijd de dolk uit Shadar Logoth vast. Rhand wist niet meer of hij dat deed om zichzelf of de robijndolk te beschermen. De laatste tijd leek Mart soms te vergeten dat hij een boog had.

De ruiters reden met een trage draf voorbij, gingen ergens heen, maar zonder al te veel haast. Stof kringelde door de heg heen.

Rhand wachtte tot het getrappel was weggestorven voor hij zijn hoofd behoedzaam door het gat stak. De stofwolk hing een heel eind verder, in de richting van Wittebrug. In het oosten was de lucht helder. Hij stapte de weg weer op en zag de wolken stof naar het westen trekken.

‘Niet achter ons aan,’ zei hij, half een uitspraak, half een vraag.

Mart klauterde achter hem aan en keek behoedzaam in beide richtingen. ‘Misschien,’ zei hij, ‘misschien.’

Rhand had geen idee hoe hij dat bedoelde, maar hij knikte. Misschien. Hij was niet zo begonnen, hun reis over de Caemlinweg.

Nadat ze uit Wittebrug waren gevlucht, had Rhand zich er nog vaak op betrapt dat hij snel even de weg achter zich afkeek. Soms dacht hij iemand te zien die zijn adem deed stokken, een lange magere man die zich over de weg haastte of een slungelige, witharige kerel naast de voerman op een kar, maar steeds was het een marskramer geweest of het waren boeren die op weg waren naar de markt, nooit Thom Merrilin. Zijn hoop verdween toen de dagen voorbijgingen.

Er was behoorlijk veel verkeer op de weg; wagens en karren, mensen te paard en mensen te voet. Ze kwamen alleen of in groepjes, een rij koopmanswagens of een tiental ruiters bij elkaar. De weg raakte nooit verstopt – vaak was er niets anders te zien dan de vrijwel kale bomen aan weerszijden van de harde zandweg – maar er trokken zeker meer mensen over dan Rhand ooit in Tweewater had gezien.

De meesten reisden in dezelfde richting als zij, naar het oosten, naar Caemlin. Soms konden ze een klein eindje meerijden in een boerenkar, een span, soms meer, maar vaker moesten ze lopen. Mannen te paard vermeden ze; als ze maar één eenzame ruiter in de verte zagen, stapten ze van de weg af en verborgen zich tot hij voorbij was. Geen enkele ruiter had een zwarte mantel gedragen en Rhand dacht niet dat een Schim hun zou laten merken dat hij eraan kwam, maar het had geen zin het erop te wagen. In het begin waren ze vooral bang voor de Halfman.

Het eerste dorp na Wittebrug leek zoveel op Emondsveld dat de benen van Rhand langzamer bewogen toen hij de hoge, puntige rietdaken zag, de vrouwen in schorten die over de schuttingen tussen hun huizen stonden te babbelen en de kinderen die op het dorpsplein speelden. De vrouwen droegen hun haar niet in een vlecht en andere kleine dingetjes waren ook anders, maar alles bij elkaar was het net thuis. Koeien graasden op het gras en ganzen waggelden gewichtig de weg over. De kinderen rollebolden lachend rond in het zand waar het gras geheel was verdwenen. Ze keken niet eens op toen Rhand en Mart langsliepen. Ook dat was iets wat anders was. Vreemdelingen waren hier niet zeldzaam, naar twee jongens werd geen tweede keer gekeken. Dorpshonden hieven alleen hun kop om te snuiven als Mart en hij langskwamen; niet een kwam er overeind.

Het liep tegen de avond toen ze door het dorp liepen en hij voelde een steek van heimwee toen de lichten achter de ramen aangingen. Waar het ook op lijkt, fluisterde een stemmetje in zijn hoofd, het is niet echt thuis. Zelfs als je een van die huizen binnenstapt, zal Tham daar niet zijn. Als hij er wel was, zou je hem dan onder ogen durven komen? ]e weet het nu, nietwaar? Op een paar kleine dingen na dan: zoals waar je vandaan komt en wie je bent. Geen koortsdromen. Hij trok zijn schouders hoog op tegen het smalende gelach in zijn hoofd.

Je kunt net zo goed halt houden, grinnikte de stem. De ene plek is net zo goed als de andere, als je nergens vandaan komt en de Duistere je heeft getekend.

Mart trok aan zijn mouw, maar hij trok zich los en keek goed naar de huizen. Hij wilde niet stoppen, maar hij wilde wel rondkijken en het in zich opnemen. Het lijkt zoveel op thuis, maar dat zul je nooit meer zien. nietwaar’

Mart wilde hem weer verder trekken. Zijn gezicht stond strak; de huid rond zijn mond en ogen was wit. ‘Kom mee,’ mompelde Mart. ‘Kom mee.’ Hij keek het dorp rond alsof hij verwachtte dat zich daar iets verborg. ‘Kom mee. We kunnen nog niet stoppen.’

Rhand draaide eenmaal helemaal rond, nam het hele dorp in zich op en zuchtte. Ze waren nog niet ver van Wittebrug. Als de Myrddraal binnen de muren van Wittebrug kon komen zonder gezien te worden, zou hij met dit dorpje helemaal geen moeite hebben. Hij liet zich meetrekken naar het land erachter, tot ze de rietdaken achter zich hadden gelaten.

Het was al nacht voor ze in het maanlicht een plekje vonden, onder een paar struiken die nog dode bladeren droegen. Ze lesten hun dorst met koud water uit een ondiep stroompje in de buurt en rolden zich in hun mantels zonder een vuur te maken. Een kampvuur kon gezien worden, ze konden beter koud blijven.

Verontrust door zijn herinneringen schrok Rhand vaak wakker en iedere keer kon hij Mart horen mompelen en in zijn slaap zien woelen. Hij droomde niet, voor zover hij wist, maar hij sliep niet goed.

Je zult je thuis nooit meer zien.

Het was niet de enige nacht geweest die ze zo hadden doorgebracht, met slechts hun mantel als bescherming tegen de wind en soms de regen, koud en kletsnat. Het was niet de enige maaltijd geweest die alleen uit koud water had bestaan. Samen hadden ze voldoende munten voor een paar maaltijden in een herberg, maar een bed kostte te veel. Alles was duurder dan in Tweewater en aan deze kant van de Arinelle waren de prijzen nog hoger dan in Baerlon. Het geld dat ze nog hadden, mocht alleen in geval van nood worden gebruikt.

Op een middag was Rhand begonnen over de dolk met de robijn in het gevest, toen ze over de weg verder sloften met een maag die te leeg was om te knorren. De zon stond laag en was zwak, en voor de komende nacht was er niets beters in zicht dan wat struiken. Donkere wolken stapelden zich op en beloofden die nacht regen. Hij hoopte dat ze geluk zouden hebben, misschien zou het niet meer dan een kille motregen worden.

Hij was gewoon doorgelopen tot hij had gemerkt dat Mart stilstond. Hij bleef ook staan en bewoog zijn tenen in zijn laarzen. Zijn voeten voelden tenminste nog warm aan. Hij verschikte de riemen om zijn schouders. Zijn dekenrol en de bundel van Thoms mantel waren niet zwaar, maar zelfs die wogen zwaar na vele spannen op een lege maag. ‘Wat is er. Mart?’ vroeg hij. ‘Waarom wil je hem zo graag verkopen?’ wilde Mart boos weten. ‘Ik heb hem per slot van rekening gevonden. Heb je er ooit bij stilgestaan dat ik hem misschien graag wil houden? Een poosje in ieder geval. Als je iets wilt verkopen, verkoop dan dat stomme zwaard!’

Rhand wreef over het reigerzwaard. ‘Mijn vader heeft dit zwaard aan mij gegeven. Het was van hem. Ik zou jou ook niet vragen iets te verkopen wat je van je vader hebt gekregen. Bloed en as. Mart, wil je dan hongerlijden? Trouwens, zelfs al vond ik iemand die het zwaard wil kopen, wat zou het nou opbrengen? Wat moet een boer met een zwaard? Die robijn kan ons genoeg opleveren om per rijtuig helemaal naar Caemlin te kunnen reizen. Misschien wel helemaal naar Tar Valon. En dan kunnen we telkens in een herberg eten en iedere nacht in een bed slapen. Vind jij het zo leuk de halve wereld door te lopen en buiten op de grond te slapen?’ Hij keek Mart kwaad aan en zijn vriend keek even boos terug.

Zo hadden ze midden op de weg gestaan, tot Mart opeens ongemakkelijk schokschouderde en zijn ogen neersloeg. ‘Aan wie zou ik het moeten verkopen, Rhand? Een boer zou in kippen moeten betalen en we kunnen een rijtuig toch niet met kippen betalen. En dan nog, als ik het zomaar in een dorp liet zien, zo een als daarnet, dan zouden ze waarschijnlijk denken dat we hem hadden gestolen. Het Licht mag weten wat er dan weer gebeurt.’

Even later had Rhand met tegenzin ingestemd. ‘Je hebt gelijk. Ik weet het. Het spijt me; ik wilde je niet afbekken. Het komt doordat ik honger heb en mijn voeten pijn doen.’

‘De mijne ook.’ Ze waren weer op weg gegaan, maar het lopen ging nog moeizamer dan eerst. De wind stak op en blies stof in hun gezicht. ‘De mijne ook,’ hoestte Mart.

Boerderijen hadden de Emondsvelders wel wat maaltijden en nachten zonder kou verschaft. Een hooiberg was bijna net zo warm als een kamer met een haardvuur, tenminste vergeleken met het slapen onder de bosjes, en een hooiberg, zelfs een zonder zeil, hield de ergste regen tegen, als je er maar diep genoeg in wegkroop. Soms beproefde Mart zijn geluk met het stelen van eieren en een keer probeerde hij een koe te melken die aan een lang touw was vastgezet om een veld af te grazen. Maar de meeste boerderijen hadden honden en die bleken meestal goede waakhonden te zijn. Een vlucht van twee span met blaffende honden op hun hielen vond Rhand een te hoge prijs voor twee of drie eieren, zeker als het uren duurde voor de honden weggingen en zij uit de boom konden klimmen waarin ze gevlucht waren. Vooral die verloren tijd speet hem.

Hij vond het niet echt plezierig om te doen, maar Rhand stapte veel liever openlijk en in vol daglicht op een boerderij af. Zo nu en dan kregen ze trouwens toch nog de honden achter zich aan, zonder dat er iets was gezegd, want de geruchten en de slechte tijden maakten iedereen die afgelegen woonde, zenuwachtig voor vreemdelingen. Toch leverde een uur of wat houthakken of waterhalen vaak een maaltijd en een bed op, ook al was dat bed een bundel stro in een schuur. Maar een uur of twee klussen betekende wel een uur of twee tijdverlies, een uur of twee waarin de Myrddraal hen kon inhalen. Soms vroeg hij zich af hoeveel span een Myrddraal in een uur kon afleggen. Hij had eigenlijk spijt over elke tel oponthoud – hoewel dat minder werd als hij de hete soep van een boerin wegschrokte. En als ze niet gegeten hadden, maar wisten dat ze van vroeg tot laat naar Caemlin hadden gereisd, dan hielp dat hun lege maag niet vullen.

Rhand kon maar niet besluiten wat het ergste was: tijd verliezen of hongerig verdergaan, maar Mart ging veel verder dan zich zorgen maken over zijn maag of achtervolging.

‘Wat weten we trouwens van die mensen?’ vroeg Mart op een middag, toen ze de stal van een kleine boerderij aan het uitmesten waren.

‘Licht, Mart, wat weten ze trouwens van ons?’ niesde Rhand. Met ontbloot bovenlijf waren ze aan het werk. Ze waren bezweet en zaten dik onder het stro en overal zweefden stofwolken rond. ‘Wat ik wel weet is dat ze ons wat gebraden lamsvlees geven en een echt bed om in te slapen.’

Mart stak zijn hooivork in het stro en de mest en keek schuins naar de boer die door de schuur liep met een emmer in zijn ene en een melkkruk in zijn andere hand. Een gebogen oude man, met een huid als leer en grijs haar. De boer liep langzamer toen hij Mart naar zich zag kijken, keek toen snel ergens anders heen en haastte zich de schuur uit, waardoor in zijn haast de melk over de rand klotste.

‘Hij is wat van plan, zeg ik je. Zag je dat hij me niet aan wilde kijken? Waarom zijn ze zo vriendelijk vooreen stel zwervers die ze nooit eerder hebben gezien? Vertel me dat eens.’

‘Zijn vrouw zegt dat we haar doen denken aan hun kleinzoons. Houd nou eens op met al dat gezeur. Het enige waar wij ons zorgen over moeten maken, komt achter ons aan, hoop ik.’

‘Hij is iets van plan,’ mompelde Mart.

Toen ze klaar waren, wasten ze zich in de trog voor de schuur; hun schaduwen reikten ver in de ondergaande zon. Terwijl ze naar het huis liepen, droogde Rhand zich af met zijn hemd. De boer ving hen bij de deur op; hij leunde veel te ontspannen op een vechtstok. Achter hem trommelde zijn vrouw aan haar schort en keek op haar lip bijtend over zijn schouder. Rhand zuchtte; hij dacht niet dat ze hen nog aan hun kleinzoons deden denken.

‘Onze zoons komen vanavond op bezoek,’ zei de oude boer. ‘Alle vier. Was ik vergeten. Ze komen alle vier. Flinke jongens. Sterk. Kunnen elk moment binnenstappen. Ik ben bang dat we geen bed overhebben, al hadden we het beloofd.’

Zijn vrouw hield ze een klein, in een doek gewikkeld bundeltje voor. ‘Hier. Brood en kaas, wat lamsvlees en gebakken ui. Genoeg voor twee keer, misschien. Alsjeblieft.’ Haar rimpelige gezicht vroeg hun om het alsjeblieft aan te pakken en te gaan.

Rhand nam het pakje aan. ‘Dank u. Ik begrijp het. Kom mee, Mart.’ Mart volgde hem mopperend, terwijl hij zijn overhemd over zijn hoofd trok. Rhand dacht dat het beter was zo ver mogelijk door te lopen voor ze ergens stopten om te eten. De oude boer had een hond. Het had erger kunnen zijn, dacht hij. Drie dagen ervoor waren de honden op hen afgestuurd terwijl ze nog aan het werk waren. De honden, de boer en zijn twee zoons joegen hen met hun knuppel zwaaiend na. Pas na een halve span over de Caemlinweg hadden ze het opgegeven. Rhand en Mart hadden nog net hun eigendommen mee kunnen graaien voor ze wegholden. De boer had een boog in zijn handen, met een aangelegde pijl.

‘En laat je hier niet meer zien, horen jullie!’ had hij hen nageschreeuwd. ‘Ik weet niet waar jullie op uit zijn, maar laat me die gluiperige ogen van jullie niet meer zien.’

Mart had zich omgedraaid en naar zijn pijlkoker getast, maar Rhand had hem meegetrokken. ‘Ben je gek?’ Mart keek hem nors aan, maar gelukkig bleef hij doorhollen.

Rhand vroeg zich soms af of het de moeite waard was om bij een boerderij te stoppen. Hoe verder ze kwamen, hoe achterdochtiger Mart werd tegen vreemden en hoe slechter hij dat kon verbergen. En hoe minder hij erom gaf. Ze kregen minder voor hetzelfde werk en mochten soms niet eens in de schuur slapen. Maar op de boerderij van Grinwel leek er een oplossing voor al hun problemen te komen, dat dacht Rhand tenminste.

Baas Grinwel en zijn vrouw hadden negen kinderen. De oudste, een meisje, was amper een jaar jonger dan Rhand en Mart. Baas Grinwel was een stevige man en met al die kinderen had hij waarschijnlijk nauwelijks hulp nodig. Toch nam hij hen van boven tot onder op, zag hun door het reizen vuil geworden kleren en stoffige laarzen en zei dat hij altijd wel werk kon vinden voor wie van aanpakken wist. Vrouw Grinwel zei dat als ze aan haar tafel kwamen eten, ze dat niet konden doen in die smerige vodden. Ze ging net de was doen en wat oude kleren van de baas zouden wel passen als werkkleren.

Ze glimlachte toen ze dat zei en heel even leek ze volgens Rhand precies op vrouw Alveren, hoewel ze lichtgeel haar had; dat had hij nog nooit gezien. Zelfs Mart leek iets van zijn spanning kwijt te raken toen zij naar hem lachte. De oudste dochter was weer een heel andere zaak.

Met haar donkere haar en grote ogen grijnsde de knappe Else vrijmoedig naar hen, telkens als haar ouders niet keken. Terwijl ze bezig waren om vaten en graanzakken m de schuur te verslepen, hing ze zacht neuriënd over de staldeur naar hen te kijken terwijl ze op het eind van een lange paardenstaart kauwde. Vooral Rhand hield ze in het oog. Hij probeerde net te doen of hij haar niet zag, maar na een paar minuten trok hij het hemd aan dat vrouw Grinwel hem had geleend. Het was te kort en krap in de schouders, maar het was beter dan niets. Else lachte luid toen hij het aantrok. Hij kreeg het idee dat het deze keer niet Marts schuld zou zijn als ze werden weggejaagd.

Perijn zou wet weten hoe bij dit moest aanpakken. Hij zou terloops iets zeggen en al snel zou ze om zijn grapjes lachen en hem niet meer zo nalopen, waar haar vader haar kan zien. Maar hij kon helemaal niets terloops bedenken, en ook geen enkel grapje, telkens als hij haar kant op keek, glimlachte ze hem zo toe dat haar vader de honden op hen af zou sturen als hij het zag. Ze liet zich ontvallen dat ze van lange mannen hield. Alle jongens op de boerderijen in de buurt waren klein. Mart grinnikte gemeen. Rhand wilde dat hij een grap kon verzinnen en stak met dubbele ijver zijn riek in het hooi.

De jongere kinderen waren een zegen in Rhands ogen. Mart werd altijd wat minder gespannen als er kinderen in de huurt waren. Na het avondeten gingen ze allemaal rond de schouw zitten. Baas Grinwel zat in zijn lievelingsstoel zijn pijp met tobak te stoppen en vrouw Grinwel was druk bezig met haar naaidoos en de hemden die ze voor hem en Mart had gewassen. Mart pakte Thoms kleurige ballen en begon te jongleren. Hij deed dat alleen als er kinderen waren. De kinderen lachten toen hij net deed of ze vielen en ze op het laatste moment opving, en ze klapten voor de fonteinen en achtvormen en een zesbalkring die hij werkelijk bijna liet vallen. Maar ze waardeerden het zeer en baas Grinwel en zijn vrouw klapten even hard als hun kinderen. Toen Mart klaar was, boog hij voor de hele kamer met evenveel zwier als Thom zou hebben gedaan. Rhand pakte Thoms fluit uit het kistje.

Hij kon Thoms spullen niet aanraken zonder dat een knagende droefheid hem overviel. Als hij de gouden en zilveren versieringen aanraakte, was het net of hij Thom zelf aanraakte. Hij had de harp nog nooit bespeeld, alleen gekeken of die nog droog en in orde was. Thom had altijd gezegd dat een harp niet geschikt was voor de grove vingers van een boerenjongen, maar wanneer een boer hen vroeg te blijven, speelde hij na het avondeten altijd een wijsje op de fluit. Gewoon om iets terug te doen voor de boer en misschien om de herinnering aan Thom levend te houden.

Omdat de stemming al zo opgewekt was na het jongleren van Mart, speelde hij Drie meisjes in de wei. Baas en vrouw Grinwel klapten mee en de jongsten dansten door de kamer, zelfs de kleinste, die amper kon lopen, stampte met zijn voetjes in het ritme. Hij wist dat hij er op Beltije geen prijzen mee zou winnen, maar na Thoms lessen hoefde hij zich niet te schamen.

Else zat met gekruiste benen voor het haardvuur en toen hij na de laatste noot zijn fluit liet zakken, boog ze zich met een lange zucht voorover en schonk hem een glimlach. ‘Je speelt zo mooi. Ik heb nog nooit zoiets moois gehoord.’

Vrouw Grinwel hield opeens op met naaien en trok een wenkbrauw op naar haar dochter. Toen keek ze Rhand lang en keurend aan.

Hij had het kistje al opgepakt om de fluit weg te leggen, maar onder haar strakke blik liet hij het kistje vallen, en bijna ook de fluit. Als ze hem ervan beschuldigde dat hij met haar dochter rommelde... In wanhoop zette hij de fluit weer aan zijn lippen en speelde nog een liedje, toen nog een, en nog een. Vrouw Grinwel bleef hem maar aankijken. Hij speelde De wind in de wilg en Thuiskomst van Tarwins Kloof en De haan van vrouw Aynora en Die oude, zwarte beer. Hij speelde ieder liedje dat hij kon bedenken, maar ze bleef hem maar aankijken. Ze zei niets, maar keek slechts, alsof ze iets overwoog.

Het was al laat toen baas Grinwel eindelijk opstond, grinnikend en zijn handen wrijvend. ‘Nou, we hebben zelden zo’n plezier gehad, maar het is allang bedtijd. Jongens die op reis zijn, kunnen zelf hun tijd bepalen, maar op een boerderij is het vroeg dag. Ik kan je wel zeggen, jongens, dat ik in een herberg goed betaald heb voor vermaak dat niet beter was dan vanavond. Ook wel voor slechter.’

‘Ik vind dat ze een beloning verdienen, vader,’ zei vrouw Grinwel en ze pakte de jongste op, die al een tijd geleden voor het vuur in slaap was gevallen. ‘De schuur is geen geschikte plek om te slapen. Zij kunnen in Elses kamer, dan slaapt zij vannacht bij mij.’

Else maakte een grimas. Ze zorgde er wel voor naar de vloer te kijken, maar Rhand zag het. Hij dacht dat haar moeder het ook zag.

Baas Grinwel knikte. ‘Ja, ja, veel beter dan de schuur. Als jullie het tenminste niet erg vinden met zijn tweeën in een bed te slapen.’ Rhand werd rood; vrouw Grinwel stond hem nog steeds aan te kijken. ‘Ik zou graag wat meer van die fluit willen horen. En ook nog wat meer gejongleer zien. Ik vond het leuk. Weet je, er is morgen nog een karweitje waarmee jullie zouden kunnen helpen, en...’

‘Ze willen er weer vroeg vandoor, vader,’ onderbrak vrouw Grinwel hem. ‘Het volgende dorp is Arien en als ze daar hun geluk in de herberg willen beproeven, zullen ze de hele dag moeten doorstappen om er voor donker te zijn.’

‘Ja, vrouw Grinwel’ zei Rhand, ‘dat doen we. En dank u wel.’

Ze glimlachte met toegeknepen lippen, alsof zij heel goed wist dat zijn dank meer omvatte dan haar raad en een warm bed.

De hele volgende dag liep Mart hem over Else te pesten, terwijl ze de weg afliepen. Rhand probeerde telkens van onderwerp te veranderen, en het voorstel van de Grinwels over optreden in de herbergen was het eerste wat hem te binnen schoot. Na die ochtend, met een pruilende Else bij zijn vertrek en vrouw Grinwel die met scherpe ogen van opgeruimd-staat-netjes-en-snel-vergeten toekeek, was het iets om Mart de mond te snoeren. Maar tegen de tijd dat ze in het volgende dorp aankwamen, leek het toch weer anders.

Toen het begon te schemeren, stapten ze de enige herberg van Arien in en ging Rhand met de herbergier praten. Hij speelde Veer over het water – wat de gezette herbergier kende als Dansende Sara – en een deel van De weg naar Dun Aren, terwijl Mart wat met de ballen speelde. Het resultaat was dat ze die nacht in een bed sliepen en gebakken aardappels met een goed stuk vlees aten. Het was wel het kleinste slaapkamertje van de herberg, vlak onder de nokbalken aan de achterkant, en het maal kwam pas halverwege een lange avond van spelen en jongleren, maar het bleef een bed onder een dak. Wat het voor Rhand nog beter maakte, was dat ze de hele dag hadden kunnen reizen. En de bezoekers leken het niet erg te vinden dat Mart hen achterdochtig aankeek. Sommigen wierpen elkaar schuinse blikken toe, maar in deze tijden was achterdocht tegen vreemden heel gewoon, en er waren altijd vreemdelingen in een herberg.

Rhand sliep voor het eerst sinds Wittebrug weer eens goed, hoewel hij het bed moest delen met Mart en diens nachtelijk gemompel. In de ochtend probeerde de herbergier hen over te halen nog een dag of twee te blijven. Toen dat niet lukte, riep hij er een boer bij die dikke wallen onder zijn ogen had en de vorige avond te veel had gedronken om met zijn kar weer thuis te komen. Een uur later waren ze vijf span verder naar het oosten, languit liggend op het stro in de laadbak van Hazil Fornie.

En op die manier trokken ze verder. Met enig geluk en soms een paar ritten konden ze bijna altijd voor de avond het volgende dorp bereiken. Als er meer dan één herberg was, boden de herbergiers zelfs tegen elkaar op, als ze Rhand hadden horen fluiten en Mart zien jongleren. Samen haalden ze het natuurlijk niet bij een speelman, maar zij waren er en dat was meer dan de meeste dorpen in een jaar zagen. Twee of drie herbergen in een plaatsje betekenden een betere kamer, met twee bedden, meer en beter vlees en soms zelfs wat koperstukken in hun zakken als ze klaar waren, ’s Ochtends was er bijna altijd wel iemand die zei dat ze mochten meerijden, een boer die te lang was gebleven en te veel had gedronken of een koopman die zich zo goed had vermaakt met hun optreden dat hij het best vond als ze achter op een van zijn wagens reden. Rhand begon al voorzichtig te denken dat tot Caemlin hun problemen achter de rug zouden zijn. Maar toen kwamen ze in Vierkoningen.

32

Schaduw over Vierkoningen

Het dorp was groter dan de meeste dorpen, maar toch te sjofel om een naam als Vierkoningen te dragen. Zoals gewoonlijk liep de Caemlinweg recht door het midden van het plaatsje, maar hier kwam er ook een drukke hoofdweg uit het zuiden op uit. De meeste dorpen waren markten of verzamelplaatsen voor de boeren van de streek, maar hier waren weinig boeren te bekennen. Vierkoningen was een halteplaats voor de karavanen van de kooplui die onderweg waren naar Caemlin of de mijnstadjes in de Mistbergen achter Baerlon, en naar alle plaatsen daartussen. De zuidelijke weg was de handelsroute van Lugard naar de mijnen in het westen; Lugarder kooplieden namen voor Caemlin de rechtstreekse weg. Deze streek bezat weinig boerderijen, amper genoeg om de boeren en het stadje zelf te voeden. Hier draaide alles om de kooplieden en hun wagens, de mannen die ze menden en de knechten die de goederen laadden.

Overal zag je kale grond, tot stof vermalen, vol wagens die verlaten wiel aan wiel stonden en bewaakt werden door enkele verveelde wachten. Langs de straten lagen stallen en erven, die allemaal groot genoeg waren om wagens door te laten, en overal liepen diepe wagensporen door het drukke verkeer. Er was geen dorpsplein en de kinderen speelden in de karrensporen en ontweken de wagens en het gevloek van de voerlieden. Dorpsvrouwen met sjaals rond hun hoofd liepen snel met neergeslagen ogen over straat, soms achtervolgd door opmerkingen van de voerlui die Rhand deden blozen; zelfs Mart schrok van sommige woorden. Geen vrouw stond over een schutting met een buur te babbelen. Grauwe houten huizen stonden vlak naast elkaar met slechts een smalle steeg ertussen en de kalk – als iemand al de moeite had genomen de verweerde planken te kalken – was grauw alsof hij in geen jaren was vernieuwd. Zware luiken op de huizen waren al zo lang niet meer opengezet dat de scharnieren helemaal verroest waren. Overal was het lawaaiig; gegalm van de smeden, geschreeuw van de voerlieden, woest gelach uit de stadsherbergen.

Rhand sprong met een zwaai uit de bak van een met zeil overdekte koopmanswapen toen ze langs een opzichtig geschilderde herberg kwamen, een en al groen en geel, die al van ver opviel tussen de loodgrijze huizen. De rij wagens schoof door. Geen van de voerlui leek te merken dat hij en Mart waren verdwenen; de schemering viel in en ze wilden zo snel mogelijk de paarden uitspannen en in een herberg onderdak vinden. Rhand struikelde over een spoor en moest toen vlug opzij springen voor een zwaarbeladen wagen die de andere kant op reed. De menner vloekte hem uit terwijl de wagen voorbijrolde. Een dorpsvrouw stapte om hem heen en haastte zich verder, zonder hem aan te kijken.

‘Ik weet het zo net nog niet over deze stad,’ zei hij. Hij dacht dat hij ergens in de herrie muziek hoorde, maar hij wist niet waarvandaan. Uit de herberg misschien, het was moeilijk te zeggen. ‘Ik vind het niks. Misschien kunnen we deze keer maar beter verder gaan.’

Mart keek hem nijdig aan en richtte toen zijn ogen op de lucht. Donkere wolken pakten zich samen. ‘En vannacht onder een heg slapen? In dit weer? Ik ben weer aan een bed gewend.’ Hij hield zijn hoofd scheef om te luisteren en gromde toen. ‘Misschien is er al een muzikant, maar ik wed dat ze nog geen jongleur hebben.’ Hij schoof zijn boog over zijn schouder en liep op de lichtgele deur af, terwijl hij alles met samengeknepen ogen bekeek. Rhand volgde hem, een en al twijfel.

Er waren muzikanten; de geluiden van hun citer en trom verdronken bijna in ruw gelach en dronkemansgeschreeuw. Rhand deed geen moeite om de baas te vinden. De volgende twee herbergen hadden ook muzikanten en dezelfde oorverdovende herrie. Mannen in grove kledij zaten aan de tafels en stommelden rond, zwaaiden met bekers en probeerden de dienstmeisjes te grijpen die hen met een verstarde, lijdzame lach ontweken. Het gebouw leek te schudden van het lawaai en er hing een zure lucht, een stank van oude wijn en ongewassen lijven. Van de kooplui, in hun zijde, fluweel en kant was niets te bekennen; de aparte eetkamers boven beschermden hun oren en neuzen. Mart en Rhand keken slechts even om de deur voor ze verdergingen. Hij begon al te denken dat ze geen andere keus hadden dan verder te trekken.

Uil de vierde herborg. De Dansende Voerman, kwam weinig lawaai. Hij was even bontgekleurd als de andere herbergen – de gele banen, afgezet met knalrood en vuilgroen, deden pijn aan je ogen – al was de verf gebarsten en gebladderd. Rhand en Mart stapten naar binnen. Slechts een handvol mannen zat verspreid aan de tafeltjes in de gelagkamer. Ze zaten gebogen over hun bekers, somber in gedachten verzonken. De zaken gingen hier niet best, maar waren ooit beter gegaan. Evenveel dienstmeisjes als er klanten waren, hielden zich her en der bezig. Er viel genoeg voor ze te doen – het vuil lag in korsten op de vloer en het spinrag hing aan het plafond – maar de meesten deden weinig nuttigs; ze bewogen alleen, zodat de baas hen niet op stilstaan kon betrappen.

Een knokige man met lang piekerig haar tot op zijn schouders draaide zich om en keek hen nijdig aan toen ze binnenstapten. De eerste donderslag rommelde over Vierkoningen. ‘Wat moet je?’ Hij veegde zijn handen aan de vettige voorschoot die tot op zijn enkels hing.

Rhand vroeg zich af of er meer vuil van zijn voorschoot of van zijn handen kwam. Het was de eerste magere herbergier die Rhand zag.

‘Nou? Zeg wat, koop een drankje of maak dat je wegkomt. Zie ik eruit als een kijkkast?’

Met een rood hoofd begon Rhand aan de voordracht die hij in eerdere herbergen had vervolmaakt. ‘Ik speel fluit en mijn vriend jongleert en u hebt in geen jaar een beter paar gezien. Voor een goede kamer en een goede maaltijd zullen wij die gelagkamer voor u vullen.’

Hij dacht terug aan de volle gelagkamers die hij die avond al had gezien, speciaal aan de laatste, waar een man vlak voor hem had overgegeven. Hij had als een konijn opzij moeten springen om zijn laarzen schoon te houden. Hij haperde even, maar herstelde zich en ging verder: ‘Wij zullen uw herberg vullen met mensen die u het beetje dat wij kosten twintigmaal zullen terugbetalen door het eten en drinken dat zij bestellen. Waarom zou...’

‘Ik heb al iemand met een hakkebord.’ zei de herbergier zuur.

‘Je hebt een dronkaard. Sammel Haak,’ zei een van de dienstmeiden. Ze liep net langs hem heen met een dienblad en twee bekers en bleef even staan om Rhand en Mart een mollige glimlach te geven. ‘De meeste avonden kan hij niet goed genoeg uit zijn ogen kijken om de gelagkamer te vinden,’ vertrouwde zij hen luid fluisterend toe. ‘Heb hem al in geen twee dagen gezien.’

Zonder zijn blik van Rhand en Mart af te wenden, gaf Haak haar achterwaarts een terloopse klap in haar gezicht. Ze kreunde en viel zwaar op de vuile vloer; een beker brak en de gemorste wijn trok stroompjes door het vuil. ‘De wijn en de beker gaan van je geld af. Haal nieuwe voor ze. En schiet op. Mannen betalen niet om te wachten terwijl jullie luieren.’ Zijn stem klonk even ongeïnteresseerd als de klap. Geen van de gasten keek op van hun wijn en de andere meiden hielden hun ogen afgewend.

De mollige vrouw wreef over haar wang en wierp Haak een blik vol pure moordlust toe, maar ze legde de lege beker en de gebroken scherven op haar blad en verdween zonder iets te zeggen.

Haak zoog nadenkend door zijn tanden en keek Rhand en Mart aan. Zijn blik leek naar het reigerzwaard te worden getrokken voor hij zijn ogen afwendde. ‘Weet je wat,’ zei hij ten slotte, ‘jullie kunnen een paar strozakken krijgen, achter, in een lege voorraadkamer. Kamers zijn te duur om zomaar weg te geven. Je eet als iedereen weg is. Er zal best iets overblijven.’

Rhand wilde dat er in Vierkoningen een herberg was die ze nog niet hadden geprobeerd. Na hun vertrek uit Wittebrug had hij koelheid ontmoet, onverschilligheid en regelrechte vijandigheid, maar niets wat hem zo’n ongemakkelijk gevoel gaf als deze man en dit dorp.

Hij maakte zichzelf wijs dat het slechts het vuil was en de drukte en het kabaal, maar zijn wantrouwen verdween niet. Mart nam Haak op alsof hij een valstrik verwachtte, maar liet niet blijken dat hij De Dansende Voerman wilde opgeven voor een bed onder de haag. De donder deed de vensters rammelen. Rhand zuchtte.

‘We nemen de strozakken als ze schoon zijn en als er genoeg schone dekens zijn. Maar we eten twee uur nadat het donker is geworden, niet later, en het beste wat u hebt. Luister. We zullen u tonen wat we kunnen.’ Hij wilde de fluitkist pakken, maar Haak schudde zijn hoofd.

‘Niet belangrijk. Dit stel is tevreden met elk soort gekras, zolang het maar een beetje op muziek lijkt.’ Zijn ogen gleden weer naar Rhands zwaard en zijn dunne glimlach kwam niet verder dan zijn lippen. ‘Eet wanneer je wilt, maar als het hier niet volloopt, ga je de straat op.’

Hij knikte over zijn schouder naar twee mannen met harde gezichten die bij de muur zaten. Zij dronken niet en hun armen waren zo dik als benen. Toen Haak hen toeknikte, schoven hun ogen naar Rhand en Mart, vlak en nietszeggend.

Rhand legde een hand op zijn zwaardgevest en hoopte dat de knoop in zijn maag niet van zijn gezicht viel af te lezen. ‘Zolang we krijgen wat we hebben afgesproken,’ zei hij vlak.

Haak knipperde met zijn ogen en heel even leek hij ongerust. Toen knikte hij kort. ‘Wat ik zei, nietwaar? Nou, ga beginnen, je brengt niemand binnen door maar een beetje te staan.’ Hij beende weg, snauwend en schreeuwend tegen de diensters alsof die vijftig klanten lieten wachten.

Aan de andere kant van de kamer was een kleine verhoging, vlak bij de achteruitgang. Rhand zette er een bank op en legde zijn mantel, dekenrol en Thoms opgerolde mantel achter de bank, met het zwaard erbovenop.

Hij vroeg zich af of hij er verstandig aan had gedaan het zwaard zo openlijk te dragen. Zwaarden waren heel gewoon, maar het reigerreken trok aandacht en bracht mensen op ideeën. Niet iedereen, maar elke vorm van aandacht bracht hem van zijn stuk. Hij zou een duidelijk spoor kunnen achterlaten voor de Myrddraal, als Schimmen zo’n spoor nodig hadden. Het leek er niet op. In ieder geval voelde hij er weinig voor het zwaard niet meer te dragen. Tham had het hem gegeven. Zijn vader. Zolang hij het zwaard droeg, bestond er nog een band tussen hem en Tham, een band die hem het recht gaf Tham nog steeds zijn vader te noemen. Daar is het nu te laat voor, dacht hij. Hij wist niet zeker wat hij bedoelde, maar hij wist zeker dat het waar was. Te laat.

Bij de eerste noot van Haan in het noorden keken de paar klanten in de gelagkamer op van hun wijn. Zelfs de twee uitsmijters richtten zich op. Ze klapten allemaal toen hij klaar was, ook de twee zwaargewichten, en voor de zoveelste keer stuurde Mart een stroom gekleurde ballen door zijn handen. Buiten rommelde de hemel weer. Er viel nog geen regen, maar de druk was tastbaar; hoe langer de regen uitbleef, hoe harder hij zou vallen.

Het nieuwtje deed snel de ronde en tegen de tijd dat het buiten donker was, zat de ruimte stampvol mannen die zo hard lachten en praatten dat Rhand nauwelijks kon horen wat hij speelde. Alleen de donder overstemde de geluiden in de gelagkamer. Bliksem flitste in de ramen en in de korte tussenpozen hoorde hij de regen op het dak roffelen. Mannen die nu binnenkwamen, lieten een spoor van druppels achter op de vloer.

Telkens als hij even ophield, schreeuwden stemmen de namen van liedjes door de herrie heen. Een groot aantal namen herkende hij niet, maar als hij iemand een stuk liet neuriën, merkte hij vaak dat hij de melodie kende. Zo was het in eerdere dorpen ook geweest. Jolige Jaim was hier Rhea’s lief en in een eerdere herberg was het Kleuren van de zon geweest. Sommige namen bleven hetzelfde, andere veranderden om de tien span, en hij had ook nieuwe liedjes geleerd. De dronken kramer was een nieuwe, hoewel die soms Lapper in de keuken werd genoemd. Twee vorsten op jacht was Twee paarden op hol, en het lied droeg nog diverse andere namen. Hij speelde de liedjes die hij kende en de mannen bonkten op de tafels om aan te geven dat ze meer wilden horen.

Anderen wilden dat Mart weer zijn ballen rond liet wervelen. Soms braken er gevechten uit tussen de klanten die muziek wensten en anderen die Marts aandeel wilden zien. Eén keer flitste een mes en krijste een vrouw; een man wankelde weg van een tafel terwijl het bloed langs zijn gezicht stroomde.

Jak en Strom, de uitsmijters, schoten er snel op af en wierpen volmaakt onpartijdig iedere betrokkene de straat op, met een aantal builen op zijn gezicht. Zo pakten zij overlast aan. Het praten en lachen ging door of er niets was gebeurd. Niemand keek zelfs maar op, behalve degenen die opzij werden gedrongen als de uitsmijters op weg waren naar de deur.

De klanten waren ook vrij met hun handen als een van de dienstmeiden even niet oppaste. Dikwijls moest Jak of Strom een van de vrouwen redden, hoewel ze daar niet zo snel mee waren. Haak schudde de betrokken dienstmeid meestal brullend heen en weer en liet op niet mis te verstane wijze blijken dat het haar eigen schuld was, waarna de betraande ogen en gestamelde verontschuldigingen zeiden dat ze bereid was zijn mening te delen. De vrouwen vlogen wanneer Haak maar fronste, zelfs als hij ergens anders heen keek. Rhand vroeg zich af waarom ze dat duldden.

Haak glimlachte als hij naar Rhand en Mart keek. Na een poosje besefte Rhand dat Haak niet langer naar hen lachte, maar glimlachte naar wat er achter hen lag, naar het reigerzwaard. Toen Rhand de zilvergouden fluit naast zijn kruk legde, kreeg die ook een glimlach. De volgende keer dat hij van plaats wisselde met Mart, die aan de voorkant van de verhoging stond, boog hij zich voorover om iets in Marts oor te fluisteren. Hij moest hard praten, al was hij nog zo dichtbij, maar met zo’n herrie betwijfelde hij of iemand anders het kon horen. ‘Haak zal proberen ons te beroven.’

Mart knikte alsof er niets was wat hij niet verwachtte. ‘We zullen vannacht onze deur moeten versperren.’

‘Onze deur versperren? Jak en Strom kunnen met hun vuisten dwars door een deur slaan. Laten we maken dat we wegkomen.’

‘Wacht dan tenminste tot we gegeten hebben. Ik heb honger. Hier kunnen ze niets doen,’ voegde Mart eraan toe. De opeengepakte gelagkamer schreeuwde ongeduldig dat ze moesten doorgaan. Haak keek hen woedend aan. ‘Wil jij dan buiten slapen?’ Een bijzonder harde donderslag smoorde alle andere geluiden en heel even was het licht dat door de ramen scheen, sterker dan dat van de lampen.

‘Ik wil hier alleen wegkomen zonder gat in m’n hoofd,’ zei Rhand, maar Mart zakte alweer omlaag om op de bank te gaan zitten. Rhand zuchtte en zette De weg naar Dun Aren in. Veel klanten leken dat mooi te vinden; hij had het al vier keer gespeeld en nog steeds riepen ze erom.

De ellende was dat Mart gelijk had. Hij had ook honger. En hij zag niet hoe Haak hen iets in de weg kon leggen zolang de gelagkamer vol was en nog voller werd. Voor iedere man die wegging of eruit werd gesmeten door Jak en Strom, kwamen er twee binnen. Ze riepen om de jongleur of om een bepaald liedje, maar hadden de meeste belangstelling voor hun beker of de meiden. Maar één man was anders.

Hij viel in ieder opzicht op in de drukte van De Dansende Voerman. Kooplieden hielden zich duidelijk ver van deze verlopen herberg. Er waren zelfs geen aparte eetkamers voor hen, voor zover Rhand kon zien. De klanten droegen grove kledij en hadden de gelooide huid van mannen die in zon en wind werkten. Deze man was opgedirkt en vlezig en zijn handen waren zacht. Hij droeg een fluwelen jas en een donkere groenfluwelen mantel met een blauwzijden voering die om zijn schouders was geslagen. Zijn kleren waren van een kostbare snit. Zijn schoenen – zachtfluwelen schoenen, geen laarzen – waren niet gemaakt voor de kapotgereden straten van Vierkoningen – voor geen enkele straat of weg, wat dat betreft.

Hij kwam binnen toen het al ruim donker was en schudde de regen van zijn mantel terwijl hij alles met een afkeurend gezicht opnam. Hij keek het vertrek door en had zich al omgedraaid om weg te gaan toen hij opeens van iets schrok, iets wat Rhand niet kon zien. Hij ging zitten aan een tafel die Jak en Strom net hadden vrijgemaakt. Een dienstmeisje stopte bij zijn tafel en bracht hem toen een beker wijn, die hij opzijschoof en niet meer aanraakte. Beide keren leek ze zo snel mogelijk bij zijn tafel weg te willen, hoewel hij haar niet probeerde aan te raken, of zelfs maar aan te kijken. Wat het ook was waardoor ze zich niet op haar gemak voelde, de anderen die in zijn buurt kwamen, voelden hetzelfde. Hoewel hij er slap uitzag, verjoeg hij met slechts één blik elke ruwe voerman die besloot de tafel met hem te delen. Hij zat daar aan zijn tafel of er niemand in de gelagkamer was dan hijzelf – en Rhand en Mart. Hen keek hij over zijn gespitste handen aan. Over de ringen om al zijn vingers sloeg hij hen gade met een voldane glimlach van herkenning.

Rhand gaf het fluisterend door aan Mart toen ze weer van plaats verwisselden, en Mart knikte. ‘Ik heb hem gezien,’ mompelde hij. ‘Wie is het? Ik ken hem ergens van.’

Die gedachte was ook bij Rhand opgekomen. Het speelde hem door het hoofd, maar hij kon er niet opkomen. Toch wist hij zeker dat hij dat gezicht nooit eerder had gezien.

Nadat ze geruime tijd hadden opgetreden, liet Rhand de fluit in het kistje glijden en verzamelden Mart en hij hun eigendommen. Toen ze van de lage verhoging afstapten, worstelde Haak zich met een van woede vertrokken gezicht tussen zijn klanten door.

Tijd om re eten,’ zei Rhand om hem voor te zijn, ‘en we willen niet dat onze spullen gestolen worden. Wilt u het doorgeven aan de kok?’ Haak aarzelde, nog steeds boos, en probeerde vergeefs zijn ogen af te houden van wat Rhand in zijn armen droeg. Terloops verplaatste Rhand zijn spullen, zodat hij een hand op zijn zwaard kon leggen.

‘Of u kunt probéren ons eruit te gooien.’ Hij benadrukte het woord opzettelijk, en voegde eraan toe: ‘De nacht duurt nog lang en we kunnen nog een hele tijd spelen, maar we moeten wel eerst weer op krachten komen, zodat al die mensen weer geld uit kunnen geven.

Hoe lang blijft het hier nog vol, denkt u, als we omvallen van de honger?’

Haaks ogen schoten door het vertrek, dat vol zat met mannen die zijn zakken met geld vulden. Hij draaide zich om en stak zijn hoofd rond de deur achter in de gelagkamer. ‘Geef ze eten!’ schreeuwde hij. Hij ging weer voor Rhand en Mart staan en snauwde: ‘En blijf niet de hele avond weg. Ik reken erop dat jullie optreden tot de laatste klant vertrokken is.’

Enkele drinkers schreeuwden om de muzikant en de jongleur. Haak draaide zich om en kalmeerde hen. De man in de fluwelen jas was een van de bezorgde klanten. Rhand gebaarde Mart mee te lopen. Een stevige deur scheidde de gelagkamer van de keukeu, waar het geroffel van de regen op het dak luider klonk dan het geschreeuw in de gelagkamer. Het was een grote ruimte, heet en dampig door vuur en ovens, met een enorme tafel vol voedsel en schalen die naar binnen gebracht konden worden. Enkele dienstmeiden zaten bij elkaar op een bank bij de achterdeur. Ze wreven hun voeten en praatten met de dikke kokkin, die terwijl ze sprak met een grote houten lepel zwaaide om haar uitspraken kracht bij te zetten. Ze keken allemaal op toen Rhand en Mart binnenkwamen, maar het gesprek werd er niet door onderbroken en ze bleven hun voeten wrijven.

‘We zouden ervandoor moeten gaan zolang we de kans hebben,’ zei Rhand zachtjes, maar Mart schudde zijn hoofd en keek strak naar de twee borden die de kokkin volschepte met rundvlees, aardappelen en erwten. Ze keek amper naar het tweetal en bleef met de andere vrouwen praten terwijl ze met haar elleboog dingen op de tafel opzij schoof, de borden neerzette en er vorken bij legde.

‘Na het eten is er tijd genoeg.’ Mart liet zich op een bank glijden en begon zijn vork te gebruiken alsof het een schop was.

Rhand zuchtte, maar volgde Marts voorbeeld. Sinds de vorige avond had hij alleen een stuk brood gegeten. Zijn maag voelde even leeg als de beurs van een bedelaar en de kookluchtjes in de keuken hielpen daar bepaald niet tegen. Ook hij begon te schransen, hoewel Mart zijn bord al voor de tweede keer liet volscheppen voor hij het halfleeg had.

Hij had het gesprek van de vrouwen niet willen afluisteren, maar enkele woorden trokken zijn aandacht.

‘Klinkt waanzinnig.’

‘Waanzinnig of niet, dat heb ik gehoord. Hij heeft de helft van de herbergen bezocht voor hij hier binnenkwam. Liep telkens naar binnen, keek rond en ging zonder iets te zeggen naar buiten, zelfs bij de Koninklijke Herberg. Alsof het helemaal niet regende.’

‘Misschien vond hij het hier het gezelligst.’ Die opmerking veroorzaakte een golf lachbuien.

‘Ik heb gehoord dat hij pas in Vierkoningen aankwam toen het donker was en dat zijn paarden snoven, alsof ze hard waren opgejaagd.’

‘Waar zou hij vandaan komen? Alleen een dwaas of een gek reist ’s nachts.’

‘Tja, misschien is hij een dwaas, maar dan wel een rijke. Ik hoor dat hij zelfs een tweede rijtuig heeft voor zijn bedienden en tassen. Daar zit geld, let op mijn woorden. Heb je die mantel van hem gezien? Die zou ik ook wel willen hebben.’

‘Hij is wat te dik naar mijn smaak, maar ik zeg ook dat een man nooit te dik kan zijn als er genoeg goud aan zit.’ Ze lagen dubbel van het lachen en de kokkin wierp haar hoofd in de nek en bulderde mee.

Rhand liet zijn vork op het bord vallen. Een idee waar hij liever niet aan wilde denken, kwam in hem op. ‘Ik ben zo terug,’ zei hij. Mart knikte amper en stopte een stuk aardappel in zijn mond.

Rhand stond op, pakte zijn mantel en zwaardriem en gespte die om terwijl hij naar de achterdeur liep. Niemand lette op hem.

De regen kwam met bakken omlaag. Hij trok zijn mantel om zijn schouders, zette de kap op en hield de mantel dicht terwijl hij over het erf rende. Een gordijn van water verborg alles, behalve wanneer de bliksem flitste, maar hij vond wat hij zocht. De paarden stonden in de stal, maar de twee zwartgelakte rijtuigen glommen nat. Donder rommelde en een bliksemschicht flitste boven de herberg. In de korte stoot licht kon hij op een portier in gouden letters een naam onderscheiden: Howal Gode.

Hij lette niet op de neervallende regen en staarde naar de naam, die hij niet meer kon zien. Hij herinnerde zich waar hij voor het laatst zwartgelakte koetsen had gezien met de naam van de eigenaar op het portier, en welgedane, overvoede mannen in fluweelmantels met voeringen van zijde en fluwelen schoenen. Wittebrug. Een koopman uit Wittebrug kon een volmaakt geldige reden hebben om naar Caemlin te reizen. Een reden die hem de helft van de herbergen in de stad doet bekijken voor hij net die ene kiest waarin jij je bevindt? Een reden die hem naar je doet kijken alsof hij gevonden heeft wat hij zocht?

Rhand huiverde en opeens voelde hij de regen in zijn nek lopen. Zijn mantel was dicht geweven maar was niet voor zulk noodweer bedoeld. Hij haastte zich terug naar de herberg en spatte door de steeds diepere plassen. Jak blokkeerde de deur toen hij erdoor wilde.

‘Wel, wel. Alleen buiten in het donker? Het donker is gevaarlijk, jongen’

De regen plakte zijn haren tegen zijn voorhoofd. Het erf was verlaten, op hen tweeën na. Hij vroeg zich af of Haak had besloten dat hij het zwaard en de fluit zo graag wilde hebben dat de mensen in de gelagkamer hem niets meer konden schelen.

Terwijl hij met één hand het water uit zijn ogen wreef, legde hij de andere op zijn zwaard. Zelfs nu zorgde het goed onderhouden leer ervoor dat hij een vaste greep had. ‘Heeft Haak besloten dat al die mensen binnen alleen voor zijn bier blijven en nergens anders hun vermaak zullen halen? Zo ja, dan zien we ons eten maar als betaling voor wat we gespeeld hebben en vertrekken we.’

De man stond droog in de deuropening en keek snuivend de regen in. ‘In dit weer?’ Zijn ogen gingen naar Rhands hand op zijn zwaard. ‘Weet je, ik en Strom hebben gewed. Hij denkt dat je dat van je ouwe oma hebt gestolen. En ik denk dat je oma je de varkensstal in zou schoppen en je dan te drogen zou hangen.’ Hij grijnsde. Zijn gele tanden stonden scheef en de grijns maakte hem nog gemener. ‘De nacht is nog lang, jongen.’

Rhand schoof langs hem heen en Jak liet hem met een naar gehinnik gaan.

Binnen gooide hij zijn mantel af en viel neer op de bank bij de tafel waaraan hij had gegeten. Mart had zijn tweede bord leeg en werkte nu het derde naar binnen, maar langzamer, aandachtiger, alsof hij van plan was elke kruimel naar binnen te werken, al zou hij erin blijven. Jak posteerde zich bij de deur naar het erf, leunde tegen de muur en keek naar hen. De kokkin leek weinig geneigd een praatje met hem te maken.

‘Komt van Wittebrug,’ zei Rhand. Hij hoefde niet te zeggen wie.

Mart keek hem snel aan, een stuk vlees aan zijn vork bleef halverwege zijn mond zweven. Rhand besefte dat Jak keek en speelde wat met het eten op zijn bord. Hij kon geen hap meer door zijn keel krijgen, zelfs niet als hij zou sterven van de honger, maar hij deed net of hij zin had in de erwten, terwijl hij Mart vertelde over het rijtuig en wat de vrouwen hadden gezegd voor het geval Mart niet had meegeluisterd.

Het was duidelijk dat hij dat niet had gedaan. Hij luisterde verbaasd met grote ogen en floot, keek toen fronsend naar het vlees aan zijn vork en gromde toen hij de vork op zijn bord liet vallen. Rhand wilde dat hij in ieder geval eens zou proberen zich wat behoedzamer te gedragen.

‘Achter ons aan,’ zei Mart toen hij klaar was. De rimpels in zijn voorhoofd werden dieper. ‘Een Duistervriend?’

‘Misschien, ik weet het niet.’ Rhand wierp een blik op Jak, waarna de grote man zich uitvoerig uitrekte en zijn schouders bewoog, die zo dik waren als die van een hoefsmid. ‘Denk je dat we langs hem heen kunnen komen?’

‘Niet zonder dat hij zoveel herrie schopt dat Haak en die andere hierheen komen. Ik wist dat we hier niet hadden moeten blijven.’

Rhand keek hem met open mond aan, maar voor hij iets kon zeggen, wrong Haak zich door de tussendeur van de gelagkamer. Strom torende boven hem uit. Jak ging voor de achterdeur staan. ‘Blijven jullie hier de hele nacht eten?’ blafte Haak. ‘Ik heb jullie geen eten gegeven zodat jullie hier kunnen blijven rondhangen.’

Rhand keek zijn vriend aan. ‘Later,’ zei Mart geluidloos, en ze verzamelden hun spullen onder de waakzame ogen van Haak, Strom en Jak.

Zodra Rhand en Mart in de gelagkamer verschenen, klonk het geroep om de jongleur en de liedjes boven het lawaai uit. De man in de fluwelen mantel – Howal Gode – leek nog steeds iedereen om zich heen te negeren, maar hij zat wel op het puntje van zijn stoel. Toen hij hen zag, schoof hij met een tevreden glimlach achteruit.

Rhand ging als eerste vooraan op de verhoging staan en speelde Water putten uit de bron, maar hij was er met zijn gedachten niet bij. Niemand leek de paar foute noten te horen. Hij probeerde te bedenken hoe ze weg konden komen en probeerde ook Godes ogen te ontwijken. Als hij achter hen aanzat, had het geen zin hem te laten merken dat ze dat wisten. Maar hoe moesten ze wegkomen...

Hij had nooit eerder beseft dat een herberg zo’n goede val was. Haak, Jak en Strom hoefden hen niet eens in de gaten te houden; de mensen zouden het laten weten als hij of Mart van de verhoging afstapten. Zolang de gelagkamer vol mensen was, kon Haak het niet maken om Jak en Strom op hen af te sturen, maar al die tijd konden zij ook niet wegkomen zonder dat Haak het wist. Gode lette eveneens op iedere beweging van hem en Mart. Het was zo idioot dat hij erom had kunnen lachen als hij er niet bijna van moest overgeven. Ze konden alleen maar op hun hoede zijn en hun kans afwachten.

Toen hij van plaats ruilde met Mart, gromde Rhand in zichzelf. Mart keek woest naar Haak, Strom en Jak, en het maakte hem niet uit of ze het zagen. Als hij niet met de ballen bezig was, stak hij zijn hand onder zijn jas. Rhand siste hem toe, maar Mart luisterde niet. Als Haak die robijn zag, zou hij misschien niet eens wachten tot ze alleen waren. En als de mannen in de gelagkamer hem zagen, zou de helft met Haak meedoen.

Het ergste van alles was dat Mart tweemaal zo woest naar de koopman uit Wittebrug – de Duistervriend? – staarde als naar de anderen, en dat viel Gode op, dat kon ook haast niet anders. Maar zijn zelfvertrouwen werd er niet minder door. Hij lachte zelfs nog breder, gaf Mart een knikje of hij een oude bekende was, keek toen naar Rhand en trok vragend een wenkbrauw op. Rhand wilde niet weten wat de vraag was. Hij probeerde niet naar de man te kijken, maar hij wist dat het daarvoor al te laat was. Te laat. Weer te laat.

Slechts één ding scheen de man in fluweel behoorlijk uit zijn evenwicht te brengen. Rhands zwaard. Hij droeg het nog steeds. Twee of drie man wankelden naar voren om te vragen of hij dacht dat zijn spel zo slecht was dat hij bescherming nodig had, maar geen van hen viel de reiger op het gevest op. Gode zag het wel. Hij kneep zijn bleke handen ineen en fronste lang naar het zwaard voor zijn glimlach terugkeerde. Die was minder zeker dan eerst.

Tenminste één goed ding, dacht Rhand. Als hij meent dat ik dat reigerteken kan waarmaken, laat bij ons misschien met rust. Dan hoeven we ons alleen nog zorgen te maken over Haak en zijn bullebakken. De gedachte troostte hem niet echt; zwaard of geen zwaard.

Gode bleef toekijken. En glimlachen.

Voor Rhand leek het of de nacht een jaar duurde. Al die ogen die naar hen keken... Haak en Jak en Strom leken net aasgieren die een lam bekeken dat vastzat in een moeras, en de wachtende Gode leek zelfs iets nog ergers. Hij begon te denken dat iedereen in het vertrek hem om heimelijke redenen aankeek. De zure wijnlucht en de stank van smerige, zwetende lichamen deden hem duizelen en de herrie van de stemmen bonkte op hem neer tot hij een waas voor zijn ogen kreeg en zelfs het geluid van zijn fluit in zijn oren kraste. De donderslagen leken in zijn schedel te klinken. Uitputting drukte op hem als een ijzeren gewicht.

Eindelijk werden de mannen onwillig uit de gelagkamer gedreven door de noodzaak om bij dageraad weer op te zijn. Een boer was alleen voor zichzelf verantwoordelijk, maar kooplieden waren opvallend ongevoelig voor katers wanneer zij het voermansloon betaalden. Het was ruim na middernacht toen de gelagkamer langzaam leegliep en ook de mensen die boven kamers hadden, naar hun bedden schuifelden.

Gode was de laatste. Toen Rhand gapend zijn leren fluitkist oppakte, stond Gode op en slingerde zijn mantel over zijn arm. De dienstmeiden ruimden op, mopperend over de gemorste wijn en het gebroken aardewerk. Haak sloot de voordeur met een grote sleutel af.

Gode nam Haak even apart, en die riep een van de meiden om de koopman een kamer te wijzen. De man met de fluwelen mantel glimlachte veelbetekenend naar Mart en Rhand voor hij naar boven verdween.

Haak stond Rhand en Mart aan te kijken, Jak en Strom stonden naast hem.

Rhand hing snel zijn andere spullen over zijn schouder en hield ze met zijn linkerhand onhandig op zijn rug, zodat hij bij zijn zwaard kon komen. Hij greep er nog niet naar, maar hij wilde hen duidelijk maken dat hij klaarstond. Hij onderdrukte een geeuw; hoe moe hij was hoefden zij niet te weten.

Mart schoof onhandig zijn boog om en pakte zijn andere bezittingen, maar hield zijn hand onder zijn jas terwijl hij de naderende Haak, Jak en Strom in de gaten hield.

Haak had een olielamp en tot Rhands verrassing boog hij kort en gebaarde naar een zijdeur. ‘Jullie strozakken zijn daar.’ Het lichte krullen van zijn lippen bedierf zijn toneelspel.

Mart stak zijn kin naar voren en wees op Jak en Strom. ‘Hebt u die twee nodig om ons onze bedden te wijzen?’

‘Ik ben een welvarend man,’ zei Haak, de voorkant van zijn smerige voorschoot gladstrijkend, ‘en welvarende mannen kunnen niet voorzichtig genoeg zijn.’ Een donderende slag deed de ruiten rinkelen en hij keek nadrukkelijk naar het plafond en grijnsde al zijn tanden bloot. ‘Willen jullie je bed zien of niet?’

Rhand vroeg zich af wat er zou gebeuren als hij zei dat ze weg wilden gaan. Als je maar echt wist hoe je een zwaard moest gebruiken. Die paar oefeningen die Lan heeft laten zien... ‘Gaat u maar voor,’ zei hij en hij probeerde zijn stem hard te laten klinken. ‘Ik hou er niet van om iemand achter me te hebben.’

Strom gniffelde, maar Haak knikte onderdanig, draaide zich om naar de zijdeur en de twee andere mannen stampten achter hem aan. Diep ademhalend keek Rhand verlangend naar de keukendeur. Als Haak de achterdeur al had gesloten, zou weghollen slechts veroorzaken wat hij hoopte te vermijden. Somber volgde hij de herbergier.

Bij de zijdeur aarzelde hij en Mart liep tegen hem aan. Nu bleek waarom Haak een olielamp had meegenomen. De deur gaf toegang tot een pikdonkere gang. Alleen de lamp die de omtrekken van Jak en Strom aftekende, gaf hem de moed door te lopen. Als ze zich omdraaiden, zou hij het zien. En dan? De vloer kraakte onder hun laarzen.

De gang kwam uit op een ruwe, ongeverfde deur. Hij had niet gezien of er links en rechts nog deuren waren. Haak en zijn boeven stapten naar binnen en hij volgde snel, zodat ze geen kans kregen een val op te zetten, maar Haak hief alleen de lamp op en gebaarde naar de kamer.

‘Hier is het.’

Hij had hel een oude voorraadkamer genoemd en zo te zien was die al lange tijd buiten gebruik. Vermolmde vaten en gebroken kisten namen de helft van de vloer in beslag. Een gestaag druppelen klonk van verschillende plaatsen onder het plafond en een gebroken ruit in het smerige raam liet de regen vrij naar binnen zwiepen. Onherkenbare rommel en troep vulden de planken en op vrijwel alles lag een dikke laag stof. Dat de beloofde strozakken er waren, was een verrassing.

Het zwaard maakt hem zenuwachtig. Hij zal niets proberen tot we diep in slaap zijn. Rhand was zeker niet van plan onder Haaks dak te slapen. Zodra de herbergier weg was, wilde hij door het venster verdwijnen. ‘We doen het ermee,’ zei hij. Hij bleef Haak in de gaten houden, op zijn hoede voor een seintje naar de twee grijnzende mannen. Het was een inspanning om zijn lippen niet nat te maken. ‘Laat de lamp staan.’

Haak gromde, maar zette de lamp op een plank. Hij aarzelde, keek naar hen en Rhand was er zeker van dat hij nu Jak en Strom zou bevelen op hen af te springen, maar zijn ogen gleden met een berekenende frons naar Rhands zwaard. Hij gaf met zijn hoofd een ruk naar de deur. Verbazing flitste over hun dikke gezichten, maar ze volgden hem de kamer uit, zonder om te kijken.

Rhand wachtte tot het kraak-kraak-kraak van hun voetstappen was weggestorven en telde toen tot vijftig voor hij de gang in keek. De duisternis werd alleen verbroken door een lichte rechthoek, die even ver weg leek als de maan: de deur naar de gelagkamer. Toen hij zijn hoofd terugtrok, bewoog zich iets groots in de duisternis bij de verre deur. Jak of Strom, die de wacht hield.

Een vlug onderzoek van de deur vertelde hem alles wat hij moest weten, maar het was van weinig nut. De planken waren dik en stevig, maar er was geen slot en de balk aan de binnenkant ontbrak. Wel ging hij naar binnen toe open.

‘Ik dacht dat ze ons te pakken zouden nemen,’ zei Mart. ‘Waar wachten ze op?’ Hij had de dolk getrokken en omklemde hem zo stevig dat zijn knokkels wit werden. Het lamplicht flikkerde op het lemmet. Zijn boog en pijlkoker lagen vergeten op de vloer.

‘Tot we gaan slapen.’ Rhand begon de vaten en kratten na te zoeken. ‘Help eens zoeken naar iets om de deur vast te zetten.’

‘Waarom? Je bent toch niet van plan hier te gaan slapen? Laten we er door het raam vandoor gaan. Ik ben liever nat dan dood.’

‘Er staat er een aan het eind van de gang. Als we herrie maken, springen ze zo snel op ons af dat we niet eens met onze ogen kunnen knipperen. Ik denk dat Haak ons liever wakker aanpakt, dan de kans te lopen dat we ervandoor gaan.’

Mopperend zocht Mart mee, maar in het afval op de vloer lag niets bruikbaars. De vaten waren leeg, de kisten versplinterd en als alles tegen de deur zou worden gestapeld, zou dat nog niemand kunnen tegenhouden. Toen viel Rhands oog op iets bekends. Twee splijtwiggen, bedekt met roest en stof. Hij pakte ze grijnzend van de plank. Haastig schoof hij ze onder de deur en toen de volgende donderslag door de herberg rommelde, schopte hij ze snel met zijn hiel de kier in. De donder trok weg en hij luisterde met ingehouden adem. De regen op het dak was alles wat hij hoorde. Geen gangplanken die kraakten onder rennende voeten.

‘Het raam,’ zei hij.

Aan het vastgekoekte stof te zien, was dat al jaren niet meer open geweest. Ze spanden zich beiden in en duwden het uit alle macht omhoog. Rhands knieën begonnen al te trillen toen het schuifraam eindelijk iets bewoog; krakend ging het duim voor duim heel langzaam omhoog. Toen de opening groot genoeg was om erdoorheen te glippen, hurkte hij neer en verstarde.

‘Bloed en as!’ gromde Mart. ‘Geen wonder dat Haak niet bezorgd was dat we zouden wegglippen.’

In een ijzeren sponning glinsterden ijzeren staven nat in het licht van de lamp. Rhand gaf er een duw tegen; ze waren even stevig als rotsblokken.

‘Ik zag net iets,’ zei Mart. Hij rommelde snel in de troep op de planken en kwam met een roestige koevoet terug. Hij ramde de punt onder de zijkant van de ijzeren sponning en Rhand kromp ineen.

‘Denk aan het geluid, Mart.’

Mart grimaste en mompelde binnensmonds, maar wachtte. Rhand legde zijn handen op de koevoet en probeerde zich schrap te zetten in de plas water onder het venster. De donder rolde en ze trokken. Met een martelend gepiep van nagels dat Rhands haren te berge deed rijzen, bewoog de sponning... een kwart duim, zelfs minder. Ze stemden het af op de donderslagen en trokken telkens opnieuw aan de koevoet. Niets. Een kwart duim. Niets. Een haar. Niets. Niets.

Opeens gleed Rhand uit in het water en klapten ze beiden op de vloer. De koevoet kletterde galmend tegen de ijzeren staven. Rhand lag in de plas en hield zijn adem in. Behalve het geluid van de regen was er niets te horen.

Mart likte aan zijn geschaafde knokkels en keek hem woest aan. ‘Zo komen we er nooit uit.’ De ijzeren sponning was nog niet ver genoeg van het venster weggedrukt om er twee vingers tussen te krijgen. Tientallen dikke roestige nagels staken in het vensterhout.

‘We moeten het gewoon blijven proberen,’ zei Rhand en hij stond op. Maar toen hij de koevoet weer onder de sponning schoof, kraakte de deur alsof iemand haar probeerde open te duwen. De wiggen klemden haar dicht. Ze keken elkaar bezorgd aan. Mart trok zijn dolk weer. Opnieuw kraakte de deur.

Rhand haalde diep adem en probeerde vastberaden te klinken. ‘Ga weg, Haak. We proberen te slapen.’

‘Ik vrees dat je mij voor een ander houdt.’ De stem was zo zalvend en vol van zichzelf dat ze de spreker herkenden. Howal Gode. ‘Baas Haak en zijn... vazallen zullen ons geen last bezorgen. Ze zijn diep in slaap en morgenochtend zuilen ze zich er alleen nog over verbazen hoe jullie zijn verdwenen. Laat me binnen, jonge vrienden. We moeten praten.’

‘We hebben niets te bespreken,’ zei Man. ‘Ga weg en laat ons slapen.’

Godes gegniffel klonk gemeen. ‘Natuurlijk hebben wij iets te bespreken. Dat weten jullie evengoed als ik. Ik zag het in jullie ogen. Ik weet wie jullie zijn, misschien beter dan jullie zelf. Ik voel het uit jullie golven. Jullie behoren mijn meester al half toe. Ontvlucht het niet langer en aanvaard het. Alles wordt dan zoveel gemakkelijker voor jullie. Als die feeksen van Tar Valon jullie vinden, zou je wensen dat je je eigen keel had doorgesneden voor zij met jullie klaar zijn, maar dan zijn jullie er niet meer toe in staat. Alleen mijn meester kan jullie tegen hen beschermen.’

Rhand slikte een dikke prop weg. ‘We weten niet waar je het over hebt. Laat ons met rust.’ De planken in de gang kraakten. Gode was niet alleen. Hoeveel mannen kon hij in twee rijtuigen hebben meegenomen?

‘Houd op met die dwaasheid, jonge vrienden. Jullie weten het. Jullie weten het heel goed. De Grote Heer van het Duister heeft jullie getekend als de zijnen. Er staat geschreven dat er bij zijn ontwaken nieuwe Gruwheren zullen zijn om hem te eren. Jullie moeten daar ook toe behoren, anders zou ik niet gezonden zijn om jullie te vinden. Denk na. Eeuwig leven en een macht groter dan je wildste dromen.’ Zijn stem klonk hongerig, hij wilde die macht voor zichzelf.

Rhand keek om naar het venster, net toen het weerlichtte, en hij kreunde bijna. De korte lichtflits toonde mannen buiten, mannen die het raam in het oog hielden en zich niets aantrokken van de regen die hen doorweekte.

‘Dit vermoeit mij,’ kondigde Gode aan. ‘Jullie onderwerpen je aan mijn meester – aan jullie meester – of jullie worden onderworpen. Dat zal niet prettig voor je zijn. De Grote Heer van het Duister regeert de dood en hij kan naar verkiezing leven geven in de dood of de dood in het leven. Open deze deur. Hoe dan ook, jullie vlucht is afgelopen. Doe open, zeg ik!’

Hij moest ook nog iets anders hebben gezegd, want opeens bonsde er een zwaar lichaam tegen de deur. Die trilde en de wiggen gleden een stukje verder en een streepje roest werd van het hout geschuurd. Telkens opnieuw trilde de deur terwijl er zich lichamen tegenaan gooiden. Soms hielden de wiggen het, soms gleden ze weer iets verder, en stukje bij beetje schoof de deur onvermijdelijk verder open. ‘Onderwerp je,’ dreigde Gode uit de gang, ‘of blijf eeuwig verlangen dat je dat had gedaan!’

‘Als we geen keus hebben...’ Mart bevochtigde zijn lippen toen Rhand hem aanstaarde. Zijn ogen flitsten heen en weer als een das in de val; zijn gezicht was bleek en hij praatte hijgend. ‘We kunnen ja zeggen en er dan later vandoor gaan. Bloed en as, Rhand, er is geen uitweg!’

De woorden leken moeilijk tot Rhand door te dringen, alsof er wol in zijn oren zat. Geen uitweg. Boven hen rommelde de donder en ging over in een knallende bliksemschicht. Moet een uitweg vinden. Gode riep ze weer iets toe; hij dreigde en pleitte. De deur gleed weer een duim verder open. Een uitweg!

Licht vulde de kamer en verblindde hun ogen; de lucht bulderde en vlamde. Rhand voelde hoe hij werd opgetild en tegen de muur aangesmeten. Hij kwam met tuitende oren in een verfrommelde hoop neer. Versuft krabbelde hij overeind. Zijn knieën knikten en hij moest steun zoeken tegen de muur Verbijsterd keek hij rond.

De lamp lag op zijn kant op een van de weinige planken die nog aan de muur hingen, maar hij brandde nog en gaf licht. Alle vaten en kisten, sommige verkoold en smeulend, lagen schots en scheel door elkaar waar ze waren neergesmeten. Het raam was verdwenen – met ijzeren staven en al, en ook een groot deel van de muur. Het had een versplinterd gat achtergelaten. Het dak was scheefgezakt en slierten rook vochten rond de scherpe rand van het gat met de regen. De deur was uit haar scharnieren geslagen en was vastgeklemd, half in de deurpost, half in de gang.

Met een gevoel van doezelige onwerkelijkheid zette hij de lamp overeind. Dat ding mocht niet breken; dat leek op dit moment het belangrijkste ter wereld.

Opeens viel er een stapel kisten uit elkaar en kwam Mart tevoorschijn. Hij zwaaide met knipperende ogen heen en weer en bevoelde zichzelf, alsof hij zich afvroeg of alles er nog aan zat. Hij gluurde naar Rhand. ‘Rhand? Ben jij het? Je leeft! Ik dacht dat we het allebei...’ Hij zweeg en beet bevend op zijn lip. Het duurde even voor Rhand besefte dat hij lachte, volkomen over zijn toeren.

‘Wat is er gebeurd, Mart? Mart? Mart! Wat is er gebeurd?’

Een laatste rilling schokte door Mart, toen stond hij stil. ‘Bliksem, Rhand. Ik keek net naar het raam toen de bliksem de staven raakte. Bliksem. Ik zie niks...’ Weer haperde hij, loerde naar de klem zittende deur en zijn stem werd scherp. ‘Waar is Gode?’

Achter de deur bewoog zich niets in de donkere gang. Van Gode en zijn trawanten was niets te zien of te horen, hoewel er van alles in die duisternis kon liggen. Rhand merkte dat hij hoopte dat ze dood waren, maar hij zou nog voor geen gouden kroon zijn hoofd de gang in willen steken om dat uit te zoeken. Er bewoog ook niets buiten, in de nacht achter de verdwenen muur. Maar er waren anderen wakker en op. Verward geroep klonk van de bovenverdieping van de herberg en het gestamp van hollende voeten was te horen.

‘Laten we gaan nu we kunnen,’ zei Rhand.

Hij griste hun bezittingen uit de rommel op de vloer, greep Mart bij zijn arm en trok en leidde hem door het gapende gat de nacht in. Mart hield zijn arm stevig vast, struikelde naast hem mee, met zijn hoofd vooruit in een poging nog wat te zien.

Toen de eerste regen Rhands gezicht raakte, vorkte de bliksem boven de herberg en stond hij met een schok stil. Godes mannen lagen er nog, met hun voeten naar het gat. Hun open ogen staarden naar de hemel en werden gegeseld door de regen.

‘Wat is er?’ vroeg Mart. ‘Bloed en as! Ik zie geen hand voor ogen.’

‘Niks,’ zei Rhand. Geluk. Puurste geluk van het Licht... Ja toch? Huiverend leidde hij Mart behoedzaam langs de lijken. ‘Alleen de bliksem.’

Als het niet weerlichtte, was het pikkedonker, en hij struikelde over de wagensporen toen ze zwalkend van de herberg wegrenden. Met Mart, die bijna tegen hem aan hing, werd elke struikeling haast een val, maar wankelend en hijgend vluchtten ze weg.

Eenmaal keek hij om. Eenmaal, voor de regen te dicht werd en als een oorverdovend gordijn De Dansende Voerman aan het zicht onttrok. De bliksem toonde de zwarte gestalte van een man achter de herberg, een man die zijn vuist schudde naar hen, of naar de hemel. Gode of Haak, hij wist het niet, het maakte eigenlijk niet uit. De regen kwam neer als een vloed en zonderde hen af achter een muur van water. Hij haastte zich de nacht in en luisterde door de donderslagen naar het geluid van achtervolgers.

33

Het Duister wacht

Onder een loodgrijze hemel bonkten de hoge wielen van de kar oostwaarts over de Caemlinweg. Rhand trok zich op uit het stro om over de zijkant te kijken. Dat ging gemakkelijker dan een uur geleden. Zijn armen voelden nog steeds alsof ze uit zouden rekken in plaats van hem op te trekken, en heel even wilde zijn hoofd verder opstijgen en wegdrijven, maar het ging gemakkelijker. Hij haakte zijn ellebogen om de lage zijborden en zag het land aan zich voorbijtrekken. De zon ging nog verscholen achter grijze wolken, maar stond hoog aan de hemel, terwijl de kar een dorp van met ranken begroeide rode baksteenhuizen binnenreed. Na Vierkoningen lagen de dorpen dichter bij elkaar.

Sommige mensen zwaaiden of riepen een groet naar Hijam Kins, de boer van wie de kar was waarop ze lagen. Baas Kins, een zwijgzame man met een gelooid gezicht, riep ondanks de pijp in zijn mond elke keer een paar woorden terug. De op elkaar geklemde tanden maakten wat hij zei allesbehalve begrijpelijk, maar het klonk joviaal en leek te voldoen; de mensen gingen weer verder met hun bezigheden zonder een tweede blik op de kar. Niemand leek aandacht te besteden aan de twee bijrijders van Kins.

De dorpsherberg schoof door Rhands gezichtsveld. Hij was witgekalkt, met een dak van grijze leisteen. Mensen liepen druk in en uit, terwijl ze terloops naar elkaar knikten of wuifden. Sommigen bleven staan praten. Ze kenden elkaar. Dorpelingen voornamelijk, aan hun kleren te zien – laarzen, broeken en jassen die niet zoveel verschilden van wat hij zelf droeg, hoewel ze een buitensporige voorliefde leken te hebben voor kleurige strepen. De vrouwen droegen een muts die hun gezicht verborg en witte schorten met strepen. Misschien waren het allemaal mensen uit dit dorp en van boerderijen uit de streek.

Maakt dat enig verschil?

Hij liet zich terugvallen op het stro en zag hoe het dorp tussen zijn voeten door kleiner werd. Aan de weg grensden velden met hekken en gesnoeide heggen.

Daarachter stonden kleine boerderijen, waarvan rook opsteeg uit schoorstenen van rode baksteen. De enige bossen langs de weg waren niet meer dan groepjes bomen, keurig bijgehouden voor brandhout, even verzorgd als een boerenerf. De takken staken echter nog bladerloos tegen de hemel af, even kaal als de bossen in het westen.

Een rij wagens die de andere kant op ging, rammelde over het midden van de weg naar hen toe, zodat de kar naar de berm werd gedrongen. Baas Kins verschoof zijn pijp naar zijn mondhoek en spoog een grote fluim opzij. Met één oog op het wiel in de berm, zodat de kar niet zou vastlopen in de heg, hield hij het paard in beweging. Zijn mond vormde een strakke streep toen hij naar de koopmanswagens keek.

Niemand van de menners die met hun lange zwepen in de lucht boven de achtspannen klapten, niemand van de wachten met hun harde gezichten die ineengezakt in het zadel naast de wagens meereden, keek naar de kar. Rhand was gespannen, maar zag ze doorrijden. De hand onder zijn mantel omklemde het zwaardgevest tot de laatste wagen voorbij was.

Terwijl de wagens verder ratelden naar het dorp dat zij net hadden verlaten, keerde Mart zich om van zijn plaats naast de boer op de bok, tot hij recht in Rhands ogen keek. De sjaal die zo goed hielp tegen het stof, liet zijn ogen in de schaduw, omdat hij hem laag rond zijn voorhoofd had gewikkeld. Toch kneep hij zijn ogen dicht tegen het grijze daglicht. ‘Is jou daarstraks iets opgevallen?’ vroeg hij zachtjes. ‘Of aan de wagens?’

Rhand schudde zijn hoofd en Mart knikte. Hij had ook niets gezien. Baas Kins keek hen vanuit zijn ooghoeken aan, schoof toen zijn pijp weer terug en klapte met de leidsels. Dat was alles, maar het was hem opgevallen. Het paard stapte wat sneller door.

‘Doen je ogen nog pijn?’ vroeg Rhand.

Mart voelde aan de sjaal rond zijn hoofd. ‘Nee. Niet zo erg. Tenzij ik de zon in kijk. Hoe is het met jou? Voel jij je al beter?’

‘Iets.’ Hij voelde zich echt beter, besefte hij. Het was een wonder dat hij zijn misselijkheid zo snel kwijt was. Meer dan dat, het was een geschenk van het Licht. Het moet het Licht zijn. Dat moet wel.

Opeens passeerde een afdeling ruiters de kar. Net als de koopmanswagens trokken ze naar het westen. Lange witte kragen hingen over hun kurassen en hun mantels en jassen waren rood, net als de kledij van de poortwachters in Wittebrug, maar mooier gemaakt en beter passend. De kegelvormige helm van iedere man glansde als zilver. Ze zaten met rechte ruggen op hun paarden. Smalle rode vaantjes flapperden onder de punten van hun lansen en elke ruiter hield zijn lans onder dezelfde hoek vast.

Sommigen keken even in de kar toen ze in twee rijen langsreden. Hun gezichten waren verborgen achter vizieren. Rhand was blij dat zijn mantel over zijn zwaard lag. Enkelen knikten baas Kins toe, niet alsof ze hem kenden, maar afstandelijk. Baas Kins knikte vrijwel op dezelfde manier terug, maar hoewel zijn gezicht niet veranderde, lag er iets goedkeurends in zijn knikje.

Ze reden stapvoets, maar – mede door de snelheid van de kar – trokken toch vlug voorbij. Afwezig telde Rhand ze. Tien... twintig... dertig... tweeëndertig. Hij tilde zijn hoofd op om de rijen over de Caemlin weg verder te zien gaan.

‘Wie waren dat?’ vroeg Mart, half verbaasd, half achterdochtig.

‘Koninginnegarde,’ liet baas Kins rond zijn pijp weten. Hij hield zijn ogen op de weg gevestigd. ‘Gaan niet verder dan Breensbron, tenzij ze worden opgeroepen. Dat was vroeger wel anders.’ Hij lurkte aan zijn pijp en voegde er toen aan toe: ‘Ik neem aan dat er nu delen van het rijk zijn die in meer dan een jaar geen gardisten zien. Nee, dat was vroeger anders.’

‘Wat doen ze hier?’ vroeg Rhand.

De boer keek hem onderzoekend aan. ‘Ze bewaren de vrede van de koningin en handhaven haar wetten.’ Hij zat in zichzelf te knikken alsof hij het mooi vond klinken en voegde eraan toe: ‘Ze sporen boosdoeners op en voeren ze voor een magistraat. Mmmff!’ Hij blies een lange straal rook voor zich uit. ‘Jullie twee moeten van behoorlijk ver weg zijn dat je de koninginnegarde niet kent. Waar komen jullie vandaan?’

‘Van ver,’ zei Mart tegelijk met Rhand, die zei: ‘Uit Tweewater.’ Zodra hij dat gezegd had, wenste hij dat hij de woorden kon terugnemen. Hij had nog steeds geen helder hoofd. Probeerde hij zich schuil te houden en noemde dan een naam die een Schim zou aantrekken als een baken.

Baas Kins keek Mart vanuit zijn ooghoeken aan en bleef een tijdje stil aan zijn pijp puffen. ‘Dat is inderdaad ver weg,’ zei hij ten slotte. ‘Bijna aan de grenzen van het rijk. Maar de dingen moeten slechter zijn dan ik dacht als er plaatsen in het rijk zijn waar de mensen de koninginnegarde niet eens herkennen. Nee, dat was vroeger anders.’

Rhand vroeg zich af wat meester Alveren zou zeggen als iemand hem zei dat Tweewater een deel was van het rijk van de een of andere koningin. De koningin van Andor, nam hij aan. Misschien wist de dorpsmeester het wel – hij wist veel dingen die Rhand verrasten – en mogelijk wisten anderen het ook, maar hij had het nooit van iemand gehoord. Tweewater was Tweewater. Ieder dorp loste zijn eigen problemen op en als er ooit problemen waren tussen verschillende dorpen, dan losten de dorpsmeesters of misschien de dorpsraden die onderling op.

Baas Kins trok de leidsels aan en bracht de kar tot stilstand. ‘Verder ga ik niet.’ Een smal karrenspoor liep naar het noorden; in die richting lagen verschillende boerderijen tussen omgeploegde velden, waarop nog steeds niets groeide. ‘Met twee dagen kun je in Caemlin zijn. Dat kan. Tenminste, als je vriend weer op zijn benen kan staan.’

Mart sprong eraf en pakte zijn boog en andere spullen, waarna hij Rhand hielp om uit de bak te klimmen. Rhands pakken voelden zwaar aan en zijn benen trilden, maar hij sloeg de hand van zijn vriend af en probeerde zelf een stukje te lopen. Hij voelde zich nog wiebelig, maar zijn benen hielden het. Ze leken zelfs sterker te worden terwijl hij ze gebruikte.

De boer spoorde zijn paard niet meteen aan. Hij keek hen een tijdlang zwijgend aan, terwijl hij op zijn pijp zoog. ‘Jullie mogen best een paar dagen op mijn stek uitrusten, als je wilt. Zullen in die tijd niets mislopen, lijkt me. Wat voor ziekte je ook had, jongeman... tja, moeder de vrouw en ik, wij hebben al voor jij werd geboren iedere ziekte gehad die je kunt bedenken en we hebben ons jonge grut er ook doorheen geholpen. Ik denk niet dat je ons nog zult aansteken.’

Mart kneep zijn ogen half dicht en Rhand merkte dat hij fronste.

Niet iedereen hoort erbij. Ze kunnen het nooit allemaal zijn.

‘Dank u,’ zei hij, ‘maar ik ben wel in orde. Echt. Hoe ver is het naar het volgende dorp?’

‘Carysvoorde? Je kunt er lopend voor donker zijn.’ Baas Kins haalde zijn pijp uit zijn mond en kneep nadenkend zijn lippen op elkaar, voor hij verder praatte. ‘In het begin dacht ik dat jullie weggelopen gildeknapen waren, maar nu vermoed ik dat jullie voor iets ernstigers op de vlucht zijn. Ik weet niet wat. Maakt me ook niet uit. Ik kan mensen goed genoeg beoordelen om te weten dat jullie geen Duistervrienden zijn en niemand zullen beroven of neerslaan. Niet als sommigen die tegenwoordig over de wegen zwerven. Ik ben zelf ook een paar keer in de problemen gekomen toen ik jullie leeftijd had. Jullie hebben een plek nodig om enkele dagen uit het zicht te blijven; mijn boerderij is vijf span die kant uit,’ hij wees met zijn pijp over het karrenspoor, ‘en daar komt van zijn leven niemand. Wie er ook achter jullie aanzit, hij zal jullie daar niet gauw zoeken.’ Hij schraapte zijn keel, alsof hij zelf verlegen werd van zijn toespraak.

‘Hoe kunt u nu weten hoe Duistervrienden eruitzien?’ vroeg Mart. Hij schoof weg van de kar en zijn hand verdween onder zijn jas. ‘Wat weet u nou van Duistervrienden?’

Het gezicht van baas Kins verstrakte. ‘Zoek het dan zelf maar uit,’ zei hij en hij klakte naar zijn paard. De kar rolde het smalle pad in en hij keek niet meer om.

Mart keek naar Rhand en zijn woede verdween. ‘Het spijt me, Rhand. Je hebt een plek nodig om te rusten. Misschien als we hem achterna gaan...’ Hij haalde zijn schouders op. ‘Ik raak het gevoel gewoon niet meer kwijt dat iedereen ons achtervolgt. Licht, ik wou dat ik wist waarom. Ik wou dat het voorbij was. Ik wou...’ Zijn stem zakte treurig weg.

‘Er zijn nog steeds goede mensen,’ zei Rhand. Mart liep naar het karrenspoor en klemde zijn kaken op elkaar alsof dat het laatste was wat hij wilde, maar Rhand hield hem tegen. ‘We kunnen ons de tijd niet veroorloven om uit te rusten, Mart. Bovendien denk ik niet dat we ons ergens kunnen verstoppen.’

Mart knikte; hij was duidelijk opgelucht. Hij probeerde wat van Rhands last over te nemen, de zadeltassen en Thoms mantel die om de harpkist was gewikkeld, maar Rhand hield ze bij zich. Zijn benen voelden echt weer sterker. Wat er ook achter ons aanzit? Dacht hij toen ze weer op weg gingen. Niet achter ons. Het wacht op ons.

Het was blijven regenen, die nacht dat ze uit De Dansende Voerman waren weg gewankeld. De regen sloeg net zo hard op hen neer als de donder in de zwarte lucht door de bliksem werd gespleten. Hun kleren waren in enkele minuten doorweekt en na een uur had Rhand het gevoel dat ook zijn huid doorweekt was, maar ze hadden Vierkoningen achter zich gelaten. Mart was vrijwel blind in het donker; hij kneep zijn ogen pijnlijk dicht tegen de scherpe lichtflitsen, waarin de bomen een kort moment kaal afstaken. Rhand leidde hem aan de hand mee, maar Mart voelde bij iedere stap voorzichtig over de grond. Zorgelijke rimpels tekenden Rhands voorhoofd. Als Mart zijn ogen niet meer kon gebruiken, zou het een slakkengang worden. Dan konden ze nooit ontkomen.

Mart leek te voelen wat hij dacht. Ondanks de kap van zijn mantel plakte de regen zijn haren tegen zijn gezicht. ‘Rhand, je laat me niet in de steek, hè? Als ik het niet kan bijhouden?’ Zijn stem beefde.

‘Ik laat je niet in de steek.’ Rhand greep de hand van zijn vriend nog steviger vast. ‘Ik laat je nooit in de steek, wat er ook gebeurt.’ Licht, help ons! Een donderslag kraakte boven hun hoofden en Mart struikelde, hij viel bijna en sleepte Rhand haast mee. ‘We moeten stoppen, Mart. Als we doorlopen, breek je nog een been.’

‘Gode.’ Weerlicht spleet de duisternis open toen Mart sprak en de donderslag hamerde ieder geluid de grond in, maar in de flits kon Rhand de naam op Marts lippen herkennen.

‘Hij is dood.’ Dat moet wel. Licht, laat hem dood zijn.

Hij bracht Mart naar enkele struiken die het flitslicht hem had getoond. Ze hadden genoeg bladeren om hen een beetje tegen de slagregens te beschermen. Niet zo goed als een stevige boom, maar hij wilde niet nog een blikseminslag riskeren. Een tweede keer zouden ze niet zo’n geluk hebben.

Ze kropen bij elkaar onder de struiken en probeerden een kleine tent te vormen door hun mantels op de takken te leggen. Het was al veel te laat om te bedenken hoe ze droog konden blijven, maar het was al iets om dat voortdurende gekletter van de regendruppels tegen te houden. Ze kropen dicht tegen elkaar aan om het beetje lichaamswarmte dat ze nog hadden, te kunnen delen. Druipnat als ze waren, en terwijl er nog meer water uit de mantels droop, rilden ze zichzelf in slaap.

Rhand wist meteen dat het een droom was. Hij was weer terug in Vierkoningen, maar de stad was verlaten, op hem na. De wagens stonden er, maar er waren geen mensen, geen paarden, geen honden. Geen enkel levend wezen. Toch wist hij dat er iemand op hem wachtte.

‘Terwijl hij door de stukgereden straat liep, leken de gebouwen wazig te worden wanneer ze achter hem verdwenen. Als hij omkeek, stonden ze er allemaal nog, maar in de hoeken van zijn ogen bleef de onduidelijkheid bestaan. Net alsof alleen de dingen die hij zag werkelijk bestonden, en dan nog alleen op het moment dat hij ze zag. Hij wist zeker dat hij, als hij zich snel genoeg omdraaide, dat hij dan... Hij wist niet zeker wat hij zou zien, maar eraan denken maakte hem onrustig.

De Dansende Voerman doemde voor hem op. Op de een of andere manier leken de opvallende kleuren grijs en doods. Hij ging naar binnen. Gode zat daar, aan een tafel.

Hij herkende de man alleen aan zijn kieren, de zijde en het donkere fluweel. De huid van Gode was rood, verbrand en gebarsten en bloedde. Zijn gezicht was bijna een doodskop en zijn lippen waren verschrompeld boven ontblote tanden en zwart tandvlees. Toen Gode omkeek, braken enkele haren af, die tot roet verpulverden toen ze op zijn schouder vielen. Zijn ogen zonder oogleden staarden Rhand aan.

‘Dus je bent dood,’ zei Rhand. Hij was verbaasd dat hij niet bang was.

Misschien door de wetenschap dat het deze keer een droom was.

‘Ja,’ zei de stem van Ba’alzamon, ‘maar hij heeft jou wel voor me gevonden. Dat verdient een zekere beloning, niet?’

Rhand draaide zich om en ontdekte dat hij bang kon zijn, zelfs als hij wist dat het een droom was. Ba’alzamons kleren hadden de kleur van gedroogd bloed en op zijn gezicht streden woede, haat en triomf om voorrang.

‘Je ziet, jongeling, dat je je niet altijd voor me kunt verbergen. Vroeg of laat vind ik je. Wat jou beschermt, maakt je ook kwetsbaar. De ene keer verberg je je, de volgende keer steek je een baken aan. Kom naar me toe, jongeling.’ Hij stak een hand uit naar Rhand. ‘Als mijn honden je moeten meesleuren, zullen ze niet zachtzinnig zijn. Ze zijn jaloers op wat jij zult zijn als je eenmaal voor me hebt geknield. Het is je bestemming. Jij behoort mij toe.’ De tong van Gode maakte een kwaad, gretig, blubberend geluid.

Rhand probeerde zijn lippen te bevochtigen, maar hij had geen speeksel meer. ‘Nee,’ bracht hij uit, en toen kwamen de woorden gemakkelijker. ‘Ik ben van mezelf. Niet van jou. Nooit. Mezelf. Als je Duistervrienden me doden, zul je me nooit hebben.’

De vlammen van Ba’alzamons gezicht verhitten het vertrek tot de lucht trilde. ‘Levend of dood, jongeling, jij bent de mijne. Het graf behoort mij toe. Dood is gemakkelijker, maar levend is beter. Beter voor jou, jongeling. De levenden hebben meer kracht voor de meeste dingen.’ Gode maakte weer een brabbelend geluid. ‘Ja, mijn goede hond. Hier is je beloning.’

Rhand keek nog net op tijd naar Gode om te zien hoe het lichaam van de man tot stof verkruimelde. Heel even vertoonde het verbrande gezicht een blik van opperste vreugde, die op het laatste moment omsloeg in afgrijzen, alsof hij iets op zich had zien wachten waarop hij niet had gerekend. De lege fluwelen kleren zakten neer op de stoel en de vloer, tussen de asresten.

Toen hij zich omdraaide, was de gestrekte hand van Ba’alzamon een vuist geworden. ‘Jij bent de mijne, jongeling, levend of dood. Het Oog van de Wereld zal jou nooit dienen. Ik teken je als de mijne.’ Zijn vuist ging open en een vuurbol schoot eruit. Hij trof Rhand midden in zijn gezicht, ontploffend, schroeiend.

Rhand schoot omhoog in het donker, klaarwakker; water droop door de mantels op zijn gezicht. Zijn hand beefde toen hij zijn wangen aanraakte. De huid was gevoelig, alsof hij was verbrand door de zon. Plotseling merkte hij dat Mart lag te woelen en te kreunen. Hij schudde zijn vriend heen en weer en Mart werd met een snik wakker.

‘Mijn ogen! O, Licht, mijn ogen! Hij heeft me blind gemaakt!’

Rhand drukte hem tegen zich aan en wiegde hem tegen zijn borst alsof hij een kind was. ‘Alles is goed, Mart. Je bent in orde. Hij kan ons niets doen. We geven hem de kans niet.’ Hij voelde de snikkende Mart beven. ‘Hij kan ons niets doen,’ fluisterde hij, en hij wenste dat hij dat kon geloven. Wat jou beschermt, maakt je kwetsbaar. Ik word nu echt gek.

Net voor het eerste licht namen de slagregens af tot motregen en de motregen werd gestadig minder tot zij bijna ongemerkt ophield. Tot ver in de morgen bleven de wolken dreigen. Toen stak een wind op die de wolken naar het zuiden blies, een bleek zonnetje zichtbaar maakte en dwars door hun druipende kleren sneed. Ze hadden niet meer geslapen; vermoeid gooiden ze hun mantels om en trokken weer naar het oosten. Rhand leidde Mart aan de hand verder. Een poosje later voelde Mart zich zelfs sterk genoeg om te klagen over wat de regen met zijn boogpees had gedaan. Rhand stond niet toe dat hij stopte om die te verwisselen voor een drogere uit zijn zak, nog niet. In het begin van de middag naderden ze een ander dorp. Rhand rilde nog erger toen hij de gemoedelijke stenen huisjes en de opstijgende rook uit de schoorstenen zag, maar hij trok eromheen en leidde Mart door de bossen en velden naar het zuiden. De enige mens die hij zag, was een eenzame boer die zijn hooivork in een modderige akker stak. Hij zorgde ervoor dat ze niet werden gezien, terwijl ze tussen de bomen door kropen. De boer had alleen aandacht voor zijn werk, maar Rhand bleef hem in het oog houden tot ze uit het zicht waren verdwenen. Als er nog helpers van Gode in leven waren, zouden ze misschien aannemen dat Mart en hij in Vierkoningen de weg naar het zuiden hadden genomen wanneer ze in dit dorp niemand vonden die hen had gezien. Ze kwamen uit het zicht van het dorp weer terug op de weg en liepen stevig door, zodat hun kleren wat opdroogden en nog slechts klam aanvoelden.

Toen ze een paar span verder waren, gaf een boer hen een ritje in zijn halflege hooiwagen. Rhand werd door hem verrast, toen hij zich bezorgd met Mart bezighield. Mart beschermde met een hand zijn ogen tegen de zon, hoe zwak het middaglicht ook was. Hij tuurde rond met half dichtgeknepen ogen en mopperde voortdurend over de felle zon. Toen Rhand het gekraak van de hooiwagen hoorde, was het al te laat. De modderige weg dempte het geluid; de wagen met de twee trekpaarden was slechts vijftig span van hen vandaan en de voerman zat al te kijken.

Tot Rhands verrassing hield hij in en bood hen een ritje aan. Rhand aarzelde, maar het was al te laat om niet meer gezien te worden en als ze een rit afsloegen, zou de man het vreemd vinden en hen zich beter herinneren. Hij hielp Mart de bok op en klom hem achterna. Alpert Mul was een. onverstoorbare man met een vierkant gezicht en vierkante handen, getekend en gerimpeld door het harde werken en door zorgen, en hij wilde gewoon wat aanspraak. Zijn koeien waren drooggevallen, zijn kippen legden niet meer en zijn weilanden waren de naam niet meer waard. Voor het eerst in zijn leven had hij hooi moeten kopen en een halve kar was alles wat ‘ouwe Bian’ hem had willen geven. Hij vroeg zich af of er nog een kans was om dit jaar van zijn eigen land hooi te opperen en of hij nog wel een oogst kon binnenhalen.

‘De koningin zou er iets aan moeten doen, het Licht schijne op haar,’ mopperde hij en hij hield zijn knokkels uit achting tegen zijn voorhoofd, al was hij er met zijn gedachten niet bij.

Hij bekeek Rhand en Mart nauwelijks, maar toen hij hen af liet stappen bij het smalle met hekken afgezette spoor dat naar zijn boerderij leidde, aarzelde hij en zei toen, bijna in zichzelf: ‘Ik weet niet waarvoor jullie weglopen en ik wil het niet weten. Ik heb een vrouw en kinderen, begrijp je? Mijn gezin. Het zijn moeilijke tijden om vreemdelingen te helpen.’

Mart probeerde zijn hand onder zijn jas te steken, maar Rhand hield zijn pols vast. Hij bleef op de weg staan en keek de man zwijgend aan.

‘Als ik een goede man was,’ zei Mul, ‘zou ik een paar jongens die tot hun huid toe nat zijn, een plekje aanbieden om te drogen en warm te worden bij mijn haard. Maar het zijn moeilijke tijden en vreemdelingen... Ik weet niet waarvoor jullie weglopen en ik wil het niet weten. Begrijp je? Mijn gezin.’ Opeens trok hij twee lange wollen sjaals, donker en dik, uit zijn jaszak. ‘Het is niet veel, maar pak aan. Zijn van mijn zoons. Ze hebben wel andere. Jullie kennen mij niet, begrijp je? Het zijn moeilijke tijden.’

‘Wij hebben u nooit gezien,’ beaamde Rhand toen hij de sjaals aanpakte. ‘U bént een goede man. De beste die we in dagen hebben ontmoet.’

De boer keek verbaasd en toen dankbaar. Hij pakte de leidsels op en stuurde zijn paarden het smalle pad op. Voor hij de bocht had genomen, leidde Rhand Mart alweer verder over de Caemlinweg. De wind nam toe toen de schemering begon te vallen. Mart begon opstandig te vragen wanneer ze eindelijk zouden stoppen, maar Rhand liep door en trok Mart met zich mee, zoekend naar een betere schuilplaats dan een plekje onder een heg. Met hun nog steeds klamme kleren en de wind die elke minuut kouder leek te worden, wist hij niet of ze nog een nacht buiten zouden overleven. De nacht viel zonder dat hij een goede slaapplaats had gevonden. De wind werd ijskoud en deed zijn mantel opwaaien. Toen zag hij lichten in de duisternis voor hem. Een dorp.

Zijn hand gleed in zijn zak en voelde naar de munten. Meer dan genoeg voor een maaltijd en een kamer voor hen beiden. Een warme kamer in een koude nacht. Als ze buiten bleven, in de wind met hun kille vochtige kleren, zou degene die hen vond, wel eens twee lijken kunnen aantreffen. Ze moesten er enkel voor zorgen dat ze zo min mogelijk aandacht trokken. Dus geen fluitspel; en vanwege zijn ogen kon Mart zeker niet jongleren. Hij greep Marts hand weer beet en ging op weg naar de uitnodigende lichten.

‘Wanneer stoppen we?’ vroeg Mart weer. Door de wijze waarop hij voor zich uit tuurde, met zijn hoofd vooruit, was Rhand er niet zeker van of Mart hem zag, laat staan de dorpslichten.

‘Als we een warme plek vinden,’ antwoordde hij.

Plassen licht uit de ramen verlichtten de straten van het plaatsje. Overal liepen mensen rond, onbezorgd om wat zich buiten in het donker kon verbergen. De enige herberg was een uitgestrekt gebouw, zonder verdiepingen, dat eruitzag of er in de loop der jaren lukraak steeds meer kamers waren aangebouwd. De voordeur ging open om iemand uit te laten en een golf gelach rolde hem achterna.

Rhand bleef als verstard in de straat staan; het dronkemansgelach van De Dansende Voerman galmde nog in zijn hoofd. Hij zag de man met onvaste pas de straat allopen, haalde toen diep adem en duwde de deur open. Hij zorgde ervoor dat zijn mantel over het zwaard hing. Gelach golfde over hem heen.

De lampen aan de hoge zoldering maakten de kamer licht en al meteen kon hij het verschil met Sammel Haaks herberg zien en voelen. Er waren hier bijvoorbeeld geen dronken kerels. De kamer zat vol mensen die boeren en stadsmensen leken, wel niet helemaal nuchter, maar op zijn hoogst prettig aangeschoten. Het gelach klonk gemeend, al was het zo hier en daar wat geforceerd. Mensen die lachten om hun zorgen te vergeten, maar toch echt opgewekt. De gelagkamer zelf zag er netjes en schoon uit, en het was er warm door een groot vuur in een grote schouw aan de andere kant. De lachjes van de dienstmeiden waren even warm als het vuur en als ze lachten, kon Rhand zien dat ze lachten omdat ze het zelf leuk vonden.

De herbergier was even schoon als zijn herberg, met een stralend witte schort rond zijn buik. Rhand was blij dat het een gezette man was; hij dacht niet dat hij ooit nog een magere herbergier zou vertrouwen. Hij heette Rulan Alwin – een goed voorteken, dacht Rhand, een naam die zo leek op de namen van Emondsveld – en hij bekeek hen van top tot teen en vroeg toen beleefd of ze vooraf wilden betalen.

‘Ik zeg niet dat jullie bij dat slag horen, begrijp je, maar er zijn tegenwoordig lieden op de weg die het niet zo nauw nemen met betalen zodra het morgen is. Er lijken nogal wat jongelui op weg te zijn naar Caemlin.’

Rhand voelde zich niet beledigd, hij was nu eenmaal klam en verfomfaaid. Toen baas Alwin echter de prijs noemde, werden zijn ogen groot en maakte Mart een geluid of hij zich verslikte.

De dikke wangen van de herbergier trilden toen hij treurig zijn hoofd schudde, maar hij leek het gewend te zijn. ‘Het zijn moeilijke tijden,’ zei hij berustend. ‘Er is niet veel, en wat er is, kost vijfmaal zoveel als vroeger. Het zal de volgende maand nog duurder zijn. Daar durf ik op te zweren.’

Rhand diepte het geld op uit zijn zak en keek Mart aan. Marts mond verstrakte koppig. ‘Wil je weer onder een heg slapen?’ vroeg Rhand. Mart zuchtte en maakte aarzelend zijn zakken leeg. Toen het geld was geteld, grijnsde Rhand om het beetje dat overbleef.

Maar even later zaten ze achter een stamppot aan een tafel in een hoekje bij de haard en schoven met stukken brood hun lepels vol. De porties waren niet zo groot als Rhand zou willen, maar het was heet en voedzaam. De warmte van het haardvuur trok langzaam door hen heen. Hij deed net of hij alleen naar zijn bord keek, maar hij bleef de deur gespannen in het oog houden. De mensen die binnenkwamen of weggingen, zagen er allemaal uit als boeren, maar dat stelde hem niet echt gerust.

Mart at langzaam en genoot van iedere hap, hoewel hij mopperde over het licht van de lampen. Na een tijdje haalde hij de sjaal tevoorschijn die Alpert Mul hem had gegeven en sloeg die om zijn hoofd, waarna hij hem omlaagtrok tot zijn ogen bijna geheel bedekt waren. Dat leverde hen verschillende blikken op die Rhand liever had vermeden. Hij maakte haastig zijn bord leeg, spoorde Mart aan hetzelfde te doen en vroeg toen baas Alwin naar hun kamer.

De herbergier leek verbaasd dat ze zich zo vroeg terugtrokken, maar hij zei er niets van. Hij pakte een blaker en bracht hen door een doolhof van gangen naar een kleine kamer met twee smalle bedden, achter in een verre hoek van de herberg. Toen hij weg was, liet Rhand zijn bundels naast zijn bed vallen, gooide zijn mantel over een stoel en viel volledig gekleed op de dekens. Al zijn kleren waren nog klam en onbehaaglijk, maar als ze moesten vluchten, wilde hij er klaar voor zijn. Hij hield ook zijn riem met het zwaard om en sliep met zijn hand op het gevest.

Hanengekraai deed hem ’s ochtends met een schok wakker worden. Hij bleef nog even liggen, zag het licht van de dageraad in het raam en vroeg zich af of hij nog verder durfde te slapen. Overdag slapen, terwijl ze verder konden reizen! Hij geeuwde zo hard dat zijn kaken knapten.

‘Hé!’ riep Mart uit. ‘Ik kan zien!’ Hij zat rechtop in zijn bed en keek met samengeknepen ogen rond. ‘Iets tenminste. Je gezicht is nog wat wazig, maar ik herken je weer. Ik wist dat het in orde zou komen. Vanavond zie ik weer beter dan jij.’

Rhand sprong zijn bed uit en zich krabbend greep hij zijn mantel. Zijn kleren waren opgedroogd en verkreukt, en ze jeukten. ‘We verknoeien daglicht,’ zei hij. Mart werkte zich even snel zijn bed uit; ook hij stond te krabben.

Rhand voelde zich goed. Ze waren een dag van Vierkoningen af en geen van Godes mannen was opgedoken. Een dag dichter bij Caemlin, waar Moiraine op hen zou wachten. Zeker. Geen zorgen meer over Duistervrienden zodra ze weer bij de Aes Sedai en de zwaardhand waren. Het was gek dat hij zo graag weer bij een Aes Sedai wilde zijn. Licht, als ik Moiraine zie, geef ik haar een zoen! Hij lachte om het idee. Hij voelde zich goed genoeg om iets van hun geslonken voorraad munten aan een ontbijt te besteden – een groot brood en een kan melk, zo uit de melkschuur.

Ze zaten achter in de gelagkamer te eten toen er een jongeman binnenkwam, een dorpsjongen zo te zien, met iets verwaands in zijn veerkrachtige pas. Hij liet een stofpet met een veer rondzwieren aan een vinger. De enige andere persoon in de kamer was een oude man die aan het vegen was; hij keek geen enkele keer op van zijn bezem. De ogen van de jongeman gingen opgewekt het vertrek rond, maar toen ze op Mart en Rhand vielen, glipte de pet uit zijn vingers. Hij staarde hen lang aan voor hij de pet van de vloer opraapte, bleef toen nog wat langer staren en streek met zijn vingers door zijn volle, donkere krullen. Eindelijk kwam hij traag en schuifelend naar hun tafeltje toe. Hij was ouder dan Rhand, maar hij stond ietwat bedeesd op hen neer te kijken. ‘Mag ik erbij komen zitten?’ vroeg hij en hij slikte meteen verwoed alsof hij mogelijk iets verkeerds had gezegd.

Rhand dacht dat hij misschien hoopte mee te eten, hoewel hij eruitzag of hij zijn eigen ontbijt kon betalen. Zijn blauwe gestreepte hemd had borduurwerk rond de kraag en ook de zoom van zijn donkerblauwe mantel was afgezet met borduursel. Zijn leren laarzen hadden nooit werk gehad dat er krassen op maakte, voor zover Rhand kon zien. Hij gaf een knikje naar een stoel.

Mart keek strak naar de jongen die de stoel bijtrok. Rhand kon niet zeggen of bij boos keek of alleen maar probeerde scherp te zien. In ieder geval had Marts frons resultaat. De jongeman bevroor halverwege zijn beweging en liet zich pas op de zitting zakken toen Rhand opnieuw knikte.

‘Hoe heet je?’ vroeg Rhand.

‘Hoe ik heet? Mijn naam. Eh... noem me maar Paitr.’ Zijn ogen schoten zenuwachtig heen en weer. ‘Eh... dit is niet mijn idee, begrijpen jullie. Ik moet het doen. Ik wilde niet, maar ze dwongen me ertoe. Dat moet je begrijpen. Ik zou niet...’

Rhand begon te verstrakken toen Mart gromde: ‘Duistervriend.’

Paitr schoot omhoog en kwam half overeind, terwijl hij schichtig de gelagkamer rondkeek alsof wel vijftig mensen het hadden kunnen horen. De ogen van de oude man waren nog steeds op zijn bezem gericht en hij had alleen aandacht voor de vloer. Paitr ging weer zitten, keek onzeker van Rhand naar Mart en toen weer terug. Op zijn bovenlip parelde zweet. De beschuldiging was zwaar genoeg om iedereen te laten zweten, maar hij sprak het niet tegen.

Rhand schudde langzaam zijn hoofd. Na Gode wist hij dat Duistervrienden niet noodzakelijk de Drakentand op hun voorhoofd hoefden te hebben, maar afgezien van zijn kleren kon deze Paitr zo doorgaan voor iemand uit Emondsveld. Niets aan hem wees op moord of erger. Niemand zou hem een tweede keer hebben aangekeken. Gode was tenminste nog... anders geweest.

‘Laat ons met rust,’ zei Rhand. ‘En zeg je vrienden ons met rust te laten. Wij willen niets van hen en zij hebben van ons niets te verwachten.’

‘Als je dat niet doet,’ voegde Mart er woest aan toe, ‘zal ik hier eens duidelijk rondschreeuwen wat je bent. Dan zullen we eens zien wat je dorpsvrienden ervan denken.’

Rhand hoopte dat hij het niet echt meende. Dat kon hun evenveel problemen geven als deze Paitr.

Paitr leek de bedreiging ernstig op te vatten. Zijn gezicht werd bleek. ‘Ik... ik heb gehoord wat er in Vierkoningen is gebeurd. Iets ervan in ieder geval. Verhalen doen de ronde. Wij hebben zo onze manieren om dingen te vernemen. Maar hier is niemand om jullie in de val te lokken. Ik ben alleen... en ik wil alleen praten.’

‘Waarover?’ vroeg Mart op hetzelfde moment dat Rhand zei: ‘We hebben geen belangstelling.’ Ze keken elkaar aan en Mart haalde zijn schouders op. ‘Wij hebben geen belangstelling,’ zei hij.

Rhand slokte zijn laatste melk op en stopte het restje brood in zijn zak. Nu ze vrijwel geen geld meer hadden, zou het hun volgende maaltijd kunnen zijn.

Hoe moesten ze de herberg uit komen? Als Paitr ontdekte dat Mart vrijwel blind was, zou hij het anderen vertellen... andere Duistervrienden. Rhand had een keer gezien hoe een wolf een kreupel schaap had afgezonderd van de kudde. Er waren andere wolven in de buurt, en hij kon de kudde niet in de steek laten en kreeg ook geen kans voor een goed schot. Zodra het schaap alleen was en blatend van angst op drie poten rondhobbelde, hadden zich als door toverij tien wolven bij de eerste gevoegd. De herinnering maakte hem misselijk. Maar ze konden hier ook niet blijven. Zelfs als het waar was dat Paitr de enige was, hoe lang zou dat zo blijven?

‘Tijd om te gaan. Mart,’ zei hij en hij hield zijn adem in. Toen Mart opstond, trok Rhand Paitrs aandacht door zich voorover te buigen en te zeggen: ‘Laat ons met rust, Duistervriend, ik zeg het niet nog een keer. Laat... ons... met... rust!’

Paitr moest weer slikken en drukte zich tegen de rugleuning; al het bloed was uit zijn gezicht weggetrokken. Hij deed Rhand aan een Myrddraal denken.

Toen hij weer naar Mart keek, stond die al en kon zijn onhandigheid niet meer opvallen. Rhand zwaaide haastig zijn eigen zadeltassen en andere bundels over zijn schouder, terwijl hij probeerde zijn mantel over zijn zwaard te houden. Misschien wist Paitr er al van; misschien had Gode het aan Ba’alzamon gezegd en die weer aan Paitr; maar hij dacht van niet. Hij dacht dat Paitr maar heel vaag wist wat er in Vierkoningen was gebeurd. Daarom was hij zo bang.

In het schemerige vertrek stak de deuropening scherp af, waardoor Mart er recht op af kon lopen, wel niet snel, maar ook niet zo traag dat het opviel. Rhand liep vlak achter hem aan en bad dat Mart niet zou struikelen. Hij was dankbaar dat Mart een duidelijk recht pad voor zich had, zonder tafels, stoelen of andere hindernissen.

Achter hem sprong Paitr opeens overeind. ‘Wacht,’ zei hij wanhopig, ‘jullie moeten wachten.’

‘Laat ons met rust,’ zei Rhand zonder om te kijken. Ze waren haast bij de deur en Mart was nog niet gestruikeld.

‘Je kunt toch wel even luisteren,’ zei Paitr en hij wilde Rhand met een hand op zijn schouder tegenhouden.

Beelden tolden door zijn hoofd. De Trollok Narg, die in zijn eigen huiskamer op hem afsprong. De Myrddraal die hem had bedreigd in Baerlon, in De Bok en Leeuw. Overal Halfmannen. Schimmen die hen opjoegen naar Shadar Logoth, op het plein in Wittebrug. Overal Duistervrienden. Hij draaide zich razendsnel om en balde zijn vuist.

‘Ik zei: laat ons met rust!’ Zijn vuist trof Paitr recht op zijn neus.

De Duistervriend viel neer op zijn achterste en staarde vanaf de vloer omhoog naar Rhand. Bloed stroomde uit zijn neus. ‘Jullie zullen niet ontkomen,’ spoog hij kwaad. ‘Het maakt niet uit hoe sterk je bent, de Grote Heer van het Duister is sterker. De Schaduw zal je verslinden.’

Verderop in de gelagkamer klonk een geschrokken zucht en het gekletter van een bezem die op de grond viel. De oude man had het eindelijk gehoord. Hij stond met grote ogen naar Paitr te kijken. Het bloed trok weg uit zijn gerimpelde gezicht en hij bewoog zijn mond, maar er kwam geen enkel geluid uit. Paitr keek heel even naar de oude man, vloekte toen woest en sprong overeind. Hij schoot de herberg uit en rende de straat door alsof uitgehongerde wolven hem op de hielen zaten. De oude man richtte zijn aandacht op Rhand en Mart en keek hen niet minder bang aan.

Rhand trok Mart zo snel hij kon de herberg en het dorp uit. Hij luisterde voortdurend of er ergens opwinding ontstond, maar hij hoorde niets. Toch leken de kreten al in zijn oren te galmen.

‘Bloed en as,’ grauwde Mart, ‘ze zijn er steeds, vlak achter ons. We kunnen hen nooit ontlopen.’

‘Nee, dat zijn ze niet,’ zei Rhand. ‘Als Ba’alzamon wist dat we hier waren, denk je dan dat hij het aan die jongen had overgelaten? Er zou een andere Gode zijn verschenen en twintig of dertig mannetjesputters. Ze jagen nog steeds op ons, maar ze zullen het pas weten als Paitr het vertelt en misschien is hij echt de enige hier. Misschien moet hij wel helemaal naar Wittebrug toe.’

‘Maar hij zei...’

‘Maakt me niet uit.’ Hij wist niet zeker welke ‘hij’ Mart bedoelde, maar dat veranderde niets. ‘We gaan ons niet ergens verstoppen, zodat ze ons te pakken kunnen krijgen.’

Die dag kregen ze zes korte ritjes aangeboden. Een boer vertelde dat een dwaze oude man in de herberg van Sieranmarkt beweerde dat er Duistervrienden in het dorp waren. De boer kon nauwelijks uit zijn woorden komen van het lachen: hij bleef de tranen van zijn wangen vegen. Duistervrienden in Sieranmarkt! Het beste verhaal dat hij ooit gehoord had sinds Akli Varren dronken werd en de nacht op het dak van de herberg had doorgebracht.

Een andere man, een wagensmid met een rond gezicht, met twee karrenwielen in zijn bak en gereedschap dat aan alle kanten van zijn wagen hing, vertelde een ander verhaal. Twintig Duistervrienden hadden een bijeenkomst gehouden in Sieranmarkt. Mannen met wanstaltige lijven en vrouwen die er nog vreemder uitzagen, allemaal in smerige vodden. Ze konden je knieën slap maken en je maag doen omkeren door alleen maar naar je te kijken en als ze lachten, hoorde je hun smerige gekakel een uur later nog in je oren en leek je hoofd in stukken te barsten. Hij had ze zelf gezien, van een afstand, ver genoeg om veilig te zijn. Als de koningin niets kon doen, dan zou iemand de Kinderen van het Licht om hulp moeten vragen. Iemand moest iets doen.

Ze waren opgelucht toen de wagensmid hen liet afstappen.

Met de zon laag achter hen liepen ze een klein dorpje binnen dat veel van Sieranmarkt weg had. De Caemlinweg verdeelde het plaatsje keurig in tweeën; aan beide kanten van de brede weg stonden kleine baksteenhuisjes met rietdaken. Wijnranken schoten langs de stenen omhoog, hoewel er maar een paar bladeren aan zaten. Het dorp had een herberg, een klein gebouw dat niet groter was dan De Wijnbron, met aan een hekwerk ervoor een uithangbord dat heen en weer knarste in de wind. De Koninginneknecht.

Vreemd om aan De Wijnbron te denken als een kleine herberg. Rhand wist nog dat hij ooit had gedacht dat het het grootste huis ter wereld was. Dat alleen paleizen groter waren. Maar hij had nu wat van de wereld gezien en opeens besefte hij dat er voor hem niets meer hetzelfde zou zijn als hij weer thuiskwam. Als je ooit thuiskomt.

Hij stond even voor de herberg te weifelen, maar zelfs als de prijzen in De Koninginneknecht niet zo hoog waren als in Sieranmarkt, dan konden ze nog geen maaltijd betalen en ook geen kamer.

Mart zag waar hij naar stond te kijken en klopte op de zak waarin hij Thoms kleurige ballen bewaarde, ik zie goed genoeg, zolang ik maar niet te moeilijke dingen probeer.’ Zijn ogen waren steeds beter geworden, hoewel hij de sjaal nog om zijn hoofd droeg en zijn ogen nog steeds half dichtkneep als hij overdag naar de lucht keek. Toen Rhand niets zei, ging Mart verder. ‘Er kunnen toch niet in alle herbergen tussen hier en Caemlin Duistervrienden zijn? Bovendien wil ik niet onder een struik slapen als ik een bed kan krijgen.’ Maar hij maakte geen aanstalten om naar de herberg toe te stappen. Hij bleef op Rhand wachten.

Na een ogenblik nadenken knikte Rhand. Hij had zich na Tweewater nog nooit zo moe gevoeld. Alleen al bij de gedachte aan een nacht buiten deden zijn botten pijn. Het stapelt zich allemaal op. Al dat vluchten, al dat hang rondkijken.

‘Ze kunnen niet overal zijn,’ beaamde hij.

Bij de eerste stap in de gelagkamer vroeg hij zich af of ze een fout hadden gemaakt. Het was er schoon, maar overvol. Iedere tafel was bezet, en sommige mannen leunden tegen de muren, omdat er geen zitplaatsen meer vrij waren. Aan de manier waarop de dienstmeiden zich gejaagd tussen de tafels voortrepten, kon hij merken dat het drukker was dan anders. Te druk voor zo’n klein plaatsje. De mensen die hier niet thuishoorden, waren er gemakkelijk uit te halen. Ze waren niet anders gekleed dan de rest, maar ze hielden hun aandacht bij hun eten en drank. De dorpelingen keken even vaak naar de vreemden als naar andere dingen.

Het geroezemoes van de gesprekken was zo luid dat de herbergier hen meenam naar de keuken toen Rhand duidelijk maakte dat ze hem wilden spreken. Het lawaai was hier bijna even erg, omdat de kok en zijn helpers met pannen smeten en druk aan het werk waren. De herbergier depte zijn gezicht af met een grote zakdoek. ‘Ik neem aan dat jullie onderweg zijn naar Caemlin, om de valse Draak te zien, net als iedere andere dwaas in het rijk. Nou, er slapen er zes in een kamer en twee of drie delen een bed en als jullie dat niet schikt, heb ik niets.’

Rhand deed zijn verhaal en voelde zich beroerd. Met zoveel mensen op de weg kon iedereen een Duistervriend zijn en hij zag geen kans om ze er tussen al die vreemdelingen uit te pikken. Mart liet zijn spel met de ballen zien – hij hield het op drie en was zelfs met die drie heel voorzichtig – en Rhand pakte Thoms fluit. Al na een tiental noten van Die oude. zwarte beer knikte de herbergier ongeduldig.

‘Ik vind het best. Ik heb iets nodig om die idioten aan iets anders te laten denken dan aan die Logain. Er zijn hier al drie gevechten uitgebroken over de vraag of hij wel of niet de Draak is. Leg je spullen daar in de hoek, dan zal ik wat ruimte voor jullie maken. Als er tenminste nog ruimte te maken is. Dwazen. De wereld is vol dwazen die te weinig hersens hebben om te weten waar ze thuishoren. Daardoor komt al die ellende. Mensen die niet blijven waar ze horen.’ Hij veegde zijn gezicht weer af en haastte zich de keuken uit, binnensmonds mompelend.

De kok en zijn knechten negeerden Rhand en Mart. Mart bleef de sjaal om zijn hoofd maar verschuiven, duwde hem omhoog, knipperde dan regen het licht en rrok hem weer omlaag. Rhand vroeg zich af of hij genoeg kon zien om iets moeilijkers te doen dan met drie ballen jongleren. En hijzelf...

Zijn misselijkheid nam toe. Hij liet zich op een lage kruk vallen en hield zijn hoofd in zijn handen. De keuken voelde koud. Hij rilde.

Damp vulde de keuken; oliebranders en ovens tinkelden van de hitte. Zijn rillingen werden heviger, hij zat te klappertanden. Hij sloeg zijn armen om zich heen, maar het hielp niets. Zijn botten voelden aan of ze bevroren.

Vaag was hij zich ervan bewust dat Mart hem iets vroeg en aan zijn schouder stond te schudden, en dat iemand vloekend de keuken uit rende. Toen stond de herbergier bij hem, met de kok fronsend naast zich, en was Mart luidkeels iets aan het betogen. Hij begreep niets van wat ze zeiden; de woorden zoemden in zijn hoofd en hij leek helemaal niet te kunnen denken.

Opeens nam Mart hem bij zijn arm en trok hem overeind. Al hun spullen – zadeltassen, dekenrollen, ‘Thoms opgerolde mantel en instrumentkistjes- hingen met zijn boog aan Marts schouders. De herbergier stond naar hen te kijken en veegde bezorgd zijn gezicht af.

Wankelend, voornamelijk ondersteund door Mart, liet Rhand zich naar de achterdeur leiden.

‘S-s-spijt m-m-me Mart,’ bracht hij uit. Hij kon zijn tanden maar niet stilhouden. ‘M-m-moet d-d-de regen z-z-zijn. N-nog een a-nachtje b-b-buiten... n-niet zo erg.’ De invallende duisternis buiten liet al een handvol sterren zien.

‘Niets daarvan,’ zei Mart. Hij probeerde het opgewekt te laten klinken, maar Rhand hoorde de verborgen bezorgdheid. ‘Hij was bang dat de andere mensen zouden horen dat er iemand in zijn herberg ziek was geworden. Ik heb hem gezegd dat ik met jou de gelagkamer zou binnenlopen, als hij ons zijn herberg uitschopte. Dan is die binnen de kortste keren leeg. Ondanks al zijn geklets over dwazen, wil hij dat ook niet.’

‘W-waar d-d-dan?’

‘Hier,’ zei Mart, en hij trok de staldeur open met een luid gepiep van scharnieren.

Het was binnen donkerder dan buiten en de lucht rook naar hooi, graan en paarden, met in alles de scherpe lucht van mest. Toen Mart hem op de grond lier zakken, zakte hij voorover, nog steeds met zijn beide armen om zich heen, rillend van top tot teen. Hij leek alleen nog maar kracht te hebben om te rillen. Hij hoorde Mart struikelen, vloeken, weer struikelen, en toen gekletter van metaal. Opeens ging er een licht aan. Mart stak een gedeukte oude lantaarn omhoog. Net als de gelagkamer was de stal vol. In ieder hok stond een paard; sommige hieven hun hoofd op en knipperden met hun ogen in het licht. Mart bekeek de ladder naar de hooizolder, keek toen naar Rhand die gebogen op de vloer zat en schudde zijn hoofd.

‘Krijg je nooit naar boven,’ mompelde Mart. Hij hing de lantaarn aan een nagel, klom de ladder op en begon armen hooi naar beneden te gooien. Hij klom vlug weer omlaag, maakte een slaapplaats achter in de stal en zorgde ervoor dat Rhand erop ging liggen. Mart dekte hem met hun mantels toe, maar Rhand schoof ze haast meteen weer van zich af.

‘Heet,’ mompelde hij. Vaag wist hij dat hij het net nog ijskoud had gehad, maar nu leek hij in een oven te liggen. Hij trok aan zijn kraag en rolde met zijn hoofd heen en weer. ‘Heet.’ Hij voelde Marts hand op zijn voorhoofd.

‘Ik ben zo terug, Rhand,’ zei Mart en hij verdween.

Hij lag te schokken in het hooi, hoe lang wist hij niet. Mart kwam terug met een vol bord in één hand, een kan in de andere en twee koppen die bij hun oren aan zijn vingers bungelden.

‘Er is hier geen Wijsheid,’ zei hij en hij viel op zijn knieën naast Rhand neer. Hij schonk een kop in en hield die tegen Rhands lippen. Rhand slokte het water naar binnen alsof hij in geen dagen had gedronken, zo uitgedroogd voelde hij zich. ‘Ze weten niet eens wat een Wijsheid is. Ze hebben wel iemand die ze moeder Brune noemen, maar die is op pad naar een bevalling en niemand weet wanneer ze terug is. Ik heb wel wat brood, kaas en worst gekregen. Die aardige baas Inlou geeft ons van alles, zolang we maar uit de buurt van zijn gasten blijven. Hier, neem wat.’

Rhand draaide zijn hoofd af van het voedsel. Als hij het zag of er maar aan dacht, keerde zijn maag zich al om. Even later zuchtte Mart en ging zitten om zelf te eten. Rhand wendde zich af en probeerde niet te luisteren.

De rillingen kwamen weer terug, toen weer de koorts, die werd gevolgd door rillingen en weer koorts. Mart dekte hem toe als hij schudde en gaf hem water als hij klaagde over dorst. Het werd donkerder en de stal leek in het flakkerende lamplicht te bewegen. Schaduwen kregen vorm en bewogen uit zichzelf. Toen zag hij Ba’alzamon met brandende ogen de stal inschrijden, tussen twee Myrddraal met gezichten die verborgen waren in de diepten van hun zwarte kappen. Zijn vingers klauwden naar het gevest van zijn zwaard en hij probeerde gillend overeind te komen: ‘Mart! Mart! Ze zijn hier! Licht, ze zijn hier!’

Mart schrok wakker uit zijn kleermakerszit tegen de muur. ‘Wat? Duistervrienden? Waar?’

Heen en weer wiegend op zijn knieën wees Rhand woest de stal in... en zijn mond viel open. Bewegende schaduwen en een paard dat slapenei met een hoef schraapte. Verder niets. Hij liet zich op het hooi terugvallen.

‘Er is niemand, alleen wij,’ zei Mart. ‘Hier, geef dat maar aan mij.’

Hij wilde Rhands gordel met het zwaard losgespen, maar Rhand greep het gevest nog steviger vast.

‘Nee, nee. Ik moet het houden. Hij is mijn vader. Begrijp je? Hij is mijn v-vader!’ Weer begon hij te rillen, maar hij hield het zwaard vast of zijn leven ervan afhing. ‘M-m-mijn v-v-vader!’ Mart gaf het op en trok de mantels weer over hem heen.

Er waren andere bezoekingen die nacht, terwijl Mart zat te doezelen. Rhand wist nooit zeker of ze nou echt waren of niet. Soms keek hij naar Mart, die met zijn hoofd op zijn borst zat te slapen, en vroeg zich af of Mart ze ook zou zien als hij wakker werd.

Egwene stapte de schaduwen uit, haar haren in een lange zwarte vlecht zoals in Emondsveld, haar gezicht smartelijk en treurig. ‘Waarom ben je van ons weggegaan?’ vroeg ze. ‘Wij zijn dood omdat je van ons bent weggegaan.’

Op het hooi schudde Rhand langzaam zijn hoofd. ‘Nee, Egwene, ik wilde niet weggaan. Alsjeblieft.’

‘We zijn allemaal dood,’ zei ze bedroefd, ‘en de dood is het koninkrijk van de Duistere. De Duistere heeft ons, omdat jij ons hebt verlaten.’

‘Nee, ik had geen keus, Egwene. Alsjeblieft, Egwene, ga niet weg. Kom terug, Egwene!’

Maar ze draaide in de schaduwen en werd een schaduw. Moiraines gezicht stond sereen, maar was bloedeloos en bleek. Haar mantel had een lijkwade kunnen zijn en haar stem een zweep. ‘Dat klopt, Rhand Altor. Je hebt geen keus. Jij moet naar Tar Valon of de Duistere zal je voor zichzelf nemen. Een eeuwigheid geketend in de Schaduw. Alleen Aes Sedai kunnen je nu redden. Alleen Aes Sedai.’

Thom grijnsde hem sarcastisch toe. De kleren van de speelman hingen in verkoolde rafels om hem heen en deden Rhand denken aan de lichtflitsen toen Thom met de Schim vocht om Mart en hem tijd te geven om te vluchten. De huid onder de rafels was geblakerd en verbrand. ‘Vertrouw Aes Sedai, jongen, en je zou willen dat je dood was. Denk eraan, de prijs voor de hulp van Aes Sedai is altijd kleiner dan je kunt geloven, altijd groter dan je je kunt voorstellen. En welke Ajah zou jou het eerst vinden, hè? Rood? Misschien Zwart. Je kunt beter vluchten, jongen. Vlucht.’

Lans blik was hard als graniet terwijl bloed zijn gezicht bedekte. ‘Vreemd, een reigerzwaard in de handen van een schaapherder te zien. Ben je het waard? Je kunt het maar beter waard zijn, want je staat er nu alleen voor. Nergens een veilige plek achter je, nergens een voor je, en iedereen kan een Duistervriend zijn.’ Hij glimlachte als een wolf en er stroomde bloed uit zijn mond. ‘Iedereen.’

Perijn kwam, beschuldigde hem en smeekte om hulp. Vrouw Alveren huilde om haar dochter, Baile Domon vervloekte hem omdat hij Schimmen op zijn schip had gebracht, baas Fits stond handenwringend bij de puinhopen van zijn herberg en Min krijste in de klauwen van een Trollok. Mensen die hij kende, mensen die hij slechts een maal had ontmoet. Het ergste was Tham. Tham rees boven hem op, fronste, schudde zijn hoofd en zei geen woord.

‘Je moet het me zeggen,’ smeekte Rhand. ‘Wie ben ik? Zeg het me, alsjeblieft. Wie ben ik? WIE BEN IK?’ schreeuwde hij.

‘Stil, Rhand.’

Heel even dacht hij dat Tham hem antwoord gaf, maar toen zag hij dat Tham er niet meer was. Mart boog zich over hem heen en hield een kop water tegen zijn lippen.

‘Blijf rustig liggen. Je bent Rhand Altor, dat ben je. Rhand Altor, met het lelijkste gezicht en de dikste kop van heel Tweewater. Hé, je ligt te zweten! De koorts is gebroken!’

‘Rhand Altor?’ fluisterde Rhand. Mart knikteen daar zat zoiets troostends in dat Rhand in slaap viel zonder het water zelfs maar aan te raken.

De slaap werd niet verstoord door dromen – hij herinnerde zich er tenminste niets meer van – maar was zo licht dat hij telkens zijn ogen opsloeg als Mart zich over hem boog. Eenmaal vroeg hij zich af of Mart wel genoeg slaap kreeg, maar hij viel weer in slaap voor hij er verder over kon nadenken.

Het gepiep van de deurscharnieren maakte hem wakker en heel even bleef hij stil in het hooi liggen. Hij wenste dat hij nog sliep, zodat hij zijn lichaam niet zou voelen. Zijn spieren deden zoveel pijn dat het leek of ze waren uitgewrongen en geen enkele kracht meer hadden. Zwakjes probeerde hij zijn hoofd op te tillen; het lukte hem pas de tweede keer.

Mart zat op zijn gebruikelijke plekje tegen de muur, op een armlengte van Rhand af. Zijn kin lag op zijn borst, die rees en daalde in het ontspannen ritme van de diepe slaap. De sjaal was over zijn ogen gegleden.

Rhand keek naar de deur.

Daar stond een vrouw die de deur met een hand openhield. Een tel lang was ze slechts een donkere gestalte in een gewaad, omlijnd door het zwakke licht van de vroege ochtend. Toen stapte ze naar binnen en liet de deur achter zich dichtvallen. In het lantaarnlicht kon hij haar beter zien. Ze was ongeveer even oud als Nynaeve, dacht hij, maar het was geen dorpsvrouw. Het bleke groen van haar zijden gewaad glom in het licht bij elke beweging die ze maakte. Haar mantel was zacht diepgrijs en een gesponnen kanten kapje hield haar haren bijeen. Ze speelde met een zware gouden halsketting, terwijl ze Mart en hem nadenkend bekeek.

‘Mart,’ zei Rhand. Toen harder: ‘Mart!’

Mart snurkte en viel bijna opzij toen hij wakker werd. Terwijl hij de slaap uit zijn ogen wreef, staarde hij naar de vrouw.

‘Ik kwam even naar mijn paard kijken,’ zei ze en ze gebaarde vaag jes opzij. Maar ze hield haar ogen op hen tweeën gericht, ‘Ben je ziek?’

‘Hij is in orde,’ zei Mart stijfjes. ‘Hij heeft alleen een koutje gevat in de regen, dat is alles.’

‘Ik kan wel even naar hem kijken,’ zei ze. ‘Ik weet er wel iets van...’

Rhand vroeg zich af of ze Aes Sedai was. Niet alleen door haar kleren, maar meer door haar zelfverzekerde manier van doen en de wijze waarop ze haar hoofd hield, alsof ze op het punt stond om een bevel te geven, maar dat alles paste hier niet. En als ze Aes Sedai is, welke Ajah dan?

‘Ik voel me weer best,’ zei hij tegen haar. ‘Echt, het is niet nodig.’

Maar ze liep de stal door, hield haar rokken op en zette haar grijze schoentjes behoedzaam neer. Ze grimaste vanwege het stro, knielde naast hem neer en voelde aan zijn voorhoofd.

‘Geen koorts,’ zei ze, terwijl ze hem fronsend bestudeerde. Ze zag er aardig uit, maar ze had scherpe trekken. Haar gezicht was emotieloos en leek elk soort gevoel te missen. ‘Maar je bént wel ziek geweest. Ja. Ja. En nog zo slap als een eendagskuiken. Ik denk...’ Ze reikte onder haar mantel en opeens gebeurde alles zo snel dat Rhand alleen maar een verstikte schreeuw kon geven.

Haar hand flitste onder haar mantel vandaan; er glom iets toen ze over Rhand naar Mart toe sprong. Mart viel op hetzelfde moment opzij en er klonk een doffe klap toen metaal in hout werd gedreven. Het duurde maar een ogenblik, toen was alles stil.

Mart lag half op zijn rug; zijn hand greep haar pols boven de dolk die zij in het hout had gestoken, waar zijn borst was geweest, en zijn andere hand hield het wapen van Shadar Logoth tegen haar keel. Terwijl ze alleen haar ogen bewoog, probeerde ze omlaag te kijken naar de dolk die Mart vasthield. Haar ogen werden groot, ze haalde gejaagd adem en probeerde zich achteruit te werken, maar hij bleef de rand tegen haar hals houden. Daarna hield ze zich doodstil.

Terwijl Rhand zijn lippen aflikte, staarde hij naar het tafereel boven zijn hoofd. Zelfs als hij niet zo zwak was geweest, dacht hij niet dat hij zich had kunnen bewegen. Toen vielen zijn ogen op haar dolk en werd zijn mond droog. Het hout rond het lemmet werd zwart; dunne rookpluimen stegen op uit het roet.

‘Mart! Mart, haar dolk!’

Marts ogen schoten even opzij, toen weer terug naar de vrouw, maar ze had zich niet bewogen. Zij likte nu zenuwachtig haar lippen af.

Ruw trok Mart haar hand van de greep en gaf haar een duw. Ze viel wijdbeens achteruit en ving zich met haar handen achter haar op, maar bleef naar het wapen in zijn hand kijken. ‘Beweeg je niet,’ zei hij. ‘Ik gebruik dit als je je beweegt. Geloof me, ik doe het.’ Ze knikte langzaam, haar ogen strak op zijn dolk gevestigd. ‘Houd haar in de gaten, Rhand.’

Rhand wist niet zeker wat hij werd verondersteld te doen als ze iets probeerde – schreeuwen misschien. Hij zou haar zeker niet achterna kunnen rennen als ze probeerde te vluchten – maar ze bleef roerloos zitten terwijl Mart haar dolk uit het hout trok. De zwarte vlek breidde zich niet langer uit, hoewel er nog een klein sliertje rook uit kringelde.

Mart keek rond naar een plekje voor de dolk, maar hield die toen Rhand voor. Die nam hem heel voorzichtig over, alsof het ding een levende adder was. Hij zag er gewoon uit, wel bewerkt, met een bleek ivoren handvat en een smal glanzend lemmet, niet langer dan zijn handpalm. Gewoon een dolk. Maar hij had gezien wat hij kon doen. De greep was niet eens warm, maar zijn hand begon te zweten. Hij hoopte dat hij hem niet in het hooi liet vallen.

De vrouw bleef met gestrekte benen zitten, toen Mart zich langzaam naar haar toe keerde. Ze bekeek hem alsof ze zich afvroeg wat hij hierna zou doen, maar Rhand zag opeens het verstrakken van de spieren rond zijn ogen, het verstrakken van zijn greep op de dolk.

‘Mart, nee!’

‘Ze probeerde me te doden, Rhand. Ze zou jou ook gedood hebben. Ze is een Duistervriend!’ Mart spuugde het woord uit.

‘Maar wij niet,’ zei Rhand. De vrouw snakte naar adem alsof ze net had beseft wat Mart van plan was geweest. ‘Wij zijn dat niet, Mart.’

Heel even bleef Mart doodstil staan. Het wapen in zijn vuist glinsterde in het licht van de lantaarn. Toen knikte hij. ‘Daarheen,’ zei hij tegen de vrouw en hij gebaarde met de dolk naar de deur van de tuigkamer.

Ze stond langzaam op en nam even tijd om het stro van haar gewaad te slaan. Zelfs toen ze de kant op liep die Mart had aangewezen, liep ze alsof er helemaal geen reden was om voort te maken. Maar Rhand zag dat ze de robijndolk in Marts handen behoedzaam in het oog hield. ‘Jullie zouden echt moeten ophouden ertegen te vechten,’ zei ze. ‘Het is uiteindelijk voor iedereen het beste. Dat zul je zien.’

‘Het beste?’ zei Mart droog en hij wreef over zijn borst waar haar dolk hem zou hebben getroffen. ‘Ga daar staan.’

Ze haalde terloops haar schouders op, maar gehoorzaamde. ‘Een fout. Er is een behoorlijke... verwarring geweest na wat er is gebeurd met die zelfzuchtige dwaas Gode. Om maar te zwijgen over die idioot die de paniek in Sieranmarkt begon. Niemand weet precies wat daar is gebeurd, of hoe. Dat maakt het voor jullie nog gevaarlijker, snap je dat niet? Jullie zullen ereplaatsen innemen als je uit eigen vrije wil naar de Grote Heer komt, maar zolang jullie op de vlucht zijn, achtervolgen we jullie en wie zal zeggen wat er dan kan gebeuren?’

Rhand voelde een huivering. Mijn honden zijn jaloers en zullen niet achtzinnig zijn.

‘Dus jullie hebben moeilijkheden met een paar boerenjongens.’ Marts lach klonk grimmig. ‘Misschien zijn jullie Duistervrienden niet zo gevaarlijk als ik altijd heb gehoord.’ Hij zwaaide de deur van de tuigkamer open en stapte naar achteren.

Ze bleef even in de deuropening staan en keek om. Haar blik was ijskoud, haar stem nog kouder. ‘Je zult wel merken hoe gevaarlijk wij zijn. Als de Myrddraal hier is...’

Wat ze nog meer had willen zeggen, kon Rhand niet meer horen, want Mart had de deur achter haar dichtgeslagen en liet de balk in zijn beugels vallen. Toen hij zich omdraaide, keek hij bezorgd. ‘Schim,’ zei hij strak en hij stak de dolk terug onder zijn jas. ‘Komt hierheen, zegt ze. Hoe zijn jouw benen?’

‘Ik kan niet dansen,’ mompelde Rhand, ‘maar als jij me omhoog helpt, kan ik wel lopen.’ Hij keek naar het wapen in zijn hand en rilde. ‘Bloed en as, ik kan rennen.’

Nadat hij haastig al hun bezittingen had omgehangen, trok Mart Rhand overeind. Rhands benen voelden slap en hij moest op zijn vriend steunen om overeind te blijven, maar hij probeerde Mart niet op te houden. De dolk van de vrouw hield hij een eind van zich af. Buiten de stal stond een emmer water. Hij gooide de dolk erin toen hij er langsliep. Sissend verdween het wapen in het water, terwijl stoom opsteeg van het oppervlak. Met een grimas op zijn gezicht probeerde hij sneller door te lopen.

Nu het licht was, waren er vrij veel mensen op straat, zelfs zo vroeg al. Maar die hielden zich met hun eigen dingen bezig en niemand had enige aandacht voor twee jongemannen die het dorp uit liepen, niet nu er zoveel vreemdelingen onderweg waren. Rhand probeerde met inspanning van al zijn krachten rechtop te blijven. Bij iedere stap vroeg hij zich af of er tussen het volk dat zich haastig verder repte, Duistervrienden waren. Stond er iemand op de vrouw met de dolk te wachten? Op de Schim?

Een span buiten het dorp kon hij niet meer. Het ene moment liep hij hijgend verder, steunend op Mart, het volgende moment zaten ze beiden op de weg. Mart trok hem opzij.

‘We moeten verder,’ zei Mart. Hij streek met zijn hand door zijn haar en trok toen de sjaal weer omlaag tot boven zijn ogen. ‘Vroeg of laat zal iemand haar eruit laten en dan komen ze ons weer achterna.’

‘Weet ik.’ Rhand hijgde. ‘Weet ik. Geef me een hand.’

Mart trok hem weer op, maar hij bleef wankelend staan en wist dat het niet ging. Rij de eerste stap zou hij weer plat op de grond vallen. Mart hield hem overeind en wachtte ongeduldig tot een paard en wagen die uit het dorp naderden, hen zouden passeren. Mart gaf een grom van verrassing toen de kar langzamer begon te rijden en bij hen stopte. Een man met een verweerd gezicht keek van de bok omlaag.

‘Mankeert hem iets?’ vroeg de man met de pijp.

‘Hij is alleen doodmoe’ zei Mart.

Rhand liet Mart los en deed een stap naar voren. Zijn benen trilden, maar hij dwong zichzelf te blijven staan, ik heb al twee dagen niet geslapen,’ zei hij. ‘Heb iets gegeten wat me ziek maakte. Ik ben nu beter, maar ik heb niet geslapen.’

De man blies een lange rookwolk uit de hoek van zijn mond. ‘Op weg naar Caemlin, nietwaar? Als ik jullie leeftijd had, denk ik dat ik ook de valse Draak ging bekijken.’

‘Ja.’ knikte Mart ‘inderdaad. We gaan naar de valse Draak kijken.’

‘Nou, klim erop, dan. Je vriend achterop. Als hij misselijk wordt, kan hij het beter op het stro doen en niet op de bok. Ik heet Hijam Kins.’

34

Het laatste dorp

Pas na donker kwamen ze Carysvoorde binnen en dat was later dan Rhand had verwacht, na wat baas Kins had gezegd toen ze afstapten. Hij vroeg zich af of zijn hele tijdsgevoel in de war was geraakt. Het was nog maar drie nachten geleden sinds Howal Gode in Vierkoningen voor hen had gestaan, twee sinds Paitr hen in Sieranmarkt had verrast. Nog maar net een dag sinds die vrouwelijke Duistervriend had geprobeerd hen in de stal van De Koninginneknecht te doden, maar zelfs dat leek een jaar geleden, een heel leven geleden. Wat er verder ook met de tijd aan de hand was, Carysvoorde leek gewoon genoeg, tenminste aan de oppervlakte. Keurige met wijnranken begroeide baksteenhuisjes en smalle laantjes, behalve dan de Caemlinweg zelf, stil en uiterlijk vredig. Maar wat ligt eronder verborgen? vroeg hij zich af. Sieranmarkt was op het oog ook vreedzaam geweest, net als het dorp waar die vrouw... Hij had nooit haar naam gehoord, en hij wilde er verder niet meer aan denken.

Licht viel uit de vensters op straten die volkomen verlaten waren. Dat vond Rhand best. Van hoek naar hoek sluipend, vermeed hij de paar mensen op straat. Mart volgde hem op de hielen; hij verstarde als het geknars van grind het naderen van een dorpeling aankondigde en sprong van schaduw naar schaduw als de vage gestalte voorbij was.

De Cary was hier amper dertig pas breed en het zwarte water bewoog traag, maar de voorde was al lang geleden overbrugd. Eeuwen van regen en wind hadden de stenen dragers afgesleten tot ze bijna natuurlijke rotsformaties leken. De jarenlange overtocht van vrachtkarren en handelskaravanen had de dikke houten planken versleten. Losse planken klapperden onder hun laarzen en klonken even luid als trommelslagen. Tot lang na het dorp, ver in het platteland erachter, wachtte Rhand op een stem die wilde weten wie ze waren.

Of erger, een die wist wie ze waren.

Naarmate ze verder trokken, was het landschap steeds meer overgegaan in akkers en weilanden. Altijd waren er wel lichtjes van boerderijen te zien. Hagen en hekken begrensden de weg en de velden erlangs. Steeds waren er akkers, nooit was er meer een stuk bos vlak bij de weg. Het leek of ze voortdurend net buiten een dorp waren, zelfs als ze nog uren van het dichtstbijzijnde stadje verwijderd waren. Netjes en vredig. En nooit was er een aanwijzing dat Duistervrienden of erger op de loer lagen.

Opeens ging Mart op de weg zitten. Hij had zijn sjaal omhooggeschoven op zijn hoofd, nu het enige licht van de maan kwam. ‘Twee pas in een stap,’ mopperde hij. ‘Duizend stap in een span, vier span in een roede... Ik loop geen tien stap meer, tenzij er aan het eind een plaats is om te slapen. En een hapje eten zou ook welkom zijn. Je hebt toch niets in je zakken verstopt, hè? Misschien een appel? Ik zal het je niet kwalijk nemen als je dat hebt gedaan. Je kunt best even kijken.’

Rhand tuurde de weg naar beide kanten af. Zij waren de enigen die in de nacht verder trokken. Tot nu toe tenminste. Hij wierp een blik op Mart, die een laars had uitgetrokken en zijn voet wreef. Zijn eigen voeten deden ook pijn. Een trilling liep door zijn benen naar boven, als om hem te zeggen dat hij minder kracht had herwonnen dan hij had gedacht.

Donkere heuveltjes stonden in een weiland vlak voor hen. Hooioppers, kleiner door het gebruik als wintervoer, maar toch... droog hooi. Hij tikte Mart met de punt van zijn laars aan. ‘Daar gaan we slapen.’

‘Terug naar de hooibergen,’ zuchtte Mart, maar hij trok zijn laars weer aan en stond op.

De wind stak op en de nacht werd kouder. Ze klommen over de gladde planken van het hek en begroeven zich snel in het hooi. Het zeil tegen de regen hield ook de wind weg.

Rhand schoof net zo lang in de kuil die hij had gemaakt tot hij een gemakkelijke houding had gevonden. Het hooi slaagde er nog steeds in hem door zijn kleren te prikken, maar hij had inmiddels geleerd dat maar voor lief te nemen. Hij probeerde de hooibergen te tellen waarin ze sinds Wittebrug hadden geslapen. Helden in verhalen hoefden nooit in het hooi of onder hagen te slapen. Maar het was niet gemakkelijk meer om te doen alsof hij een held in een verhaal was, zelfs niet voor even. Met een zucht trok hij zijn kraag dicht, in de hoop dat er geen hooi onder zijn kleren zou kruipen.

‘Rhand?’ zei Mart zachtjes. ‘Rhand, denk je dat we het zullen halen?’

‘Tar Valon? De weg is nog lang, maar...’

‘Caemlin. Denk je dat we Caemlin halen?’

Rhand lilde zijn hoofd op, maar het was te donker in hun hol; alleen door Marts stem wist hij waar zijn vriend was. ‘Baas Kins zei: twee dagen. Overmorgen zullen we er zijn.’

‘Als er ons tenminste verderop geen honderd Duistervrienden opwachten, of een paar Schimmen.’ Het bleef even stil, toen zei Mart: ‘Ik denk dat wij de laatsten zijn, Rhand.’ Hij klonk bang. ‘Waar het ook allemaal om gaat, alleen wij tweeën zijn er nog. Alleen wij tweeën.’

Rhand schudde zijn hoofd. Hij wist dat Mart in het donker niets zag, maar het was toch meer voor hemzelf dan voor Mart. ‘Ga slapen, Mart,’ zei hij vermoeid. Maar hij lag zelf nog een hele tijd wakker voor hij insliep. Alleen wij.

Hanengekraai wekte hem en hij klom in de valse dageraad uit de hooiberg, waarbij hij het hooi van zijn kleren sloeg. Ondanks zijn voorzorgsmaatregelen was er wat hooi onder zijn kleren gekropen; de strootjes plakten tussen zijn schouderbladen en jeukten. Hij deed zijn jas uit en trok zijn hemd uit zijn kniebroek om erbij te kunnen. Pas toen hij een hand onder aan zijn nek had en de ander achter op zijn rug, merkte hij de mensen op.

De zon was nog niet echt op, maar er trok al een gestage stroom over de weg naar Caemlin, alleen of met z’n tweeën, sommigen met bundels of pakken op hun rug, anderen alleen met een wandelstok of zelfs helemaal niets. De meesten waren jongemannen, maar hier en daar liep een meisje of iemand die ouder was. Elk van hen had het verlopen uiterlijk van iemand die lang te voet heeft gereisd. Sommigen keken alleen naar hun voeten en liepen zelfs op deze vroege ochtend met vermoeid afhangende schouders; anderen hadden hun strakke blik gericht op iets onzichtbaars, in de richting van het ochtendlicht.

Mart rolde de opper uit en krabde zich verwoed. Hij hield slechts even op om de sjaal rond zijn hoofd te wikkelen; deze ochtend liet hij iets meer ruimte open voor zijn ogen. ‘Denk je dat we vandaag aan wat eten kunnen komen.’

Rhands maag knorde. ‘Daar kunnen we over denken als we op weg zijn; zei hij. Hij deed snel zijn kleren weer goed en groef zijn aandeel van hun bepakking uit het hooi.

Tegen de tijd dat ze weer bij het hek waren, had Mart de mensen ook opgemerkt. Hij bleef fronsend in de wei staan, terwijl Rhand over het hek klom. Een jongeman die niet zoveel ouder was dan zij, keek naar hen toen hij langsliep. Zijn kleren waren bestoft, evenals de dekenrol op zijn rug.

‘Waar ga je heen?’ riep Mart.

‘Hè? Caemlin natuurlijk, om de Draak te zien,’ schreeuwde de jongen terug, zonder te stoppen. Hij trok zijn wenkbrauwen op toen hij de dekens en zadeltassen over hun schouders zag en voegde eraan toe: ‘Net als jullie.’ Lachend liep hij verder, zijn ogen al gretig op de verte gericht.

Mart stelde dezelfde vraag die dag verschillende keren en de enigen die niet vrijwel hetzelfde antwoord gaven, waren streekbewoners. Als die al antwoordden, deden ze dat door op de grond te spugen en zich vol afkeer om te draaien. Ze wendden zich af, maar bleven toch op hun hoede. Ze keken naar elke reiziger op dezelfde manier, vanuit hun ooghoeken. Hun gezichten verrieden dat ze geloofden dat vreemdelingen iets konden uithalen als zij niet opletten.

De mensen uit die streek waren niet alleen op hun hoede voor vreemdelingen, ze leken ook uit hun gewone doen. Er waren net genoeg mensen op de weg, net genoeg verspreid, om de gebruikelijke sukkelgang van de boerenkarren en wagens – die op de weg verschenen toen de zon zichtbaar werd – met de helft te vertragen. Geen van de menners was in de stemming om iemand mee te nemen. Een zure grijns en een vloek om het werk dat bleef liggen, kwamen vaker voor.

De wagens van de kooplui rolden vrijwel ongehinderd voorbij, afgezien van wat geschudde vuisten, of ze nu naar Caemlin reden of de andere kant op. De eerste karavaan verscheen in stevige draf vroeg in de ochtend, terwijl de zon net boven de kim achter de wagens stond. Rhand stapte ervoor opzij. Het zag er niet naar uit dat ze ergens voor zouden stoppen en hij zag ook andere mensen zich uit de voeten maken. Hij ging zo ver mogelijk naar de kant, maar liep gewoon door.

Een flikkerende beweging toen de eerste wagen langs hem rommelde was de enige waarschuwing. Terwijl hij zich plat op de grond liet vallen, knalde de zweep van de voerman op de plaats waar zo-even zijn hoofd was geweest. Liggend zag hij de ogen van de voerman op hem gericht toen de wagen voorbijreed. Harde ogen boven een strak grijnzende mond. Hij gaf er niets om dat hij Rhands huid had kunnen openhalen of hem een oog had kunnen uitslaan.

‘Het Licht verblinde je,’ schreeuwde Mart de wagen achterna. ‘Jullie kunnen...’ Een wachter te paard porde de achterkant van een speer in zijn schouder, zodat hij werd omgestoten en boven op Rhand viel.

‘Opzij, smerige Duistervriend,’ grauwde de wachter zonder in te houden.

Daarna bleven ze op veilige afstand van de wagens. Er waren er zeker meer dan genoeg. Het gekraak en gekletter van de een was net weggestorven of ze konden de volgende al horen aankomen, wachten en voerlui, ze keken allemaal naar de reizigers die op weg waren naar Caemlin alsof ze vuil zagen lopen.

Eén keer schatte Rhand de lengte van een zweep verkeerd in, en het scheelde maar een duimbreed. Hij sloeg zijn hand tegen de ondiepe snee boven zijn wenkbrauw en slikte hevig om niet over te geven bij de gedachte hoe dicht die bij zijn oog zat. De voerman grijnsde naar hem. Met zijn andere hand hield hij Mart tegen die een pijl wilde aanleggen.

‘Laat zitten,’ zei hij, en hij maakte een hoofdbeweging naar de wachten die naast de wagens reden. Sommigen van hen zaten te lachen; anderen keken dreigend naar Marts boog. ‘Als we geluk hebben, geven ze ons een aframmeling met hun speerschachten. Als we geluk hebben.’

Mart bromde zuur, maar liet zich door Rhand meetrekken.

Tweemaal kwamen afdelingen van de koninginnegarde over de weg aangalopperen, de vaantjes aan hun lansen wapperend in de wind. Sommige boeren hielden hen aan, omdat ze wilden dat er iets aan die vreemdelingen werd gedaan en de gardisten waren altijd bereid hen aan te horen. Tegen de middag stopte Rhand om naar zo’n gesprek te luisteren.

Achter de spijlen van zijn helm vormde de mond van de gardekapitein een strakke streep. ‘Als een van die mensen iets steelt of zonder toestemming op je land komt,’ bromde hij de magere boer toe die boos naast zijn stijgbeugel stond, ‘dan sleur ik hem voor een rechter, maar zij overtreden de Wet van de Koningin niet door op een koninginneweg te lopen.’

‘Maar ze zitten overal,’ protesteerde de boer. ‘Niemand weet wie of wat ze zijn. Al dat gepraat over de Draak...’

‘Licht, man! Je hebt er hier maar een handjevol. De muren van Caemlin puilen uit en iedere dag komen er meer bij.’ De blik van de kapitein werd nog dreigender toen zijn ogen op Rhand en Mart vielen, die vlakbij op de weg stonden te luisteren. Hij wuifde ze weg met een met staal beklede handschoen. ‘Doorlopen jullie, of ik pak je op voor het hinderen van het verkeer.’

Zijn stem had niet ruwer geklonken dan toen hij tegen de boer sprak, maar ze liepen door. De ogen van de kapitein bleven hen een tijdlang volgen; Rhand kon ze op zijn rug voelen. Hij vermoedde dat de garde weinig geduld had met de zwervers en geen enkel mededogen met een hongerige dief. Hij besloot dat hij Mart zou tegenhouden als hij weer zou voorstellen wat eieren te pikken.

Toch zat er ook een goede kant aan al die wagens en mensen op de weg, vooral aan alle jongemannen die naar Caemlin trokken. Voor Duistervrienden die op hen jaagden, zou het zijn of ze twee speciale duiven uit een vlucht moesten pikken. Als de Myrddraal met Winternacht niet precies had geweten wie hij moest hebben, dan zouden anderen het nu niet beter weten.

Zijn maag rommelde regelmatig en herinnerde hem eraan dat ze vrijwel geen geld meer hadden – zeker niet genoeg voor een maaltijd tegen de prijzen die zo dicht bij Caemlin gevraagd werden. Hij besefte opeens dat zijn hand op de fluitkist lag en schoof die vastberaden op zijn rug. Gode had alles geweten van de fluit en het jongleren. Ze konden onmogelijk weten hoeveel Ba’alzamon voor Godes einde van hem had vernomen – als wat Rhand had gezien inderdaad zijn einde was geweest – of hoeveel er aan andere Duistervrienden was doorgegeven.

Hij keek met spijt naar een boerderij die ze voorbijliepen. Een man hield de wacht bij de hekken, met twee grommende en trekkende honden aan een riem. De man keek of hij elke reden zou aangrijpen om ze los te laten. Niet iedere boerderij had de honden losgemaakt, maar er was geen enkele die werk aanbood.

Voor de zon onderging, kwamen Mart en hij nog door twee dorpen. De dorpelingen stonden in groepjes met elkaar te praten en zagen de gestage stroom vreemdelingen langskomen. Ze keken zeker niet vriendelijker dan de boeren, de voerlui of de koninginnegarde. Al die vreemdelingen die de valse Draak wilden gaan zien. Dwazen die niet genoeg verstand hadden om te blijven waar ze hoorden. Misschien volgelingen van de valse Draak. Misschien zelfs Duistervrienden. Als er al verschil was tussen die twee.

Toen de avond viel, begon de stroom reizigers bij het tweede dorp uit te dunnen. De enkeling met geld verdween een herberg in, hoewel ze vaak moesten pleiten voor ze werden binnengelaten; anderen begonnen te zoeken naar goede hagen of velden zonder honden. In de late schemering hadden Mart en hij de Caemlinweg voor zichzelf. Mart liep al te praten over hooi, maar Rhand hield vol dat ze verder moesten gaan.

‘Zolang we de weg kunnen zien,’ zei hij. ‘Hoe verder we komen voor we stoppen, hoe verder we voorliggen.’ Als ze je achtervolgen. Waarom zouden ze je nu achtervolgen, terwijl ze je tot nog toe steeds hebben opgewacht?

Meer was er niet nodig om Mart te overtuigen. Hij liep sneller door en keek regelmatig om. Rhand moest voortmaken om hem bij te houden.

De duisternis verdiepte zich, slechts verzacht door wat schamel maanlicht.

Marts golf van wilskracht verflauwde en hij begon weer te klagen. In Rhands kuiten vormden zich pijnlijke knopen. Hij zei bij zichzelf dat hij vroeger tijdens een zware dag op de boerderij met Tham grotere afstanden had afgelegd, maar hoe vaak hij dat ook bij zichzelf herhaalde, hij kon er zelf niet in geloven. Tandenknarsend negeerde hij de pijnscheuten, hij wilde niet rusten.

Door al Marts geklaag en doordat zijn aandacht gericht was op het bewegen van zijn benen, waren ze bijna een dorp binnengelopen voor ze de lichten zagen. Toen Rhand hinkend stilhield, besefte hij opeens hoe alle spieren in zijn voeten en benen in brand leken te staan. Hij dacht dat hij een blaar op zijn rechtervoet had.

Toen Mart de lichten van het dorp zag, zakte hij kreunend door zijn knieën. ‘Kunnen we nu stoppen?’ hijgde hij. ‘Of wil je een herberg opzoeken en een bord uithangen voor Duistervrienden of een Schim?’

‘De andere kant van dit stadje,’ antwoordde Rhand, terwijl hij naar de lichtjes staarde. Op deze afstand, in de nacht, leek het dorp net Emondsveld. Wat staat ons hier te wachten? ‘Nog een span, dat is alles.’

‘Alles?! Ik loop geen ene span meer!’

Rhands benen leken een vurige massa, maar hij dwong zichzelf een stap te zetten, en toen nog een. Het was niet gemakkelijk, maar hij hield vol, stap na stap. Voor hij tien pas verder was, hoorde hij Mart mopperend achter zich aan struikelen. Hij bedacht dat het maar goed was dat hij hem niet kon verstaan.

Het was al zo laat dat de straten van het dorp verlaten waren, hoewel in de meeste huizen minstens één kamer verlicht was. De herberg in het midden van het plaatsje lag in een gouden lichtcirkel, die de duisternis verdreef. Uit het gebouw klonken muziek en gelach, gedempt door dikke muren. Het bord boven de deur piepte in de wind. Aan de dichtstbijzijnde kant van de herberg stonden een paard en wagen op de Caemlinweg, met een man die het tuig nakeek. Aan de andere kant van het gebouw, op de rand van het lichtschijnsel, stonden twee mannen.

Rhand bleef staan in de schaduw van een huis waarbinnen geen licht brandde. Hij was veel te moe om zijweggetjes te zoeken om zo de hoofdweg te ontwijken. Heel even rusten kon geen kwaad. Heel even. Gewoon tot die mannen verdwenen. Mart zakte met een dankbare zucht tegen de muur op de grond en leunde achterover alsof hij van plan was op die plek in slaap te vallen.

Iets aan die twee mannen aan de rand van de schaduw maakte Rhand ongerust. Hij kon het eerst niet precies aanwijzen, maar hij besefte dat de man bij de boerenkar zich net zo voelde. Hij kwam bij het laatste stukje van de riem die hij nakeek, schoof toen het bit in de paardenmond weer goed, liep terug en begon van voren af aan. De hele tijd hield hij zijn hoofd gebogen, keek strak naar wat hij aan het doen was, weg van de andere mannen. Het had kunnen zijn dat ze hem niet opvielen, hoewel ze minder dan vijftig voet van hem af stonden, ware het niet dat hij zich zo stijfjes bewoog en zich telkens zo moeilijk draaide om te vermijden dat hij naar hen keek.

Een van de mannen in de schaduw was slechts een zwarte gestalte, maar de ander stond iets meer in het licht, met zijn rug naar Rhand toe. Zelfs zo was duidelijk dat hij niet echt blij was met het gesprek. Hij wrong zijn handen en bleef naar de grond kijken. Zo nu en dan knikte hij heftig, om te beamen wat de ander zei. Rhand kon niets horen, maar hij kreeg de indruk dat de man in de schaduw de enige was die praatte; de zenuwachtige man luisterde alleen maar, knikte en wrong benauwd zijn handen.

Uiteindelijk wendde degene die in duisternis gehuld was zich af en de zenuwachtige kerel liep terug het licht in. Ondanks de kou bette hij zijn gezicht met zijn lange schort, alsof hij baadde in het zweet. Rhand zag de gestalte in de nacht verdwijnen en voelde zijn huid prikken. Hij wist niet waarom, maar zijn onrust leek bij die verdwijnende gestalte te horen. In zijn nek voelde hij een zwakke tinteling en de haartjes op zijn arm bewogen, alsof hij opeens besefte dat er iemand op hem afsloop. Hij schudde zijn hoofd en wreef stevig over zijn armen. Je wordt al net zo’n dwaas als Mart, nietwaar?

Op dat moment glipte de gestalte langs het randje van een lichtschijnsel van een raam en Rhand kreeg kippenvel. De wind zorgde ervoor dat het herbergbord grie-grie-grie heen en weer ging, maar de donkere mantel bewoog totaal niet.

‘Schim,’ fluisterde hij, en Mart sprong op alsof hij had geschreeuwd. ‘Wat?!’

Hij hield zijn hand over Marts mond geklemd. ‘Stil.’ De donkere vorm was in het donker verdwenen. Waarheen ‘Hij is nu weg. Denk ik. Hoop ik.’ Hij nam zijn hand weg; het enige geluid dat Mart maakte, was een lang ingehouden zucht.

De zenuwachtige man kwam bij de herbergdeur Hij bleef staan, streek zijn schort glad en wilde zich duidelijk vermannen voor hij naar binnen ging.

‘Jij hebt vreemde vrienden, Raimun Houdwin,’ zei de man bij de kar opeens. Het was de stem van een oude man, maar nog krachtig. De spreker richtte zich op en schudde zijn hoofd. ‘Vreemde vrienden in het duister voor een herbergier.’

De zenuwachtige man veerde op toen de ander sprak en keek om of hij de kar en de man nu pas zag. Hij haalde diep adem, vermande zich en vroeg scherp: ‘En wat bedoel je daarmee, Aimen Bunt?’

‘Precies wat ik zei, Houdwin. Vreemde vrienden. Hij komt niet hiervandaan, hè? Veel vreemd volk op de weg, de laatste weken. Verschrikkelijk veel vreemd volk.’

‘Kun jij over meepraten.’ Houdwin knipoogde naar de man bij de kar. ‘Ik ken heel veel mensen, zelfs mensen uit Caemlin. Ik sluit me niet alleen op, zoals jij op die boerderij van je.’ Hij zweeg even en ging toen verder, alsof hij dacht dat hij meer had uit te leggen. ‘Hij kwam uit Vierkoningen. Zocht een stel dieven, jongens. Ze hebben een reigerzwaard van hem gestolen.’

Rhand hield zijn adem in, toen Vierkoningen werd genoemd, maar bij het zwaard keek hij snel naar Mart. Zijn vriend had zijn rug stevig tegen de muur gedrukt en staarde met zulke grote ogen de duisternis in dat haast al zijn oogwit te zien was. Rhand wilde ook de duisternis doorzoeken – de Halfman kon overal zijn – maar zijn ogen gingen weer terug naar de twee mannen voor de herberg.

‘Een reigerzwaard!’ riep Bunt uit. ‘Geen wonder dat hij het wil terug hebben.’

Houdwin knikte. ‘Ja, en hen ook. Mijn vriend is rijk, een... een koopman, en ze hebben moeilijkheden veroorzaakt met de mannen die voor hem werken. Vertelden wilde verhalen en maakten mensen van streek. Het zijn Duistervrienden en volgelingen van Logain.’

‘Duistervrienden én volgelingen van de valse Draak? En ze vertellen ook nog eens woeste verhalen? Gebeurt vaak bij die jonge kerels. Zei je dat ze jong waren?’

Er klonk vermaak door in Bunts stem, maar de herbergier leek het niet te merken.

‘Ja, nog geen twintig. Er is een beloning – honderd gouden kronen – voor hen beiden.’ Houdwin aarzelde en voegde er toen aan toe: ‘Een en al sluwe praatjes, die twee. Het Licht mag weten wat voor verhalen ze vertellen, hoe ze proberen mensen tegen elkaar op te zetten. En nog gevaarlijk ook, al zien ze er niet naar uit. Kwaadaardig. Je kunt het beste uit hun buurt blijven als je denkt dat je ze ziet. Twee jonge mannen, een met een zwaard, en ze kijken allebei steeds om. Als het de juisten zijn, zal mijn... mijn vriend ze oppikken zodra ze gevonden zijn.’

‘Je klinkt net of je ze meteen zult herkennen.’

‘Ik ken ze als ik ze zie,’ zei Houdwin vol vertrouwen. ‘Probeer ze alleen niet zelf te grijpen. Niet nodig dat er iemand gewond raakt. Kom het me maar zeggen als je ze ziet. Mijn... mijn vriend zal wel met ze afrekenen. Honderd kronen voor het tweetal, maar hij wil ze allebei.’

‘Honderd gouden kronen voor de twee’ peinsde Bunt. ‘En hoeveel voor het zwaard dat hij zo graag terug wil?’

Houdwin leek opeens door te hebben dat de ander hem voor de gek hield. ‘Ik weet niet waarom ik het jou vertel,’ snauwde hij. ‘Jij denkt alleen nog maar aan dat stomme plan van je, zie ik.’

‘Niet zo’n stom plan,’ antwoordde Bunt kalm. ‘Er zal wel geen andere valse Draak opstaan die ik kan bekijken voor ik sterf – Het Licht geve dat! – en ik ben te oud om koopmansstof te moeten slikken op de Caemlinweg. Ik heb de weg voor mezelf en ben morgenochtend hoog en droog in Caemlin.’

‘Voor jezelf?’ In de stem van de herbergier klonk een nare trilling. ‘Niemand kan zeggen wat daarbuiten in de nacht rondzwerft, Almen Bunt. Helemaal alleen op de weg, in het donker? Zelfs als iemand je hoort krijsen, zal niemand zijn deurbalk optillen om je te helpen. Niet in deze dagen, Bunt. Zelfs je naaste buur niet.’

Niets van wat hij zei, leek de oude boer ongerust te maken; hij antwoordde even kalm als eerst. ‘Als de koninginnegarde de weg zo vlak bij Caemlin niet veilig kan houden, dan is niemand van ons veilig, zelfs niet in zijn eigen bed. Als je het mij vraagt, kan de garde de weg zeker een stuk veiliger maken door die vriend van jou in de ijzers te slaan. Rondsluipen in het donker, bang dat iemand hem zal zien. Je maakt mij niet wijs dat hij geen kwaad van zins is.’

‘Bang!’ riep Houdwin uit. ‘Jij ouwe dwaas, als je wist...’ Hij sloot met een klap zijn mond en rilde even. ‘Ik weet niet waarom ik mijn tijd aan je verdoe. Maak dat je wegkomt! Maak die plek voor mijn zaak vrij.’ De deur van de herberg sloeg achter hem dicht.

Mompelend greep Bunt de zijkant van de bok vast en zette zijn voet op de wieldop.

Rhand aarzelde een ogenblik. Mart greep hem bij zijn arm toen hij ‘Ben je gek, Rhand. Hij zal ons vast en zeker herkennen!’ ‘Wil je liever hier blijven? Met een Schim in de buurt? Hoe ver denk jij dat we te voet kunnen komen voor hij ons vindt?’ Hij probeerde er niet aan te denken hoe ver ze op een kar konden komen. Hij rukte zich los en draafde de weg op. Zorgvuldig hield hij daarbij zijn mantel dicht, zodat het zwaard niet zichtbaar was; de wind en de kou zouden het verklaren.

‘Neemt u me niet kwalijk, maar ik hoorde wat u zei over Caemlin,’ begon hij.

Bunt schrok op en greep een vechtstok uit de kar. Zijn gelooide gezicht was een en al rimpels en de helft van zijn tanden was hij kwijt, maar zijn bottige handen hielden de stok stevig vast. Even later zette hij het ene eind op de bodem van de bok en hield die steun vast.

‘Dus jullie tweeën willen naar Caemlin. Om de Draak te zien, hè?’ Rhand had niet geweten dat Mart hem was gevolgd. Mart hield zich echter wat achteraf, bleef buiten het licht, terwijl hij zowel de herberg als de oude boer achterdochtig in de gaten hield.

‘De valse Draak,’ zei Rhand nadrukkelijk.

Bunt knikte. ‘Zeker. Zeker.’ Hij keek even zijdelings naar de herberg en schoof toen abrupt zijn vechtstok weer onder de bok. ‘Nou, als je een ritje wilt, stap dan in. Ik heb genoeg tijd verknoeid.’ Hij klom de bok al op.

Rhand klauterde achterop toen de boer met de leidsels klapte. Mart moest rennen om de al rijdende kar in te halen. Rhand greep hem bij zijn armen en trok hem erop.

Het dorp verdween al snel in de nacht door de draf die Bunt erin hield. Rhand lag op de kale planken en vocht tegen het slaapverwekkende gekraak van de wielen. Mart onderdrukte met zijn vuist elke geeuw, terwijl hij op zijn hoede naar de weg en het landschap staarde. De duisternis lag zwart en dik over de velden en akkers en was bezaaid met de lichten van boerderijen. De lichten leken veraf, schenen vergeefs te worstelen tegen de nacht. Een uil riep een treurige roep en de wind huilde als de verloren zielen in de Schaduw.

Hij kan overal zijn, dacht Rhand.

Bunt voelde zich ook bedrukt door de nacht, want opeens liet hij zich horen. ‘Zijn jullie tweeën ooit eerder in Caemlin geweest?’ Hij grinnikte kort. ‘Zal wel niet. Nou, wacht maar tot je het ziet. De geweldigste stad ter wereld. O, ik heb van alles over Illian, Ebo Dar en Tyr en zo gehoord – er is altijd wel een gek die denkt dat iets groter en beter is omdat het achter de kim ligt – maar ik houd het op Caemlin, de geweldigste. Kan niet grootser zijn. Nee, dat kan niet. Misschien alleen als koningin Morgase, het Licht verlichte haar, die heks uit Tar Valon kan kwijtraken.’

Rhand lag op zijn rug, met zijn hoofd op zijn dekenrol, die weer op de bundel van Thoms mantel lag, en zag de nacht voorbijschuiven. Hij liet de woorden van de boer langs zich kabbelen. Een menselijke stem hield de duisternis in toom en maakte de huilende wind wat minder hoorbaar. Hij draaide zich om, zodat hij de donkere vorm van Bunts rug kon zien. ‘Bedoelt u een Aes Sedai?’

‘Wat zou ik anders bedoelen? Zit daar als een spin in dat paleis. Ik ben een trouwe koninginneklant – zeg nooit dat ik het niet ben – maar het is gewoon niet juist. Ik ben niet een van die mensen die zeggen dat Elaida te veel invloed op de koningin heeft. Ik niet. En wat die dwazen betreft die zeggen dat Elaida wel niet in naam maar verder in alles koningin is...’ Hij spuugde de nacht in.

‘Dat op hun oog. Morgase is geen pop die danst aan de touwtjes van de heksen van Tar Valon’

Nog een Aes Sedai. Als... nee, wanneer Moiraine in Caemlin kwam, zou ze mogelijk naar een Aes Sedai-zuster gaan. In geval van uiterste nood zou die Elaida hen mogelijk kunnen helpen Tar Valon te bereiken. Hij keek Mart aan en het leek of hij het hardop had gezegd, want Mart schudde zijn hoofd. Hij kon Marts gezicht niet zien, maar hij wist dat het afwijzend stond.

Bunt ging gewoon door met praten en klapte slechts met de teugels wanneer zijn paard het kalmer aan deed, maar verder liet hij zijn handen op zijn knieën rusten. ‘Ik ben een goede koninginneklant, zoals ik al zei, maar zelfs dwazen zeggen soms iets wat de moeite waard is, zo nu en dan. Zelfs een blind varken vindt nog wel eens een eikel. De dingen moeten echt anders. Dit weer, gewassen die niet opkomen, koeien die opdrogen, doodgeboren kalfjes, lammetjes met twee koppen. Die vervloekte raven die niet eens wachten tot dieren doodgaan. De mensen zijn bang. Ze willen iemand de schuld geven.

De Drakentand die op de deuren van mensen opduikt. Dingen die rondsluipen in de nacht. Schuren die verbranden. Kerels op de weg, zoals die vriend van Houdwin, die mensen bang maken. De koningin moet iets doen voor het te laat is. Begrijp je dat, of niet?’

Rhand maakte een geluid dat van alles kon betekenen. Het klonk alsof ze zelfs nog meer geluk hadden dan hij had gedacht toen hij deze man met zijn kar zag. Ze zouden niet veel verder zijn gekomen dan dat laatste dorp als ze hadden gewacht op het daglicht. Dingen die rondsluipen in de nacht. Hij drukte zich op om over de zijkant van de kar de duisternis in te turen. Schaduwen en gestalten leken in het donker te kronkelen. Hij liet zich terugvallen voor zijn verbeelding hem ervan zou overtuigen dat daar iets was.

Bunt hield het voor instemming. ‘Goed. Ik ben voor de koningin en ik neem het op tegen iedereen die probeert haar kwaad te doen, maar ik heb gelijk. Neem nou vrouwe Elayne en heer Gawein. Nou, da’s een verandering die niemand kwaad doet en mogelijk wat goeds oplevert. Tuurlijk, ik weet dat wij in Andor het altijd zo hebben gedaan. Sturen de erfdochter naar Tar Valon om bij de Aes Sedai te leren en de oudste zoon om door de zwaardhanden geoefend te worden. Ik geloof in tradities, ik geloof er echt in, maar kijk nou eens wat het ons de laatste keer heeft opgeleverd? Luc dood in de Verwording voordat hij ooit tot Eerste Prins van het Zwaard was gezalfd en Tigraine verdwenen – weggelopen of dood – toen de tijd was gekomen dat ze de troon zou bestijgen. Bezorgt ons nog problemen, dat.

Er zijn mensen die zeggen dat ze nog leeft, weet je, dat Morgase niet de rechtmatige koningin is. Stomme dwazen. Ik weet nog wat er gebeurde. Weet het nog als de dag van gisteren. Geen erfdochter om de troon te bestijgen toen de oude koningin stierf, en ieder Huis in Andor beraamde plannen en vocht om die eer. En Taringael Damodred. Je zou nooit hebben gedacht dat hij zijn vrouw had verloren, zo ijverig zocht hij uit welk Huis zou winnen, zodat hij opnieuw kon trouwen en uiteindelijk toch prins-gemaal kon worden. Nou, het is hem gelukt, hoewel... waarom Morgase hem koos... ach, er is geen man die de gedachten van een vrouw kent. En een koningin is tweemaal een vrouw, getrouwd met een man, getrouwd met het land. Hij kreeg in ieder geval wat hij wilde, hoewel niet op de manier die hij wilde.

Betrok Cairhien bij het gekonkel voor hij er klaar voor was, en je weet hoe dat is afgelopen. De Boom omgehakt en zwartgesluierde Aiel die over de Drakenmuur stroomden. Nou ja, hij slaagde erin netjes om zeep gebracht te worden nadat hij Elayne en Gawein had verwekt, dus is het toch goed afgelopen, zou ik zeggen. Niet dan? Maar waarom is het nou nodig hen naar Tar Valon te sturen? Het is tijd dat de mensen niet meer tegelijk aan de troon van Andor en de Aes Sedai denken. Als ze dan zo nodig ergens anders de dingen moeten leren die ze nodig hebben, nou, Illian heeft een even goede librije als Tar Valon en ze kunnen vrouwe Elayne net zoveel over regeren en intrigeren leren als die heksen. Niemand weet meer van intrigeren dan een Illianer. En als de garde heer Gawein niet genoeg krijgskunsten kan bijbrengen, nou, in Illian hebben ze ook soldaten. Net als in Shienar en Tyr, wat dat betreft. Ik ben een goede koninginneklant, maar ik zou zeggen: laten we ophouden met die nonsens met Tar Valon. Drieduizend jaar is lang genoeg. Te lang. Koningin Morgase kan ons leiden en de zaken op orde stellen zonder hulp van de Witte Toren. Laat me je dit zeggen, dat is nou een vrouw die een man trots laat zijn wanneer hij knielt om haar zegen te ontvangen. Weet je, eens...’

Rhand vocht tegen de slaap waar zijn lichaam naar verlangde, maar het ritmische gekraak en gewieg van de kar maakten hem doezelig en hij dreef weg op liet eentonige gebrom van Bunts stem. Hij droomde van Tham. Eerst zaten ze aan de grote eiken tafel in de boerderij en dronken thee, terwijl Tham vertelde over zwaardprinsen en erfdochters, de Drakenmuur en zwartgesluierde Aiel. Het reigerzwaard lag op tafel, tussen hen in, maar ze keken er geen van beiden naar. Opeens was hij in het Westwoud en trok de zelfgemaakte baar door de maanverlichte nacht. Toen hij omkeek, zag hij Thom op de baar, niet zijn vader, die in kleermakerszit in het maanlicht aan het jongleren was.

‘De koningin is gehuwd met het land,’ zei Thom, terwijl fraaie kleurige ballen in een cirkel ronddansten, ‘maar de Draak... de Draak is één met het land en het land is één met de Draak.’

Verderop zag Rhand een Schim aankomen, de zwarte mantel doodstil in de wind, het paard spookachtig stil tussen de bomen. Twee afgehakte hoofden hingen druipend van het bloed aan zijn zadelknop, bloed dat in donkere stromen over de koolzwarte schouder van het ros liep. Lan en Moiraine, hun gezichten verwrongen van pijn. De Schim trok een handvol koorden mee. De koorden liepen naar de geboeide polsen van hen die achter de geluidloze hoeven renden, hun gezichten leeg van wanhoop. Mart en Perijn. En Egwene.

‘Haar niet!’ schreeuwde Rhand. ‘Het Licht verdoeme je, mij willen jullie, niet haar!’

De Halfman maakte een gebaar en vlammen verteerden Egwene, vlees werd as, beenderen werden zwart en verkruimelden.

‘De Draak is één met het land,’ zei Thom, die nog steeds onbezorgd jongleerde, Éen het land is één met de Draak.’

Rhand gilde... en opende zijn ogen.

De kar kraakte verder over de Caemlinweg, met alleen de nacht en de zoetheid van lang verdwenen hooi en de zwakke lucht van paarden om hem heen. Een gestalte die zwarter was dan de nacht, rustte op zijn borst, en ogen die zwarter waren dan de dood, keken in de zijne.

‘Jij bent van mij,’ zei de raaf en de scherpe snavel stak in zijn oog. Hij krijste toen de vogel zijn oogbol uit zijn hoofd plukte. Met een gil zat hij rechtop en sloeg zijn handen voor zijn gezicht. De kar baadde in het licht van de vroege ochtend. Versuft staarde hij naar zijn handen. Geen bloed. Geen pijn. De rest van de droom vervaagde al, maar dat... Zachtjes voelde hij aan zijn gezicht en beefde.

‘Jij...’ Mart gaapte met krakende kaken. ‘Jij hebt tenminste wat slaap gehad.’ In zijn opgezette ogen was weinig medeleven te lezen. Hij zat ineengedoken in zijn mantel, met zijn dekenrol dubbelgeslagen onder zijn hoofd. ‘Hij heeft de hele vervloekte nacht gepraat.’

‘Alweer helemaal wakker?’ vroeg Bunt vanaf de bok. ‘Je liet me schrikken, echt, zoals je gilde. Nou, we zijn er.’ Hij zwaaide met een groots gebaar naar een plek voor hem. ‘Caemlin, de geweldigste stad ter wereld.’

35

Caemlin

Rhand werkte zich omhoog en knielde achter de bok. Hij kon een opgeluchte lach niet bedwingen. ‘We hebben het gehaald, Mart! Ik heb je gezegd dat we het...’

De woorden bestierven hem in de mond toen zijn ogen op Caemlin vielen. Na Baerlon, en meer nog na de bouwvallen van Shadar Logoth, had hij gedacht dat hij wist hoe een grootse stad eruit zou zien, maar dit... dit was meer dan hij kon bevatten.

Buiten de grote stadsmuur stonden de gebouwen zo dicht opeen alsof iedere plaats waar hij doorheen was getrokken, was opgetild en hier was neergezet, naast en tegen elkaar geschoven. Herbergen staken met hun hoogste verdiepingen uit boven de pannendaken van huizen, terwijl plompe pakhuizen, breed en zonder ramen, overal tussenin stonden. Rode baksteen, grijze natuursteen en witgekalkte muren stonden schots en scheef door elkaar heen, zo ver als hij kon kijken. Baerlon had erin kunnen verdwijnen zonder op te vallen en Wittebrug kon er wel twintig keer door worden opgeslokt.

En dan de stadsmuur zelf. Hij was steil en vijftig voet hoog, was opgetrokken uit bleekgrijze steen, met strepen zilver en wit, en liep in een wijde boog naar het noorden en zuiden, tot Rhand zich afvroeg hoe ver de muur wel doorliep. Over de hele lengte verhieven zich ronde torens hoog boven de rijzige hoogte van de muur, met roodwitte banieren die op elke top wapperden in de wind. Binnen de muur piekten andere torens omhoog, slanke torens die zelfs nog hoger waren dan die op de wallen, en in de zon glommen witte en gouden koepels. Honderden verhalen hadden in zijn gedachten steden geschilderd, de grootse steden van koningen en koninginnen, van tronen en machten en legenden, en Caemlin paste bij die diep ingeprente indrukken als water dat in een kan loopt.

De kar kraakte over de brede weg naar de stad, naar door torens geflankeerde poorten. De wagens van een handelskaravaan rolden die poorten uit, onder een gewelfde boog in de muur die een reus kon doorlaten, of tien reuzen naast elkaar. Open markthoven lagen aan beide kanten van de weg, met glinsterend rode en paarse dakpannen en stallen en kooien in de ruimte ertussen. Kalveren en koeien loeiden, ganzen gakten, kippen kakelden, geiten blaatten, schapen mekkerden en mensen schreeuwden hun stem hees terwijl ze hun handel aanprezen. Een muur van lawaai omringde de menigte die naar de poorten van Caemlin stroomde.

‘Nou, wat heb ik je gezegd?’ Bunt moest haast schreeuwen om gehoord te worden. ‘De geweldigste stad van de wereld. Gebouwd door Ogier, weet je. Nou ja, de Binnenstad en het Paleis tenminste. Zo oud is Caemlin nou. Caemlin, waar de goede koningin Morgase, het Licht verlichte haar, de wet stelt en de vrede bewaart voor Andor. De geweldigste stad ter wereld.’

Rhand stemde er volkomen mee in. Hij stond met open mond te kijken en wilde zijn handen tegen zijn oren houden om de herrie buiten te sluiten. Het was hier op straat even druk als op de Brink in Emondsveld tijdens Beltije. Hij herinnerde zich dat hij in Baerlon had gedacht dat daar meer mensen waren dan je je ooit voor kon stellen en hij lachte bijna. Hij keek Mart aan en grinnikte. Mart had zijn handen tegen zijn oren geslagen en zijn schouders opgetrokken, alsof hij die ook tegen zijn oren wilde klemmen.

‘Hoe kunnen we ons hier schuilhouden?’ wilde hij luidkeels weten toen hij Rhand zag kijken. ‘Hoe kunnen we weten wie we kunnen vertrouwen als het er zoveel zijn? Zo vervloekt veel. Licht, wat een herrie!’

Rhand keek naar Bunt voor hij antwoord gaf. De boer was geheel verdiept in het bekijken van de stad; door het lawaai had hij waarschijnlijk niets gehoord. Toch hield Rhand zijn mond dicht bij Marts oor. ‘Hoe kunnen zij ons tussen zoveel mensen vinden? Snap je het dan niet, wolkoppige dwaas? We zijn veilig, als je ooit nog eens leert je haastige tong in bedwang te houden!’ Hij zwaaide naar alles om hen heen, de markten, de stadswallen voor hen. ‘Kijk nou eens, Mart! Er kan hier van alles gebeuren. Alles! Misschien merken we wel dat Moiraine op ons wacht, en Egwene en alle anderen.’

‘Als ze nog in leven zijn. Als je het mij vraagt, zijn ze net zo dood als de speelman.’

De grijns op Rhands gezicht verdween en hij draaide zich om, zodat hij goed kon zien hoe ze de poorten naderden. In een stad als Caemlin was alles mogelijk. Koppig hield hij aan die gedachte vast.

Het paard kon niet sneller lopen, hoe vaak Bunt ook met de leidsels klapte; hoe dichter ze bij de poorten kwamen, hoe dichter de menigte werd. Iedereen werd opeengedrongen, schouder aan schouder, en tegen de karren en wagens gedrukt. Rhand was blij te zien dat er behoorlijk veel bestofte jongemannen te voet waren, met hun schaarse bezittingen op hun rug. Hoe oud of hoe jong ook, veel mensen die zich tussen de menigte naar de poorten duwden, zagen eruit of ze lang hadden gereisd, met hun rammelende karren en vermoeide paarden. Hun kleren zaten vol kreukels van de vele nachten buiten en ze schuifelden voort, met dikke wallen onder hun ogen. Maar vermoeid of niet, al die ogen waren op de poorten gericht, alsof binnen de muren alle uitputting zou verdwijnen.

Een handvol gardisten stond bij de poorten. Hun schone rood-witte overmantels en glimmend gepoetste kurassen vormden een scherpe tegenstelling met de meeste mensen die onder de stenen boog door stroomden. Met rechte ruggen en geheven hoofden bekeken ze de nieuwkomers laatdunkend. Het was duidelijk dat ze de meesten het liefst hadden teruggestuurd. Maar ze hinderden niemand en hielden alleen een baan vrij voor het verkeer uit de stad. Soms wisselden ze een hartig woord met mensen die te veel drongen.

‘Blijf op je plaats. Niet dringen. Niet dringen, het Licht verblinde je! Er is plaats voor iedereen, moge het Licht ons helpen. Niet voordringen.’

Bunts kar rolde de poort in met de trage gang van de mensenmassa, en ze waren in Caemlin.

De stad was gelegen op lage heuvels, als treden die naar een middelpunt opliepen. Daar lag een tweede muur, die zuiver wit glansde en over de heuvels liep. Daarbinnen waren zelfs nog meer torens en koepels, van wit, goud en purper; door hun hoge plaats boven op de heuvels leek het alsof ze op de rest van Caemlin neerkeken. Rhand dacht dat dat de Binnenstad moest zijn, waarover Bunt had verteld. De Caemlinweg zelf veranderde zodra hij de stad inkwam en werd een brede laan, die in tweeën gedeeld werd door ruime stroken gras en bomen. Het gras was bruin en de boomtakken kaal, maar de mensen die zich er langsrepten, leken het niet ongewoon te vinden; ze lachten, praatten, redeneerden, deden alle dingen die mensen doen. Net alsof ze geen idee hadden dat er dit jaar nog geen lente was en dat die er mogelijk ook niet zou komen. Ze zagen het niet, besefte Rhand; ze konden of wilden het niet zien. Hun ogen gleden langs de bladerloze takken en ze liepen over het dode gras zonder eenmaal omlaag te kijken. Wat ze niet zagen, konden ze negeren; wat ze niet zagen, was er eigenlijk niet.

Kijkend naar de stad en de mensen werd Rhand opeens verrast doordat de kar een zijstraat insloeg, smaller dan de laan, maar nog steeds tweemaal zo breed als elke straat in Emondsveld. Bunt hield het paard in, draaide zich om en keek hen aarzelend aan. Het verkeer was hier wat minder, de menigte passeerde de kar zonder langzamer te lopen.

‘Wat je onder je mantel verbergt, is dat echt wat Houdwin zei?’ Rhand was net bezig zijn zadeltassen over zijn schouder te gooien. Hij gaf geen krimp. ‘Wat bedoelt u?’ Zijn stem klonk kalm. Zijn maag vormde een zure knoop, maar zijn stem klonk kalm.

Mart onderdrukte met een hand een geeuw, maar hij schoof de andere onder zijn jas – greep de dolk van Shadar Logoth, wist Rhand – en onder de sjaal rond zijn hoofd hadden zijn ogen een harde opgejaagde blik. Bunt vermeed naar Mart te kijken, alsof hij wist dat er een wapen in die verborgen hand lag.

‘Bedoel er niets mee, wou ik zeggen. Kijk eens, als je hebt gehoord dat ik naar Caemlin ging, dan stond je daar lang genoeg om de rest te horen. Als ik op een beloning uit was, dan zou ik wel een smoes hebben verzonnen om De Gans en Kroon binnen te gaan om met Houdwin te praten. Maar ik mag Houdwin niet erg, en die vriend van hem al helemaal niet. Het lijkt of hij jullie tweeën meer wil dan...wat dan ook.’

‘Ik weet niet wat hij wil,’ zei Rhand. ‘Wij hebben hem nooit eerder gezien.’ Het zou zelfs de waarheid kunnen zijn; hij kon de ene Schim niet van de andere onderscheiden.

‘Uh... huh. Nou, zoals ik zeg, ik weet van niets en ik vermoed dat ik ook niets wil weten. Er zijn al genoeg problemen voor iedereen zonder dat ik er nog meer opzoek.’

Mart verzamelde traag zijn spullen en Rhand stond al op straat voor zijn vriend van de kar klom. Hij wachtte ongeduldig. Mart liep stijfjes van de kar weg en hield boog, pijlkoker en dekenrol tegen zijn borst geklemd, terwijl hij binnensmonds mopperde. Diepe schaduwen tekenden zich onder zijn ogen af.

Rhands maag knorde en hij maakte een grimas. Door zijn honger en het oprispende zuur in zijn maag vreesde hij dat hij ging overgeven. Mart stond hem vol verwachting aan te staren. Welke kant op? Wat moesten ze nu?

Bunt boog zich opzij en wenkte hem naderbij. Hij ging naar hem toe in de hoop wat raad over Caemlin te krijgen.

‘Ik zou dat verstoppen...’ De oude boer wachtte even en keek behoedzaam rond. Mensen drongen aan beide kanten langs de kar, maar behalve wat gevloek over het versperren van de weg schonk niemand hen enige aandacht. ‘Draag het niet,’ zei Bunt. ‘Verberg het, verkoop het. Geef het weg. Dat is mijn raad. Zo’n ding zal zeker de aandacht trekken en ik vermoed dat je daar niets van moet hebben.’

Abrupt richtte hij zich op, klakte tegen zijn paard en reed langzaam verder de volle straat in, zonder om te kijken of nog iets te zeggen.

Een wagen vol vaten ratelde recht op hen af. Rhand sprong opzij, bijna struikelend. Toen hij weer opkeek, waren Bunt en zijn kar uit het zicht verdwenen.

‘Wat gaan we nu doen?’ wilde Mart weten. Hij maakte zijn lippen nat en staarde met grote ogen naar al die mensen die langs hen heen drongen en naar de gebouwen die wel zes verdiepingen boven de straat uitstaken. ‘We zijn in Caemlin, maar wat gaan we doen?’ Hij hield zijn handen niet meer tegen zijn oren gedrukt, maar ze bewogen alsof hij het weer wilde doen. De hele stad leek te gonzen dankzij de voortdurende dreun van honderden drukke ambachtslui en duizenden pratende mensen. Rhand had de indruk dat hij in een reusachtige zoemende bijenkorf stond. ‘Al zijn ze hier, Rhand, hoe kunnen we ze dan in deze wirwar vinden?’

‘Moiraine zal ons vinden,’ zei Rhand langzaam. De enorme afmetingen van de stad leken als een gewicht op zijn schouders te drukken; hij wilde weg, zich verstoppen voor al die mensen en de herrie.

De leegte ontglipte hem, ondanks alle lessen van Tham; zijn ogen zogen de stad op, vulden de leegte ermee. Dus concentreerde hij zich maar liever op wat hij om zich heen zag en negeerde alles wat daarachter te zien viel. Als hij alleen naar deze ene straat keek, was het net Baerlon. Baerlon, de laatste plaats waar ze allemaal hadden gedacht veilig te zijn. Niemand is meer veilig. Misschien zijn ze allemaal dood. Wat ga je dan doen?

Ze leven nog! Egwene leeft nog!’ zei hij heftig. Diverse voorbijgangers keken hem vreemd aan.

‘Misschien’ zei Mart. ‘Misschien. En als Moiraine ons nou niet vindt? Als niemand ons vindt, behalve de... de...’ Hij huiverde, kon het niet zeggen.

‘Daar zullen we over denken wanneer het zover is,’ zei Rhand ferm. ‘Als het zover komt.’ In het ergste geval moesten ze Elaida, die Aes Sedai in het paleis, opzoeken. Hij ging liever naar Tar Valon. Hij wist niet of Mart zich nog herinnerde wat Thom over de Rode Ajah – en de Zwarte – had gezegd, maar hij wist het nog al te goed. Zijn maag draaide zich weer om. ‘Thom had het erover dat we een herberg moesten zoeken die De Koninginnezegen heet. Laten we daar eerst heen gaan.’

‘Hoe? We kunnen geen maaltijd betalen, zelfs niet samen.’

‘Het is in ieder geval een beginpunt. Thom dacht dat we daar hulp konden vinden.’

‘Ik kan het niet... Rhand, ze zijn overal.’ Mart keek naar de straatstenen en leek ineen te schrompelen, probeerde te ontkomen aan de mensen om hem heen. ‘Waar we ook heen gaan, ze zijn altijd vlak achter ons, of staan ons op te wachten. Ze zullen ook in De Koninginnezegen zijn. Ik kan het niet... Ik... Niets zal een Schim tegenhouden.’

Rhand greep Mart bij zijn kraag en probeerde uit alle macht het beven van zijn vuist tegen te gaan. Hij had Mart nodig. Misschien waren de anderen nog in leven – Licht! Alsjeblieft! – maar hier en nu, waren alleen Mart en hijzelf. De gedachte dat hij zonder hem verder moest... Hij slikte diep, proefde zuur.

Hij keek snel rond. Niemand leek te hebben gehoord wat Mart over de Schim zei; de dichte massa mensen liep voorbij en ieder leek met zijn eigen zorgen bezig te zijn. Hij hield zijn gezicht vlak bij dat van Mart. ‘We hebben het toch al tot hier gebracht, niet?’ vroeg hij hees fluisterend. ‘Ze hebben ons nog niet. Het kan ons best lukken, als we maar niet bij de pakken neerzitten. Ik geef het niet zomaar op, als een schaap dat op de slachter wacht. Ik niet! Nou? Blijf je daar staan tot je omkomt van de honger? Of tot ze je in een zak komen ophalen?’

Hij liet Mart los en draaide zich om. Zijn nagels priemden in zijn handpalmen, maar ze bleven beven. Opeens liep Mart naast hem, zijn ogen nog neergeslagen. Rhand liet zijn adem langzaam ontsnappen.

‘Het spijt me, Rhand,’ mompelde Mart..

‘Geeft niet,’ zei Rhand.

Mart keek net voldoende op om niet tegen andere mensen op te botsen, terwijl hij op een levenloze toon sprak. ‘Ik moet er steeds maar aan denken dat ik nooit meer thuis zal komen. Ik wil naar huis. Lach maar als je wilt, het kan me niet schelen, ik zou er alles voor geven als mijn moeder me op dit moment zou uitfoeteren. Het zijn net zware gewichten in mijn hoofd. Gloeiendhete gewichten. Overal vreemden om ons heen en met geen mogelijkheid weet je wie je kunt vertrouwen, als je al iemand kunt vertrouwen. Licht, Tweewater is zo ver weg dat het wel aan de andere kant van de wereld kan liggen. We zijn alleen en we komen nooit meer thuis. We gaan sterven, Rhand.’

‘Nee, nog niet, dat gaan we niet,’ antwoordde Rhand. ‘Iedereen sterft. Het Rad draait. Maar ik kruip niet in een hoekje weg om te wachten tot het gebeurt.’

‘Je klinkt net als meester Alveren,’ mopperde Mart, maar er zat weer wat leven in zijn stem.

‘Goed,’ zei Rhand. ‘Goed.’ Licht, laat de anderen in orde zijn. Laat ons alsjeblieft niet alleen zijn.

Hij begon de weg te vragen, naar De Koninginnezegen. De antwoorden verschilden enorm; een vloek voor alle mensen die niet bleven waar ze thuishoorden of een schouderophalen en een lege blik kwamen het meeste voor. Sommigen liepen door met niet meer dan een blik opzij, als ze dat al deden.

Een man met een breed gezicht, bijna even groot als Perijn, hield zijn hoofd scheef en zei: ‘De Koninginnezegen, hè? Boerenjongens als jullie zijn koninginneklanten?’ Hij droeg een witte pluim op zijn breedgerande hoed en een witte armband om de mouw van zijn lange jas. ‘Nou, dan zijn jullie mooi te laat.’

Hij liep brullend van het lachen verder en liet Rhand en Mart achter terwijl ze elkaar stomverbaasd aankeken. Rhand haalde zijn schouders op; er waren meer dan genoeg vreemde mensen in Caemlin, mensen zoals hij nooit eerder had gezien.

Sommigen vielen erg op: door een huid die te donker of te bleek was, door jassen van vreemde snit of felle kleuren, door hoeden met hoge punten of lange veren. Er waren vrouwen met sluiers voor hun gezicht, vrouwen in stijve gewaden die even breed waren als lang, vrouwen in kleding die meer huid bloot liet dan elke kroegmeid die hij ooit had gezien. Af en toe drong er een felgekleurd rijtuig door de overvolle straten, achter een span van vier of zes paarden met pluimen op hun tuig. Overal waren draagstoelen met stokdragers die zich door de menigte duwden en er niet om gaven wie ze opzij moesten porren.

Rhand zag zo een gevecht beginnen, een schreeuwende kluwen mannen die met elkaar op de vuist gingen. Een man met een bleke huidskleur klom uit een draagstoel die op zijn kant lag. Twee mannen in grove kleren die net op dat moment langs leken ie komen, sprongen op hem af voor hij er helemaal uitwas. De mensen die hadden toegekeken, begonnen dreigend te mopperen en met hun vuisten te schudden. Rhand trok aan Marts mouw en haastte zich verder. Mart hoefde geen tweede keer aangespoord te worden. Het getier van het opstootje volgde hen toen ze verder liepen.

Verschillende keren kwamen er mannen op hen af in plaats van omgekeerd. De stoffige kleren van de Emondsvelders gaven aan dat ze nieuw waren in de stad en dat leek op sommige types als een magneet te werken. Steelse kerels met schichtige ogen boden een aandenken aan Logain te koop aan, de voeten klaar om weg te hollen. Rhand berekende dat hij genoeg stukjes mantel van de valse Draak en delen van zijn zwaard kreeg aangeboden om er minstens twee zwaarden en vijf mantels van te maken. Marts gezicht klaarde belangstellend op, de eerste keer tenminste, maar Rhand zei alleen kort nee. Dat slikten ze met een korte knik, waarna ze verdwenen met een ‘het Licht verlichte de koningin, goede meester’. Veel winkels hadden borden en bekers waarop bizarre tafereeltjes waren geschilderd die lieten zien hoe de valse Draak in ketenen voor de koningin werd geleid. En er waren Witmantels in de straten. Net als in Baerlon bewogen ze zich in een kring van leegte, die met hen meeschoof.

Rhand dacht er voortdurend aan dat ze zich onopvallend moesten gedragen. Hij hield zijn mantel over zijn zwaard, maar vroeg of laat zou iemand zich afvragen wat hij daar verborgen hield. Hij zou Bunts raad niet opvolgen. Hij kón gewoon het zwaard niet afdoen. Het was zijn band met Tham. Met zijn vader.

In de menigte droegen ook anderen zwaarden, maar niemand trok de aandacht met een reigerzwaard. Alle Caemliners, en ook sommige vreemdelingen, hadden hun zwaard met stof omwikkeld, zowel schede als gevest: rood doek met een wit koord of wit doek met een rood koord. Er konden tientallen reigertekens onder die stof verborgen zitten en niemand zou het zien. Zo’n aanpassing aan de plaatselijke mode zou ervoor zorgen dat ze minder opvielen.

Een groot aantal winkels had tafels buiten staan met die stof en de koorden en Rhand bleef er bij een staan. De rode stof was goedkoper dan de witte, hoewel hij behalve de kleur geen verschil kon zien, dus kocht hij die en een wit koord dat erbij leek te horen, ondanks Marts gemopper dat ze vrijwel geen geld hadden. De stuurse winkelier vertrok zijn mond misprijzend en bekeek Rhand van onder tot boven, terwijl hij zijn koperstukken aannam. Toen Rhand vroeg of hij binnen zijn zwaard even mocht omwikkelen, schold de man hem weg.

‘We zijn hier niet om Logain te zien,’ zei Rhand geduldig. ‘We kwamen alleen Caemlin bekijken.’ Hij dacht aan Bunt en voegde eraan toe: ‘De geweldigste stad in de wereld.’ De grimas van de winkelier verdween niet. ‘Het Licht verlichte de goede koningin Morgase,’ zei Rhand hoopvol.

‘Als jullie herrie willen schoppen,’ zei de man zuur, ‘dan is een schreeuw van mij voldoende om honderd man te roepen die jullie een lesje kunnen leren, voor het geval de garde het niet doet.’ Hij zweeg, spuwde en miste net Rhands voet. ‘Ga je smerige zaakjes maar ergens anders doen.’

Rhand knikte, alsof de man hem opgewekt gedag had gezegd, en trok Mart mee. Mart bleef in zichzelf mopperend naar de winkel omkijken, tot Rhand hem een verlaten steeg introk. Als ze met hun rug naar de straat stonden, kon geen enkele voorbijganger zien wat ze uitvoerden. Rhand deed zijn zwaardriem af en begon de schede en het gevest in te wikkelen.

‘Ik wed dat hij je dubbel heeft laten betalen voor die rotstof,’ zei Mart. ‘Driedubbel.’

Het was niet zo simpel als het had geleken, de doek en het koord op zo’n manier vast te maken dat ze niet onmiddellijk losraakten.

‘Ze zullen allemaal proberen ons te bedriegen, Rhand. Zij denken dat we hier zijn voor de valse Draak, net als ieder ander. We hebben geluk als niemand onze hoofden inslaat terwijl we slapen. Dit is geen plaats voor ons. Er zijn te veel mensen. Laten we nu naar Tar Valon vertrekken. Of naar het zuiden, naar Illian. Ik zou wel willen zien hoe ze zich voor de Jacht op de Hoorn verzamelen. Als we niet naar huis kunnen, laten we dan verdergaan.’

‘Ik blijf,’ zei Rhand. ‘Als ze er nog niet zijn, dan komen ze ons vroeg of laat zoeken.’

Hij wist niet zeker of de stof zat zoals bij de anderen, maar de reigers op de schede en het gevest waren verborgen en hij dacht dat alles goed vastzat. Toen ze de straat weer inliepen, wist hij zeker dat er nu één ding minder was om zich zorgen over te maken voor het geval er problemen kwamen. Mart liep onwillig naast hem mee, alsof hij werd meegetrokken aan een riem.

Stukje bij beetje kreeg Rhand de aanwijzingen die hij nodig had. Eerst waren ze vaag: ‘Ergens die kant uit,’ of: ‘Daarnaartoe.’ Maar hoe meer ze in de buurt kwamen, hoe duidelijker de aanwijzingen, tot ze ten slotte voor een breed stenen gebouw stonden. Op het bord boven de deur knielde een man voor een gekroonde vrouw met roodgoud haar, die een hand op zijn gebogen hoofd hield. De Koninginnezegen.

‘Weet je zeker dat je dit wilt?’ vroeg Mart.

‘Natuurlijk’ zei Rhand. Hij haalde diep adem en duwde de deur open.

De gelagkamer was groot en bekleed met donker hout, en twee haardvuren verwarmden de ruimte. Een dienstmeid veegde de vloer aan, hoewel die schoon was, en een ander was in een hoekje de kandelaars aan het poetsen. Beiden lachten de nieuwkomers toe voor ze verdergingen met hun werk.

Slechts enkele tafeltjes waren bezet, maar zo vroeg op de dag was een tiental mannen al een menigte, en al keek niemand echt blij dat ze hem en Mart zagen, ze zagen er tenminste netjes en nuchter uit. De geur van gebraden vlees en gebakken brood dreef binnen vanuit de keuken en het water liep Rhand in de mond. De herbergier was dik, zag hij verheugd, een man met een roze gezicht, een gesteven wit schort en grijze haren die naar achteren waren gekamd, over een kale plek die ze niet geheel bedekten. Zijn scherpe ogen namen hen van top tot teen op, stoffige kleren en bundels en versleten laarzen, maar hij had wel een snelle, prettige glimlach. Hij heette Basel Gil.

‘Baas Gil,’ zei Rhand, ‘een vriend van ons heeft ons gezegd hierheen te gaan. Thom Merrilin. Hij...’ De glimlach van de herbergier verdween. Rhand keek Mart aan, maar die had het te druk met het opsnuiven van de keukenluchtjes om op iets anders te lenen. ‘Is er iets niet in orde? Kent u hem?’

‘Ik ken hem,’ zei Gil kort. Hij leek meer aandacht te hebben voor de fluitkist op Rhands heup dan voor wat dan ook. ‘Kom mee’ Hij knikte naar achteren. Rhand gaf Mart een ruk om hem mee te krijgen en liep toen achter Gil aan, terwijl hij zich afvroeg wat er aan de hand was.

In de keuken bleef baas Gil even met de kokkin praten, een ronde vrouw met haar haren in een knot, die de herbergier vrijwel pond voor pond evenaarde. Ze bleef in haar pannen roeren terwijl baas Gil aan het woord was. De geuren waren zo heerlijk – twee dagen honger maken rauwe bonen zoet, maar dit rook even goed als vrouw Alverens keuken – dat Rhands maag luid knorde. Mart leunde naar de pannen toe en liet zijn neus werken. Rhand gaf hem een por; Mart veegde haastig zijn kin af, waar het water hem uit de mond was gedropen.

Toen nam de herbergier hen snel mee de achterdeur uit. Op het erf keek hij rond om er zeker van te zijn dat er niemand in de buurt was en ging toen voor Rhand staan. ‘Wat zit er in dat kistje, jongen?’ ‘Thorns fluit,’ zei Rhand langzaam. Hij deed het kistje open, alsof de aanblik van de zilvergouden fluit zou helpen. Marts hand kroop onder zijn jas.

Baas Gil bleef Rhand aankijken. ‘Tja, ik herken hem. Ik heb vaak genoeg gezien dat hij bespeeld werd en het is niet erg waarschijnlijk dat er binnen het koninklijk hof twee van die fluiten zijn.’ Zijn prettige glimlach was verdwenen en zijn blik was opeens vlijmscherp.

‘Hoe ben je eraan gekomen? Thom zou liever zijn arm kwijtraken dan zijn fluit.’

‘Hij heeft hem me gegeven.’ Rhand schoof de bundel van Thom van zijn rug en legde die op de grond, waarbij hij genoeg van Thoms mantel terugsloeg om de gekleurde lapjes te laten zien en het puntje van de harpkist. ‘Thom is dood, baas Gil. Als hij uw vriend was, dan spijt me dat. Hij was ook mijn vriend.’

Dood, zeg je? Hoe?’

‘Een... een man probeerde ons te doden. Thom drukte dit in mijn handen en zei ons dat we moesten vluchten’ De lapjes fladderden in de wind, als vlinders. Rhand voelde een brok in zijn keel; hij sloeg de mantel weer zorgvuldig terug. ‘We zouden gedood zijn als hij er niet was geweest. We waren samen onderweg naar Caemlin. Hij zei tegen ons dat we hierheen moesten gaan, naar uw herberg’

‘Ik geloof pas dat hij dood is,’ zei de herbergier langzaam, ‘als ik zijn lijk zie’ Hij duwde de punt van zijn schoen tegen de opgerolde mantel en schraapte ruw zijn keel. ‘Ho, ho, ik geloof echt wel dat je hebt gezien wat je zag; ik geloof alleen niet dat hij dood is. Hij is moeilijker te doden dan je zult geloven, die oude Thom Merrilin’

Rhand legde een hand op Marts schouder. ‘Het is in orde, Mart. Hij is een vriend.’

Baas Gil keek even naar Mart en zuchtte. ‘Ja, ik neem aan dat ik dat ben’

Mart ging langzaam rechtop staan en sloeg zijn armen over elkaar. Hij bleef echter behoedzaam naar de herbergier kijken en er trilde een spiertje in zijn wang.

‘Onderweg naar Caemlin, hè?’ De herbergier schudde zijn hoofd. ‘Dit is de laatste plaats ter wereld waar ik Thom zou verwachten, misschien afgezien van Tar Valon’ Hij wachtte tot een stalknecht die een paard meeleidde, was gepasseerd en praatte daarna nog zachter.

‘Jullie hebben problemen met de Aes Sedai, neem ik aan?’

‘Ja’ gromde Mart op hetzelfde moment dat Rhand zei: ‘Waarom denkt u dat?’

Baas Gil grinnikte droog, ik ken de man, daarom. Hij zou dat soort problemen opzoeken, vooral als hij een stel jongens zou kunnen helpen van jullie leeftijd...’ De herinnering aan Thom flakkerde weg en hij rechtte zijn rug met een behoedzame blik. ‘Nou... eh... ik wil niemand ergens van beschuldigen hoor, maar... eh... ik neem aan dat geen van jullie beiden me kan... eh... wat ik bedoel is... eh... wat voor soort problemen hebben jullie met Tar Valon, als je me de vraag vergeeft?’

Rhands huid prikte toen hij besefte waar de man op doelde. De Ene Kracht. ‘Nee, nee, zoiets is het helemaal niet, ik zweer het. Er was zelfs een Aes Sedai die ons hielp. Moiraine was...’ Hij wilde zijn tong afbijten, maar het gezicht van de herbergier veranderde totaal niet.

‘Blij dat te horen. Niet dat ik zoveel op heb met Aes Sedai, maar beter zij dan... dat andere.’ Hij schudde langzaam zijn hoofd. ‘Er wordt te veel over dat soort dingen gepraat, nu Logain hierheen is gebracht.

Ik wilde je niet beledigen, begrijp je, maar... nou, ik moest het weten, zie je?’

‘Ik voel me niet beledigd,’ zei Rhand. Marts gemompel kon van alles betekenen, maar de herbergier leek maar aan te nemen dat hij hetzelfde bedoelde.

Jullie tweeën lijken me van het goeie slag en ik geloof ook dat jullie vrienden waren... zijn van Thom, maar het zijn moeilijke tijden en zware dagen. Ik neem aan dat jullie niet kunnen betalen? Nee, dat vermoedde ik al. Er is van niets echt genoeg en wat er is, kost een fortuin. Ik zal jullie een bed geven – niet het beste, maar warm en droog – en iets te eten, maar meer kan ik je niet beloven, hoe graag ik ook zou willen.’

‘Dank u,’ zei Rhand met een onderzoekende blik op Mart. ‘Het is meer dan waar ik op hoopte.’ Wat was het goede slag en waarom zou de man meer willen beloven’

‘Tja, Thom is een goede vriend. Een oude vriend. Heetgebakerd en met de neiging het allerergste te zeggen tegen diegene tegen wie je dat net niet moet doen, maar desondanks een goede vriend. Als hij hier niet meer komt opdagen... nou ja, dat zien we dan wel weer. Maar het is het beste dat je niets meer zegt over Aes Sedai die jullie helpen. Ik ben een goede koninginneklant, maar er zijn nu te veel mensen in Caemlin die dat verkeerd zullen opvatten, en ik bedoel niet alleen de Witmantels’

Mart snoof. ‘Wat mij betreft, mogen de raven elke Aes Sedai recht naar Shayol Ghul slepen.’

‘Houd je mond,’ snauwde baas Gil. ‘Ik zei dat ik ze niet mocht, ik zei niet dat ik een van die dwazen ben die denken dat ze achter alles zitten wat er mis is. De koningin steunt Elaida en de garde staat voor de koningin. Het Licht geve dat de dingen niet zo slecht worden dat dat verandert. In ieder geval, de laatste tijd hebben enkele gardisten hun plaats vergeten en hebben ze hardhandig opgetreden tegen mensen die ze over Aes Sedai hoorden klagen. Niet in diensttijd, het Licht zij dank, maar het is wel gebeurd. Ik wil geen gardisten op verlof die de gelagkamer klein slaan om jullie een lesje te leren en ik wil geen Witmantels die iemand aansporen de Drakentand op mijn voordeur te schilderen. Dus als jullie hulp van mij willen, houd dan je gedachten over Aes Sedai voor je, of ze nou goed zijn of slecht.’ Hij zweeg nadenkend en voegde eraan toe: ‘Misschien is het beter dat je ook Thoms naam niet noemt als een ander het kan horen. Sommige gardisten hebben een goed geheugen, net als de koningin. We hoeven geen risico te nemen.’

‘Thom had problemen met de koningin?’ zei Rhand ongelovig, en de herbergier lachte.

‘Hij heeft jullie dus niet alles verteld. Weet ook niet waarom hij dat wel zou doen. Aan de andere kant, waarom zouden jullie het ook niet mogen horen? Het is niet echt een geheim. Denken jullie dat elke speelman zo met zichzelf ingenomen is als Thom? Nou ja, als ik er zo over denk, misschien wel, maar ik vond altijd dat Thom meer reden had om zelfingenomen te zijn. Hij is niet altijd speelman geweest, weet je, van dorp tot dorp zwervend en even vaak onder een heg als in een bed slapend. Er was een tijd dat Thom Merrilin hier – ja, hier in Caemlin – hofbard was. Hij was bekend aan ieder koninklijk hof, van Tyr tot Maradon.’

‘Thom?’ zei Mart.

Rhand knikte langzaam. Hij kon zich Thom best voorstellen aan het hof van de koningin, met zijn deftige manieren en grootse gebaren.

‘Dat was hij,’ zei baas Gil. ‘Het was niet lang na de dood van Taringael Damodred dat de... de moeilijkheden met zijn neef ontstonden. Er waren mensen die zeiden dat Thom... wat zullen we zeggen, dat Thom de koningin nader stond dan gepast was. Maar Morgase was een jonge weduwe en Thom was toen in zijn beste jaren en een koningin kan doen wat ze wil, vind ik. Maar ze was altijd al een driftkop, onze goede Morgase, en hij ging er zonder een woord vandoor toen hij hoorde in wat voor moeilijkheden zijn neef zat. De koningin vond dat niet prettig. Vond het ook niet goed dat hij zich met zaken van de Aes Sedai bemoeide. Kan ook niet zeggen dat het goed was, neef of geen neef. In ieder geval, toen hij terugkwam, heeft hij inderdaad enkele woorden gezegd. Woorden die je niet tegen een koningin zegt. Woorden die je tegen geen enkele vrouw zegt met Morgases karakter. Elaida had het al niet op hem begrepen, omdat hij probeerde zich te mengen in die kwestie van zijn neef. Dus, na de driftbui van de koningin en de vijandschap van Elaida ging Thom uit Caemlin weg. Het scheelde maar een haar of hij was de gevangenis in gegaan, als hij niet op het schavot van de beul was beland. Voor zover ik weet, is het vonnis nooit herroepen.’

‘Als het al zo lang geleden is,’ zei Rhand, ‘weet misschien niemand het meer.’

Baas Gil schudde ontkennend zijn hoofd. ‘Garet Brin is kapitein-generaal van de koninginnegarde. Hij leidde persoonlijk de gardisten die Morgase erop uitstuurde om Thom geketend terug te brengen. Ik waag te betwijfelen of hij ooit zal vergeten dat hij met lege handen terugkwam in het paleis en toen hoorde dat Thom daar intussen was geweest en weer was weggegaan. En de koningin vergeet nóóit iets. Ooit een vrouw gekend die iets vergat? Licht nog aan toe, Morgase had het te pakken! Ik verzeker je dat de hele stad een maand lang op zijn tenen liep te fluisteren. Er zijn ook voldoende oudere gardisten die het nog weten. Nee, het is beter Thom net zo geheim te houden als die Aes Sedai van jullie. Kom, ik zal wat eten voor jullie laten opscheppen. Jullie zien eruit alsof’ je buik aan je ruggengraat ligt te knauwen’

36

Web van het Patroon

Baas Gil bracht hen naar een hoektafeltje in de gelagkamer en liet een van de dienstmeiden eten brengen. Rhand schudde zijn hoofd toen hij de borden zag: enkele dunne plakjes rundvlees in vleesnat, een lepel groenten en twee aardappelen. Het was echter een spijtig, berustend hoofdschudden, niet boos. De herbergier had het immers al gezegd, alles was schaars. Rhand pakte zijn mes en vork op en vroeg zich af wat er zou gebeuren als er niets meer over was. Hij rilde bij de gedachte en het zorgde ervoor dat het halflege bord een feestmaal leek.

Baas Gil had een tafel gekozen die een behoorlijk eind van de andere gasten af stond en hij was met zijn rug in de hoek gaan zitten, zodat hij de hele kamer kon overzien. Niemand kon ongezien bij hen komen om hen af te luisteren. Toen de meid wegliep, zei hij zachtjes: ‘Goed, waarom vertellen jullie me niet iets over die moeilijkheden? Als ik je wil helpen, kan ik maar beter weten wat ik op mijn bord krijg geschoven.’

Rhand keek Mart aan, maar Mart zat met diepe rimpels naar zijn bord te kijken, alsof hij kwaad was op de aardappel die hij doorsneed. Rhand haalde diep adem. ‘Ik begrijp het zelf niet echt’ zei hij. Hij hield het verhaal eenvoudig en liet de Trolloks en Schimmen weg. Als iemand hulp aanbood, was het niet zinvol als hij allemaal fabelwezens liet opdraven. Maar hij vond het ook niet eerlijk het gevaar te bagatelliseren of er iemand bij te betrekken die geen idee had waar hij zich mee inliet. Er waren enkele mannen, vertelde hij, die achter Mart en hem aanzaten, en ook achter een aantal van hun vrienden. Die mannen verschenen wanneer je ze het minst verwachtte en ze waren levensgevaarlijk. Ze wilden hem en zijn vrienden ombrengen, of erger. Moiraine zei dat sommigen van hen Duistervrienden waren. Thom vertrouwde Moiraine niet helemaal, maar hij bleef vanwege zijn neef bij hun. Ze waren elkaar bij een aanval kwijtgeraakt toen ze op weg waren naar Wittebrug, en in Wittebrug was er weer een aanval geweest, waarbij Thom stierf om hen te redden. Daarna waren er nog meer pogingen geweest. Rhand wist dat er gaten in het verhaal zaten, maar dit was het beste wat hij op zo’n korte termijn kon bedenken, zonder meer te zeggen dan verantwoord was.

‘We hielden het gewoon vol tot we in Caemlin waren,’ legde hij uit. ‘Dat was oorspronkelijk het plan. Caemlin en dan Tar Valon.’ Hij schoof onrustig op het randje van zijn stoel heen en weer. Nadat hij alles zo lang geheim had gehouden, vond hij het gek iemand zelfs maar zoveel te vertellen. ‘Als we ons aan de afspraak houden, zullen de anderen in staat zijn ons vroeg of laat te vinden.’

‘Als ze nog in leven zijn,’ mompelde Mart tegen zijn bord.

Rhand keek Mart zelfs niet aan. Iets dwong hem eraan toe te voegen: ‘Ons helpen kan u problemen bezorgen.’

Baas Gil wuifde de opmerking met een dikke hand weg. ‘Kan niet zeggen dat ik moeilijkheden wil, maar het zullen ook niet de eerste zijn waar ik mee te maken krijg. Geen vervloekte Duistervriend speelt klaar dat ik een vriend van Thom in de kou laat staan. Die vriendin van jou, uit het noorden... nou, als zij in Caemlin komt, zal ik het horen. Er zijn mensen die hun ogen openhouden voor wie hier aankomt of vertrekt, en zoiets wordt wel doorverteld.’

Rhand aarzelde en vroeg toen: ‘Hoe zit het met Elaida?’

De herbergier aarzelde ook en schudde ten slotte zijn hoofd. ‘Ik vind van niet. Misschien als jullie Thom niet hadden gekend. Maar ze zou het uit jullie krijgen en waar blijf je dan? Niet te zeggen. Misschien in een kerker. Misschien erger. Men zegt dat ze een manier heeft om dingen aan te voelen, dingen die zijn gebeurd en die zullen gebeuren. Men zegt dat ze binnen de kortste keren ontdekt wat een mens voor zich wil houden. Ik weet het niet, maar ik zou dat gevaar niet willen lopen. Als Thom er niet was, zou je naar de garde kunnen stappen. Die rekenen snel genoeg af met Duistervrienden. Maar zelfs als je tegen de garde je mond over Thom kunt houden, Elaida zou je verhaal over Duistervrienden binnen de kortste keren horen en dan ben je weer terug bij af.’

‘Geen garde’ beaamde Rhand. Mart knikte heftig, terwijl hij een volle vork in zijn mond stopte. Er drupte vleesnat op zijn kin.

‘De ellende is dat jullie bij politieke zaken zijn betrokken, jongen, zelfs al kunnen jullie het niet helpen, en die zaken zijn een mistig moeras vol slangen.’

‘Hoe zit het met...’ begon Rhand, maar op het gezicht van de herbergier verscheen opeens een grimas en zijn stoel kraakte onder zijn gewicht toen hij rechtop ging zitten.

De kokkin stond in de deur van de keuken en veegde haar handen aan haar schort af. Toen ze de herbergier zag kijken, gebaarde ze dat hij moest komen en verdween weer de keuken in.

‘Lijkt wel of ik met haar getrouwd ben,’ zuchtte baas Gil. ‘Vindt dingen die gedaan moeten worden voor ik weet dat ze fout zijn. Als het geen verstopte afvoer is of waterspuwers die niet willen doorlopen, dan zijn het wel de ratten. Ik houd mijn zaak schoon, begrijp je, maar nu er zoveel mensen in de stad zijn, zitten er overal ratten. Stop mensen bij elkaar en je krijgt ratten en Caemlin heeft dus een plotselinge rattenplaag. Je zou niet geloven wat een goede kat, een eersteklas rattenvanger, vandaag de dag opbrengt. Jullie kamer is op zolder. Ik zal de meisjes wel zeggen welke, dan kunnen die je erheen brengen. Maak je geen zorgen over Duistervrienden. Ik kan weinig goeds vertellen over Witmantels, maar zij en de gardisten zorgen er wel voor dat dat soort zijn smerige gezicht niet in Caemlin durft te vertonen’ Zijn stoel piepte weer toen hij achteruitschoof en opstond. ‘Ik hoop niet dat het weer de afvoer is.’

Rhand richtte zich weer op zijn eten, maar hij zag dat Mart niet verder at. ‘Ik dacht dat je honger had’ zei hij. Mart bleef naar zijn bord staren en duwde met zijn vork een stuk aardappel in een cirkel over het bord. ‘Je moet eten, Mart. We hebben het nodig om kracht op te doen als we Tar Valon willen bereiken’

Mart liet een zacht, verbitterd gelach horen. ‘Tar Valon! De hele tijd is het Caemlin geweest. Moiraine zou in Caemlin op ons wachten. We zouden Perijn en Egwene in Caemlin vinden. Alles komt in orde als we maar eenmaal in Caemlin zijn. Nou, we zijn nu in Caemlin en er is niks in orde. Geen Moiraine, geen Perijn, niemand. Nu zal alles in orde zijn, als we Tar Valon maar weten te bereiken’

‘We leven nog’ zei Rhand, scherper dan hij had bedoeld. Hij haalde diep adem en probeerde het wat vriendelijker te laten klinken. ‘We leven nog. Dat is al heel wat. En ik ben van plan in leven te blijven. Ik ben van plan uit te zoeken waarom wij zo belangrijk zijn. Ik geef het niet op.’

‘Zoveel mensen en ieder kan een Duistervriend zijn. Baas Gil beloofde wel verschrikkelijk snel ons te helpen. Wat voor man doet Aes Sedai en Duistervrienden af met een schouderophalen? Het klopt gewoon niet. Ieder fatsoenlijk mens zou zeggen dat we moeten maken dat we wegkwamen, of... of... of zoiets.’

‘Eet nou maar’ zei Rhand vriendelijk en hij keek hem aan tot Mart op een stuk vlees begon te kauwen.

Hij liet zijn eigen handen lang naast zijn bord liggen en drukte ze stevig op het tafelblad om ze niet te laten beven. Hij was bang. Niet voor baas Gil natuurlijk, maar er waren genoeg andere dingen. Die hoge stadsmuren zouden een Schim niet tegenhouden. Misschien moest hij het de herbergier zeggen. Maar stel dat Gil het geloofde, zou hij dan nog willen helpen als hij dacht dat een Schim in De Koninginnezegen kon verschijnen? En de ratten. Misschien ging het ratten inderdaad goed wanneer er veel mensen waren, maar hij dacht terug aan de droom die geen droom was, in Baerlon, en hoorde weer een kleine ruggengraat knappen. Soms gebruikt de Duistere aasvreters als zijn ogen. Lan had dat gezegd. Raven, kraaien, ratten...

Hij at door, maar toen hij klaar was, kon hij zich niet herinneren wat hij gegeten had.

Een dienstmeid, degene die kandelaars poetste toen ze binnenkwamen, bracht hen naar de zolderkamer. Er was een uitbouw aangebracht in de schuine buitenmuur, met aan weerszijden een bed. Naast de deur zaten haken waaraan ze hun kleren konden ophangen. Het meisje met de donkere ogen had de neiging haar rok te laten zwieren en te giechelen als ze naar Rhand keek. Ze was leuk, maar hij wist dat hij zichzelf voor gek zou zetten als hij iets tegen haar zei. Hij wilde dat hij even gemakkelijk als Perijn met meisjes kon omgaan en was blij toen ze wegging.

Hij verwachtte wat pesterige opmerkingen van Mart, maar ze was nog niet weg of Mart liet zich met kleren en al op een bed vallen en ging met zijn gezicht naar de muur liggen.

Rhand hing zijn spullen op en keek naar Marts rug. Hij meende dat Mart zijn hand onder zijn mantel had en zijn dolk weer vastklemde. ‘Blijf je hier gewoon liggen om je te verstoppen?’ vroeg hij ten slotte.

‘Ik ben moe,’ mompelde Mart.

‘We moeten baas Gil nog meer vragen. Hij zou ons misschien zelfs kunnen vertellen hoe we Egwene en Perijn kunnen vinden. Als het hun gelukt is bij hun paarden te blijven, zouden ze al in Caemlin kunnen zijn.’

‘Ze zijn dood,’ zei Mart tegen de muur.

Rhand weifelde even en gaf het toen op. Hij sloot de deur zachtjes achter zich en hoopte dat Mart echt zou slapen.

Toen hij beneden was, bleek baas Gil onvindbaar, hoewel de scherpe ogen van de kokkin duidelijk maakten dat zij de baas eveneens zocht. Een tijdlang bleef Rhand in de gelagkamer zitten, waar hij iedere nieuwe klant opnam; elke vreemdeling kon iedereen zijn – of iets – vooral op het moment dat de binnenkomer slechts een zwartgemantelde gestalte in de deuropening was. Een Schim in het vertrek zou net een vos in een kippenren zijn.

Een gardist kwam binnen. De man in het rode uniform bleef net binnen de deuropening staan en keek koel naar degenen in het vertrek die duidelijk van buiten de stad waren. Rhand keek aandachtig naar het tafelblad toen de ogen van de gardist op hem vielen; toen hij weer opkeek, was de man verdwenen.

Het meisje met de donkere ogen kwam langs, met haar armen vol handdoeken. ‘Dat doen ze soms,’ zei ze vertrouwelijk. ‘Gewoon om te kijken of er geen moeilijkheden zijn. Ze zorgen inderdaad goed voor het volk van de koningin. Niets om je zorgen over te maken.’ Ze giechelde.

Rhand schudde zijn hoofd. Niets om zich zorgen over te maken. Niet dat de gardist naar hem toe was gekomen om te vragen of hij Thom Merrilin kende. Hij werd al even erg als Mart. Hij schoof zijn stoel achteruit.

Een ander meisje keek de muurlampen na om te zien of er nog genoeg olie in zat.

‘Is er een ander vertrek waarin ik zou kunnen zitten?’ vroeg hij. Hij wilde niet naar boven om zich op te sluiten met Marts norse geslotenheid. ‘Misschien een aparte eetkamer die niet wordt gebruikt?’

‘Er is een boekenkamer.’ Ze wees naar een deur. ‘Daardoor, rechtsaf, aan het eind van de gang. Zal op dit uur wel leeg zijn.’

‘Dank je. Als je baas Gil ziet, kun je hem dan zeggen dat Rhand Altor hem graag wil spreken als hij even tijd heeft?’

‘Ik zal het hem zeggen,’ zei ze, en ze grinnikte toen. ‘De kokkin wil hem ook spreken.’

De herbergier had zich waarschijnlijk verstopt, dacht hij terwijl hij naar de aangewezen deur liep.

Toen hij de kamer binnenstapte die ze hem had gewezen, bleef hij met open mond staan staren. Op de planken moesten wel driehonderd, vierhonderd boeken staan, meer dan hij ooit bij elkaar had gezien. Boeken met stofomslagen, met leren omslagen, met vergulde ruggen. Slechts enkele boeken hadden houten omslagen. Zijn ogen proefden de titels, zochten naar oude lievelingsboeken. De reizen van Jaim Kimstapper. De lessen van Willim van Maneches. Hij hield zijn adem in toen hij een in leer gebonden exemplaar zag van Mijn reizen met het Zeevolk. Tham had dat altijd al willen lezen.

Hij stelde zich Tham voor, hoe die het boek met een glimlach om en om zou draaien, het van zijn ene in zijn andere hand zou laten overgaan, het zou voelen voor hij lekker bij de haard ging zitten, een pijp zou aansteken en het zou gaan lezen. Zijn eigen hand greep het zwaardgevest steviger vast, met een gevoel van verlies en leegte dat elk plezier om die vele boeken onderdrukte.

Achter hem werd een keel geschraapt en opeens besefte hij dat hij niet alleen was. Hij draaide zich om en wilde zich voor zijn onbeleefdheid verontschuldigen. Hij was eraan gewend dat hij langer was dan vrijwel iedereen die hij ontmoette, maar deze keer keek hij omhoog en omhoog en omhoog, en zijn mond viel open. Eindelijk zag hij een hoofd, dat vrijwel tot het tien voet hoge plafond reikte. Een neus zo breed als het gezicht, zo breed dat het meer een snoet was dan een neus. Wenkbrauwen die als staarten omlaag hingen, rond bleke ogen zo groot als kopjes. Spitse oren met pluimpuntjes tussen ruige zwarte manen. Trollok! Hij slaakte een kreet en probeerde achteruit te stappen en zijn zwaard te trekken. Hij bleef met zijn voet ergens achter haken en viel met een plof op de grond.

‘Ik wenste dat jullie mensen dat niet deden,’ rommelde een stem even diep als een trommel. De pluimoren bewogen hevig en de stem werd droevig. ‘Zo weinig mensen herinneren zich ons. Het is onze eigen schuld, veronderstel ik. Slechts weinigen van ons zijn naar buiten gekomen sinds de Schaduw over de saidinwegen viel. Dat is nu... o, zes generaties geleden. Vlak na de Oorlog van de Honderd Jaren, inderdaad.’ Het ruige hoofd schudde en liet een zucht horen die een stier niet misstaan zou hebben. ‘Te lang, te lang, en zo weinigen reizen en zien, het zouden er net zo goed geen geweest kunnen zijn.’

Rhand bleef met open mond zitten en staarde naar deze verschijning, met zijn brede, platte, kniehoge laarzen. Zijn donkerblauwe jas was dichtgeknoopt van hals tot middel en liep uit tot aan de rand van zijn laarzen, als een gewaad over een wijde broek. In één hand lag een boek, klein in vergelijking, dat werd opengehouden door een vinger die dik genoeg was voor drie.

‘Ik dacht dat u...’ begon hij en hield zich net op tijd in. ‘Wat bent...’ Dat was niet veel beter. Hij stond op en stak een behoedzame hand uit. ‘Ik heet Rhand Altor.’

Een hand zo groot als een ham sloot zich om de zijne; het gebaar ging vergezeld van een formele buiging. ‘Loial, zoon van Arent, zoon van Halan. Uw naam zingt in mijn oren, Rhand Altor’

Dat klonk als een rituele begroeting. Hij boog op zijn beurt. ‘Uw naam zingt in mijn oren, Loial, zoon van Arent... eh... zoon van Halan.’

Het leek allemaal wat onwezenlijk. Hij wist nog steeds niet wat Loial was. De greep van Loials enorme vingers was verrassend zacht, maar hij voelde zich wel opgelucht toen hij zijn hand onbeschadigd terugkreeg.

‘Jullie mensen zijn zo snel opgewonden,’ zei Loial met die rommelende bas. ‘Ik had alle verhalen natuurlijk gehoord en de boeken gelezen, maar ik had het niet beseft. Op mijn eerste dag in Caemlin kon ik niet geloven dat er zo’n opschudding ontstond. Kinderen huilden en vrouwen gilden en een menigte heeft me dwars door de stad achternagezeten, zwaaiend met knuppels en messen en fakkels, en maar “Trollok!” schreeuwend. Ik raakte er bijna van overstuur. Moeilijk te zeggen wat er gebeurd zou zijn als de koninginnegarde niet was opgedaagd.’

‘Gelukkig maar,’ zei Rhand zwakjes.

‘Ja, maar de gardisten leken bijna even bang voor mij als de anderen. Ik ben nu vier dagen in Caemlin en ik heb mijn neus nog niet buiten de herberg kunnen steken. De goede baas Gil vroeg me zelfs de gelagkamer niet te gebruiken.’ Zijn oren wipten. ‘Niet dat hij niet uiterst gastvrij is geweest, begrijp me goed. Maar er waren wat problemen die eerste avond. Alle mensen leken tegelijk weg te willen. Wat een gegil en geschreeuw! Iedereen probeerde op hetzelfde moment door de deur te gaan. Sommigen hadden zich kunnen bezeren.’

Rhand staarde geboeid naar zijn wippende oren.

‘Ik wil je wel zeggen dat ik niet hiervoor de stedding heb verlaten.’

‘U bent een Ogier!’ riep Rhand uit. ‘Wacht eens. Zes generaties? U zei iets over de Oorlog van de Honderd Jaren! Hoe oud bent u?’ Zodra hij het had gevraagd, wist hij dat het onbeleefd was, maar Loial werd eerder wat schuw dan beledigd.

‘Negentig jaar,’ zei de Ogier stijfjes. ‘Nog maar tien jaar tot ik in staat zal zijn de Stomp toe te spreken. Ik denk dat de Ouderen me hadden moeten laten spreken, aangezien zij zouden besluiten of ik mocht weggaan, of niet. Maar ze maken zich altijd bezorgd over iedereen die naar Buiten gaat, oud of niet. Jullie mensen zijn zo haastig, zo veranderlijk.’ Hij knipperde met zijn ogen en maakte een korte buiging. ‘Vergeef me, alstublieft. Ik had dat niet mogen zeggen. Maar jullie vechten wel voortdurend, zelfs als het niet hoeft.’

‘O, dat geeft niet,’ zei Rhand. Hij probeerde nog steeds aan Loials leeftijd te wennen. Ouder dan de oude Cen Buin en nog steeds niet oud genoeg om... Hij ging zitten in een van de stoelen met de hoge ruggen. Loial nam een andere, eentje waar wel twee mensen in konden, en vulde die helemaal. Zittend was hij even groot als iemand die stond. Ze hebben u tenminste laten gaan.’

Loial keek naar de vloer, trok zijn neus op en wreef er met een dikke vinger over. Tja, wat dat betreft, nou ja. Zie je, de Stomp was nog niet lang bijeen, nog geen jaar, maar uit wat ik hoorde, kon ik opmaken dat ik tegen de tijd dat ze een besluit hadden genomen, oud genoeg zou zijn om zonder hun instemming te vertrekken. Ik ben bang dat ze zullen zeggen dat ik een lange steel aan mijn bijl heb bevestigd, maar het was gewoon... ik ben weggegaan. De Ouderen zeiden altijd dat ik te heethoofdig was en ik vrees dat ik hun gelijk heb bewezen. Ik vraag me af of ze al beseft hebben dat ik ben vertrokken.

Maar ik moest gaan.’

Rhand beet op zijn lippen om niet te gaan lachen. Als Loial een heethoofdige Ogier was, dan kon hij zich voorstellen hoe de meeste Ogier waren. Waren nog niet zo lang aan het vergaderen, nog geen jaar?

Meester Alveren zou stomverbaasd zijn hoofd schudden. Als een bijeenkomst van de dorpsraad een halve dag duurde, zou iedereen het heen en weer krijgen, zelfs Haral Lohan. Een golf heimwee overspoelde hem en benam hem bijna de adem toen hij dacht aan Tham, Egwene, De Wijnbron en Beltije op de Brink in gelukkiger dagen. Hij onderdrukte zijn herinneringen.

‘Neem me niet kwalijk dat ik het vraag,’ zei hij, en hij kuchte even. ‘Waarom wilde u zo graag naar... Buiten? Zelf wou ik dat ik nooit van huis was gegaan.’

‘Wat? Nou, om te zien,’ zei Loial, alsof dat de duidelijkste zaak van de wereld was. ‘Ik las de boeken, alle verslagen van reizigers, en het begon in me te branden dat ik moest zien, niet alleen lezen.’ Zijn bleke ogen straalden en zijn oren stonden stijf rechtop, ‘ik heb iedere snipper gelezen die ik kon vinden over reizen, over de saidinwegen, over de gebruiken in mensenlanden en de steden die wij voor jullie mensen hebben gebouwd na het Breken van de Wereld. En hoe meer ik las, hoe beter ik wist dat ik naar Buiten, naar die plaatsen, moest gaan waar we waren geweest en de gaarden zelf moest bekijken.’

Rhand zette grote ogen op. ‘Gaarden?’

‘Ja, de gaarden. De bomen. Slechts enkele van de Grote Bomen, natuurlijk, die hemelhoog rijzen om de herinnering aan de stedding levend te houden’ Zijn stoel kreunde toen hij met beide handen gebarend vooroverleunde, waarvan een nog steeds het boek vasthield. Zijn ogen werden steeds glanzender en zijn oren trilden bijna. ‘Meestal gebruikten ze de bomen van het land en de plaats, je kunt het land zich niet tegen zichzelf laten keren. Niet voor lang, het land komt in opstand. Je moet je inzicht vormen naar het land, niet het land naar het inzicht. In iedere gaarde werd elke boom geplant die op die piek zou groeien en gedijen, elk in evenwicht met de volgende, elk geplant om de andere aan te vullen, voor de beste groei natuurlijk, maar ook zo dat het evenwicht zou zingen in het oog en het hart. Ach, de boeken spreken van gaarden die Ouderen lieten huilen en lachen tegelijk, gaarden die in de herinnering voor eeuwig groen bleven.’

‘Hoe staat het met de steden?’ vroeg Rhand. Loial keek hem verbaasd aan. ‘De steden. De steden die de Ogier bouwden. Hier bijvoorbeeld. Caemlin. Ogier hebben Caemlin toch gebouwd? De verhalen zeggen dat.’

‘Werken met steen...’ Loial haalde zijn geweldige schouders op. ‘Dat was slechts iets wat in de jaren na het Breken werd geleerd, tijdens de Ballingschap, toen we nog steeds probeerden de stedding te hervinden. Het is best mooi, denk ik, maar niet het ware. Hoe je ook je best doet – en ik heb gelezen dat de Ogier die deze steden bouwden het echt hebben geprobeerd – je kunt steen niet laten leven. Enkelen werken nog wel met steen, maar alleen omdat jullie mensen met jullie oorlogen de gebouwen zo vaak beschadigen. Er was een handvol Ogier in... eh... Cairhien wordt het nu genoemd... toen ik er was. Ze waren gelukkig van een andere stedding, dus wisten ze niets van mij, maar ze waren toch achterdochtig dat ik zo jong al alleen Buiten was. Ik veronderstel dat het maar goed is dat er voor mij geen reden was om daar te blijven rondhangen. In ieder geval, zie je, werken met steen is gewoon iets wat ons door het weven van het Patroon werd toegeworpen; de gaarden kwamen uit het hart.’

Rhand schudde zijn hoofd. De helft van de verhalen die hij kende, had Loial net op hun kop gezet. ‘Ik wist niet dat Ogier geloofden in het Patroon, Loial.’

‘Natuurlijk geloven wij. Het Rad des Tijds weeft het Patroon der Eeuwen en levens zijn de draden die het weeft. Niemand kan zeggen hoe de draad van zijn eigen leven in het Patroon zal worden verweven, of hoe de draad van een volk zal worden verweven. Het gaf ons het Breken van de Wereld en de Ballingschap en Steen en het Smachten, en uiteindelijk gaf het ons de stedding terug, voordat we allen stierven. Soms denk ik dat jullie mensen zijn zoals jullie zijn, omdat jullie draden zo kort zijn. Ze moeten rondspringen in het weefsel. O, daar heb ik het weer gedaan. De Ouderen zeggen dat mensen het niet prettig vinden om te horen dat ze maar een korte tijd leven. Ik hoop dat ik je gevoelens niet heb gekwetst.’

Rhand lachte en schudde zijn hoofd. ‘Helemaal niet. Ik neem aan dat het leuk zou zijn zo lang te leven als jullie, maar ik heb daar nooit echt over nagedacht. Ik vermoed dat als ik zo lang leef als de oude Cen Buin, het voor iedereen lang genoeg zal zijn.’

‘Hij is een heel oude man?’

Rhand knikte alleen. Hij was niet van plan te verklappen dat Cen Buin nog niet eens zo oud was als Loial.

‘Nou,’ zei Loial, ‘misschien hebben jullie mensen korte levens, maar jullie doen er zoveel in, altijd maar rondspringend, altijd maar haastig. En jullie hebben de hele wereld om het in te doen. Wij Ogier zijn aan onze stedding gebonden.’

‘Jij bent Buiten.’

‘Een tijdlang, Rhand. Maar ik moet uiteindelijk terug. Deze wereld is van jullie, van jou en je soort. De stedding is de mijne. Er is te veel wildgroei en storm Buiten. En zoveel dingen waar ik over gelezen heb, zijn veranderd.’

‘Tja, dingen veranderen in de loop der tijd. Sommige, tenminste.’

‘Sommige? De helft van de steden waarover ik lees, bestaat niet eens meer en de meeste andere zijn nu onder heel andere namen bekend. Neem Cairhien nou. De juiste naam van die stad is Al’cair’rahienailen, Heuvel van de Gouden Dageraad. Maar mensen herinneren zich die naam niet eens meer, ondanks alle zonsopgangen op hun vlaggen. En die gaarde daar, ik betwijfel of die na de Trollok-oorlogen nog is bijgehouden. Het is nu slechts een gewoon bos, waar ze brandhout hakken. De Grote Bomen zijn allemaal weg en niemand herinnert ze zich. En hier? Caemlin is nog steeds Caemlin, maar ze hebben de stad de gaarde laten overwoekeren. We zitten op nog geen kwart span afstand van het midden ervan, tenminste van de plek waar het midden behoort te zijn. Er is geen enkele boom van over. Ik ben ook in Tyr en Illian geweest. Andere namen, en geen herinneringen. Er zijn enkel nog paardenweiden op de plaats waar eens de gaarde van Tyr lag, en in Illian is de gaarde nu het Koningspark, waar hij op herten jaagt en waar zonder zijn toestemming niemand in mag. Het is allemaal veranderd, Rhand Altor. Ik ben bang dat ik, waar ik ook ga, hetzelfde zal aantreffen. Alle gaarden verdwenen, alle herinneringen verdwenen, alle dromen dood.’

‘Je mag het niet opgeven, Loial. Je mag het nooit opgeven. Als je het opgeeft, kun je net zo goed dood zijn.’ Rhand liet zich achteruit vallen, zakte zo diep mogelijk in zijn hoge stoel weg en hij voelde zich rood worden. Hij dacht dat de Ogier hem zou uitlachen, maar nee, Loial knikte ernstig.

‘Ja, dat is de manier van jouw volk, niet?’ De stem van de Ogier klonk anders, alsof hij een tekst uit een boek opzei. Tot er geen beschutting meer is, tot er geen water meer is, de Schaduw in, de tanden tartend ontbloot, tot de laatste ademtocht, om op de Laatste Dag te spuwen in Zichtzieders oog.’ Loial hield zijn ruige hoofd afwachtend schuin, maar Rhand had geen idee wat er van hem werd verwacht.

Een lange tijd ging voorbij, terwijl Loial wachtte en zijn lange wenkbrauwen verbaasd omlaag begonnen te zakken. Hij bleef echter nog steeds afwachten en door de stilte voelde Rhand zich niet op zijn gemak.

‘De Grote Bomen,’ zei Rhand ten slotte maar om die stilte te verbreken. ‘Lijken ze op Avendesora?’

Loial ging met een ruk rechtop zitten; zijn stoel piepte en kraakte zo hard dat Rhand dacht dat die in elkaar zou storten. ‘Jij moest toch beter weten. Juist jij, van alle mensen.’

‘Ik? Hoe kan ik dat weten?’

‘Speel jij een spelletje met me? Soms denken jullie Aiel dat de gekste dingen leuk zijn.’

‘Wat? Ik ben geen Aielman. Ik kom uit Tweewater. Ik heb van mijn leven nog geen Aiel gezien!’

Loial schudde zijn hoofd en de toefjes op zijn oren zakten opzij. ‘Zie je wel! Alles is veranderd en de helft van wat ik weet, is nutteloos. Ik hoop dat ik je niet heb beledigd. Ik ben er zeker van dat jouw Tweewater een heel mooie plaats is, waar het ook ligt.’

‘Iemand heeft me verteld,’ zei Rhand, ‘dat het eens Manetheren werd genoemd. Ik had er nooit van gehoord, maar misschien dat u...’

De oren van de Ogier schoten blij omhoog. ‘Ha! Ja. Manetheren.’ De toefjes gingen weer omlaag. ‘Daar lag een heel mooie gaarde. Jullie pijn zingt in mijn hart, Rhand Altor. Wij konden er niet op tijd zijn.’

Loial boog in zijn stoel en Rhand boog terug. Hij verwachtte dat Loial beledigd zou zijn als hij dat niet deed, of op zijn minst zou denken dat hij onbeleefd was. Hij vroeg zich af of Loial geloofde dat hij hetzelfde soort herinneringen had als Ogier leken te hebben. De hoeken van Loials mond en ogen waren inderdaad omlaag getrokken, alsof hij de pijn van Rhands verlies deelde, net alsof de vernietiging van Manetheren niet iets was wat ongeveer tweeduizend jaar geleden was gebeurd, iets waarvan Rhand alleen op de hoogte was door Moiraines verhaal op de avond van hun vertrek.

Een tijd later zuchtte Loial. ‘Het Rad draait,’ zei hij, ‘en niemand kent zijn wenteling. Maar jij bent bijna net zo ver van je thuis als ik. Een zeer aanzienlijke afstand, zoals de dingen nu zijn. Als de saidinwegen echt vrij toegankelijk waren, natuurlijk – maar dat is lang geleden. Zeg me, wat voert jou zo ver? Is er ook iets wat jij wilt zien?’

Rhand deed zijn mond open om te zeggen dat hij hier was om de valse Draak re zien, maar hij was niet in staat het te zeggen. Misschien kwam het doordat Loial deed alsof hij niet ouder was dan Rhand, negentig jaar oud of geen negentig jaar oud. Misschien was negentig jaar voor een Ogier niet ouder dan hij nu was. Het was al een hele tijd geleden dat hij echt met iemand had kunnen praten over de gebeurtenissen. Altijd die angst dat het Duistervrienden konden zijn of dat ze dachten dat hij en Mart Duistervrienden waren. Mart was zo in zichzelf gekeerd, zijn angsten voedend met zijn achterdocht, dat er nauwelijks met hem te praten viel. Rhand merkte dat hij Loial over Winternacht aan het vertellen was. Geen oppervlakkig verhaal over Duistervrienden, maar de waarheid over Trolloks die een deur openbraken en een Schim op de Steengroeveweg. Een deel van hem zat vol afgrijzen te luisteren naar wat hij deed, maar het was bijna of hij twee personen tegelijk was, waarbij de een probeerde zijn mond te houden, terwijl de andere slechts opluchting voelde dat hij het verhaal eindelijk helemaal kwijt kon. Het gevolg was dat hij stotterde en stamelde en in het verhaal van de hak op de tak sprong. Shadar Logoth en hoe hij zijn vrienden verloren had in de nacht en niet wist of ze dood waren of in leven. De Schim in Wittebrug en Thom, die zijn leven had gegeven zodat zij konden ontsnappen. De Schim in Baerlon, later de Duistervrienden, Howal Gode en de jongen die bang voor hen was en de vrouw die probeerde Mart te doden. De Halfman voor De Gans en Kroon.

Toen hij begon te vertellen over zijn dromen, voelde zelfs dat deel in hem dat wilde praten, hoe zijn nekharen rechtop gingen staan. Hij beet op zijn tong en klemde zijn tanden op elkaar. Zwaar ademend door zijn neus keek hij de Ogier behoedzaam aan en hij hoopte dat Loial dacht dat hij het over nachtmerries had. Het Licht wist dat het allemaal als een nachtmerrie klonk, of als een verhaal dat iedereen nachtmerries zou bezorgen. Misschien zou Loial gewoon denken dat hij gek werd. Misschien...

‘Ta’veren,’ zei Loial.

Rhand knipperde met zijn ogen. ‘Wat?’

‘Ta’veren.’ Loial wreef met een stompe wijsvinger achter een spits oor en haalde zijn schouders op. ‘Ouder Haman zei altijd dat ik nooit luisterde, maar soms deed ik het wel. Soms luisterde ik. Je weet natuurlijk hoe het Patroon wordt geweven?’

‘Ik heb er nooit over nagedacht.’ zei hij langzaam. ‘Het bestaat gewoon.’

‘Mmm, ja, nou. Niet precies. Zie je, het Rad des Tijds weeft het Patroon der Eeuwen en de draden die het gebruikt, zijn levens. Het Patroon ligt niet vast, niet altijd. Als een mens probeert zijn levensloop te veranderen en het Patroon heeft er ruimte voor, dan weeft het Rad gewoon verder en wordt de verandering opgenomen. Er is altijd ruimte voor kleine veranderingen, maar soms staat het Patroon een grote verandering niet toe, hoe hard je het ook probeert. Begrijp je?’

Rhand knikte, ‘ik zou op de boerderij kunnen wonen of in Emondsveld en dat zou een kleine verandering zijn. Maar als ik een koning wilde zijn..’ Hij lachte en Loial toonde een grijns die zijn gezicht bijna in tweeën spleet. Zijn tanden waren wit en zo breed als beitels.

‘Ja, inderdaad. Maar soms kiest de verandering jou, of het Rad kiest die voor jou. En soms buigt het Rad een levensdraad of verschillen de draden op zo’n manier dat alle omringende draden gedwongen worden eromheen te kolken en zij dwingen op hun beurt weer andere draden, en die weer andere, en zo verder en verder. Die eerste verbuiging om het Web te maken, dat is ta’veren, en er is niets wat je kunt doen om die te veranderen, niet tot het Patroon zelf verandert. Het Web – ta’maral’ailen wordt het genoemd – kan weken of jaren duren. Het kan een stad omvatten of zelfs het hele Patroon.

Artur Haviksvleugel was ta’veren. Net als Lews Therin Verwantslachter, naar ik aanneem.’ Hij liet een rommelend gegrinnik horen. ‘Ouder Haman zou trots op me zijn. Hij zeurde altijd verder en de boeken over reizen waren veel boeiender, maar soms luisterde ik.’

‘Allemaal goed en wel,’ zei Rhand, ‘maar ik begrijp niet wat dat met mij te maken heeft. Ik ben een schaapherder, geen nieuwe Artur Haviksvleugel. En Mart evenmin, of Perijn. Het is gewoon... belachelijk.’

‘Ik heb niet gezegd dat je dat zou zijn, maar ik kon haast voelen hoe het Patroon wervelde, alleen maar door naar je verhaal te luisteren, en ik heb wat dat betreft geen aanleg. Jij bent zeker ta’veren, jij en misschien ook je vrienden.’ De Ogier zweeg en wreef bedachtzaam over de brug van zijn brede neus. Ten slotte knikte hij in zichzelf, alsof hij een besluit had genomen, ‘ik wil met je meereizen, Rhand Altor.’

Rhand staarde hem even stomverbaasd aan, alsof hij het niet goed had gehoord. ‘Met mij?’ riep hij toen hij weer kon praten. ‘Heb je niet gehoord wat ik je vertelde over...’ Hij keek opeens naar de deur. Die was dicht en zo dik dat iedereen die aan de andere kant luisterde, slechts zacht gemompel kon horen, zelfs als hij zijn oor tegen de houten deurpanelen drukte. Maar voor de zekerheid praatte hij toch zachter. ‘Over wie ons achterna zit? In ieder geval, ik dacht dat je je bomen wilde gaan zien’

‘Er is een heel mooie gaarde in Tar Valon en ze hebben me verteld dat de Aes Sedai die heel goed bijhouden. Bovendien wil ik niet alleen de gaarden zien. Misschien ben jij geen tweede Artur Haviksvleugel, maar minstens een tijdlang zal een deel van de wereld om jou gevormd worden, misschien vormt het zich op dit moment al om je heen. Zelfs Ouder Haman zou dat willen zien.’

Rhand aarzelde. Het zou goed zijn om iemand anders mee te hebben. Door de wijze waarop Mart zich nu gedroeg, was het bijna of hij alleen was. De Ogier was een innemende persoonlijkheid. Misschien was hij naar de maatstaven van Ogier jong, maar hij leek even onbuigzaam als een rots, net als Tham. En Loial was naar al die plaatsen geweest en kende nog andere ook. Hij keek naar de Ogier, die daar met zijn brede gezicht als een toonbeeld van geduld zat te wachten. Zoals hij daar zat was hij groter dan een staande man. Hoe verberg je iemand van tien voet lang? Hij zuchtte en schudde zijn hoofd.

‘Ik denk niet dat het een goed idee is, Loial. Zelfs als Moiraine ons hier vindt, zullen we de hele weg naar Tar Valon in gevaar verkeren. En als ze ons niet vindt...’ Als ze ons niet vindt, dan is ze dood, net als de anderen. Egwene! Hij vermande zich. Egwene was niet dood en Moiraine zou hen vinden.

Loial keek meelevend en raakte zijn schouder aan. ‘Ik ben er zeker van dat het goed is met je vrienden, Rhand.’

Rhand knikte dankbaar. Zijn keel zat te dicht om te praten.

‘Wil je dan een paar keer met me komen praten?’ zuchtte Loial diep brommend. ‘En misschien een spelletje Steen spelen? Ik heb al in geen dagen met iemand gepraat, behalve met de goede baas Gil, en die heeft het meestal te druk. De kokkin lijkt hem genadeloos op te drijven. Misschien is de herberg eigenlijk van haar.’

‘Natuurlijk doe ik dat.’ Zijn stem klonk hees. Hij schraapte zijn keel en probeerde te grinniken. ‘En als we elkaar in Tar Valon tegenkomen, kun jij me de gaarde daar laten zien.’ Ze moeten gezond en wel zijn. Licht geve dat het allemaal goed is.

37

De lange jacht

Nynaeve greep de teugels van de drie paarden en tuurde de nacht in alsof ze op de een of andere manier de duisternis kon doorhoren en de Aes Sedai en de zwaardhand kon vinden. Om haar heen stonden bomen als skeletten, scherp en zwart in het zwakke maanlicht. De bomen en de nacht schermden alles af wat Moiraine en Lan aan het doen waren en geen van beiden had haar er ook maar iets over verteld. Een zacht ‘houd de paarden stil’ van Lan, toen waren ze verdwenen en hadden haar als een staljongen laten staan. Ze keek naar de paarden en slaakte een geërgerde zucht.

Mandarb ging vrijwel net zo goed op in de nacht als de mantel van zijn meester. De enige reden dat dit voor de oorlog geoefende ros haar zo dicht bij hem liet komen, was dat Lan haar zelf de teugels had aangereikt. Hij leek nu kalm, maar ze herinnerde zich maar al te goed hoe hij zijn lippen had opgetrokken toen ze zijn halster wilde vastpakken zonder op Lans goedkeuring te wachten. Door de stilte leken die ontblote tanden des te gevaarlijker. Met een laatste behoedzame blik op de hengst draaide ze zich weer in de richting waarin de andere twee waren verdwenen, terwijl ze gedachteloos haar eigen paard streelde. Ze schrok op toen Aldieb een bleke snoet onder haar hand duwde, maar even later gaf ze de witte merrie ook een klopje.

‘Niet nodig het op jou te verhalen, vind ik’ fluisterde ze, ‘alleen omdat jouw bazin een kille..’ Ze tuurde de duisternis weer in. Wat waren ze aan het doen?

Nadat ze Wittebrug hadden verlaten, waren ze door dorpjes gereden die onwerkelijk leken door hun gewoonheid; het waren simpele marktdorpjes die voor Nynaeve niets te maken leken te hebben met een wereld van Schimmen, Trolloks en Aes Sedai. Ze hadden de Caemlimweg gevolgd tot Moiraine zich eindelijk in het zadel had opgericht en naar het oosten had getuurd, alsof ze de hele lengte van de grote handelsweg kon overzien, tot aan Caemlin toe, en ook kon zien wat daar lag te wachten.

Uiteindelijk had de Aes Sedai haar adem langzaam laten ontsnappen en was ze weer gewoon gaan zitten. ‘Het Rad weeft wat het Rad wil,’ mompelde ze, ‘maar ik kan niet aannemen dat het een eind aan alle hoop weeft. Ik moet eerst zorgen voor datgene waarvan ik zeker ben. Het zal zijn zoals het Rad weeft.’ En ze wendde haar merrie naar het noorden, de weg af en het bos in. Een van de jongens was in die richting te vinden, met de munt die Moiraine hem had gegeven. Lan volgde.

Nynaeve had nog een lange laatste blik op de Caemlinweg geworpen. Er waren maar weinig mensen op de weg, een paar karren met hoge wielen en een lege wagen in de verte, een handjevol mensen te voet, met hun bezittingen op bun rug of op een handkar. Sommigen daarvan waren bereid toe te geven dat ze onderweg waren naar Caemlin om de valse Draak te gaan zien, maar de meesten ontkenden het heftig, vooral de mensen die door Wittebrug waren gekomen. In Wittebrug was ze Moiraine gaan geloven. Een beetje. In ieder geval een beetje meer. En ze vond er weinig troost in.

De zwaardhand en de Aes Sedai waren al bijna tussen de bomen uit het zicht verdwenen toen ze achter hen aan ging. Ze haastte zich. Lan keek vaak naar haar om en gebaarde dat ze voort moest maken, maar hij bleef naast Moiraine rijden en de Aes Sedai bleef voor zich uit kijken.

Op een avond nadat ze de weg hadden verlaten, was het onzichtbare spoor verdwenen. Moiraine, de onverstoorbare Moiraine, kwam plotseling overeind bij het kleine kampvuur waar de theeketel op stond en haar ogen werden groot. ‘Het is weg,’ fluisterde ze voor zich heen.

‘Hij is...’ Nynaeve kon haar vraag niet afmaken. Licht, ik weet zelfs niet eens wie het is!

‘Hij is niet dood’ zei de Aes Sedai langzaam, ‘maar hij heeft het teken niet meer’ Ze ging zitten. Haar stem klonk vlak en haar handen waren rustig toen ze de ketel van het vuur nam en er een handvol thee in gooide. ‘In de ochtend houden we dezelfde richting aan. Als ik dichtbij ben, kan ik hem zonder munt vinden.’

Toen van het vuur nog slechts de kooltjes gloeiden, rolde Lan zich in zijn mantel en viel in slaap. Nynaeve kon niet slapen. Ze keek naar de Aes Sedai. Moiraine had haar ogen dicht, maar ze was rechtop blijven zitten en Nynaeve wist dat ze wakker was.

Lang nadat de laatste gloed van de kooltjes was gedoofd, deed Moiraine haar ogen open en keek haar aan. Ze kon de glimlach van de Aes Sedai voelen, zelfs in het donker. ‘Hij heeft de munt weer terug, Wijsheid. Alles komt in orde.’ Ze ging met een zucht op haar dekens liggen en viel bijna meteen in een diepe sluimer.

Het kostte Nynaeve veel tijd voor ze hetzelfde kon doen, ook al was ze erg moe. In haar hoofd tolden de ergste gedachten rond, hoeveel moeite ze ook deed er niet aan te denken. Alles komt in orde. Na Wittebrug kon ze zichzelf niet langer wijsmaken dat het zo gemakkelijk zou zijn.

Opeens werd Nynaeve met een schok uit haar herinneringen gerukt, terug naar de nacht; er lag een hand op haar arm. Ze smoorde de kreet die in haar keel opsteeg en greep naar het mes in haar gordel. Terwijl haar hand zich om het handvat sloot, besefte ze dat het Lans hand was.

De kap van zijn mantel was teruggeslagen, maar zijn verandermantel ging zo volkomen in het donker op, dat zijn gezicht als een losse, vage vlek in de nacht leek te hangen. De hand op haar arm leek zomaar uit het duister te komen.

Ze haalde bevend adem. Ze dacht dat hij zou opmerken hoe gemakkelijk hij ongemerkt bij haar had kunnen komen, maar in plaats daarvan deed hij een greep in zijn zadeltas. ‘Je bent nodig,’ zei hij en hij knielde neer om de paarden te kluisteren.

Zodra de paarden veilig waren vastgebonden, richtte hij zich op, greep haar hand en liep de nacht weer in. Zijn donkere haar was in de nacht even onzichtbaar als zijn mantel en hij maakte zelfs nog minder geluid dan zij. Met tegenzin moest ze toegeven dat ze hem nooit in het donker had kunnen volgen als zijn greep haar niet had geleid. Ze was er trouwens ook niet zeker van of ze zich los kon rukken, want hij had heel sterke handen.

Toen ze op een lage helling kwamen, amper een heuvel, zakte hij neer op een knie en trok haar mee omlaag. Het kostte haar een ogenblik om te zien dat Moiraine daar ook zat. De Aes Sedai bewoog zich niet en kon in haar donkere mantel voor een schaduw zijn doorgegaan. Lan maakte een gebaar naar beneden, naar een grote open plek tussen de bomen.

Nynaeve fronste in het vage maanlicht en glimlachte opeens omdat ze het begreep. Die bleke vlekken waren tenten, opgesteld in keurige rijen: een verduisterd kampement.

‘Witmantels,’ fluisterde Lan. Tweehonderd, misschien meer. Er is goed water daar beneden. En de jongen die we zoeken.’

‘In het kamp?’ Ze voelde meer dat Lan knikte dan dat ze het zag. ‘Er middenin. Moiraine kan hem zo aanwijzen. Ik kwam dichtbij genoeg om te zien dat hij wordt bewaakt.’

‘Een gevangene?’ vroeg Nynaeve. ‘Waarom?’

‘Ik weet het niet. De Kinderen zouden voor dorpsjongens geen belangstelling moeten hebben, tenzij er iets is wat hun achterdocht heeft opgewekt. Het Licht weet dat daarvoor niet veel nodig is, maar het verontrust me.’

‘Hoe ga je hem bevrijden?’ Pas toen hij haar even snel van opzij opnam, besefte ze hoezeer zij ervan overtuigd was dat hij een kamp van tweehonderd man kon binnendringen en met de jongen zou terugkomen. Nou, hij is een zwaardhand. Een paar van die verhalen moeten toch wel waar zijn.

Ze vroeg zich af of hij haar uitlachte, maar zijn stem klonk vlak en zakelijk. ‘Ik kan hem eruit halen, maar hij is waarschijnlijk niet in staat om weg te sluipen. Als we gezien worden, kunnen we tweehonderd Witmantels achter ons aan krijgen en moeten we tweemaal zo hard rijden. Tenzij ze het te druk hebben om ons te achtervolgen. Ben je bereid iets te wagen?’

‘Om een Emondsvelder te helpen? Natuurlijk! Wat moet ik doen?’

Hij wees in de duisternis achter de tenten. Ditmaal zag ze niets anders dan schaduwen. ‘Daar staan hun paarden. Als de touwen worden doorgesneden, niet helemaal, maar genoeg om te breken als Moiraine voor afleiding zorgt, zullen de Witmantels het te druk hebben met het vangen van hun paarden om achter ons aan te gaan. Aan die kant van het kamp staan twee wachten, voorbij de paarden, maar als je half zo goed bent als ik denk dat je bent, zullen ze je niet eens zien.’

Ze slikte hevig. Konijnen besluipen was één ding, maar bewakers met speren en zwaarden... Dus hij denkt dat ik goed ben, hè ‘ik doe het.’

Lan knikte weer, alsof hij niets anders had verwacht. ‘Nog iets. Er zijn vannacht wolven in de buurt. Ik heb er twee gezien en als ik er zoveel heb gezien, zijn er waarschijnlijk meer.’ Hij zweeg en hoewel zijn stem niet anders klonk, had ze het gevoel dat hij verbaasd was.

‘Het was haast alsof ze wilden dat ik hen zag. Nou ja, ze zullen je geen last bezorgen. Wolven blijven meestal uit de buurt van mensen.’

‘Dat heb ik nooit geweten,’ zei ze liefjes. ‘Maar ik ben dan ook opgegroeid tussen schaapherders.’ Hij gromde en ze glimlachte in het donker.

‘Goed, dan doen we het nu,’ zei hij.

Haar glimlach verdween toen ze omlaag tuurde naar het kamp vol gewapende mannen. Tweehonderd man met speren en zwaarden en...

Voor ze op andere gedachten kon komen, voelde ze even aan het mes in zijn schede en wilde wegglippen. Bijna meteen hield Moiraine haar tegen, in een greep die bijna net zo sterk was als die van Lan.

‘Wees voorzichtig,’ zei de Aes Sedai zachtjes. ‘Zodra je de touwen hebt doorgesneden, kom je zo snel mogelijk terug. Jij bent ook een deel van het Patroon en ik zou je niet aan dit gevaar blootstellen, net zo min als een van de anderen, als de hele wereld dezer dagen geen gevaar liep’

Nynaeve wreef voorzichtig over haar arm toen Moiraine haar liet gaan. Ze was niet van plan de Aes Sedai te laten merken dat haar greep pijn had gedaan. Maar Moiraine had zich afgewend om naar het kamp te kijken zodra ze Nynaeve had losgelaten. En de zwaardhand was weg, besefte de Wijsheid met een schok. Ze had hem niet horen weggaan. Het Licht verblinde die kerel! Vlug bond ze haar rokken op, om gemakkelijker te kunnen lopen, en haastte zich de nacht in.

Na het eerste snelle stuk, met gevallen takken die onder haar voeten kraakten, ging ze langzamer verder, blij dat niemand haar blos kon zien. Het idee was stil te zijn en ze was niet bezig zich te meten met de zwaardhand. O nee?

Ze liet de gedachte varen en richtte al haar aandacht op het vinden van een pad tussen de donkere bomen. Dat was op zich niet zo moeilijk; het zwakke licht van de afnemende maan was meer dan genoeg voor iedereen die het van haar vader had geleerd, en de grond liep vlak en geleidelijk af. Maar de bomen, kaal en scherp afstekend tegen de nachthemel, herinnerden haar er voortdurend aan dat dit geen kinderspelletje was, en de wind klonk als het gehuil van Trollokhoorns. Nu ze alleen was in de duisternis herinnerde ze zich dat de wolven, die gewoonlijk voor mensen wegrenden, zich deze winter in Tweewater anders hadden gedragen.

Toen ze eindelijk de lucht van paarden opving, srroomde opluchting als een warme gloed door haar heen. Ze hield bijna haar adem in, ging plat op haar buik liggen en kroop boven de wind verder, naar de paardenlucht.

Ze was bijna op de wachten gestoten voor ze hen uit de nacht zag aanstampen. De witte mantels wapperden in de wind en glansden haast in het maanlicht. Ze hadden net zo goed fakkels bij zich kunnen hebben, zo duidelijk waren ze zichtbaar. Ze verstarde en probeerde één met de grond te worden. Bijna vlak voor haar, op geen tien pas afstand, kwamen de Witmantels dof stampend tot stilstand en keken elkaar aan met hun speer over de schouder. Net achter hen kon ze schaduwen zien, dat moesten de paarden zijn. Er hing een sterke stallucht, van paarden en mest.

‘Alles is veilig in de nacht,’ kondigde een gestalte in de witte mantel aan. ‘Het Licht verlichte ons en bescherme ons tegen de Schaduw.’

‘Alles is veilig in de nacht,’ antwoordde de ander. ‘Het Licht verlichte ons en bescherme ons tegen de Schaduw.’

Daarna draaiden ze zich om en stampten weer weg, de duisternis in. Nynaeve wachtte en telde hoe lang hun rondgang duurde. Ze deed het tweemaal en beide keren duurde het precies hetzelfde aantal tellen, en iedere keer herhaalden ze steevast dezelfde aanroep, geen woord meer of minder. Geen van hen keek ook maar eenmaal opzij; ze staarden recht voor zich uit als ze kwamen aanstampen en stampten dan weer weg. Ze vroeg zich af of ze haar zouden hebben gezien, al ging ze staan.

Voordat de nacht de bleke, wapperende mantels voor de derde keer had opgeslokt, was ze al overeind en rende gebukt naar de paarden toe. Toen ze dichterbij kwam, liep ze trager om de dieren niet aan het schrikken te maken. De wachten van de Witmantels zagen misschien niet wat vlak onder hun neus lag, maar ze zouden zeker onderzoeken waarom de paarden opeens begonnen te hinniken.

De paarden aan de lijnen – er waren verschillende rijen – waren in de duisternis amper herkenbare vormen, met hangende hoofden. Zo nu en dan snoof of stampte er een in zijn slaap. In het vage maanlicht was ze bijna bij het eind van de lijn voor ze die zag. Ze wilde het touw pakken en bevroor toen het paard naast haar zijn hoofd ophief en haar aankeek. Zijn loopteugel was in een grote lus rond het duimdikke touw gewikkeld dat aan het paaltje vastzat. Eén keer hinniken. Haar hart probeerde uit haar lijf te bonzen; het klonk volgens haar luid genoeg om de wachten te alarmeren.

Ze bleef het paard aankijken, sneed in het duimdikke touw en voelde boven het lemmet hoever ze het al had doorgesneden. Het paard gooide zijn hoofd op en haar adem stokte. Maar één keertje hinniken. Slechts enkele dunne strengetjes hennep waren nog heel. Langzaam schoof ze door naar de volgende lijn; ze bleef het paard aankijken tot ze niet meer kon zien of het haar aankeek of niet en haalde toen beverig adem. Als ze allemaal zo waren, dacht ze niet dat ze het zou overleven.

Maar bij de volgende lijn, en de volgende, en de volgende, bleven de paarden slapen, zelfs toen ze zich een keer in haar duim sneed en een kreun moest onderdrukken. Ze zoog aan de snee en keek voorzichtig om naar de plek waar ze vandaan was gekomen. Ze was boven de wind en kon de woorden die de wachten wisselden niet meer volgen, maar ze hadden haar kunnen horen als ze op de juiste plek stonden. Als ze eraan kwamen om te zien waar dat geluid vandaan kwam, zou ze hen door de wind niet opmerken tot ze vlak bij haar stonden. Tijd om te gaan. Als vier van de vijf paarden losgeslagen zijn, zullen ze niemand achtervolgen.

Maar ze ging niet weg. Ze kon zich Lans ogen voorstellen als hij hoorde wat ze had gedaan. Er zou geen beschuldiging in liggen; ze had een goede reden en hij zou niets meer van haar verwachten. Ze was een Wijsheid, geen vervloekt grote onoverwinnelijke zwaardhand die zichzelf vrijwel onzichtbaar kon maken. Met opeengeklemde kaken schoof ze naar de laatste lijn. Het eerste paard dat eraan vaststond, was Bela.

Ze kon zich onmogelijk vergissen in die hoekige, ruige vorm, want nog zo’n paard hier zou wel al te toevallig zijn. Opeens was ze zó blij dat ze de laatste lijn niet had laten zitten dat ze stond te beven. Haar armen en benen trilden zo heftig, dat ze de lijn bijna niet durfde aanraken, maar haar gedachten waren even helder als de Wijnvloed. Wie van de jongens ook in het kamp was, Egwene was er ook. En als ze met z’n tweeën op een paard moesten zitten, zouden enkele Kinderen hen toch nog in kunnen halen, in hoeveel richtingen de paarden ook zouden weghollen, en sommigen van hen zouden sterven. Ze wist dat even zeker alsof ze naar de wind luisterde. Dat bezorgde haar een vlijmscherpe angst in haar maag, een vrees over hóé ze daar zo zeker van kon zijn. Dit had niets te maken met het weer, oogst en ziekte. Waarom beeft Moiraine me verteld dat ik de Kracht kan gebruiken? Waarom liet ze me niet met rust?

Vreemd genoeg stopte de angst het beven. Met handen die even vast waren alsof ze kruiden in haar eigen huis fijn wreef, sneed ze het touw net zo door als de vorige lijnen. Ze stak het mes terug in zijn schede en maakte Bela’s loopteugel los. De ruige merrie werd met een schok wakker, gooide haar hoofd op, maar Nynaeve streek over haar neus en fluisterde troostende woordjes in haar oor. Bela snoof kort en leek gerustgesteld.

Andere paarden aan die lijn waren ook wakker en keken naar haar. Ze dacht aan Mandarb en stak aarzelend haar hand uit naar het volgende teugeltouw, maar dat paard had geen bezwaren tegen een onbekende hand. Het leek eigenlijk wel of het ook een aai over de neus wilde, net als Bela. Ze greep Bela’s teugels stevig vast en draaide de andere om haar vrije pols, terwijl ze al die tijd zenuwachtig naar het kamp bleef kijken. De bleke tenten lagen maar dertig pas verder en ze kon er mannen tussen zien lopen. Als die zagen dat de paarden onrustig waren en kwamen kijken waardoor dat kwam...

Wanhopig wilde ze dat Moiraine niet wachtte tot ze terugkeerde. Wat de Aes Sedai ook ging doen, ze moest het nu doen. Licht, zorg dat ze het nu doet, voordat..

Opeens verbrijzelde een bliksemflits de nacht boven haar, een ogenblik de duisternis verdrijvend. Een donderslag deed haar oren tuiten en ze dacht dat haar knieën het zouden begeven toen een scherpe drietand van licht juist achter de paarden insloeg, waardoor aarde en stenen als een fontein omhoog werden gegooid. De klap van de openscheurende aarde wedijverde met de donderslag. De paarden werden gek van angst, gilden en sloegen wild rond, de lijnen knapten als garen op de plaats waar ze waren doorgesneden. Een tweede bliksemschicht flitste omlaag voor de eerste van hun netvlies verdwenen was.

Nynaeve had het te druk om ervandoor te gaan. Bij de eerste klap schoot Bela de ene kant op, terwijl het andere paard juist de andere kant op steigerde. Ze dacht dat haar armen uit hun kom werden getrokken. Een eindeloze minuut lang hing ze tussen de paarden, los van de grond. Haar schreeuw werd gesmoord door de tweede klap.

Opnieuw sloeg de bliksem toe, en opnieuw en opnieuw, terwijl het razende gebrul van de hemel bleef aanhouden. Omdat ze niet in de richting konden rennen die ze wilden, drongen de paarden naar achteren en viel ze neer. Ze wilde neerhurken op de grond en haar gemartelde schouders wrijven, maar daar was geen tijd voor. Bela en het andere paard botsten tegen haar aan, rolden wild met hun ogen tot alleen het wit zichtbaar was en dreigden haar om te stoten en te vertrappen. Op de een of andere manier kon ze haar armen omhoog krijgen, met haar handen Bela’s manen grijpen en zich op de rug van de hijgende merrie trekken. De andere teugel zat nog om haar pols gewikkeld en was diep in haar vlees gedrongen.

Haar mond viel open toen een lange grijze schaduw haar grauwend voorbijsnelde, haar en haar twee paarden leek te negeren, maar met klappende kaken naar de dolle beesten hapte die nu alle richtingen uitsprongen. Een tweede schaduw volgde er vlak achteraan. Nynaeve wilde opnieuw schreeuwen, maar er kwam geen enkel geluid uit haar keel. Wolven! Licht help me! Wat is Moiraine aan het doen?

De hielen die ze in Bela’s flanken begroef, waren niet nodig. De merrie rende al en het andere paard volgde maar al te graag. Het maakte niet uit waarheen, zolang ze maar konden rennen, zolang ze maar konden ontsnappen aan het vuur uit de hemel dat de nacht doodde.

38

Redding

Perijn verschoof zo goed als hij kon, met zijn geboeide polsen achter zijn rug gebonden. Hij gaf het ten slotte met een zucht op. Iedere rotspunt die hij vermeed, bracht hem twee nieuwe. Onhandig probeerde hij zijn mantel weer over zich heen te leggen. De nacht was koud en de grond leek elk beetje warmte uit hem weg te trekken, zoals op iedere avond sinds de Witmantels hen gevangen hadden genomen. De Kinderen vonden niet dat gevangenen dekens of beschutting nodig hadden. En gevaarlijke Duistervrienden helemaal niet.

Egwene was dicht tegen zijn rug geschoven voor wat warmte en lag in een diepe slaap van uitputting. Ze mompelde zelfs niet als hij lag te woelen. De zon was al lang onder de kim verdwenen en elk spiertje in hem deed pijn nadat hij de hele dag achter een paard aan had moeten lopen met een halster om zijn nek, maar hij kon de slaap maar niet vatten.

De stoet trok niet zo snel verder. Nu ze door de wolven in de stedding het merendeel van hun reservepaarden hadden verloren, konden de Witmantels niet zo snel rijden als ze wilden. Die vertraging was ook iets wat ze aan de Emondsvelders weten. De slangachtige dubbele rij trok echter wel gestaag door – heer Bornhald wilde Caemlin op tijd bereiken voor wat het ook was – en altijd lag ergens in Perijns gedachten de vrees dat als hij viel de Witmantel die zijn riem vasthield niet zou stoppen, ongeacht het bevel van kapiteinheer Bornhald om hem in leven te houden voor de Ondervragers in Amador.

Hij wist dat hij zichzelf niet kon redden als dat gebeurde. De enige keren dat ze zijn handen losmaakten, was wanneer hij eten kreeg en voor een bezoek aan de vuilkuil. De halster maakte iedere stap gevaarlijk, iedere steen onder zijn voet was een risico. Hij liep met gespannen spieren en zocht angstig de grond voor zich af. Telkens als hij naar Egwene keek, zag hij dat zij hetzelfde deed. Als ze hem aankeek, stond haar gezicht strak en angstig. Geen van beiden durfde de ogen lang genoeg van de grond af te wenden voor meer dan een korte blik.

Gewoonlijk stortte hij neer als een uitgewrongen dweil zodra de Witmantels hem lieten stoppen, maar vannacht leken zijn gedachten op hol te slaan. Zijn huid kriebelde van een angst die nu al dagenlang groeide. Als hij zijn ogen dichtdeed, kon hij alleen de dingen zien die Byar hen beloofde zodra ze in Amador aankwamen.

Hij was ervan overtuigd dat Egwene nog steeds niet geloofde wat Byar hun met die vlakke stem van hem vertelde. Als ze dat wel deed, zou ze ook niet kunnen slapen, hoe moe ze ook was. In het begin had hij Byar ook niet geloofd. Hij wilde het nog steeds niet; mensen deden andere mensen dat soort dingen gewoon niet aan. Maar Byar dreigde eigenlijk niet echt; bij hem was het of hij het over een slok water had, wanneer hij over hete ijzers en tangen praatte, over messen die huid wegsneden en naalden die een lichaam binnendrongen. Hij maakte ook niet de indruk dat hij hen bang wilde maken. Er lag nooit iets van leedvermaak in zijn ogen. Hij gaf er gewoon niet om of ze bang waren of niet, of ze werden gemarteld of niet, of ze in leven bleven of niet. Dat veroorzaakte het koude zweet op Perijns gezicht toen het echt tot hem doordrong. Daardoor raakte hij ervan overtuigd dat Byar hem gewoonweg de waarheid vertelde.

De mantels van de twee wachten blonken grijs in het zwakke maanlicht. Hij kon hun gezichten niet zien, maar hij wist dat ze naar hen keken. Alsof ze iets konden uitrichten, met hun gebonden handen en voeten. Van toen er nog voldoende licht was om te zien, herinnerde hij zich de afkeer in hun ogen en hun bedrukte gezichten, alsof ze de taak hadden gekregen drekkige monsters te bewaken die stonken en er afschuwelijk uitzagen. Alle Witmantels keken op die manier naar hen. Het veranderde nooit. Licht, hoe kan ik hen doen geloven dat we geen Duistervrienden zijn als ze er al van overtuigd zijn dat we het wel zijn? Zijn maag kromp ineen. Uiteindelijk zou hij waarschijnlijk alles bekennen om de Ondervragers maar te laten ophouden.

Er kwam iemand aan, een Witmantel met een lantaarn. De man bleef even praten met de wachten, die eerbiedig antwoord gaven. Perijn kon niet horen wat er werd gezegd, maar hij herkende de lange, magere gestalte.

Hij kneep zijn ogen dicht toen de lantaarn vlak voor zijn gezicht werd gehouden. Byar had Perijns bijl in zijn andere hand; hij had zich het wapen toegeëigend, Perijn zag hem tenminste nooit zonder.

‘Wakker worden,’ zei Byar zonder enig gevoel, alsof hij dacht dat Perijn sliep met zijn hoofd opgetild. Hij liet de woorden vergezeld gaan van een harde trap tegen Perijns ribben.

Perijn kreunde door zijn opeengeklemde tanden. Zijn zijden waren bont en blauw door de laarzen van Byar.

‘Ik zei, wakker worden.’ De voet ging weer naar achteren en Perijn zei snel: ‘Ik ben wakker.’ Je moest laten merken dat je Byar hoorde, of hij zocht andere manieren om je aandacht te trekken.

Byar zette de lantaarn op de grond en bukte zich om de boeien na te kijken. De man rukte zijn polsen ruw omhoog, zodat Perijns armen verder uit hun kom werden gedraaid. Toen Byar zag dat de knopen nog even strak zaten als hij ze had vastgebonden, trok hij aan de enkeltouwen, waarbij hij hem half meetrok over de rotsige grond. De man zag eruit als een geraamte, maar hij was zo sterk dat Perijn er een kind bij leek. Dat nakijken gebeurde iedere nacht.

Toen Byar rechtop ging staan, zag Perijn dat Egwene nog steeds sliep. ‘Word wakker!’ schreeuwde hij. ‘Egwene, word wakker!’

‘Wa... wat?’ Egwenes stem klonk bang en nog dik van de slaap. Ze hief haar hoofd en knipperde in het lantaarnlicht.

Byar liet niet merken dat hij teleurgesteld was als hij haar niet kon wakker schoppen, dat deed hij nooit. Hij gaf gewoon enkele rukken aan haar touwen zoals hij bij Perijn had gedaan en negeerde haar gekreun. Iemand pijn doen, was ook een van die dingen die hem totaal niet konden schelen. Perijn was de enige bij wie hij zijn uiterste best deed om hem te pijnigen. Zelfs al wist Perijn er niets meer van, Byar wist dat hij twee Kinderen had gedood.

‘Waarom zouden Duistervrienden mogen slapen,’ zei Byar toonloos, ‘als goede mensen wakker moeten blijven om hen te bewaken?’ ‘Voor de honderdste keer,’ zei Egwene uitgeput, ‘we zijn geen Duistervrienden.’

Perijn verstrakte. Soms was zo’n ontkenning voldoende om hen een lesje over biecht en berouw te leren. Een lesje dat op die raspende, vlakke toon werd verstrekt, en dat leidde weer tot een beschrijving van de werkwijze van de Ondervragers. Soms was het de aanleiding tot een les én een schop. Tot zijn verrassing negeerde Byar het deze keer.

In plaats daarvan hurkte de man voor hem neer met de bijl over zijn knieën. De gouden zon op de linkerkant van zijn mantel en de twee gouden sterren eronder glinsterden in het lantaarnlicht. Hij nam zijn helm af en zette die naast de lantaarn. Voor de afwisseling was er iets anders dan minachting of haat op zijn gezicht te lezen, iets vastberadens en geslotens. Hij steunde met zijn armen op de bijlsteel en bekeek Perijn zwijgend. Perijn probeerde zich niet te verroeren onder die hologige blik.

‘Jullie houden ons op, Duistervriend, jij en je wolven. De Raad der Gezalfden heeft verslagen gehoord van zulke dingen en ze willen meer weten, dus moet je naar Amador worden gebracht en aan de Ondervragers worden overgedragen, maar jullie houden ons verschrikkelijk op. Ik had gehoopt dat we snel genoeg konden rijden, zelfs zonder reservepaarden, maar ik had het mis.’ Hij zweeg en zat hen met een gefronst voorhoofd aan te kijken.

Perijn wachtte, Byar zou het hem zeggen wanneer hij eraantoe was. ‘De kapiteinheer zit gevangen in de kloof van de keus,’ zei Byar ten slotte. ‘Vanwege die wolven moet hij je naar de Raad brengen, maar hij moet ook op tijd in Caemlin zijn. We hebben geen paarden vrij om jullie te dragen, maar als we jullie laten lopen, bereiken we Caemlin niet op de afgesproken tijd. De kapiteinheer beziet zijn plichten op een rechtlijnige manier en hij is van plan jullie voor de Raad te brengen.’

Egwene maakte een geluid. Byar staarde Perijn aan, die strak terugkeek, bijna bang om met zijn ogen te knipperen. ‘Ik begrijp het niet,’ zei hij langzaam.

‘Er valt niets te begrijpen,’ antwoordde Byar. ‘Niets dan nutteloze bespiegelingen. Als jullie ontsnapten, zouden we geen tijd hebben om jullie op te sporen. We hebben geen uur te verliezen, als we Caemlin op tijd willen bereiken. Als je je boeien op een scherpe rots zou kapotschaven en in de nacht verdween, zou het probleem van de kapiteinheer opgelost zijn.’ Hij bleef Perijn strak aankijken, stak zijn hand onder zijn mantel en gooide iets op de grond.

Als vanzelf volgden Perijns ogen. Toen hij besefte wat het was, snakte hij naar adem. Een stuk rots. Een gekloofde rots met een scherpe rand.

‘Enkel nutteloze bespiegelingen,’ zei Byar. ‘Jullie bewakers houden zich vannacht ook met bespiegelingen bezig.’

Perijns mond was plotseling droog. Denk erover na! Licht helpe me, denk erover na en maak geen enkele fout!

Zou het waar zijn? Was de noodzaak om snel naar Caemlin te rijden groot genoeg voor de Witmantels om dit toe te laten? Dat ze mensen lieten ontsnappen die ze ervan verdachten Duistervrienden te zijn? Het had geen zin daar verder over na te denken; hij wist gewoon niet genoeg over hen. Byar was de enige Witmantel die met hen sprak, afgezien van kapiteinheer Bornhald, en beiden waren niet echt scheutig met inlichtingen. Maar van de andere kant bekeken: als Byar wilde dat ze ontsnapten, waarom sneed hij dan niet gewoon hun boeien door? Wilde Byar hen laten ontsnappen? Byar, die er tot in zijn merg van overtuigd was dat ze Duistervrienden waren? Byar, die Duistervrienden erger haatte dan de Duistere zelf? Byar, die elke gelegenheid aangreep om hem pijn te doen omdat hij twee Witmantels had gedood? Byar zou willen dat ze ontsnapten?

Als hij eerder had gemeend dat zijn gedachten door hem heen tuimelden, dan stortten ze nu als een lawine op hem neer. Ondanks de kou stroomde het zweet in stroompjes over zijn gezicht. Hij keek even naar de wachten. Het waren slechts bleekgrijze schaduwen, maar ze maakten op hem de indruk dat ze waakzaam waren, wachtten. Als hij en Egwene bij een ontsnapping werden gedood en hun touwen waren doorgesneden op een rots die daar toevallig had gelegen... De keuze waarvoor de kapiteinheer zich geplaatst zag, zou zijn opgelost, zeker. En Byar had dan wat hij wilde: beide Duistervrienden dood.

De magere man pakte zijn helm op die naast de lantaarn stond en maakte aanstalten om overeind te komen.

‘Wacht!’ zei Perijn schor. Zijn gedachten tuimelden rond en rond toen hij vergeefs een uitweg zocht. ‘Wacht, ik wil praten. Ik...’

Hulp komt!

De gedachte kwam plotseling in zijn geest op, een heldere lichtflits te midden van de wanorde, zo schokkend dat hij een moment lang al het andere vergat, zelfs waar hij was. Vlek leefde. Elyas zei hij in gedachten tegen de wolf, zonder woorden vragend of de man nog in leven was. Een beeld kwam terug. Elyas lag op een bed van dennentakken naast een klein vuur in een grot en verzorgde een wond in zijn zij. Het duurde maar een oogwenk. Hij keek met open mond naar Byar en zijn gezicht plooide zich tot een dwaze grijns. Elyas leefde. Vlek leefde. Er kwam hulp.

Byar versrijfde, stond nog half gebukt en keek hem aan. ‘Er is een gedachte bij je opgekomen, Perijn van Tweewater, en ik wil weten wat het is.’

Heel even dacht Perijn dat hij de gedachte van Vlek bedoelde. Paniek schoot over zijn gezicht, gevolgd door opluchting. Byar kon dat onmogelijk weten.

Byar volgde de reeks uitdrukkingen op zijn gezicht en voor het eerst gingen de ogen van de Witmantel naar de steen die hij op de grond had gegooid.

Hij overwoog het opnieuw, besefte Perijn. Als hij over die steen van mening veranderde, zou hij dan de kans willen lopen dat zij erover zouden praten? Touwen konden worden doorgeschaafd nadat de mensen die ze droegen waren gedood, zelfs als dat de kans op ontdekking groter maakte. Hij keek in Byars ogen – in de schaduw van die oogholten leek het alsof de man hem aanstaarde vanuit donkere grotten – en hij zag dat hij besloten had hen te doden.

Byar deed zijn mond open en terwijl Perijn op het vonnis wachtte, gebeurde alles zo snel dat hij het niet kon volgen. Opeens verdween een van de bewakers. Het ene moment waren er twee vage schaduwen, het volgende moment slokte de nacht er een op. De tweede schildwacht draaide zich om, wilde roepen, maar voor hij ook maar iets kon zeggen, klonk er een stevige klap en viel hij neer als een gevelde boom.

Byar draaide zich om als een adder die toeslaat en de bijl wervelde zo snel in zijn hand dat hij zoemde. Perijns mond ging open voor een schreeuw, maar zijn keel werd van schrik dichtgeknepen. Even vergat hij dat Byar hen wilde doden. De Witmantel was een mens en de nacht was tot leven gekomen om hen allen op te slokken.

Toen veranderde de duisternis in Lan, met een wervelende mantel die alle tinten grijs en zwart aannam terwijl hij bewoog. De bijl in Byars hand schoot uit als een bliksemflits... en Lan leek terloops opzij te buigen, waardoor het blad zo dicht langs hem schoot dat hij de wind moest hebben gevoeld. Byars ogen werden groot toen de kracht van zijn slag hem uit zijn evenwicht bracht, waarna de zwaardhand snel met handen en voeten toesloeg, zo snel dat Perijn niet zeker was wat hij net had gezien. Wat hij met zekerheid zag, was dat Byar als een ledenpop in elkaar zakte. Voor de Witmantel op de grond dreunde, zat de zwaardhand al op zijn knieën om de lantaarn uit te blazen.

In de plotseling teruggekeerde duisternis keek Perijn niets ziend rond. Lan leek weer te zijn verdwenen.

‘Ben jij...’ Egwene snikte verstikt. ‘We dachten dat jullie dood waren. We dachten dat jullie allemaal dood waren.’

‘Nog niet.’ In het zachte gefluister van de zwaardhand klonk een vleugje vermaak.

Handen raakten Perijn aan en vonden zijn boeien. Een mes sneed met een snelle ruk de touwen door en hij was vrij. Pijnlijke spieren lieten zich voelen toen hij ging zitten. Hij wreef over zijn polsen en tuurde naar de grijze vorm van Byar.

‘Heb je... Is hij...’

‘Nee,’ antwoordde Lans stem uit de duisternis, ‘Ik dood niet tenzij ik het wil. Maar hij zal voorlopig niemand lastigvallen. Houd op met vragen en pak een stel mantels. Veel tijd hebben we niet.’

Perijn kroop naar Byar toe. Het kostte veel moeite de man aan te raken en toen hij voelde hoe de borst van de Witmantel op en neer ging, trok hij haast zijn handen terug. Hij kreeg kippenvel toen hij zich dwong de witte mantel los te maken en weg te trekken. Ondanks hetgeen Lan had gezegd, kon hij zich voorstellen dat de man opeens zou opspringen. Haastig tastte hij rond tot hij zijn bijl voelde en kroop toen naar de andere schildwacht. Hij vond het aanvankelijk vreemd dat het hem nu niet hinderde deze bewusteloze man aan te raken, maar hij begreep het snel. Alle Witmantels haatten hem, maar dat was een menselijk gevoel. Byar voelde helemaal niets, behalve dat Perijn moest sterven; er lag geen haat in, helemaal geen gevoel.

Hij propte beide mantels onder zijn arm, draaide zich om – en paniek greep hem naar de keel. In het donker had hij opeens geen gevoel voor richting meer en wist hij niet hóe hij naar Lan en de anderen moest terugkeren. Zijn voeren kleefden aan de grond, bang te bewegen. Zonder zijn witte mantel werd zelfs de slappe gestalte van Byar door de nacht verborgen. Hij kon zich nergens op richten; elke kant kon hem direct het kamp invoeren.

‘Hier.’

Hij struikelde in de richting van waaruit Lans gefluister kwam tot handen hem tegenhielden. Egwene was een vage schaduw en Lans gezicht was een vlek; de rest van de zwaardhand leek er helemaal niet te zijn. Hij kon voelen dat ze hem aankeken en hij vroeg zich af of hij het moest uitleggen.

‘Doe de mantel om,’ zei Lan zacht. ‘Snel. Rol je eigen mantel op. Maak geen geluid, jullie zijn nog niet in veiligheid.’

Haastig gaf Perijn een van de mantels aan Egwene, opgelucht dat hij niet over zijn angst hoefde te vertellen. Hij rolde zijn eigen mantel tot een bundel, om mee te nemen, en zwaaide de witte mantel om zijn schouders. Hij voelde zijn huid kriebelen toen hij de mantel voelde, een angstige steek tussen zijn schouderbladen. Had hij Byars mantel om? Hij dacht dat hij de geur van de magere man haast kon ruiken.

Lan legde Egwenes hand in de zijne en Perijn greep met zijn vrije hand de bijl. Hij wilde maar dat de zwaardhand opschoot met hun ontsnapping, zodat hij zich niet meer met zijn wilde angstbeelden hoefde bezig te houden. Maar ze bleven gewoon staan, omringd door de tenten van de Kinderen, twee gestalten in witte mantels en een die je wel kon voelen maar niet kon zien.

‘Gauw,’ fluisterde Lan. ‘Heel gauw.’

Bliksem flitste door de nacht boven het kamp, zo dichtbij dat Perijn voelde dat elk haartje op zijn armen en hoofd rechtop ging staan terwijl de schicht de lucht doorkliefde. Net achter de tenten barstte de grond open van de inslag, die zich mengde met de slag in de lucht. Voor het licht verflauwde, trok Lan hen mee.

Bij hun eerste stap sneed een tweede flits door het zwart. De bliksem hagelde neer, zodat de nacht oplichtte alsof de duisternis steeds tussen het licht terugkwam. Donder roffelde wild; de ene slag ging rommelend over in de volgende, een aanhoudend, dreunend gegalm.

Door vrees bevangen paarden gilden, hun gehinnik onhoorbaar, behalve op die momenten dat de donder wegstierf. Mannen tuimelden hun tenten uit, sommigen in hun witte mantels en anderen slechts half gekleed, sommigen renden heen en weer en anderen stonden slechts verbijsterd stil.

Lan voerde hen hollend tussen de tenten door, Perijn vormde de achterhoede. Witmantels keken hen met schrikogen aan toen ze langskwamen. Enkelen schreeuwden hen iets toe, wat verloren ging in het gedonder, maar door hun witte mantels probeerde niemand hen tegen te houden. Tussen de tenten door, het kamp uit en de nacht in, en er was niemand die ook maar iets deed.

Perijn voelde de grond onder zijn voeten ongelijk worden en struiken sloegen tegen hem aan terwijl hij zich liet meetrekken. De bliksem flikkerde als bezeten en was verdwenen. Donder kaatste donker rond en rolde in de lucht voor hij wegstierf. Perijn keek om. Achter hem brandde een handvol vuren tussen de tenten. Enkele bliksemflitsen moesten daar zijn ingeslagen, of misschien hadden mannen in paniek hun lantaarns laten vallen. Er schreeuwden nog steeds mannen, iele stemmetjes in de nacht die trachtten de orde te herstellen en uit te zoeken wat er was gebeurd. Het land begon omhoog te lopen en ze lieten de tenten, de brandjes en het geschreeuw achter zich. Opeens trapte hij bijna op Egwenes hielen toen Lan bleef staan. Voor hen stonden drie paarden in het maanlicht.

Een schaduw bewoog en hij hoorde Moiraines stem, een en al ergernis. ‘Nynaeve is nog niet terug. Ik vrees dat die jongedame iets stoms heeft gedaan.’ Lan draaide zich snel om, alsof hij wilde terugkeren, maar een scherp ‘nee!’ van Moiraine hield hem tegen. Hij nam haar zijdelings op. Alleen zijn gezicht en handen waren zichtbaar, maar slechts als vage vlekken in de schaduw. Ze ging verder, op vriendelijker toon, maar even ferm. ‘Sommige dingen zijn belangrijker dan andere, je weet dat.’ De zwaardhand bewoog zich niet en haar stem verhardde zich. ‘Gedenk je eden, al’Lan Mandragoran, Heer van de Zeven Torens! Gedenk de eed van een Gekroonde Krijgsheer van de Malkieri!’

Perijn stond ervan te kijken. Was Lan dat allemaal? Egwene stond te mompelen, maar hij kon zijn ogen niet losrukken van het tafereel voor hem. Lan stond daar als een wolf van Vleks wolvenpak, een wolf die in het nauw was gebracht door de kleine Aes Sedai en die vergeefs probeerde aan zijn doem te ontsnappen.

Het verstilde moment werd verbroken door het gekraak van brekende takken in het bos. Met twee lange stappen was Lan tussen Moiraine en het geluid, terwijl het bleke maanlicht over zijn zwaard rimpelde. Op het gekraak en geknap van laag struikgewas volgden twee paarden, een ervan met een ruiter.

‘Bela!’ riep Egwene op hetzelfde moment dat Nynaeve op de rug van de merrie zei: ‘ik was bang dat ik jullie nooit meer terug zou vinden. Egwene! Licht zij dank, je bent in leven!’

Ze liet zich van Bela afglijden, maar toen ze op de Emondsvelders wilde afstormen, greep Lan haar arm. Ze bleef staan en keek naar hem op.

‘We moeten gaan, Lan,’ zei Moiraine. Ze klonk weer onverstoorbaar en de zwaardhand liet Nynaeve los.

Nynaeve wreef over haar arm terwijl ze zich naar Egwene haastte voor een omhelzing, maar Perijn dacht dat hij haar ook zacht hoorde lachen. Het verbaasde hem, omdat hij niet dacht dat het iets te maken had met haar blijdschap over hun weerzien.

‘Waar zijn Mart en Rhand?’ vroeg hij.

‘Elders,’ antwoordde Moiraine en Nynaeve mompelde iets wat Egwene naar adem deed snakken. Ook Perijn zette grote ogen op; hij had een deel van een wagenrijdersvloek opgevangen, en een grove ook. ‘Het Licht geve dat het goed met hen is,’ ging de Aes Sedai verder alsof ze niets had gehoord.

‘Het zal met geen van ons goed zijn,’ zei Lan, ‘als de Witmantels ons vinden. Trek jullie eigen mantel aan en stijg op.’

Perijn klom op het paard dat Nynaeve naast Bela had meegevoerd. Dat er geen zadel op zat, hinderde hem niet; thuis reed hij niet vaak, maar als dat wel gebeurde, was het vaker zonder dan met zadel. Hij had nog steeds de witte mantel hij zich, nu opgerold en aan zijn riem gebonden. De zwaardhand zei dat ze zo min mogelijk sporen voor de Witmantels moesten achterlaten. Perijn dacht nog steeds dat hij Byar kon ruiken.

Toen ze wegreden, ging de zwaardhand hen voor op zijn zwarte hengst. Perijn voelde hoe Vlek opnieuw zijn gedachten binnendrong. Ooit, op een dag. Meer een gevoel dan woorden, een zuchtende belofte van een voorbestemd weerzien, een afwachten van wat zou komen, een berusting in wat zou komen, dit alles overlapte elkaar. Hij probeerde te vragen wanneer en waarom, onhandig in zijn haast en plotselinge angst. Het spoor van de wolven werd zwakker, vervaagde. Op zijn onbesuisde vragen kwam telkens hetzelfde zwaarbeladen antwoord: ooit, op een dag. Het bleef in zijn geest rondspoken, lang nadat zijn besef van de wolven verdwenen was.

Lan zorgde ervoor dat ze langzaam maar gestaag naar het zuiden reden. De in duisternis gehulde wildernis – een en al golvende heuvels, struiken die waren verborgen tot ze vlak voor hen opdoemden en boomschaduwen die dik en zwart tegen de lucht afstaken – liet in ieder geval geen grote snelheid toe. Tweemaal verliet de zwaardhand hen om terug te rijden in de richting van de maansikkel. Mandarb en hij versmolten met de nacht achter hen. Beide keren kwam hij terug om te melden dat er geen achtervolgers te bekennen waren.

Egwene bleef vlak naast Nynaeve rijden. Af en toe dreef er wat zacht en opgewonden gepraat naar Perijn. De twee waren even opgetogen alsof ze weer thuis waren gekomen. Hij bleef aan de staart van hun kleine ruitergroep rijden. Soms draaide de Wijsheid zich om in haar zadel om naar hem te kijken en elke keer zwaaide hij even, alsof hij wilde zeggen dat alles met hem in orde was, maar hij bleef waar hij was. Hij had een heleboel om over na te denken, hoewel hij nog niets op een rijtje kon zetten. Wat nog zou komen. Wat kwam er nog meer?

Perijn dacht dat het vlak voor de dageraad was toen Moiraine eindelijk halt hield. Lan vond een lege bedding, waar hij een kampvuur in een oeverholte aanlegde.

Daar mochten ze zich eindelijk van hun witte mantels ontdoen. Die stopten ze in een gat dat vlak naast het vuur was gegraven. Net toen Perijn zijn witte mantel erin wilde gooien, viel zijn oog op de geborduurde gouden zon op de borst, met de twee gouden sterren eronder. Hij liet de mantel vallen alsof die hem had gestoken en terwijl hij zijn handen aan zijn eigen mantel afveegde, liep hij weg om zich van de anderen af te zonderen.

‘Zo,’ zei Egwene toen Lan het gat met aarde vulde, ‘wil iemand me misschien vertellen waar Rhand en Mart zijn?’

‘Ik geloof dat ze in Caemlin zijn,’ zei Moiraine zorgvuldig, ‘of op weg daarheen.’ Nynaeve gromde luid en minachtend, maar de Aes Sedai sprak verder of ze niet was onderbroken. ‘Als ze daar niet zijn, zal ik ze toch vinden. Dat beloof ik.’

Ze maakten een eenvoudig maal klaar van brood en kaas en dronken hete thee. Zelfs Egwenes geestdrift werd door haar vermoeidheid overwonnen. De Wijsheid pakte een zalfje uit haar tas voor de opgezette striemen op Egwenes polsen en nog een voor haar andere kneuzingen. Toen liep ze naar Perijn, aan de rand van het kampvuur, maar hij keek niet op.

Ze bleef hem zwijgend een tijdlang aankijken, zette toen haar tas naast zich neer en zei bruusk: ‘Doe je jas en je hemd uit, Perijn. Ik hoor dat een van de Witmantels jou niet mocht.’

Hij gehoorzaamde traag, nog steeds denkend aan Vleks boodschap, tot Nynaeve naar adem snakte. Geschrokken keek hij naar zijn eigen blote lijf. Het was bont en blauw; nieuwe paarse plekken bedekten oudere, die vervaagd waren tot allerlei tinten bruin en geel. Alleen zijn massieve spierlagen, die hij verworven had door de uren aan het smidsvuur van baas Lohan, hadden hem gebroken ribben bespaard. Omdat hij alleen aan de wolven had zitten denken, was het hem gelukt de pijn te vergeten, maar nu hij eraan werd herinnerd, keerde die duidelijk en maar al te graag terug. Onwillekeurig zuchtte hij diep en zijn op elkaar geklemde lippen hielden een kreun binnen.

‘Waarom had die man zo’n hekel aan jou?’ vroeg Nynaeve verbaasd.

Ik heb twee man gedood. Hardop zei hij: ‘ik weet het niet.’

Ze zocht in haar tas en hij kromp ineen toen ze een vettige zalf over zijn blauwe plekken smeerde. ‘Hondsdraf, zilverschoon en zonnewikkewortel,’ zei ze.

Het was tegelijk warm en koud. Hij rilde ervan, terwijl het zweet hem uitbrak, maar hij protesteerde niet. Hij had ervaring opgedaan met Nynaeves zalfjes en drankjes. Toen haar vingers het smeersel voorzichtig inwreven, verdwenen de hitte en kou en ze namen de pijn mee. De paarse plekken zwakten af tot bruin, de bruine en gele verbleekten, sommige verdwenen helemaal. Hij probeerde diep adem te halen; hij voelde amper nog iets.

‘Je kijkt verbaasd,’ zei Nynaeve. Ze keek zelf ook wat verbaasd en vreemd angstig. ‘De volgende keer ga je maar naar haar toe.’

‘Niet verbaasd,’ zei hij sussend, ‘gewoon blij.’ Soms werkten Nynaeves zalfjes snel en soms langzaam, maar ze werkten altijd. ‘Wat... wat is er met Rhand en Mart gebeurd?’

Nynaeve begon haar flesjes en potjes in haar tas terug te stoppen, ramde ze er stuk voor stuk in, alsof ze hen door een muur moest duwen. ‘Zij zegt dat het goed is met ze. Zij zegt dat we ze zullen vinden. Zij zegt in Caemlin. Zij zegt dat het te belangrijk voor ons is om ze niet te vinden, wat dat ook moge betekenen. Zij zegt een heleboel.’

Perijn grinnikte onwillekeurig. Wat er verder ook veranderd mocht zijn, de Wijsheid was nog steeds zichzelf en zij en de Aes Sedai waren nog steeds bepaald geen vriendinnen.

Opeens verstarde Nynaeve en staarde hem aan. Ze liet haar tas vallen en drukte met beide handen op zijn wangen en voorhoofd. Hij probeerde zich los te trekken, maar ze had zijn hoofd met beide handen vast en duwde met haar duimen zijn oogleden omhoog. Ze keek strak in zijn ogen en mompelde in zichzelf. Ondanks haar geringe lengte hield ze hem met gemak vast; het was nooit gemakkelijk aan Nynaeve te ontsnappen als ze dat niet wilde.

‘Ik begrijp het niet,’ zei ze eindelijk, liet hem los en ging op haar hurken voor hem zitten. ‘Als het geeloogkoorts was, zou je niet eens kunnen staan. Maar je hebt helemaal geen koorts en het wit van je ogen is niet eens geel. alleen de irissen.’

‘Geel?’ zei Moiraine, zodat Nynaeve en Perijn beiden opveerden. De Aes Sedai was geruisloos op hen toe gelopen, Egwene lag bij het vuur te slapen, zag Perijn, en had haar mantel om zich heen geslagen. Zijn eigen oogleden wilden ook dichtvallen.

‘Het is niets,’ zei hij, maar Moiraine legde haar hand onder zijn kin en duwde zijn gezicht omhoog, zodat ze hem in de ogen kon kijken zoals Nynaeve had gedaan. Hij rukte zich los en kreeg kippenvel. De twee vrouwen behandelden hem als een kind. ‘Ik zei dat het niets is.’

‘Dit viel niet te voorspellen.’ Moiraine sprak alsof ze hel tegen zichzelf had. Haar ogen leken naar iets achter hem te kijken. ‘Iets wat voorbestemd is om verweven te worden, of een verandering in het Patroon? En als het verandert, door wie? Het Rad weeft wat het Rad wil. Dat moet het zijn.’

‘Weet u wat het is?’ vroeg Nynaeve bedeesd en aarzelde toen. ‘Kunt u iets voor hem doen? Uw Heling?’ Haar verzoek om hulp, de erkenning dat zij niets kon doen, kostte haar de grootste moeite.

Perijn keek beide vrouwen woest aan. ‘Als jullie over mij gaan praten, praat dan tegen mij. Ik zit hier vlak voor jullie.’ Geen van beiden keek hem aan.

‘Heling?’ Moiraine glimlachte. ‘Heling kan hier niets aan verhelpen. Het is geen ziekte en het zal...’ Ze aarzelde kort. Toen wierp ze een blik op Perijn, een snelle blik die vele dingen betreurde. De blik was echter niet voor hem bedoeld en hij mopperde zuur toen ze zich tot Nynaeve wendde. ‘Ik wilde zeggen dat het hem niet zal schaden, maar wie kan zeggen hoe het einde zal zijn? Ik weet wel dat het hem niet rechtstreeks zal schaden.’

Nynaeve stond op, klopte haar rokken af en stelde zich vierkant voor de Aes Sedai op om haar recht in de ogen te kijken. ‘Dat is niet goed genoeg. Als er iets verkeerds...’

‘Wat is, is. Wat reeds is verweven, kan niet worden gewijzigd.’ Moiraine wendde zich opeens af. ‘We moeten slapen nu we dat kunnen en in het eerste ochtendlicht vertrekken. Als de hand van de Duistere te sterk wordt... We moeten zo snel mogelijk naar Caemlin.’

Nynaeve greep boos haar tas en liep weg voor Perijn iets kon zeggen. Hij wilde een vloek grommen, maar een gedachte trof hem als de bliksem en hij staarde verbijsterd voor zich uit. Moiraine wist het.

De Aes Sedai wist van de wolven. En zij dacht dat de Duistere het kon veroorzaken. Een huivering trok door hem heen. Haastig schoot hij weer in zijn hemd, stopte het onhandig in zijn broek en trok zijn jas en mantel aan. De kleren hielpen niet veel; hij voelde zich koud tot op zijn hotten, zijn merg was net bevroren pap.

Lan liet zich met gekruiste benen op de grond neervallen en schoof zijn mantel terug. Perijn was daar blij om. Het was niet prettig om naar de zwaardhand te kijken en hem maar half te zien.

Lang staarden ze elkaar alleen maar aan. De harde vlakken op het gezicht van de zwaardhand zeiden hem niets, maar in zijn ogen las Perijn... iets. Medeleven? Nieuwsgierigheid? Allebei?

‘Weet u het?’ zei hij en Lan knikte.

‘Ik weet iets, niet alles. Heeft het jou gewoon overvallen of heb je een gids ontmoet, een tussenpersoon?’

‘Er was een man,’ zei Perijn langzaam. Hij weet het, maar denkt hij hetzelfde als Moiraine? ‘Hij zei dat hij Elyas heette, Elyas Machera.’

Lan haalde diep adem en Perijn keek hem scherp aan. ‘Kent u hem?’

‘Ik heb hem gekend. Hij heeft me veel geleerd, over de Verwording en over dit.’ Lan raakte zijn zwaard aan. ‘Hij was een zwaardhand, voordat... voor wat er gebeurde. De Rode Ajah...’ Hij keek opzij naar Moiraine, die bij het vuur lag.

Het was voor het eerst, voor zover Perijn het zich kon herinneren, dat de zwaardhand onzeker was. In Shadar Logoth was Lan zeker en sterk geweest, en ook toen hij tegenover Schimmen en Trolloks stond. Hij was op dit moment niet bang – daar was Perijn van overtuigd – maar eerder behoedzaam, alsof hij te veel kon zeggen. Alsof wat hij zei gevaarlijk kon zijn.

‘Ik heb van de Rode Ajah gehoord,’ vertelde hij Lan.

‘En ongetwijfeld is het meeste daarvan onjuist. Zie je, er zijn... groeperingen binnen Tar Valon. Sommige bestrijden de Duistere op de ene manier, sommige op een andere manier. Het doel is hetzelfde, maar de verschillen... de verschillen kunnen betekenen dat er levens veranderen... of eindigen. De levens van mensen of naties. Maakt hij het goed. Elyas?’

‘Ik denk het wel. De Witmantels zeggen dat ze hem hebben gedood, maar Vlek...’ Perijn keek de zwaardhand onzeker aan. ‘Ik weet het niet.’ Lan leek met tegenzin te aanvaarden dat hij het niet wist en dat sterkte hem om verder te praten. ‘Dat praten met wolven. Moiraine schijnt te denken dat het iets is van... iets is van de Duistere. Dat is het niet, hè?’ Hij wilde gewoon niet geloven dat Elyas een Duistervriend was.

Maar Lan aarzelde en het zweet begon over Perijns voorhoofd te lopen, koude druppels die door de nacht nog kouder werden. Ze gleden over zijn wangen toen de zwaardhand eindelijk antwoord gaf.

‘Niet op zichzelf, nee. Sommigen geloven van wel, maar zij hebben het verkeerd; het was al oud en verloren gegaan voor de Duistere werd gevonden. Maar hoe staat het hier met het toeval, smid? Soms heeft het Patroon iets willekeurigs – in onze ogen tenminste – maar hoe groot is de kans dat je een man tegenkomt die jou hierin kan leiden en dat jij iemand bent die zijn leiding kan volgen? Het Patroon is een Groot Web aan het vormen, dat sommigen het Weefsel der Eeuwen noemen en jullie drieën staan in het middelpunt ervan. Ik denk niet dat er in jullie levens nog veel toeval is overgebleven. Zijn jullie dan uitverkoren? En als dat zo is, door het Licht of door de Schaduw?’

‘De Duistere kan ons niet aanraken tenzij we hem noemen.’ Meteen dacht Perijn aan de dromen met Ba’alzamon, de dromen die meer waren dan dromen. Hij wiste het zweet van zijn gezicht. ‘Dat kan hij niet.’

‘Keiharde koppigheid,’ peinsde de zwaardhand. ‘Misschien zo koppig dat jullie jezelf uiteindelijk zullen redden. Denk aan de tijden waarin we leven, smid. Denk aan wat Moiraine Sedai je heeft verteld. In deze tijden blijken vele zaken te vervluchtigen of in stukken te breken. Oude grenzen verzwakken, oude muren vergruizen. De grenzen tussen wat is en wat was, tussen wat is en wat zal komen.’ Zijn stem werd grimmig. ‘De kerkermuren van de Duistere. Dit zou het eind van een Eeuw kunnen zijn. We zouden de geboorte van een nieuwe Eeuw kunnen meemaken voor we sterven. Of misschien is dit het eind der Eeuwen, het eind van de tijd zelf. Het einde van de wereld.’ Opeens grijnsde hij, maar zijn grijns was woest; zijn ogen schitterden opgewekt, een lach aan de voet van de galg. ‘Maar daar hoeven wij ons geen zorgen over te maken, nietwaar smid? Wij zullen de Schaduw bestrijden zolang we ademen, en als die ons onder de voet loopt, gaan we bijtend en klauwend ten onder. Jullie uit Tweewater zijn te koppig om je over te geven. Maak je geen zorgen dat de Duistere zich in je leven heeft gemengd. Je bent nu weer onder vrienden. Bedenk, het Rad weeft wat het Rad wil, en zelfs de Duistere kan dat niet veranderen, niet zolang Moiraine over je waakt. Maar je vrienden kunnen we maar beter heel snel vinden.’

‘Wat bedoelt u?’

‘Zij hebben geen Aes Sedai die de Ware Bron kan aanraken om hen te beschermen. Misschien zijn de muren al zo verzwakt, smid, dat de Duistere zelf gebeurtenissen kan beïnvloeden. Niet vrijelijk, anders zou het al afgelopen zijn met ons, maar misschien kleine verschuivingen in de draden. Een toevallige keuze van een ander pad, een toevallige ontmoeting, een toevallig woord, of iets anders wat toevallig lijkt, en ze kunnen zo diep in de Schaduw verkeren dat zelfs Moiraine hen niet kan terughalen.’

‘Nou, dan moeten we ze vinden,’ zei Perijn, en de zwaardhand lachte grommend. ‘Wat heb ik allemaal gezegd? Ga slapen, smid.’ Lans mantel zwaaide weer om hem heen toen hij opstond. In het zwakke licht van de maan leek hij bijna een deel van de schaduwen achter hem. ‘We hebben nog enkele zware dagen te gaan voordat we Caemlin bereiken. Laten we hopen dat we hen daar vinden.’ ‘Maar Moiraine... ze kan hen overal vinden, toch? Ze zegt dat ze dat kan.’ ‘Maar kan ze hen op tijd vinden? Als de Duistere sterk genoeg is om iets te doen, hebben we weinig tijd meer. Bid dat we hen in Caemlin vinden, smid, of we zijn allemaal verloren.’

39

Het weven van het Web

Rhand keek neer op de menigte, vanuit het hoge raam van zijn kamer in De Koninginnezegen. De mensen holden schreeuwend door de straat en stroomden allemaal in dezelfde richting, zwaaiend met wimpels en vlaggen waarop een staande leeuw duizenden rode velden bewaakte. Caemliners en buitenmensen holden eendrachtig ergens heen en voor de verandering leek niemand andermans hoofd te willen inslaan. Misschien was er vandaag maar een partij.

Hij keerde zich grijnzend van het raam af. Afgezien van de dag waarop Egwene en Perijn naar binnen zouden lopen, levend en lachend over wat ze hadden gezien, was dit de dag waarnaar hij het meest had uitgezien.

‘Ga je mee?’ vroeg hij opnieuw.

Mart keek hem broeierig aan; hij lag opgerold in zijn bed. ‘Neem die Trollokvriend van je maar mee.’

‘Bloed en as, Mart. Hij is geen Trollok. Je bent weer eens bloed koppig. Hoe vaak wil je hier nog ruzie over maken? Licht, het lijkt wel of je nooit van Ogier hebt gehoord.’

‘Ik heb nooit gehoord dat ze op Trolloks lijken.’ Mart drukte zijn gezicht in het kussen en rolde zich verder op.

‘Bloedkoppig,’ mopperde Rhand. ‘Hoe lang blijf je je hier verstoppen? Ik blijf je eten niet al die trappen op slepen. En een bad kun je ook wel gebruiken.’ Mart schoof op het bed rond alsof hij zich nog dieper in wilde graven. Rhand zuchtte en liep toen naar de deur.

‘Laatste kans om samen te gaan. Mart. Ik ga nu weg.’ Hij deed langzaam de deur dicht en hoopte dat Mart van mening zou veranderen, maar zijn vriend bewoog niet. De deur klikte dicht.

In de gang zocht hij steun tegen de deurpost. Baas Gil had gezegd dat er twee straten verder een oude vrouw was, moeder Grub, die kruiden en smeerseltjes verkocht, als vroedvrouw optrad, de zieken verzorgde en de toekomst voorspelde. Het klonk een beetje alsof ze een Wijsheid was. Mart had Nynaeve nodig, of misschien Moiraine, maar moeder Grub was alles wat hij had. Maar haar naar De Koninginnezegen brengen – als ze al wilde komen – kon het verkeerde soort aandacht trekken, dat gold zowel voor haar als voor Mart en hem. Kruidendokters en haaghelers hielden zich momenteel koest in Caemlin; er gingen allerlei praatjes rond over degenen die zich met helen of voorspellen bezighielden, iedere nacht werd de Drakentand op talloze deuren gekrast, soms zelfs overdag. Als de kreet ‘Duistervriend’ klonk, waren de mensen geneigd te vergeten wie hen van hun koorts hadden genezen of hun kiespijn hadden laten verdwijnen. Zo was de sfeer in de stad.

Niet dat Mart echt ziek was. Hij at alles wat Rhand uit de keuken meebracht – maar hij wilde niets van een ander aanpakken – en hij klaagde nooit over pijn of koorts. Hij weigerde enkel de kamer uit te komen. Maar Rhand wist zeker dat het vandaag anders zou zijn. Hij verschikte zijn mantel en verschoof zijn zwaardgordel, zodat het zwaard met de rode stof meer door zijn mantel werd bedekt.

Onder aan de trap kwam hij baas Gil tegen, die net naar boven wilde gaan. ‘Er is iemand in de stad die jou loopt te zoeken.’ mompelde de herbergier langs zijn pijp. Hoop golfde in Rhand op. ‘Vraagt naar jou en die vrienden van je, met naam en al. Jullie jongens, tenminste. Lijkt erop dat hij jullie drieën het liefst wil vinden.’

Hoop ging over in zorg. ‘Wie?’ vroeg Rhand. Hij kon het nog steeds niet laten telkens de gang in te kijken. Op baas Gil en hem na was de gang verlaten, van de uitgang op de steeg tot de deur naar de gelagkamer.

‘Weet zijn naam niet. Heb net over hem gehoord. Uiteindelijk hoor ik vrijwel alles in Caemlin. Bedelaar.’ De herbergier gromde. ‘Half gek, hoor ik. Zelfs dan kan hij best de koninginnegave bij het paleis gaan vragen, zelfs nu alles zo moeilijk is. Op hoogtijdagen deelt de koningin die hoogstpersoonlijk uit en er wordt nooit iemand zonder reden weggestuurd. In Caemlin hoeft niemand te bedelen. Zelfs een man die gezocht wordt, kan niet in de ijzers worden geslagen terwijl hij de koninginnegave vraagt.’

‘Een Duistervriend?’ vroeg Rhand schoorvoetend. Als de Duistervrienden onze namen kennen...

‘Jouw hoofd barst van de Duistervrienden, jongeman. Zeker, ze zijn er, maar dat die Witmantels iedereen maar opporren, is nog geen reden om te denken dat de stad er vol mee zit. Weet je wat voor gerucht er nou weer door die idioten wordt verspreid? “Vreemde gestalten.” Zou je niet geloven, hè. Vreemde gestalten die ’s nachts buiten de stad rondsluipen.’ De herbergier grinnikte tot zijn buik ervan schudde.

Rhand was niet in de stemming om te lachen. Hijam Kins had het over vreemde gestalten gehad, en er was heel zeker een Schim geweest in dat dorp. ‘Wat voor gestalten?’

‘Wat voor? Ik weet het niet. Vreemde gestalten. Trolloks, waarschijnlijk. De Schaduwman. Lews Therin Verwantslachter zelf, vijftig voet lang, die terugkomt. Wat voor soort gestalten denk je dat mensen zich verbeelden nu het idee in hun kop zit? Daar hoeven we ons geen zorgen over te maken.’ Baas Gil nam hem even op. ‘Je gaat uit, hè? Nou, ik kan niet zeggen dat ik er veel om geef, zelfs vandaag niet, maar er is hier bijna niemand meer, behalve ik. Je vriend gaat niet mee?’

‘Mart voelt zich niet lekker. Misschien later.’

‘Nou. laat hem dan maar liggen. Maar kijk goed uit. Ook vandaag zijn de trouwe onderdanen van de koningin in de minderheid. Het Licht hale de dag dat ik dat nog mee moet maken. Je kunt het beste door de steeg weggaan. Aan de andere kant van de straat zitten twee van die Lichtverlaten verraders naar mijn herberg te loeren. Zij weten waar ik sta. bij het Licht.’

Rhand stak zijn hoofd naar buiten en keek beide kanten op voor hij de steeg in glipte. Een grote sterke kerel die baas Gil had ingehuurd, leunde bij het begin van de steeg op zijn lans en keek ogenschijnlijk zonder belangstelling naar de mensen die langs hem heen holden. Het was maar schijn, wist Rhand. De man – hij heette Langwin – zag alles vanonder zijn zware oogleden en ondanks zijn forse omvang kon hij zich als een kat bewegen. Hij vond ook dat koningin Morgase het vleesgeworden Licht was, of tenminste bijna. Er stond een tiental van deze mannen rond De Koninginnezegen.

Langwins oor bewoog toen Rhand door de steeg liep, maar hij bleef ongeïnteresseerd de straat inkijken. Rhand wist dat de man hem had gehoord.

‘Zorg vandaag dat je ogen in je achterhoofd hebt, man.’ Langwins stem klonk als grind in een pan. ‘Als er opstootjes komen, zou het handig zijn als je hier bent en niet ergens op straat ligt met een mes in je rug.’

Rhand wierp een blik op de vierkante man, maar hij was niet echt verbaasd. Hij had steeds geprobeerd het zwaard uit het zicht te houden, maar dit was niet de eerste keer dat een van de mannen van baas Gil aannam dat hij zijn mannetje wist te staan. Langwin keek niet om. De taak van de man was de herberg te bewaken, en dat deed hij.

Rhand schoof het zwaard een beetje verder onder zijn mantel en voegde zich in de stroom mensen. Hij zag de twee mannen die de herbergier had genoemd.

Ze stonden op omgekeerde tonnen aan de overkant van de herberg, zodat ze over de mensen heen konden kijken. Hij dacht niet dat ze hem uit de steeg hadden zien komen. Ze maakten geen geheim van hun loyaliteit. Ze hadden niet alleen hun zwaarden gewikkeld in wit met rood, maar droegen ook witte armbanden en witte pluimen op hun hoofddeksels.

Het had niet lang geduurd of hij had geleerd dat rode wikkels om een zwaard, of een rode armband of pluim, steun betekenden voor koningin Morgase. Wit gaf aan dat de band van de koningin met de Aes Sedai en Tar Valon de oorzaak was van alles war fout was gegaan. Voor het weer en de mislukte oogst. Misschien zelfs voor de valse Draak.

Hij wilde niet betrokken raken bij de politiek van Caemlin. Maar daar was het nu te laat voor. Niet alleen omdat hij al gekozen had – door toeval, maar het was gebeurd. De toestand in de stad was zo dat niemand zich nog afzijdig kon houden. Zelfs mensen van buiten droegen pluimen en armbanden of hadden hun zwaard omwikkeld, en er waren er meer die wit droegen dan rood. Misschien dachten sommigen helemaal niet zo, maar ze waren ver van huis en momenteel overheerste die mening in Caemlin. Mannen die de koningin steunden, gingen omwille van hun eigen veiligheid in groepen de straat op, als ze al uitgingen.

Maar vandaag was het anders. Oppervlakkig gezien dan. Vandaag vierde Caemlin een overwinning van het Licht op de Schaduw. Vandaag werd de valse Draak de stad binnengereden om aan de koningin te worden getoond voordat hij naar het noorden, naar Tar Valon, zou worden gebracht.

Niemand had het daar echter over. Niemand dan een Aes Sedai kon een man bedwingen die echt de Ene Kracht kon geleiden, natuurlijk niet, maar daarover wilde niemand praten. Het licht had de Schaduw verslagen en soldaten van Andor waren in het heetst van de strijd geweest. Voor vandaag was dat het enige dat telde. Voor vandaag kon al het andere even vergeten worden.

Zou dat kunnen? vroeg Rhand zich af. De menigte holde voort, zingend en lachend, vlaggen zwaaiend, maar de mannen van de rode partij bleven in groepjes van tien of twintig bij elkaar, en er waren geen vrouwen of kinderen onder hen. Tegenover elke man die trouw was aan de koningin, stonden er minstens tien die wit droegen. Niet voor het eerst wenste hij dat de witte stof goedkoper was geweest. Maar zou baas Gil hen hebben geholpen als hij met wit was binnengestapt?

De menigte was zo groot dat men onvermijdelijk tegen elkaar aan botste.

Zelfs Witmantels genoten vandaag in de drukte niet van een lege ruimte om hen heen. Terwijl Rhand zich door de menigte liet meesleuren naar de Binnenstad, besefte hij dat niet alle vijandigheid werd onderdrukt. Hij zag hoe iemand zo hard tegen een van enkele Kinderen van het Licht opliep, dat deze bijna viel. De Witmantel kon nog net zijn evenwicht bewaren en wilde de man kwaad uitschelden, toen een ander tegen hem aanliep en hem opzettelijk een duw gaf. Voor de zaak uit de hand kon lopen, trokken twee metgezellen hem naar de kant van de straat, waar ze in een deuropening even konden schuilen. Op de gezichten van het drietal streed woede met ongeloof. De menigte stroomde verder alsof niemand iets had gemerkt en misschien was dat ook wel zo.

Niemand zou zoiets twee dagen eerder hebben gedurfd. Sterker nog, bedacht Rhand, de twee mannen die opzettelijk tegen de Witmantel waren opgebotst, droegen witte pluimen op hun hoeden, iedereen nam aan dat de Witmantels diegenen steunden die tegen de koningin en haar Aes Sedai-raadgeefster waren, maar dat leek nu niet uit te maken. Mannen deden dingen waarvan ze nooit eerder hadden gedroomd. Vandaag een Witmantel pesten, morgen misschien in opstand komen tegen een koningin? Opeens wenste hij dat er wat meer mannen met rood in zijn buurt waren; de tartende witte pluimen en armbanden maakten dat hij zich opeens heel erg alleen voelde.

De Witmantels zagen dat hij naar hen keek en staarden terug alsof ze hem wilden uitdagen. Hij liet zich meevoeren door een zingende golf in de menigte en verloor hen uit het zicht, terwijl hij hard meezong.

‘Voorwaarts de Leeuw,

voorwaarts de Leeuw,

de Witte Leeuw wint de slag.

Trotseer de Schaduw,

voorwaarts de Leeuw,

voorwaarts, in triomf, voor Andor.’

Door welke straten men de valse Draak Caemlin zou binnenbrengen, was alom bekend. Die straten waren afgezet door lange rijen gardisten en piekeniers in rode jassen. Vlak achter hen pakten de mensen zich samen, schouder aan schouder, ze zaten zelfs in vensters en op de daken. Rhand baande zich een weg naar de Binnenstad en probeerde zo dicht mogelijk bij het paleis te komen. Hij vlaste erop om te zien hoe Logain voor de koningin gevoerd zou worden. Om de valse Draak en een koningin te zien, tegelijk... dat was iets waar hij thuis in Tweewater nooit van had durven dromen.

De Binnenstad was gebouwd op heuvels en veel bouwwerken van de Ogier stonden er nog. Waar de straten van de Nieuwe Stad in een wild patroon bijna elke richting uit liepen, volgden ze hier de bochten van de heuvels, alsof ze een natuurlijk deel van de wereld waren. Vloeiende hellingen en dalen boden bij iedere bocht een prachtig vergezicht. De parken konden vanuit elke hoek worden bekeken, zelfs van boven, waar hun wandelpaden en beeldhouwwerken patronen vormden die een lust voor het oog waren, ook al was er nauwelijks iets groens te zien. Onverwacht opdoemende torens en betegelde muren glinsterden in het zonlicht in honderden wisselende kleuren. Er waren plotselinge hoogten waar men over de hele stad kon uitkijken naar de glooiende vlakten en wouden erachter. Alles was prachtig, maar de menigte voerde hem mee voordat hij de kans kreeg het echt in zich op te nemen. En al die bochtige straten maakten het onmogelijk van het uitzicht te genieten.

Opeens werd hij om een bocht geduwd en daar was het paleis. Hoewel de straten de natuurlijke omtrekken van het land volgden, waren ze ook zo aangelegd dat ze hiernaartoe cirkelden. Het paleis leek een verhaal van een speelman, met bleke torenspitsen, gouden koepels en fraai bewerkte stenen bogen, en op ieder hoog punt wapperde de banier van Andor. Het vormde het hoogtepunt waarvoor elk vergezicht ontworpen leek te zijn. Het gebouw leek wel gebeeldhouwd te zijn door een kunstenaar.

Zijn eerste blik maakte hem al duidelijk dat hij niet dichterbij kon komen. Niemand werd dicht bij het paleis toegelaten. De koninginnegarde stond tien rijen dik voor de paleispoorten. Boven op de witte muren, op hoge balkons en torens, stonden nog meer gardisten stram in de houding, allemaal met hun bogen even schuin over hun borstkuras. Ook zij leken zo uit een verhaal te zijn gestapt; een erewacht, maar Rhand dacht niet dat zij er voor dat doel waren neergezet. De rumoerige menigte langs de straten vormde een zee van wit omwikkelde zwaarden, witte armbanden en witte pluimen. Slechts hier en daar werd het wit van die menigte onderbroken door een rood groepje. De gardisten in hun rode uniformen leken slechts een dunne muur tegen al dat wit.

Hij gaf zijn pogingen om nog dichter bij het paleis te komen op en zocht een plekje waar hij zijn lengte kon benutten. Hij hoefde niet vooraan te staan om alles te kunnen zien. De mensen verschoven voortdurend, ze persten zich naar voren of haastten zich naar een betere plek. Na een van die verschuivingen stonden er opeens nog maar drie mensen tussen hem en de vrijgehouden straat en ze waren allemaal kleiner dan bij, zelfs de piekeniers. Bijna iedereen was kleiner. Van beide kanten drongen mensen tegen hem aan, bezweet door de druk van zoveel lichamen. Degenen achter hem mopperden dat ze niets konden zien en probeerden langs hem te dringen. Hij maakte zich breed en vormde met de mensen naast hem een ondoordringbare muur. Hij was tevreden. Als de valse Draak langskwam, stond hij zo dicht bij de straat dat hij het gezicht van de man heel goed zou kunnen zien.

Aan de overkant van de straat, in de richting van de poorten naar de Nieuwe Stad, trok er bij een bocht een rimpeling door de dicht opeengepakte menigte. De mensen lieten iets passeren, maar het was niet als de open ruimte die de Witmantels op andere dagen om zich heen schiepen. Deze mensen deinsden achteruit, met geschokte blikken die grimassen van afkeer werden. Ze duwden zich uit de weg, wendden hun gezichten af van wat het ook was, maar bleven vanuit hun ooghoeken kijken tot het voorbij was.

Anderen rond hem zagen de opschudding ook. Omdat ze zich helemaal op de komst van de Draak hadden ingesteld, maar nu alleen maar konden wachten, vonden de mensen alles de moeite van het bespreken waard. Hij hoorde veronderstellingen die uiteenliepen van een Aes Sedai tot Logain zelf, en enkele grovere suggesties die de mannen ruw gelach ontlokte en de vrouwen afkeurend gesnuif. De rimpeling slingerde zich door de menigte, kwam steeds dichter bij de open ruimte tussen de rijen piekeniers. Niemand leek de doorgang te weigeren aan wat erlangs wilde, zelfs niet als dat inhield dat men zijn goede plekje verloor als de menigte de ruimte weer vulde nadat het was gepasseerd. Ten slotte, bijna recht tegenover Rhand, puilde de menigte de straat op. De mensen drongen daarbij de rood geklede piekeniers opzij. Die hadden de grootste moeite om de mensen terug te duwen tot de massa uiteen week. De gebogen gestalte die aarzelend tevoorschijn kwam, zag er meer uit als een baal vodden dan een man. Rhand hoorde een gemompel van afkeer om zich heen.

De voddige man bleef aan de overkant staan. Zijn kap, gescheurd en stijf van het vuil, zwaaide heen en weer alsof hij naar iets zocht of luisterde. Opeens slaakte hij een onverstaanbare kreet en stak hij een smerige klauwhand uit, die recht naar Rhand wees. Onmiddellijk begon hij als een luis de straat over te springen.

De bedelaar. Welk duister toeval deze man ook had geleid om hem zomaar te kunnen vinden, Rhand wist opeens zeker dat hij niet tegenover hem wilde staan, Duistervriend of niet. Hij kon de ogen van de bedelaar als vettig water op zijn huid voelen. Hij wilde absoluut niet dat die man in zijn buurt kwam, niet hier, waar hij werd omringd door mensen die al op het randje van een geweldsuitbarsting stonden. Dezelfde stemmen die hadden gelachen, scholden op hem toen hij zich naar achteren werkte, weg van de straat.

Hij haastte zich, in de wetenschap dat de opeengepakte massa, waar hij doorheen moest schuiven en wringen, voor de smerige kerel uit de weg zou gaan. Hij worstelde zich door de menigte en toen hij er opeens uit was, viel hij bijna. Met zijn armen zwaaiend om zijn evenwicht te bewaren, zette hij het struikelend op een rennen. De mensen wezen naar hem; hij was de enige die niet de andere kant opduwde, en hij holde nog ook. Geschreeuw achtervolgde hem. Zijn mantel fladderde achter hem aan, waardoor het in rood gewikkelde zwaard te zien was. Toen hij dat besefte, rende hij sneller. Een enkele weghollende volgeling van de koningin kon heel goed de vonk zijn die deze witte menigte veranderde in een moordlustige massa, zelfs vandaag. Hij rende en liet zijn lange benen hem zo ver mogelijk over het plaveisel wegvoeren. Pas toen hij het geschreeuw ver achter zich had gelaten, gunde hij zich even rust en leunde hijgend tegen een muur.

Hij wist niet waar hij was, behalve dat hij nog steeds in de Binnenstad was. Hij wist niet meer hoeveel hoeken hij was omgeslagen, hoeveel bochten hij was doorgerend in al die rondlopende straten. Klaar om verder te hollen keek hij om in de richting waaruit hij was gekomen. In de straat liep slechts één persoon, een vrouw met een mand, die kalm doorstapte. De hele stad leek te zijn uitgelopen om een glimp van de valse Draak op te vangen. Hij kan me onmogelijk hebben gevolgd. Ik moet hem achter me hebben gelaten.

De bedelaar zou het niet opgeven, dat wist hij zeker, hoewel hij niet kon zeggen waarom. Die voddige gestalte zou zich op dit moment een weg door de massa banen, zoekend, en als Rhand terugliep om Logain te zien, zou hij de kans lopen hem tegen te komen. Heel even dacht hij erover om terug te gaan naar De Koninginnezegen, maar hij wist heel goed dat hij nooit een tweede kans zou krijgen om een koningin te zien, en hij hoopte dat hij nooit meer een kans zou krijgen om een blik te werpen op de valse Draak. Het leek hem laf zich te verbergen nadat hij was verjaagd door een kromme bedelaar, ook al was die mogelijk een Duistervriend.

Hij keek nadenkend rond. Bij de aanleg van de Binnenstad waren de gebouwen laag gehouden, als er al bebouwing was, zodat iemand die op een bepaalde plek stond, zonder obstakels rond kon kijken en van het uitzicht kon genieten. Er moesten plaatsen zijn waar hij de stoet met de valse Draak kon zien. Zelfs als hij de koningin niet kon zien, kon hij wel naar Logain kijken.

Ineens vastbesloten begaf hij zich op weg.

In het volgende uur vond hij verschillende van die plekken, maar van de eerste tot de laatste stonden ze al schouder aan schouder volgepakt met mensen die de drukte langs de straten van de stoet wilden vermijden. Ze vormden een stevige muur van witte pluimen en armbanden. Nergens rood. Terwijl hij eraan dacht wat een dergelijke menigte zou doen als zijn zwaard gezien werd, liep hij voorzichtig en snel verder.

Geschreeuw dreef omhoog uit de Nieuwe Stad, geroep en het geschetter van trompetten, het krijgshaftig geroffel van trommen. Logain en zijn bewakers waren al in Caemlin, reeds op weg naar het paleis.

Ontmoedigd trok hij door de drukte, nog halfhartig hopend op een plek waar hij Logain kon zien. Zijn oog viel op een helling zonder gebouwen, die langs de straat oprees. In een gewoon voorjaar zou de helling een weelde van gras en bloemen vertonen, maar nu was ze tot aan de hoge muur op de top geheel dorbruin. Boven die muur waren boomkruinen te zien.

Dit gedeelte van de straat was niet ontworpen voor een groots uitzicht, maar vlak voor hem, boven de boomtoppen, kon hij enkele torenspitsen van het paleis zien, die allemaal getooid waren met de wapperende vlaggen van de Witte Leeuw. Hij wist niet hoe de straat precies verder liep, voorbij de heuvel voor hem, maar opeens kreeg hij een ingeving over die muur boven op de heuvel.

De trommels en trompetten naderden, het geschreeuw werd luider. Haastig klauterde hij naar de top. De helling was niet bedoeld om beklommen te worden, maar hij boorde zijn laarspunten in de dode grond en trok zich aan de kale struiken omhoog. Zwaar hijgend, zowel door zijn gretigheid als door de inspanning, klom hij de laatste passen tot de muur. Die rees boven hem op, zeker tweemaal zo hoog als hij. De lucht donderde van het getrommel en schalde van het geschetter.

De buitenkant van de muur was vrijwel in de natuurlijke staat van de steen gelaten; de geweldige blokken pasten zo goed op elkaar dat de naden bijna onzichtbaar waren; de stenen waren zo ruw dat de muur bijna een natuurlijke rotswand leek. Rhand grijnsde. De rotswanden net achter de Zandheuvels waren hoger en zelfs Perijn had die beklommen. Zijn handen zochten uitsteeksels, zijn laarzen vonden richels. De trommen joegen hem omhoog. Die stoet zou het niet winnen. Hij zou boven zijn voordat de stoet bij het paleis zou zijn. In zijn haast verwondden de stenen zijn handen en schaafde hij ondanks zijn broek zijn knieën, maar hij sloeg zijn armen over de rand en trok zich met een triomfantelijk gevoel op. Haastig draaide hij zich om, zodat hij op de vlakke, smalle bovenkant van de muur kon zitten. De bebladerde takken van een enorme boom staken boven zijn hoofd uit, maar daar dacht hij verder niet over na. Hij keek over de daken heen en had een volmaakt uitzicht. Hij boog zich een heel klein beetje naar voren en kon de paleispoort zien, met de opgestelde koninginnegarde en de wachtende menigte. Wachtend. Hun geschreeuw werd overstemd door de donderende trommels en schetterende trompetten, maar ze stonden nog te wachten. Hij grijnsde. Ik heb gewonnen.

Op het moment dat hij het zich gemakkelijk maakte, rondde de kop van de stoet de laatste bocht voor het paleis. Twintig rijen trompetters kwamen eerst en spleten de lucht met hun schallende triomfstoten, een overwinningsfanfare. Achter hen roffelden even zoveel trommelslagers. Toen volgden de vlaggen van Caemlin, witte leeuwen op rood, gedragen door mannen te paard, gevolgd door de soldaten van Caemlin; vele gelederen ruiters, in glimmende harnassen, met fier geheven lansen en bloedrode, wapperende vaandels. Driedubbele rijen piekeniers en boogschutters liepen aan weerszijden, en het bleef maar doorgaan toen de ruiters tussen de wachtende gardisten door reden en de paleispoorten binnentrokken.

Het laatste voetvolk rondde de bocht en achter hen volgde een geweldige wagen. Zestien paarden trokken hem, in spannen van vier. Midden op de platte wagenvloer stond een grote kooi van ijzeren staven en bij iedere hoek zaten twee vrouwen die de kooi ingespannen in het oog hielden, alsof de stoet en de menigte niet bestonden. Dat moesten Aes Sedai zijn. Tussen de wagen en het voetvolk, en aan weerszijden, reed een tiental zwaardhanden; hun mantels vertoonden een werveling van kleuren die het oog verwarde. De Aes Sedai mochten de menigte negeren, maar de zwaardhanden keken scherp rond, alsof zij de enige bewakers waren.

Ondanks dit alles was het de man in de kooi die Rhands ogen trok en zijn aandacht vasthield. Hij was te veraf en kon Logains gezicht niet onderscheiden, zoals hij eigenlijk had gewild, maar opeens vond hij dat hij zo dichtbij was als hij wilde zijn. De valse Draak was een lange man, met lang, donker krullend haar dat tot op zijn brede schouders hing. Hij hield zichzelf in de deinende wagen overeind door de tralies boven zijn hoofd met een hand vast te houden. Zijn kleren leken gewoon, een mantel, jas en kniebroek die in geen enkel boerendorp zouden misstaan. Maar zoals hij ze droeg. Zoals hij zich vasthield. Logain was in elke duim van zijn gestalte een koning. De kooi had er net zo goed niet hoeven zijn. Hij hield zich kaarsrecht, zijn hoofd hoog geheven, en hij keek naar de menigte alsof die er was om hem eer te bewijzen. Waar zijn blikken vielen, werden de mensen stil en staarden vol ontzag terug. Als Logains ogen verder gleden, gilden ze met verdubbelde woede alsof ze hun stilte wilden goedmaken, maar het maakte geen enkel verschil in de wijze waarop de man stond of voor de stilte die met hem meeschoof. Toen de wagen door de poort van het paleis reed, draaide hij zich om en keek naar de toegestroomde menigte. Ze huilden naar hem. zonder woorden, een golf van puur dierlijke haat en vrees, en Logain wierp zijn hoofd in zijn nek en lachte tot het paleis hem opslokte. Andere krijgstroepen volgden de wagen, met banieren die de anderen vertegenwoordigden die de valse Draak hadden bestreden en verslagen. De Gouden Bijen van lllian, de drie Witte Maansikkels van Tyr, de Rijzende Zon van Cairhien, andere, vele andere, van vele naties en steden en van grote heren, met hun eigen trompetten en hun eigen trommen om hun grootsheid rond te roffelen. Na Logain was het een tegenvaller.

Rhand leunde wat meer naar voren om te proberen een laatste blik op de gekooide man te werpen. Hij was toch verslagen? Licht, hij zou niet in zo’n vervloekte kooi zitten als hij niet was verslagen.

Plotseling uit balans gleed hij weg. Hij greep de bovenkant van de muur en trok zichzelf wat verder achteruit, naar een veiliger plekje. Nu Logain verdwenen was, werd hij zich er opeens van bewust dat zijn handen schrijnden waar de ruwe steen zijn handpalmen en vingers had geschramd. Toch kon hij de beelden niet van zich afzetten. De kooi en de Aes Sedai. Logain, niet verslagen. De kooi deed er niet toe: dit was geen verslagen man. Hij rilde en wreef met zijn zere handen langs zijn heupen.

‘Waarom hielden de Aes Sedai hem in de gaten?’ vroeg hij zich hardop af.

‘Zij voorkomen dat hij de Ware Bron aanraakt, suffie.’

Hij schoot overeind, zocht de meisjesstem, en opeens was zijn hachelijke zitje er niet meer. Hij had nog net tijd om te beseffen dat hij achterovertuimelde, toen er iets tegen zijn hoofd sloeg en een lachende Logain hem in een tollende duisternis najoeg.

40

Het Web spant zich

Voor Rhand leek het of hij aan rafel zat met Logain en Moiraine. De Aes Sedai en de valse Draak zaten hem zwijgend aan te kijken, alsof de een niet wist dat de ander er ook was. Ineens besefte hij dat de muren van de kamer onduidelijk werden, tot grijs vervaagden. Hij kreeg het gevoel dat er iets dringends was. Alles verdween, ging op in een nevel. Toen hij weer naar de tafel keek, waren Moiraine en Logain verdwenen en zat Ba’alzamon op hun plaats. Rhands hele lichaam beefde van het dringende gevoel; het zoemde in zijn hoofd, luider en luider. Het zoemen werd een geklop van bloed in zijn oren. Met een ruk ging hij rechtop zitten; meteen kreunde hij en greep duizelig zijn hoofd vast. Zijn hele schedel deed pijn; zijn linkerhand voelde een kleverig vocht in zijn haar. Hij zat op de grond, op groen gras. Dat maakte hem vaag bezorgd, maar zijn hoofd tolde en alles wat hij zag, danste op en neer. Het enige waaraan hij kon denken, was dat hij wilde liggen tot het over was.

De muur! De stem van het meisje!

Hij zocht met zijn vlakke hand steun op het gras en keek langzaam rond. Hij moest het langzaam doen. Als hij probeerde snel rond te kijken, begon alles weer te tollen. Hij was in een tuin of een park, en nog geen zes voet verder slingerde een wandelpad van plavuizen tussen bloeiende struiken door. Ernaast stond een witte bank onder een boom vol bladeren voor de schaduw. Hij was binnen de muur gevallen. En het meisje?

Hij vond de boom, vlak achter zich, en ook het meisje — ze klom net uit de boom. Ze bereikte de grond, draaide zich om en keek hem aan, waarop hij met zijn ogen knipperde en naar de grond keek. Een diepblauwe fluwelen mantel afgezet met licht bont lag om haar schouders; de kap hing op haar rug en reikte tot haar middel en had een trosje zilveren belletjes aan de punt. Ze tinkelden als ze zich bewoog. Een kunstig zilveren diadeem hield haar lange, roodgouden krullen bijeen en in haar oren had ze fijne zilveren ringetjes. Ze droeg een halsketting van zware zilveren schakels en donkergroene stenen, waarschijnlijk smaragden. Haar lichtblauwe gewaad vertoonde vlekkerige strepen van de boomschors, maar het bleef zijde, geborduurd met uiterst verfijnde, ingewikkelde patronen. De rok was geplooid en eronder was roomkleurige zijde te zien. Om haar middel had ze een brede ceintuur van gevlochten zilver en fluwelen schoentjes staken hun neuzen onder het gewaad uit.

In zijn hele leven had hij maar twee vrouwen gezien die zo waren gekleed: Moiraine en de Duistervriend die Mart en hem had willen vermoorden. Hij durfde niet eens te gissen wie met zulke kleren in een boom zou klimmen, maar hij wist zeker dat ze een belangrijk persoon moest zijn. De manier waarop ze hem trouwens aankeek, versterkte die indruk. Ze leek helemaal niet verontrust dat een vreemde haar tuin was ingetuimeld. Ze had dat zelfverzekerde dat hem aan Nynaeve of Moiraine deed denken.

Hij zat te dubben of hij zichzelf nou wel of niet in de problemen had gebracht en of zij wel of niet iemand was die de koninginnegarde erbij kon halen, zelfs op een dag dat die zich met vele andere zaken moest bezighouden. Daarom duurde het even voor hij haar prachtige kleren en luchtige houding vergat en naar het meisje zelf keek. Ze was mogelijk twee of drie jaar jonger dan hij, lang voor een meisje en knap. Haar gezicht was een volmaakte ovaal in een krans van roodgouden lokken, haar lippen vol en rood, haar ogen blauwer dan hij kon geloven. Ze was heel anders dan Egwene, in lengte, gezicht en lichaam, maar zeker even knap. Hij voelde zich een beetje schuldig, maar bedacht dat een ontkenning van wat zijn ogen zagen, Egwene niet veiliger of sneller naar Caemlin zou brengen.

Vanuit de boom klonk een schrapend geluid en stukjes schors vielen neer, gevolgd door een jongen die met een licht sprongetje achter haar neerkwam. Hij was een hoofd groter dan zij en iets ouder, maar zijn haar en gezicht verrieden dat ze verwant waren. Zijn jas en mantel waren rood, wit en goud, met borduursel en brokaat, en voor een man zelfs nog verfijnder dan haar kledij. Dat maakte Rhands bezorgdheid alleen maar groter. Alleen op een feestdag zou een gewone man zich in zoiets steken, en nooit met zoveel grandeur. Dit was geen park voor het volk. Misschien hadden de gardisten het te druk om zich met indringers bezig te houden.

De jongen bekeek Rhand over de schouder van het meisje en betastte de dolk bij zijn middel. Het leek eerder iets van een zenuwachtige gewoonte dan de gedachte dat hij hem zou gebruiken. Maar niet helemaal. De jongen straalde dezelfde zelfverzekerdheid uit als het meisje en ze keken hem allebei aan alsof hij een raadsel was dat moest worden opgelost. Hij had het vreemde gevoel dat in ieder geval het meisje hem van top tot teen nauwkeurig opnam, van de toestand van zijn laarzen tot de kwaliteit van zijn mantel.

‘Als moeder dit verneemt, krijgt dit muisje een staartje, Elayne,’ zei de jongen opeens. ‘Ze heeft ons gezegd in onze kamers te blijven, maar jij moest zo nodig iets van Logain zien. Zie je nu wat het ons heeft opgeleverd?’

‘Stil, Gawein.’ Ze was duidelijk de jongste van de twee, maar ze zei het op een manier alsof ze het de normaalste zaak van de wereld vond dat hij gehoorzaamde. Aan zijn gezicht te zien wilde hij nog van alles zeggen, maar tot Rhands verrassing hield hij zijn mond. ‘Is alles goed met je?’ vroeg ze onverwachts.

Het duurde even voor Rhand besefte dat ze het tegen hem had. Toen hij dat begreep, probeerde hij op te staan. ‘Ik ben in orde. Ik ben alleen...’ Hij stamelde en zijn benen werden slap. Hij kwam met een klap weer op zijn achterste terecht. Zijn hoofd tolde. ‘Ik klim gewoon weer terug over de muur,’ mompelde hij. Hij probeerde opnieuw op te staan, maar ze legde haar hand op zijn schouder en hield hem tegen. Hij was zo duizelig dat ze nauwelijks hoefde te drukken om hem op de grond te houden.

‘Je bent gewond!’ Elegant knielde ze naast hem neer. Haar vingers scheidden zachtjes de bebloede haren op de linkerkant van zijn hoofd.

‘Toen je viel, moet je een tak hebben geraakt. Je hebt geluk dat je verder niets hebt gebroken. Ik denk niet dat ik ooit iemand zo handig heb zien klimmen, maar vallen doe je minder goed.’

‘Je krijgt bloed op je handen,’ zei hij en hij trok zijn hoofd weg.

Ze trok zijn hoofd ferm terug, zodat ze erbij kon. ‘Stil.’ Ze zei het niet scherp, maar weer klonk die toon in haar stem, alsof ze verwachtte gehoorzaamd te worden. ‘Het ziet er niet zó erg uit, het Licht zij dank.’ Uit de binnenzakken van haar mantel begon ze allerlei soorten flesjes en opgevouwen pakjes papier te halen, en uiteindelijk een handvol dik verband.

Hij keek in stomme verbazing naar de uitstalling. Zoiets zou hij hebben verwacht bij een Wijsheid, niet bij een meisje in deze kleren. Hij zag dat ze bloed aan haar vingers had, maar het scheen haar niet te deren.

‘Geef me je waterfles, Gawein,’ zei ze. ‘Ik moet dit uitwassen.’ De jongen die ze Gawein noemde, haakte een leren fles van zijn riem en gaf die aan haar, waarna hij kalm bij Rhands voeten ging zitten en zijn armen om zijn knieën sloeg. Elayne ging vakkundig verder met wat ze aan het doen was. Hij kromp niet ineen toen het koude water stak bij het uitwassen van de snee in zijn hoofd, maar ze hield met één hand zijn kruin vast, alsof ze dacht dat hij zijn hoofd weg zou trekken, wat ze niet zou toestaan. De zalf die ze er daarna op deed uit een van haar kleine kruikjes, verzachtte de pijn bijna net zo goed als een van Nynaeves kruidenzalfjes zou hebben gedaan.

Gawein keek hem met een geruststellende glimlach aan, alsof ook hij verwachtte dat Rhand zou wegschuiven en mogelijk zelfs vluchten.

‘Ze vindt altijd zwerfkatten en vogels met gebroken vleugels. Jij bent de eerste mens waaraan ze kan werken’ Hij aarzelde en voegde eraan toe: ‘Wees niet beledigd, ik zeg niet dat jij een zwerver bent’ Het was geen verontschuldiging, slechts het vaststellen van een feit.

‘Ik voel me niet beledigd’ zei Rhand stijf. Deze twee deden net of hij een schichtig paard was.

‘Ze weet wat ze doet’ zei Gawein. ‘Ze heeft de beste leraren gehad. Dus wees niet bang, je bent in goede handen.’

Elayne drukte wat verband tegen zijn slaap en trok een zijden sjaal uit haar ceintuur, blauw, goud en roomkleurig. Voor ieder meisje uit Emondsveld zou het een schat zijn die gekoesterd werd voor feestdagen. Elayne begon hem vaardig rond zijn hoofd te wikkelen om het verband op zijn plaats te houden.

‘Die kun je niet gebruiken!’ protesteerde hij.

Ze werkte door. ‘Ik heb gezegd dat je je stil moest houden’ zei ze rustig.

Rhand keek Gawein aan. ‘Verwacht ze altijd dat iedereen maar doet wat zij zegt?’

Er gleed een trek van verbazing over Gaweins gezicht en het leek of hij het wilde uitproesten. ‘Meestal wel. En meestal doen ze het.’

‘Houd dit vast’ zei Elayne. ‘Houd je hand hier, terwijl ik dit vast…..’

Toen ze zijn handen zag, slaakte ze een kreet van schrik. ‘Dat is niet bij het vallen gebeurd. Je had daar ook niet moeten klimmen.’ Ze legde vlug een knoop in de sjaal, draaide zijn handen om en mopperde in zichzelf dat er nog maar zo weinig water was. Door het wassen begonnen de schrammen te steken, maar ze raakte ze verrassend zacht aan. ‘Houd ze deze keer eens stil.’

Weer kwam het flesje met zalf tevoorschijn. Ze smeerde hem dun uit over de sneden, heel aandachtig, en het deed amper pijn. Zijn handen begonnen koel aan te voelen, alsof ze de geschaafde huid wegstreelde.

‘Meestal doen ze precies wat zij zegt,’ ging Gawein over haar hoofd verder, vol genegenheid glimlachend. ‘De meeste mensen. Moeder natuurlijk niet. Elaida ook niet. En Lini. Lini was haar kindermeisje. Je kunt geen bevelen geven aan iemand die je over de knie heeft gelegd voor het pikken van vijgen toen je nog klein was. En niet meer zo klein.’ Elayne hief haar hoofd lang genoeg om hem dreigend aan te kijken. Hij schraapte zijn keel en keek zorgvuldig nietszeggend toen hij snel verder vertelde. ‘En Garet, natuurlijk. Niemand geeft Garet bevelen.’

‘Zelfs moeder niet,’ zei Elayne, die zich weer over Rhands handen boog. ‘Ze stelt dingen voor en hij doet altijd wat zij voorstelt, maar ik heb nog nooit gehoord dat ze hem een bevel gaf.’ Ze schudde haar hoofd.

‘Ik weet niet waarom jou dat altijd zo verbaast,’ antwoordde Gawein. ‘Jij probeert Garet ook nooit te zeggen wat hij moet doen. Hij heeft drie koninginnen gediend als kapitein-generaal en twee als Eerste Prins-Regent. Ik durf te zeggen dat sommigen vinden dat hij meer een symbool van de troon van Andor is dan de koningin.’

‘Moeder zou gewoon met hem moeten trouwen,’ zei ze verstrooid. Ze ging helemaal op in de verzorging van Rhands handen. ‘Ze wil het, dat kan ze niet voor me verbergen. Het zou zoveel problemen oplossen.’

Gawein schudde zijn hoofd. ‘Eerst moet een van hen buigen. Moeder kan het niet en Garet wil het niet.’

‘Als ze hem beval...’

‘Hij zou gehoorzamen, denk ik. Maar dat zal ze niet doen. Je weet dat ze dat niet zal doen.’

Opeens staarden ze Rhand aan. Hij had het gevoel dat ze waren vergeten dat hij er was. ‘Wie...?’ Hij stopte om zijn lippen te bevochtigen. ‘Wie is je moeder?’

Elaynes ogen werden groot van verbazing, maar Gawein praatte gewoon verder, waardoor zijn woorden nog schokkender werden.

‘Morgase, door de genade van het Licht Koningin van Andor, Beschermster van het Rijk, Verdedigster van het Volk, Hoogzetel van het Huis Trakand.’

‘De koningin’ mummelde Rhand en hij voelde zich steeds misselijker worden. In zijn hoofd leek alles weer rond te draaien. Trek geen aandacht. Moet je nodig de tuin van de koningin binnenvallen en de erfdochter als een of andere haagheelster je schrammen laten verzorgen. Hij wilde lachen en wist dat hij op het randje van paniek verkeerde.

Hij haalde diep adem en krabbelde haastig overeind. Hij hield zich stevig in bedwang en gaf niet toe aan de neiging om te vluchten, maar alles in hem wilde weghollen, weglopen voordat iemand anders hem daar zou vinden.

Elayne en Gawein keken hem kalm aan, en toen hij opsprong, kwamen ze elegant omhoog, niet in het minst gehaast. Hij greep naar zijn hoofd om de sjaal los te trekken, maar Elayne pakte zijn elleboog beet. ‘Stop. Anders gaat het weer bloeden.’ Haar stem klonk nog steeds kalm, nog steeds overtuigd dat hij zou gehoorzamen.

‘Ik moet weg,’ zei Rhand. ‘Ik klim wel terug over de muur en...’

‘Je wist het echt niet.’ Voor het eerst leek ze even verbijsterd als hij. ‘Bedoel je dat je tegen de muur bent opgeklommen om Logain te zien en niet eens wist waar je was? Beneden in de straten had je alles veel beter kunnen zien.’

‘Ik... ik hou niet zo van menigten,’ stamelde hij. Hij probeerde een buiging voor elk van hen te maken. ‘Als u me wilt... verontschuldigen, eh... vrouwe.’ In de verhalen stikte het van de mensen die heer en vrouwe en Koninklijke Hoogheid en Majesteit zeiden, maar zelfs al had hij ooit gehoord hoe je de erfdochter moest aanspreken, hij kon niet helder genoeg meer denken om zich dat te herinneren. Hij kon eigenlijk nergens helder over denken, behalve aan de drang zo ver mogelijk weg te komen. ‘Als u me wilt verontschuldigen, dan ga ik nu maar. Eh... dank u voor eh...’ Hij raakte even de sjaal om zijn hoofd aan. ‘Dank u zeer.’

‘En dat zonder zelfs te zeggen hoe je heet?’ zei Gawein. ‘Een karige wederdienst voor Elaynes zorgen. Ik verbaasde me al over jou. Je praat als iemand uit Andor, hoewel je zeker geen Caemliner bent, maar je ziet eruit als een... Nou ja, je kent onze namen. De hoffelijkheid vereist nu dat jij je naam noemt.’

Rhand keek verlangend naar de muur en zei zonder verder nadenken zijn naam. Hij voegde er zelfs aan toe: ‘Uit Emondsveld, in Tweewater.’

‘Uit het westen,’ mompelde Gawein. ‘Heel ver in het westen.’

Rhand keek hem scherp aan. Er was iets van verrassing geweest in de stem van de jonge prins, en toen Gawein zich omdraaide, was die verrassing nog op zijn gezicht te lezen. Hij liet er echter zo snel een prettige glimlach op volgen dat Rhand bijna twijfelde of hij het wel had gezien.

‘Tobak en wol’ zei Gawein. ‘Ik moet de voornaamste producten van ieder deel van het rijk weten. Van ieder land eigenlijk. Deel van mijn opleiding. Voornaamste producten en bezigheden, en hoe de mensen zijn. Hun gewoonten, hun sterke en zwakke punten. Men zegt dat mensen van Tweewater koppig zijn. Ze aanvaarden leiding als zij menen dat je die eer waard bent, maar hoe harder je probeert ze te dwingen, hoe meer ze zich verzetten. Elayne zou daar haar echtgenoot moeten zien te vinden, Er is een man met een rotsharde wil nodig om ervoor te zorgen dat zij hem niet vertrapt.’

Rhand keek hem met grote ogen aan, net als Elayne trouwens. Gawein leek even beheerst als zojuist, maar het was loos gepraat. Waarom.?

‘Wat is dit?’

Het drietal veerde op bij die onverwachte stem en draaide zich om. De jongeman die daar stond, was de knapste man die Rhand ooit had gezien, bijna te knap voor een man. Hij was groot en slank, maar uit zijn bewegingen spraken ingehouden kracht en rotsvaste zekerheid. Hij had donker haar en zwarte ogen, en droeg zijn rood en witte kleren alsof ze van geen belang waren, hoewel ze bijna even kostbaar leken als die van Gawein. Eén hand rustte op het gevest van zijn zwaard en hij keek Rhand strak aan.

‘Ga uit zijn buurt, Elayne, zei de man. ‘Jij ook, Gawein.’

Elayne ging voor Rhand staan, tussen hem en de nieuw aangekomene, met hooggeheven hoofd en even zelfverzekerd als eerst. ‘Hij is trouw aan onze moeder en een goed onderdaan van de koningin. Bovendien staat hij onder mijn bescherming, Galad.’

Rhand probeerde zich te herinneren wat hij van baas Kins had gehoord en daarna van baas Gil. Galadedrid Damodred was de halfbroer van Elayne en Gawein, als hij het nog goed wist; ze hadden dezelfde vader. Baas Kins mocht Taringael Damodred niet zo erg – niemand eigenlijk, had hij inmiddels begrepen – maar de zoon werd zowel door de dragers van rood als van wit zeer geacht, als hij tenminste op de geruchten in de stad kon afgaan.

‘Ik ben me bewust van je voorliefde voor zwervers, Elayne,’ zei de slanke man bedaard, ‘maar deze man is gewapend en ziet er nauwelijks betrouwbaar uit. In deze tijd kunnen we niet voorzichtig genoeg zijn. Als hij de koningin trouw is, wat doet hij dan hier, waar hij niet hoort te zijn? Het is gemakkelijk genoeg de stof rond een zwaard te veranderen, Elayne.’

‘Hij is mijn gast, Galad, en ik sta voor hem in. Of heb je jezelf inmiddels benoemd tot mijn oppasser, die beslist met wie ik mag praten, en wanneer?’

Haar stem klonk honend, maar Galad leek niet onder de indruk. ‘Je weet dat ik geen aanspraak maak op het leiden van jouw daden, Elayne, maar deze... gast van jou is ongepast, en dat weet je even goed als ik. Gawein, help me haar te overtuigen. Onze moeder zou...’

‘Genoeg!’ bitste Elayne. ‘Je hebt gelijk dat je geen zeggenschap hebt over mijn daden en evenmin heb je enig recht ze te beoordelen. Je mag gaan. Nu!’

Galad keek Gawein droevig aan; hij leek zowel om hulp te vragen als te zeggen dat Elayne te koppig was om geholpen te worden. Elayne liep rood aan, maar net toen ze haar mond opende, boog hij uiterst vormelijk en toch zo soepel als een kat. Hij deed een stap naar achteren, draaide zich om en beende het leisteenpad af, waarbij zijn lange benen hem snel achter een prieel deden verdwijnen.

‘Ik haat hem,’ zuchtte Elayne. ‘Hij is gemeen en zo jaloers als wat.’

‘Nu ga je toch te ver, Elayne,’ zei Gawein. ‘Galad weet niet wat jaloezie is. Hij heeft me tweemaal het leven gered, en niemand zou het hebben geweten als hij niet had ingegrepen. Als hij dat niet had gedaan, zou hij jouw Eerste Prins van het Zwaard worden in mijn plaats.’

‘Nooit, Gawein. Ik zou iedereen eerder kiezen dan Galad, iedereen. De eenvoudigste staljongen.’ Ze glimlachte opeens en schonk haar broer een glimlach die zowel spottend als ernstig was. ‘Jij zegt dat ik graag bevelen geef. Nou, ik beveel je niets ernstigs met je te laten gebeuren. Ik beveel je mijn Eerste Prins van het Zwaard te zijn als ik de troon bestijg – het Licht geve dat die dag nog veraf is! – en ik beveel je de legers van Andor te leiden met het soort eer waar Galad slechts van kan dromen.’

‘Zoals u beveelt, vrouwe,’ lachte Gawein, zijn buiging een spottende nabootsing van die van Galad.

Elayne keek Rhand nadenkend aan. ‘Nu moeten wij jou hier snel zien weg te krijgen.’

‘Galad doet altijd wat juist is’ legde Gawein uit, ‘zelfs als hij dat niet zou moeten doen. In dit geval -- wanneer men een vreemde in de tuinen aantreft – is het juiste de paleiswacht te waarschuwen. Wat hij vermoedelijk op dit ogenblik aan het doen is.’

‘Dan wordt het tijd dat ik weer over de muur klim’ zei Rhand. Geweldig, zoals ik onopgemerkt kan blijven! Ik bad net zo goed een bord om mijn nek kunnen hangen! Hij wendde zich naar de muur, maar Elayne greep hem bij zijn arm.

‘Niet na alle moeite die ik aan je handen heb besteed. Je loopt alleen maar weer nieuwe schaafwonden op, waar een of ander oud wijf uit een achterafsteeg het Licht mag weten wat op zal smeren. Aan de andere kant van de tuin is een klein poortje. Het is half dichtgegroeid en behalve ik weet niemand zich te herinneren dat het daar zit.’

Opeens hoorde Rhand laarzen over het leisteenpad stampen.

‘Te laat,’ mompelde Gawein. ‘Hij moet hebben gehold zodra hij uit zicht was.’

Elayne gromde een verwensing waarvan Rhands wenkbrauwen omhoogschoten. Die had hij opgevangen in De Koninginnezegen, van een stalknecht, en toen was hij er al door geschokt. Het volgende moment was ze opnieuw volkomen koel en zelfverzekerd.

Gawein en Elayne leken tevreden met de plek waar ze waren, maar hij kon niet zo gelijkmoedig op de koninginnegarde blijven wachten. Opnieuw liep hij op de muur toe, in de wetenschap dat hij nog maar de helft zou kunnen beklimmen, maar hij kon daar niet zomaar blijven staan wachten.

Voor hij drie stappen had gezet, sprongen mannen in een rood uniform tevoorschijn, hun borstkurassen glinsterend in de zon. Ze sloten hen in, als golven van scharlaken en glimmend metaal, en leken van alle kanten tegelijk te komen. Sommigen hadden hun zwaard getrokken, anderen zetten zich schrap om hun boog te heffen en een geveerde pijl aan te leggen. Achter elk vizier waren grimmige ogen zichtbaar en iedere pijlpunt wees roerloos in zijn richting.

Elayne en Gawein sprongen tegelijk naar voren en plaatsten zich tussen hem en de pijlen, met de armen wijd om hem te dekken. Hij bleef heel stil staan en hield zijn handen ver uit de buurt van zijn zwaard. Terwijl het gestamp van de laarzen en het gepiep van boogpezen nog in de lucht hing, riep een van de soldaten met de gouden knoop van een officier op zijn schouders: ‘Mijn vrouwe, mijn heer, neer! Vlug!’

Ondanks haar gespreide armen maakte Elayne zich koninklijk groot. ‘Hoe durf je ontbloot staal in mijn nabijheid te brengen, Tallanvor? Garet Brin zal je hiervoor samen met de laagste soldaat de stallen laten uitmesten, als je geluk hebt!’

De soldaten keken elkaar verward aan en enkele boogschutters lieten ongerust hun boog half zakken. Pas toen liet Elayne haar armen zakken, alsof ze die alleen had geheven omdat ze dat wilde. Gawein aarzelde, maar volgde toen haar voorbeeld. Rhand kon de bogen tellen die nog niet waren gezakt. De spieren in zijn maag verstrakten, alsof ze een pijlpunt van twintig pas afstand wilden tegenhouden. De man met de officiersknoop leek het meest verbijsterd van allemaal. ‘Mijn vrouwe, vergeef me, maar heer Galadedrid meldde dat er in de tuin een smerige boer gewapend rondsloop en dat mijn vrouwe Elayne en mijn heer Gawein in gevaar verkeerden.’ Zijn ogen schoren snel opzij naar Rhand en zijn stem klonk flinker. ‘Als mijn vrouwe en mijn heer zo vriendelijk willen zijn opzij te stappen, dan kan ik deze schurk in hechtenis nemen. Er is te veel schorriemorrie in de stad momenteel.’

‘Ik betwijfel heel sterk of Galad iets dergelijks heeft doorgegeven,’ zei Elayne. ‘Galad liegt niet.’

‘Soms wou ik dat hij dat eens deed,’ zei Gawein zachtjes tegen Rhand.

‘Een keertje maar. Met hem leven zou dan zoveel gemakkelijker zijn.’

‘Deze man is mijn gast,’ ging Elayne door, ‘en hier onder mijn bescherming. Je mag je terugtrekken, Tallanvor.’

‘Ik betreur het, maar dat is onmogelijk, mijn vrouwe. Zoals mijn vrouwe weet, heeft de koningin, uw geëerde moeder, orders gegeven betreffende iedereen die zonder Hare Majesteits toestemming wordt aangetroffen op paleisgebied. Hare Majesteit is reeds bericht over deze indringer’ De voldoening in Tallanvors stem was duidelijk hoorbaar. Rhand verdacht de officier ervan dat hij tegen zijn zin andere bevelen van de erfdochter had moeten slikken; ditmaal zou de man niet toegeven, niet nu hij een volmaakte reden had.

Elayne bleef naar de officier kijken; ze leek voor het eerst niet te weten wat ze moest doen.

Rhand keek Gawein vragend aan en die begreep het. ‘Gevangenis,’ fluisterde hij. Rhands gezicht werd wit en de jongeman voegde er haastig aan toe: ‘Maar een paar dagen, en ze zullen je geen kwaad doen. Je zult persoonlijk worden ondervraagd door Garet Brin, de kapitein-generaal, maar je wordt vrijgelaten zodra duidelijk is dat je geen kwaad in de zin hebt.’ Hij zweeg even, verborgen gedachten in zijn ogen. ‘Ik hoop dat je de waarheid hebt gesproken, Rhand Altor uit Tweewater.’

‘Je begeleidt ons alledrie naar mijn moeder,’ verkondigde Elayne opeens. Een grijns groeide rond Gaweins lippen.

Achter zijn vizier leek Tallanvor te aarzelen. ‘Mijn vrouwe, ik...’

‘Of je begeleidt ons alledrie naar een kerker’ zei Elayne. ‘Wij blijven bij elkaar. Of beveel je dat iemand de hand aan me slaat?’ Ze liet een triomfantelijke glimlach zien en Tallanvor keek rond alsof hij hoopte in de bomen nog hulp te vinden. Blijkbaar dacht ook hij dat ze het had gewonnen.

Wat gewonnen? Hoe?

‘Moeder ziet Logain op dit ogenblik,’ zei Gawein zachtjes, alsof hij Rhands gedachten had gelezen, ‘maar zelfs als zij het niet druk had, zou Tallanvor het niet wagen met Elayne en mij bij haar te komen alsof wij bewaakt worden. Moeder heeft zo haar buien, soms.’

Rhand herinnerde zich wat baas Gil over koningin Morgase had verteld. Buien?

Een andere soldaat in rood draafde het pad af en kwam glijdend tot stilstand om te salueren, de arm voor zijn borst. Hij praatte zachtjes met Tallanvor en zijn bericht liet de voldoening weer op het gezicht van de officier terugkeren.

‘De koningin, uw geëerde moeder,’ verkondigde Tallanvor, ‘beveelt me de indringer onmiddellijk voor te geleiden. Het is ook de wens van de koningin dat mijn vrouwe Elayne en mijn heer Gawein hun opwachting maken. Onmiddellijk.’

Gawein kromp ineen en Elayne slikte hevig. Beheerst probeerde ze de vlekken van haar gewaad af te vegen. Afgezien van enkele stukjes bast die eraf vielen, hielp het weinig.

‘Als mijn vrouwe mij toestaat?’ zei Tallanvor voldaan. ‘Mijn heer?’

De soldaten vormden een kring rond hen en zetten zich in beweging over het leisteenpad, Tallanvor voorop. Gawein en Elayne liepen aan weerszijden van Rhand en leken beiden verdiept in onaangename gedachten. De soldaten hadden de zwaarden teruggestoken en de pijlen in de koker teruggestopt, maar waren niet minder op hun hoede als toen ze hun wapens gereed hadden gehouden. Ze hielden Rhand in de gaten alsof ze dachten dat hij eik moment zijn zwaard kon grijpen en zou proberen zich een weg naar de vrijheid te vechten.

Iets proberen? Ik probeer helemaal niets. Onopgemerkt! Ha!

Terwijl hij naar de soldaten keek, die naar hem terugkeken, werd hij zich plotseling bewust van de tuin. Er was zoveel gebeurd, iedere nieuwe schok had de vorige opgevolgd voor die verwerkt was. Daardoor was hij zich eigenlijk maar vaag bewust geweest van zijn omgeving, behalve dan van de muur en van zijn vurige wens weer aan de andere kant ervan te staan. Maar nu pas zag hij het groene gras, zag hij wat hem daarvoor onbewust had dwarsgezeten. Groen! Honderd tinten groen: groene bomen en struiken, dik in het blad en overal groeiend, met volop vruchten. Welige klimplanten die elke boog over het pad bedekten. Overal bloemen. Zoveel bloemen dat de tuin een feest van kleur was. Sommige kende hij – heldergouden zonnewikke en kleine, roze orchisstaarten, vuurrood sterrenkruid en purperen Emondsroem, en rozen in iedere kleur, van het puurste wit tot diep donkerrood – maar andere waren vreemd, zo grillig van vorm en tint dat hij zich afvroeg of ze echt waren.

‘Het is groen,’ fluisterde hij. ‘Groen.’ De soldaten mompelden in zichzelf. Tallanvor wierp een scherpe blik over zijn schouder en ze zwegen weer.

‘Elaida’s werk,’ zei Gawein afwezig.

‘Het is verkeerd,’ zei Elayne. ‘Ze vroeg me of ik een boerderij wilde uitkiezen waar ze hetzelfde voor kon doen, terwijl daar overal omheen de oogst nog steeds niet opkomt, maar het is verkeerd dat wij bloemen hebben als er mensen zijn die niet eens voldoende te eten hebben.’ Ze haaide diep adem en putte moed. ‘Bedenk wie je bent,’ zei ze bruusk tegen Rhand. ‘Spreek duidelijk als je iets wordt gevraagd en wees verder stil. Doe wat ik doe. Alles komt best in orde.’

Rhand wou dat hij haar vertrouwen kon delen. Het zou hebben geholpen als Gawein het ook had getoond. Toen Tallanvor hen het paleis in leidde, keek hij om naar de tuin, naar al dat groen vol bloesems en bloemen, kleuren voor een koningin, gecreëerd door een Aes Sedai. Hij zwom in diep water en er was geen oever te zien.

Paleisknechten vulden de zalen; ze droegen rode tunieken met witte kragen en mouwranden, de Witte Leeuw op de linkerborst van hun tuniek. Ze haastten zich rond, bezig met taken die hem niet duidelijk waren. Toen de soldaten langs stampten, met Elayne, Gawein en Rhand in hun midden, bleven ze stokstijf en met open mond staan kijken.

Te midden van al die drukte wandelde een grijsgestreepte kater zorgeloos door de gang, tussen de verblufte dienaren in. Opeens vond Rhand de kat vreemd. Hij was lang genoeg in Baerlon en Caemlin geweest om te weten dat zelfs in het kleinste winkeltje in alle hoeken katten zaten. Sinds hij het paleis had betreden, was dit de eerste kat die hij zag.

‘Hebben jullie geen ratten?’ vroeg hij ongelovig. Iéder huis had ratten.

‘Elaida heeft een hekel aan ratten,’ mompelde Gawein vaagjes. Met diepe rimpels keek hij bezorgd naar het eind van de gang, alsof hij de komende ontmoeting met de koningin al voor zich zag. ‘We hebben nooit ratten.’

‘Wees stil, allebei.’ Elaynes stem klonk scherp, maar even afwezig als die van haar broer, ik probeer na te denken.’

Rhand bleef over zijn schouder naar de kat kijken tot de soldaten hem rond een hoek voerden, waardoor hij de kater niet meer kon zien. Hij zou zich beter hebben gevoeld als er veel katten waren; het zou fijn geweest zijn als er tenminste iéts gewoon was in dit paleis, al waren het maar ratten.

De weg die Tallanvor volgde, liep door zoveel gangen dat Rhand elk gevoel van richting verloor. Ten slotte bleef de jonge officier voor grote dubbele deuren van donker diepglanzend hout staan, niet zo indrukwekkend als sommige deuren die ze voorbij waren gelopen, maar wel vol leeuwen in prachtig uitgewerkt houtsnijwerk. Aan weerszijden stonden dienaren in rood livrei.

‘Gelukkig niet de Grote Zaal’ lachte Gawein beverig, ‘ik heb nog nooit gehoord dat moeder hier een onthoofding heeft bevolen.’ Het klonk of hij dacht dat het best de eerste keer kon worden.

Tallanvor wilde Rhands zwaard pakken, maar Elayne schoof tussen hen in. ‘Hij is mijn gast en naar gewoonte en wet mogen gasten van de koninklijke familie hun wapens dragen, zelfs in aanwezigheid van de koningin. Of wil je misschien mijn woord betwijfelen dat hij mijn gast is?’

Tallanvor aarzelde, keek haar strak aan en knikte toen. ‘Heel goed, mijn vrouwe.’ Ze glimlachte naar Rhand toen Tallanvor een stap terug deed, maar haar glimlach verdween snel. ‘Eerste gelid, volg,’ beval Tallanvor. ‘Kondig vrouwe Elayne en heer Gawein bij Hare Majesteit aan,’ zei hij tegen de deurwachters. Tevens gardeluitenant Tallanvor, op bevel van Hare Majesteit, met de indringer onder bewaking.’

Elayne keek afkeurend naar Tallanvor, maar de deuren zwaaiden al open. Een sonore stem kondigde aan wie er binnenkwamen.

Een en al statie schoof Elayne naar binnen; ze bedierf haar koninklijke binnenkomst nauwelijks door Rhand te gebaren vlak achterhaar te blijven. Gawein rechtte zijn schouders en schreed ook naar binnen, een afgemeten stap achter haar. Rhand volgde onzeker aan haar andere kant, gelijk oplopend met Gawein. Tallanvor volgde Rhand op de hielen en tien soldaten liepen met hem mee. De deuren sloten zich zachtjes achter hen.

Opeens maakte Elayne een diepe kniks, boog gelijktijdig haar bovenlichaam en bleef in die houding staan, waarbij ze haar rok wijduit hield. Rhand schrok op en bootste toen haastig Gawein en de andere mannen na, onhandig schuifelend tot het goed was. Zijn rechterknie op de grond, het hoofd gebogen, het lichaam vooroverbuigend om met de knokkels van zijn rechterhand op de marmeren vloer te steunen, zijn linkerhand op de bovenkant van zijn gevest. Gawein, die geen zwaard droeg, legde zijn hand op zijn dolk, op dezelfde manier.

Rhand wenste zichzelf net geluk dat het hem was gelukt, toen hij Tallanvor opmerkte, die hem vanachter zijn omlaaggebogen vizier geërgerd opnam. Werd ik verondersteld iets anders te doen? Hij was opeens boos dat Tallanvor maar verwachtte dat hij wist wat hij moest doen zonder dat het hem was verteld. En kwaad dat hij bang was geweest voor de gardisten. Hij had niets gedaan om bang te hoeven zijn. Hij wist dat zijn angst niet Tallanvors schuld was, maar hij was toch kwaad op hem.

Iedereen bleef geknield op de vloer, als ijsbeelden die op de lentedooi wachtten. Hij wist niet waarop ze wachtten, maar hij greep de kans aan om te kijken waar hij was binnengebracht. Hij hield zijn hoofd scheef, net genoeg om alles in zich op te nemen. Tallanvors blik werd nog afkeurender, maar hij negeerde hem.

Het vierkante vertrek was ongeveer even groot als de gelagkamer van De Koninginnezegen. Op de muren waren jachttaferelen gebeeldhouwd in stralend witte steen. Ertussen hingen wandkleden met lieflijke taferelen van kleurige bloemen en schitterende felgekleurde honingvogels, behalve de twee aan de andere kant van het vertrek, waar de Witte Leeuw van Andor meer dan manshoog op scharlaken velden was afgebeeld. Die twee wandkleden flankeerden een verhoging en daarop stond een besneden en vergulde troon, waar de koningin op zetelde.

Een stevige, vierkante man stond blootshoofds aan de rechterhand van de koningin, gekleed in het rood van de koninginnegarde, met vier gouden knopen op de schouder van zijn mantel en gouden banden op het wit van zijn mouwomslagen. Aan zijn slapen waren brede grijze strepen te zien, maar hij zag er even sterk en onwrikbaar uit als een rots. Dat moest Garet Brin, de kapitein-generaal zijn. Aan de andere kant en achter de troon zat een vrouw in donkergroene zijde op een lage kruk, die iets aan het breien was van donkere, bijna zwarte wol. Door het breiwerk dacht Rhand eerst dat ze oud was, maar bij de tweede blik kon hij haar leeftijd helemaal niet meer inschatten. Jong, oud, hij wist het niet. Haar aandacht leek geheel gericht op haar naalden en wol, net alsof er binnen handbereik geen koningin zat. Het was een knappe vrouw, uiterlijk onbewogen, maar toch was er iets griezeligs aan die volledig op het breiwerk gerichte aandacht. Het was doodstil in het vertrek, afgezien van het getik van haar breinaalden.

Hij probeerde alles te zien, maar zijn ogen keerden telkens terug naar de vrouw met de glanzende krans van fijn gestileerde rozen op haar voorhoofd, de Rozenkroon van Andor. Een lange rode stola, waarover de Leeuw van Andor langs de hele lengte marcheerde, hing over haar geplooide gewaad van rode en witte zijde. Toen ze de arm van de kapitein-generaal met haar linkerhand aanraakte, glinsterde er een ring in de vorm van het Grote Serpent die zijn eigen staart opat. Toch was het niet de weelde van haar kleren of juwelen, zelfs niet de kroon die Rhands ogen telkens en telkens aantrok: het was de vrouw die dit alles droeg.

Morgase had de schoonheid van haar dochter, volwassen en gerijpt. Haar gezicht, haar gestalte, haar aanwezigheid vulde de kamer als een licht dat de andere twee hij haar deed verbleken. Als zij een weduwe in Emondsveld was geweest, dan zou er een rij aanbidders voor de deur hebben gestaan, zelfs al kon ze niet koken en was ze de grootste slons van Tweewater. Hij zag dat ze hem bekeek en dook weg met zijn hoofd, bang dat ze misschien in zijn gezicht zijn gedachten kon lezen. Licht, over de koningin denken als een dorpsvrouw! Idioot!

‘Ge moogt staan.’ zei Morgase met een rijke, warme stem die Elaynes zelfverzekerdheid honderdmaal leek te overtreffen.

Rhand richtte zich net als de anderen op.

‘Moeder..’ begon Elayne, maar Morgase onderbrak haar.

‘Zo te zien, dochter, ben je in een boom geklommen.’ Elayne plukte een achtergebleven stukje schors van haar gewaad en toen ze zag dat ze het nergens kwijt kon, hield ze het in haar hand geklemd. ‘In feite komt het erop neer,’ vervolgde Morgase kalm, ‘dat jij ondanks mijn opdracht een plannetje hebt bedacht om een blik op deze Logain te werpen. Gawein, ik had je hoger ingeschat. Jij moet leren dat je niet slechts je zuster dient te gehoorzamen, maar tegelijkertijd een tegenwicht hoort te zijn voor haar wilde temperament.’ De ogen van de koningin richtten zich op de zware man naast haar en wendden zich weer snel af. Brin bleef onaangedaan staan, alsof hij het niet had gemerkt, maar Rhand dacht dat die ogen alles zagen. ‘Dat is evenzeer de plicht van een zwaardprins, Gawein, als de legers van Andor aanvoeren. Misschien zal je zuster minder kans zien je in problemen te brengen als je oefeningen worden verscherpt. Ik zal de kapitein-generaal vragen erop toe te zien dat je op je reis naar het noorden je tijd niet zult verdoen.’

Gawein schuifelde met zijn voeten alsof hij ertegenin wilde gaan, maar boog toen zijn hoofd. ‘Zoals u beveelt, moeder.’

Elayne maakte een grimas. ‘Moeder, Gawein kan mij niet behoeden voor problemen als hij niet bij me is. Alleen om die reden heeft hij zijn kamers verlaten. Moeder, het kan toch geen kwaad alleen maar naar Logain te kijken. Bijna iedereen in de stad was dichter bij hem dan wij.’

‘Iedereen in de stad is niet de erfdochter.’ Er klonk een scherpe ondertoon door in de stem van de koningin, ‘ik heb die kerel Logain van dichtbij gezien, kind, en hij is gevaarlijk. Gekooid, met Aes Sedai die hem elk moment bewaken, is hij nog steeds even gevaarlijk als een wolf. Ik wenste dat hij nooit in de buurt van Caemlin zou zijn gebracht.’

‘Met hem zal in Tar Valon worden afgerekend.’ De vrouw op de kruk keek niet eenmaal op van haar breiwerk. ‘Het is belangrijk dat de mensen zien dat het Licht wederom het Duister heeft verslagen. En dat zij zien dat jij medeverantwoordelijk bent voor die overwinning.’ Morgase wuifde de woorden weg. ‘Ik zou nog steeds liever hebben gehad dat hij nooit in Caemlin was gekomen. Elayne, ik weet wat er in je omgaat.’

‘Moeder,’ wierp Elayne tegen, ‘ik wil u echt gehoorzaam zijn. Echt, dat wil ik.’

‘Zo?’ vroeg Morgase spottend en lachte toen zachtjes. ‘Ja, je probeert echt een plichtsgetrouwe dochter te zijn. Maar je bent ook voortdurend aan het uitproberen hoe ver je kunt gaan. Nou, ik deed hetzelfde bij mijn moeder. Die durf zal je goed van pas komen als je de troon bestijgt, kind, maar je bent nog geen koningin. Je hebt niet naar me geluisterd en je hebt je blik op Logain gekregen. Wees daar tevreden mee. Op de reis naar het noorden zal het jullie niet worden toegestaan op minder dan honderd pas afstand van hem te komen, jou noch Gawein. Als ik niet wist hoe zwaar je lessen in Tar Valon zullen zijn, zou ik Lini met je meesturen, opdat je gehoorzaamt. Zij zorgt er tenminste voor dat jij je gedraagt zoals je je behoort te gedragen.’

Elayne boog gemelijk haar hoofd.

De vrouw achter de troon leek druk bezig het aantal steken te tellen. ‘Binnen een week,’ zei ze onverwachts, ‘zul je willen terugkeren naar je moeder. Binnen een maand zul je willen vluchten naar het Trekkende Volk. Maar mijn zusters zullen je weghouden van de ontaarde. Dat soort zaken is niet voor jou, nog niet.’ Opeens draaide ze zich op haar kruk om om Elayne strak aan te kijken; haar kalmte was verdwenen alsof die er nooit was geweest. ‘Jij hebt het in je de grootste koningin te worden die Andor ooit heeft gekend, die elk land in meer dan duizend jaar heeft gekend. Het is voor die doel dat wij je zullen vormen, als je er de kracht voor hebt.’

Rhand keek haar strak aan. Zij moest Elaida zijn, de Aes Sedai. Opeens was hij blij dat hij haar hulp niet had ingeroepen, wat voor Ajah ze ook was. Ze straalde een strengheid uit die veel verder ging dan die van Moiraine. Soms had hij aan Moiraine gedacht als staal bedekt met fluweel; bij Elaida was het fluweel slechts verbeelding.

‘Genoeg, Elaida,’ zei Morgase onrustig fronsend. ‘Ze heeft dat vaak genoeg gehoord. Het Rad weeft zoals het Rad wil.’ Heel even zat ze stil naar haar dochter te kijken. ‘Goed, dan is er nog het probleem van deze jongeman,’ en ze maakte een gebaar naar Rhand zonder haar ogen van Elayne af te wenden. ‘Hoe en waarom hij hier kwam en waarom jij tegenover je broer voor hem het gastrecht opeiste.’

‘Mag ik spreken, moeder?’ Toen Morgase instemmend knikte, vertelde Elayne de gebeurtenissen in eenvoudige woorden, vanaf het moment dat ze Rhand over de helling naar de muur zag klimmen. Hij dacht dat ze tot slot zijn onschuld zou verkondigen, maar in plaats daarvan zei ze: ‘Moeder, vaak hebt u me verteld dat ik ons volk moet kennen, van de hoogste tot de laagste, maar telkens als ik iemand ontmoet, staan er tien hovelingen bij. Hoe kan ik in die omstandigheden iets echts of waars te weten komen? Door met deze jongeman te praten heb ik al meer over de mensen van Tweewater geleerd dan ik ooit uit boeken kon halen. Het zegt toch wel iets dat hij van zo ver is gekomen en het rood heeft omgedaan, als zoveel bezoekers uit vrees het wit dragen. Moeder, ik smeek u een trouw onderdaan niet te straffen, een die mij veel heeft geleerd over het volk dat u regeert.’

‘Een trouw onderdaan uit Tweewater,’ zuchtte Morgase. ‘Kind, je zou meer aandacht moeten besteden aan die boeken. Tweewater heeft al zes generaties geen belastinggaarder gezien en de koninginnegarde in geen zeven generaties. Ik waag te zeggen dat zij zelfs zelden de gedachte koesteren dat ze een deel van het rijk vormen.’ Rhand schokschouderde ongemakkelijk en bedacht hoe verbaasd hij was toen hij had gehoord dat Tweewater een deel van het rijk van Andor was. De koningin zag het en glimlachte licht spottend naar haar dochter. ‘Zie je, kind?’

Rhand zag dat Elaida haar breiwerk had neergelegd en hem zat te bekijken. Ze stond op van haar kruk, kwam langzaam van de verhoging en ging voor hem staan. ‘Uit Tweewater?’ zei ze. Ze reikte naar zijn hoofd, maar hij trok zich terug voor ze hem aanraakte en ze liet haar hand vallen. ‘Met dat rood in zijn haar en zijn grijze ogen? Mensen in Tweewater hebben donker haar en donkere ogen, en zijn zelden zo lang.’ Haar hand schoot uit om zijn jasmouw op te schuiven, waardoor een lichte huid zichtbaar werd, huid waar de zon niet vaak op had geschenen. ‘Of zo licht van huid.’

Met veel moeite voorkwam hij dat hij zijn vuist balde. ‘Ik ben geboren in Emondsveld,’ zei hij stijfjes. ‘Mijn moeder kwam van buiten, vandaar mijn ogen. Mijn vader is Tham Altor, een schaapherder en boer, net als ik.’

Elaida knikte langzaam, maar bleef hem strak aankijken. Hij beantwoordde haar blik met een beheersing die in tegenspraak was met zijn verkrampte maag. Hij zag dat zijn vaste blik haar opviel. Hem nog steeds recht aankijkend, bewoog ze langzaam haar hand weer naar hem toe. Hij besloot ditmaal niet terug re schrikken.

Het was zijn zwaard dat ze aanraakte, niet hem. Haar hand sloot zich vlak bij de top om het gevest. Haar vingers verstrakten en haar ogen werden groot van verrassing. ‘Een schaapherder uit Tweewater,’ zei ze zacht, een fluistering bedoeld om door iedereen gehoord te worden, ‘met een zwaard dat het teken van de reiger draagt.’

Die laatste paar woorden hadden op iedereen in het vertrek de uitwerking alsof ze de Duistere had aangekondigd. Achter Rhand kraakte leer en kraste metaal, laarzen schuifelden over de marmeren plavuizen. Vanuit zijn ooghoeken zag hij hoe Tallanvor en een andere soldaat van hem wegschoven om ruimte te winnen, de hand op hun zwaard, klaar om het te trekken, en aan hun gezichten te zien, gereed om te sterven. Met twee snelle stappen stond Garet Brin voor de verhoging, tussen Rhand en de koningin. Zelfs Gawein stelde zich voor Elayne op, een bezorgde blik in zijn ogen en een hand op zijn dolk. Elayne zelf keek hem aan alsof ze hem nu pas voor het eerst zag. Morgase vertrok geen spier van haar gezicht, maar haar handen klemden zich vaster om de vergulde armleuningen van haar troon.

Alleen Elaida liet minder merken dan de koningin. De Aes Sedai liet niet blijken dat ze iets ongewoons had gezegd. Ze nam haar hand van het zwaard, waardoor de gespannenheid van de soldaten alleen maar toenam. Haar ogen bleven op hem gericht, onverstoorbaar en berekenend.

‘Maar,’ zei Morgase en haar stem klonk vlak, ‘hij is toch zeker te jong om een reigerzwaard te hebben verdiend? Hij kan niet ouder zijn dan Gawein.’

‘Het behoort hem toe,’ zei Garet Brin.

De koningin keek hem verbaasd aan. ‘Hoe is dat mogelijk?’

‘Ik weet het niet, Morgase,’ zei Brin langzaam. ‘Hij is te jong, maar toch hoort het bij hem en hij bij het wapen. Kijk naar zijn ogen. Kijk hoe hij staat, hoe het zwaard bij hem past en hij bij het zwaard. Hij is te jong, maar het zwaard is het zijne.’

Toen de kapitein-generaal zweeg, zei Elaida: ‘Hoe ben je aan dit wapen gekomen, Rhand Altor uit Tweewater?’ Ze zei het op een toon die de juistheid van zijn naam net zo betwijfelde als de streek waar hij vandaan kwam.

‘Mijn vader heeft het me gegeven,’ zei Rhand. ‘Het was van hem. Hij dacht dat ik een zwaard nodig zou hebben in de wereld.’

‘Hoor, nóg een schaapherder uit Tweewater, met een reigerzwaard.’ Elaida’s glimlach maakte zijn mond droog. ‘Wanneer ben je in Caemlin aangekomen?’

Hij had er genoeg van deze vrouw de waarheid te vertellen. Ze maakte hem net zo bang als een Duistervriend. Het werd tijd dat hij zich weer verborg. ‘Vandaag,’ zei hij. ‘Vanmorgen.’ ‘Net op tijd,’ mompelde ze. ‘Waar verblijf je? Zeg niet dat je nog nergens een kamer hebt gevonden. Je ziet er wat slordig uit, maar je hebt de kans gehad je op te frissen. Waar?’

‘De Kroon en Leeuw.’ Hij herinnerde zich dat ze voorbij De Kroon en Leeuw kwamen toen ze De Koninginnezegen zochten. De herberg lag aan de andere kant van de Nieuwe Stad, ver van baas Gils herberg vandaan. ‘Daar heb ik een bed. Op zolder.’ Hij had het gevoel dat ze wist dat hij loog, maar ze knikte slechts.

‘Wat een toeval,’ zei ze. ‘Vandaag wordt de ontaarde Caemlin binnengebracht. Binnen twee dagen zal hij naar Tar Valon worden gebracht en met hem zal de erfdochter voor haar verdere opvoeding meereizen. En net op dit kruispunt verschijnt er een man in de paleistuin die beweert een trouw onderdaan te zijn uit Tweewater...’

‘Ik kóm uit Tweewater.’ Ze keken hem allemaal aan, maar iedereen negeerde hem. Behalve Tallanvor en de schildwachten; die lieten hun ogen geen moment van hem afdwalen.

‘….met een verhaal dat berekend is om Elayne te boeien en hij draagt een reigerzwaard. Hij draagt geen armband of pluim om zijn trouw te verkondigen, maar wikkelt de reiger zorgvuldig in tegen onderzoekende ogen. Wat voor toeval is dit, Morgase?’

De koningin gebaarde de kapitein-generaal opzij te stappen en toen hij dat deed, keek ze Rhand met een bezorgde blik aan. Ze bleef echter met Elaida praten. ‘Hoe noem jij hem? Duistervriend? Een volgeling van Logain?’

‘De Duistere roert zich in Shayol Ghul,’ antwoordde de Aes Sedai. ‘De Schaduw ligt over het Patroon en de toekomst wankelt op de punt van een naald. Deze is gevaarlijk.’

Opeens bewoog Elayne, ze wierp zich op haar knieën voor de troon. ‘Moeder, ik smeek u hem geen kwaad te doen. Hij zou meteen zijn weggegaan als ik hem niet had tegengehouden. Hij wilde weggaan. Door mij bleef hij. Ik kan niet geloven dat hij een Duistervriend is.’

Morgase maakte een sussend gebaar naar haar dochter, maar ze bleef Rhand aankijken, is dit een Voorspelling, Elaida? Lees je nu het Patroon? Je zegt dat het je overvalt als je dat het minst verwacht en dat het even plotseling verdwijnt als het is gekomen. Als dit een Voorspelling is, Elaida, gebied ik je de waarheid duidelijk te uiten, zonder je gebruikelijke gewoonte haar in zoveel raadsels te hullen dat niemand meer weet of je ja of nee hebt gezegd. Spreek. Wat zie je?’

‘Dit voorspel ik,’ antwoordde Elaida, ‘en ik zweer bij het Licht dat ik het niet duidelijker kan zeggen. Vanaf deze dag marcheert Andor naar pijn en verdeeldheid. De Schaduw moet nog tot het zwartst verduisteren en ik kan niet zien of het Licht daarna zal volgen. Waar de wereld één traan heeft geplengd, zal ze nu duizenden storten. Dit is wat ik voorspel.’

Een doodse stilte hing in het vertrek, slechts verbroken door Morgase, die diep zuchtte alsof het haar laatste adem was.

Elaida bleef in Rhands ogen kijken. Weer sprak ze, bewoog amper haar lippen, zodat hij haar nog net kon horen, al stond ze op een armlengte van hem af. ‘Ook dit voorspel ik. Pijn en verdeeldheid komen over de gehele wereld en deze man staat in het hart ervan. Ik gehoorzaam de koningin,’ fluisterde ze, ‘en zeg het duidelijk.’

Rhand had een gevoel dat zijn voeten zich in het marmer hadden geworteld. De kou en hardheid van de stenen vloer kropen zijn benen binnen en stuurden een rilling langs zijn rug. Niemand anders kon het hebben gehoord. Maar ze bleef hem aankijken, en hij had het gehoord.

‘Ik ben een schaapherder,’ zei hij voor het gehele vertrek. ‘Uit Tweewater. Een schaapherder.’

‘Het Rad weeft wat het Rad wil,’ zei Elaida hardop, en hij kon niet zeggen of er een spoortje spot in haar stem lag of niet.

‘Heer Garet,’ zei Morgase. ‘Ik heb de raad van mijn kapitein-generaal nodig.’

De vierkante man schudde zijn hoofd. ‘Elaida Sedai zegt dat de knaap gevaarlijk is, mijn koningin, en als zij meer kon vertellen, dan zou ik zeggen: laat de beul komen. Maar alles wat zij zegt, is wat ieder van ons met eigen ogen kan zien. Er is geen boer in het land die niet zegt dat alles erger zal worden, zonder enige Voorspelling. Zelf geloof ik dat de jongen hier door louter toeval is beland, hoewel het voor hem een kwalijk toeval is. Om veilig te zijn, mijn koningin, zeg ik; gooi hem in een kerker, tot vrouwe Elayne en heer Gawein ruimschoots op weg zijn, en laat hem dan gaan. Tenzij, Aes Sedai, u betreffende hem meer te voorspellen hebt?’

‘Ik heb alles gezegd wat ik in het Patroon heb gelezen, kapitein-generaal,’ zei Elaida. Ze schonk Rhand een snelle, harde glimlach die nauwelijks haar lippen bewoog en bespotte zijn onvermogen te zeggen dat ze niet de waarheid sprak. ‘Een paar weken gevangenschap zullen hem geen kwaad doen en het geeft mij de kans meer te leren.’ Honger vulde haar ogen, maakte dat hij nog harder rilde. ‘Mogelijk komt er nog een Voorspelling.’

Een hele tijd dacht Morgase na, de kin op haar vuist en een elleboog op de leuning van haar troon. Rhand wilde zich bewegen onder haar gefronste blik, maar de ogen van Elaida zorgden ervoor dat hij stokstijf bleef staan. Ten slotte sprak de koningin.

‘Achterdocht smoort Caemlin, misschien geheel Andor. Vrees en zwarte achterdocht. Vrouwen maken hun buren uit voor Duistervrienden. Mannen krassen de Drakenrand op deuren van mensen die ze al jarenlang kennen. Ik zal daar niet aan meedoen.’

‘Morgase...’ begon Elaida, maar de koningin onderbrak haar.

‘Ik zal daar niet aan deelnemen. Toen ik de troon besteeg, zwoer ik voor allen, hoog en laag, het recht te handhaven en dat zal ik doen, zelfs als ik de laatste in Andor ben die zich gerechtigheid herinnert.

Rhand Altor, zweer je bij het Licht dat je vader, een schaapherder in Tweewater, jou dit reigerzwaard heeft geschonken?’

Rhand bewoog zijn mondspieren voor wat speeksel, zodat hij iets kon zeggen, ‘Ik zweer het.’ Opeens herinnerde hij zich tegen wie hij het had en hij voegde er haastig aan toe: ‘Mijn koningin.’ Heer Garet trok zijn dikke wenkbrauwen op, maar Morgase leek er niet om te geven.

‘Je hebt alleen de tuinmuur beklommen voor een blik op de valse Draak?’

‘Ja, mijn koningin.’

‘Beoog je de troon van Andor te schaden, of mijn dochter, of mijn zoon?’ Haar toon maakte duidelijk dat de laatste twee dingen hem nog minder vergeven zouden worden dan het eerste.

‘Ik beoog niemand te schaden, mijn koningin. Het minst van al u en de uwen.’

‘Dan zal ik je recht doen, Rhand Altor,’ zei ze. ‘Ten eerste, omdat ik een voordeel heb op Elaida en Garet, doordat ik de spraak van Tweewater heb gehoord toen ik jong was. Je hebt niet het uiterlijk, maar als een vage herinnering mij kan dienen, heb je de spraak van Tweewater. Ten tweede, niemand met jouw haar en ogen zal volhouden een schaapherder uit Tweewater te zijn, tenzij dat waar is. Dat jouw vader jou een reigerzwaard heeft gegeven, is te ongerijmd voor een leugen. En ten derde, de stem die me influistert dat de beste leugen vaak te belachelijk is om als leugen te worden aangemerkt... die stem is geen bewijs. Ik zal de wetten handhaven die ik heb gesteld. Ik geef je je vrijheid, Rhand Altor, maar ik stel voor dat je er in de toekomst op let waar je binnendringt. Als je wederom op het paleisgebied wordt aangetroffen, zal het je minder gemakkelijk vergaan.’

‘Dank u, mijn koningin,’ zei hij hees. Hij kon het ongenoegen van Elaida als hitte op zijn gezicht voelen.

‘Tallanvor,’ zei Morgase. ‘Begeleid deze... begeleid mijn dochters gast uit het paleis en betoon hem alle hoffelijkheid. De anderen mogen eveneens gaan. Nee, Elaida, jij blijft. En heer Garet, u eveneens, graag. Ik moet beslissen wat er aan die Witmantels in de stad moet worden gedaan.’

Tallanvor en de gardisten haalden met tegenzin hun handen van hun zwaarden, maar hielden zich klaar ze meteen weer te trekken. Toch liet Rhand zich graag omringen door de soldaten en was hij blij Tallanvor te volgen. Elaida luisterde slechts half naar wat de koningin zei; hij kon haar ogen op zijn rug voelen. Wat zou er zijn gebeurd als Morgase de Aes Sedai niet bij zich had gehouden? Bij deze gedachte wenste hij dat de soldaten sneller zouden lopen.

Tot zijn verbazing zeiden Elayne en Gawein buiten in de hal iets tegen elkaar en gingen toen naast hem lopen. Ook Tallanvor was verrast. De jonge luitenant keek van hen naar de dichtvallende deuren.

‘Mijn moeder,’ zei Elayne, heeft bevolen dat hij uit het paleis moet worden begeleid, Tallanvor. In alle hoffelijkheid. Waar wacht je op?’

Tallanvor keek grimmig naar de deuren waarachter de koningin overleg voerde met haar raadgevers. ‘Nergens op, mijn vrouwe,’ zei bij zuur en hij gaf het escorte het enigszins overbodige bevel verder te lopen.

De wonderen van het paleis gleden ongezien langs Rhand heen. Hij was in de war; allerlei gedachten tolden door zijn hoofd. Je hebt niet het uiterlijk. Deze man staat in het hart ervan.

Het escorte bleef staan. Hij knipperde met zijn ogen en zag geschrokken dat hij op het grote hof voor het paleis stond, bij de grote vergulde poorten die glansden in de zon. Die poorten zouden niet voor één man worden geopend, zeker niet voor een indringer, ook al had de erfdochter het gastrecht voor hem opgeëist.

Zwijgend ontgrendelde Tallanvor een uitvalspoort, een klein deurtje in een van de grote poorten.

‘Het is de gewoonte,’ zei Elayne, ‘om gasten tot aan de poorten uitgeleide te doen, maar niet om ze te zien gaan. Het is het genoegen van het gezelschap van de gast dat herinnerd dient te worden, niet de droefenis van het afscheid.’

‘Dank u, mijn vrouwe,’ zei Rhand. Hij raakte de sjaal aan die om zijn hoofd gebonden was. ‘Voor alles. Het is in Tweewater de gewoonte dat een gast een geschenkje meeneemt. Ik ben bang dat ik u niets kan aanbieden.’ Hij voegde er droogjes aan toe: ‘Al heb ik u blijkbaar iets geleerd over de mensen van Tweewater.’

‘Als ik tegen moeder had gezegd dat ik je knap vind, zou ze je zeker in een kerker hebben laten gooien.’ Elayne gaf hem een stralende glimlach. ‘Vaarwel, Rhand Altor.’

Met open mond zag hij haar teruglopen, een jongere uitgave van de schoonheid en waardigheid van Morgase.

‘Probeer bij haar niet met woorden te spelen,’ lachte Gawein. ‘Ze zal het altijd winnen.’

Rhand knikte afwezig. Knap? Licht, de erfdochter van de troon van Andor! Hij schudde zijn hoofd om zijn gedachten te ordenen. Gawein leek ergens op te wachten. Rhand keek hem even aan.

‘Mijn heer, toen ik u zei dat ik uit Tweewater kwam, was u verrast. En alle anderen, uw moeder, heer Garet, Elaida Sedai,’ hij voelde een huivering langs zijn rug gaan. ‘Geen van hen...’ Hij kon de zin niet afmaken, hij was er niet eens zeker van waarom hij erover was begonnen. Ik ben de zoon van Tham Altor, zelfs al ben ik niet in Tweewater geboren.

Gawein knikte alsof hij hierop had gewacht. Toch aarzelde hij nog. Rhand opende zijn mond om zijn onuitgesproken vraag terug te nemen, toen Gawein zei: ‘Wikkel een sjoefa om je hoofd, Rhand, en je zou het evenbeeld zijn van een Aielman. Vreemd, aangezien moeder schijnt te denken dat je klinkt als een man van Tweewater. Ik wilde dat we elkaar beter hadden leren kennen, Rhand Altor. Vaarwel.’

Een Aielman.

Rhand staarde naar Gaweins verdwijnende rug, tot een ongeduldig kuchje van Tallanvor hem eraan herinnerde waar hij was. Hij dook door het poortje dat op een haar na zijn hielen miste toen Tallanvor het achter hem dichtsmeet. De grendels aan de binnenkant werden luidruchtig dichtgeschoven.

Het langwerpige plein voor het paleis was nu leeg. Alle soldaten waren weg, alle menigten, alle trompetten en trommels waren in stilte verdwenen. Niets was er achtergebleven, behalve het afval dat over de stenen werd weggeblazen en enkele mensen die zich aan hun eigen zaken wijdden nu de opwinding was verdwenen. Hij kon niet zien of ze het wit of het rood droegen. Aielman.

Geschrokken besefte hij dat hij vlak voor de paleispoorten stond, precies waar Elaida hem gemakkelijk kon vinden als ze klaar was bij de koningin. Hij trok zijn mantel om zich heen en zette het op een sukkeldrafje. Op het plein en in de straten van de Binnenstad keek hij vaak om, maar niemand volgde hem en de bochtige wegen belemmerden zijn zicht. Maar Elaida’s ogen herinnerde hij zich maar al te goed en hij verbeeldde zich dat ze hem zochten. Tegen de tijd dat hij de poorten van de Nieuwe Stad bereikte, rende hij.

41

Oude vrienden en nieuwe gevaren

Terug bij De Koninginnezegel liet Rhand zich hijgend tegen de deurpost zakken. Hij had het hele stuk gerend en had er niet om gemaald of iemand het rood had gezien of achter hem was aangegaan omdat hij holde. Hij dacht dat zelfs een Schim hem niet had kunnen pakken. Langwin zat op een bankje naast de deur met een lapjeskat in zijn armen toen hij kwam aanrennen. De man stond op om te kijken of er ergens achter Rhand moeilijkheden waren, maar bleef kalm achter de oortjes van de kat krabbelen. Toen hij niets zag, ging hij weer zitten, voorzichtig, oppassend dat het dier niet schrok. ‘Stommelingen probeerden een tijdje terug enkele katten te stelen,’ zei hij. Hij bekeek zijn knokkels even voor hij verderging met de kat aaien. ‘Katten kosten veel vandaag de dag.’

De twee mannen met het wit stonden nog aan de overkant. Rhand zag dat de ene een blauw oog en een dikke kaak had. Die man keek chagrijnig en streek knorrig en gretig langs zijn zwaardgevest, terwijl hij naar de herberg bleef kijken.

‘Waar is baas Gil?’ vroeg Rhand.

‘Boekenkamer,’ antwoordde Langwin. De kat begon te spinnen en hij grijnsde. ‘Een kat blijft nooit lang van streek, zelfs niet als iemand hem in een zak heeft willen stoppen.’

Rhand haastte zich naar binnen, door de gelagkamer, nu net als anders vol mannen met rood die bij hun bier zaten te kletsen. Over de valse Draak, en of de Witmantels nog herrie zouden schoppen als hij naar het noorden werd gebracht. Niemand maakte het uit wat er met Logain zou gebeuren, maar ze wisten allemaal dat de erfdochter en heer Gawein in de groep zouden meereizen. Geen enkele bezoeker zou dulden dat ze tijdens die reis gevaar zouden lopen.

Hij vond baas Gil inderdaad in de boekenkamer, waar hij Steen speelde met Loial. Een dikke, bruingestreepte kat zat op de tafel, de voetjes onder zich, en keek naar hun handen die over het bord met de kruisende lijnen bewogen.

De Ogier plaatste een andere steen. Ondanks zijn dikke vingers was het gebaar heel verfijnd. Hoofdschuddend gebruikte baas Gil de binnenkomst van Rhand als smoes om zich van de tafel af te wenden. Loial won bijna altijd met Steen, ‘Ik begon me al zorgen te maken waar je bleef, kerel. Dacht dat je misschien last had gekregen van enkele witte verraders of die bedelaar tegen het lijf was gelopen, zoiets.’

Heel even bleef Rhand hem met open mond aankijken. Hij was die lompenman totaal vergeten. ‘Die heb ik wel gezien,’ zei hij eindelijk, ‘maar dat was niks. Ik heb ook de koningin gezien, en Elaida, en dat waren de echte moeilijkheden.’

Baas Gil lachte snuivend. ‘De koningin, hè? Nee maar. We hadden net nog Garet Brin in de gelagkamer en die was aan het armpje drukken met de kapiteinheer van de Kinderen, maar een koningin, nou, dat is weer eens wat anders.’

‘Bloed en as,’ gromde Rhand, ‘vandaag denkt iedereen dat ik sta te liegen.’ Hij gooide zijn mantel over de rug van een stoel, trok de zijden sjaal van zijn hoofd en liet zich op een andere stoel neerploffen. Hij was te opgewonden om zich te ontspannen. Hij zat stijf op het puntje van zijn stoel en veegde met zijn mouw zijn gezicht droog. ‘Ik heb de bedelaar gezien en hij zag mij en ik dacht... Dat is onbelangrijk. Ik ben op een muur geklommen die rond een tuin stond, vanwaar ik het grote plein voor het paleis kon zien, waar Logain zou langskomen. En toen viel ik eraf, aan de binnenkant.’

‘Ik begin bijna te geloven dat je geen grapje maakt,’ zei de herbergier langzaam.

‘Ta’veren,’ mompelde Loial.

‘O, zo was het écht,’ zei Rhand. ‘Licht sta me bij, zo en niet anders.’

Baas Gils laatdunkendheid smolt weg toen hij verder vertelde en ging over in ontsteltenis. De herbergier begon zich meer en meer naar hem toe te buigen tot hij net als Rhand op het puntje van zijn stoel zat. Loial luisterde onaangedaan mee, hoewel hij regelmatig langs zijn brede neus streek en de toefjes op zijn oren kleine schokjes vertoonden.

Rhand vertelde alles wat er was gebeurd, alles behalve wat Elaida hem had toegefluisterd. En wat Gawein aan de paleispoort had gezegd. Over het eerste wilde hij niet verder denken en het andere had helemaal nergens mee te maken. Ik ben de zoon van Tham Altor, zelfs al ben ik niet in Tweewater geboren. Dat ben ik! Ik heb het bloed van Tweewater in me en Tham is mijn vader.

Opeens besefte hij dat hij niets meer zei en in zijn eigen gedachten verdiept was, en dat ze hem zaten aan te kijken. Een paniekerig moment vroeg hij zich af of hij niet te veel had verteld.

‘Nou, voor jou is het wachten op je vrienden afgelopen. Je zult de stad uit moeten, en snel ook. Op zijn hoogst binnen twee dagen. Kun je Mart in die tijd overeind krijgen of zal ik moeder Grub laten halen?’

Rhand keek hem verbijsterd aan. ‘Twee dagen?’

‘Elaida is de raadgeefster van koningin Morgase en volgt in rang meteen op kapitein-generaal Garet Brin zelf. Misschien staat ze er wel boven. Als zij de koninginnegarde naar jou laat zoeken... Heer Garet zal haar niet tegenhouden, tenzij ze hun andere plichten in de weg staat. Nou, de soldaten kunnen in twee dagen elke herberg in Caemlin hebben nagezocht. Maar als we pech hebben, kunnen ze hier door puur toeval al in het eerste uur van de eerste dag binnenstappen. Misschien hebben we wat tijd als ze bij De Kroon en Leeuw beginnen, maar niet om te treuzelen.’

Rhand knikte langzaam. ‘Als ik Mart niet uit bed krijg, mag u moeder Grub erbij halen. Ik heb nog wat geld over. Misschien net genoeg.’

‘Ik regel dat met moeder Grub,’ zei de herbergier bruusk. ‘En ik neem aan dat ik jullie wel een paar paarden kan lenen. Als jullie proberen naar Tar Valon te lopen, dan zul je de rest van je zolen versleten hebben voor je halverwege bent.’

‘U bent een goede vriend,’ zei Rhand. ‘Het lijkt erop dat we u alleen maar ellende hebben bezorgd, maar nog steeds wilt u ons helpen. Een goede vriend.’

Baas Gil keek verlegen. Hij haalde zijn schouders op, schraapte zijn keel en keek omlaag, waardoor zijn ogen op het bord met de stenen vielen. Hij wendde zijn ogen snel af. Loial was zeker aan de winnende hand. ‘Tja, nou, Thom is altijd een goede vriend van me geweest. Als hij jullie wilde helpen, dan kan ik ook wel iets doen.’

‘Ik zou graag met je mee willen gaan, Rhand,’ zei Loial opeens, ’Ik dacht dat we het daarover al hadden gehad, Loial.’ Hij aarzelde – baas Gil kende nog steeds niet de volle omvang van het gevaar – en voegde eraan toe: ‘Jij weet wat Mart en mij te wachten staat, wat ons achtervolgt.’

‘Duistervrienden,’ antwoordde de Ogier met een onbewogen gerommel, ‘en de Aes Sedai en het Licht weet wat nog meer. Of de Duistere. Jij gaat naar Tar Valon en daar is een zeer mooie gaarde, waarover ik heb gehoord dat de Aes Sedai hem goed bijhouden. In ieder geval is er meer te zien in de wereld dan de gaarden. Jij bent echt ta’veren, Rhand. Het Patroon weeft zich om jou en jij staat in het hart ervan.’

Deze man staat in het hart ervan. Rhand voelde zich koud worden.

‘Ik sta nergens, in geen enkel hart,’ zei hij ruw.

Baas Gil knipperde met zijn ogen en zelfs Loial leek van zijn boosheid te schrikken. De herbergier en de Ogier keken naar elkaar en toen weer naar de tafel. Rhand dwong zichzelf tot rust te komen en haalde enkele malen diep adem. Wonderlijk genoeg vond hij de leegte die hem de laatste tijd zo vaak was ontgaan, en kalmte. Zij hadden zijn boosheid niet verdiend.

‘Je mag mee, Loial,’ zei hij. ‘Ik weet niet waarom je dat wilt, maar ik ben je dankbaar dat je me gezelschap wilt houden. Je... je weet hoe Mart is.’

‘Ik weet het,’ zei Loial. ‘Ik kan nog steeds niet de straat op zonder dat een woeste menigte achter me aankomt en me voor “Trollok” uitscheldt. Maar Mart gebruikt alleen maar woorden. Hij heeft niet geprobeerd mij te doden.’

‘Natuurlijk niet,’ zei Rhand. ‘Mart? Nooit!’ Zo ver zou hij niet gaan. Mart niet.

Er werd geklopt en Gilda, een van de dienstmeisjes, stak haar hoofd om de deur. Haar mond stond strak en haar ogen bezorgd. ‘Baas Gil, kom snel, alstublieft. Er zijn Witrnantels in de gelagkamer.’

Baas Gil sprong met een vloek op, zodat de kat van de tafel sprong en met een stijve staart, beledigd, de kamer uitglipte, ‘ik kom eraan. Ga gauw zeggen dat ik eraan kom en blijf verder uit hun buurt. Hoor je me, meisje? Bemoei je er niet mee.’ Gilda knikte heftig en verdween. ‘Jij kunt maar beter hier blijven,’ zei hij tegen Loial.

De Ogier snoof, een geluid of lakens werden gescheurd, ik heb geen enkel verlangen de Kinderen van het Licht nog eens te ontmoeten.’

Baas Gils oog viel op het Steenbord en zijn humeur leek te verbeteren. ‘Het ziet ernaar uit dat we het spel later opnieuw op moeten zetten.’

‘Geen nood.’ Loial reikte naar een van de planken en pakte een boek in zijn handen verzonk de linnen band in het niet. ‘We kunnen verder spelen met dezelfde stand. U bent aan de beurt.’

Baas Gil maakte een grimas. ‘Als het ‘t ene niet is, dan wel iets anders,’ mopperde hij toen hij zich de kamer uit haastte.

Rhand volgde hem, maar trager. Hij had even weinig zin als Loial om betrokken te raken bij de Kinderen. Deze man staat in het hart ervan. Hij bleef bij de deur naar de gelagkamer staan, waar hij kon zien wat er gebeurde, maar ver genoeg op de gang om hopelijk niet gezien te worden.

Er hing een doodse stilte in het vertrek. Vijf Witmantels stonden midden in de ruimte en werden opzichtig genegeerd door de mensen aan de tafels. Een had de zilveren bliksem van een officier onder de zonnekrans op zijn mantel. Langwin hing tegen de muur bij de voordeur en maakte heel aandachtig zijn nagels schoon met een splinter. Vier andere bewakers die Gil had ingehuurd, stonden verspreid langs dezelfde muur en negeerden de Witmantels aandachtig. Als de Kinderen van het Licht iets opviel, dan lieten ze dat niet merken. Alleen de officier toonde zijn gevoelens door ongeduldig zijn met staal beklede handschoenen tegen zijn handpalm aan te slaan terwijl hij op de herbergier stond te wachten.

Baas Gil liep snel het vertrek door, met een behoedzame nietszeggende blik op zijn gezicht. ‘Het Licht verlichte jullie,’ zei hij met een zorgvuldige buiging, niet te diep, maar ook weer niet zo oppervlakkig dat het beledigend zou kunnen zijn, ‘en onze goede koningin Morgase. Waarmee mag ik...’

‘Ik heb geen tijd voor je geklets, waard,’ snauwde de officier, ‘ik ben vandaag al in twintig uitspanningen geweest en elk was een nog ergere varkensstal dan de vorige, en ik zal er nog twintig zien voor de zon daalt. Ik ben op zoek naar Duistervrienden, een jongen uit Tweewater...’

Baas Gils gezicht werd met ieder woord roder. Hij stond te grommen als een ver onweer en ten slotte bliksemde hij het verhaal van de Witmantel neer. ‘Er zijn geen Duistervrienden in mijn zaak! Iedere man hier is een goede koninginneklant.’

‘Ja, en we weten allemaal waar Morgase voor staat.’ De officier verdraaide de naam van de koningin tot een sneer, ‘met haar heks van Tar Valon, nietwaar?’

Luid klonk het geschraap van stoelpoten. Plotseling was elke man in het vertrek op de been. Ze stonden stil als beelden, maar allen keken grimmig naar de Witmantels. De officier leek het niet te zien, maar de vier achter hem keken ongerust om zich heen.

‘Het zal gemakkelijker voor je zijn, waard,’ zei de man, ‘als je meewerkt. De tijden zijn heel slecht voor mensen die Duistervrienden onderdak verlenen. Ik denk niet dat een uitspanning met een Drakentand op de deur nog veel klandizie krijgt. Zou problemen krijgen met vuur, met zoiets op je deur.’

‘Je maakt nu dat je wegkomt,’ zei baas Gil kalm, ‘of ik laat de garde erbij halen om wat er van jullie over is naar de belt te kruien.’

Langwins zwaard zoefde uit zijn schede en in de hele kamer klonk het grove gerasp van staal langs leer, terwijl er zwaarden en dolken verschenen. Dienstmeiden haastten zich het vertrek uit.

De officier keek ongelovig en verachtelijk rond. ‘De Drakentand...’

‘Helpt je nog maar vijf tellen,’ maakte baas Gil de zin voor hem af. Hij stak een gebalde vuist op en strekte zijn wijsvinger. ‘Eén.’

‘Je lijkt wel gek, waard, de Kinderen van het Licht zo te bedreigen.’

‘Witmantels stellen de wet in Caemlin niet. Twee.’

‘Je denkt toch zeker niet dat het hiermee is afgelopen?’

‘Drie.’

‘We komen terug,’ snauwde de Witmantel en liet toen snel zijn mannen keren. Hij probeerde net te doen of ze ordelijk en alleen omdat hij dat wilde de herberg verlieten. Zijn mannen werkten niet erg mee door gretig op de deur af te stappen. Ze holden wel niet, maar maakten er ook geen geheim van dat ze naar buiten wilden.

Langwin stond dwars voor de deur met zijn zwaard en liet ze alleen door omdat baas Gil heftige gebaren maakte. Toen de Witmantels buiten stonden, liet de herbergier zich zwaar op een stoel vallen. Hij wreef met zijn hand over zijn voorhoofd en staarde ernaar, alsof hij verbaasd was dat die niet onder het zweet zat. In het hele vertrek gingen de mensen weer zitten, lachend om wat ze net hadden klaargespeeld. Sommigen liepen naar baas Gil toe en gaven hem een klap op zijn schouder.

Toen hij Rhand zag, werkte de herbergier zich omhoog en liep naar hem toe. ‘Wie zou er ooit hebben gedacht dat er een held in me stak?’ vroeg hij verbaasd. ‘Het Licht verlichte me.’ Opeens vermande hij zich en zijn stem klonk weer vrijwel als vanouds. ‘Je zult uit het zicht moeten blijven tot ik je de stad uit kan helpen.’ Hij keek behoedzaam de gelagkamer in en duwde Rhand verder de gang in. ‘Dat stel komt zeker terug, of anders een paar spionnen die zich met rood zullen tooien. Na die kleine opvoering van mij betwijfel ik of ze zich nog erg om jou zullen bekommeren, maar ze zullen net doen alsof je nog hier bent.’

‘Het is belachelijk,’ protesteerde Rhand luid. Na een gebaar van de herbergier praatte hij zachter. ‘De Witmantels hebben geen enkele reden om mij te zoeken.’

‘Het gaat nu niet om een reden, kerel, maar ze zoeken jou en Mart, dat is wel heel zeker. Wat heb je allemaal uitgespookt? Elaida én de Witmantels.’

Rhand hief zijn handen om hem tegen te spreken en liet ze toen weer zakken. Het was onverklaarbaar, maar hij had de Witmantel ook gehoord. ‘En hoe staat het met u? De Witmantels zullen u nog veel last bezorgen, ook als ze ons niet vinden.’

‘Maak je daarover maar geen zorgen, kerel. De koninginnegarde handhaaft hier nog steeds de wet, ook al laten ze die witte verraders vrij rondlopen. Wat ’s nachts betreft... nou, Langwin en zijn vrienden zullen weinig slaap krijgen, maar ik zou bijna medelijden krijgen met degene die een teken op mijn deur wil zetten.

Gilda voegde zich bij hen en maakte een kleine kniebuiging voor baas Gil. ‘Baas, er is... er is een vrouwe. In de keuken.’ Het klonk of ze die twee dingen samen een schandaal vond. ‘Ze vraagt naar meester Rhand, baas, en meester Mart. Met naam en toenaam.’

Rhand en de herbergier keken elkaar verwonderd aan.

‘Kerel,’ zei baas Gil, ‘als het je echt gelukt is vrouwe Elayne van het paleis naar mijn herberg te halen, komen we allemaal op een rijtje voor de beul te staan.’ Gilda slaakte een gilletje toen ze de naam van de erfdochter hoorde en keek Rhand met grote ogen aan. ‘Ga aan je werk, meisje,’ zei de herbergier scherp, ‘en houd je mond over wat je hebt gehoord. Daar heeft niemand wat mee te maken.’ Gilda knikte weer en schoot weg, de gang in, maar keek vaak om naar Rhand.

‘Binnen vijf minuten,’ zuchtte baas Gil, ‘zal ze de andere meiden verrellen dat je een vermomde prins bent. Als de nacht valt, is het overal in de Nieuwe Stad bekend.’

‘Baas Gil,’ zei Rhand, ‘ik heb Mart nooit genoemd bij Elayne. Dat kan niet de...’ Opeens verscheen er een brede glimlach op zijn gezicht en rende hij naar de keuken toe.

‘Wacht!’ riep de herbergier hem achterna. ‘Wacht tot je weet wie...! Wacht, idioot!’

Rhand gooide de deur naar de keuken open en daar stonden ze. Moiraine keek hem zonder enige verbazing kalm aan. Nynaeve en Egwene snelden lachend op hem af en sloegen hun armen om hem heen, terwijl Perijn zich bij hen aansloot. Alledrie klopten ze hem op zijn schouders, alsof ze zich ervan wilden overtuigen dat hij het echt was. In de deuropening naar de binnen plaats stond Lan met een laars tegen de deurpost, zijn aandacht verdelend tussen de keuken en het erf buiten.

Rhand probeerde tegelijk de twee vrouwen te omhelzen en Perijn een hand te geven; het werd een verwarde verstrengeling van armen en gelach, die bemoeilijkt werd door Nynaeve, die probeerde aan zijn gezicht te voelen of hij koorts had. Ze leken afgemat van de reis. Perijn had blauwe plekken op zijn gezicht en hij hield zijn ogen op de grond gericht, wat hij nooit eerder had gedaan, maar ze waren in leven en weer bij elkaar. Zijn keel leek zo dichtgeknepen dat hij amper kon praten. ‘Ik was bang dat ik jullie nooit meer zou zien,’ slaagde hij er eindelijk in te zeggen, ‘ik was bang dat jullie allemaal...’

‘Ik wist dat je nog leefde,’ zei Egwene tegen zijn borst, ‘ik wist het. Altijd.’

‘Ik niet,’ zei Nynaeve. Haar stem klonk heel even scherp, maar was het volgende ogenblik weer zacht en ze keek glimlachend naar hem op. ‘Je ziet er goed uit, Rhand. Zeker niet al te goed gevoed, maar het Licht zij dank – wel goed.’

‘Eh...’ zei baas Gil achter hem, ‘ik mag aannemen dat je deze mensen dus inderdaad kent. Zijn dit de vrienden die je zocht?’

Rhand knikte. ‘Ja, mijn vrienden.’ Hij stelde iedereen aan de herbergier voor; het voelde nog steeds vreemd om de echte namen van Lan en Moiraine te noemen. Ze keken hem allebei scherp aan toen hij het deed.

De herbergier begroette iedereen met een open lach, maar was behoorlijk onder de indruk dat hij een zwaardhand ontmoette, en helemaal een Aes Sedai. Haar keek hij echt met open mond aan. Het was één ding te weten dat een Aes Sedai de jongens had geholpen, maar iets geheel anders om haar in je eigen keuken te zien. Toen maakte hij echter een diepe buiging. ‘U bent welkom in De Koninginnezegen, Moiraine Sedai, en u bent mijn gast. Hoewel ik aanneem dat u in het paleis wilt blijven, bij Elaida Sedai en de Aes Sedai die met de valse Draak zijn meegekomen.’ Hij maakte nog een diepe buiging en keek Rhand snel en bezorgd aan. Het was allemaal heel best dat hij nooit kwaad sprak van een Aes Sedai, maar dat wilde nog niet zeggen dat hij er een in zijn herberg wilde hebben.

Rhand knikte hem bemoedigend toe en probeerde hem zwijgend duidelijk te maken dat het allemaal in orde was. Moiraine was geen Elaida, die achter iedere blik, onder ieder woord een dreigement verborg. Weet je dat zeker? Zelfs nu, weet je het zeker?

‘Ik geloof dat ik hier zal blijven,’ zei Moiraine, ‘voor die korte tijd dat ik in Caemlin ben. En u moet me toestaan ervoor te betalen.’

Een lapjeskat wandelde vanuit de gang naar binnen en begon kopjes te geven tegen de enkels van de herbergier. De lapjeskat was net begonnen of een wollige grijze poes sprong onder de tafel vandaan, kromde haar rug en begon te blazen. De lapjeskat dook dreigend grommend ineen en de grijze schoot langs Lan het erf op.

Baas Gil begon zich te verontschuldigen voor de katten en protesteerde tegelijkertijd dat ze hem vereerde als ze zijn gast wilde zijn, en wist ze zeker dat ze niet liever naar het paleis wilde, want daar kon hij best inkomen, maar hij hoopte dat zij zijn mooiste kamer als geschenk wilde aanvaarden. Het was allemaal wat verwarrend, maar Moiraine leek er absoluut geen aandacht aan te schenken. In plaats daarvan bukte ze zich en begon de oranje-witte kat te aaien, waarna die prompt baas Gils enkels verruilde voor de hare.

‘Ik heb nu al vier verschillende katten gezien,’ zei ze. ‘Hebt u last van muizen? Ratten?’

‘Ratten, Moiraine Sedai.’ De herbergier zuchtte. ‘Een verschrikkelijk probleem. Niet dat ik mijn zaak niet proper houd, begrijp me goed. Het komt door al die mensen. De hele stad zit vol mensen en ratten.

Maar mijn katten weten daar wel raad mee. Ik beloof u dat u geen last van ze zult hebben.’

Rhands ogen kruisten even die van Perijn, die meteen daarna weer naar de vloer keek. Er was iets vreemds aan Perijns ogen. En hij was zo stil; Perijn praatte nooit vlot, maar nu zei hij helemaal niets. ‘Het kan door al die mensen komen,’ zei hij.

‘Als u me toestaat, baas Gil,’ zei Moiraine, alsof ze het de gewoonste zaak ter wereld vond. ‘Het is heel simpel om ratten uit deze straat te houden. Als we geluk hebben, zullen de ratten niet eens weten dat ze worden weggehouden.’

Baas Gil keek haar bij dat laatste fronsend aan, maar boog en nam het aanbod aan. ‘Als u zeker weet dat u niet liever in het paleis bent, Aes Sedai.’

‘Waar is Mart?’ vroeg Nynaeve opeens. ‘Zij zei dat hij ook hier was.’

‘Boven,’ zei Rhand. ‘Hij... hij voelt zich niet lekker.’

Nynaeves hoofd schoot omhoog. ‘Is hij ziek? Dan laat ik de ratten aan haar over en houd ik me met hem bezig. Breng me nu naar hem toe, Rhand.’

‘Jullie gaan allemaal naar boven,’ zei Moiraine. ‘Ik kom zo bij jullie. We maken het hier in baas Gils keuken veel te vol en het zou het beste zijn, als we allemaal ergens een tijdje bij elkaar kunnen zijn.’ In haar woorden klonk een boodschap door. Laat je niet zien. We moeten ons nog steeds schuilhouden.

‘Kom mee’ zei Rhand. ‘We nemen de achtertrap.’

De Emondsvelders volgden hem naar boven en lieten de Aes Sedai en de zwaardhand in de keuken achter, met baas Gil. Rhand kon er maar niet over uit dat ze weer bij elkaar waren. Bijna alsof ze thuis waren. Hij bleef maar grinniken.

Dezelfde vrolijke opluchting scheen de anderen te beïnvloeden. Ze liepen zacht in zichzelf te lachen en bleven maar in zijn armen knijpen. Perijn leek wat bedrukt en hij hield zijn hoofd omlaag, maar hij begon te praten toen ze de trap opliepen.

‘Moiraine zei dat ze jou en Mart kon vinden, en ze heeft het gedaan. Toen we de stad inreden, zaten we maar rond te kijken – nou ja, wij dan, Lan natuurlijk niet – naar al die mensen, die huizen, alles.’ Zijn dikke krullen zwierden rond toen hij ongelovig zijn hoofd schudde.

‘Het is allemaal zo groot. En zoveel mensen. Sommigen bleven naar ons staren en schreeuwden “Rood of wit?” alsof dat iets betekende.’

Egwene raakte Rhands zwaard aan en tikte tegen de rode wikkels.

‘Wat betekent dat?’

‘Niets,’ zei hij. ‘Niets belangrijks. We gaan toch gauw naar Tar Valon, weet je nog?’

Egwene keek hem even aan, maar ze haalde haar hand van het zwaard af en ging verder waar Perijn was opgehouden. ‘Moiraine keek nauwelijks meer rond dan Lan. Ze voerde ons zo vaak door die straten heen en weer, als een hond die een geur volgt, dat ik dacht dat jullie hier niet zouden zijn. En toen, opeens, sloeg ze een straat in en vervolgens merkten we dat we de paarden aan de stalknechten overgaven en de keuken instapten. Ze vroeg niet eens of jullie daar waren. Ze zei gewoon tegen een vrouw die deeg stond te mengen dat ze Rhand Altor en Mart Cauton moest zeggen dat iemand hen wilde spreken. En daar was je opeens,’ ze grinnikte, ‘als een bal die uit het niets in de hand van een speelman opspringt.’

‘Waar is de speelman?’ vroeg Perijn, ‘is hij niet hier?’

Rhands maag kromp ineen en het prettige gevoel dat zijn vrienden eindelijk hier waren, zakte weg. ‘Thorn is dood. Ik denk dat hij dood is. Er was een Schim...’ Hij kon niet verdergaan. Nynaeve schudde haar hoofd en mompelde binnensmonds.

De stilte rond hen werd sterker, verstikte de lachjes, dempte de vreugde tot ze boven waren.

‘Mart is... je kunt hem niet ziek noemen,’ zei hij toen. ‘Het is... Kijk zelf maar.’ Hij gooide de deur open van de kamer die hij met Mart deelde. ‘Kijk eens wie hier zijn, Mart!’

Mart lag nog steeds helemaal opgekruld, precies zoals toen Rhand de stad was ingegaan. Hij hief zijn hoofd en staarde hen aan. ‘Hoe weet je dat zij het echt zijn en niet mensen die erop lijken,’ zei hij schor. Zijn gezicht was rood en opgezet, de huid strak en glad van het zweet. ‘Hoe weet ik dat jullie zijn op wie jullie lijken?’

‘Niet ziek?’ Nynaeve keek Rhand minachtend aan, stampte langs hem heen en liet haar tas al van haar schouder zakken.

‘Iedereen verandert,’ raspte Mart. ‘Hoe kan ik zeker zijn? Perijn? Ben jij het? Je bent veranderd, weet je dat?’ Zijn lach klonk meer als gekuch. ‘O ja, je bent veranderd’

Tot Rhands verbazing liet Perijn zich op de rand van het andere bed zakken, hield zijn hoofd in zijn handen en staarde naar de vloer. Marts schelle gelach leek hem neer te sabelen.

Nynaeve knielde naast Mart neer, legde een hand op zijn gezicht en duwde zijn hoofddoek omhoog. Hij rukte zijn hoofd opzij, met een verachtende blik. Zijn ogen waren glazig van de koorts. ‘Je bent gloeiend heet,’ zei ze, ‘maar met zo’n koorts zou je niet zoveel mogen zweten.’ Ze kon de bezorgdheid niet uit haar stem bannen. ‘Rhand en Perijn, haal wat schone doeken en zoveel koud water als je kunt dragen. Ik ga eerst zorgen dat je afkoelt, Mart, en dan..’

‘Knappe Nynaeve,’ spoog Mart. ‘Een Wijsheid wordt niet geacht zichzelf als een vrouw te zien, is het wel? Niet als een knappe vrouw. Maar jij wel, hè? Nu. Je moet er nu steeds weer aan denken dat je een knappe vrouw bent, en dat maakt je bang. Iedereen verandert.’

Nynaeves gezicht werd bij zijn woorden steeds bleker. Of het boosheid was of iets anders, kon Rhand niet zeggen. Mart lachte sluw en zijn koortsige ogen gleden naar Egwene toe. ‘Knappe Egwene,’ kraakte zijn stem. ‘Net zo knap als Nynaeve. En jullie delen nu dezelfde dingen, is het niet? Andere dromen. Waar droom jij nu van?’ Egwene deed een stap terug van het bed.

‘Voor zolang het duurt, zijn we veilig voor de ogen van de Duistere,’ kondigde Moiraine aan toen ze de kamer binnenstapte met Lan op haar hielen. Haar ogen vielen op Mart toen ze door de deuropening stapte. Ze siste alsof ze een hete kachel had aangeraakt. ‘Ga bij hem vandaan!’

Nynaeve bewoog niet, maar richtte zich op om de Aes Sedai verrast aan te gapen. Met twee stappen greep Moiraine de Wijsheid bij haar schouders en sleepte haar als een zak graan van het bed weg. Nynaeve stribbelde tegen en wilde wat zeggen, maar Moiraine liet haar pas los toen ze een eind van het bed af was. De Wijsheid bleef tegen haar mopperen toen ze opstond en kwaad haar kleren afsloeg, maar Moiraine negeerde haar volledig. De Aes Sedai stond naar Mart te kijken en had nergens anders oog voor; ze hield hem in het oog alsof hij een gifslang was.

‘Jullie allemaal, blijf uit zijn buurt,’ zei ze. ‘En wees stil.’

Mart staarde haar even fel aan. Hij ontblootte zijn tanden in een stille, opengesperde snauw en kromp zelfs nog meer in elkaar, maar hij bleef naar haar kijken. Langzaam legde ze een hand op hem, heel licht, op een knie die hij tegen zijn borst hield geklemd. Hij schokte toen ze hem aanraakte, een siddering van afkeer die zijn hele lichaam verkrampte. Opeens schoot zijn hand te voorschijn en hakte hij met de robijndolk naar haar gezicht.

Het ene moment stond Lan nog bij de deur, het volgende moment stond hij naast het bed, alsof hij de tussenliggende ruimte had overgeslagen. Hij had Marts pols gegrepen en hield de houw tegen alsof die steen had getroffen. Toch bleef Mart nog steeds als een bal liggen. Alleen de hand met de dolk probeerde te bewegen, worstelend tegen de onbeweeglijke greep van de zwaardhand. Marts ogen lieten Moiraine niet los, ze brandden van haat.

Moiraine had zich evenmin bewogen. Ze trok zich niet terug voor het wapen, dat slechts een paar duim van haar gezicht af was, zoals ze evenmin was weggedoken toen hij het wapen had getrokken. ‘Hoe is hij hieraan gekomen?’ vroeg ze met een stalen stem. ‘Ik heb gevraagd of Mordeth jullie iets had gegeven. Ik heb het gevraagd en ik heb je gewaarschuwd en jullie zeiden dat hij het niet had gedaan.’

‘Hij heeft niets...’ zei Rhand. ‘Hij... Mart heeft het uit de schatkamer meegenomen.’ Moiraine keek hem aan, haar ogen leken net zo fel te branden als die van Mart. Hij deed bijna een stap achteruit voor ze zich weer naar het bed wendde, ik wist het niet totdat we elkaar kwijtraakten. Ik had geen idee. Ik wist het niet.’

‘Je wist het niet.’ Moiraine bekeek Mart. Hij lag doodstil, met zijn knieën opgetrokken tegen zijn borst. Op zijn gezicht lag een stille grauw en zijn hand vocht nog steeds tegen Lan om haar met de dolk neer te steken. ‘Je mag het Licht danken dat jullie met dit ding nog zo ver zijn gekomen. Ik voelde het kwaad toen ik hem zag, voelde de bezoedeling van Mashadar, maar een Schim zou het spannen ver kunnen voelen. Zelfs al zou hij niet precies weten waar het was, hij zou weten dat het dichtbij was en Mashadar zou zijn geest aantrekken, terwijl zijn botten nog weten dat ditzelfde kwaad een leger heeft verzwolgen – Gruwheren, Myrddraal, Trolloks, allemaal. Sommige Duistervrienden kunnen de dolk waarschijnlijk ook voelen. Zij die waarlijk hun ziel hebben weggeschonken. Zij zouden verbaasd zijn het te voelen, alsof de lucht om hen heen jeukte. Ze zouden gedwongen zijn ernaar te zoeken. Mashadar zou hen aantrekken zoals een magneet ijzervijlsel aantrekt.’

‘Er waren Duistervrienden,’ zei Rhand, ‘meer dan eens, maar we konden ontsnappen. En een Schim, de nacht voor we in Caemlin aankwamen, maar hij heeft ons nooit gezien.’ Hij kuchte even. ‘Er gaan geruchten van vreemde dingen in de nacht, buiten de stad. Het zouden Trolloks kunnen zijn.’

‘O, het zijn Trolloks, schaapherder,’ zei Lan droog. ‘En waar Trolloks zijn, zijn Schimmen.’ Pezen stonden kabeldik op de rug van zijn hand door de inspanning om Marts pols vast te houden, maar in zijn stem was dat niet te horen. ‘Ze hebben getracht zich schuil te houden, maar ik heb al twee dagen duidelijke tekens gezien. En ik heb boeren en dorpelingen horen mopperen over dingen in de nacht. De Myrddraal zijn er op de een of andere manier in geslaagd onverhoeds in Emondsveld toe te slaan, maar iedere dag komen ze dichter bij degenen die soldaten op ze af kunnen sturen. Desondanks zullen ze nu niet stoppen, schaapherder.’

‘Maar we zijn in Caemlin,’ zei Egwene. ‘Ze kunnen niet bij ons komen, zolang...’

‘O nee?’ onderbrak de zwaardhand haar. ‘De Schimmen verzamelen zich op het platteland. Dat is duidelijk te zien als je weet waar je op moet letten. Er zijn al meer Trolloks dan ze nodig hebben om elke toegangsweg naar de stad te bewaken, minstens een tiental vuisten. Daar kan maar één reden voor zijn: wanneer de Schimmen genoeg Trolloks hebben, zullen ze om jullie de stad binnenvallen. Daardoor zal mogelijk de halve strijdmacht uit het zuiden naar de Grenslanden trekken, maar het bewijst dat ze bereid zijn dat risico te nemen. Jullie drieën zijn te vaak ontsnapt. Het ziet ernaar uit dat jullie een nieuwe Trollok-oorlog naar Caemlin hebben gebracht, schaapherder.’

Egwene snikte verstikt en Perijn schudde zijn hoofd, alsof hij het wilde ontkennen. Rhand voelde zich misselijk van binnen als hij aan Trolloks dacht in de straten van Caemlin. Al die mensen die elkaar in de stad al naar het leven stonden en niet beseften dat het echte gevaar buiten de stadswallen wachtte. Wat zouden ze doen als er opeens Schimmen en Trolloks in de straten stonden en hen doodden? Hij kon zich de brandende torens al voorstellen, de vlammen die uit de koepels sloegen, Trolloks die de bochtige straten en de uitkijkpunten in de Binnenstad afschuimden. Het paleis zelf in vlammen. Elayne, Gawein en Morgase... dood.

‘Nog niet,’ zei Moiraine verstrooid. Ze keek nog steeds gespannen naar Mart. ‘Als we een uitweg uit Caemlin kunnen vinden, zullen de Halfmannen hier niets meer te zoeken hebben.’ Als. Zoveel alsen.

‘Het zou beter zijn als we allemaal dood waren,’ zei Perijn opeens en Rhand veerde op toen zijn vriend zijn gedachten verwoordde. Perijn tuurde nog steeds naar de vloer, woedend nu, en zijn stem klonk bitter. ‘Overal waar wij gaan, brengen we pijn en verdriet. Het zou voor iedereen beter zijn als we dood waren.’

Nynaeve ging vlak voor hem staan, haar gezicht een mengeling van woede en bezorgde angst, maar Moiraine was haar voor.

‘Wat denk je, voor jezelf of ieder ander, te winnen door dood te gaan?’ vroeg de Aes Sedai. Haar stem klonk effen en toch scherp. ‘Als de Heer van het Graf zoveel vrijheid heeft gewonnen dat hij, zoals ik vrees, inmiddels het Patroon kan aanraken, dan kan hij jou dood gemakkelijker bereiken dan levend. Dood kun je niemand helpen, noch de mensen die jou hebben geholpen, noch je vrienden en familie in Tweewater. De Schaduw valt over de wereld en niemand van jullie kan dat tegenhouden wanneer je dood bent.’

Perijn sloeg zijn ogen op om haar aan te kijken en Rhand schrok. De bruine ogen van zijn vriend waren meer geel dan bruin. Met zijn verwarde haren en felle ogen was er iets aan hem wat... Rhand kon er niet opkomen wat het precies was.

Perijn sprak zacht en vlak, waardoor zijn woorden meer indruk maakten dan als hij had geschreeuwd. ‘Levend kunnen wij ze toch ook niet tegenhouden?’

‘Later heb ik tijd om daarover met je te twisten,’ zei Moiraine, ‘maar je vriend heeft me nu nodig.’ Ze stapte opzij, zodat ze Mart allemaal duidelijk konden zien. Zijn ogen waren nog in dodelijke woede op haar gericht, maar hij had zich niet bewogen. Zweet parelde op zijn gezicht en zijn lippen waren wit weggetrokken in een verstarde grauw. Alle kracht die hij bezat leek gericht te zijn op zijn poging om Moiraine te doden met de dolk, die Lan roerloos tegenhield. ‘Of was je dit vergeten?’

Perijn haalde verlegen zijn schouders op en hief woordeloos zijn handen op.

‘Wat is er mis met hem?’ vroeg Egwene en Nynaeve voegde eraan toe; is het besmettelijk? Ik kan hem best behandelen. Ik lijk niet vatbaar te zijn voor ziekten, voor welke dan ook.’

‘O, het is besmettelijk,’ zei Moiraine, ‘en je... bescherming zou je niet kunnen redden.’ Ze wees naar de robijndolk, maar paste goed op dat ze het wapen niet aanraakte. Het lemmet trilde toen Mart vocht om haar te bereiken. ‘Dit komt uit Shadar Logoth. Er is daar geen steentje of het is besmet. Het is gevaarlijk om iets buiten de muren te brengen en dit wapen is veel meer dan iets. Het kwaad dat Shadar Logoth doodde, zit erin, en nu ook in Mart. Achterdocht en haat, zó sterk dat zelfs zij die het meest na zijn, worden gezien als vijanden, zó diep in het bot gevreten dat hij uiteindelijk alleen maar aan doden denkt. Door deze dolk buiten de muren van Shadar Logoth te brengen, heeft hij dit zaad bevrijd, bevrijd van de plek waaraan het was gebonden. Het moet zijn gegroeid en heeft Marts persoon en geest verzwakt. Hij is verzwakt door zijn gevecht met wat het verderf van Mashadar van hem wilde maken. Nu is de strijd in hem echter bijna gestreden en is hij vrijwel verslagen. Spoedig, als het hem niet eerst doodt, zal hij dat kwaad overal waar hij gaat als een dodelijke ziekte verspreiden. Eén enkele schram van dat wapen is al genoeg om te besmetten en vernietigen. Spoedig zullen een paar minuten in Marts aanwezigheid even dodelijk zijn.’

Nynaeves gezicht was bleek geworden. ‘Kunt u iets doen?’ Fluisterde ze.

‘Ik hoop van wel.’ Moiraine zuchtte. ‘Omwille van onze wereld hoop ik dat ik niet te laat ben’ Haar hand voelde in de buidel aan haar riem en kwam tevoorschijn met de in zijde gewikkelde angreaal. ‘Laat me alleen. Blijf bij elkaar en zoek een plek waar jullie niet opvallen, maar laat mij alleen. Ik zal voor Mart doen wat ik kan.’

42

Herinnering aan dromen

Ze voelden zich zeer bedrukt toen Rhand ze meenam de trap af. Niemand wilde nu met hem of met elkaar praten. Hij had er ook geen zin in.

De zon wierp al lange schaduwen over de achtertrap, maar de lampen waren nog niet aangestoken en zonlicht en schaduw wisselden elkaar op de treden af. Perijns gezicht was even gesloten als die van de anderen, maar het stond effen terwijl die van anderen door zorgen waren getekend. Rhand vond Perijn er eerder berustend uitzien. Hij vroeg zich af waarom en wilde ernaar vragen, maar telkens als Perijn door een diepe schaduw liep, leken zijn ogen elk beetje licht te vergaren; ze glommen dan zacht, als gepolijste barnsteen. Rhand huiverde en probeerde op zijn omgeving te letten, op de walnoten panelen van de muren, de eiken trapleuning, op stevige alledaagse zaken. Hij veegde verschillende keren zijn handen aan zijn mantel af, maar iedere keer begonnen zijn palmen weer te zweten. Nu zal het allemaal goed komen. We zijn weer bij elkaar en... Licht, Mart!

Hij nam ze door de achtergang bij de keuken mee naar de boekenkamer, waardoor ze de gelagkamer konden vermijden. El waren niet veel reizigers die de boekenkamer bezochten; de meeste mensen die konden lezen, verbleven in de meer verfijnde herbergen van de Binnenstad. Baas Gil hield de boekenkamer meer aan voor zijn eigen plezier dan voor het handjevol klanten dat zo nu en dan een boek wilde lezen. Rhand wilde er niet aan denken waarom ze van Moiraine uit het zicht moesten blijven, maar hij herinnerde zich de officier van de Witmantels die had gezegd dat hij terug zou komen, en Elaida’s ogen toen ze vroeg waar hij verbleef. Dat was al genoeg reden, wat Moiraine ook wilde.

Hij was al vijf stappen de boekenkamer in voor hij besefte dat de drie anderen met open monden en grote ogen bij elkaar in de deuropening waren blijven staan. Een stevig houtvuur knapte in de haard en Loial lag languit op een lange bank te lezen, terwijl er een kleine zwarte kat met witte pootjes opgerold op zijn buik lag te soezen. Toen ze binnenkwamen, deed hij het boek dicht, maar hield een geweldige vinger op de plaats waar hij was gebleven. Hij zette de kat voorzichtig neer, waarna hij opstond en een formele buiging maakte.

Rhand was zo aan de Ogier gewend dat het even duurde voor hij besefte dat de anderen naar Loial staarden. ‘Dit zijn de vrienden waar ik op wachtte, Loial,’ zei hij. ‘Dit is Nynaeve, de Wijsheid van mijn dorp. En Perijn. En dit is Egwene.’

‘O, ja,’ dreunde Loial. ‘Egwene. Rhand heeft veel over je gepraat. Ja. Ik ben Loial.’

‘Hij is een Ogier,’ legde Rhand uit en hij zag hun verrassing over gaan in verbazing. Zelfs na Trolloks en Schimmen in levenden lijve te hebben ontmoet, was het nog steeds verbijsterend een legende te ontmoeten die opstond en praatte. Hij dacht terug aan zijn eerste ontmoeting met Loial en grijnsde in zelfspot. Ze brachten hel er beter vanaf dan hij.

Loial lette niet op hun gestaar. Rhand vermoedde dat het hem nauwelijks opviel, na een menigte die ‘Trollok’ schreeuwde. ‘En de Aes Sedai, Rhand?’ vroeg Loial.

‘Boven bij Mart.’

De Ogier trok nadenkend een borstelige wenkbrauw op. ‘Dan is hij dus wél ziek. Ik stel voor dat we allemaal gaan zitten. Ze komt er straks bij? Ja. Dan hoeven we alleen maar te wachten.’

Door te gaan zitten leken de Emondsvelders hun beklemming kwijt te raken, alsof zitten in een stoel met dikke kussens bij een haardvuur en een opgerolde kat op de schoorsteenmantel ervoor zorgden dat ze zich thuis voelden. Zodra ze een plekje hadden gevonden, begonnen ze opgewonden de Ogier te ondervragen. Tot Rhands verbazing was het Perijn die als eerste begon.

‘Die stedding, Loial. Zijn het echt toevluchtsoorden, zoals de verhalen vertellen?’ Zijn stem klonk gespannen, alsof hij een bijzondere reden had voor die vraag.

Loial wilde maar al te graag praten over de stedding en over hoe hij in De Koninginnezegen was beland en wat hij op zijn reizen had gezien. Rhand maakte het zich al snel gemakkelijk en luisterde maar half mee. Hij had alles al eerder gehoord, tot in de kleinste details. Loial hield van vertellen, hij vertelde lange verhalen zodra hij de kans kreeg. Meestal vond hij wel dat een verhaal minstens twee- tot driehonderd jaar achtergrond nodig had. wilde een ander het begrijpen.

Zijn gevoel van tijd was heel vreemd; voor hem leek driehonderd jaar een redelijke tijdsduur voor een verhaal of een uitleg. Hij had het altijd over zijn vertrek uit de stedding of het maar enkele maanden geleden was, maar uiteindelijk was gebleken dat de Ogier al ruim drie jaar op reis was.

Rhands gedachten richtten zich op Mart. Een dolk, Zo’n stom mes en het zou hem kunnen doden, alleen doordat hij het bij zich had. Licht, ik wil geen avonturen meer. Als zij hem kan genezen, zouden we allemaal naar... niet naar huis. We kunnen niet naar huis. Ergens. We moeten ergens heen waar ze nooit van Aes Sedai of de Duistere hebben gehoord. Ergens.

De deur ging open en heel even dacht Rhand dat hij het zich verbeeldde. Daar stond Mart, met knipperende ogen, zijn jas dichtgeknoopt en de donkere sjaal laag over zijn voorhoofd gebonden. Toen zag Rhand Moiraine, die haar hand op zijn schouder had, met Lan achter haar. De Aes Sedai keek nauwgezet naar Mart, zoals je iemand bekijkt die net van zijn ziekbed is opgestaan. Als gewoonlijk hield Lan alles in de gaten, terwijl hij naar niets leek te kijken.

Mart zag eruit of hij geen dag ziek was geweest. Zijn eerste aarzelende glimlach omvatte iedereen, hoewel zijn mond openviel toen hij de Ogier opmerkte, alsof hij hem nu pas voor het eerst zag. Hij haalde zijn schouders op en richtte zijn aandacht weer op de anderen.

‘Ik... eh... dat ik...’ Hij haalde diep adem. ‘Het... eh... blijkt dat ik wat... eh... vreemd heb gedaan. Ik weet er niet veel meer van, eigenlijk.’ Niet op zijn gemak keek hij naar Moiraine. Ze glimlachte hem bemoedigend toe en hij ging verder. ‘Alles na Wittebrug is heel wazig. Thom, en de...’ Hij rilde en ging snel verder. ‘Hoe langer na Wittebrug, hoe waziger het wordt. Ik weet absoluut niet meer hoe ik in Caemlin ben gekomen.’ Hij wierp een schuine blik op Loial. ‘Niet echt. Moiraine Sedai zegt dat ik... boven... ik... eh...’ Hij grijnsde en zag er opeens weer echt uit als de oude Mart. ‘Je kunt iemand niet kwalijk nemen wat hij doet als hij gek is, nietwaar?’

‘Je was altijd al gek,’ zei Perijn en ook hij klonk even weer als vanouds.

‘Nee,’ zei Nynaeve. Tranen deden haar ogen glanzen, maar ze glimlachte. ‘Geen van ons neemt het jou kwalijk.’

Rhand en Egwene begonnen toen tegelijk te praten, vertelden Mart hoe blij ze waren hem weer gezond te zien en hoe goed hij eruitzag, met af en toe enkele lachende opmerkingen ertussendoor, dat ze hoopten dat hij niet meer van die rare streken uit zou halen, nu hem zoiets was geleverd. Mart gaf kwinkslagen terug, terwijl hij met zijn oude zwier een stoel opzocht. Nadat hij nog steeds grinnikend was gaan zitten, raakte hij verstrooid zijn jas aan alsof hij er zeker van wilde zijn dat daar nog steeds iets achter zijn broekriem was gestoken en Rhands adem stokte.

‘Ja,’ zei Moiraine zachtjes, ‘de dolk heeft hij nog.’ Het lachen en praten bij de andere Emondsvelders ging nog steeds door, maar zij had het stokken van zijn adem opgemerkt en gezien wat dat had veroorzaakt. Ze kwam dichter bij zijn stoel staan, zodat ze niet hard hoefde te praten om door hem gehoord te worden. ‘Ik kan het niet wegnemen zonder hem te doden. De band heeft te lang geduurd en is te sterk geworden. Dat moet in Tar Valon ongedaan worden gemaakt. Het is te veel voor me, voor elke Aes Sedai alleen, zelfs met een angreaal.’

‘Maar hij ziet er niet meer ziek uit.’ Hij bedacht opeens iets en keek naar haar op. ‘Zolang hij de dolk heeft, zullen de Schimmen weten waar we zijn. Sommige Duistervrienden ook. Dat zei u zelf.’

‘Ik heb het in zekere zin ingesloten. Als ze nu dichtbij genoeg zijn om het te voelen, zullen ze ons al kunnen zien. Ik heb de bezoedeling uit hem gehaald, Rhand, en heb alles gedaan om de werking te vertragen, maar het komt terug, over een tijdje, tenzij hij in Tar Valon hulp krijgt.’

‘Dan is het maar goed dat we daarheen gaan, nietwaar?’ Hij dacht dat het mogelijk door de berusting in zijn stem kwam, en de hoop op een andere afloop, dat ze hem scherp aankeek voor ze zich omdraaide.

Loial was gaan staan en schonk haar een diepe buiging, ‘ik ben Loial, zoon van Arent, zoon van Halan, Aes Sedai. De stedding biedt de dienaren van het Licht een vrijplaats aan.’

‘Dank je, Loial, zoon van Arent,’ antwoordde Moiraine droogjes, maar ik zou maar niet al te gul zijn met die begroeting als ik jou was. Momenteel zijn er zo’n twintig Aes Sedai in Caemlin en behalve ik allemaal van de Rode Ajah.’ Loial knikte wijs, alsof hij het begreep. Rhand kon alleen verward zijn hoofd schudden; het Licht mocht hem verblinden als hij wist wat ze bedoelde. ‘Het is vreemd je hier te zien,’ ging de Aes Sedai verder. ‘De laatste jaren verlieten maar weinig Ogier de stedding.’

‘De oude verhalen kregen me te pakken, Aes Sedai. De oude boeken vulden mijn onwaardige hoofd met beelden. Ik wilde de gaarden zien. En ook de steden die we hebben gebouwd. Het blijkt dat van beide niet veel meer over is, maar al zijn gebouwen een armzalige vervanging van bomen, ze zijn wel de moeite van het bekijken waard. De Ouderen denken dat ik vreemd ben, doordat ik wil reizen. Dat heb ik altijd gewild en hebben zij altijd gedacht. Geen van hen gelooft dat er buiten de stedding iets de moeite van het zien waard is. Misschien dat ze na mijn terugkeer en mijn reisverslag van gedachten veranderen. Ik hoop van wel. Mettertijd.’

‘Misschien zullen ze dat,’ zei Moiraine effen. ‘Nou, Loial, je moet me vergeven dat ik abrupt ben. Het is een slechte eigenschap van de mens, ik weet het. Mijn gezellen en ik moeten dringend plannen maken voor onze verdere reis. Wil je ons verontschuldigen?’

Nu leek Loial op zijn beurt in de war. Rhand schoot hem te hulp.

‘Hij gaat met ons mee. Ik heb hem beloofd dat hij mee mocht.’

Moiraine stond naar de Ogier te kijken alsof ze het niet had gehoord, maar uiteindelijk knikte ze. ‘Het Rad weeft wat het Rad wil,’ mompelde ze. ‘Lan, zorg ervoor dat we niet per ongeluk worden gestoord.’

De zwaardhand verdween stil uit de kamer en de deur klikte achter hem dicht.

Lans verdwijning werkte als een teken; alle gepraat hield op. Moiraine liep naar de haard en toen ze zich omdraaide, waren alle ogen op haar gericht. Hoe tenger ze ook was gebouwd, haar persoonlijkheid overheerste iedereen. ‘We kunnen niet lang in Caemlin blijven, en in De Koninginnezegen zijn we ook niet veilig. De ogen van de Duistere zijn al in de stad. Ze hebben nog niet gevonden wat ze willen hebben, anders zouden ze niet langer zoeken. Dat werkt in ons voordeel. Ik heb een ban geplaatst om ze weg te houden en tegen de tijd dat de Duistere merkt dat zijn ratten niet in deze buurt kunnen komen, zullen wij weg zijn. Maar elke ban die een mens afweert, is voor Myrddraal een baken. Bovendien hebben we nog te maken met de Kinderen van het Licht, die in Caemlin op zoek zijn naar Perijn en Egwene.’

Rhand maakte een geluid en Moiraine trok een wenkbrauw op.

‘Ik dacht dat ze mij en Mart zochten,’ zei hij.

Zijn opmerking zorgde ervoor dat de Aes Sedai beide wenkbrauwen optrok. ‘Hoe kom je op het idee dat de Witmantels naar jullie op zoek zijn?’

‘Ik heb er een horen zeggen dat ze iemand uit Tweewater zochten.

Duistervrienden, zei hij. Wat had ik anders moeten denken? Met alles wat er is gebeurd, mag ik me gelukkig prijzen dat ik nog kan denken.’

‘Het is heel verwarrend geweest, Rhand, ik weet het,’ bracht Loial naar voren, ‘maar je kunt toch beter denken dan dat. De Kinderen haten Aes Sedai. Elaida zou nooit...’

‘Elaida?’ vroeg Moiraine scherp. ‘Wat heeft Elaida Sedai hiermee te maken?’

Ze keek Rhand zo doordringend aan dat hij weg wilde schuiven. ‘Ze wilde me in de gevangenis gooien,’ zei hij langzaam, ik wilde alleen maar naar Logain kijken, maar ze wilde niet geloven dat ik per ongeluk bij Elayne en Gawein in de paleistuin was beland.’ Iedereen, behalve Loial, keek hem aan alsof hij er opeens een derde oog bij had gekregen. ‘Koningin Morgase liet me gaan. Ze zei dat er geen bewijs was dat ik kwaad wilde doen en ze wilde de wet handhaven, ongeacht wat Elaida Sedai vermoedde.’ Hij schudde zijn hoofd; de herinnering aan Morgase en haar uitstraling deed hem even vergeten dat iedereen hem aangaapte. ‘Kun je je voorstellen dat ik een koningin heb ontmoet? Ze is mooi, net een koningin uit de verhalen. Elayne ook. En Gawein... jij zou Gawein best mogen, Perijn. Perijn? Mart?’ Ze bleven hem aankijken. ‘Bloed en as, ik beklom die muur alleen om de valse Draak te zien. Ik heb niks verkeerds gedaan.’

‘Dat zeg ik ook altijd,’ zei Mart effen, hoewel hij opeens tot aan zijn oren grijnsde. Egwene vroeg hem met een opzettelijk vlakke stem: ‘Wie is Elayne?’

Moiraine mopperde iets, stuurs. ‘Een koningin,’ zei Perijn en hij schudde het hoofd. ‘Jij hebt écht avonturen meegemaakt. Wij zijn alleen maar ketellappers en enkele Witmantels tegengekomen.’ Hij vermeed zo duidelijk om Moiraine aan te kijken dat het Rhand onmiddellijk opviel. Perijn voelde even aan de blauwe plekken op zijn gezicht. ‘Alles bij elkaar genomen was het zingen met de ketellappers leuker dan de ontmoeting met de Witmantels.’

‘Het Trekkende Volk leeft voor zijn liederen,’ zei Loial. ‘Voor alle liederen, wat dat betreft. Voor hun zoektocht, tenminste. Ik heb enkele jaren geleden enkele Tuatha’an ontmoet en ze wilden de liederen leren die wij tot de bomen zingen. Feitelijk willen de bomen niet langer naar vele liederen luisteren, dus leren niet veel Ogier ze meer. Ik heb een flintertje van dat talent, dus Ouder Arent stond erop dat ik ze leerde. Ik heb de Tuatha’an geleerd wat ze konden leren, maar de bomen luisteren nooit naar mensen. Voor het Trekkende Volk waren het slechts liedjes. Zij leerden ze graag, maar het lied dat ze zoeken, was er niet bij. Daarom noemen ze de leider van iedere groep: de Zoeker. Ze komen soms naar stedding Shangtai. Maar weinig mensen doen dat.’

‘Alsjeblieft, Loial,’ zei Moiraine, maar hij schraapte opeens zijn keel en sprak snel en rommelend verder, alsof hij bang was dat ze hem de mond zou snoeren.

‘Ik heb me net iets herinnerd, Aes Sedai, iets wat ik altijd al aan een Aes Sedai heb willen vragen als ik er ooit een tegen zou komen, omdat u vele dingen weet en grote librijen hebt in Tar Valon, en nu heb ik u ontmoet natuurlijk en... staat u me toe?’

‘Als je het kort houdt,’ zei ze kortaf.

‘Kort,’ zei hij, alsof hij zich afvroeg wat dat betekende. ‘Ja. Goed. Kort. Enige tijd terug, niet zo lang geleden, kwam er een man naar stedding Shangtai. Dat was in die tijd op zich niet zo ongewoon, aangezien er grote aantallen vluchtelingen naar de Rug van de Wereld kwamen, op de vlucht voor wat jullie mensen de Aiel-oorlog noemen.’

Rhand grijnsde. Enige tijd terug; zo om en nabij twintig jaar. ‘Hij stond op het punt te sterven, hoewel het onduidelijk was waarom – hij was niet gewond. De Ouderen dachten dat het iets was wat de Aes Sedai hem hadden aangedaan’ – Loial keek Moiraine verontschuldigend aan – ‘aangezien hij snel herstelde nadat hij de stedding was binnengekomen. Binnen enkele maanden. Op een nacht is hij weggegaan zonder iemand iets te zeggen, gewoon weggeslopen toen de maan onder was.’ Hij keek naar Moiraines gezicht en schraapte weer zijn keel. ‘Ja. Kort. Voor hij wegging, vertelde hij een merkwaardig verhaal waarvan hij zei dat hij het aan Tar Valon wilde doorgeven. Hij zei dat de Duistere het Oog van de Wereld wilde verblinden en het Grote Serpent wilde ombrengen, de tijd zelf wilde doden. De Ouderen zeiden dat zijn geest even gezond was als zijn lichaam, maar dat was wat hij zei. Wat ik altijd heb willen vragen: kan de Duistere zoiets doen? De tijd zelf doden? En het Oog van de Wereld? Kan hij het oog van het Grote Serpent verblinden? Wat betekent het?’

Rhand keek naar Moiraine en had van alles verwacht, maar niet wat hij nu zag. Ze gaf Loial geen antwoord, zei hem niet dat ze daarvoor nu geen tijd had, maar leek met diepe denkrimpels dwars door de Ogier heen te kijken.

‘Dat is hetzelfde wat de ketellappers hebben verteld,’ zei Perijn.

‘Ja,’ voegde Egwene eraan toe, ‘het Aielverhaal.’

Moiraine draaide langzaam haar hoofd om. Geen enkel ander deel van haar bewoog. ‘Welk verhaal?’

Ze keek hen uitdrukkingsloos aan, maar Perijn haalde diep adem en vertelde zijn verhaal even overwogen als altijd. ‘Enkele ketellappers die de Woestenij doortrokken – ze zeiden dat ze dat ongehinderd konden doen – troffen stervende Aiel aan na een gevecht met Trolloks. Voor de laatste Aiel stierf, vertelde ze – het waren blijkbaar allemaal vrouwen – de ketellappers wat Loial net zei. De Duistere – zij noemen hem Zichtzieder – is van plan het Oog van de Wereld te verblinden. Maar dit was nog maar drie jaar geleden, geen twintig.

Betekent het iets?’

‘Misschien alles,’ zei Moiraine. Haar gezicht was kalm, maar Rhand kreeg het gevoel dat ze achter die donkere ogen razendsnel nadacht.

‘Ba’alzamon,’ zei Perijn opeens. De naam bracht een doodse stilte in de boekenkamer. Niemand leek te ademen. Perijn keek Rhand aan, toen Mart, zijn ogen vreemd kalm en geler dan ooit. ‘Op dat moment vroeg ik me af waar ik die naam eerder had gehoord... het Oog van de Wereld. Nu weet ik het weer. Jullie ook?’

‘Ik wil me daar niets van herinneren,’ zei Mart strak.

‘We moeten het haar vertellen,’ ging Perijn door. ‘Het is nu belangrijk. We kunnen het niet langer geheimhouden. Jij begrijpt het, hè, Rhand?’

‘Mij wat vertellen?’ Moiraines stem klonk ruw en ze leek zich schrap te zetten voor de klap. Haar blik was op Rhand gericht.

Hij wilde geen antwoord geven. Hij wilde er net zomin aan denken als Mart, maar hij herinnerde het zich – en hij wist dat Perijn gelijk had. ‘Ik heb...’ Hij keek zijn vrienden aan. Mart knikte tegen zijn zin, Perijn vastberaden, maar ze deden het tenminste. Hij hoefde haar niet alleen het hoofd te bieden. ‘Wij hebben... dromen gehad.’ Hij wreef onbewust over het plekje op zijn vinger waar de doorn hem eens had geprikt en herinnerde zich het bloed toen hij wakker was geworden. Hij dacht benauwd terug aan die andere keer, toen hij het gevoel had gehad dat zijn gezicht verbrand was. ‘Maar het waren niet echt dromen. Ba’alzamon kwam erin voor.’ Hij wist waarom Perijn die naam had gebruikt; het was gemakkelijker dan te zeggen dat de Duistere in je dromen, in je hoofd was geweest. ‘Hij zei... hij zei van alles, maar een keer zei hij dat het Oog van de Wereld mij nooit zou dienen.’ Zijn mond voelde of er een dikke stoflaag in zat.

‘Hij vertelde mij hetzelfde,’ zei Perijn, waarna Mart diep zuchtte en knikte. Rhand merkte dat hij weer wat speeksel had. ‘U bent niet boos op ons?’ vroeg Perijn verbaasd en Rhand besefte dat Moiraine niet kwaad leek te zijn. Ze stond hen aandachtig op te nemen, maar haar ogen waren helder en kalm, hoewel gespannen.

‘Meer op mezelf dan op jullie. Ik had jullie echter wel gevraagd het mij te zeggen als je vreemde dromen kreeg. Aan het begin van de reis heb ik het gevraagd.’ Hoewel haar stem kalm klonk, schoot er een flits van woede door haar ogen, maar die was in een ogenblik weer verdwenen. ‘Als ik het na de eerste keer had gehoord, zou ik misschien in staat zijn geweest... Er is al bijna duizend jaar geen Droomster geweest in Tar Valon, maar ik had het kunnen proberen. Nu is het te laat. Elke keer dat de Duistere jullie beroert, is het de volgende keer gemakkelijker voor hem. Misschien kan mijn aanwezigheid jullie enigszins afschermen, maar zelfs dan... Kennen jullie de verhalen van de Verzakers die mensen aan hen bonden? Sterke mensen, mensen die vanaf het begin de Duistere hadden bevochten. Die verhalen zijn waar en geen van de Verzakers had maar een tiende van de kracht van hun meester, Aginor niet, Lanfir niet, Balthamel niet, Demandred niet, zelfs Ishamael niet, de Verrader van Hoop zelf.’

Nynaeve en Egwene zaten hem aan te kijken, hem en Perijn en Mart, alledrie. Hun bloedeloze gezichten toonden een mengeling van vrees en afgrijzen. Zijn ze bang om ons of zijn ze bang voor ons?

‘Wat kunnen we doen?’ vroeg hij. ‘Er moet toch iets zijn?’

‘Dicht bij mij blijven, dat zal helpen,’ antwoordde Moiraine. ‘Iets. De bescherming van het aanraken van de Ware Bron spreidt zich enigszins rond mij uit, weet je nog? Maar jullie kunnen niet altijd vlak bij me blijven. Je kunt jezelf verdedigen, als je er de kracht voor hebt, maar je moet de kracht en de wil in jezelf vinden. Die kan ik jullie niet geven.’

‘Ik denk dat ik mijn bescherming al heb gevonden,’ zei Perijn en het klonk eerder berustend dan blij.

‘Ja,’ zei Moiraine. ‘Ja, ik veronderstel van wel.’ Ze bleef hem aankijken tot hij zijn ogen neersloeg en ze leek nog een tijdje iets te overwegen. Ten slotte keek ze de anderen aan. ‘De macht van de Duistere over jou kent zijn grenzen. Geef ook maar één tel toe en hij zal een koord aan je hart binden, een koord dat je nooit meer zal kunnen doorsnijden. Als je je overgeeft, ben je de zijne. Wijs hem af en zijn macht faalt. Het is niet gemakkelijk, als hij je dromen kan beroeren, maar je kunt hem afwijzen. Hij kan nog steeds Halfmannen op je afsturen en Trolloks en Draghkar en andere dingen, maar hij kan je niet de zijne maken tenzij je het zelf toelaat.’

‘Schimmen zijn erg genoeg,’ zei Perijn.

‘Ik wil hem niet meer in mijn hoofd,’ gromde Mart, ‘is er geen enkele mogelijkheid om hem buiten te sluiten?’

Moiraine schudde haar hoofd. ‘Loial hoeft nergens bang voor te zijn, en ook Egwene en Nynaeve lopen geen gevaar. In de grote massa van de mensheid kan de Duistere een bepaald persoon maar bij toeval aanraken, tenzij die persoon het zelf zoekt. Maar jullie staan, zeker nog een tijdlang, in het midden van het Patroon. Een Web van het Lot wordt geweven en iedere draad leidt recht naar jullie toe. Wat heeft de Duistere nog meer tegen jullie gezegd?’

‘Zo goed herinner ik het me niet meer,’ zei Perijn. ‘Er was iets over dat een van ons was uitverkoren, zoiets tenminste. Ik hoor hem nog lachen,’ besloot hij bleekjes, ‘om degene die ons had uitgekozen. Hij zei dat ik... wij hem konden dienen of sterven. En dan zouden we hem nog dienen.’

‘Hij zei dat de Amyrlin Zetel zou proberen ons te gebruiken,’ voegde Mart eraan toe en zijn stem zakte weg toen hij eraan dacht tegen wie hij sprak. Hij slikte en ging verder. ‘Hij zei dat Tar Valon ons net zo zou gebruiken als... hij noemde enkele namen. Davian, denk ik. Ik weet het ook niet meer zo goed.’

‘Raolin Duistervaan,’ zei Perijn.

‘Ja,’ voegde Rhand eraan toe, met een diepe rimpel in zijn voorhoofd. Hij had geprobeerd alles van die dromen te vergeten. Het was naar ze weer op te halen. ‘Jurian Steenboog was er een van en Guaire Amalasan.’ Hij slikte de rest in en hoopte dat Moiraine dat niet had gemerkt, ‘ik ken er niet een van.’

Maar hij had er wel een herkend, nu hij zijn diepste herinneringen nazocht. De naam die hij nog net had kunnen inhouden. Logain. De valse Draak. Licht! Thom zei dat het gevaarlijke namen waren. Bedoelde Ba’alzamon dat? Moiraine wil een van ons als valse Draak gebruiken? Aes Sedai maken jacht op valse Draken, ze gebruiken ze niet. Of wel? Licht help me, gebruiken ze hen?

Moiraine keek hem aan, maar van haar gezicht viel niets af te lezen.

‘Kent u ze?’ vroeg hij haar. ‘Betekenen ze iets?’

‘De Vader van de Leugen is een goede naam voor de Duistere,’ antwoordde Moiraine. ‘Dat is zijn gebruikelijke handelwijze: de worm van de twijfel neerleggen waar hij maar kan, Het vreet aan je geest als een slopende ziekte. Als je de Vader van de Leugen gelooft, is het de eerste stap naar je overgave. Denk eraan, als je je overgeeft aan de Duistere, maakt hij je de zijne.’

Een Aes Sedai liegt nooit, maar de waarheid die ze spreekt, hoeft niet de waarheid te zijn die je meent te horen. Dat had Tham gezegd en zij had zijn vraag eigenlijk niet beantwoord. Hij hield zijn gezicht strak en zijn handen stil op zijn knieën en probeerde ze niet aan zijn broek droog te vegen.

Egwene zat zachtjes te huilen. Nynaeve had haar armen om haar heen geslagen, maar ze keek of zij ook wilde huilen. Rhand wou bijna dat hij het kon.

‘Ze zijn allemaal ta’veren!’ zei Loial opeens. Hij keek monter bij dit vooruitzicht, alsof hij ernaar uitkeek om van nabij mee te maken hoe het Patroon zich om hen heen weefde. Rhand keek hem ongelovig aan en de Ogier haalde verlegen zijn schouders op, maar zijn gretigheid werd er niet minder door.

‘Dat zijn ze,’ zei Moiraine. ‘Drie, terwijl ik er één verwachtte. Er zijn heel veel dingen gebeurd die ik niet had verwacht. Dit nieuws over het Oog van de Wereld verandert veel.’ Ze zweeg even en dacht diep na. ‘Een tijdlang lijkt het Patroon zich rond jullie drieën te weven, zoals Loial zegt, en het gekolk zal nog toenemen voor het afneemt. Soms betekent ta’veren zijn dat het Patroon gedwongen is zich naar jou te schikken en soms betekent het dat het Patroon jou het noodzakelijke pad opduwt. Het Web kan nog op vele manieren worden geweven en sommige ontwerpen kunnen rampzalig zijn. Voor jullie en voor de wereld. We kunnen niet in Caemlin blijven, maar welke weg we ook nemen, de Myrddraal en Trolloks zullen zich op ons storten voor we tien span ver zijn. En precies op dit tijdstip, in deze stad, horen we van een bedreiging van het Oog van de Wereld, niet uit één bron, maar uit drie, en elk lijkt onafhankelijk van de andere. Het Patroon bepaalt ons pad. Het Patroon weeft zich nog steeds rond jullie drieën, maar welke hand bepaalt nu de schering en welke stuurt de inslag? Is de kerker van de Duistere al zo verzwakt dat hij zaken naar zijn hand kan zetten?’

‘Het heeft geen zin zo te praten,’ zei Nynaeve scherp. ‘U maakt ze alleen maar bang!’

‘En jou niet?’ vroeg Moiraine. ‘Het maakt mij bang. Nou, misschien heb je gelijk. We kunnen niet toestaan dat angst ons pad bepaalt. Of dit een val is of een late waarschuwing, we moeten doen wat we moeten doen en dat is zo snel mogelijk naar het Oog van de Wereld reizen. De Groene Man moet op de hoogte worden gebracht van dit gevaar.’

Rhand schrok op. De Groene Man? De anderen zaten eveneens met open mond te kijken, behalve Loial, wiens brede gezicht bezorgd stond.

‘Ik kan zelfs niet riskeren tijd te verliezen door Tar Valon om hulp te vragen,’ ging Moiraine door. ‘De tijd heeft ons in zijn greep. Zelfs als we ongehinderd de stad uit kunnen komen, zou het vele weken duren voor we in de Verwording zijn en ik ben bang dat we geen weken meer hebben.’

‘De Verwording?’ riepen Rhand en de anderen, maar Moiraine negeerde het allemaal.

‘Het Patroon toont ons een grote crisis en geeft ons tegelijk een manier om die te overwinnen. Als ik niet wist dat het onmogelijk was, zou ik haast geloven dat de Schepper zelf een hand heeft uitgestoken. We hebben een weg.’ Ze glimlachte alsof ze voor zichzelf een grapje maakte en wendde zich tot Loial. ‘Er waren hier in Caemlin een Ogiergaarde en een saidinpoort. De Nieuwe Stad is over de vroegere gaarde aangelegd, zodat de saidinpoort binnen de stadswallen moet liggen. Ik weet dat er niet veel Ogier meer zijn met kennis van de saidinwegen, maar iemand met een talent voor de oude Zangen van Groei moet tot die kennis zijn aangetrokken, zelfs als hij aanneemt dat die nooit zal worden toegepast. Weet jij van de saidinwegen, Loial?’

De Ogier schuifelde ongerust met zijn voeten. ‘Ja, Aes Sedai, maar...’

‘Kun je de weg vinden naar Fal Dara?’

‘Ik heb nog nooit van Fal Dara gehoord,’ zei Loial, duidelijk opgelucht.

‘In de dagen van de Trollok-oorlogen werd het Mafal Dadaranell genoemd. Ken je dié naam?’

‘Ik ken hem,’ zei Loial haperend, ‘maar...’

‘Dan kun je de weg voor ons vinden,’ zei Moiraine. ‘Inderdaad, een merkwaardige ommekeer. Nu wij niet kunnen blijven en niet op de gewone manier kunnen vertrekken, hoor ik van een gevaar voor het Oog en op diezelfde plek is er iemand die ons daar in enkele dagen kan brengen. Of het de Schepper is, het lot of zelfs de Duistere, het Patroon heeft voor ons een weg bepaald.’

‘Nee!’ zei Loial. Het rommelde als een donderslag. Iedereen draaide zich om en keek hem aan en hij zat door hun aandacht met zijn grote ogen te knipperen, maar in zijn stem klonk geen enkele aarzeling. ‘Als we de saidinwegen betreden, zullen we allemaal sterven of door de Schaduw worden opgeslokt.’

43

Beslissingen en verschijningen

De Aes Sedai scheen te weten wat Loial bedoelde, maar ze zei niets. Loial keek strak naar de vloer en wreef met een dikke vinger onder zijn neus, alsof hij zich schaamde voor zijn uitbarsting. Niemand wilde iets zeggen.

‘Waarom?’ vroeg Rhand uiteindelijk. ‘Waarom zouden we sterven? Wat zijn de saidinwegen?’

Loial wierp een blik op Moiraine. Die draaide zich om en zette een stoel voor het vuur. Het katje rekte zich uit, kraste met zijn nageltjes over de schoorsteenmantel en sprong lui op haar af om met zijn kop langs haar enkel te wrijven. Ze streek hem met een vinger achter zijn oor. Het snorren was in vreemde tegenspraak met de bedaarde stem van de Aes Sedai: ‘Het is jouw kennis, Loial. De saidinwegen zijn voor ons de enige weg naar veiligheid, de enige weg om de Duistere voor te zijn, zij het voor korte tijd, maar het is jouw verhaal.’

De Ogier leek zich door haar toespraak niet gesterkt te voelen. Hij schoof ongemakkelijk heen en weer in zijn stoel voor hij begon. ‘Het was in de Tijd van Waanzin, toen de hele wereld werd gebroken en in hevige beroering verkeerde en de mensheid als stof in de wind werd verspreid. Ook wij, de Ogier, doolden rond; we waren uit de stedding verdreven, maakten de Lange Zwerftocht tijdens de Ballingschap, waarin het Smachten in onze harten werd gegrift.’ Weer keek hij Moiraine zijdelings aan, zijn lange wenkbrauwen fronsten naar twee punten, ‘ik zal proberen kort te zijn, maar dit is geen zaak waarover te kort mag worden verhaald. Het is over de anderen dat ik nu moet spreken, over die paar Ogier die in hun stedding bleven, terwijl om hen heen de wereld in stukken werd gescheurd. En het gaat over de Aes Sedai,’ nu vermeed hij Moiraine aan te kijken, ‘de mannelijke Aes Sedai, die stervende waren, zelfs toen zij de wereld in hun waanzin vernietigden. Het geschiedde in die dagen dat de stedding aan die Aes Sedai – zij die er tot dat moment in waren geslaagd aan de waanzin te ontkomen – voor het eerst een vrijplaats bood.

Velen namen het aanbod aan, want in de stedding vonden ze bescherming tegen de bezoedeling van de Duistere die hun soort doodde. Zij waren in de stedding echter van de Ware Bron afgesneden. Zij konden niet alleen de Ene Kracht niet meer beheersen of de Ware Bron aanraken, ze voelden het bestaan van de Bron niet eens meer. Uiteindelijk kon geen van hen die leegte aanvaarden en een voor een verlieten ze de stedding, in de hoop dat de smet tegen die tijd was verdwenen. Dat is echter nooit gebeurd.

‘In Tar Valon beweren sommigen,’ zei Moiraine zachtjes, ‘dat de vrijplaats van de Ogier het Breken langer heeft laten duren en het nog erger heeft gemaakt. Anderen zijn van mening dat er helemaal niets meer van de wereld zou zijn overgebleven als al die mannen tegelijk waanzinnig waren geworden. Ik ben van de Blauwe Ajah, Loial, en in tegenstelling tot de Rode Ajah houden wij vast aan de tweede mening. De vrijplaatsen hielpen te redden wat er gered kon worden. Ga verder, alsjeblieft.’

Loial knikte dankbaar. Van een zorg bevrijd, besefte Rhand.

‘Zoals ik zei,’ vervolgde de Ogier, ‘de Aes Sedai, de mannelijke Aes Sedai, verlieten de stedding. Maar vóór zij vertrokken, gaven ze een geschenk aan de Ogier als dank voor hun vrijplaats. De saidinwegen. Betreed een saidinpoort, loop een dag en je kunt door een andere saidinpoort weer naar buiten stappen op hondertien spannen afstand vanwaar je bent vertrokken. Of vijfhonderd span, lijd en afstand zijn vreemd op de saidinwegen. Verschillende paden, verschillende bruggen leiden naar verschillende plaatsen en hoe lang het duurt voor je op je bestemming bent, hangt af van de weg die je neemt. Het was een wonderbaarlijk geschenk en dat werd in de loop van de tijd nog mooier, want de saidinwegen maken geen deel uit van de wereld die wij om ons heen zien. maken mogelijk van geen enkele wereld deel uit, vormen misschien hun eigen wereld. Zodoende hoefden de Ogier, om een andere stedding te bereiken, niet meer door de wereld te trekken, waar zelfs na het Breken de mensen elkaar als beesten bevochten om te overleven. In de wereld van de saidinwegen bestond er geen Breken. Het land tussen twee steddings kon opensplijten in diepe ravijnen of oprijzen rot hoge bergketens, maar in de saidinwegen tussen die steddings vond geen verandering plaats.

Toen de laatste Aes Sedai de stedding verlieten, gaven ze de Ouderen een sleutel, een talisman, die kon worden gebruikt om nog meer saidinwegen te kweken. In zeker opzicht zijn de saidinwegen en de saidinpoorten levend. Ik begrijp het niet; geen enkele Ogier heeft het ooit begrepen en ze hebben mij verteld dat zelfs de Aes Sedai het zijn vergeten. In de loop der jaren eindigde voor ons de Ballingschap. Als de Ogier die het geschenk van de Aes Sedai hadden ontvangen, een stedding aantroffen waar Ogier van de Lange Zwerftocht waren teruggekeerd, lieten ze er saidinwegen naartoe groeien. Met het steenwerk dat wij tijdens de Ballingschap hadden geleerd, bouwden we steden voor de mens. Wij plantten de gaarden als hulp voor de Ogier die de steden bouwden, zodat het Smachten hen niet zou overweldigen. Naar die gaarden liet men saidinwegen groeien. Er waren een gaarde en een saidinpoort in Mafal Dadaranell, maar die stad werd tijdens de Trollok-oorlogen met de grond gelijkgemaakt, geen steen bleef op een ander, en de gaardebomen werden geveld en verkoolden in de Trollokvuren.’ Loial liet er geen twijfel over bestaan wat de grootste wandaad was.

‘Saidinpoorten zijn vrijwel onmogelijk te vernietigen,’ zei Moiraine, ‘en de mensheid nauwelijks minder. Er wonen nog mensen in Fal Dara, zij het niet in de grote stad die de Ogier optrokken, en de saidinpoort bestaat nog steeds.’

‘Hoe hebben ze die gemaakt?’ vroeg Egwene. Haar verwonderde blik omvatte zowel Moiraine als Loial. ‘De Aes Sedai, de mannen. Als zij de Ene Kracht niet in een stedding konden gebruiken, hoe konden ze de saidinwegen dan maken? Hebben ze de Kracht wel gebruikt? Hun helft van de Ware Bron was besmet. Is besmet. Ik weet nog steeds niet veel van wat een Aes Sedai kan doen. Misschien is het een domme vraag.’

Loial legde het uit. ‘Elke stedding heeft een saidinpoort, net buiten zijn grenzen. Je vraag is niet dom. Je legt je vinger op de kern, waarom wij de saidinwegen niet durven bereizen. Tijdens mijn leven, en langer geleden, heeft geen enkele Ogier de saidinwegen gebruikt. De Ouderen, alle Ouderen van alle steddings, hebben verordend dat niemand, mens noch Ogier, de saidinwegen mag gebruiken.

De saidinwegen werden gecreëerd door mannen die de Kracht beheersten die door de Duistere was besmet. Ongeveer duizend jaar geleden, tijdens wat jullie mensen de Oorlog van de Honderd Jaren noemen, begonnen de saidinwegen te veranderen. Aanvankelijk zo langzaam dat het niemand echt opviel, maar ze werden vochtig en vaag. Toen viel er duisternis over de bruggen. Sommigen die de saidinwegen betraden, werden nooit meer gezien. Reizigers vertelden dat ze beloerd werden vanuit de duisternis. Steeds meer reizigers verdwenen en sommigen die eruit kwamen, waren gek geworden en ijlden over Machin Shin, de Zwarte Wind. Aes Sedai-heelsters konden enkelen helpen, maar ondanks hun hulp waren ze nooit meer hetzelfde. Zij herinnerden zich ook nooit wat hen overkomen was. Het leek wel of het duister in hun botten was getrokken.

Ze hebben nooit meer gelachen en vreesden het geluid van de wind.’

Even bleef het stil, afgezien van het snorren van de kat naast Moiraines stoel en het geknap en geknetter van het vuur als er vonken opsprongen. Toen barstte Nynaeve woedend los: ‘En u verwacht dat wij u in zoiets volgen? U lijkt wel gek!’

‘Wat zou jij dan kiezen?’ vroeg Moiraine kalm. ‘De Witmantels in Caemlin of de Trolloks buiten Caemlin? Denk eraan dat mijn aanwezigheid op zich enige bescherming biedt tegen de werken van de Duistere.’

Nynaeve schoof met een geërgerde zucht weer terug in haar stoel.

‘U hebt me nog steeds niet uitgelegd,’ zei Loial, ‘waarom ik de verordening van de Ouderen zou moeten overtreden. En ik wens de saidinwegen zeker niet te betreden. Hoewel de wegen van de mens vaak modderig zijn, hebben ze mij goed genoeg gediend nadat ik stedding Shangtai had verlaten.’

‘Mens of Ogier, alles wat leeft is in oorlog met de Duistere,’ zei Moiraine. ‘Het grootste deel van de wereld weet het zelfs nog niet eens en van het kleine groepje dat strijdt, geloven de meesten dat ze een grote slag strijden, terwijl het eigenlijk slechts schermutselingen zijn. Terwijl de wereld het weigert te geloven, kan de Duistere op het punt van overwinnen staan. Er rust voldoende macht in het Oog van de Wereld om zijn kerker te ontsluiten. Als de Duistere een manier heeft gevonden om het Oog van de Wereld ten eigen bate te verwringen,..’

Rhand wilde dat de lampen in de boekenkamer waren aangestoken. De avond kroop langzaam Caemlin binnen en het haardvuur gaf niet genoeg licht. Hij wilde geen schaduwen in de kamer.

‘Wat kunnen wij doen?’ barstte Mart uit. ‘Waarom zijn wij zo belangrijk? Waarom moeten wij naar de Verwording? Licht, de Verwording!’

Moiraine verhief haar stem niet, maar haar gezag beheerste de kamer. Haar stoel bij het haardvuur leek opeens op een troon. Heel even zou zelfs Morgase in haar aanwezigheid zijn verbleekt. ‘Er is iets wat we kunnen doen. We kunnen het proberen. Wat toeval lijkt, is vaak het Patroon. Drie draden zijn hier samengekomen, ieder met een waarschuwing: het Oog. Het kan geen toeval zijn, het is het Patroon. Jullie drieën hebben niet gekozen; jullie werden gekozen door het Patroon. Bovendien zijn jullie hier, waar het gevaar bekend is. Je kunt opzij stappen en misschien de wereld verdoemen. Wegvluchten, verbergen, het maakt jullie niet los uit het weefsel van het Patroon. Of je kunt het proberen. Jullie kunnen naar het Oog van de Wereld gaan, drie ta’veren, drie middelpunten van het Web, op een plek waar het gevaar dreigt. Laat het Patroon zich daar om je heen weven en mogelijk zullen jullie de wereld van de Schaduw redden. De keus is aan jullie. Ik kan je niet sturen als je niet wilt.’

‘Ik ga,’ zei Rhand, hij probeerde vastberaden te klinken. Hoe hard hij ook de leegte zocht, er bleven beelden door zijn gedachten flitsen. Tham, de boerderij, het vee in de wei. Het was een goed leven geweest; eigenlijk had hij nooit iets anders gewild. Het troostte hem – een schrale troost – toen hij hoorde hoe Perijn en Mart met hem instemden. Hun mond was zo te horen even kurkdroog als de zijne.

‘Ik neem aan dat er voor Egwene of mij eigenlijk geen keus bestaat,’ mopperde Nynaeve.

Moiraine knikte. ‘Jullie zijn ook deel van het Patroon, jullie allebei, op de een of andere manier. Mogelijk niet ta’veren – mogelijk – maar toch sterke draden in het Web. Ik heb het sinds Baerlon geweten. Ongetwijfeld weten de Schimmen het inmiddels ook. En Ba’alzamon. Toch hebben jullie net zoveel keus als de jongemannen. Jullie kunnen ook hier blijven en verder reizen naar Tar Valon nadat wij zijn vertrokken.’

‘Achterblijven?!’ riep Egwene uit. ‘Jullie allemaal op het gevaar af laten gaan terwijl wij onder de dekens wegkruipen? Dat doe ik niet!’

Ze zag hoe de Aes Sedai haar aankeek en krabbelde een beetje terug, maar haar opstandigheid verdween niet helemaal. ‘Ik doe het niét!’ mompelde ze koppig.

‘Ik veronderstel dat dit inhoudt dat we allebei met u meegaan.’ Nynaeve klonk berustend, maar ze keek Moiraine fel aan toen ze eraan toevoegde. ‘U hebt nog steeds mijn kruiden nodig, Aes Sedai, tenzij u opeens ergens een kunde hebt geleerd die ik nog niet heb opgemerkt.’ Het klonk uitdagend, wat Rhand niet begreep, maar Moiraine knikte slechts en wendde zich tot de Ogier.

‘Nou, Loial, zoon van Arent, zoon van Halan?’

Loial deed tweemaal zijn mond open en zijn oren met hun haartoefjes bewogen zenuwachtig op en neer voor hij iets zei. ‘Ja. Nou. De Groene Man. Het Oog van de Wereld. Ze worden in de boeken natuurlijk genoemd, maar ik denk niet dat er een Ogier is die ze gezien heeft in, eh... al heel lang niet. Ik veronderstel... Moet het echt, de saidinwegen?’ Moiraine knikte en zijn lange wenkbrauwen zakten zo diep omlaag dat de punten over zijn wangen veegden. ‘Nou ja, goed dan. Ik neem aan dat ik jullie gids moet zijn. Ouder Haman zou zeggen dat ik niets beter verdien omdat ik altijd zo haastig ben geweest.’

‘Dan hebben we onze keus bepaald,’ zei Moiraine. ‘En nu we dat hebben gedaan, moeten we besluiten hoe we de zaken gaan aanpakken.’

Ze bespraken hun plannen tot diep in de nacht. Moiraine deed het meest, met Loials raadgevingen over de saidinwegen, maar ze luisterde naar vragen en voorstellen van iedereen. Toen het donker was, kwam Lan erbij, die zijn opmerkingen lijzig en met ijzeren beheersing toevoegde. Nynaeve maakte een lijst van de voorraden die ze nodig hadden en doopte met vaste hand haar pen in het inktpotje, hoewel ze voortdurend binnensmonds zat te mompelen.

Rhand wilde dat hij even nuchter kon doen als de Wijsheid. Hij bleef maar heen en weer lopen in de kamer, alsof hij zijn kracht moest zien kwijt te raken voor die uit hem losbarstte. Hij wist dat zijn besluit was genomen. Hij wist dat hij niets anders had kunnen doen, met wat hij wist, maar hij hoefde het nog niet leuk te vinden. De Verwording. Shayol Ghul lag ergens achter de Verwording, in de Verwoeste Landen.

Hij kon dezelfde zorg in Marts ogen zien, dezelfde angst die anderen in de zijne konden lezen. Mart zat met verstrengelde handen, de knokkels wit van spanning. Als hij ze loslaat dacht Rhand, grijpt hij in plaats daarvan de dolk van Shadar Logoth.

Op Perijns gezicht lag geen bezorgdheid te lezen, maar het masker van behoedzame berusting was eigenlijk veel erger. Perijn zag eruit alsof hij tegen iets had gevochten tot hij niet meer kon en nu zat te wachten tot het voor hem zou eindigen. Toch, soms...

‘Wij moeten doen wat we moeten doen, Rhand,’ zei Perijn. ‘De Verwording...’ Een gretig verlangen glansde kort in zijn gele ogen, die flitsten in de strakke vermoeidheid van zijn gezicht, alsof ze een eigen leven leidden dat niets te maken had met dat van de forse smidsleerling. ‘Het is goed jagen in de Verwording,’ fluisterde hij. Toen rilde hij, alsof het nu pas tot hem doordrong wat hij had gezegd en weer stond zijn gezicht berustend.

En Egwene. Rhand nam haar ergens die avond apart, dicht bij de haard waar de mensen die de voorbereidingen troffen, het niet konden horen. ‘Egwene, ik...’ Haar ogen, als grote donkere vijvers waar hij in verdronk, brachten hem tot zwijgen en hij slikte. ‘De Duistere zit achter mij aan, Egwene, achter mij en Mart en Perijn. Ik maal niet om wat Moiraine Sedai zegt. Morgenochtend kunnen jij en Nynaeve op weg naar huis gaan, of naar Tar Valon, of waar je ook wilt en niemand zal proberen jullie tegen te houden. De Trolloks niet, de Schimmen niet, niemand – zolang jullie niet bij ons zijn. Ga naar huis, Egwene. Of ga naar Tar Valon. Maar ga in ieder geval van ons weg.’

Hij verwachtte dat ze zou zeggen dat ze evenveel recht had om ergens heen te willen gaan als hij, dat hij niet het recht had haar te zeg gen wat ze moest doen. Tot zijn verrassing glimlachte ze en streek even langs zijn wang.

‘Dank je, Rhand,’ zei ze zachtjes. Hij stond met zijn ogen te knipperen en sloot zijn mond toen ze verder sprak: ‘Maar je weet dat ik het niet kan. Moiraine Sedai heeft ons verteld wat Min in Baerlon heeft gezien. Je had me moeten zeggen wie Min was. Ik dacht... Nou ja, Min zegt dat ik er ook deel van uitmaak. En Nynaeve. Misschien ben ik niet ta’veren,’ ze struikelde over het woord, ‘maar het lijkt of het Patroon mij ook naar het Oog van de Wereld stuurt. Waar jij hij betrokken bent, ben ik bij betrokken.’

‘Maar, Egwene...’

‘Wie is Elayne?’

Hij staarde haar aan en vertelde toen de simpele waarheid; ‘De erfdochter van de troon van Andor.’

Haar ogen schenen vuur te spuwen. ‘Jij kunt ook geen moment ernstig zijn, Rhand Altor. Ik wil niet meer met je praten.’

Hij geloofde zijn oren niet. Ze liep met een strakke rug naar de tafel terug, waar ze met beide ellebogen op tafel naast Moiraine ging zitten luisteren naar wat de zwaardhand aan het vertellen was. Ik moet nodig met Perijn praten. Hij weet hoe je met meisjes omgaat.

Baas Gil kwam verschillende keren binnen, eerst om de lampen aan te steken, toen om het eten binnen te brengen en later om verslag te doen van wat er in de stad gebeurde. Witmantels hielden aan beide einden van de straat de herberg in de garen. Bij de poorten naar de Binnenstad waren relletjes geweest, waarbij de gardisten zowel mensen met witte als rode pluimen gevangen hadden genomen. Iemand had geprobeerd een Drakentand op de herbergdeur te krassen en was door een schop van Langwin verjaagd.

Misschien vond de herbergier het vreemd dat Loial bij hen was, maar hij liet niets merken. Hij beantwoordde de paar vragen die Moiraine hem stelde zonder dat hij probeerde te ontdekken wat ze van plan waren, en iedere keer klopte hij eerst aan en wachtte tot Lan de deur opendeed, net alsof het niet zijn eigen herberg was. Bij zijn laatste bezoek gaf Moiraine hem een stuk perkament dat Nynaeve met haar keurige handschrift helemaal had volgeschreven.

‘Op dit uur van de nacht zal het niet gemakkelijk zijn,’ zei hij en hij keek hoofdschuddend de lijst door, ‘maar ik zal zorgen dat alles er is.’

Moiraine voegde er een klein wasleren buideltje aan toe, dat rinkelde toen ze het aan het koordje overhandigde. ‘Goed. En zorg ervoor dat we voor het ochtendgloren worden gewekt. De wachten zullen dan het minst opletten.’

‘We laten ze een lege kist bewaken, Aes Sedai,’ grijnsde baas Gil, Rhand liep te gapen toen hij met de anderen de kamer uitschuifelde op weg naar bad en bed. Terwijl hij zich inzeepte, met een ruwe doek in de ene en een groot geel stuk zeep in de andere hand, dwaalden zijn ogen naar de kruk naast Marts badkuip. De met goud beslagen punt van de dolk uit Shadar Logoth stak onder een rand van Marts netjes opgevouwen jas uit. Ook Lan wierp er af en toe een blik op. Rhand vroeg zich af of ze nu echt wel zo veilig waren als Moiraine beweerde.

‘Denk je dat mijn pa me ooit zal geloven?’ lachte Mart, die zijn rug boende met een lange borstel. ‘Mij? Iemand die de wereld redt? Mijn zussen zullen niet weten of ze moeten lachen of huilen.’

Het klonk als de Mart van vroeger. Rhand wilde dat hij de dolk kon vergeten.

Het was pikdonker toen Mart en hij eindelijk in hun kamer onder de balken kwamen, de sterren onzichtbaar achter de wolken. Voor het eerst sinds lange tijd kleedde Mart zich weer uit voor hij in bed stapte, maar hij legde wel terloops de dolk onder zijn kussen. Rhand blies de kaars uit en kroop zijn eigen bed in. Hij kon het kwaad in het andere bed voelen, niet van Mart, maar van dat ding onder het kussen. Hij lag zich nog steeds zorgen te maken toen hij in slaap viel.

Vanaf het begin wist hij dat het een droom was, een van die dromen die niet helemaal een droom waren. Hij stond naar de houten deur te kijken; het ruwe, splinterige oppervlak was donker en gebarsten. De lucht was koud en dampig, er hing een dikke stank van bederf. In de verte druppelde water, de spatten kaatsten hol door stenen gangen.

Wijs het af. Wijs hem af en zijn macht faalt.

Hij sloot zijn ogen en probeerde alleen maar te denken aan De Koninginnezegen, aan zijn bed, aan zichzelf, slapend. Toen hij zijn ogen opendeed was de deur er nog. Het weerkaatsende gespat tikte tegelijk met het kloppen van zijn hart, alsof zijn pols elk moment aftelde. Hij zocht de vlam en de leegte, zoals Tham hem had geleerd, en vond innerlijke rust, maar buiten hem veranderde niets. Langzaam deed hij de deur open en stapte naar binnen.

Alles was nog zoals hij zich herinnerde in de kamer die uit levende rots leek te zijn gebrand. Hoge boogvensters kwamen uit op een balkon zonder hek en daarachter stroomden de wolkflarden voorbij als een gezwollen rivier. De zwartmetalen lampen met hun vlammen die te fel waren om erin te kijken, glansden zwart, maar op de een of andere manier even licht als zilver. Het vuur loeide maar gaf geen hitte in de gruwelijke vuurhaard, elke steen nog vaag gelijkend op een gekweld gezicht.

Alles was hetzelfde, op één ding na. Op het geboende tafelblad stonden drie kleine beeldjes, de ruwe vormeloze gestalten van mannen, alsof de beeldhouwer de klei te snel had bewerkt. Naast één stond een wolf, met scherpe details die nog meer opvielen naast de grofheid van het mannenbeeldje; het tweede beeldje omklemde een kleine dolk, een rood puntje op de greep glinsterde in het licht. Het laatste had een zwaard. Terwijl! het haar in zijn nek kriebelde, kwam hij een paar stappen dichterbij en zag dat de reiger tot in de fijnste bijzonderheden op de kling was afgebeeld.

In paniek keek hij op en staarde recht de spiegel in. Zijn weerspiegeling was nog vaag, wazig, maar niet zo mistig als die eerste keer. Hij kon bijna zijn eigen trekken onderscheiden. Als hij zich verbeeldde dat hij slechtziend was, kon hij bijna zeggen wie het was.

‘Je hebt je te lang voor me verborgen.’

Hij draaide zich pijlsnel om, zijn adem schuurde in zijn keel. Het ogenblik ervoor was hij alleen geweest, maar nu stond Ba’alzamon voor de ramen. Toen hij sprak, vervingen vlammende grotten zijn ogen en mond.

‘Te lang, maar dat zal niet veel langer kunnen.’

‘Ik wijs je af,’ zei Rhand hees. ‘Ik ontken dat je enige macht over me bezit. Ik ontken dat je bestaat.’

Ba’alzamon lachte, een vol geluid dat uit het vuur rolde. ‘Denk je dat het zo gemakkelijk is? Maar ja, dat heb je altijd gedacht. Elke keer dat we zo tegenover elkaar stonden, heb je gedacht dat je mij kon trotseren.’

‘Wat bedoel je, elke keer? Ik wijs je af.’

‘Dat doe je altijd. In het begin. Deze tweespalt tussen ons heeft talloze keren eerder plaatsgevonden. Elke keer is je gezicht anders en je naam, maar elke keer ben jij het.’

‘Ik wijs je af.’ Het was een wanhopig gefluister.

‘Elke keer richt je je onbenullige kracht op mij en elke keer weet je aan het eind wie van ons de meester is. Eeuw na Eeuw kniel je voor me neer of sterf je met de wens voor me neer te knielen. Arme dwaas, je kunt het nooit van me winnen.’

‘Leugenaar!’ schreeuwde hij. ‘Vader van de Leugen. Vader van de Dwazen, als je niet beter kunt dan dit. Mannen hebben je in de vorige Eeuw gevonden, in de Eeuw der Legenden, en je weer gekluisterd waar je hoort.’

Ba’alzamon lachte opnieuw, een honend geschater dat maar bleef doorgaan tot Rhand zijn handen tegen zijn oren wilde leggen om het geluid buiten te sluiten. Hij dwong zijn handen echter niets te doen.

Leegte of niet, hij voelde ze beven toen het lachen eindelijk ophield.

‘Jij worm, je weet helemaal niets. Even onwetend als een kever onder een steen en even gemakkelijk fijngetrapt. Deze strijd is al gaande sinds het begin van de schepping. Altijd denken mensen aan een nieuwe oorlog, maar het is gewoon dezelfde oorlog die opnieuw wordt begonnen. Maar nu voeren de winden van de tijd verandering mee. Verandering. Deze keer zal er geen terugkeer mogelijk zijn. Die trotse Aes Sedai die denken dat ze jou tegen me op kunnen zetten.

Ik zal ze in ketenen slaan en naakt laten rondrennen om mijn bevelen op te volgen. Ik zal hun zielen in de Doemkrocht stoppen om in eeuwigheid te gillen. Allen, behalve zij die mij reeds dienen. Zij zullen slechts een trede onder mij staan. Jij kunt kiezen om bij hen te staan, terwijl de wereld zich aan je voeten werpt. Ik bied het je nog één keer aan, een laatste keer. Je kunt boven hen staan, boven iedere macht en elk domein, behalve boven mij. Er zijn tijden geweest dat je die keus hebt gemaakt, tijden dat je lang genoeg hebt geleefd om je macht te kennen.’

Wijs hem af! Rhand zocht wanhopig houvast, zocht iets wat hij kon ontkennen. ‘Er zijn geen Aes Sedai die je dienen. Weer een leugen!’

‘Hebben ze jou dat verteld? Tweeduizend jaar geleden voerde ik mijn Trolloks over de wereld en zelfs onder Aes Sedai heb ik wanhopigen gevonden die wisten dat de wereld zich niet tegen Shai’tan kan verzetten. Tweeduizend jaren lang heeft de Zwarte Ajah onder de anderen verkeerd, ongezien in de schaduwen. Misschien wel degenen die beweren jou te helpen.’

Rhand schudde zijn hoofd, probeerde de twijfels af te schudden die in hem opwelden, alle twijfels die hij had gekoesterd over Moiraine, over wat de Aes Sedai van hem wilde, over wat ze met hem van plan was. ‘War wil je van me?’ riep hij. Wijs hem af! Licht help me hem af te wijzen.

‘Kniel!’ Ba’alzamon wees op de vloer aan zijn voeten. ‘Kniel en erken mij als je meester! Aan het eind zul je het doen. Je zult mijn schepsel zijn of je vindt de dood.’

Het laatste woord galmde door het vertrek, kaatste hol terug, verdubbelde, verdriedubbelde, tot Rhand zijn armen omhoog bracht als om zijn hoofd tegen een klap te beschermen. Struikelend, terugdeinzend botste hij tegen de tafel aan. Hij schreeuwde en probeerde het geluid in zijn oren weg te schreeuwen. ‘Neeeeeeeeeeee

Al schreeuwend tolde hij rond en veegde de beeldjes op de vloer. Er stak iets in zijn hand, maar hij negeerde het en vertrapte de klei onder zijn voeten. Maar toen zijn schreeuwen faalde, hingen de klanken er nog steeds en werden sterker: dood... dood... dood... dood... dood... dood... dood... dood... DOOD... DOOD... DOOD- DOOD... DOOD...

Het geluid trok aan hem als een draaikolk, trok hem naar binnen en scheurde de leegte in zijn geest aan flarden. Het licht vervaagde en zijn gezichtsveld vernauwde tot een grot waarin Ba’alzamon hoog oprees in het laatste lichtvlekje aan het andere eind, dat kleiner werd tot het even groot was als zijn hand, een vingernagel, niets. Rond en rond wervelden de geluidsgolven om hem heen, omlaag in het zwart en de dood.

De klap waarmee hij de vloer raakte, wekte hem, nog steeds vechtend om uit die duisternis omhoog te zwemmen. De kamer was donker, maar niet zo donker als het zwart van de droom. Wanhopig probeerde hij zich te richten op de vlam, om zijn angst erin te schuiven, maar de kalmte van de leegte ontsnapte hem. Rillingen trokken door zijn armen en benen, maar hij hield het beeld van die ene vlam vast, tot het bloed niet langer in zijn oren bonsde.

Man wierp zich heen en weer in zijn bed en kreunde in zijn slaap. ‘... wijs je af, wijs je af, wijs je af...’ Zijn gekreun verzwakte en werd onverstaanbaar.

Rhand stak zijn hand uit om hem wakker te schudden en bij de eerste aanraking zat Mart met een verstikt gegrom rechtop in zijn bed. Heel even staarde hij wild de kamer rond, haalde toen lang en bevend adem en liet zijn hoofd in zijn handen zakken. Opeens draaide hij zich om, groef onder zijn kussen en ging toen weer liggen, terwijl hij met beide handen de robijndolk op zijn borst hield. Hij draaide zijn hoofd om Rhand aan te kijken, zijn gezicht verborgen in de schaduw. ‘Hij is terug, Rhand.’

‘Ik weet het.’

Mart knikte. ‘Er stonden drie beeldjes...’

‘Ik heb ze ook gezien.’

‘Hij weet wie ik ben, Rhand. Ik pakte er een op, die met de dolk en hij zei: “Dus dat is wie je bent.” En toen ik opnieuw keek, had het beeldje mijn gezicht. Mijn gezicht, Rhand! Het zag eruit als vlees. Het voelde aan als vlees. Licht help me, ik kon voelen hoe mijn eigen hand me vastpakte, alsof ik het beeldje was.’

Rhand bleef even stil. ‘Je moet hem blijven afwijzen, Mart.’ ‘Dat deed ik en hij lachte. Hij bleef maar praten over een of andere eeuwige oorlog en bleef maar zeggen dat we duizenden keren tegenover elkaar hadden gestaan en... Licht, Rhand, de Duistere kent me.’

‘Hij zei hetzelfde tegen mij. Ik denk niet dat het zo is,’ voegde hij er langzaam aan toe. ‘Ik denk niet dat hij weet wie van ons...’ Wie van ons wat?

Toen hij zich optrok, voelde hij een steek in zijn hand. Hij schuifelde naar het tafeltje toe. Na drie pogingen lukte het hem de kaars aan te krijgen. In het licht deed hij zijn hand open. Diep in zijn huid stak een dikke donkere houtsplinter, aan één kant gladgewreven. Hij bleef er ademloos naar staren. Opeens begon hij hijgend aan de splinter te plukken, onhandig in zijn haast.

‘Wat is er?’ vroeg Mart.

‘Niets.’

Ten slotte had hij hem beet en trok hem er met een scherpe ruk uit. Met een grom van afkeer liet hij de splinter vallen, maar de grom bleef in zijn keel steken. Zijn vingers hadden de splinter nog niet losgelaten of hij verdween.

Maar de bloedende wond was er nog wel. In de aardewerken lampetkan zat water. Hij vulde de kom en zijn handen beefden zo erg dat hij water op het tafeltje spatte. Haastig waste hij zijn handen, kneep in zijn handpalm tot zijn duim opnieuw bloedde en waste ze toen opnieuw. De gedachte aan het kleinste splintertje dat in zijn vlees bleef zitten, joeg hem doodsangst aan.

‘Licht,’ zei Mart, ‘ik voelde me er ook smerig door.’ Maar hij bleef liggen en bleef de dolk met beide handen vasthouden.

‘Ja, smerig,’ zei Rhand. Hij trok een handdoek van het plankje naast de kom. Er werd op de deur geklopt en hij schrok. Er werd opnieuw geklopt. ‘Ja?’ zei hij.

Moiraine stak haar hoofd om de deur. ‘Jullie zijn al wakker. Goed.

Kleed je snel aan en kom beneden. We moeten voor het eerste licht verdwenen zijn.’

‘Nu al?’ kreunde Mart. ‘We hebben nog geen uur geslapen.’

‘Een uur?’ zei ze. ‘Jullie hebben vier uur gehad. Schiet nou op, veel tijd hebben we niet.’

De twee jongens keken elkaar verward aan. Rhand kon zich iedere seconde van de droom duidelijk herinneren. Die was begonnen toen hij zijn ogen had gesloten en had slechts minuten geduurd.

Iets in hun blikken moest Moiraine zijn opgevallen. Ze keek hen doordringend aan en liep de kamer in. ‘Wat is er gebeurd? De dromen?’

‘Hij weet wie ik ben,’ zei Mart. ‘De Duistere kent mijn gezicht.’

Rhand hield zwijgend zijn open hand voor haar omhoog. Zelfs in het flakkerende licht van de ene kaars was het bloed goed te zien.

De Aes Sedai ging voor hem staan, pakte de opgeheven hand vast en drukte met haar duim over de handpalm op de wond. Een ijzige kou drong door tot in zijn botten, zo kil dat zijn vingers verkrampten en hij ze slechts met de grootste moeite gestrekt kon houden. Toen ze haar vingers wegnam, verdween ook de kilte.

Hij hield zijn hand voor zijn gezicht en veegde toen stomverbaasd het dunne streepje bloed weg. De wond was verdwenen. Langzaam hief hij zijn hoofd en keek de Aes Sedai recht in de ogen.

‘Haast je,’ zei ze zachtjes. ‘De tijd verstrijkt.’

Hij wist dat ze niet de tijd totdat ze vertrokken bedoelde.

44

Het Duister op de saidinwegen

In de duisternis van even voor de dageraad liep Rhand achter Moiraine de trap af naar de achtergang, waar baas Gil en de anderen stonden te wachten. Nynaeve en Egwene waren net zo bezorgd als Loial, terwijl Perijn vrijwel net zo kalm was als de zwaardhand. Mart volgde Rhand vlak op de hielen, alsof hij bang was even alleen te zijn, ook al was het maar een paar stappen. De kokkin en haar helpers richtten zich op en keken verbaasd toe hoe de groep zwijgend door de hete keuken liep, waar alle lampen al waren aangestoken voor het ontbijt. Het was ongewoon dat gasten op de dag van hun vertrek al zo vroeg op waren. Toen baas Gil hen geruststelde, snoof de kokkin luid en mepte haar deeg hard neer. Voor Rhand bij de deur naar het erf stond, waren ze weer allemaal met het bakken en kneden bezig.

Buiten was het nog pikdonker. Wat Rhand van de anderen kon onderscheiden, was op zijn best een diepe schaduw. Hij volgde in blind vertrouwen de herbergier en Lan en hoopte dat baas Gils kennis van zijn eigen erf en het instinct van de zwaardhand hen over het erf konden leiden zonder dat iemand een been brak. Loial struikelde meermalen.

‘Ik snap niet waarom, we niet een klein lampje kunnen gebruiken,’ mopperde de Ogier, ‘in de stedding rennen we nooit in het donker rond. Ik ben een Ogier, geen kat.’ Door Rhands gedachten schoot een beeld van Loials korzelig bewegende pluimoren.

Uit de nacht doemden opeens de stallen voor hem op, een dreigende massa. De staldeur piepte open en op het erf verscheen een smal streepje licht. De herbergier deed de deur net ver genoeg open om erdoor te kunnen en trok hem snel dicht achter Perijn, zodat die bijna zijn hielen bezeerde. Rhand stond binnen in het onverwachte licht met zijn ogen te knipperen.

De stalknechten waren over hun komst duidelijk minder verbaasd dan de kokkin. Hun paarden stonden gezadeld te wachten. Mandarb stond trots stil en negeerde iedereen behalve Lan, maar Aldieb strekte haar kop om aan Moiraines hand te snuffelen. Er stond een pakpaard klaar, bepakt en bezakt met tenen draagkorven, en voor Loial was er een geweldig dier met dikke vetlokken, zelfs nog groter dan de hengst van de zwaardhand. Hij leek groot genoeg om in zijn eentje een volle hooiwagen te trekken, maar vergeleken met de Ogier leek het een pony.

Loial bekeek het grote paard van top tot teen en mompelde aarzelend: ‘Mijn eigen voeten zijn altijd goed genoeg geweest.’

Baas Gil wenkte Rhand. De herbergier hield een vos voor hem vast die bijna dezelfde kleur had als zijn haar, groot en breed van borst. Rhand zag tot zijn genoegen dat de vos niet zoveel vuur in zijn benen had als Wolk. Baas Gil vertelde hem dat hij Rood heette.

Egwene liep meteen naar Bela en Nynaeve naar haar langbenige merrie. Mart leidde zijn grijsbruine paard naar Rhand. Perijn geeft me de zenuwen,’ mompelde hij. Rhand keek hem scherp aan. ‘Nou ja, hij doet vreemd. Heb je het niet gemerkt? Ik zweer je dat ik het me niet verbeeld, of dat de... nou ja...’

Rhand knikte. De dolk had hem gelukkig niet opnieuw in zijn bezit, het Licht zij dank. ‘Ja, inderdaad, Mart, maar wees niet bang. Moiraine weet ervan... wat het ook is. Met Perijn is alles goed.’ Hij wilde dat hij het zelf kon geloven, maar het scheen Mart gerust te stellen, een beetje tenminste.

‘Natuurlijk,’ zei Mart haastig, maar hij bleet uit zijn ooghoeken naar Perijn loeren. ‘Ik heb ook niet gezegd dat hij dat niet was.’

Baas Gil stond te overleggen met de hoofdstalknecht. De man, die een verweerd gezicht had dat leek op dat van zijn paarden, sloeg een hand tegen zijn voorhoofd en haastte zich naar achteren. De herbergier wendde zich met een tevreden glimlach op zijn ronde gezicht tot Moiraine. ‘Ramee zegt dat de straat veilig is, Aes Sedai.’

De achtermuur van de stal leek dik en stevig. Er stonden zware rekken met gereedschap voor. Ramee en een andere knecht schoven de hooivorken, rieken en schoppen opzij en reikten toen achter de rekken om verborgen grendels opzij re schuiven. Opeens zwaaide een gedeelte van de wand naar binnen, aan scharnieren die zo goed waren verborgen dat Rhand betwijfelde of hij ze had kunnen zien, zelfs als de geheime deur openstond. Het licht scheen een paar voet verder op een muur van baksteen.

‘Het is maar een smal steegje tussen gebouwen,’ zei de herbergier, ‘maar buiten de stal weet niemand dat hier een uitgang is. Witmantels of witte pluimen, er zullen geen ongewenste ogen zijn bij jullie vertrek.’

De Aes Sedai knikte. ‘Onthoud, goede man, als je hierdoor in de problemen komt, schrijf dan naar Sheriam Sedai van de Blauwe Ajah, in Tar Valon, en zij zal helpen. Ik ben bang dat mijn zusters en ik al zeer veel goed hebben te maken bij de mensen die mij hebben geholpen.’

Baas Gil lachte, het klonk niet echt bezorgd. ‘Ach, Aes Sedai, u hebt me de enige herberg in heel Caemlin gegeven die geen ratten heeft. Wat kan ik dan nog meer vragen? Daarmee alleen al kan ik de prijzen verdubbelen.’ Zijn grijns verdween en hij keek ernstig. ‘Wat u ook gaat ondernemen, de koningin steunt Tar Valon en ik sta achter mijn koningin, dus wens ik u het allerbeste. Het Licht schijne op u, Aes Sedai. Het Licht schijne op u allen.’

‘Moge het Licht ook op u schijnen, baas Gil,’ antwoordde Moiraine met een hoofdbuiging. ‘Maar als het Licht nog ooit op iemand van ons wil vallen, moeten we snel zijn.’ Ze wendde zich abrupt tot Loial. ‘Ben je klaar?’

Met een bezorgde blik op de paardentanden pakte de Ogier de teugels van het grote paard. Terwijl hij de mond zo ver mogelijk van zijn hand probeerde te houden, leidde hij het dier naar de opening achter in de stal. Ramee hupte van de ene voet op de andere, hij wilde zo snel mogelijk de deur weer sluiten. Even bleef Loial met gebogen hoofd stilstaan, alsof hij een briesje op zijn wangen voelde.

‘Deze kant op,’ zei hij en hij liep de smalle steeg in.

Moiraine volgde meteen na Loials paard, toen Rhand en Mart. Rhand had de eerste beurt om het pakpaard te leiden. Nynaeve en Egwene vormden het midden van de rij, met Perijn achter hen, en Lan sloot de stoet. De verborgen deur zwaaide haastig dicht zodra Mandarb de smerige steeg was ingestapt. Het klikken van de grendels die hen buitensloten, klonk Rhand onnatuurlijk hard in de oren.

De steeg van baas Gil was inderdaad erg smal en zo mogelijk nog donkerder dan het erf. Hoge muren van baksteen of schuttingen sloten hen aan beide kanten in en er was slechts een kleine strook donkere hemel boven hun hoofden. De grote, gevlochten korven aan het pakpaard schraapten aan beide kanten langs de muren. Ze puilden uit van de voorraden, vooral door de vele aardewerken kruiken met olie. Een bundel stokken was over de lengte op de paardenrug gebonden en aan elke punt bungelde een onverlichte lantaarn. Loial had gezegd dat het op de saidinwegen donkerder was dan in de donkerste nacht.

De half gevulde lantaarns klotsten met de beweging van het paard mee en tinkelden met een metalig geluid tegen elkaar aan. Het was niet zo erg hard, maar zo vroeg in de dageraad was het rustig in Caemlin. Stil. Het dof metalen gerinkel klonk of het een span verder gehoord kon worden.

Toen de steeg op een straat uitkwam, koos Loial zonder stil te staan zijn richting. Hij leek nu precies te weten waar hij heen ging, alsof de te volgen weg duidelijker werd. Rhand begreep niet hoe de Ogier de saidinpoort kon vinden en Loial had het niet erg goed kunnen uitleggen. Hij wist het gewoon, had hij gezegd, hij kon het voelen. Loial beweerde dat het net was of je iemand wilde uitleggen hoe hij moest ademen.

Toen ze zich de straat door haastten, keek Rhand om naar de hoek van de straat waar De Koninginnezegen lag. Volgens Langwin waren er nog een handvol Witmantels vlak om de hoek. Al hun aandacht was op de herberg gericht, maar lawaai zou hen zeker aantrekken. Op dit uur waren er nog geen fatsoenlijke mensen buiten. De hoeven op de straatstenen leken te galmen als klokken; de lantaarns rinkelden alsof het pakpaard ze opzettelijk schudde. Pas toen ze de volgende hoek om waren, stopte hij met omkijken. Hij hoorde hoe de andere Emondsvelders daar ook een zucht van opluchting slaakten.

Loial leek recht op de saidinpoort af te koersen, welke straat hij ook insloeg. Soms draafden ze over brede lanen, verlaten, afgezien van de toevallige aanwezigheid van een hond die in het donker lag te grommen. Soms repten ze zich door stegen die even smal waren als die bij de stal, waar je moest oppassen waar je je voeten zette. Nynaeve klaagde zachtjes over de geuren die eruit opstegen, maar niemand reed langzamer.

De duisternis werd minder, werd diep donkergrijs. Het zwakke schijnsel van de dageraad parelde in de lucht boven de oostelijke daken. Enkele mensen verschenen op straat, dik ingepakt tegen de ochtendkou en met gebogen hoofden, alsof ze nog van hun bed droomden. De meesten schonken nergens aandacht aan. Slechts een handvol sloeg de ogen op naar de rij mensen en paarden, met Loial vooraan, maar slechts een enkeling zag ze ook echt.

Die ene man sloeg net als de anderen zijn ogen op en leek alweer in zijn eigen gedachten op te gaan, tot hij opeens struikelde, bijna viel en zich omdraaide om hen na te staren. Er was net genoeg licht om gestalten te zien, maar dat was al te veel. Als je hem vanuit de verte zag, alleen, kon de Ogier doorgaan voor een grote man die een gewoon paard leidde of voor een gewone man naast een ondermaats paard. Maar met de anderen in een rij achter hem die de juiste verhouding toonden, zag Loial er precies zo groot uit als hij was, de helft groter dan een mens. De man keek nogmaals en rende met een verstikte schreeuw weg, terwijl zijn mantel achter hem aan fladderde.

Er zouden gauw meer mensen op straat komen, heel gauw. Rhands ogen vielen op een vrouw die zich aan de andere kant van de straat voorthaastte en alleen maar het plaveisel vlak voor haar zag. Maar weldra zouden er meer mensen op straat verschijnen die waarschijnlijk niet zo onoplettend keken. In het oosten werd de lucht lichter.

‘Daar,’ verkondigde Loial ten slotte. ‘Het ligt daaronder.’ Hij wees op een winkel die nog steeds dicht was. De tafeltjes ervoor waren leeg, de luifel erboven was strak opgerold, de deur stevig dicht met luiken ervoor. De ramen erboven, waar de winkelier woonde, waren nog donker.

‘Eronder?’ riep Mart ongelovig uit. ‘Hoe bij het Licht kunnen we...?’

Moiraine hief haar hand om hem tot zwijgen te brengen en gebaarde hen haar te volgen, de steeg in naast de winkel. Paarden en mensen vulden de opening tussen de twee gebouwen. Overschaduwd door de muren was het daar donkerder dan in de straat, vrijwel zoals het ’s nachts was geweest.

‘Er moet een kelderdeur zijn,’ mompelde Moiraine. ‘Ah, ja.’

Opeens verscheen er een licht. Een koel glanzende bol ter grootte van een mannenvuist zweefde boven de handpalm van de Aes Sedai en bewoog met haar hand mee. Rhand dacht dat het goed aangaf wat ze allemaal al hadden meegemaakt; iedereen vond het maar heel gewoon. Ze hield de bol dicht bij wat ze had gezien. Schuine, vrijwel plat tegen de grond liggende luiken met een klamp in zware beugels en een ijzeren slot, nog groter dan Rhands hand en dik onder het roest.

Loial gaf een ruk aan het slot. ‘Ik kan hem met klamp en al eraf trekken, maar dat geeft zo’n herrie dat de hele buurt wakker zal worden.’

‘Laten we het eigendom van de burger niet beschadigen als we het kunnen voorkomen.’ Moiraine keek even strak naar het slot. Opeens tikte ze met haar staf tegen het verroeste ijzer en het slot sloeg keurig open.

Snel haalde Loial het slot weg en zwaaide de luiken open. Moiraine liep de helling af die zichtbaar werd en lichtte zich bij met de gloeiende bol. Aldieb stapte voorzichtig achter haar aan.

‘Steek de lantaarns aan en kom naar beneden,’ riep ze zachtjes. ‘Er is plaats genoeg. Opschieten. Het zal nu snel licht zijn.’

Rhand haastte zich om de lantaarnstokken los te maken van het pak paard, maar nog voor de eerste aan was, besefte hij dat hij Marts gezicht al kon zien. Nog heel even en mensen zouden de straten vullen en de winkelier zou naar beneden komen om zijn zaak te openen en iedereen zou zich afvragen waarom de steeg vol paarden stond. Mart mopperde zenuwachtig iets over paarden binnen, maar Rhand was blij dat hij de zijne de helling af kon leiden. Mart volgde mopperend, maar niet minder snel.

Rhands lantaarn zwaaide aan het eind van de stok heen en weer en stootte tegen de zoldering als hij niet oppaste. Noch Rood noch het pakpaard vond de helling prettig. Toen was hij beneden en maakte ruimte vrij voor Mart. Moiraine doofde haar zwevende licht, maar toen de anderen om haar heen stonden, verlichtten hun lantaarns de open ruimte voldoende.

De kelder was even diep en breed als het gebouw erboven. Veel ruimte werd in beslag genomen door stenen pilaren die van een smalle voet omhoogwelfden en tegen de zoldering wel vijfmaal zo breed waren. De hele kelder leek uit een serie bogen te bestaan. Er was meer dan genoeg ruimte, maar Rhand vond het nog krap. Het hoofd van Loial raakte de zoldering. Zoals het roestige slot al had duidelijk gemaakt, was de kelder al een lange tijd buiten gebruik. De vloer was leeg, afgezien van enkele kapotte vaten die met allerlei troep waren gevuld en een dikke laag stof. Stofjes, verstoord door zoveel voeten, fonkelden in het lantaarnlicht.

Lan kwam als laatste en zodra Mandarb de helling af was, ging Lan terug om de luiken te sluiten.

‘Bloed en as,’ gromde Mart, ‘waarom hebben ze een van die poorten op zo’n plek gebouwd?’

‘Het was niet altijd zo,’ zei Loial. Zijn schallende stem kaatste in de grotachtige ruimte heen en weer. ‘Niet altijd. Nee!’ De Ogier was kwaad, besefte Rhand met een schok. ‘Vroeger stonden hier bomen, alle mogelijke, elk soort boom die de Ogier konden overhalen om hier te groeien. De Grote Bomen wel honderd stap hoog. De schaduw van takken en koele briesjes vingen de geur van blad en bloem en bewaarden de gedachte aan de vrede van de stedding. Dat allemaal, omgebracht voor dit!’ Zijn vuist sloeg tegen een pilaar. De zuil leek onder die slag te schudden. Rhand was er zeker van dat hij stenen hoorde scheuren. Stroompjes droge mortel vielen uit de zuil omlaag.

‘Wat reeds is geweven, kan niet worden ontknoopt,’ zei Moiraine zacht. ‘De bomen zullen voor jou niet opnieuw groeien, al zou je het hele gebouw boven ons laten instorten.’ Loials neerhangende wenkbrauwen zorgden ervoor dat hij er nog beteuterder uitzag dan een menselijk gezicht had kunnen klaarspelen.

‘Met jouw hulp, Loial, kunnen we misschien de nog bestaande gaarden behouden, zodat ze niet onder de Schaduw zullen vallen. Je hebt ons gebracht bij wat we zoeken.’

Toen ze zich naar een van de muren begaf, besefte Rhand dat die muur van de andere verschilde. Drie waren er van gewone baksteen, maar deze was van ingewikkeld bewerkte steen, met fraaie versieringen van bladeren en ranken, bleekwit, zelfs onder de dikke stoflaag. De baksteen en de mortel waren oud, maar iets aan deze steen zei dat hij daar lang had gestaan, lang voor de baksteen was gebakken. Latere bouwers, zelf al eeuwen verdwenen, hadden gebruikt wat er al stond en nog later hadden mensen het een deel van de kelder gemaakt.

Een deel van de bewerkte stenen muur, precies in het midden, was nog fraaier bewerkt dan de rest. Hoe goed de rest ook was gemaakt, daarmee vergeleken leek het maar een ruw afgietsel. Uitgehakt in de harde steen leken die bladeren zacht, gevangen in een verstild ogenblik waarin een zachte zomerbries hen bewoog. Ondanks dat alles voelden ze eeuwenoud, minstens zoveel ouder dan de rest van het beeldhouwwerk, en dat was weer ouder dan de gemetselde muren. Loial keek ernaar alsof hij liever overal elders wilde zijn, zelfs buiten op straat in een menigte.

‘Avendesora,’ mompelde Moiraine, die haar hand op het drievoudige blad in het reliëf legde. Rhand bekeek het reliëf; het blad was het enige van die soort dat hij kon vinden. ‘Het blad van de Levensboom is de sleutel,’ zei de Aes Sedai en ze haalde het blad eruit.

Rhand knipperde met zijn ogen; achter zich hoorde hij hoe de anderen naar adem snakten. Dat blad was net zo’n deel van de muur geweest als elk ander blad. Even gemakkelijk zette de Aes Sedai het een handlengte lager weer in het patroon terug. Het driepuntige blad bleef daar zitten alsof die plek ervoor was bedoeld en werd opnieuw een deel van de muur. Zodra het blad op zijn plaats zat, veranderde het middelste reliëf van aard.

Hij wist zeker dat hij de bladeren zag bewegen in een bries die niet te voelen was. Ze leken haast groen onder het stof, een wandkleed van weelderig lentegroen in de door lantaarns verlichte kelder. Aanvankelijk vrijwel onmerkbaar werd in het midden van het oeroude beeldhouwwerk een spleet zichtbaar, die wijder werd tot de twee helften langzaam de kelder inzwaaiden en recht naar voren stonden. De achterkant van de poorthelften was even rijk bewerkt als de voorkant, met dezelfde overdaad van bijna levende ranken en bladeren. Daarachter, waar een vuile kelder van het huis ernaast zou moeten zijn, weerkaatste een doffe glans zwakjes hun spiegelbeeld.

‘Ik heb gehoord,’ zei Loial half bedroefd, half bang, ‘dat de saidinpoorten vroeger glommen als spiegels. Wie vroeger de saidinwegen bereisde, liep in de zon en onder een blauwe hemel. Vroeger.’

‘We hebben geen tijd om te wachten,’ zei Moiraine.

Lan passeerde haar met Mandarb, een stoklantaarn in zijn hand. Zijn schaduwachtige spiegelbeeld kwam dichterbij en voerde een schaduwpaard mee. Man en spiegelbeeld leken in het glimmende oppervlak in elkaar te stappen en toen waren beiden verdwenen. Heel even stribbelde de zwarte hengst tegen, terwijl een schijnbaar doorlopende teugel hem verbond met zijn vage evenbeeld. De teugel kwam strak te staan en ook het strijdros verdween.

In de kelder bleven ze allemaal een moment roerloos naar de saidinpoort staren.

‘Opschieten,’ drong Moiraine aan, ‘ik moet er als laatste door. We kunnen dit niet open laten staan, zodat iemand het per ongeluk vindt. Opschieten.’

Met een diepe zucht schreed Loial de glans in. Zijn grote paard wierp het hoofd achterover en wilde blijven staan, maar het werd zonder mankeren verder getrokken. Ze waren even volkomen verdwenen als de zwaardhand en Mandarb.

Aarzelend zwaaide Rhand zijn lantaarn naar de saidinpoort. De lantaarn zakte weg in zijn spiegelbeeld en de twee versmolten en verdwenen. Hij dwong zichzelf verder te lopen, zag de stok duim voor duim in zichzelf verdwijnen en stapte erdoorheen toen hij de poort betrad. Zijn mond viel open. Er gleed iets ijzigs over zijn huid, alsof hij door een muur van koud water liep. De tijd rekte zich uit; de kou wikkelde zich om hem heen en doortrok zijn kleren draad voor draad.

Opeens barstte de kilte als een zeepbel open en bleef hij staan om adem te halen. Hij was in de saidinwegen. Even verder stonden Lan en Loial geduldig bij hun paarden te wachten. Overal om hen heen hing een duisternis die zich eeuwig leek uit te strekken. Hun lantaarns maakten een klein lichtcirkeltje, te klein, alsof iets het licht terugdrukte of eraan vrat.

Opeens bezorgd gaf hij een ruk aan de teugels. Rood en het pakpaard sprongen door de poort en liepen hem bijna omver. Struikelend richtte hij zich op en haastte zich naar de Ogier en de zwaardhand, waarbij hij de zenuwachtige paarden meetrok. De dieren hinnikten zachtjes. Zelfs Mandarb leek enige troost te putten uit de aanwezigheid van de andere paarden.

‘Kijk uit als je door een saidinpoort gaat, Rhand,’ waarschuwde Loial. ‘De dingen zijn... anders in de saidinwegen. Kijk maar.’

Hij keek om in de richting waarin de Ogier wees, menend dat hij dezelfde doffe glans zou zien. Maar hij kon de kelder inkijken alsof hij door een beroet stuk glas keek dat in het donker zweefde. Heel verontrustend gaf de duisternis rond het raam naar de kelder een idee van diepte, alsof daar alleen een opening bestond met niets eromheen of erachter dan de duisternis. Hij vertelde dat met een bevend lachje aan Loial, maar die vatte het ernstig op.

‘Je kunt er helemaal omheen lopen en aan de andere kant zou je absoluut niets zien. Maar ik raad het je niet aan. De boeken zijn niet echt duidelijk over wat er achter de saidinpoorten ligt. Ik vermoed dat je daar verdwaalt en nooit meer een uitgang vindt.’

Rhand schudde zijn hoofd en probeerde meer op de poort te letten dan op wat erachter lag, maar dat was eigenlijk net zo verontrustend. Als er iets te zien was in de duisternis naast de poort, dan had hij liever daarnaar gekeken. In de kelder waren Moiraine en de anderen duidelijk zichtbaar, maar ze bewogen zich als in een droom. Als hun ogen knipperden, leek het een opzettelijk, overdreven gebaar. Mart liep net de poort door, alsof hij door een doorzichtige gelei liep; zijn benen leken een zwemmende beweging te maken.

‘Het Rad draait sneller in de saidinwegen,’ legde Loial uit. Hij keek naar de duisternis om hen heen en zijn hoofd zakte tussen zijn schouders. ‘Er is geen levende ziel die meer weet dan wat stukjes en beetjes. Ik ben bang voor wat ik niet weet van de saidinwegen, Rhand.’

‘De Duistere,’ zei Lan, ‘kan niet worden verslagen zonder iets te wagen. Maar momenteel zijn we in leven en voor ons ligt de hoop in leven te blijven. Geef je niet over voor je verslagen bent, Ogier.’

‘U zou niet zo zelfverzekerd praten als u ooit in de saidinwegen was geweest.’ Het gewone gerommel van Loials stem leek gedempt te worden. Hij staarde de duisternis in alsof hij daar dingen zag. ‘Ik ben er ook nog nooit geweest, maar ik heb Ogier gezien die een saidinpoort hebben betreden en er weer uit zijn gekomen. U zou zo niet praten als u ze ook had gezien.’

Mart stapte de poort door en liep weer gewoon. Heel even staarde hij de schijnbaar eindeloze duisternis in en rende toen zo snel mogelijk naar hen toe. De lantaarn wipte aan zijn stok op en neer en zijn paard sprong achter hem aan, waardoor hij bijna viel. Een voor een kwamen de anderen erdoor. Perijn, Egwene en Nynaeve; elk bleef in geschokte stilte staan, voor ze zich haastig bij de anderen voegden. Elke lantaarn maakte het plasje licht groter, maar niet zoveel groter als zou moeten. Het leek net of het duister dikker werd naarmate er meer licht binnenkwam, alsof het vocht tegen het licht. Maar daaraan wilde Rhand liever niet denken. Het was al erg genoeg dat ze daar waren, zonder dat hij de duisternis een eigen wil toedacht. Toch leek iedereen de druk te voelen. Er klonken geen wrange opmerkingen van Mart, terwijl Egwene keek of ze wilde dat ze nooit besloten had mee te gaan. Ze staarden zwijgend naar de saidinpoort, het laatste venster op een bekende wereld.

Op het laatst was alleen Moiraine nog in de kelder, vaag verlicht door de lantaarn die ze had gekregen. De Aes Sedai bewoog nog steeds op die dromerige manier. Haar hand kroop naar het Avendesorablad. Aan deze kant zat het lager in het beeldhouwwerk, zag Rhand, precies op de plaats waar ze het aan de andere kant had gestoken. Ze haalde het los en zette het terug op de oorspronkelijke plek. Hij vroeg zich opeens af of het blad aan de andere kant ook was teruggegaan.

De Aes Sedai kwam door de poort en voerde Aldieb mee, waarna de stenen poort zich langzaam achter haar sloot. Ze kwam bij hen staan en het licht van haar lantaarn viel niet meer op de poort. Het donker verzwolg het steeds smallere beeld van de kelder. Het licht van hun lantaarns werd door de duisternis belegerd.

Het leek of de lantaarns het enige licht gaven dat er op de wereld was te vinden. Rhand besefte dat hij schouder aan schouder tussen Perijn en Egwene stond. Egwene keek hem met grote ogen aan en drukte zich nog steviger tegen hem aan en Perijn maakte geen aanstalten hem wat ruimte te geven. Nu de hele wereld door het duister leek re zijn opgeslokt, was er iets geruststellends aan de aanraking van de anderen. Zelfs de paarden leken de saidinwegen re voelen toen ze zich regen elkaar aanpersten.

Uiterlijk onbezorgd zwaaiden Lan en Moiraine zich in hun zadels. De Aes Sedai boog zich naar voren en liet haar armen rusten op de besneden staf die dwars over de hoge zadelknop lag. ‘We moeten op weg, Loial.’

Loial schrok op en knikte hevig, ‘Ja, ja, Aes Sedai, u hebt gelijk. Geen tel langer dan nodig is.’ Hij wees op een brede streep wit die onder hun voeten doorliep en Rhand stapre er snel vanaf. Alle Emondsvelders deden hetzelfde. Rhand dacht dat de bodem ooit glad was geweest, maar die gladheid was nu bepokt, alsof de steen ziek was. De witte lijn was op verschillende plekken onderbroken. ‘Deze leidt van de saidinpoort naar de eerste wegwijzer. Daarna...’ Loial keek bezorgd rond en klom toen op zijn paard zonder iets van de aarzeling te tonen die hij eerder had gehad. Het paard had het grootste zadel dat de stalknecht had kunnen vinden, maar Loial vulde het van zadelknop tot achterboom. Zijn voeten hingen aan beide kanten bijna op de grond. ‘Geen tel langer dan nodig is,’ mompelde hij. Met tegenzin stegen de anderen op.

Moiraine en Lan reden aan weerszijden van de Ogier en volgden de witte streep door het donker. Alle anderen volgden zo dicht mogelijk achter hen, terwijl de lantaarns boven hun hoofden op en neer wipten. Ze zouden genoeg licht moeten geven voor een heel huis, maar het licht reikte maar tien voet ver. Het donker hield het tegen alsof er een muur stond. Het gekraak van de zadels en het geklepper van de hoeven op steen leken slechts tot de rand van het licht te reiken.

Rhands hand bleef voortdurend naar zijn zwaard zoeken. Niet omdat hij dacht dat er daarbuiten iets was waartegen hij zich met zijn zwaard kon verdedigen. Niets gaf de indruk dat er ergens een plek was waar zich iets kon ophouden. De bol van licht om hen heen kon net zo goed een grot zijn, met aan alle kanten rotswanden zonder een enkele opening. De paarden hadden net zo goed in een tredmolen kunnen lopen, zo weinig veranderde er. Hij omklemde het gevest alsof de druk van zijn hand de steen kon wegduwen die hij loodzwaar op zich voelde liggen. Als hij het zwaard aanraakte, kon hij terugdenken aan Thams lessen. Een korte tijd kon hij de kalmte van de leegte voelen. Maar het gewicht keerde altijd weer terug, drukte de leegte tezamen tot het slechts een grot in zijn geest was en dan moest hij opnieuw beginnen en weer Thams zwaard aanraken om het zich te herinneren.

Het luchtte op toen er iets in de omgeving veranderde, zelfs al was het maar een hoge rechtopstaande rotsplaat die in het donker voor hen opdoemde. Aan de voet ervan eindigde de brede witte lijn. Het brede oppervlak was ingelegd met golvende metalen spiralen, sierlijke lijnen die Rhand deden denken aan ranken en bladeren. Verkleurde pokken merkten zowel het metaal als de steen.

‘De wegwijzer,’ zei Loial en hij boog zich in het zadel naar voren om gefronst naar de golvende metalen lijnen te kijken. ‘Ogierschrift,’ zei Moiraine, ‘maar zo kapot dat ik nauwelijks kan lezen wat er staat.’

‘Ik kan het ook amper,’ zei Loial, ‘maar net genoeg om te zien dat we deze kant op moeten.’ Hij wendde zijn paard van de wegwijzer af.

De randen van hun lampen raakten ander gesteente. Het leken bruggen, met stenen leuningen die wegbogen in de duisternis, en zacht glooiende hellingen zonder leuningen, die omhoog en omlaag liepen. Tussen bruggen en hellingen stond echter een soort balustrade die tot de schoften van hun paarden reikte, alsof een val daar in ieder geval gevaarlijk was. De balustrade was van eenvoudige witte steen, in simpele bochten en cirkels die zich tot ingewikkelde patronen aaneensloten. Rhand meende bijna er iets bekends aan te zien, maar hij wist dat het zijn verbeelding was, die iets wilde herkennen in die vreemde omgeving. Aan de voet van een van de bruggen bleef Loial staan om de ene lijn te lezen op de smalle pilaar die daar stond. Instemmend knikkend reed hij de brug op. ‘Dit is de eerste brug van onze weg,’ zei hij over zijn schouder tegen de anderen.

Rhand vroeg zich af wat de brug omhooghield. De paardenhoeven maakten een knarsend geluid, alsof er bij iedere stap iets van de brug afschilferde. Alles wat hij zag, zat vol ondiepe gaten, sommige kleine speldenprikken, andere ondiepe, ruwe kraters van een stap breed, alsof er een zuur had geregend of de rots aan het rotten was. De muren hadden ook scheuren en gaten. Op sommige plekken was de muur wel een hele stap verdwenen. Voor zover hij wist kon de brug tot het middelpunt van de wereld een en al rots zijn, maar wat hij zag, deed hem hopen dat hij lang genoeg zou blijven staan om de andere kant te bereiken. Waar dat ook mocht zijn.

Uiteindelijk kwam er een eind aan de brug, op een plek die in niets van het begin verschilde. Rhand zag alleen maar wat hun kleine cirkel van licht raakte, maar hij kreeg de indruk dat het een grote ruimte was, als een afgeplatte heuvel met bruggen en hellingen aan alle kanten. Loial noemde het een eiland. Er stond weer een wegwijzer met Ogierschrift. Rhand dacht dat de wijzer midden op het eiland stond, maar dat viel onmogelijk te bepalen. Loial las hem en reed toen een van de hellingen op, die hoger en hoger slingerde.

Na een eindeloze klim die voortdurend draaide, leidde de helling naar een volgend eiland, gelijk aan dat waar de helling was begonnen. Rhand probeerde zich de bochten van de helling voor te stellen en gaf het toen op. Dit eiland kan niet vlak boven dat andere liggen. Dat kan niet.

Weer bestudeerde Loial een nieuwe plaat vol Ogierschrift, vond een volgende pilaar en leidde hen een volgende brug over. Rhand had geen enkel idee meer van de richting die ze uit gingen.

In hun dicht opeengedrongen lichtplekje was de ene brug precies gelijk aan de vorige, behalve dat sommige breuken in de muren hadden en andere niet. Slechts de mate waarin iedere wegwijzer was beschadigd, zorgde voor enig verschil tussen de eilanden. Rhand verloor elk gevoel van tijd; hij wist niet eens zeker hoeveel bruggen ze waren overgestoken of over hoeveel hellingen ze hadden gereden. Maar de zwaardhand moest een klok in zijn hoofd hebben. Net toen Rhand zijn maag voelde knorren, kondigde Lan kalm aan dat het middag was en stapte af om brood, kaas en gedroogd vlees te pakken. Op dat moment leidde Perijn het pakpaard. Ze stonden op een eiland en Loial was druk bezig de aanwijzingen op de wegwijzer te ontcijferen.

Mart wilde van zijn paard stappen, maar Moiraine zei: ‘Tijd is op de saidinwegen te kostbaar om te verknoeien. Veel te kostbaar voor ons. We stoppen pas als het tijd is om te slapen.’ Lan zat alweer op Mandarb.

Rhand had bij de gedachte aan slapen op de saidinwegen geen trek meer. Het was er altijd nacht, maar niet het soort nacht om te slapen. Toch at hij net als de anderen tijdens het rijden. Het was een onhandige toestand omdat hij onder het eten toch de lantaarnstok en teugels goed vast moest houden. Ondanks het feit dat hij zich ingebeeld had dat hij geen honger had, at hij alles tot het laatste kruimeltje op en verlangde daarna hevig naar meer. Hij begon zelfs te denken dat de saidinwegen nog zo erg niet waren, lang niet zo erg als Loial had beschreven. Misschien gaven ze je wel het gevoel van een dreigende storm, maar er veranderde niets. Er gebeurde niets. De saidinwegen waren bijna saai.

Toen werd de stilte verbroken door een verrast gegrom van Loial. Rhand ging in zijn stijgbeugels staan om langs de Ogier te turen en moest hevig slikken toen hij de oorzaak van Loials gegrom zag. Ze stonden midden op de brug en op een paar voet afstand eindigde de brug in een afgebrokkeld gat.

45

Wat in Schaduwen volgt

Het licht van hun lantaarns reikte net ver genoeg om de andere helling te zien, die als een reusachtige gebroken tand het duister instak. Loials paard schraapte zenuwachtig met een hoef en een losse steen viel in het doodse zwart omlaag. Als er een geluid was toen hij de bodem raakte, dan hoorde Rhand dat nooit.

Hij dreef Rood dichter bij het gat. Hoe ver hij zijn lantaarn ook de diepte instak, hij zag niets. Zowel onder als boven hing het duister, het licht afsnijdend. Als er een bodem was, dan kon die duizend voet dieper liggen. Of nergens zijn. Maar op deze manier kon hij wel onder de brug kijken om te zien waar die op rustte. Op niets. De brug was minder dan een stap dik en er zat absoluut niets onder.

Opeens leek de steen onder zijn paard zo dun als papier; de bodemloze diepte trok hem aan. De stok en lantaarn leken plotseling zwaar genoeg om hem zo uit het zadel te trekken. Zijn hoofd duizelde en hij trok zijn vos even voorzichtig van de afgrond weg als hij ernaartoe was gestapt.

‘Is dit waarvoor je ons hier hebt gebracht, Aes Sedai?’ zei Nynaeve. ‘Dit alles, alleen maar om te ontdekken dat we uiteindelijk toch terug moeten naar Caemlin?’

‘We hoeven niet terug,’ zei Moiraine. ‘Niet de hele weg naar Caemlin. Er leiden vele wegen over de saidinwegen naar elke willekeurige plek. We hoeven alleen maar zover terug te keren tot Loial een ander pad naar Fal Dara kan vinden. Loial? Loial!’

De Ogier kon maar met moeite zijn ogen van de kloof losrukken. ‘Wat? O. Ja, Aes Sedai. Ik kan een andere richting vinden. Ik moest...’ Zijn ogen gleden weer naar de afgrond en zijn oren bewogen. ‘Nooit in mijn leven had ik kunnen dromen dat het bederf al zo ver was voortgeschreden. Als de bruggen zelf breken, kan het zijn dat ik dat pad van u niet kan vinden. Het kan ook zijn dat ik de richting terug niet meer kan vinden. Op dit moment kunnen zelfs de bruggen achter ons instorten.’

‘Er moet een weg zijn,’ zei Perijn vlak. Zijn ogen leken het licht op te zuigen en goudachtig te gloeien. Een wolf op jacht, dacht Rhand verbaasd. Daar lijkt hij op.

‘Het zal gaan zoals het Rad weeft,’ zei Moiraine, ‘maar ik geloof niet dat het bederf al zo ver is, als jij vreest. Kijk naar de steen, Loial. Zelfs ik kan zien dat het een oude breuk is.’

‘Ja,’ zei Loial langzaam. ‘Ja, Aes Sedai, ik kan het zien. Hier bestaan geen regen en wind, maar die steen is al tien jaar verdwenen, minstens.’ Hij knikte met een opgeluchte grijns, zo blij met de ontdekking dat hij heel even zijn angst leek te vergeten. Toen keek hij rond en haalde bezorgd zijn schouders op. ‘Ik kan gemakkelijker een andere richting vinden dan Mafal Dadaranell. Tar Valon bijvoorbeeld? Of stedding Shangtai? Vanaf het vorige eiland is het maar drie bruggen naar stedding Shangtai. Ik veronderstel dat de Ouderen onderhand wel met me willen praten.’

‘Fal Dara, Loial,’ zei Moiraine ferm. ‘Het Oog van de Wereld ligt achter Fal Dara en we moeten naar het Oog toe.’

‘Fal Dara,’ gaf de Ogier zieligjes toe.

Terug op het eiland tuurde Loial strak naar de met schrift bedekte rotsplaat, de treurige wenkbrauwen omlaaggetrokken, terwijl hij half in zichzelf stond te mompelen. Algauw praatte hij alleen in zichzelf, want hij verviel in de Ogiertaal. Die zangerige taal klonk als zingende vogels met lage stemmen. Het leek Rhand vreemd dat een volk dat zo groot was, zo’n muzikale taal had.

Ten slotte knikte de Ogier. Toen hij ze naar de gekozen brug leidde, keerde hij zich om en tuurde droevig naar de pilaar bij een andere brug. ‘Drie oversteken naar stedding Shangtai.’ Hij zuchtte. Maar hij leidde ze verder zonder te stoppen en reed de derde brug daarachter op. Hij keek spijtig om toen ze eroverheen reden, hoewel de brug naar zijn thuis in het duister verborgen lag.

Rhand voerde de vos tot naast de Ogier. ‘Als dit voorbij is, Loial, moet je me je stedding laten zien en dan laat ik je Emondsveld zien. Maar niet over de saidinwegen. We gaan lopen of rijden, ook al kost het een hele zomer.’

‘Geloof je echt dat het ooit voorbij zal zijn, Rhand?’

Hij keek de Ogier fronsend aan. ‘Je hebt gezegd dat we over twee dagen in Fal Dara zijn.’

‘Ik had het niet over de saidinwegen, Rhand. Al het andere.’ Loial keek om naar de Aes Sedai, die zachtjes met Lan praatte terwijl ze naast elkaar reden. ‘Waardoor denk jij dat het ooit voorbij zal zijn?’ De bruggen en hellingen leidden hen verder. Soms liep een witte lijn vanaf de wegwijzer het duister in, net als de streep die ze van de saidinpoort in Caemlin hadden gevolgd.

Rhand merkte dat hij niet de enige was die de lijnen nieuwsgierig en met enig verlangen volgde.

Nynaeve, Perijn, Mart en zelfs Egwene lieten de strepen met tegenzin links liggen. Elke witte lijn zou naar een saidinpoort voeren, een poort terug naar de wereld, waar een hemel was, en zon en wind. Zelfs de wind zou welkom zijn. Maar ze konden niet ontsnappen aan het scherpe oog van de Aes Sedai. Rhand was niet de enige die omkeek, zelfs als eiland, wegwijzer en lijn allang door het duister waren opgeslokt.

Rhand zat al te gapen tegen de tijd dat Moiraine aankondigde dat ze voor de nacht zouden stoppen op een van de eilanden. Mart tuurde in de duisternis om hen heen en grinnikte hardop, maar hij stapte even snel af als de anderen. Lan en de jongens zadelden af en kluisterden de paarden, terwijl Nynaeve en Egwene een klein oliepotje opzetten voor thee. Het zag eruit als de onderkant van een lantaarn en volgens Lan gebruikten de zwaardhanden zo’n ding in de Verwording, waar het gevaarlijk was om een houtvuur aan te leggen.

De zwaardhand haalde driepoten uit de manden van het pakpaard, zodat de lantaarnstokken in een cirkel rond hun kampeerplek konden worden geplaatst.

Loial bekeek de wegwijzer even en liet zich toen met gekruiste benen op de grond vallen. Hij wreef met zijn hand over de stoffige, pokdalige steen. ‘Vroeger groeide er van alles op de eilanden,’ zei hij droevig. Dat staat in elk boek. Er was groen gras om op te slapen, net zo zacht als een bed van veren. En er waren fruitbomen om het eten lekkerder te maken met een appel, peer of besvrucht, zoet en stevig en sappig, ongeacht het jaargetijde daarbuiten.’

‘Er valt niets te jagen,’ gromde Perijn en hij keek toen verbaasd dat hij iets had gezegd.

Egwene overhandigde Loial een beker thee. Hij hield hem vast, maar dronk niet en staarde ernaar alsof hij er de fruitbomen van weleer in kon zien.

‘Ga je geen ban plaatsen?’ vroeg Nynaeve aan Moiraine. ‘Er zitten hier vast ergere dingen dan ratten. Ook al heb ik niets gezien, ik kan nog wel voelen.’

De Aes Sedai wreef vol afkeer haar vingers aan haar handpalmen af.

‘Jij voelt de bezoedeling, het bederf van de Kracht die de saidinwegen heeft gemaakt. Ik ga de Ene Kracht niet op de saidinwegen gebruiken tenzij het moet. De smet is zo sterk dat alles wat ik probeer, verziekt zou worden.’

Dat maakte iedereen even stil als Loial. Lan maakte het zich gemakkelijk en at werktuigelijk, alsof hij een vuur brandend hield, het voedsel minder belangrijk dan het aansterken van zijn lichaam. Ook Moiraine at goed en keurig, net alsof ze niet op de kale rots in het duister zat gehurkt, maar Rhand smaakte het eten niet. Het kleine vlammetje van de oliepot gaf net genoeg warmte om water te koken, maar hij kroop ernaartoe alsof hij de warmte wilde opzuigen. Zijn schouders raakten die van Mart en Perijn. Ze vormden een nauwe kring rond het potje. Mart hield zijn brood, vlees en kaas verstrooid vast en Perijn zette zijn tinnen bord na enkele happen neer. De stemming werd steeds bedrukten Iedereen staarde naar de grond en vermeed de duisternis om hen heen.

Moiraine bestudeerde hen onder het eten. Ten slotte zette ze haar bord naast zich neer en depte haar lippen met een doekje, ik kan jullie iets opbeurends vertellen. Ik denk niet dat Thom Merrilin dood is.’

Rhand keek haar scherp aan. ‘Maar... de Schim...’

‘Mart heeft me verteld wat er in Wittebrug is gebeurd,’ zei de Aes Sedai. ‘De mensen daar hebben het over een speelman gehad, maar ze zeiden niets over doodgaan. Dat zouden ze denk ik wel hebben gedaan als de speelman was gedood. Wittebrug is niet zo groot en een speelman is daar nog steeds uitzonderlijk. En Thom is een deel van het Patroon dat zich rond jullie drieën weeft. Een te belangrijk deel, geloof ik, om al afgesneden te worden.’

Te belangrijk? dacht Rhand. Hoe kon Moiraine weten...? ‘Min? Heeft zij iets bij Thom gezien?’

‘Zij zag heel wat,’ zei Moiraine droog. ‘Bij ieder van jullie. Ik zou graag de helft willen begrijpen van wat zij heeft gezien, maar zelfs zij begrijpt het niet. Oude scheidingen vallen. Maar of wat Min doet oud of nieuw is, ze ziet wel de werkelijkheid. Jullie lot is één en verweven. Ook met dat van Thom Merrilin.’

Nynaeve snoof minachtend en schonk zich nog een kop thee in.

‘Ik snap niet hoe ze nog iets van iemand van ons kon zien,’ zei Mart grinnikend. ‘Van wat ik me herinner, keek ze voortdurend naar Rhand.’

Egwene trok een wenkbrauw op. ‘O? Dat hebt u me niet verteld, Moiraine Sedai.’

Rhand gluurde even opzij. Ze keek niet naar hem, maar haar stem was te nietszeggend, ik heb een keer met haar gepraat,’ zei hij. ‘Ze kleedt zich als een jongen en haar haar is even kort als dat van mij.’

‘Je hebt met haar gepraat. Een keer.’ Egwene knikte langzaam. Nog steeds keek ze hem niet aan, maar zette haar beker aan haar mond.

‘Min was gewoon iemand in de herberg in Baerlon,’ zei Perijn. ‘Heel anders dan Aram.’

Egwene verslikte zich in een slok thee. ‘Te heet,’ mompelde ze.

‘Wie is Aram?’ vroeg Rhand. Perijn glimlachte, net als Mart vroeger als die kattenkwaad wilde uithalen, en verstopte zich achter zijn beker.

‘Iemand van het Trekkende Volk,’ zei Egwene terloops, maar haar wangen vertoonden rode vlekjes.

‘Van het Trekkende Volk,’ zei Perijn onschuldig. ‘Hij danst. Als een vogel. Zoiets zei je toch, niet Egwene? Het was alsof je vloog als een vogel?’

Vastberaden zette Egwene haar kop neer. ‘Ik weet niet of iemand anders moe is, maar ik ga slapen.’

Terwijl ze zich in haar dekens wikkelde, gaf Perijn Rhand een por in de ribben en een knipoog. Rhand merkte dat hij teruggrijnsde. Drakenvuur, voor de verandering heb ik een keer aan het langste eind getrokken. Ik wou dat ik zoveel van vrouwen wist als Perijn.

‘Misschien,’ zei Mart sluw, ‘zou je Egwene iets moeten vertellen, Rhand, van die dochter van baas Grinwel, die Else.’ Egwene hief haar hoofd, eerst om Mart aan te staren, toen hem.

Hij stond haastig op om zijn eigen dekens te pakken. ‘Slapen lijkt me een prima idee.’

De Emondsvelders begonnen daarop hun dekens te zoeken, net als Loial. Moiraine en Lan zaten hun thee te nippen. De zwaardhand maakte niet de indruk dat hij ooit van plan was te gaan slapen of er behoefte aan had.

Zelfs toen ze gingen liggen, wilde niemand ver van de anderen vandaan zijn. Ze vormden een kleine kring van met dekens bedekte hoopjes vlak rond de vuurpot, waardoor ze elkaar bijna aanraakten.

‘Rhand,’ fluisterde Mart, ‘was er iets tussen jou en Min? Ik heb haar amper kunnen bekijken. Ze was wel leuk, maar ze moet bijna even oud zijn als Nynaeve.’

‘Hoe zit het met die Else?’ voegde Perijn eraan toe. ‘Was ze leuk?’

‘Bloed en as,’ gromde hij, ‘kan ik niet eens even met een meisje praten? Jullie twee zijn even erg als Egwene.’

‘Zoals de Wijsheid zou zeggen,’ grapte Mart spottend, ‘spoel je mond. Nou, als je er niet over wilt praten, dan ga ik proberen wat te slapen.’

‘Goed idee,’ gromde Rhand. ‘Dat is voor het eerst dat je wat verstandigs zegt.’

Maar zo gemakkelijk viel hij niet in slaap. De rots was hard; hoe Rhand ook ging liggen, hij kon de punten door zijn deken heen voelen. Op geen enkele manier kon hij zich wijsmaken dat hij niet op de saidinwegen was, geschapen door mannen die de wereld hadden gebroken, besmet door de Duistere.

In gedachten zag hij telkens de ingestorte brug en het donkere gat eronder.

Toen hij zich op zijn zij draaide, merkte hij dat Mart naar hem lag te kijken, eigenlijk door hem heen lag te kijken. Alle spot was vergeten, nu het omringende duister zich opdrong. Hij draaide zich op zijn andere zij en ook Perijn had zijn ogen open. Er lag minder angst op zijn gezicht dan bij Mart, maar hij had zijn handen voor zijn borst en tikte er bezorgd met zijn duimen tegenaan.

Moiraine kwam bij iedereen langs, knielde bij ieders hoofd neer en bukte zich om zacht iets te zeggen. Rhand kon niet horen war ze tegen Perijn zei, maar hij speelde niet langer met zijn duimen. Toen ze zich over Rhand heen boog en haar gezicht bijna het zijne aanraakte, zei ze zacht en troostend: ‘Je bestemming beschermt je, ook hier. Zelfs de Duistere kan het Patroon niet volledig wijzigen. Je bent veilig voor hem zolang ik in de buurt ben. Je dromen zijn veilig. Voorlopig zijn ze veilig.’

Toen ze van hem doorging naar Mart, vroeg hij zich af of ze echt dacht dat het zo eenvoudig was, dat ze hem kon vertellen dat het veilig was en dat hij het dan zou geloven. Maar toch, hoe dan ook, hij voelde zich veilig, veiliger tenminste. Met die gedachte zakte hij weg in een droomloze slaap.

Lan maakte hen wakker. Rhand vroeg zich af of de zwaardhand had geslapen. Hij zag er niet vermoeid uit, minder moe dan zij die enkele uren op de harde rotsgrond hadden geslapen. Moiraine gunde hun wat tijd om thee te maken, maar ze mochten elk maar één beker drinken. Ze aten in het zadel, terwijl Loial en de zwaardhand hen leidden. Het was hetzelfde eten als anders: brood, vlees en kaas. Rhand bedacht dat het niet moeilijk was doodziek te worden van brood, vlees en kaas.

Niet lang nadat iedereen had gegeten, zei Lan rustig: ‘Iemand volgt ons. Of iets.’ Ze stonden midden op een brug, beide hellingen waren onzichtbaar.

Mart greep een pijl uit zijn koker en voor iemand hem had kunnen tegenhouden, had hij die in de duisternis achter hen afgeschoten.

‘Ik wist dat ik dit niet had moeten doen,’ mompelde Loial. ‘Bemoei je nooit met een Aes Sedai, behalve als je in een stedding bent.’

Lan duwde de boog omlaag voor Mart een andere pijl aan kon leggen. ‘Stop, dorpsidioot. Je weet toch niet wie het is.’

‘Dat is de enige plek waar het veilig is,’ ging de Ogier verder.

‘Wat zou er op een plaats als deze anders zijn dan kwaad?’ wilde Mart weten.

‘Dat is wat de Ouderen zeggen en ik had naar ze moeten luisteren.’

‘Wij zijn er, bijvoorbeeld,’ merkte de zwaardhand droogjes op.

‘Misschien is het een andere reiziger,’ zei Egwene hoopvol. ‘Misschien een Ogier.’

‘Ogier zijn niet zo stom om de saidinwegen te gebruiken,’ gromde Loial. ‘Behalve Loial, de stomste Ogier van alle steddings. Ouder Haman zei het steeds en het is waar.’

‘Wat voel je, Lan?’ vroeg Moiraine. ‘Is het iets wat de Duistere dient?’ De zwaardhand schudde langzaam zijn hoofd, ‘ik weet het niet,’ zei hij, alsof hij er zelf verbaasd van stond, ‘ik kan het niet zeggen. Misschien zijn het de saidinwegen en de bezoedeling. Het voelt verkeerd. Maar wie of wat het ook is, hij is er niet op uit ons te vangen. Hij haalde ons op het laatste eiland bijna in en kroop toen terug over de brug om dat te voorkomen. Als ik achterblijf, kan ik hem mogelijk verrassen en zien wie of wat hij is.’

‘Als je achterblijft, zwaardhand,’ zei Loial ferm, ‘breng je de rest van je leven op de saidinwegen door. Zelfs als je het Ogierschrift kunt lezen. Ik heb nog nooit gehoord dat een mens na het eerste eiland de weg kon vinden zonder een Ogiergids. Kun je Ogiers lezen?’

Lan schudde zijn hoofd en Moiraine zei: ‘Zolang hij ons niet lastigvalt, zullen wij hem niet lastigvallen. We hebben geen tijd. Geen tijd.’

Toen ze de brug afreden naar het volgende eiland, zei Loial: ‘Als ik me de laatste wegwijzer goed herinner, dan is hier een pad dat naar Tar Valon leidt. Op zijn hoogst een halve dag rijden. Lang niet zo lang als de weg naar Mafal Dadaraneil. Ik weet zeker dat...’

Hij zweeg ineens toen het licht van de lantaarns op de wegwijzer viel. Vlak onder de top van de rotsplaat maakten diep ingekerfde lijnen scherpe en hoekige wonden in de steen. Opeens bleek overduidelijk hoe scherp Lan op alles lette. Hij bleef gemakkelijk rechtop in zijn zadel, maar Rhand had plotseling de indruk dat de zwaardhand alles om hen heen, tot aan het ademen van de groep, kon voelen. Lan liet in steeds grotere kringen zijn hengst rond de wijzer stappen. Hij reed alsof hij was voorbereid op een aanval of om zelf aan te vallen.

‘Dit verklaart veel,’ zei Moiraine zachtjes, ‘en het maakt me bang. Zoveel. Ik had het kunnen raden. De smet, het bederf, ik had het kunnen weten.’

‘Wat weten?’ wilde Nynaeve weten op hetzelfde moment dat Loial vroeg: ‘Wat is het? Wie heeft dit gedaan? Ik heb nog nooit iets dergelijks gezien of ervan gehoord.’

De Aes Sedai keek hem kalm aan. ‘Trolloks.’ Ze negeerde hun angstige gesnak naar adem. ‘Of Schimmen. Dat zijn Trollokrunen. De Trolloks hebben ontdekt hoe ze de saidinwegen op kunnen komen. Op die manier moeten ze onopgemerkt in Tweewater zijn gekomen; door de saidinpoort van Manetheren. Er is minstens één saidinpoort in de Verwording.’ Ze wierp een blik op Lan voor ze verder sprak.

De zwaardhand was zo ver weg dat het zwakke licht van zijn lantaarn nog maar net kon worden gezien. ‘Manetheren werd verwoest, maar vrijwel niets kan een saidinpoort vernietigen. Op die manier konden de Schimmen een klein leger rond Caemlin verzamelen, zonder dat er in elk land tussen de Verwording en Andor alarm werd geslagen.’ Ze wachtte en raakte in gedachten haar lippen aan. ‘Maar ze kennen toch nog niet alle paden, anders zouden ze Caemlin al zijn binnengestroomd door de poort die wij hebben gebruikt. Inderdaad.’

Rhand huiverde. Zomaar een saidinpoort binnenlopen en daar dan wachtende Trolloks in het duister vinden, honderden, mogelijk duizenden mismaakte reuzen met grauwende dierenkoppen die uit het zwart naar voren sprongen om te doden. Of erger.

‘De saidinwegen zijn niet gemakkelijk voor ze,’ riep Lan. Zijn lantaarn was maar twintig stap verder, maar het licht vormde slechts een vage, pluizige bol die heel ver weg leek van hun lantaarns rond de wegwijzer. Moiraine reed voor hen uit naar hem toe. Rhand werd misselijk toen hij zag wat de zwaardhand had aangetroffen.

Onder aan een van de bruggen rezen de verstarde gestalten van Trolloks op, gevangen toen ze rondzwaaiden met hoekige bijlen en zeisvormige zwaarden. De groteske lijven waren grijs en gepokt als de rots, en half weggezonken in het gezwollen, geblaarde oppervlak. Sommige blaren waren opengebarsten en lieten nog meer snuiten zien, versteend in een eeuwige snauw van angst. Rhand hoorde achter zich iemand kokhalzen en moest zelf diep slikken om niet precies hetzelfde te doen. Zelfs voor Trolloks was het een gruwelijke dood geweest.

Een paar voet achter de Trolloks eindigde de brug. De pilaar lag ervoor, in duizend stukken.

Loial stapte voorzichtig van zijn paard en bleef naar de Trolloks kijken alsof hij dacht dat ze weer tot leven zouden komen. Snel onderzocht hij de resten van de wegwijzer, volgde met een vinger de metalen lijnen die in de rots waren gelegd en klauterde toen weer in zijn zadel. ‘Dit was de eerste brug van het pad naar Tar Valon,’ zei hij. Mart wreef met de rug van zijn hand over zijn mond en hield zijn hoofd van de Trolloks afgewend. Egwene bedekte haar gezicht met haar handen. Rhand stuurde zijn paard naast Bela en raakte haar schouder aan. Ze draaide zich naar hem toe en greep hem bevend vast. Hij moest ook beven, maar haar greep voorkwam dat.

‘Maar goed dat we nog niet naar Tar Valon gaan,’ zei Moiraine.

Nynaeve wendde zich woedend tot de Aes Sedai. ‘Hoe kun je dit zo kalm opvatten? Met ons kan precies hetzelfde gebeuren.’

‘Misschien,’ zei Moiraine kalm en Nynaeve zette haar tanden zo hard op elkaar dat Rhand het knarsen meende te horen. ‘Maar waarschijnlijker,’ ging Moiraine onverstoorbaar verder, ‘beschermden de mannen, de Aes Sedai die de saidinwegen bouwden, de wegen ook en hebben ze valstrikken voor de schepsels van de Duistere ingebouwd. Voor zoiets moeten ze bevreesd zijn geweest, vóór de Halfmannen en Trolloks naar de Verwording waren teruggedreven. Hoe dan ook, we kunnen hier niet blijven talmen, en welke weg we ook kiezen, terug of verder, ze kunnen allemaal een val hebben. Loial, weet je de volgende brug?’

‘Ja. Ja, dat stuk van de wegwijzer hebben ze niet vernield, het Licht zij dank.’ Voor het eerst leek Loial even gretig om verder te rijden als Moiraine. Hij dreef zijn grote paard al verder voor hij uitgesproken was.

Nog twee bruggen lang bleef Egwene zich aan Rhand vastklampen. Hij vond het jammer toen ze zijn arm eindelijk met een gemompelde verontschuldiging en een gedwongen lachje losliet. Niet alleen omdat het echt fijn voelde dat zij hem zo vasthield, maar ook omdat hij had ontdekt dat je gemakkelijker dapper kon zijn als iemand bescherming bij je zocht.

Moiraine geloofde misschien wel niet dat er een val voor hen was opgesteld, maar ondanks alle haast waar ze het over had, reed ze langzamer dan eerst en bleef ze staan voor ze een brug op mochten of van een brug afreden naar een eiland. Ze ging met Aldieb dan een stap verder en tastte de lucht voor haar met een uitgestrekte hand af; zelfs Loial en Lan mochten pas doorrijden als zij toestemming gaf.

Rhand moest op haar oordeel afgaan, maar hij tuurde de duisternis in alsof hij verder kon kijken dan tien voet en luisterde ingespannen. Als Trolloks de saidinwegen konden gebruiken, dan kon die onbekende volger een ander schepsel van de Duistere zijn. Of meer dan een. Lan had gezegd dat hij het op de saidinwegen niet kon zeggen. Maar elke keer als ze een brug overstaken, ’s middags op de paardenrug aten en nog meer bruggen passeerden, hoorde hij alleen het gekraak van hun eigen zadels, de hoeven van de paarden en soms het gekuch of gemompel van iemand anders. Later kwam er ook nog een verre wind bij, daar ergens in het donker. Hij kon niet zeggen uit welke richting die kwam. Eerst dacht hij dat hij het zich verbeeldde, maar allengs werd hij er zekerder van.

Fijn om de wind weer te voelen, zelfs al is hij koud.

Opeens knipperde hij met zijn ogen. ‘Loial, zei je niet dat er helemaal geen wind is op de saidinwegen?’

Loial hield zijn paard vlak voor het volgende eiland in en hield zijn hoofd scheef om te luisteren. Langzaam werd zijn gezicht bleek en likte hij zijn lippen af. ‘Machin Shin,’ fluisterde hij hees. ‘De Zwarte Wind. Het Licht verlichte en bescherme ons. De Zwarte Wind!’

‘Hoeveel bruggen nog?’ vroeg Moiraine scherp. ‘Loial, hoeveel bruggen?’

‘Twee. Twee, denk ik.’

‘Vlug dan,’ zei ze en ze liet Aldieb het eiland opdraven. ‘Kijk snel.’ Loial praatte in zichzelf, of tegen iedereen die zat te luisteren, terwijl hij de wegwijzer las. ‘Ze kwamen er waanzinnig uit, krijsend over Machin Shin. Het Licht helpe ons! Zelfs zij die de Aes Sedai konden helen...’ Hij zocht de steen gehaast af en galoppeerde naar de gekozen brug met een geschreeuwd: ‘Deze kant op!’

Ditmaal stopte Moiraine niet om voor zich uit te tasten. Ze spoorde de groep aan tot een galop. De brug trilde onder de paarden en de lantaarns zwaaiden wild boven hen heen en weer. Loial liet zijn ogen over de volgende wegwijzer schieten en trok zijn grote ros snel rond, haast als een strijdros op het slagveld, nog voor het stilstond. Het geluid van de wind werd luider. Rhand kon het zelfs boven het geklepper van de hoeven op de rots horen. Het klonk achter hen en de windvlagen naderden.

Ze keken niet meer naar de laatste wegwijzer. Zodra het licht van de lantaarns daar op de witte lijn viel, zwaaiden ze in volle galop die kant op. Het eiland verdween achter hen en toen waren er alleen nog maar de gepokte grijze rotsen onder de hoeven en de witte streep. Rhand zat zo hard te hijgen dat hij niet eens meer zeker wist of hij de wind kon horen.

Uit de duisternis doemden de met ranken besneden poorten op, een klein stukje muur in de nacht. Moiraine boog zich uit haar zadel naar voren, stak haar hand uit naar het snijwerk en trok hem plotseling terug.

‘Het Avendesorablad is er niet!’ riep ze. ‘De sleutel is weg!’

‘Licht!’ schreeuwde Mart. ‘Bloedlicht!’ Loial gooide zijn hoofd achterover en slaakte een treurige kreet, als het gejank van een stervende.

Egwene raakte Rhands arm aan. Haar lippen beefden, maar ze keek alleen naar hem. Hij legde zijn hand op de hare en hoopte dat hij er niet banger uitzag dan zij. Hij voelde zich wel zo. Achter hen, in de richting van de wegwijzer, huilde de wind. Hij meende er bijna stemmen in te horen, stemmen die zulke smerigheden krijsten dat ze, zelfs half begrepen, het zuur uit zijn maag omhoog lieten komen.

Moiraine hief haar staf en vuur sloeg uit de top. Het was niet de pure witte vlam die Rhand zich van Emondsveld herinnerde en van de slag voor Shadar Logoth. Een ziekelijk geel trok vurige strepen. Trage vlokjes zweefden roetzwart weg. Een dunne, bijtende rook kringelde van de vlam weg, waardoor Loial begon te kuchen en de paarden zenuwachtig heen en weer begonnen te dansen, maar Moiraine richtte de straal op de poort. De rook beet in Rhands keel en voelde branderig in zijn neus.

Steen smolt als boter, blad en rank verschrompelden in het vuur en verdwenen. De Aes Sedai bewoog het vuur zo snel ze kon, maar het branden van een gat dat groot genoeg was om hen door te laten, ging niet snel. Rhand vond dat de boog gesmolten steen met een slakkengang vorm kreeg. Zijn mantel bewoog alsof die door een zuchtje wind werd gevangen en zijn hart leek stil te staan.

‘Ik kan het voelen,’ zei Mart met een haperende stem. ‘Licht, ik kan het voelen.’

Het vuur doofde en Moiraine liet haar staf zakken. ‘Klaar,’ zei ze. ‘Bijna klaar.’

Een dunne lijn liep over het reliëf. Rhand meende licht te zien – vaag, maar het was licht – door de kier. Ondanks het snijden stonden de twee gebogen brokken steen er echter nog, een halve boog uit iedere deur. De opening was groot genoeg voor iedereen, hoewel Loial mogelijk plat op zijn paard moest liggen. Als de twee rotsblokken eenmaal verdwenen waren, zou het groot genoeg zijn. Hij vroeg zich af hoeveel ieder blok woog. Duizend pond? Meer? Misschien moeten we allemaal afstappen en duwen. Misschien kunnen we er een omduwen voor de wind er is. Een windvlaag trok aan zijn mantel. Hij probeerde niet te luisteren naar wat de stemmen riepen.

Toen Moiraine achteruit ging, sprong Mandarb naar voren, recht op de poorten af, met Lan ineengedoken in het zadel. Op het laatste moment draaide het strijdros bij om met zijn schouder tegen de steen te botsen, zoals hij geleerd had om andere paarden in een veldslag ten val te brengen. Met een klap viel de steen naar buiten en werden zwaardhand en paard door hun vaart door de rokerige schemering van de saidinpoort gevoerd. Het licht dat erdoor viel, was het licht van de ochtend, bleek en schraal, maar voor Rhand was het net alsof de zomerzon vol op zijn gezicht brandde.

Aan de andere kant van de poort vertraagde Mandarb tot een sukkeldraf. De zwaardhand trok traag de teugels aan en wendde zich naar de poort. Rhand wachtte er niet op. Hij duwde Bela’s hoofd naar de opening en mepte de ruige merrie hard op haar kruis. Egwene had nog net tijd om verschrikt naar hem om te kijken voor Bela haar de saidinwegen uit reed.

‘Allemaal, eruit!’ beval Moiraine. ‘Snel! Rijden!’

Terwijl ze dit zei, stak de Aes Sedai haar staf met gestrekte arm uit in de richting van de wegwijzer. Er sprong iets uit de punt van de staf, als vloeibaar licht dat veranderd was in een stroperig vuur, een vurige speer van wit, rood en geel, die in het zwart rondstraalde en ontplofte, fonkelend als verbrijzelde diamanten. De wind gilde gekweld; krijste van woede. Het duizendvoudig gemompel dat zich in de wind ophield, raasde donderend, gierde waanzinnig, spoog beloften, huilde van verrukking. Het was nog net te horen, nog net te begrijpen, zodat Rhand zich doodmisselijk voelde.

Hij schopte Rood naar voren en drong vlak na de anderen de opening in. Iedereen probeerde zich tegelijk door de rokerige opening te persen. De ijzige kilte stroomde weer door hen heen, dat vreemde gevoel alsof hij langzaam in een winterse vijver wegzakte, waarbij het koude water steeds ijziger werd terwijl het over zijn huid kroop. Net als de eerste keer leek het eeuwig door te gaan en ondertussen vroeg hij zich af of de wind hen kon grijpen terwijl ze zo werden vastgehouden.

Even onverwacht als een doorgeprikte zeepbel verdween de kilte en stond hij buiten. Zijn paard bewoog het volgende ogenblik wel twee keer zo snel als daarvoor, struikelde en gooide hem bijna van zich af. Hij sloeg beide armen om de nek van de vos en hield zich uit alle macht vast. Toen hij weer terug in het zadel wipte, schudde Rood zich en voegde zich op een drafje bij de anderen, even kalm alsof er helemaal niets vreemds was gebeurd. Het was koud, niet de kilte van de saidinpoort, maar aangenaam, een natuurlijke winterkou die langzaam en gestaag in het vlees beet.

Hij trok zijn mantel om zich heen en hield zijn ogen gericht op de doffe glans van de saidinpoort. Naast hem leunde Lan voorover, een hand op zijn zwaard. Man en paard waren gespannen, alsof ze op het punt stonden er weer doorheen te springen als Moiraine niet zou verschijnen.

De saidinpoort stond in een verwarde massa stenen aan de voet van een heuvel, verborgen door struiken, behalve waar de gevallen steenbrokken de kale bruine takken hadden afgebroken. Vergeleken met het beeldhouwwerk op de rest van de poort zag de struik er nog doder uit dan de steen.

Traag bolde het duistere oppervlak op als een of andere vreemde, uitgerekte bel die naar het oppervlak van een vijver stijgt. Moiraines rug brak door de bel heen. Duim voor duim verwijderden de Aes Sedai en haar vage spiegelbeeld zich van elkaar. Nog steeds hield ze haar staf voor zich uit. Dit hield ze vol terwijl ze Aldieb de poort uit trok. De witte merrie bokte angstig, met rollende ogen. Terwijl ze achteruitliep bleef Moiraine de saidinpoort in de gaten houden. De saidinpoort verduisterde. De nevelige glans werd doffer, ging van grijs over in koolzwart en toen in een zwart dat net zo drukkend was als het hart van de saidinwegen. Als van grote afstand huilde de wind naar hen, verborgen stemmen gevuld met een onlesbare dorst naar levende wezens, gevuld met vraatzucht naar pijn, gevuld met teleurstelling en ergernis.

De stemmen leken in Rhands oren te fluisteren, te trillen op het randje van begrip en eroverheen. Vlees zo mooi, zo mooi te snijden, de huid te kerven; huid te villen, te vouwen, zo heerlijk de repen te vouwen, zo heerlijk, zo rood de druppels die spatten, bloed zo rood, zo rood, zo zoet, zoet krijsen, fijn krijsen, krijsend gezang, zingend gekrijs...

Het fluisteren stierf weg, de zwartheid nam af, vergrauwde, en de saidinpoort was weer een schemerige glans achter een boog van bewerkte steen.

Rhand liet langzaam en bevend zijn adem ontsnappen. Hij was niet de enige; hij hoorde anderen opgelucht ademhalen. Egwene had Bela naast Nynaeves paard gestuurd en de twee vrouwen hadden de armen om elkaar heen geslagen, hun hoofden op elkaars schouders.

Zelfs Lan leek opgelucht, hoewel de harde lijnen van zijn gezicht niets verrieden; het bleek meer uit de manier waarop hij op Mandarb zat, de meer ontspannen lijn van zijn schouders toen hij naar Moiraine keek, de houding van zijn hoofd.

‘Het kon er niet doorheen,’ zei Moiraine. ‘Ik dacht al dat het dat niet kon. Bah!’ Ze gooide haar staf op de grond en wreef haar hand af aan haar mantel. Dik en zwart roet kleefde aan de bovenste helft van haar staf. ‘De smet bederft alles daar.’

‘Wat was dat?’ wilde Nynaeve weten. ‘Wat was het?’

Loial leek in de war. ‘Nou, Machin Shin natuurlijk. De Zwarte Wind die zielen steelt.’

‘Maar wat is het?’ hield Nynaeve vol. ‘Zelfs een Trollok kun je aankijken, aanraken als je maag ertegen kan. Maar dat...’ Ze huiverde krampachtig.

‘Een of ander overblijfsel uit de Tijd van Waanzin, misschien,’ antwoordde Moiraine. ‘Of misschien zelfs wel uit de Oorlog van de Schaduw, de Oorlog van Kracht. Iets wat zich al zo lang op de saidinwegen verborgen houdt, dat het er niet meer uit kan. Niemand, zelfs geen Ogier, weet hoe of hoe ver de wegen lopen. Het zou ook iets van de saidinwegen zelf kunnen zijn. Zoals Loial al zei: de saidinwegen leven en alle levende wezens hebben parasieten. Misschien is het wel een schepsel van het bederf zelf, iets wat uit de rotting is geboren. Iets wat leven en licht haat.’

‘Houd op!’ riep Egwene. ‘Ik wil er niets meer over horen. Ik kon horen wat het zei...’ Ze slikte huiverend de rest in.

‘We zullen nog aan ergere dingen het hoofd moeten bieden,’ zei Moiraine zachtjes. Rhand dacht niet dat ze wilde dat het gehoord werd. De Aes Sedai klom vermoeid in haar zadel en maakte het zich met een dankbare zucht gemakkelijk. ‘Dit is gevaarlijk,’ zei ze en ze keek naar de kapotte poort. Ze keek even kort naar haar verkoolde staf. ‘Het ding kan niet naar buiten, maar iedereen kan er per ongeluk binnenkomen. Als we in Fal Dara zijn, moet Agelmar er mannen heen sturen om het dicht te metselen.’ Ze wees naar het noorden, waar in verre nevels torens uitstaken boven de kale boomtoppen.

46

Fal Dara

Het gebied rond de saidinpoort vormde een licht glooiend, bebost heuvellandschap, maar afgezien van de poort zelf viel er nergens een Ogiergaarde te bekennen. De meeste bomen waren niet meer dan grijze in de hemel klauwende skeletten. Er waren minder wintergroene bomen dan Rhand gewend was. Vele daarvan droegen dode, bruine naalden en bladeren. Loial zei er niets over, maar schudde slechts bedroefd zijn hoofd.

‘Even dood als de Verwording,’ zei Moiraine fronsend. Egwene trok haar mantel dichter om zich heen en rilde.

‘We zijn er tenminste uit,’ zei Perijn en Mart voegde eraan toe: ‘Maar waar zijn we?’

‘Shienar,’ verleide Lan hun. ‘We zijn in de Grenslanden.’ In zijn stem klonk iets door van ‘bijna thuis’.

Rhand hield zijn mantel dicht tegen de kou. De Grenslanden. Dan was de Verwording dichtbij. De Verwording. Het Oog van de Wereld. Hun reisdoel.

‘We zijn dicht bij Fal Dara,’ zei Moiraine. ‘Nog maar een paar span.’

In het noorden en oosten staken torens uit boven de boomkruinen die zich donker tegen de ochtendhemel aftekenden. Onder het rijden verdwenen de torens vaak achter de heuvels en de bossen en werden pas weer zichtbaar als ze op een hoge plek stonden.

Rhand zag bomen die waren opengespleten alsof ze door de bliksem waren getroffen.

‘De kou.’ antwoordde Lan toen hij ernaar vroeg. ‘Soms is de winter hier zo koud dat het sap bevriest en de bomen openbarsten. Er zijn nachten waarin je ze als vuurpijlen hoort knallen en de lucht is dan zo scherp dat je denkt dat ook die versplintert. In de afgelopen winter waren er meer dan anders.’

Rhand schudde zijn hoofd. Barstende bomen? Nog wel in een gewone winter. Hoe zou het deze winter dan zijn geweest? Zoiets kon hij zich niet voorstellen.

‘Wie zei dat de winter voorbij is?’ zei Mart klappertandend.

‘Dit is een mooie lente, schaapherder,’ zei Lan. ‘Een goede lente om in te leven. Maar als je het liever warm hebt, nou, in de Verwording zal het warm zijn.’

Zachtjes mopperde Mart: ‘Bloed en as. Bloed en vervloekte as!’ Rhand hoorde hem amper, maar het klonk of het recht uit Marts hart kwam.

Ze kwamen langs boerderijen, maar hoewel het tijd was om het middageten klaar te maken, steeg er geen rook op uit de hoge schoorstenen. Op de akkers was mens noch vee te bekennen, hoewel een enkele verlaten ploeg of kar erbij stond of de eigenaar elk moment weer aan het werk wilde gaan.

Op een erf vlak langs de weg pikte een eenzame kip in de grond. Een schuurdeur zwaaide heen en weer in de wind, de andere was bij de onderste scharnier afgebroken en hing scheef. Het stille en lege huis met het hoge puntdak van dikke balken die bijna tot de grond reikten, zag er vreemd uit in Rhands Tweewater-ogen. Geen hond kwam naar buiten om naar hen te blaffen. Midden op het boerenerf lag een sikkel en emmers lagen naast de put in een hoopje bij elkaar.

Moiraine keek fronsend naar de boerderij toen ze erlangs reden. Ze spoorde Aldieb aan en de witte merrie begon sneller te draven. De Emondsvelders reden in een kluitje rond Loial achter de Aes Sedai en de zwaardhand aan.

Rhand schudde zijn hoofd. Hij kon zich niet voorstellen dat hier ooit iets wilde groeien. Maar ja, de saidinwegen had hij zich ook niet echt kunnen voorstellen. Zelfs nu ze achter hem lagen, lukte het amper, ik denk niet dat ze hierop had gerekend,’ zei Nynaeve kalm met een gebaar dat alle lege boerderijen langs de weg omvatte.

‘Waar zijn ze allemaal heen?’ zei Egwene. ‘En waarom? Zo lang kunnen ze nog niet weg zijn.’

‘Hoe weet je dat?’ vroeg Mart. ‘Aan die schuurdeur te zien, zijn ze vertrokken voordat de winter begon.’

Nynaeve en Egwene keken hem allebei aan alsof hij achterlijk was.

‘De gordijnen voor de ramen,’ zei Egwene geduldig. ‘Ze zijn te licht voor wintergordijnen, zelfs voor hier. Hoe koud het ook is, geen enkele vrouw heeft die langer dan twee weken geleden opgehangen, misschien korter.’ De Wijsheid knikte.

‘Gordijnen.’ Perijn grinnikte. Hij liet de glimlach meteen weer verdwijnen toen de twee vrouwen hem met opgetrokken wenkbrauwen aankeken. ‘O, ik ben het met jullie eens. Er zat niet genoeg roest op die sikkel om langer dan een week in de buitenlucht te hebben gelegen. Dat had je moeten zien, Mart.

Zelfs als de gordijnen je niet opgevallen waren.’

Rhand keek Perijn zijdelings aan en probeerde niet te staren. Zijn ogen waren beter dan die van Perijn – of waren het geweest toen ze nog samen op konijnen jaagden – maar zelfs hij had het sikkelblad niet goed genoeg gezien om enige roest te kunnen ontdekken.

‘Het interesseert me geen steek waar ze heen zijn gegaan,’ klaagde Mart. ‘Ik wil alleen zo gauw mogelijk een plek vinden met een brandende haard. Zo gauw mogelijk.’

‘Maar waarom zijn ze weggegaan?’ vroeg Rhand fluisterend. De Verwording was hier niet ver vandaan. De Verwording, waar de Schimmen en Trolloks vandaan kwamen die in Andor op hen gejaagd hadden. De Verwording, waar zij heen trokken.

Hij praatte wat harder om door de anderen vlak bij hem te worden gehoord. ‘Nynaeve, misschien hoeven jij en Egwene niet met ons naar het Oog te gaan.’ De twee vrouwen keken hem aan alsof hij onzin verkocht, maar nu de Verwording zo dichtbij was, wilde hij het voor de laatste keer proberen. ‘Misschien is het voor jullie voldoende als je in de buurt blijft. Moiraine heeft niet gezegd dat jullie mee moesten. Of jij, Loial. Jullie kunnen in Fal Dara blijven. Tot we terug zijn. Of jullie kunnen naar Tar Valon rijden. Misschien is er wel een handelskaravaan en ik wed dat Moiraine best een koets zou kunnen huren. Dan zien we elkaar weer in Tar Valon, wanneer het allemaal voorbij is.’

‘Ta’veren.’ Loials zucht rommelde als het verre gedonder van onweer aan de horizon. ‘Jullie wervelen de levens om je heen, Rhand Altor, jij en je vrienden. Jullie lot bepaalt ons lot.’ De Ogier haalde de schouders op en opeens spleet een brede grijns zijn gezicht. ‘Bovendien, het is iets heel bijzonders: een ontmoeting met de Groene Man. Ouder Haman praat steeds over zijn ontmoeting met de Groene Man, net als mijn vader en de meeste Ouderen.’

‘Zoveel?’ zei Perijn. ‘De verhalen zeggen dat de Groene Man moeilijk te vinden is en dat niemand hem een tweede keer kan vinden.’

‘Nee, geen tweede keer,’ stemde Loial in. ‘Maar ja, ik heb hem nog nooit ontmoet en jullie evenmin. Hij lijkt Ogier niet zo te ontlopen als jullie, mensen. Hij weet zoveel van bomen. Zelfs de Boomzangen.’

Rhand zei: ‘Maar wat ik wilde zeggen...’

De Wijsheid viel hem in de rede. ‘Zij zegt dat Egwene en ik ook deel uitmaken van het Patroon. We zijn allemaal met jullie drieën verweven. Als men haar mag geloven, is er iets aan de wijze waarop dat deel van het Patroon is geweven dat de Duistere zou kunnen tegen houden. ‘Ik ben bang dat ik haar geloof. Er is te veel gebeurd om het te ontkennen. Maar als Egwene en ik weggaan, wat zouden we dan aan het Patroon kunnen wijzigen?’

‘Ik probeerde alleen maar...’

Weer onderbrak Nynaeve hem scherp, ‘ik weet wat je probeerde.’ Ze keek hem aan tot hij onrustig in zijn zadel heen en weer begon te schuiven, toen verzachtten haar trekken zich. ‘Ik weet wat je probeerde te doen, Rhand. Ik ben niet weg van Aes Sedai en van deze al helemaal niet. Ik ga met nog meer afschuw de Verwording in, maar dat gevoel is toch minder sterk dan mijn afkeer van de Vader van de Leugen. Als jongens... mannen als jullie kunnen doen wat er gedaan moet worden, waarom veronderstel je dan dat ik minder zal doen? Of Egwene?’ Ze leek geen antwoord te verwachten. Terwijl ze haar teugels bijeentrok, keek ze met een rimpel in haar voorhoofd naar de Aes Sedai voor haar. ‘Ik vraag me af of we die plaats Fal Dara gauw zullen bereiken, of wil ze dat we de nacht in deze kou doorbrengen?’

Toen ze naar Moiraine draafde, zei Mart: ‘Ze heeft ons mannen genoemd. Het lijkt nog maar gisteren dat ze zei dat we nog aan een leiband moesten lopen en nu noemt ze ons mannen.’

‘Jij zou nog steeds aan je moeders schort vast moeten zitten,’ zei Egwene, maar Rhand dacht niet dat ze het echt meende. Ze trok Bela naast zijn vos en praatte zachtjes, zodat niemand anders haar kon horen, al probeerde Mart het wel. ‘Ik heb alleen maar gedanst met Aram, Rhand,’ zei ze zacht, zonder hem aan te kijken. ‘Dat vind je toch niet erg hè, dat ik met iemand dans die ik nooit meer zal zien, nee hè?’

‘Nee hoor,’ zei hij. Waarom begon ze daar nu over? ‘Natuurlijk niet.’

Maar opeens herinnerde hij zich weer wat Min hem in Baerlon had verteld; het leek wel honderd jaar geleden. Zij is niet voor jou, jij evenmin voor haar; tenminste niet op de manier die jullie beiden wensen.

De stad Fal Dara was gebouwd op heuvels die hoger waren dan die in het omringende land. Hij was lang zo groot niet als Caemlin, maar de stadsmuren waren wel net zo hoog. Er lag een strook van een span breed rond de stadsmuren waar niets hogers groeide dan kort gemaaid gras. Niets kon de stad naderen zonder te worden gezien uit een van de vele hoge torens die bekroond werden door houten afdaken. Waar de wallen van Caemlin een zekere schoonheid hadden bezeten, leken de bouwers van Fal Dara er weinig om te geven of iemand hun muren mooi vond. De grijze rotssteen zag er grimmig en onverzettelijk uit en gaf aan dat de muren slechts voor één doel waren opgetrokken: om stand te houden. In de wind wapperende vlaggen op de houten spitsen gaven de indruk dat de jagende Zwarte Havik van Shienar boven alle wallen kruiste.

Lan sloeg ondanks de kou zijn mantelkap terug en gebaarde de anderen hetzelfde te doen. Moiraine had die van haar al laten zakken.

‘Dat is de wet in Shienar,’ zei de zwaardhand. ‘In alle Grenslanden. Niemand mag zijn gezicht binnen de stadswallen verbergen.’

‘Is iedereen hier dan zo knap?’ lachte Mart.

‘Een Halfman kan zich niet verbergen als zijn gezicht te zien is,’ zei de zwaardhand vlak.

Rhands grijns gleed van zijn gezicht. Haastig trok Mart zijn kap naar achter.

De hoge, met zwart ijzer beslagen poort stond open, maar een tiental geharnaste mannen hield er de wacht. Ze waren gekleed in goudgele wapenrokken met het embleem van de Zwarte Havik. Boven hun schouders waren de gevesten zichtbaar van lange zwaarden die ze op hun rug droegen en om hun middel zat een slagzwaard, goedendag of bijl gegord. Hun paarden stonden vlakbij gekluisterd en zagen er grotesk uit door de stalen beplating die borst, hals en hoofd bedekte, met lansen langs de stijgbeugels, allemaal gereed om in een oogwenk uit te rijden. De wachters maakten geen aanstalten Lan en Moiraine en de anderen tegen te houden. Integendeel, ze zwaaiden en slaakten kreten van blijdschap.

‘Dai Shan,’ riep er een en hij zwaaide zijn met staal beklede vuisten boven zijn hoofd toen ze voorbijreden. ‘Dai Shan!’ Een aantal anderen schreeuwde: ‘Eer aan de Bouwers!’ en ‘Kiserai ti Wansho!’ Loial keek verrast rond, toen spleet een brede glimlach zijn gezicht en zwaaide hij naar de wachten.

Een man rende een poosje naast Lans paard mee, niet gehinderd door de wapenrusting die hij droeg. ‘Zal de Gouden Kraanvogel weer uitvliegen, Dai Shan?’

‘Vrede, Ragan,’ was het enige dat de zwaardhand zei en de man hield in. Hij keerde naar het gelid van de wachters terug, maar zijn gezicht stond opeens nog grimmiger.

Toen ze tussen rijen wagens verder reden over de rode klinkers van de straten waar het wemelde van de mensen, fronste Rhand bezorgd. Fal Dara barstte uit zijn voegen, maar dit waren niet de drukke menigten van Caemlin, die zelfs tijdens hun getwist nog genoten van de grootsheid van de stad, en het leek evenmin op de gezellige drukte van Baerlon. Deze dicht opeengepakte mensen zagen hun groep met loodzware ernst en uitdrukkingsloze gezichten voorbijrijden. Karren en wagens versperden iedere steeg en de helft van de straten. Ze waren afgeladen met rommelig huisgoed en bewerkte kisten die zo vol zaten dat de kleren uitstaken. De kinderen zaten erbovenop. Volwassenen hielden de jeugd goed in het oog en lieten ze zelfs niet voor een spelletje afdwalen. De kinderen waren nog stiller dan hun ouders, terwijl ze met grote ogen en bedrukte blikken rondkeken. Elk open plekje tussen de wagens stond vol magere runderen en zwartgevlekte varkens achter noodhekken. Kratten met kippen, eenden en ganzen verdreven kakelend, snaterend en gakkend de stilte van de mensen. Nu wist Rhand waar al de boeren waren heen gegaan.

Lan ging ze voor naar een burcht in het midden van de stad, een enorme steenmassa boven op de hoogste heuvel. De bodem van een droogstaande slotgracht, diep en breed, vertoonde een woud van scherpe stalen punten, scheermesscherp en manshoog. Daarachter rezen de muren en torens van het bolwerk op. De laatste verdediging als de rest van de stad was gevallen. Uit een van de poorttorens riep een geharnaste man omlaag: ‘Welkom, Dai Shan!’ Een ander riep naar de voorhof: ‘De Gouden Kraanvogel! De Gouden Kraanvogel!’

De paardenhoeven dreunden over de zware balken van de neergelaten ophaalbrug toen ze de slotgracht overstaken en onder de scherpe punten van het zware valhek door reden. Eenmaal door de poort zwaaide Lan uit zijn zadel om Mandarb verder te leiden en wenkte de anderen hetzelfde te doen.

De voorhof was een geweldig plein, bestraat met grote steenblokken en omringd door torens en kantelen die er even dreigend uitzagen als die aan de buitenkant. Hoe groot hij ook was, het hof leek even vol als de straten en net zo druk, hoewel er hier enige orde in het gewemel bestond. Overal stonden geharnaste mannen en geharnaste paarden. In een handvol smederijen rond de voorhof klonk gehamer. Aan elke grote blaasbalg lieten twee mannen in leren voorschoten het smidsvuur loeien. Een gestage stroom jongens rende met nieuw gesmede ijzers naar de hoefsmeden. Pijlmakers waren druk bezig en telkens als er een mand vol was, werd die weggegrist en vervangen door een lege.

Knechten in livrei holden naderbij, bedrijvig en glimlachend, in zwart en goud. Rhand knoopte haastig zijn spullen los van zijn zadel en gaf net de vos over aan een knecht toen een man in pantsers en leer een formele buiging maakte. Over zijn wapenrusting droeg hij een lichtgele, met rood afgezette mantel, met de Zwarte Havik op de borst, en een gele wapenrok met daarop de Grijze Uil. Hij droeg geen helm. Al zijn haar was afgeschoren, met uitzondering van een knot boven op zijn hoofd, die met een leren koordje bijeen werd gehouden. ‘Het is lang geleden, Moiraine Aes Sedai. Het is goed u weer te zien, Dai Shan.

Heel goed.’ Hij boog opnieuw, nu voor Loial, en mompelde: ‘Eer aan de Bouwers. Kiserai ti Wansho.’

‘Ik ben onwaardig,’ antwoordde Loial formeel, ‘en het werk was gering. Tsingu ma choba.’

‘U bewijst ons eer, Bouwer,’ zei de man. ‘Kiserai ti Wansho.’ Hij wendde zich weer tot Lan. ‘Heer Agelmar is op de hoogte gebracht, Dai Shan, zodra uw komst werd aangekondigd. Hij wacht op u. Deze kant op, graag.’

Toen ze hem de vesting in volgden en door tochtige stenen gangen liepen, behangen met kleurrijke wandkleden en lange zijdeschermen met jachttaferelen en veldslagen, praatte hij verder. ‘Ik ben verheugd dat de oproep u heeft bereikt, Dai Shan. Zult u de banier van de Gouden Kraanvogel opnieuw verheffen?’ De zalen waren kaal, afgezien van de wandkleden, en zelfs daar was weinig op te zien. Spaarzame figuren in eenzame lijnen, net voldoende om de betekenis over te dragen, al waren er wel felle kleuren toegepast.

‘Staan de zaken er echt zo slecht voor als het lijkt, Ingtar?’ vroeg Lan kalm. Rhand vroeg zich af of hij zijn oren net zo spitste als Loial. De knot van de man zwaaide toen hij zijn hoofd schudde, maar zijn glimlach verscheen slechts aarzelend. ‘De zaken zijn nooit zo slecht als ze lijken, Dai Shan. Dit jaar wat slechter dan anders, dat is alles. De strooptochten zijn de hele winter doorgegaan. Maar de overvallen waren niet erger dan elders in de Grenslanden. Ze komen nog steeds ’s nachts, maar wat kan men anders in het voorjaar verwachten, als dit tenminste een voorjaar mag heten. Verkenners keren uit de Verwording terug – zij die terugkeren – met nieuws van Trollokkampen. Voortdurend nieuwe berichten van meer kampen. Maar we zullen hen in Tarwins Kloof opwachten, Dai Shan, en ze terugslaan, zoals we altijd hebben gedaan.’

‘Natuurlijk,’ zei Lan, maar hij klonk niet overtuigd.

Ingtars glimlach verdween, maar kwam onmiddellijk weer terug. Stil bracht hij ze naar de werkkamer van heer Agelmar, beriep zich toen op zijn plichten en vertrok.

Het vertrek was even doelmatig als de rest van de burcht. De buitenmuur had schietgaten en er zat een zware balk voor de dikke deur, zelf ook voorzien van schietgaten en beslagen met ijzeren banden. Er hing slechts één wandkleed. Het besloeg een hele wand en toonde mannen in harnassen, als die van Fal Dara, die in een bergpas tegen Trolloks en Myrddraal vochten.

Een tafel, een kist en enkele stoelen waren de enige meubels, afgezien van twee rekken aan de muur en die vond Rhand even boeiend als het wandkleed. Op het ene lagen een tweehandig zwaard, groter dan een man, en een gewoner slagzwaard, en eraan hingen een goedendag en een lang ruitvormig schild met drie vossen erop. Aan het andere rek hing een volledig harnas, zo opgehangen als een man het zou dragen. Een helm met een kam en vizier, waaronder een helmkleed met dubbele maliën. Een maliënkolder met een split voor het rijden en een leren onderwambuis dat glom van het vele gebruik. Een borstkuras, stalen handschoenen, knie- en elleboogplaten en beplating voor de schouders, armen en benen. Zelfs hier, in het midden van het bolwerk, leken de wapens en wapenrusting gereed voor onmiddellijk gebruik. Net als de meubels waren ze eenvoudig, met een strenge gouden versiering.

Heer Agelmar stond bij hun komst op en liep rond de tafel, die vol lag met kaarten, stapels papier en pennen in inktpotten. Op het eerste gezicht leek hij te vreedzaam voor deze kamer, in zijn blauwfluwelen jas met de grote brede kraag en zachte leren laarzen, maar toen Rhand scherper keek, wist hij wel beter. Net als iedere andere strijder die hij had gezien, had Agelmar zijn hoofd geschoren, op een zuiver witte knot na. Zijn gezicht was even hard als dat van Lan; de enige lijnen waren de kraaienpootjes bij zijn ogen, ogen die glansden als bruine stenen. Hij glimlachte naar Lan.

‘Vrede, maar het is goed dat je er bent, Dai Shan,’ zei de heer van Fal Dara. ‘En u, Moiraine Aes Sedai, mogelijk nog meer. Uw aanwezigheid verwarmt me, Aes Sedai.’

‘Ninte calichniyc no domashita, Agelmar Dai Shan,’ antwoordde Moiraine formeel, maar met een klank in haar stem die zei dat ze oude vrienden waren. ‘Uw welkom verwarmt mij, heer Agelmar.’

‘Kodome calichniye ga ni Aes Sedai hei. Hier is altijd een welkom voor Aes Sedai.’ Hij wendde zich tot Loial. ‘U bent ver van de stedding, Ogier, maar u bewijst Fal Dara eer. Eer aan de Bouwers voor altijd. Kiserai ti Wansho hei.’

‘Ik ben onwaardig,’ zei Loial met een buiging. ‘U bewijst me de eer.’ Hij blikte naar de kale stenen muren en leek met zichzelf in de knoop. Rhand was blij dat het de Ogier lukte zich van verdere opmerkingen te onthouden.

Dienaren in zwart en goud verschenen geruisloos op zacht schoeisel. Sommigen brachten gevouwen handdoeken, dampend warm en op zilveren dienbladen, om het stof van handen en gezichten te wissen. Anderen droegen warme wijn en zilveren schalen met gedroogde pruimen en abrikozen. Heer Agelmar gaf opdracht om kamers en baden klaar te maken,

‘Een lange reis van Tar Valon,’ zei hij. ‘Jullie zullen wel moe zijn.’

‘Een korte reis door het gekozen pad,’ vertelde Lan hem, ‘maar vermoeiender dan de lange weg.’

Agelmar keek vragend toen de zwaardhand verder niets meer zei, maar merkte enkel op: ‘Enkele dagen rust zullen jullie weer op krachten brengen.’

‘Ik vraag voor deze ene nacht onderdak, heer Agelmar,’ zei Moiraine, ‘voor onszelf en onze paarden. En nieuwe voorraden in de ochtend, als u ze kunt missen. We moeten u in alle vroegte verlaten, vrees ik.’

Agelmar fronste. ‘Maar ik dacht... Moiraine Sedai, ik heb geen recht het u te vragen, maar u zou in Tarwins Kloof evenveel waard zijn als duizend lansiers. En jij, Dai Shan. Duizend lansiers zullen werkelijk komen als ze horen dat de Gouden Kraanvogel weer vliegt.’

‘De Zeven Torens zijn gebroken,’ zei Lan ruw, ‘en Malkier is dood; de paar overlevenden zijn verdwenen, verspreid over het aangezicht van de wereld. Ik ben een zwaardhand, Agelmar, door een eed aan de Vlam van Tar Valon gebonden, en mijn reisdoel ligt in de Verwording.’

‘Natuurlijk, Dai Sh... Lan. Natuurlijk. Maar enkele dagen oponthoud, een halve week op z’n hoogst, zal toch zeker geen verschil maken? Je bent nodig. Jij, en Moiraine Sedai ook.’

Moiraine pakte een zilveren roemer aan van een dienaar. ‘Ingtar schijnt te geloven dat u deze dreiging af zult slaan, zoals u door de jaren heen vele andere hebt afgeslagen.’

‘Aes Sedai,’ zei Agelmar wrang, ‘als Ingtar alleen naar Tarwins Kloof moest rijden, zou hij de hele weg verkondigen dat de Trolloks opnieuw zullen worden verjaagd. Hij bezit uit zichzelf bijna genoeg trots om te geloven dat hij het alleen kan.’

‘Ditmaal is hij niet zo zeker als je denkt, Agelmar.’ Lan hield een beker vast, maar dronk er niet uit. ‘Hoe erg is het?’

Agelmar aarzelde, trok een kaart uit een berg op de tafel. Hij staarde er even niets ziend naar en gooide de kaart toen weer terug. ‘Als we naar de Kloof optrekken,’ zei hij zacht, ‘zullen de mensen uit de stad naar het zuiden worden gestuurd, naar Fal Moran. Misschien kan de hoofdstad standhouden. Vrede, dat moet. Iets moet standhouden.’

‘Zo erg?’ zei Lan en Agelmar knikte vermoeid.

Rhand wisselde bezorgde blikken met zijn vrienden. Het was niet moeilijk te geloven dat de Trolloks die zich in de Verwording verzamelden, jacht op hem, op hen allen maakten.

Agelmar vervolgde grimmig: ‘Kandor, Arafel, Saldea... de strooptochten van de Trolloks zijn de hele winter doorgegaan. Zoiets is sinds de Trollok-oorlogen niet meer voorgekomen; de overvallen zijn nog nooit zo fel geweest, zo veelvuldig of zo hardnekkig. Iedere koning en iedere raad zijn er zeker van dat er een grote aanval uit de Verwording komt en elk Grensland denkt dat die inval op hen gericht zal zijn. Geen van hun verkenners en geen van de zwaardhanden heeft bericht dat de Trolloks zich aan hun grenzen verzamelen, zoals wij dat hier horen, maar zij geloven het en ze zijn allemaal bang hun troepen naar elders te sturen. De mensen fluisteren dat de wereld ten einde loopt, dat de Duistere is uitgebroken. Shienar zal alleen naar Tarwins Kloof optrekken en we zullen op een tienvoudige overmacht stuiten. Minstens. Het kan best de laatste Samengaring van de Lansiers zijn.

Lan... nee... Dai Shan, want je bént een Gekroonde Krijgsheer van Malkier, wat je ook zegt. Dai Shan, de banier van de Gouden Kraanvogel in de voorhoede zou de harten sterken van mannen die weten dat ze naar hun dood in het noorden rijden. Het bericht zal zich als een lopend vuur verspreiden, en hoewel hun vorsten hebben gezegd dat ze op hun post moeten blijven, zullen er toch lansiers uit Arafel en Kandor komen, zelfs uit Saldea. Hoewel ze niet op tijd zullen zijn om schouder aan schouder met ons in de Kloof te staan, kunnen ze misschien wel Shienar redden.’

Lan keek strak naar zijn wijn. Zijn gezicht veranderde niet, maar de wijn gutste over zijn hand; de zilveren bokaal verfrommelde in zijn greep. Een dienaar nam de kapotte beker aan en veegde Lans hand met een doek af; een tweede reikte hem een nieuwe bokaal aan. Lan leek het niet te merken. ‘Ik kan het niet!’ fluisterde hij schor. Toen hij zijn hoofd ophief, brandde in zijn ogen een wild licht, maar zijn stem klonk weer kalm en vlak. ‘Ik ben een zwaardhand, Agelmar.’

Zijn scherpe blik gleed langs Rhand, Mart en Perijn naar Moiraine.

‘Bij het eerste ochtendlicht rij ik de Verwording in.’

Agelmar zuchtte diep. ‘Moiraine Sedai, wilt u dan tenminste niet meerijden? Een Aes Sedai zou veel verschil maken.’

‘Ik kan het niet, heer Agelmar.’ Moiraine leek gekweld. ‘Er zal inderdaad een veldslag worden geleverd en het is geen toeval dal de Trolloks zich ten noorden van Shienar verzamelen, maar onze strijd, de echte strijd met de Duistere, zal plaatsvinden in de Verwording, bij het Oog van de Wereld. U strijdt uw strijd en wij de onze.’

‘U bedoelt toch niet dat hij los is, niet?’ De steenharde Agelmar klonk geschrokken en Moiraine schudde vlug haar hoofd.

‘Nog niet. Als we de slag bij het Oog van de Wereld winnen, misschien wel nooit meer.’

‘Maar kunt u het Oog wel vinden, Aes Sedai? Als het standhouden tegen de Duistere daarvan afhangt, zijn we al zo goed als dood. Velen hebben het geprobeerd en faalden.’

‘Ik kan het vinden, heer Agelmar. De hoop is nog niet verloren.’

Agelmar bekeek haar aandachtig, en toen de anderen. Nynaeve en Egwene stelden hem voor een raadsel; hun boerenkleren vormden een schrille tegenstelling met het zijden gewaad van Moiraine, hoewel ze allemaal vuil waren van de reis. ‘Zijn zij ook Aes Sedai?’ vroeg hij vol twijfel. Toen Moiraine haar hoofd schudde, leek hij zelfs nog meer in de war. Zijn blik gleed naar de jongemannen van Emondsveld, bleef rusten op Rhand en gleed over het nog steeds met rode stof omwikkelde zwaard aan zijn zijde. ‘U neemt een vreemde wacht mee, Aes Sedai. Slechts één strijder.’ Hij keek naar Perijn en toen naar de bijl aan zijn riem. ‘Misschien twee. Maar het zijn nauwelijks meer dan jongens. Laat me mannen met u meesturen. Een honderdtal lansiers zal in de Kloof weinig verschil maken, maar u hebt meer nodig dan een zwaardhand en drie jongelingen. En de twee vrouwen zijn van weinig nut, tenzij ze vermomde Aielvrouwen zijn. De Verwording is erger dan gebruikelijk dit jaar. Hij... roert zich.’

‘Honderd lansiers zouden te veel zijn,’ zei Lan, ‘en duizend niet genoeg. Hoe groter de groep in de Verwording, hoe meer kans dat we de aandacht trekken. Wij willen het Oog zo mogelijk zonder vechten bereiken. Je weet dat de uitkomst volkomen vaststaat als het in de Verwording tot een veldslag komt met de Trolloks.’

Agelmar knikte grimmig, maar weigerde het op te geven. ‘Minder mannen dan. Zelfs met tien goede mannen heb je een betere kans Moiraine Sedai en de andere vrouwen naar de Groene Man te begeleiden dan met alleen deze jonge kerels.’

Rhand besefte opeens dat de heer van Fal Dara veronderstelde dat Nynaeve en Egwene met Moiraine tegen de Duistere zouden strijden. Heel begrijpelijk. Zo’n strijd veronderstelde het gebruik van de Ene Kracht en dat hield vrouwen in. Zo’n strijd veronderstelt het gebruik van de Kracht. Hij stak zijn duimen in zijn zwaardriem en greep de gesp hard vast, zodat zijn handen niet zouden trillen.

‘Geen mannen,’ zei Moiraine. Agelmar wilde wat zeggen maar Moiraine was hem voor. ‘Het ligt in de natuur van het Oog en in de natuur van de Groene Man. Hoeveel mannen uit Fal Dara hebben ooit de Groene Man en het Oog gevonden?’

‘Ooit?’ Agelmar haalde zijn schouders op. ‘Na de Oorlog van de Honderd Jaren kun je ze op de vingers van één hand tellen. Eens in de vijf jaar ongeveer, als je iedereen uit de Grenslanden meetelt.’

‘Niemand vindt het Oog van de Wereld,’ zei Moiraine, ‘tenzij de Groene Man wil dat hij gevonden wordt. Nood is de sleutel, en de reden. Ik weet de weg – ik ben er eerder geweest.’

Rhand draaide zich met een ruk naar haar toe, en hij was niet de enige van de Emondsvelders die dat deed, maar de Aes Sedai leek het niet te merken. ‘Als er ook maar één is die roem zoekt, die zijn naam bij die vier wil voegen, dan zullen wij hem nooit vinden, hoewel ik recht naar de plek zal rijden die ik me herinner.’

‘U hebt de Groene Man al ontmoet, Moiraine Sedai?’ De heer van Fal Dara leek onder de indruk, maar toen zuchtte hij en fronste. ‘Maar als u hem al een keer hebt gezien...’

‘Nood is de sleutel,’ zei Moiraine zachtjes, ‘en er is geen grotere nood dan de mijne. Dan de onze. En ik heb iets wat andere zoekers niet hadden.’

Haar ogen gleden nauwelijks merkbaar even weg van Agelmars gezicht, maar Rhand was er zeker van dat ze naar Loial waren gegaan. Rhand keek Loial recht aan en die haalde zijn schouders op.

‘Ta’veren,’ zei de Ogier zacht.

Agelmar stak zijn handen op. ‘Het zal zijn zoals u zegt, Aes Sedai. Vrede, als de echte slag zal plaatsvinden bij het Oog van de Wereld, heb ik de neiging u met de banier van de Zwarte Havik te volgen in plaats van naar de Kloof te trekken. Ik zou een pad voor u kunnen uithakken...’

‘Dat zou rampzalig zijn, heer Agelmar. Zowel in Tarwins Kloof als bij het Oog. U hebt uw strijd en wij de onze.’

‘Vrede! Zoals u zegt, Aes Sedai.’

Nu er een beslissing was genomen – met hoeveel tegenzin ook – leek de heer van Fal Dara het uit zijn gedachten te bannen. Hij nodigde ze uit de maaltijd met hem te gebruiken en terwijl hij het gesprek gaande hield over haviken, paarden en honden, repte hij met geen woord van Trolloks, Tarwins Kloof of het Oog van de Wereld.

De eetzaal was even sober en eenvoudig als de werkkamer van heer Agelmar, met nauwelijks meer meubels dan de tafel met de stoelen. Ook die waren strak en simpel van lijn en vorm. Mooi, maar streng. Een grote haard verwarmde het vertrek. Dienaren in livrei brachten soep, brood en kaas binnen en het gesprek ging over boeken en muziek, tot heer Agelmar besefte dat de Emondsvelders er niet aan deelnamen. Als een goed gastheer stelde hij voorzichtige, aftastende vragen die bedoeld waren om hen erbij te betrekken.

Rhand hoorde zich al gauw met de anderen wedijveren in verhalen over Emondsveld en Tweewater. Het kostte hem moeite niet te veel te zeggen. Hij hoopte dat de anderen hun tong ook in bedwang zouden houden. Vooral Mart. Alleen Nynaeve bleef teruggetrokken en at en dronk in stilte.

‘Er is een lied in Tweewater,’ zei Mart. ‘Thuiskomst van Tarwins kloof.’ Hij aarzelde toen hij opeens besefte dat hij net datgene noemde dat iedereen had vermeden, maar Agelmar ving het bekwaam op.

‘Niet zo verwonderlijk. Vrijwel ieder land heeft in de loop der jaren mannen gestuurd om stand te houden tegen de Verwording.’

Rhand keek Mart en Perijn aan. Mart vormde zwijgend het woord: Manetheren.

Agelmar fluisterde een van de dienaren iets toe en terwijl anderen de tafel afruimden, verdween de man en kwam terug met een trommel en stenen pijpen voor Lan, Loial en heer Agelmar. ‘Tobak van Tweewater,’ zei de heer van Fal Dara toen ze hun pijpen stopten. ‘Er is moeilijk aan te komen, maar hij is de prijs waard.’

Toen Loial en de twee andere mannen vergenoegd zaten te putten, keek Agelmar de Ogier aan. ‘U schijnt u bezwaard te voelen, Bouwer. Nog niet in de greep van het Smachten, hoop ik? Hoe lang bent u nu al weg uit de stedding?’

‘Het is niet het Smachten. Zo’n tijd ben ik nog niet weg.’ Loial haalde zijn schouders op en de blauwgrijze rook uit zijn pijp maakte met elk gebaar kringeltjes boven de tafel, ik had verwacht... gehoopt dat de gaarde er nog zou zijn. Of tenminste een overblijfsel van Mafal Dadaranell.’

‘Kiserai ti Wansho,’ mompelde Agelmar. ‘De Trollok-oorlogen hebben ons slechts herinneringen nagelaten, Loial, zoon van Arent, en mensen die erop voortbouwen. Zij konden het werk van de Bouwers niet evenaren, net zomin als ik dat kan. Die ingewikkelde bogen en patronen die uw volk schept, kunnen menselijke ogen en handen niet maken. Misschien wilden we wel een armzalige nabootsing vermijden die ons eeuwig zou herinneren aan wat we hadden verloren. Er is een andere schoonheid in eenvoud, in een enkele lijn die juist is geplaatst, een enkele bloem tussen de rotsen. De ruwe steen maakt de bloem nog kostelijker. We proberen niet te veel stil te staan bij wat verdwenen is. Het sterkste hart zou door die druk breken.’

‘Het rozenblad drijft op water,’ declameerde Lan zachtjes. ‘De ijsvogel flitst boven de vijver. Leven en schoonheid dansen te midden van de dood.’

‘Ja,’ zei Agelmar. ‘Ja. Dat is voor mij ook altijd het symbool geweest van de eenheid.’ De twee mannen maakten een buiging naar elkaar.

Poëzie van Lan? De man was net een boek; telkens als Rhand dacht de zwaardhand enigszins te kennen, ontdekte hij dat er weer een nieuw blad volgde.

Loial knikte langzaam. ‘Misschien blijf ik wel te veel staan bij wat voorbij is. Maar toch... de gaarden waren prachtig.’ Maar hij keek de eenvoudige kamer door, alsof hij die opnieuw ontdekte en opeens dingen zag die de moeite waard waren.

Ingtar verscheen en maakte een buiging voor heer Agelmar. ‘Vergeef me heer, maar u wilde het weten als er iets ongewoons voorviel, hoe onbelangrijk ook.’

‘Ja, wat is het?’

‘Niets van groot belang, heer. Een vreemdeling probeerde de stad binnen te komen. Niet van Shienar. Aan zijn tongval te horen uit Lugard. Soms tenminste. Toen de wachters van de Zuidpoort probeerden hem te ondervragen, rende hij weg. Men zag hem het bos ingaan, maar slechts korte tijd later werd hij betrapt bij het beklimmen van de stadsmuur.’

‘Niet van groot belang!’ Agelmars stoel schraapte over de vloer toen hij opstond. ‘Vrede! De torenwacht is zo onachtzaam dat een man de wallen ongezien kan bereiken en jij noemt dat onbelangrijk?’

‘Het is een gek, heer.’ Vrees klonk door in Ingtars stem. ‘Het Licht beschermt gekken. Misschien schermde het Licht de ogen van de torenwachter af, waardoor hij de muren kon bereiken. Een arme dwaas kan in zijn eentje toch geen kwaad doen?’

‘Is hij al naar de burcht gebracht? Goed. Breng hem hier. Nu.’ Ingtar boog en ging weg en Agelmar wendde zich tot Moiraine. ‘Vergeef me, Aes Sedai, maar ik dien dit aandacht te geven. Misschien is het slechts een zielige stakker, met een door het Licht verblinde geest, maar... Twee nachten geleden werden vijf van onze mensen betrapt bij het doorzagen van de scharnieren van een paardenpoort. Klein, maar groot genoeg voor een Trollok.’ Hij grimaste. ‘Duistervrienden, veronderstel ik, hoewel ik er een hekel aan heb om een Shienaraan van zoiets te betichten. Ze werden door de mensen in stukken gescheurd voor de wacht ze kon meenemen, dus ik zal het nooit weten. Als Shienaranen Duistervrienden kunnen zijn, moet ik in deze tijden met buitenlanders helemaal voorzichtig zijn. Als u zich wenst terug te trekken, zal ik u uw kamers laten wijzen.’

‘Duistervrienden kennen geen grens of verwantschap,’ zei Moiraine. ‘Ze worden in elk land aangetroffen en horen in geen enkel land. Ik heb ook belangstelling voor deze man. Het Patroon is een Web aan het weven, heer Agelmar, maar de uiteindelijke vorm van het weefsel is nog niet vastgelegd. Het kan de wereld verstrikken of uiteenrafelen en het Rad aanzetten tot een nieuw weefsel. Momenteel kunnen zelfs de kleinste dingen de vorm van het Web veranderen. Op dit punt let ik bijzonder op kleine zaken die ongewoon zijn.’

Agelmar wierp een blik op Nynaeve en Egwene. ‘Zoals u wenst, Aes Sedai.’

Ingtar keerde terug met twee bewakers die lange hellebaarden droegen en een man begeleidden die eruitzag als een warrige hoop vodden. Dikke lagen vuil bedekten zijn gezicht, zijn piekerige onverzorgde haren en zijn baard. Toen hij naar binnen werd geschoven, dook hij in elkaar en zijn diep verzonken ogen schoten alle kanten uit. Een ranzige lucht hing om hem heen.

Rhand boog zich gespannen voorover en probeerde door het vuil heen te kijken.

‘Jullie hebben geen reden mij zo gevangen te houden,’ jankte de vieze man. ‘Ik ben slechts arm en berooid, door het Licht verlaten, en net als ieder ander op zoek naar een plekje waar ik me kan verschuilen voor de Schaduw.’

‘De Grenslanden zijn een vreemde plaats om...’ begon Agelmar, toen Mart hem onderbrak.

‘De marskramer!’

‘Padan Fajin,’ beaamde Perijn knikkend.

‘De bedelaar,’ zei Rhand opeens hees. Hij schoof achteruit voor de plotselinge haat die in Fajins ogen opvlamde. ‘Hij is de man die in Caemlin naar ons rondvroeg. Hij moet het zijn.’

‘Dus dit gaat u uiteindelijk wel aan, Moiraine Sedai,’ zei Agelmar langzaam.

Moiraine knikte langzaam. ‘Ik ben heel bang dat dat zo is.’

‘Ik wilde het niet.’ Fajin begon te huilen. Dikke tranen trokken groeven in het vuil op zijn wangen, maar konden de onderste laag niet bereiken. ‘Hij dwong me. Hij met zijn brandende ogen.’ Rhand kromp in elkaar. Mart stak zijn hand onder zijn jas en omklemde ongetwijfeld de dolk van Shadar Logoth. ‘Hij heeft mij tot zijn hond gemaakt! Zijn hond, om te jagen en te volgen, zonder een ogenblikje rust. Alleen zijn hond, zelfs nadat hij me afdankte.’

‘Hij is voor ons allen van belang,’ zei Moiraine grimmig, is er een plaats waar ik alleen met hem kan praten, heer Agelmar?’ Ze klemde van walging haar lippen op elkaar. ‘En laat hem eerst wassen. Misschien moet ik hem aanraken.’ Agelmar knikte en sprak zachtjes met Ingtar, die na een buiging wegging en de deur achter zich sloot.

‘Ik laat me nergens toe dwingen!’ De stem was van Fajin, maar hij jankte niet meer en een hooghartig snauwen had het gejank vervangen. Hij stond rechtop en niet langer ineengedoken. Hij gooide zijn hoofd in de nek en schreeuwde naar de zoldering: ‘Nooit meer! Ik laat het... niet... toe!’ Hij keek Agelmar aan alsof de mannen naast hem zijn eigen lijfwachten waren en de heer van Fal Dara eerder zijn gelijke was dan zijn gevangenbewaarder. Zijn toon werd sluw en vettig. ‘Er is hier een misverstand. Grote Heer. Ik word soms geplaagd door toevallen, maar dat zal gauw voorbij zijn. Ja, ik zal ze weldra kwijt zijn.’ Verachtelijk wees hij met zijn vingers op de vodden die hij droeg. ‘Wees hierdoor niet misleid, Grote Heer. Ik heb mezelf moeten vermommen voor degenen die hebben geprobeerd me tegen te houden en mijn reis is lang en hard geweest. Maar nu ben ik eindelijk in landen gekomen waar mannen het gevaar van Ba’alzamon nog kennen, waar mannen nog tegen de Duistere vechten.’

Rhand staarde hem met uitpuilende ogen aan. Het was de stem van Fajin, maar de woorden klonken heel anders dan die van de marskramer.

‘Dus je bent hier gekomen omdat we tegen de Trolloks vechten,’ zei Agelmar. ‘En jij bent zo belangrijk dat iemand jou wil tegenhouden. Deze mensen zeggen dat je een marskramer bent die Padan Fajin heet en dat jij ze achtervolgt.’

Fajin aarzelde. Hij keek kort naar Moiraine en wendde haastig zijn ogen van de Aes Sedai af. Zijn blik gleed langs de Emondsvelders en schoot weer terug naar Agelmar. Rhand voelde de haat in die blik, en de angst. Toen Fajin echter weer sprak, klonk zijn stem onverstoorbaar. ‘Padan Fajin is slechts een van de vele vermommingen die ik enkele jaren lang gedwongen moest aannemen. Vrienden van het Duister achtervolgen me, want ik heb geleerd hoe de Schaduw verslagen kan worden. Ik kan u laten zien hoe u hem kunt verslaan, Grote Heer.’

‘Wij doen wat in ons vermogen ligt,’ zei Agelmar droog. ‘Het Rad weeft wat het Rad wil, maar we hebben de Duistere al vanaf het Breken van de Wereld bevochten zonder dat een marskramer ons heeft geleerd hoe we dat moeren doen.’

‘Grote Heer, uw macht staat boven twijfel, maar kan die voor eeuwig tegen de Duistere standhouden? Denkt u niet vaak dat u gedwongen wordt slechts stand te houden? Vergeef me mijn vermetelheid. Grote Heer; hij zal u ondanks al uw macht uiteindelijk vermorzelen. Ik weet het; geloof me, ik weet het. Maar ik kan u tonen hoe u de Schaduw van uw land kunt wegbranden, Grote Heer.’

Zijn toon werd nog zalvender, al bleef hij arrogant. ‘Als u probeert wat ik u aanraad, zult u het zien, Grote Heer. U zult het land schoonvegen. U, Grote Heer, kan dat, als u uw macht op de juiste wijze aanwendt. Voorkom dat Tar Valon u in haar netten verstrikt en u kunt de wereld redden. Grote Heer, u kunt de man zijn die in de geschiedenis zal voortleven als degene die de eindoverwinning voor het Licht behaalde.’ De bewakers bleven staan, maar hun handen gleden langs de schacht van hun hellebaarden alsof ze dachten dat ze die misschien moesten gebruiken.

‘Voor een marskramer heeft hij een hoge dunk van zichzelf,’ zei Agelmar over zijn schouder tegen Lan. ‘Ik denk dat Ingtar gelijk heeft. Hij is gek.’

Fajin kneep kwaad zijn ogen tot spleetjes, maar zijn stem bleef gladjes klinken. ‘Grote Heer, ik weet dat mijn woorden grootspraak lijken, maar als u slechts...’ Opeens viel hij stil en week achteruit toen Moiraine opstond en langzaam rond de tafel liep. De bewakers, die hun hellebaard lieren zakken, voorkwamen dat Fajin achteruit de kamer uitschoof.

Moiraine bleef achter Marts stoel staan, legde haar hand op zijn schouder en boog voorover om iets in zijn oor te fluisteren. Wat ze zei was niet te horen, maar de spanning verdween uit zijn gezicht en hij haalde zijn hand onder zijn jas vandaan. De Aes Sedai liep verder tot ze naast Agelmar stond en Padan Fajin recht in zijn gezicht keek. Toen ze stilhield, kromp de marskramer opnieuw in elkaar,

‘Ik haat hem,’ snikte hij. ‘Ik wil los van hem. Ik wil weer in het Licht lopen.’ Zijn schouders schokten en tranen stroomden over zijn gezicht, nog overvloediger dan eerst. ‘Hij dwong me ertoe.’

‘Ik ben bang dat hij meer is dan een marskramer, heer Agelmar,’ zei Moiraine. ‘Minder dan menselijk, smeriger dan vuil, gevaarlijker dan u zich kunt voorstellen. Hij kan gewassen worden nadat ik met hem heb gesproken. Ik durf niet langer te wachten. Kom, Lan.’

47

Meer verhalen van het Rad

Een kriebelige rusteloosheid dreef Rhand langs de eettafel heen en weer. Twaalf stappen. De tafel was precies twaalf stappen lang, hoe vaak hij er ook langsliep. Geërgerd dwong hij zichzelf op te houden met tellen. Stom werk. Het interesseert me niks hoe lang die vervloekte tafel is. Even later merkte hij dat hij telde hoe vaak hij langs de tafel liep. Wat vertelt hij Moiraine en Lan? Weet hij waarom de Duistere ons achtervolgt? Weet hij wié van ons de Duistere wil hebben?

Hij keek even naar zijn vrienden. Perijn had een stuk brood verkruimeld en schoof de broodkruimels gedachteloos met zijn vinger over de tafel. Zijn gele ogen staarden zonder te knipperen naar de kruimels, maar ze leken iets te zien wat heel ver weg was. Mart zat onderuitgezakt in zijn stoel, met halfgesloten ogen en het begin van een grijns op zijn gezicht. Het was een zenuwachtige grijns. Uiterlijk zag hij er nog steeds uit als de Mart van vroeger, maar regelmatig raakte hij onbewust zijn jas aan, waaronder de dolk van Shadar Logoth moest zitten. Wat is Fajin haar aan het vertellen? Wat weet bij?

Loial leek tenminste nog onbezorgd. De Ogier was de muren aan het bestuderen. Zojuist had hij midden in het vertrek gestaan en had hij langzaam ronddraaiend om zich heen gekeken, maar nu drukte hij zijn brede neus vrijwel tegen de stenen aan, terwijl hij zachtjes een bepaalde voeg volgde met vingers die dikker waren dan een gemiddelde mannenduim. Soms sloot hij zijn ogen, alsof voelen belangrijker was dan kijken. Zo nu en dan schokten zijn oren en mompelde hij in het Ogiers iets in zichzelf, waarbij hij de anderen in het vertrek leek te zijn vergeten.

Heer Agelmar stond rustig voor de brede open haard aan de andere kant van de kamer met Nynaeve en Egwene te praten. Hij was een goede gastheer en zorgde ervoor dat mensen hun problemen vergaten; met diverse verhalen wist hij Egwene aan het giechelen te maken. Zelfs Nynaeve gooide een keer haar hoofd achterover en lachte smakelijk en luid. Rhand schrok op bij dat onverwachte geluid en veerde opnieuw overeind toen Marts stoel op de vloer kletterde.

‘Bloed en as!’ grauwde Mart, die Nynaeve negeerde toen ze door zijn taal haar lippen op elkaar perste. ‘Wat doet ze toch al die tijd?’ Hij zette zijn stoel overeind en ging weer zitten zonder iemand aan te kijken. Zijn hand schoof onder zijn jas.

De heer van Fal Dara keek Mart afkeurend aan – zijn blik omvatte tevens Rhand en Perijn – en wendde zich toen weer tot de vrouwen. Het ijsberen had Rhand vlak bij het groepje doen belanden.

‘Heer,’ zei Egwene net, even gemakkelijk alsof ze haar hele leven al titels had gebruikt, ‘ik dacht dat hij een zwaardhand was, maar u noemt hem Dai Shan en praat over de banier van de Gouden Kraanvogel, net als de andere mannen hier. Soms praat u alsof hij koning is. Ik weet nog dat Moiraine hem een keer de laatste Heer van de Zeven Torens heeft genoemd. Wie is hij?’

Nynaeve richtte haar blik strak op haar bokaal, maar voor Rhand was het overduidelijk dat ze nog aandachtiger luisterde dan Egwene. Rhand bleef staan en probeerde het op te vangen zonder de indruk te geven dat hij hen stond af te luisteren.

‘Heer van de Zeven Torens,’ zei Agelmar fronsend. ‘Een zeer oude titel, vrouwe Egwene. Zelfs de hoogheren van Tyr hebben geen oudere titel, hoewel de koningin van Andor het benadert.’ Hij zuchtte diep en schudde zijn hoofd, hij wil er niet over praten, maar het verhaal is in alle Grenslanden bekend. Hij is een koning, althans, dat had hij moeten zijn, al’Lan Mandragoran, Heer van de Zeven Torens, Heer van de Meren, de ongekroonde koning van de Malkieri.’

Hij hief zijn geschoren hoofd hoog op en er straalde een licht in zijn ogen, alsof hij een vaderlijke trots voelde. Zijn stem werd sterker en voller, door de kracht van zijn gevoelens. Hij was moeiteloos in de hele kamer te horen. ‘Wij van Shienar noemen ons Grensmensen, maar nog minder dan vijftig jaar geleden hoorde Shienar niet echt bij de Grenslanden. Ten noorden van ons en van Arafel lag Malkier. De lansiers van Shienar reden naar het noorden, maar het was Malkier dat de Verwording tegenhield. Malkier. Vrede begunstige haar herinnering en het Licht verlichte haar naam.’

‘Lan komt uit Malkier,’ zei de Wijsheid opkijkend. Ze leek bedrukt. Het was geen vraag geweest, maar Agelmar knikte. ‘Ja, vrouwe Nynaeve, hij is de zoon van al’Akir Mandragoran, de laatste gekroonde koning van de Malkieri. Hoe hij werd wat hij is? Het begin was mogelijk Lain. In zijn overmoed leidde Lain Mandragoran, de broeder van de koning, zijn lansiers door de Verwording naar de Verwoeste Landen, misschien wel naar Shayol Ghul zelf. Lains vrouw, Breyan, had hem daartoe uitgedaagd, aangezet door de afgunst die in haar hart brandde, omdat al’Akir tot de troon was verheven en niet Lain. De koning en Lain waren zo verbonden als broeders maar kunnen zijn, even verbonden als een tweeling, zelfs nadat het koninklijke “al” voor Akirs naam was geplaatst, maar de jaloezie verteerde Breyan. Lain werd hoog geprezen voor zijn daden en dat was terecht, maar zelfs hij kon al’Akir niet overtreffen. Dat was een man en een koning zoals men maar eens in de honderd jaren tegenkomt, misschien nog minder. Vrede begunstige hem en el’Leanna.

Lain stierf in de Verwoeste Landen met de meesten van zijn volgelingen, mannen die Malkier eigenlijk niet kon missen, en Breyan gaf de koning de schuld door te zeggen dat Shayol Ghul zelf zou zijn gevallen als al’Akir samen met haar gade de rest van het Malkierse leger naar het noorden had geleid. Uit wraak zwoer ze samen met Cowin Gemallan, Cowin Lichthart genoemd, om de troon te grijpen ten gunste van haar zoon Isam. Nu was Lichthart een held die haast even geliefd was als al’Akir zelf, en een van de grootheren, maar toen de grootheren de staven wierpen voor het koningschap, had Cowin er slechts twee minder dan Akir en hij vergat nooit dat als twee mannen een andere kleur op de kroonsteen hadden geplaatst, hij en niet Akir op de troon had gezeten. Samen trokken Cowin en Breyan soldaten terug uit de Verwording om de Zeven Torens in te nemen, waardoor de grenssterkten onderbezet achterbleven.

Maar de jaloezie van Cowin ging verder.’ Er klonk afkeer door in Agelmar stem. ‘Lichthart, de held, wiens daden in de Verwording alom in de Grenslanden werden bezongen, was een Duistervriend. Toen de grenssterkten waren verzwakt, stroomden Trolloks als een rivier Malkier binnen. Koning al’Akir en Lain samen zouden mogelijk het land hebben verenigd; ze hadden hetzelfde al eerder gedaan. Maar Lains doem in de Verwoeste Landen had het volk ontsteld en de inval van de Trolloks brak de geest van de mensen en hun wil zich te weren. Van te veel mensen. Overweldigende aantallen drongen de Malkieri terug naar het hart van hun land.

Breyan vluchtte met haar zoontje Isam en werd door Trolloks overweldigd toen zij met hem naar het zuiden reed. Niemand weet hoe het met hen is afgelopen, maar het valt niet moeilijk te raden. Alleen voor de jongen voel ik medelijden. Toen het verraad van Cowin Lichthart werd onthuld en hij gevangen werd genomen door de jonge Jaim Charin – die toen al Jaim Kimstapper werd genoemd – toen Lichthart geketend naar de Zeven Torens werd gebracht, wilden de grootheren zijn hoofd op een speer. Maar omdat hij in het hart van de mensen op de derde plaats na al’Akir en Lain kwam, wilde de koning zelf een tweegevecht in het strijdperk. Daar doodde al’Akir hem en hij weende toen hij Cowin doodde. Sommigen zeggen dat hij huilde om een vriend die zich aan de Schaduw had gegeven en sommigen zeggen dat hij weende om Malkier.’ De heer van Fal Dara schudde bedroefd zijn hoofd. ‘De eerste doodsklok van de doem van de Zeven Torens had geluid. Er was geen tijd meer voor hulp van Shienar of Arafel en geen hoop dat Malkier alleen stand zou kunnen houden nu de lijken van vijfduizend lansiers in de Verwoeste Landen lagen en haar grenssterkten waren ingenomen. Al’Akir en zijn koningin el’Leanna lieten Lan in zijn wieg bij hen brengen. In zijn kleine handjes legden ze het zwaard van de koningen van Malkier, het zwaard dat hij nu draagt. Een wapen dat werd gemaakt door Aes Sedai in de Oorlog van Kracht, de Oorlog van de Schaduw die de Eeuw der Legenden beëindigde. Ze zalfden zijn hoofd, riepen hem uit tot Dai Shan, Gekroonde Krijgsheer, en wijdden hem tot de nieuwe koning van de Malkieri en in zijn naam zwoeren ze de oeroude eed van de koningen en koninginnen van Malkier.’ Agelmars gezicht verstrakte en hij sprak de woorden uit alsof hij die eed eveneens had gezworen, of een die er veel op leek. ‘De Schaduw te bevechten zolang ijzer hard is en steen onverbiddelijk. De Malkieri te verdedigen zolang nog een druppel van hun bloed vloeit. Te wreken wat niet verdedigd kan worden.’

De woorden schalden door het vertrek.

‘El’Leanna hing ter herinnering een zegel om de nek van haar zoon en het kind, door de koningin zelf in windsels gewikkeld, werd aan twintig uitverkorenen van de koninklijke lijfwacht overgegeven, de beste zwaardvechters, de dodelijkste strijders. Hun opdracht was het kind naar Fal Moran te brengen.

Na dit alles leidden al’Akir en el’Leanna de Malkieri naar hun laatste strijd tegen de Schaduw. Daar stierven ze, bij de Kruiswegen van Herot, en de Malkieri stierven en de Zeven Torens werden gebroken. Shienar en Arafel en Kandor traden de Halfmannen en Trolloks tegemoet bij de Trap van Jehaan en dreven hen terug, maar niet zo ver als vanwaar ze waren gekomen. Het grootste deel van Malkier bleef in handen van de Trolloks en jaar na jaar, span na span is het land door de Verwording verzwolgen.’ Agelmar zuchtte, een zucht die uit zijn hart leek te komen. Toen hij verder sprak, was er een droeve trots in zijn ogen en stem.

‘Slechts vijf lijfwachten kwamen levend in Fal Moran aan, ieder van hen was gewond, maar het kind was ongedeerd. Vanaf de wieg leerden ze hem alles wat zij wisten. Hij leerde wapenkunde toen andere kinderen met speelgoed speelden en kende de Verwording zoals andere kinderen de tuin van hun moeder. De eed die bij zijn wieg werd gezworen, is in zijn geest gegrift. Er is niets meer over om te verdedigen, maar hij kan het land en zijn ouders nog wreken. Hij wijst zijn titels af, maar in de Grenslanden wordt hij de Ongekroonde genoemd, en mocht hij ooit de Gouden Kraanvogel van Malkier verheffen, dan zal een leger toestromen om hem te volgen. Maar hij wil andere mannen niet naar hun dood leiden. In de Verwording maakt hij de dood het hof zoals een aanbidder een meisje het hof maakt, maar anderen wil hij er niet heen leiden.

Als jullie de Verwording moeten betreden, en slechts met weinigen, dan is er geen betere man om jullie daarheen te brengen of er weer veilig uit te leiden. Hij is de beste der zwaardhanden en dat betekent de beste van de allerbesten. Jullie zouden de jongens beter hier kunnen laren, zodat ze zich kunnen harden, en helemaal op Lan vertrouwen. De Verwording is geen plaats voor onervaren jongens.’

Mart deed zijn mond open en direct weer dicht toen Rhand hem aankeek. Ik wou dat hij leerde hem dicht te houden.

Nynaeve had met even grote ogen als Egwene geluisterd, maar stond nu weer met een bleek gezicht in haar bokaal te staren. Egwene legde haar hand op haar arm en keek haar meelevend aan. Moiraine verscheen in de deuropening en Lan volgde haar op de voet. Nynaeve draaide hen haar rug toe.

‘Wat heeft hij gezegd?’ wilde Rhand weten. Mart stond op, net als Perijn.

‘Boerenkinkel,’ mompelde Agelmar en zei toen luider, op normale toon: ‘Bent u iets te weten gekomen, Aes Sedai, of is hij gewoon gek?’

‘Hij is gek,’ zei Moiraine, ‘of iets wat er veel op lijkt, maar er is niets gewoons aan Padan Fajin.’ Een knecht in zwart en gouden livrei kwam na een buiging binnen, met een blauwe waskom en kan, een stuk gele zeep en een kleine handdoek op een zilveren schaal; hij keek bezorgd naar Agelmar. Moiraine liet hem alles op tafel zetten, ik vraag u om vergeving, heer Agelmar, voor mijn opdracht aan uw bedienden,’ zei ze. ‘Ik heb de vrijheid genomen hierom te vragen.’

Agelmar knikte naar de bediende, die het blad op de tafel zette en haastig het vertrek verliet. ‘Mijn dienaren zijn de uwe, Aes Sedai.’ Het water dat Moiraine in de kom goot, dampte alsof het net van het vuur was genomen. Ze schoof haar mouwen omhoog en begon verwoed haar handen te wassen zonder op de hitte van het water te letten. ‘Ik heb gezegd dat hij meer dan walgelijk was, maar dat was zelfs geen benadering. Ik geloof niet dat ik ooit iemand ben tegengekomen die zo verachtelijk en ontaard is en tegelijkertijd zo verdorven. Ik voel me bezoedeld na hem te hebben aangeraakt en ik bedoel niet vanwege het vuil op zijn huid. Bezoedeld vanbinnen.’ Ze tikte op haar borst. ‘De ontaarding van zijn ziel doet me bijna betwijfelen of hij er een heeft. Hij is erger dan een Duistervriend.’

‘Hij leek zo zielig,’ mompelde Egwene. ‘Ik weet nog dat hij ieder voorjaar in Emondsveld aankwam, altijd lachend en barstend van nieuwtjes van ver weg. Er bestaat toch zeker nog hoop voor hem? Geen mens kan zo lang in de Schaduw staan dat hij het Licht niet kan terugvinden’ haalde ze aan.

De Aes Sedai droogde haar handen bruusk af. ‘Dat heb ik ook altijd geloofd,’ zei ze. ‘Misschien kan Padan Fajin worden gered. Maar hij is al ruim veertig jaar een Duistervriend en wat hij daarvoor gedaan heeft, in bloed en pijn en dood, zou je hart bevriezen als je het hoorde. Het minst erge daarvan – hoewel vermoedelijk niet voor jullie – is dat hij de Trolloks naar Emondsveld heeft geleid.’

‘Ja,’ zei Rhand zachtjes. Hij hoorde Egwene naar adem snakken. Ik had het kunnen raden. Drakenvuur, ik had het moeten weten zodra ik hem had herkend.

‘Heeft hij ze ook hierheen gebracht?’ vroeg Mart. Hij keek naar de stenen muren om hem heen en huiverde. Rhand dacht dat hij meer aan Myrddraal dan aan Trolloks dacht; muren hadden de Schim in Baerlon niet tegengehouden en in Wittebrug evenmin.

‘Als hij dat heeft gedaan,’ Agelmar lachte, ‘dan zullen ze hun tanden stukbijten op de muren van Fal Dara. Vele anderen hebben dat al eerder gedaan.’ Hij zei het tegen iedereen, maar richtte zijn woorden duidelijk tot Nynaeve en Egwene aan de blik te zien die hij hun gaf. ‘En maak je ook maar niet bezorgd over Halfmannen.’ Marts gezicht werd rood. ‘Iedere straat en steeg in Fal Dara wordt ’s nachts verlicht. Niemand mag zijn gezicht binnen onze muren verbergen.’

‘Waarom heeft baas Fajin zoiets gedaan?’ vroeg Egwene.

‘Drie jaar geleden...’ Met een diepe zucht ging Moiraine zitten, in elkaar zakkend alsof wat ze met Fajin had gedaan haar had uitgeput. ‘Deze zomer, drie jaar terug. Zo lang geleden al. Het Licht heeft ons zeker begunstigd, anders zou de Vader van de Leugen al hebben getriomfeerd toen ik nog in Tar Valon plannen zat te maken. Drie jaar lang heeft Fajin voor de Duistere op jullie gejaagd.’

‘Dat is raar!’ zei Rhand. ‘Iedere lente kwam hij naar Tweewater met de regelmaat van een klok. Drie jaar? We hebben vlak voor hem gestaan en tot dit voorjaar achtte hij ons geen tweede blik waard.’ De Aes Sedai wees naar hem en keek hem strak aan.

‘Fajin heeft me alles verteld, Rhand. Of bijna alles. Ik geloof dat het hem lukte nog iets achter te houden, iets belangrijks, ondanks alles wat ik kon doen, maar hij heeft genoeg verteld. Drie jaar geleden kwam in Morland een Schim hem halen. Fajin was natuurlijk doods bang, maar Duistervrienden beschouwen het als een grote eer als ze zo worden opgeroepen. Fajin geloofde dat hij voor grootse daden was uitverkoren, en dat was hij, maar niet op de manier die hij dacht. Hij werd naar het noorden, naar de Verwording gebracht, naar de Verwoeste Landen. Naar Shayol Ghul, waar hij een man ontmoette met ogen van vuur, die zichzelf Ba’alzamon noemde.’

Mart bewoog onrustig en Rhand slikte hevig. Zo moest het natuurlijk zijn geweest, maar daardoor was het niet gemakkelijker het te aanvaarden. Alleen Perijn keek naar de Aes Sedai alsof niets hem meer kon verbazen.

‘Het Licht bescherme ons,’ zei Agelmar heftig.

‘Fajin vond het niet prettig wat hem in Shayol Ghul werd aangedaan,’ vervolgde Moiraine kalm. ‘Tussen zijn woorden door krijste hij vaak over vuur en branden. Het werd bijna zijn dood toen het allemaal tevoorschijn kwam vanwaar hij het diep had weggestopt. Ondanks mijn Heling is hij een vernietigde puinhoop. Het zal veel moeite kosten hem weer heel te maken. Maar ik wil de poging wagen, al is het maar omdat ik wil weten wat hij nog verbergt. Hij werd uitgekozen om de streken waar hij handel dreef. Nee,’ zei ze snel toen ze zich bewogen, ‘niet alleen Tweewater, toen niet. De Vader van de Leugen wist ruwweg waar hij zijn prooi kon vinden, maar niet veel beter dan wij in Tar Valon.

Fajin zei dat de Duistere hem tot zijn hond had gemaakt en in zekere zin heeft hij gelijk. De Vader van de Leugen heeft Fajin laten jagen, maar heeft hem eerst veranderd, zodat hij die jacht kon uitvoeren. Juist de dingen waardoor hij werd veranderd, vreest Fajin in zijn herinneringen; daardoor haat hij zijn meester net zozeer als hij hem vreest. Fajin werd dus weggestuurd om in alle dorpen rond Baerlon rond te snuffelen, helemaal tot aan de Mistbergen, tot aan de Taren en daarna in Tweewater.’

‘Drie lentes geleden?’ zei Perijn langzaam, ‘ik herinner me dat voorjaar nog. Fajin kwam later dan gebruikelijk, maar het vreemde was dat hij maar rond bleef hangen. Hij bleef een hele week, voerde niets uit en bleef maar knarsetanden over het geld dat hij moest uitgeven voor een kamer in De Wijnbron. Fajin houdt van geld.’

‘Ik weet het nu ook weer,’ zei Mart. ‘Iedereen vroeg zich af of hij ziek was, of verliefd op een vrouw uit het dorp. Niet dat er eentje met een marskramer had willen trouwen, uiteraard. Kun je net zo goed met een ketellapper trouwen.’ Egwene trok een wenkbrauw op en hij deed zijn mond dicht.

‘Daarna werd Fajin weer naar Shayol Ghul gebracht en werd zijn geest... leeggezogen.’ Rhands maag draaide zich om door de manier waarop ze het zei; die maakte de betekenis nog duidelijker dan de grimas op haar gezicht. ‘Wat hij had... gevoeld... werd versterkt en in hem geprent. Toen hij het jaar erna in Tweewater terugkwam, was hij beter in staat zijn doel te zoeken. Zelfs nog beter dan de Duistere had verwacht. Fajin wist volkomen zeker dal degene die hij zocht, een van de drie jongens in Emondsveld was.’

Perijn gromde en Mart begon zacht en eentonig te vloeken, wat zelfs na een woedende blik van Nynaeve niet ophield. Agelmar keek hen nieuwsgierig aan. Rhand voelde slechts een verre kilte en was daar verbaasd over. Drie jaar lang maakte de Duistere al jacht op hem, jacht op hen. Hij wist zeker dat zijn tanden eigenlijk hadden moeten klapperen.

Moiraine stond niet toe dat Mart haar onderbrak. Ze praatte harder om hem te overstemmen. Toen Fajin naar Lugard terugkeerde, benaderde Ba’alzamon hem in een droom. Fajin verlaagde zichzelf en voerde rituelen uit die jullie met doofheid zouden slaan als je er de helft van hoorde, en hij bond zich nog hechter aan de Duistere. Wat in dromen wordt gedaan, kan nog gevaarlijker zijn dan wat men wakend doet.’ Rhand bewoog, maar na een scherpe, waarschuwende blik op hem ging Moiraine verder. ‘Hem werden grote beloningen beloofd, macht over koninkrijken na de overwinning van Ba’alzamon, en hem werd gezegd dat hij bij zijn terugkeer in Emondsveld het gevonden drietal aan moest wijzen. Daar zou een Halfman met Trolloks op hem wachten. Wij weten nu hoe de Trolloks naar Tweewater zijn gekomen. Er moeten een Ogiergaarde en een saidinpoort bij Manetheren zijn geweest.’

‘De mooiste van allemaal,’ zei Loial, ‘uitgezonderd die van Tar Valon.’ Hij had even gespannen geluisterd als de anderen. ‘De herinnering aan Manetheren ligt diep in het hart van elke Ogier.’ Agelmar vormde het woord zwijgend, met verbaasd opgetrokken wenkbrauwen. Manetheren.

‘Heer Agelmar,’ zei Moiraine. ‘Ik zal u zeggen hoe u de saidinpoort van Mafal Dadaranell kunt vinden. Hij moet worden dichtgemetseld en bewaakt, en niemand mag erbij komen. De Schimmen kennen nog niet alle saidinwegen, maar die saidinpoort ligt ten zuiden van de stad, slechts enkele uren rijden van Fal Dara.’

De heer van Fal Dara vermande zich, alsof hij uit een droom ontwaakte. ‘Het zuiden? Vrede! Dat hebben we niet nodig, het Licht schijne op ons. Het zal worden gedaan.’

‘Is Fajin ons over de saidinwegen gevolgd?’ vroeg Perijn. ‘Dat moet dan wel.’

Moiraine knikte. ‘Fajin zou jullie drieën tot aan het graf volgen, om dat hij niet anders kan. Toen de Myrddraal in Emondsveld faalde, zette hij Fajin met de Trolloks op ons spoor. De Schim wilde Fajin niet met hem laten meerijden, al vond Fajin dat hij het beste paard van Tweewater zou moeten hebben en aan het hoofd van de vuist behoorde te rijden. De Myrddraal dwong hem echter met de Trolloks mee te rennen en als zijn voeten het opgaven, moesten de Trolloks hem dragen. Ze gebruikten woorden die hij begreep, ruziënd over de beste manier om hem te koken als hij niet meer nuttig was. Fajin beweert dat hij al voor de Taren in opstand kwam tegen de Duistere. Maar soms sijpelt zijn hebzucht naar de hem beloofde beloningen naar buiten.

Toen wij over de Taren waren ontsnapt, leidde de Myrddraal de Trolloks naar de dichtstbijzijnde saidinpoort, in de Mistbergen, en stuurde Fajin alleen over de Taren. Die dacht toen dat hij vrij was, maar nog voor hij Baerlon bereikte, vond een volgende Schim hem en die was niet zo vriendelijk. Die liet hem ’s nachts verkrampt in een Trollokketel slapen om hem aan de prijs van zijn falen te herinneren. Die Schim gebruikte hem tot aan Shadar Logoth. Tegen die tijd was Fajin bereid zijn moeder aan de Myrddraal te geven als die hem vrij wilde laten, maar de Duistere laat nooit bewust de greep los die hij eenmaal heeft.

Wat ik daar heb gedaan, dat zogenaamde spoor naar de bergen waar wij zouden zijn heen gegaan, hield de Myrddraal voor de gek, maar niet Fajin. De Schimmen geloofden hem niet, waarna ze hem meesleepten aan een strop. Pas toen we hen voortdurend wisten voor te blijven, hoe hard zij ook reden, begonnen enkelen Fajin te geloven. Dat waren de vier die naar Shadar Logoth terugkeerden. Fajin beweert dat het Ba’alzamon zelf was die de Myrddraal voortdreef.’

Agelmar schudde verachtelijk zijn hoofd. ‘De Duistere? Pfff. De man liegt, of is gek. Als Hartsvloek los was, zouden we nu allemaal dood zijn, of erger.’

‘Fajin sprak de waarheid zoals hij die zag,’ zei Moiraine. ‘Hij kon niet tegen me liegen, hoewel hij veel verborg. Zijn woorden: “Ba’alzamon verscheen als een flakkerende kaarsvlam die verdween en verscheen, nooit tweemaal op dezelfde plek. Zijn ogen verschroeiden de Myrddraal en de vuren van zijn mond blakerden ons.’

‘Iets,’ zei Lan, ‘dreef vier Schimmen naar een plaats waar ze niet heen durfden te gaan – een plaats die ze bijna evenzeer vrezen als de toorn van de Duistere.’

Agelmar gromde alsof hij een stomp in zijn maag kreeg. Hij zag er ziek uit.

‘Het was kwaad tegen kwaad in de bouwvallen van Shadar Logoth,’ vervolgde Moiraine. ‘Vuig tegen vuil. Toen Fajin het erover had, klapperden zijn tanden en jankte hij. Vele Trolloks werden geveld, verslonden door Mashadar en andere dingen, waaronder de Trollok die de strop van Fajin vasthield. Hij vluchtte de stad uit alsof het de Doemkrocht was in Shayol Ghul.

Fajin meende dat hij nu eindelijk vrij was. Hij was van plan weg te vluchten, zodat Ba’alzamon hem nooit meer zou vinden, zo nodig naar het einde van de wereld. Stel je zijn afgrijzen voor toen hij ontdekte dat de drang om te jagen niet verdween. In plaats daarvan werd die iedere dag heviger en feller. Hij kon niet eten, behalve wat hij kon verzamelen tijdens zijn achtervolging van jullie – kevers en hagedissen, gepakt onder het rennen, half verrot afval, opgegraven uit vuilnishopen in het nachtelijk donker – en evenmin kon hij stoppen vóór de uitputting hem als een lege zak in elkaar deed ploffen. En zodra hij genoeg kracht had om op te staan, werd hij weer voortgedreven. Tegen de tijd dat hij in Caemlin aankwam, kon hij zijn prooi vóélen, zelfs al was die een span verder. Hier, in de kerkers beneden, keek hij soms omhoog zonder te beseffen wat hij deed. Hij keek recht naar dit vertrek.’

Rhand had opeens jeuk tussen zijn schouderbladen; het was net of hij op dat moment Fajins ogen kon voelen, door de stenen heen. De Aes Sedai zag hoe hij bezorgd zijn schouder bewoog, maar ze ging onbewogen verder.

‘Fajin was al halfgek tegen de tijd dat hij in Caemlin aankwam en zonk zelfs nog dieper weg toen hij besefte dat er maar twee van de gezochten daar waren. Hij had de dwang jullie alle drie te vinden, maar hij kon niet meer doen dan de twee volgen die er waren. Hij had het over gekrijs toen de saidinpoort in Caemlin openging. De kennis van hoe dat gedaan moet worden, ligt in zijn geest. Hij weet niet hoe die daar is gekomen; zijn handen bewogen uit zichzelf, brandend van Ba’alzamons vuur toen hij probeerde ze te beheersen. De eigenaar van de winkel, die kwam onderzoeken waar het lawaai vandaan kwam, werd door Fajin gedood. Niet omdat hij moest, maar omdat hij de man benijdde dat die vrij de kelder kon uitlopen, terwijl zijn voeten hem onontkoombaar de saidinwegen opleidden.’

‘Dan was het dus Fajin die ons volgde en die jij voelde,’ zei Egwene.

Lan knikte. ‘Hoe is hij ontsnapt aan... aan de Zwarte Wind?’ Haar stem trilde; ze zweeg en slikte. ‘Die was vlak achter ons bij de saidinpoort.’

‘Hij is ontsnapt, en toch niet ontsnapt,’ zei Moiraine. ‘De Zwarte Wind greep hem... en hij beweerde de stemmen te begrijpen. Sommige begroetten hem als hun gelijke, andere vreesden hem. Zodra de wind Fajin had omhuld, vluchtte die.’

‘Het Licht beware ons.’ Loials gefluister gonsde als een reusachtige hommel.

‘Bid dat dat gebeurt,’ zei Moiraine. ‘Er zit nog veel in Padan Fajin verborgen, nog veel dat ik moet weten. Het kwaad in hem gaat dieper en is sterker dan in elke andere man die ik heb ontmoet. Het kan zijn dat de Duistere, door wat hij Fajin aandeed, een deel van zichzelf in de man prentte, misschien zelfs onbewust een deel van zijn bedoelingen. Toen ik het Oog van de Wereld noemde, klemde Fajin zijn kaken op elkaar, maar ik voelde dat hij iets wist. Als ik maar meer tijd had. Maar we kunnen niet wachten.’

‘Als deze man iets weet,’ zei Agelmar, ‘kan ik het uit hem krijgen.’ Zijn gezicht stond genadeloos; zijn stem beloofde geen medelijden voor Fajin. ‘Als u te weten kunt komen, zelfs al is het maar gedeeltelijk, wat u in de Verwording opwacht, dan is het een extra dag waard. Veldslagen zijn verloren door onbekendheid met de plannen van de vijand.’

Moiraine zuchtte en schudde vol spijt haar hoofd. ‘Heer, als het niet nodig was geweest dat we op z’n minst een nacht goed slapen voor we de Verwording in moeten, dan was ik binnen het uur weggereden, zelfs al lopen we dan de kans dat we in het donker op een Trollokvuist stuiten. Denk goed na over wat ik van Fajin te weten ben gekomen. Drie jaar geleden moest de Duistere Fajin naar Shayol Ghul laten halen om hem aan te raken, ondanks het feit dat Fajin tot in zijn merg een Duistervriend is. Een jaar geleden kon de Duistere aan Fajin de Duistervriend een opdracht geven. Dit jaar dringt Ba’alzamon door in de dromen van hen die in het Licht leven en verschijnt zelfs, zij het moeizaam, in Shadar Logoth. Niet in zijn eigen lichaam natuurlijk, maar zelfs een beeld van de geest van de Duistere, zelfs een beeld dat flakkert en geen stand kan houden, is dodelijker en gevaarlijker voor de wereld dan alle Trollokhorden samen. De zegels op Shayol Ghul worden wanhopig zwak, heer Agelmar. Er is geen tijd meer.’

Agelmar boog berustend, maar toen hij weer opkeek, lag er nog een koppige trek om zijn mond. ‘Aes Sedai, ik kan aanvaarden dat wanneer ik de lansiers naar Tarwins Kloof leid, wij niet meer dan een afleiding zullen zijn, een schermutseling aan de rand van de echte strijd. Plicht brengt mannen tot daden, even zeker als het Patroon dat doet, maar deze daden houden niet in dat wij daardoor roem zullen kennen. Maar onze schermutseling, zelfs als we winnen, zal nutteloos zijn als u de strijd verliest. Als u zegt dat uw groep klein moet zijn, dan zeg ik: alles goed en wel, maar ik smeek u alles te doen om te kunnen winnen. Laat deze jongemannen hier, Moiraine Sedai. ‘Ik zweer dat ik in hun plaats drie ervaren mannen zal vinden die geen enkele gedachte aan roem in hun hoofd zullen hebben, goede zwaardvechters die in de Verwording van bijna evenveel nut zullen zijn als Lan. Laat mij naar de Kloof optrekken in de wetenschap dat ik al het mogelijke heb gedaan u aan een overwinning te helpen.’

‘Ik moet hén meenemen en geen anderen, heer Agelmar,’ zei Moiraine zachtjes. ‘Zij zijn degenen die de slag bij het Oog van de Wereld zullen strijden.’

Agelmars mond viel open van verbazing en hij staarde Rhand, Mart en Perijn aan. Opeens deed de heer van Fal Dara een stap achteruit en zijn hand tastte onbewust naar het zwaard dat hij nooit binnen de vesting droeg. ‘Ze zijn toch niet... U bent niet van de Rode Ajah, Moiraine Sedai, maar zelfs u zult toch zeker niet...’ Opeens parelde er zweet op zijn geschoren hoofd.

‘Zij zijn ta’veren,’ zei Moiraine sussend. ‘Het Patroon weeft zich om hen heen. Al meermalen heeft de Duistere getracht ieder van hen te doden. Drie ta’veren op een en dezelfde plaats zijn genoeg om het leven rondom hen even zeker te wijzigen als een draaikolk de richting van een strootje wijzigt. Als die plaats het Oog van de Wereld is, zou het Patroon zelfs de Vader van de Leugen in het Web kunnen verweven en hem weer onschadelijk kunnen maken.’

Agelmar tastte niet langer naar zijn zwaard, maar hij keek nog steeds vol twijfels naar Rhand en de andere twee. ‘Moiraine Sedai, als u zegt dat ze ta’veren zijn, dan zijn ze het, maar ik zie het niet. Boerenjongens. Bent u er zeker van, Moiraine Sedai?’

‘Het oude bloed,’ zei Moiraine, ‘vertakt zich als een rivier die duizendmaal in duizend stromen overgaat, maar soms komen die stromen samen om weer een rivier te vormen. Het oude bloed van Manetheren stroomt sterk en puur in bijna al deze jongemannen.

Betwijfelt u de kracht van het bloed van Manetheren, heer Agelmar?’

Rhand blikte van opzij naar de Aes Sedai. Bijna allemaal. Hij waagde het Nynaeve aan te kijken; ze had zich weer omgedraaid om zowel te luisteren als te kijken, hoewel ze nog steeds vermeed naar Lan te kijken. Hij ving haar blik. Ze schudde haar hoofd; ze had niet aan de Aes Sedai verteld dat hij niet in Tweewater was geboren. Wat weet Moiraine?

‘Manetheren,’ zei Agelmar langzaam knikkend, ‘ik zou nooit twijfelen aan dat oude bloed.’ Toen sneller: ‘Het Rad brengt vreemde tijden. Boerenjongens houden de eer van Manetheren hoog in de Verwording, maar als er bloed bestaat dat de Duistere een zware slag kan toebrengen, dan is het inderdaad het bloed van Manetheren. Het zal gebeuren zoals u wenst, Moiraine Sedai.’

‘Laten we dan naar onze kamers gaan,’ zei Moiraine. ‘We moeten met zonsopgang vertrekken en de tijd verstrijkt. De jongemannen moeten in mijn buurt kunnen slapen. Er rest zo weinig tijd dat we niet kunnen toestaan dat de Duistere opnieuw naar hen uithaalt. Te weinig tijd.’

Rhand voelde haar ogen op hem rusten, voelde hoe zij naar hem en zijn vrienden keek en hun kracht afwoog. Hij huiverde. Te weinig tijd.

48

De Verwording

De wind speelde met Lans mantel, zodat hij soms in het zonlicht moeilijk te zien was. Ingtar en de honderd lansiers maakten het een indrukwekkende stoet. Zij hadden van heer Agelmar opdracht gekregen hen naar de Grens te begeleiden, voor het geval zij op een troep Trolloks stuitten. Een dubbele rij lansiers in wapenrustingen, rode vaandels en met staal beschermde paarden volgden Ingtars banier met de Grijze Uil. Ze maakten zeker evenveel indruk als honderd gardisten van de koningin, maar Rhand keek liever naar de torens die voor hen opdoemden. Hij had de hele ochtend al naar de Shienaraanse lansiers kunnen kijken.

Elke toren stond hoog en stevig op een heuvel, een halve span van de volgende. Naar het oosten en westen rezen andere torens op en daarachter nog meer. Een brede ommuurde oprit draaide als een spiraal rond iedere stenen kolom omhoog. Hij liep rond en rond tot hij uitkwam bij de zware poorten halverwege de met kantelen bezette muur. Soldaten van het garnizoen zouden bij een uitval door de muur worden beschermd tot ze beneden waren, maar vijanden die probeerden de poort te bereiken, zouden moeten klimmen onder een hagel van pijlen en stenen en overgoten worden door hete olie uit de grote ketels die waren opgesteld op de naar buiten hellende weergang. Een grote stalen spiegel, nu zorgvuldig weggedraaid van de zon, glinsterde op iedere toren onder de hoge ijzeren kom, waarin seinvuren konden worden ontstoken als de zon niet scheen. Het sein zou worden doorgeflitst naar torens verder langs de Grens en steeds verder worden doorgegeven tot aan de vestingen in het hart van het land, vanwaar de lansiers zouden uitrijden om de overvallers terug te slaan. Als het tenminste een rustige tijd was.

Op de twee meest nabije torens zagen mannen hun stoet dichterbij komen. Op elke toren tuurden er maar een paar nieuwsgierig door de schietgaten omlaag. Zelfs in veiliger tijden waren er in elke toren slechts voldoende mannen om hem te verdedigen. Men vertrouwde meer op stenen muren dan op sterke armen om te overleven. Nu echter reed iedere man die gemist kon worden, en zelfs zij die eigenlijk niet gemist konden worden, naar Tarwins Kloof. De val van de torens zou weinig verschil maken als de lansiers er niet in slaagden de Kloof te behouden.

Rhand huiverde toen ze tussen de torens door reden. Het leek of hij door een muur van koudere lucht heen reed. Dit was de Grens. Het land erachter verschilde weinig van Shienar, maar verderop, ergens achter de kale bomen, lag de Verwording.

Ingtar hief een stalen vuist om de lansiers tot staan te brengen vlak voor een stenen paal in het zicht van de torens. Deze paal gaf de grens aan tussen Shienar en wat ooit Malkier was. ‘Uw vergiffenis, Moiraine Aes Sedai. Vergiffenis, Dai Shan. Vergiffenis, Bouwer. Heer Agelmar heeft me opgedragen niet verder te rijden.’ Het klonk alsof hij het er niet mee eens was, of hij over het leven in het algemeen ontstemd was.

‘Dat is wat we afgesproken hebben, heer Agelmar en ik,’ zei Moiraine.

Ingtar gromde gemelijk. ‘Neemt u me niet kwalijk, Aes Sedai,’ verontschuldigde hij zich, al klonk het niet alsof hij het meende. ‘Door u hierheen te begeleiden komen we mogelijk pas na de veldslag in de Kloof aan. Mij is de mogelijkheid ontnomen naast de anderen te staan en tegelijkertijd werd mij opgedragen geen stap voorbij de grenspaal te zetten, alsof ik nooit eerder in de Verwording ben geweest. En mijn heer Agelmar wil me geen reden geven.’ Achter de spijlen van zijn vizier maakten zijn ogen de laatste woorden een vraag aan de Aes Sedai. Hij weigerde Rhand en de anderen aan te kijken.

Hij had vernomen dat ze met Lan de Verwording in zouden trekken.

‘Hij mag mijn plaats zo overnemen,’ mompelde Mart tegen Rhand. Lan keek hen beiden scherp aan. Mart sloeg zijn ogen neer en werd rood.

‘Ieder van ons heeft zijn eigen plaats in het Patroon, Ingtar,’ zei Moiraine vastbesloten. ‘Vanaf hier moeten wij onze eigen draad volgen.’

De buiging van Ingtar was stijver dan waar zijn harnas hem toe dwong. ‘Zoals u wenst, Aes Sedai. Ik moet u nu verlaten en hard doorrijden om Tarwins Kloof te bereiken. Daar zal mij tenminste worden... vergund de Trolloks te bevechten.’

‘Wilt u dat echt zo graag?’ vroeg Nynaeve. ‘Trolloks bevechten?’

Ingtar keek haar bevreemd aan en wierp toen een blik op Lan, alsof de zwaardhand het zou kunnen uitleggen. ‘Dat is wat ik doe, vrouwe,’ zei hij langzaam. ‘Dat is waarom ik besta.’ Hij hief een in een handschoen gehulde hand op naar Lan, de open palm naar de zwaard hand.

‘Suravye ninto manshima raishite, Dai Shan. Vrede begunstige uw zwaard.’ Ingtar wendde zijn paard en reed met zijn vaandeldrager en zijn honderd lansiers naar het oosten. De paarden stapten stevig en gestaag door, niet snel, maar zo snel als geharnaste paarden konden gaan, gezien de lange weg die ze nog moesten afleggen.

‘Wat vreemd om zoiets te zeggen,’ zei Egwene. ‘Waarom gebruiken ze het op die manier? Vrede.’

‘Als je nooit iets gekend hebt, behalve in je dromen,’ antwoordde Lan, die Mandarb naar voren dreef, ‘wordt het meer dan een talisman.’

Toen Rhand de zwaardhand langs de stenen grenspaal volgde, draaide hij zich in zijn zadel om. Hij zag eerst Ingtar en de lansiers achter de kale bomen verdwijnen, toen de grenspaal en als laatste de torens op de heuveltoppen, die over de bomen uitkeken. Al te snel waren ze alleen en reden ze onder de kale takken van het bos naar het noorden. Rhand verviel in een waakzaam zwijgen en voor één keer wist zelfs Mart niets te zeggen.

Die ochtend waren de poorten van Fal Dara bij dageraad geopend. Heer Agelmar, nu net als zijn soldaten geharnast en gehelmd, reed met de vaandels van de Zwarte Havik en de Drie Vossen de Oostpoort uit naar de zon, die nog slechts als een rood reepje boven de bomen zichtbaar was. Als een stalen slang, op en neer schokkend op het doffe bonzen van meegevoerde keteltrommen, kronkelde de stoet de stad uit, vier ruiters naast elkaar. Agelmar, die aan het hoofd ging, was al tussen de bomen verdwenen voor de staart het bolwerk van Fal Dara had verlaten. Er klonk geen gejuich in de straten om hen aan te moedigen; hun eigen trommels en het klapperen van hun vaandels in de wind waren het enige geluid. Hun ogen keken echter vastberaden naar de opgaande zon. In het oosten zouden ze zich bij andere stalen slangen voegen, die uit Fal Moran, achter koning Easar en zijn zoons, en die uit Ankor Dail, dat de Oostelijke Marken beheerste en de Rug van de Wereld bewaakte, uit Mos Shirare en Fal Sion en Camron Caan, en alle andere vestingsteden van Shienar, groot en klein. Verenigd tot een groter serpent zouden ze zich naar het noorden, naar Tarwins Kloof wenden.

Tegelijk was een andere uittocht begonnen, die gebruikmaakte van de Koningspoort en de weg naar Fal Moran. Karren en wagens, mensen te paard en mensen te voet, die hun vee voortdreven, kinderen op hun rug droegen, met gezichten zo lang als de ochtendschaduwen. Tegenzin om hun huizen te verlaten, misschien voor altijd, maakte hun voeten traag, maar de vrees voor wat zou komen, spoorde hen aan. Dus kwamen ze in golven de poort uit, nu eens sloffend dan weer een tiental passen hollend, waarna ze weer terugvielen tot schuifelende stappen in het stof. Enkelen bleven buiten de stad staan om de geharnaste rij soldaten die het bos in slingerde, na te kijken. Hoop vlamde op in enkele ogen en monden zegenden de krijgslieden en henzelf voor ze zich weer naar het zuiden begaven.

Uit de Malkierpoort vertrok de kleinste stoet. Slechts enkelen bleven achter, soldaten en een klein groepje oudere mannen, van wie de vrouwen waren gestorven en van wie de opgegroeide kinderen de langzame weg naar het zuiden volgden. Een laatste handvol verdedigers, zodat wat er ook in Tarwins Kloof gebeurde, Fal Dara niet onverdedigd zou vallen. Ingtars Grijze Uil ging voorop, maar het was Moiraine die hen naar het noorden leidde. De belangrijkste stoet van allemaal, en de wanhopigste.

Nadat ze de grenspaal waren voorbijgereden, veranderde er minstens een uur niets in de streek en de bossen. De zwaardhand joeg hen voort en liet de paarden zo snel mogelijk draven, terwijl Rhand zich maar bleef afvragen wanneer ze in de Verwording zouden komen. De heuvels werden wat hoger, maar de bomen en klimplanten en struiken eronder waren niet anders dan wat hij in Shienar had gezien, grijs en bladerloos. Hij begon het warm te krijgen, warm genoeg om zijn mantel over de zadelknop te slingeren.

‘Het beste weer dat we dit jaar hebben meegemaakt,’ zei Egwene, terwijl ze haar mantel van zich afschudde.

Nynaeve schudde haar hoofd en fronste alsof ze naar de wind luisterde. ‘Het voelt verkeerd.’

Rhand knikte. Hij kon het ook voelen, hoewel hij niet kon zeggen wat hij precies voelde. Het verkeerde zat ergens anders, niet in de eerste buitenwarmte die hij zich van dit jaar kon herinneren. Het zat hem ook niet in het simpele feit dat het zo ver noordelijk niet zo warm zou moeten zijn. De Verwording waarschijnlijk, maar het land was hetzelfde.

De zon klom hoger, een rode bal, die ondanks de wolkeloze hemel niet zoveel warmte kon geven. Even later knoopte hij zijn jas los. Zweet druppelde van zijn gezicht.

Hij was niet de enige. Mart had zijn jas uitgetrokken en toonde openlijk de gouden robijndolk. Met het puntje van zijn sjaal veegde hij zijn gezicht af. Met knipperende ogen bond hij hem vast in een smalle band vlak boven zijn ogen. Nynaeve en Egwene waaiden zichzelf koelte toe; ze reden ingezakt alsof ze verwelkten. Loial maakte zijn tuniek met de hoge kraag helemaal open, evenals zijn hemd; de Ogier had een smalle strook haar zo dik als bont midden op zijn borstkas. Hij mompelde tegen iedereen verontschuldigingen.

‘Jullie moeten me vergeven. Stedding Shangtai ligt in de bergen en is koel.’ Zijn brede neusvleugels sperden zich open, snoven lucht op die met elke pas warmer leek te worden. ‘Ik hou niet van deze klamme hitte.’

Het was vocht, besefte Rhand. Het voelde als de Slikken midden in de zomer, thuis in Tweewater. In dat drassige moeras leek je adem door een wollige deken te komen die in heet water was gedrenkt. Maar hier was de grond niet moerassig – slechts enkele meertjes en stroompjes, druppels voor iemand die gewend was aan het Waterwold – maar de lucht was er net als in de Slikken. Alleen Perijn, nog steeds met zijn jas aan, ademde gemakkelijk. Perijn en de zwaardhand.

Er zaten nu enkele bladeren, zag hij, aan bomen die in de winter kaal waren. Rhand stak zijn hand uit om een tak aan te raken en hield zich in toen zijn hand er vlakbij was. Een ziekelijk geel bevlekte het rood van de nieuwe blaadjes, en er waren zwarte vlekken van ziekte zichtbaar.

‘Ik heb je gezegd niets aan te raken.’ De stem van de zwaardhand klonk vlak. Hij droeg nog steeds zijn verandermantel, alsof hitte net zo weinig invloed op hem had als kou. Zijn vierkante gezicht leek daardoor bijna zonder steun boven de rug van Mandarb te zweven. ‘In de Verwording kunnen bloemen doden en bladeren verminken. Er is een klein ding dat een twijgtand wordt genoemd, dat zich graag tussen de dichte bladeren verbergt. Het ziet eruit als een twijgje en wacht tot het wordt aangeraakt. Als dat gebeurt, bijt het. Geen vergif. Het sap begint de prooi voor de twijgtand te verteren. Het enige dat je nog kan redden, is de gebeten arm of het been af te hakken. Maar een twijgtand zal je niet bijten tenzij je hem aanraakt. Andere dingen in de Verwording bijten wel.’

Rhand trok snel zijn hand terug, blij dat hij de bladeren niet had aangeraakt, en veegde hem af aan zijn broekspijp.

‘We zijn dus in de Verwording?’ vroeg Perijn. Vreemd genoeg klonk het niet of hij bang was.

‘Nog maar aan de rand,’ zei Lan grimmig. Zijn hengst bleef doorstappen en hij sprak over zijn schouder. ‘De echte Verwording ligt nog voor ons. Er zijn dingen daar die op hun gehoor jagen en sommige zijn mogelijk ver naar het zuiden afgedwaald. Soms steken ze de Dhoembergen over. Veel erger dan twijgtanden. Houd je stil en kijk uit als je in leven wilt blijven.’ Hij bleef stevig doorrijden en wachtte niet op een antwoord.

Span na span werd het bederf van de Verwording beter zichtbaar. De bomen vertoonden meer en meer bladeren, maar ze waren zwart en geel gevlekt en hadden vuurrode strepen als van een bloedvergiftiging. Ieder blad en elke klimplant leek gezwollen, klaar om bij een aanraking open te barsten. Bloemen hingen aan bomen en planten in een spottende nabootsing van de lente, ziekelijk bleek en pappig, wasachtige dingen die leken weg te rotten terwijl Rhand ernaar keek. Toen hij door zijn neus ademhaalde, moest hij bijna braken. De lucht smaakte als een hap bedorven vlees. De paardenhoeven veroorzaakten een zacht geblubber alsof er rotte dingen openbarstten.

Mart boog zich uit zijn zadel opzij en gaf over tot zijn maag leeg was. Rhand zocht de leegte, maar de diepe kalmte bood weinig hulp tegen het brandende zuur dat in zijn keel omhoog bleef kruipen. Leeg of niet, een span verder braakte Mart opnieuw, maar er kwam niets uit, en daarna zelfs nog een keer. Egwene zag eruit alsof zij ook over wilde geven. Ze zat voortdurend te slikken, en Nynaeves gezicht was een wit masker van vastberadenheid. Haar kaken waren strak en haar ogen waren star op Moiraines rug gericht. De Wijsheid zou niet aan haar misselijkheid toegeven, tenzij de Aes Sedai dat als eerste deed, maar Rhand dacht niet dat ze lang hoefde te wachten. Moiraines ogen waren toegeknepen en haar lippen zagen bleek.

Ondanks de hitte en de vochtigheid wikkelde Loial een sjaal rond zijn neus en mond. Toen hij Rhands blik opving, waren de verontwaardiging en walging van de Ogier duidelijk in zijn ogen te lezen. ‘Ik had gehoord...’ begon hij, zijn stem klonk gedempt en hij zweeg om met een grimas zijn keel te schrapen. ‘Foei! Het stinkt naar... Foei! Ik had over de Verwording gehoord en gelezen, maar niets kan dit...’ Zijn gebaar omvatte op de een of andere manier zowel de stank als de woekerende, zieke groei. ‘Dat de Duistere dit bomen zelfs kan aandoen. Foei!’

Natuurlijk leek de zwaardhand er niet door beïnvloed te worden, tenminste niet voor zover Rhand kon zien, maar hetzelfde gold tot zijn verbazing ook voor Perijn. Of liever gezegd, hij leek er niet op dezelfde manier last van te hebben. De forse jongeman keek woest naar het verziekte woud waar ze doorheen reden, alsof hij naar een vijand keek of naar het vaandel van een vijand. Hij streelde zijn bijl aan zijn riem alsof hij zich niet bewust was van wat hij deed en zat in zichzelf te mompelen, half grauwend, op zo’n manier dat de haartjes in Rhands nek rechtop gingen staan. Zelfs in het volle zonlicht gloeiden zijn ogen goud en fel.

De hitte nam niet af toen de bloedige zon naar de einder zakte. Ver naar het noorden rezen bergen op, hoger dan de Mistbergen, zwart afstekend tegen de hemel. Soms stootte een ijzige wind van de scherpe pieken ver genoeg door om hen te bereiken. De verzengende vochtigheid ving de meeste bergkou op, maar voor hen leek het enkele tellen ijzig koud vergeleken met de broeierige hitte van ervoor. Het zweet op Rhands gezicht leek ogenblikkelijk in ijsdruppels te veranderen, maar als de wind ging liggen, smolten ze weer. Dan stroomden boze strepen over zijn wangen en viel de drukkende hitte zwaarder op hem neer dan eerst. In die ogenblikken dat de wind hen omringde, waaide de stank weg, maar Rhand had het liever zonder gedaan. De kou was de kilte van het open graf; hij voerde de stoffige mufheid mee van een net geopende oude tombe.

‘Vóór de avond kunnen we de bergen niet bereiken,’ zei Lan, ‘en het is gevaarlijk ‘s-nachts rond te trekken, zelfs voor een zwaardhand die alleen is.’

‘Er is een plek niet ver hiervandaan,’ zei Moiraine. ‘Het zal een goed voorteken zijn als we daar ons kamp opslaan.’

De zwaardhand keek haar effen aan en knikte toen met tegenzin. ‘Ja We moeten ergens overnachten. Het kan net zo goed daar zijn.’

‘Het Oog van de Wereld lag achter de hoge bergpassen toen ik het vond,’ zei Moiraine. ‘Het is beter als we de Dhoembergen overdag in het volle licht oversteken, als de krachten van de Duistere in deze wereld het zwakst zijn.’

‘U praat alsof het Oog niet altijd op dezelfde plaats is.’ Egwene had het tegen de Aes Sedai, maar het was Loial die antwoord gaf.

‘Geen twee Ogier hebben het ooit op precies dezelfde plaats gevonden. De Groene Man schijnt gevonden te worden wanneer hij nodig is, maar het is altijd achter de hoge passen geweest. Ze zijn verraderlijk, die passen, en worden afgestroopt door schepsels van de Duistere.’

‘We moeten eerst de passen zien te bereiken voor we ons daar zorgen over hoeven te maken,’ zei Lan. ‘Morgen zullen we in de ware Verwording komen.’

Rhand keek naar het bos om hem heen. leder blad en iedere bloem was verziekt, iedere klimplant verteerde al terwijl hij groeide. Hij kon een rilling niet onderdrukken. Als dit niet de ware Verwording is, wat dan wel?

Lan liet hen naar het westen rijden, schuin naar de ondergaande zon toe. De zwaardhand bleef even snel doorrijden als eerst, maar de stand van zijn schouders drukte tegenzin uit.

De zon was een dofrode bol die net de boomtoppen raakte toen ze een heuveltop overstaken en de zwaardhand zijn teugels aantrok. Verder naar het westen lag een hele serie meren; het water glinsterde donker in het schuine zonlicht, als kralen van verschillende grootte aan een halsketting van vele strengen. In de verte lagen tussen de meren getande heuveltoppen, te midden van de voortkruipende schaduwen van de avond. Heel, heel even vielen de zonnestralen op de woeste toppen en hield Rhand zijn adem in. Geen heuvels, maar de verwoeste overblijfselen van zeven torens. Hij wist niet zeker of iemand anders het had gezien, want het beeld was even snel verdwenen als het was gekomen. De zwaardhand stapte af, zijn gezicht toonde evenveel gevoel als een rots.

‘Kunnen we niet bij het meer overnachten?’ vroeg Nynaeve. Ze depte haar gezicht met een zakdoek. ‘Daar bij het water moet het koeler zijn.’

‘Licht,’ zei Mart. ‘Wat zou ik graag mijn hoofd in een van die meren willen steken. Misschien haal ik het er wel nooit meer uit.’

Net toen hij dat zei, kolkte er iets in het voorste meer. Het donkere water glinsterde toen een geweldig lijf onder het oppervlak rondwentelde. Het enorme lijf stuurde kringen rond, die verder en verder rolden, tot er eindelijk een staart oprees, waarvan de punt als een wespenangel in de schemering omhoogstak, zeker zo’n vijf stap hoog. Over de hele lengte kronkelden dikke tentakels als monsterachtige wormen, evenveel als de poten van een duizendpoot. Toen gleed het lijf langzaam weg onder het oppervlak en was verdwenen. Alleen de wegkabbelende kringen vertelden dat het er was geweest.

Rhand deed zijn mond dicht en wisselde een blik met Perijn. Perijns gele ogen stonden even ongelovig als de zijne. Zoiets groots kon nooit in zo’n klein meertje leven. Dat konden geen handen aan die tentakels zijn geweest. Dat kón niet.

‘Nu ik er nog eens over nadenk,’ zei Mart zwakjes, ‘vind ik het op dit plekje eigenlijk wel best.’

‘Ik zal een wachtban rond de heuvel plaatsen,’ zei Moiraine. Ze was al van Aldieb afgestegen. ‘Een echte versperring zou de aandacht trekken als honing op vliegen, wat we niet willen, maar als er een of ander schepsel van de Duistere of een dienaar van de Schaduw op minder dan een span afstand is, zal ik het weten.’

‘Ik zou me beter voelen met een versperring,’ zei Mart toen zijn laarzen de grond raakten, ‘als die dat... ding aan de andere kant kan houden.’

‘Houd toch op, Mart,’ zei Egwene kortaf, terwijl Nynaeve hem tegelijk vertelde: ‘Zodat ze ons opwachten wanneer we morgenochtend vertrekken? Je bént een dwaas, Martrim Cauton!’ Marts ogen spogen vuur toen ze afstapten, maar hij hield zijn mond.

Toen hij Bela’s teugels aanpakte, keken Rhand en Perijn elkaar grijnzend aan. Even was het net als thuis geweest, als Mart er iets op het verkeerde moment uitflapte. Toen gleed de glimlach van Perijn weg; in de schemering gloeiden zijn ogen echt, alsof er een geel licht achter brandde. Rhands grijns verdween eveneens. Het lijkt absoluut niet op thuis.

Rhand, Mart en Perijn hielpen Lan met het afzadelen en kluisteren van de paarden, terwijl de anderen het kamp opzetten. Loials dikke vingers bewogen behendig toen hij in zichzelf mompelend de kleine vuurpot van de zwaardhand klaarzette. Egwene stond te neuriën toen ze de ketel vulde uit een volle waterzak. Rhand vroeg zich niet meer af waarom de zwaardhand zoveel volle waterzakken had meegenomen.

Nadat hij het zadel van de vos naast de andere had gezet, maakte hij zijn zadeltassen en dekenrol los van de zadelboom, draaide zich om en schrok zich een ongeluk. De Ogier en de vrouwen waren weg, net als de kookpot en alle rieten manden van het pakpaard. De heuveltop was leeg, afgezien van de avondschaduwen.

Met een gevoelloze hand tastte hij naar zijn zwaard. Vaag hoorde hij Mart vloeken. Perijn had zijn bijl in de hand en zijn hoofd schoot heen en weer om het gevaar te vinden.

‘Schaapherders,’ mopperde Lan. Onbezorgd liep de zwaardhand de heuveltop op en bij zijn derde stap verdween hij.

Rhand zette net zulke grote angstogen op als Mart en Perijn en toen schoten ze alledrie naar de plek waar de zwaardhand was verdwenen. Rhand kwam glijdend tot stilstand en deed nog een stap naar voren toen Mart tegen hem aanbotste. Egwene keek op van de ketel die ze net op de kleine kookpot zette. Nynaeve sloot juist het deurtje van een van de twee aangestoken lantaarns. Ze waren er allemaal.

Moiraine zat met gekruiste benen op de grond, Lan lag languit, steunend op zijn elleboog en Loial pakte net een boek uit zijn rugzak. Behoedzaam keek Rhand om. De helling lag er nog hetzelfde bij, de bomen in de schaduw, de meren erachter, die in de duisternis vervaagden. Hij was bang terug te lopen, bang dat ze allemaal weer zouden verdwijnen en dat hij ze dan misschien niet zou terugvinden. Perijn schoof voorzichtig langs hem heen en slaakte een opgeluchte zucht.

Moiraine zag het drietal daar met open monden staan. Perijn keek beschaamd en liet zijn bijl terugglijden in de stevige riemlus, alsof hij dacht dat niemand het zou opmerken. Een glimlach gleed over haar lippen. ‘Het is heel eenvoudig,’ zei ze, ‘een verbuiging, zodat elk op ons gericht oog langs ons heen kijkt. We kunnen het niet hebben dat ogen daarbuiten ons zien. De Verwording is geen plek om in het duister rond te zwerven.’

‘Moiraine Sedai zegt dat ik het misschien ook kan.’ Egwenes ogen glansden.

‘Ze zegt dat ik op dit moment al genoeg van de Ene Kracht kan hanteren.’

‘Niet zonder oefening, kind,’ waarschuwde Moiraine. ‘De eenvoudigste toepassingen van de Ene Kracht kunnen gevaarlijk zijn voor de ongeoefenden en de mensen om hen heen.’ Perijn snoof en Egwene keek zo bedremmeld dat Rhand zich afvroeg of ze haar talenten al eens had gebruikt.

Nynaeve zette de lantaarn neer. Samen met het kleine vlammetje van de kookpot gaven de twee lantaarns vrij veel licht. ‘Als je naar Tar Valon gaat, Egwene,’ zei ze behoedzaam, ‘ga ik misschien wel met je mee.’ De blik naar Moiraine was vreemd verdedigend. ‘Het zal goed voor haar zijn tussen vreemden een bekend gezicht te zien. Ze heeft iemand nodig die haar raad geeft, naast de Aes Sedai.’

‘Misschien is dat wel het beste, Wijsheid,’ zei Moiraine gewoon. Egwene lachte en klapte in haar handen. ‘O, dat is écht geweldig. En jij, Rhand? Jij komt toch ook, hè?’ Rhand wilde juist aan de andere kant van de kookpot gaan zitten, verstarde even en liet zich toen langzaam zakken. Hij dacht dat haar ogen nooit groter of stralender waren geweest. Het leken net meren, waarin hij zichzelf kon verliezen. Rode vlekjes verschenen op haar wangen en haar glimlach werd kleiner. ‘Perijn, Mart, jullie komen toch ook, niet? Dan zijn we allemaal samen.’ Mart gaf een grom die van alles kon betekenen en Perijn haalde alleen zijn schouders op, maar zij legde het als instemming uit. ‘Zie je wel, Rhand. We zullen allemaal bij elkaar zijn.’

Licht, een man kan in die ogen verdrinken en daarmee heel gelukkig zijn. Verlegen schraapte hij zijn keel. ‘Hebben ze schapen in Tar Valon? Dat is het enige dat ik kan. Schapen hoeden en tobak kweken.’

‘Ik veronderstel,’ zei Moiraine, ‘dat ik wel iets voor jullie in Tar Valon kan vinden. Voor jullie allemaal. Niet het hoeden van schapen misschien, maar wel iets wat je interessant zult vinden.’

‘Zie je wel,’ zei Egwene, alsof het nu allemaal geregeld was. ‘Ik weet het. Ik ga je mijn zwaardhand maken als ik een Aes Sedai ben. Dat vind je toch fijn, hè, mijn zwaardhand te zijn, niet dan? Mijn zwaardhand?’ Het klonk zelfverzekerd, maar hij zag de vraag in haar ogen. Ze wilde een antwoord, had een antwoord nodig,

‘Ik zou graag je zwaardhand willen zijn,’ zei hij. Zij is niet voor jou bestemd, en jij niet voor haar. Waarom moest Min mij dat zeggen?

De duisternis kwam loodzwaar op hen neer en iedereen was moe. Loial was de eerste die ging liggen en zich klaarmaakte om te gaan slapen en de anderen volgden al snel. Niemand gebruikte een deken, alleen een kussen. Moiraine had iets in de olie van de lampen gedaan wat de stank van de Verwording verdreef, maar de hitte werd er niet minder door. De maan gaf een weifelend, waterig licht, maar de nacht bood zo weinig koelte dat de zon hoog aan de hemel had kunnen staan.

Rhand kon onmogelijk in slaap komen, zelfs al lag de Aes Sedai nog geen stap verder en werden zijn dromen afgeschermd. Het was de zware lucht die hem wakker hield. Perijns gesnurk kon niet op tegen het zachte gerommel van Loial, maar het hield de anderen niet uit hun slaap. De zwaardhand was nog wakker; hij hield even verderop met zijn zwaard over de knieën de wacht en staarde in de nacht. Tot Rhands verbazing lag Nynaeve evenmin te slapen.

De Wijsheid bleef een lange tijd stil naar Lan kijken en schonk toen een kom thee in, die ze hem aanreikte. Toen hij dankbaar mompelend zijn hand uitstak, liet ze die niet meteen los. ‘Ik had kunnen weten dat je een koning was,’ zei ze zacht. Haar ogen waren strak op het gezicht van de zwaardhand gericht, maar haar stem beefde licht. Lan keek haar even aandachtig aan. Rhand merkte verbaasd dat het gezicht van de zwaardhand echt zachter stond. ‘Ik ben geen koning, Nynaeve. Gewoon een man. Een man met minder bezittingen dan een eenvoudig pachter.’

Nynaeves stem klonk fermer. ‘Sommige vrouwen vragen niet om land of goud. Alleen om de man.’

‘En de man die haar zou vragen zo weinig te delen, zou haar niet waardig zijn. Je bent een opmerkelijke vrouw, zo mooi als de zonsopgang en zo vurig als een strijder. Je bent een leeuwin. Wijsheid.’

‘Een Wijsheid huwt zelden.’ Ze wachtte even, haalde diep adem, alsof ze zichzelf moed insprak. ‘Maar als ik naar Tar Valon ga, zou het kunnen zijn dat ik iets anders word en geen Wijsheid meer ben.’

‘Aes Sedai huwen even zelden als Wijsheden. Weinig mannen kunnen leven met een vrouw die zoveel macht bezit dat hij door haar uitstraling overschaduwd wordt, of ze dat nu wil of niet.’

‘Sommige mannen zijn sterk genoeg. Ik ken er een.’ Als er nog enige twijfel mocht bestaan, maakte haar blik wel duidelijk wie ze bedoelde.

‘Het enige dat ik bezit, zijn een zwaard en een strijd die ik niet kan winnen, maar waar ik me ook nooit aan kan onttrekken.’

‘Ik heb je gezegd dat mij dat niet kan schelen. Licht, je hebt mij al meer laten zeggen dan gepast is. Wil je mij beschamen totdat ik je het ronduit vraag?’

‘Ik zal je nooit beschamen.’ De tedere toon in Lans stem, bijna een streling, klonk Rhand vreemd in de oren, maar de ogen van Nynaeve begonnen te stralen. ‘Ik zal de man haten die jou verkiest, omdat ik hem niet ben, en van hem houden als hij jou laat lachen. Geen enkele vrouw verdient de zekerheid van het weduwzwart als haar bruidsschat, jij het minst van al.’ Hij zette de onaangeraakte kom op de grond en stond op. ‘Ik moet naar de paarden kijken.’

Nynaeve bleef geknield zitten toen hij weg was.

Wel of geen slaap, Rhand sloot de ogen. Hij dacht niet dat de Wijsheid het prettig zou vinden als ze merkte dat hij haar zag huilen.

49

De Duistere roert zich

Met een schok werd Rhand wakker. De bleke zon prikte op zijn oogleden toen die moeizaam boven de boomtoppen van de Verwording uit kroop. Zelfs in de vroege ochtend lag de hitte al als een zware deken over het bederf. Hij bleef met zijn hoofd op de dekenrol naar de lucht liggen staren. Die was tenminste nog blauw. Zelfs hier was die gelukkig nog onaangetast.

Hij besefte verrast dat hij had geslapen. Heel even leek de vage herinnering aan het afgeluisterde gesprek een stukje van een droom, maar toen zag hij de roodomrande ogen van Nynaeve. Ze had duidelijk niet of slecht geslapen. Lans gezicht stond harder dan ooit, alsof hij een masker had opgezet en niet van plan was dat ooit nog af te zetten.

Egwene ging naar de Wijsheid toe en hurkte met een bezorgd gezicht naast haar neer. Hij kon niet opvangen wat ze zeiden. Egwene was aan het woord en de Wijsheid gebaarde dat ze weg moest gaan. Egwene bleef echter en boog haar hoofd nog meer naar Nynaeve toe en korte tijd spraken de twee vrouwen zo mogelijk nog zachter, waarbij Nynaeve voortdurend haar hoofd bleef schudden. De Wijsheid rondde het af met een lach, omarmde Egwene en stelde haar zo te zien gerust. Maar toen Egwene opstond, keek ze de zwaardhand woedend aan. Lan leek het niet te merken; hij keek absoluut Nynaeves kant niet op.

Rhand schudde zijn hoofd, raapte zijn spullen bij elkaar en waste snel zijn gezicht en handen met het beetje water dat ze daarvoor van Lan mochten gebruiken, waarbij hij stevig met een natte vinger over zijn tanden wreef. Hij vroeg zich af of vrouwen op de een of andere manier de gedachten van mannen konden lezen. Het idee maakte hem onrustig. Alle vrouwen zijn Aes Sedai. Hij zei tegen zichzelf dat de Verwording vat op hem kreeg, spoelde zijn mond en haastte zich om de vos op te zadelen.

Het maakte hem nog steeds van streek dat de kampplaats verdween voor hij de paarden bereikte, maar tegen de tijd dat het tuig was vastgesnoerd, was alles op de heuvel opeens weer zichtbaar. Iedereen haastte zich.

De zeven torens waren in het ochtendlicht duidelijk zichtbaar; de verre gebroken stompen zagen eruit als geweldige ruwe heuvels die nog vaag hun vroegere grootsheid toonden. De honderd meren toonden een glad, roerloos blauw. Deze morgen werd het oppervlak door niets verbroken. Toen hij naar de meren en de verwoeste torens keek, kon hij bijna de verziekte dingen vergeten die rond de heuvel groeiden. Terwijl hij zijn aandacht richtte op de voorbereiding van hun vertrek, leek Lan een blik op de torens niet te vermijden, net zomin als hij Nynaeve opzettelijk vermeed, maar op de een of andere manier lukte hem dat toch.

Nadat de rieten manden op het pakpaard waren vastgemaakt, alle afval en sporen waren verdwenen en iedereen was opgestegen, bleef de Aes Sedai met gesloten ogen midden op de heuveltop staan. Ze leek zelfs niet te ademen. Er gebeurde niets, voor zover Rhand kon zien, behalve dat Nynaeve en Egwene ondanks de hitte rilden en stevig over hun armen wreven. Egwenes handen stopten opeens met wrijven en ze deed haar mond open terwijl ze naar de Wijsheid staarde. Voor ze iets kon zeggen, hield Nynaeve ook op met wrijven en keek haar scherp aan. De twee vrouwen keken elkaar aan, toen knikte Egwene en lachte, en even later deed Nynaeve hetzelfde, hoewel haar glimlach broos was.

Rhand haalde zijn vingers door zijn haar, dat al vochtiger was door het zweet dan door het water dat hij over zijn hoofd had gespat. Hij wist zeker dat er iets in die stille uitwisseling was geweest wat hij had moeten begrijpen, maar die gedachte verdween voor hij hem kon grijpen.

‘Waar wachten we op?’ wilde Mart weten, die zijn opgerolde sjaal weer als een hoofdband droeg. Hij had zijn boog met aangelegde pijl dwars over de zadelknop liggen en de pijlkoker aan zijn riem was zover naar voren geschoven dat hij er gemakkelijk bij kon.

Moiraine deed haar ogen open en liep de heuvel af. ‘Het is aan mij de laatste sporen op te ruimen van wat ik hier gisteravond heb gedaan. De restanten zouden uit zichzelf over een dag wel zijn opgelost, maar ik wil geen gevaar lopen als ik dat nu kan voorkomen. We zijn te dichtbij en de Schaduw is hier te sterk. Lan?’

De zwaardhand wachtte slechts tot zij zich in het zadel van Aldieb had gezet, voor hij hen naar het noorden leidde, naar de Dhoembergen, die in de nabije verte boven alles uittorenden. In het licht van de zonsopgang rezen de toppen als zwarte levenloze puntige pieken omhoog. Ze vormden naar het oosten en westen, zo ver als het oog kon zien, een lange muur.

‘Komen we vandaag bij het Oog, Moiraine Sedai?’ vroeg Egwene. De Aes Sedai keek Loial van opzij aan. ‘Ik hoop van wel. Toen ik het eerder vond, lag het net aan de andere kant van de bergen, aan de voet van de hoge bergpassen.’

‘Hij zegt dat het zich verplaatst,’ zei Mart met een knikje naar Loial. ‘Wat als het niet is waar u het verwacht?’

‘Dan zullen we de jacht voortzetten tot we het vinden. De Groene Man voelt nood en er bestaat geen grotere nood dan die van ons. Onze nood is de hoop van de wereld.’

Toen de bergen dichterbij kwamen, naderde de ware Verwording eveneens. Waar eerst het blad zwart en gevlekt was, viel het gebladerte nu klef omlaag, uiteenvallend onder het gewicht van zijn eigen verrotting. De bomen zelf waren gemartelde, wanstaltige vormen. Kromme takken klauwden hemelwaarts alsof ze genade afsmeekten van een onbekende macht die weigerde te luisteren. Slijm droop als etter uit gebarsten en gespleten schors. De bomen leken te trillen als de paarden trappelend voorbijkwamen, alsof er geen vaste substantie in ze achtergebleven was.

‘Lijkt of ze ons willen grijpen,’ zei Mart zenuwachtig. Nynaeve keek hem vermoeid en honend aan en hij zei woest: ‘Nou, daar lijkt het toch op?’

‘Sommige bomen willen dat echt,’ zei de Aes Sedai. Toen ze omkeek, stonden haar ogen een moment harder dan die van Lan. ‘Maar ze willen geen stukje van wat ik ben en mijn aanwezigheid beschermt jullie.’

Mart lachte zenuwachtig, alsof hij dacht dat ze een grapje maakte. Rhand was er niet zo zeker van. Dit was uiteindelijk de Verwording. Maar bomen bewegen niet. Waarom zou een boom iemand grijpen, zelfs als hij het kon? We verbeelden ons van alles en ze probeert ons alleen waakzaam te houden.

Opeens keek hij strak naar links, het woud in. Die boom, op geen twintig passen afstand, had getrild en dat had hij zich zeker niet verbeeld. Hij kon niet zeggen wat voor boom het was of was geweest zo verwrongen en mismaakt was zijn vorm. Terwijl hij de boom in het oog hield, zwiepte die opeens naar achteren en weer naar voren, en sloeg toen fel omlaag naar de grond. Er krijste iets, schril en doordringend. De boom zwiepte weer recht, zijn takken gewikkeld rond een donkere massa die wrong, spoog en krijste.

Rhand slikte hevig en probeerde Rood weg te sturen, maar aan alle kanten stonden bomen te trillen. De ogen van de vos rolden wild en rondom was het wit te zien. Rhand merkte dat hij in een dicht opeengedrongen paardenkudde zat toen iedereen hetzelfde probeerde te doen als hij.

‘Blijf doorrijden,’ beval Lan en hij trok zijn zwaard. De zwaardhand droeg nu met staal beklede handschoenen en zijn grijsgroene maliëntuniek. ‘Blijf bij Moiraine Sedai.’ Hij trok Mandarb rond, niet naar de boom en zijn prooi, maar de andere kant op. Door zijn van kleur veranderende mantel leek hij al te zijn verzwolgen door de Verwording voordat de zwarte hengst uit het zicht was verdwenen.

‘Dichterbij,’ drong Moiraine aan. Ze hield haar witte merrie niet in, maar gebaarde de anderen haar te volgen. ‘Blijf zo dichtbij als je kan.’

Een gebrul steeg op uit de richting die de zwaardhand was ingeslagen. Het ranselde de lucht en de bomen trilden mee, en toen het afzwakte, scheen het overal te weergalmen. Weer klonk het gebrul, een en al woede en dood.

‘Lan,’ zei Nynaeve. ‘Hij...’

Het gruwelijke geluid bracht haar tot zwijgen, maar er klonk iets nieuws in door. Angst. Opeens was het weg.

‘Lan kan voor zichzelf zorgen,’ zei Moiraine. ‘Rij door, Wijsheid.’ Tussen de bomen verscheen de zwaardhand, zijn zwaard ver van zichzelf en zijn paard af houdend. Zwart bloed bevlekte de kling en er kwam rook vanaf. Zorgvuldig veegde Lan de kling schoon met een doek uit zijn zadeltas. Hij keek het metaal nauwkeurig na of hij iedere vlek had weggekregen. Toen hij de doek liet vallen, viel die uit elkaar voor hij de grond raakte en eenmaal op de grond gingen de laatste restjes in rook op.

Stilletjes sprong een geweldige massa uit de bomen op hen af. De zwaardhand draaide Mandarb, maar nog voor het strijdros vooruit kon springen, klaar om toe te slaan met zijn staalbeslagen hoeven, flitste Marts pijl weg en drong in het ene oog van een kop die voornamelijk uit een bek met tanden leek te bestaan. Schoppend en krijsend viel het ding neer, slechts één sprong van hen af.

Rhand staarde ernaar toen ze zich erlangs haastten. Het zat vol stijve haren als lange borstels en had te veel poten die in de vreemdste hoeken uit een lijf staken dat zo groot was als dat van een beer. Sommige poten, tenminste die op de rug, moesten voor lopen nutteloos zijn, maar de vingerlange klauwnagels aan de poten krasten in hun afgrijselijke doodsnood de aarde open.

‘Goed schot, schaapherder.’ Lans ogen hadden reeds vergeten wat er achter hem lag te creperen en zochten het woud af.

Moiraine schudde haar hoofd. ‘Het moest niet zo dicht in de buurt willen komen van iemand die de Ware Bron aanraakt.’

‘Agelmar zei dat de Verwording zich roert,’ zei Lan. ‘Mogelijk weet de Verwording ook dat er zich een Web in het Patroon vormt.’

‘Opschieten.’ Moiraine duwde haar hielen in de flanken van Aldieb. ‘We moeten zo snel mogelijk de hoge passen over.’

Maar nog voor ze was uitgesproken, sloeg de Verwording toe. Bomen zwiepten rond, reikten naar hen en maalden er niet om of Moiraine de Ware Bron aanraakte of niet.

Rhands zwaard lag in zijn hand; hij wist niet eens dat hij het had getrokken. Telkens sloeg hij toe en het reigerzwaard gleed door verdorven uitlopers. Hongerige takken trokken gewonde, wriemelende stompen terug – hij meende haast hun gegil te horen – maar ze kwamen steeds weer terug, kronkelend als slangen die zich om zijn armen, zijn middel en zijn nek probeerden te slingeren. Snauwend, met ontblote tanden, zocht hij de leegte en vond die in de rotsige, koppige aarde van Tweewater. ‘Manetheren!’ Hij schreeuwde naar de bomen tot zijn keel pijn deed. Het reigerstaal flitste in het krachteloze zonlicht. ‘Manetheren! Manetheren!’

Rechtop in zijn stijgbeugels schoot Mart pijl na pijl het woud in. Hij trof wanstaltige vormen die grauwden en met talloze tanden in de dodende schachten knauwden, die naar andere klauwende gestalten beten en zich over hen heen probeerden te vechten om bij de ruiters te komen. Ook Mart was uit het heden ontsnapt. ‘Carai an Caldazar!’ schreeuwde hij terwijl hij de geveerde schachten naar zijn wang trok en losliet. ‘Carai an Ellisande! Al Ellisande! Mordero daghain pas duente cuebiyar! Al Ellisande!

Perijn stond eveneens rechtop in zijn stijgbeugels, zwijgend en grimmig. Hij reed vooraan en zijn bijl hieuw een pad door hout en smerig vlees, wat er ook maar voor hem oprees. Zwiepende bomen en brullende dingen schrokken terug voor de forse bijldrager, vluchtten evenzeer voor zijn vlammende gouden ogen als voor zijn rondzoevende bijl. Hij dwong zijn paard verder, stap na vastberaden stap. Vuurbollen flitsten uit Moiraines handen en waar ze insloegen, werd een kronkelende boom een toorts of krijste een getande gestalte die met menselijke handen wrong en zijn eigen vlammende vlees met gruwelijke klauwen openreet tot hij stierf.

Telkens opnieuw voerde Lan Mandarb tussen de bomen door; zijn wapen en handschoenen dropen van bloed dat borrelde en dampte. Bij elke terugkomst zaten er meer scheuren in zijn wapenrusting en had hij meer bloedende sneden opgelopen; zijn strijdros struikelde en bloedde eveneens. Iedere keer nam de Aes Sedai tijd om haar handen op de wonden te leggen en als ze haar handen wegnam, bleef er slechts wat bloed op een gave huid achter.

‘Ik steek bakens aan voor de Halfmannen,’ riep ze verbitterd. ‘Rij door, rij door!’ Ze baanden zich maar uiterst langzaam een weg door het woud.

Als de bomen niet evenzeer naar de aanvallende vleesklompen hadden geslagen als naar de mensen, en als de wezens – geen twee waren er gelijk — niet tegen de bomen en tegen elkaar hadden gevochten om bij hen te komen, zouden ze hen volgens Rhand ongetwijfeld hebben overweldigd. Hij was er nog steeds niet zeker van dat het niet alsnog zou gebeuren. Toen steeg achter hen een fluitende schreeuw op. Ver en ijl sneed het gekrijs door het gebrul van de bewoners van de Verwording rondom hen.

Van het ene op het andere moment hield het grauwen op, alsof het met een mes was afgesneden. De aanvallende gestalten verstarden en de bomen bevroren. Even plotseling als de dingen met poten waren verschenen, losten ze op in het mismaakte woud. Weer klonk het schrille gekrijs, als de gebarsten fluit van een schaapherder, en het werd door een koor beantwoord. Een zestal dat in zichzelf zong, ver achter hen.

‘Wormen,’ zei Lan grimmig, wat Loial een kreun ontlokte. ‘Ze hebben ons enig uitstel gegeven, als we nu nog maar tijd hebben om dat te benutten.’ Zijn ogen schatten de afstand die hen van de bergen scheidde. ‘Maar weinig dingen in de Verwording durven het tegen een Worm op te nemen als ze het kunnen vermijden.’ Hij sloeg met zijn hielen in de flanken van Mandarb. ‘Rijden!’ De hele groep draafde achter hem aan door een Verwording die, afgezien van het gefluit achter hen, opeens echt dood leek te zijn.

‘Werden ze bang van wormen?’ vroeg Mart ongelovig. Hij schokte op en neer in zijn zadel en probeerde de boog weer op zijn rug te hangen.

‘Een Worm,’ de zwaardhand zei het heel anders dan Mart, ‘kan een Schim doden, als de Schim niet het geluk van de Duistere zelf heeft. We hebben een heel nest achter ons aan. Rij! Rij!’ De donkere bergpieken kwamen nu dichterbij. Nog een uur, schatte Rhand, met de snelheid die de zwaardhand nu aanhield.

‘Zullen de Wormen ons niet de bergen in volgen?’ vroeg Egwene hijgend, en Lan lachte scherp.

‘Doen ze niet. Wormen zijn bang voor wat er in de hoge passen leeft.’

Loial kreunde opnieuw.

Rhand wilde dat de Ogier daarmee ophield. Hij was zich er heel goed van bewust dat de Ogier meer over de Verwording wist dan ieder ander, Lan uitgezonderd. Het maakte niet uit dat die kennis ook uit boeken in de veilige stedding kwam. Maar waarom moet hij me er steeds maar aan herinneren dat er nog ergere dingen komen dan die we al zijn tegengekomen?

De Verwording schoot langs hen heen, rottende planten en gras spetterden onder de hoeven van de galopperende paarden. Bomen van het soort dat eerder had aangevallen, trilden nu zelfs niet als ze vlak onder de verwrongen takken door reden. De Dhoembergen rezen hoog op, zwart en naargeestig en bijna zo dichtbij dat het leek of hij ze kon aanraken. Het gefluit klonk nu scherp en helder en er waren zompige geluiden achter hen, luider dan wat er onder hun hoeven werd geplet. Veel te luid, alsof halfvergane bomen werden geplet door reusachtige lichamen die eroverheen gleden. Veel te dichtbij. Rhand keek om. Achter hem zwiepten bomen heen en weer en vielen om als grassprieten. Het land liep weer omhoog naar de bergen; het liep zo schuin dat hij wist dat ze klommen.

‘We halen het niet,’ kondigde Lan aan. Hij liet Mandarb even snel doordraven, maar opeens lag zijn zwaard weer in zijn hand. ‘Pas goed op jezelf in de hoge passen, Moiraine, dan kom je er wel doorheen.’

‘Nee, Lan!’ gilde Nynaeve.

‘Zwijg, meisje! Lan, zelfs jij kunt geen Wormnest tegenhouden. Ik sta het niet toe. Ik zal je bij het Oog nodig hebben.’

‘Pijlen!’ hijgde Mart buiten adem.

‘Wormen voelen ze niet eens,’ schreeuwde de zwaardhand. ‘Ze moeten in stukken gehakt worden. Voelen alleen maar honger. Soms angst.’

Terwijl hij zich met doodsverachting aan zijn zadelknop vasthield, haalde Rhand zijn schouders op en probeerde die te ontspannen. Zijn hele borstkas voelde zo stijf dat hij nauwelijks kon ademhalen en zijn huid stak van hete speldenprikken. De Verwording was overgegaan in de eerste heuvels. Hij kon het kronkelende pad zien dat ze moesten bestijgen als ze de bergen haalden. De hoge pas erachter leek door een bijl in de zwarte rots gekerfd. Licht, wat is er daarginds wat die dingen achter ons kan afschrikken? Licht sta me bij, ik ben nog nooit zo bang geweest. Ik wil niet verder rijden. Niet verder! Hij zocht de vlam en de leegte, hij bespotte zichzelf. Dwaas! Bange, laffe dwaas! Je kunt niet hier blijven en je kunt niet terug. Laat je Egwene hier in de steek? De leegte ontsnapte hem, vormde zich, verdeelde zich toen tot duizend lichtpunten die zich rangschikten en weer verspreidden. Iedere punt brandde in zijn botten, tot hij beefde van de pijn en dacht dat hij zou opensplijten. Licht sta me bij, ik kan niet meer. Licht help me!

Hij wilde net de teugels van de vos aanhalen om zich om te draaien en de wormen te bevechten, alles liever dan wat er voor hem lag, toen de aard van het landschap veranderde. Tussen de ene heuvel helling en de volgende, tussen de twee toppen, was de Verwording verdwenen.

Groene bladeren hingen aan vredige, brede takken. Wilde bloemen vormden een tapijt van heldere plekken in grasvelden die bewogen in een zoete lentebries. Vlinders dartelden van bloem naar bloem, bijen zoemden en vogels zongen trillend hun lied.

Met open mond galoppeerde hij verder, tot hij opeens besefte dat Moiraine, Lan en Loial, net als de anderen, stilstonden. Traag trok hij de teugels aan, zijn gezicht star en verbijsterd. Egwenes ogen leken uit hun kassen te rollen en Nynaeve keek rond met open mond.

‘We zijn in veiligheid,’ zei Moiraine. ‘Dit is waar de Groene Man verblijft en hier is het Oog van de Wereld. Niets van de Verwording kan hier binnendringen.’

‘Ik dacht dat het aan de andere kant van de bergen lag,’ stamelde Rhand. Nog steeds kon hij aan de noordelijke kim de bergtoppen en de hoge passen zien. ‘U zei dat het altijd achter de passen lag.’

‘Deze plaats,’ zei een diepe stem van tussen de bomen, ‘is altijd waar hij is. Alles wat verandert, is waar degenen zijn die hem nodig hebben.’

Een gedaante stapte onder het gebladerte vandaan, een menselijke gestalte, evenveel groter dan Loial als de Ogier groter was dan Rhand. Een mannengestalte van geweven ranken en bladeren, groen en groeiend. Haar als gras dat tot op zijn schouders hing, ogen als grote hazelnoten en nagels als eikels. Groene bladeren vormden zijn tuniek en broek, een gave bast zijn laarzen. Vlinders fladderden om hem heen, landden licht op vingers, schouders en gezicht. Slechts één ding ontsierde de groene, bloeiende volmaaktheid. Een diepe kloof liep langs wang en slaap over zijn kruin en daarin waren de ranken bruin en verwelkt.

‘De Groene Man,’ fluisterde Egwene en het gezicht met het litteken glimlachte. Heel even leken de vogels luider te fluiten.

‘Natuurlijk ben ik dat. Wie zou hier anders zijn?’ De hazelnootogen bleven op Loial rusten. ‘Het is goed je hier te zien, kleine broeder. In de dagen van weleer hebben velen van jullie mij bezocht, maar slechts weinigen in de dagen van nu.’

Loial liet zich van zijn grote paard glijden en maakte een vormelijke buiging. ‘U bewijst me eer, Boombroeder. Tsingu ma choshih, T’ingshen.’

Glimlachend legde de Groene Man een arm om Loials schouder. Naast de Ogier leek hij een man met een jongen. ‘Er bestaat geen eerbetoon, kleine broeder. We zullen samen de Boomzangen zingen, en ons de Grote Bomen en de stedding herinneren en het Smachten tot staan brengen.’

Hij keek naar de anderen, die net bezig waren af te stijgen en zijn ogen bleven op Perijn rusten. ‘Een Wolfsbroeder! Voorwaar, betreden de oude tijden opnieuw de wereld?’

Rhand staarde naar Perijn. De smidsgezel trok zijn paard zo dat het tussen hem en de Groene Man stond en begon gebukt het tuig na te kijken. Rhand wist zeker dat hij zo aan de onderzoekende blik van de Groene Man wilde ontsnappen. Opeens sprak de Groene Man Rhand aan.

‘Vreemde kleding draag je, Kind van de Draak. Is het Rad al zo ver gedraaid? Keert het Volk van de Draak terug naar het Eerste Covenant? Maar je draagt een zwaard?! Dat is ongekend, voor nu en toen.’

Rhand zocht speeksel voor zijn kurkdroge mond voor hij wat kon zeggen, ik weet niet waar u het over hebt. Wat bedoelt u?’

De Groene Man voelde aan het bruine litteken op zijn hoofd. Heel even leek hij in de war. ‘Dat... dat kan ik niet zeggen. Mijn herinneringen zijn vaak zwevende flarden en veel van wat rest, is als door rupsen bezochte bladeren. Toch weet ik zeker... Nee, het is weer weg. Maar u bent hier welkom. U, Moiraine Sedai, bent meer dan een verrassing. Toen deze plek werd gemaakt, werd hij zo gemaakt dat niemand hem een tweede keer kon vinden. Hoe bent u hier gekomen?’

‘Nood,’ antwoordde Moiraine. ‘Mijn nood, de nood van de wereld. Voornamelijk de nood van de wereld. We zijn gekomen voor het Oog van de Wereld.’

De Groene Man zuchtte, een zuchtende wind in takken vol bladeren. ‘Dan is het weergekomen. Die herinnering blijft immer dezelfde. De Duistere roert zich. Ik heb het gevreesd. Elke wenteling van jaren streeft de Verwording harder om binnen te dringen en deze wenteling is de strijd om haar buiten te sluiten zwaarder geweest dan ooit. Kom, ik breng u erheen.’

50

Ontmoetingen bij het Oog

Samen met de andere Emondsvelders volgde Rhand, met de vos aan de hand, de Groene Man. In hun ogen viel te lezen dat ze niet konden besluiten of ze naar de Groene Man of naar het bos wilden kijken. Door alle speelmanverhalen waren de Groene Man en de Levensboom natuurlijk rond elke haard in Tweewater legendarisch en niet alleen bij de kinderen bekend. Maar na de Verwording waren de bomen en bloemen een wonder van alledaagsheid, ook al had de winter elders de wereld nog steeds in zijn greep.

Perijn hield zich een beetje achteraf. Toen Rhand omkeek, zag de smidsgezel met zijn krulhaar eruit of hij absoluut niets meer van de Groene Man wilde horen. Dat kon hij begrijpen. Kind van de Draak.

Behoedzaam keek hij naar de Groene Man, die met Moiraine en Lan voor hen uitliep in een wolk van gele en rode vlinders. Wat bedoelde hij.’ Nee, ik wil het niet weten.

Ondanks dat waren zijn stappen veel lichter en leken zijn benen te veren. Innerlijk voelde hij zich nog niet op zijn gemak, maar de angst was zo ijl dat die leek verdwenen. Hij vond dat hij niet op meer mocht hopen, niet met de Verwording een halve span achter zich, zelfs als Moiraine gelijk had dat de Verwording deze plek absoluut niet kon binnendringen. De duizenden brandende speldenprikken in zijn botten waren weg. Hij wist bijna zeker dat het was gestopt toen hij het domein van de Groene Man binnenkwam. Hij heeft ze gedoofd, dacht hij, de Groene Man, en deze plek.

Egwene en Nynaeve voelden het ook, de stille vrede, de kalme schoonheid. Dat kon hij aan ze zien. Op hun gezicht lag een kleine, stille glimlach en ze streelden bloemen met hun vingers. Zo nu en dan bleven ze staan om te ruiken en diep adem te halen.

Toen de Groene Man dat zag, zei hij: ‘Bloemen zijn versiering. Dat geldt voor planten en voor mensen. Zolang je er maar niet te veel plukt, zal geen enkele plant het erg vinden.’ Zelf plukte hij ze ook, een bloem hier, een bloem daar, nooit meer dan twee van dezelfde plant. Weldra droegen Egwene en Nynaeve in hun haar kransen van roze roosjes, geelklokjes en witte morgensterren. De vlecht van de Wijsheid leek tot haar middel een roze en witte tuin. Ook Moiraine droeg een dunne krans morgensterren op haar hoofd, zo knap gevlochten dat de bloemen nog steeds leken te groeien.

Rhand was er niet zeker van óf ze niet doorgroeiden. Tijdens het lopen, al pratend met Moiraine, hield de Groene Man zijn bostuin bij en verzorgde alles wat verzorging nodig had zonder er echt bij na te denken. Zijn hazelnootogen vielen op een kromme twijg van een klimroos die door een appelbloesemtak lelijk werd weggedrukt. Al pratend bleef hij staan en zijn hand streek over de knik. Rhand kon zijn ogen niet geloven, maar de doorns leken zich echt opzij te buigen om die groene vingers niet te prikken. Toen de statige gestalte van de Groene Man verder schreed, stak de tak weer recht en fier zijn rode bloemblaadjes tussen het wit van de appelbloesems. Hij bukte zich en omvatte met een enorme hand een klein zaadje dat tussen enkele kiezelstenen lag en toen hij zich oprichtte, had een kleine zaailing wortel geschoten in een klein spleetje met goede aarde tussen de stenen.

‘Alle dingen moeten op hun eigen plaats groeien, volgens het Patroon,’ legde hij omkijkend uit, alsof hij zich verontschuldigde, ‘en de wenteling van het Rad verdragen, maar de Schepper zal het niet erg vinden als ik hier en daar een handje help.’

Rhand leidde Rood voorzichtig om de zaailing heen en paste goed op dat de hoeven het plantje niet vertrapten. Het leek onjuist om uit luiheid iets te vernietigen wat de Groene Man had gemaakt. Egwene glimlachte hem toe, een van haar vertrouwelijke glimlachjes, en raakte zijn arm aan. Ze zag er zo mooi uit, met haar loshangende haren vol bloemen, dat hij haar glimlach beantwoordde tot ze blozend haar ogen neersloeg. Ik zal je beschermen, dacht hij. Wat er verder nog staat te gebeuren, ik zal zorgen dat je veilig bent. Ik zweer het.

De Groene Man voerde hen naar het hart van het lentewoud, naar een boog in de zijkant van een heuvel. Het was een simpele stenen boog, hoog en wit, en op de sluitsteen stond een cirkel, bestaand uit een ruwe en een gladde helft, gescheiden door een kronkelende lijn. Het oeroude symbool van de Aes Sedai. De opening eronder lag in de schaduw.

Een ogenblik lang keek iedereen slechts zwijgend toe. Toen pakte Moiraine de bloemenkrans van haar haren en hing die teder aan de tak van een zoetbessenstruik naast de boog. Het leek of haar daad hun monden weer tot leven bracht.

‘Is het daarbinnen?’ vroeg Nynaeve. ‘Waar we voor gekomen zijn?’

‘Ik zou echt heel graag de Levensboom willen zien,’ zei Mart, die zijn ogen niet afwendde van de cirkel boven hen. ‘Zolang kunnen we toch wel wachten, nietwaar?’

De Groene Man keek Rhand bevreemd aan en schudde toen zijn hoofd. ‘Avendesora is niet hier. Ik heb al tweeduizend jaar niet meer onder zijn wilde takken gerust.’

‘Wij zijn hier niet voor de Levensboom,’ zei Moiraine vastberaden. Ze wees even naar de boog. ‘Daarbinnen, daarvoor kwamen we.’

‘Ik ga niet met jullie naar binnen,’ zei de Groene Man. De vlinders om hem heen fladderden wild, alsof ze de een of andere opwinding deelden. ‘Ik werd aangewezen om het te bewaken, lang, lang geleden, maar het maakt me onrustig als ik te dichtbij kom. Ik voel me ontwricht; mijn einde is er op de een of andere wijze mee verbonden. Ik herinner me dat het gemaakt werd. Iets van het maken. Iets.’

Zijn hazelnootbruine ogen verloren zich in herinneringen en hij voelde aan zijn litteken. ‘Het geschiedde in de eerste dagen van het Breken van de Wereld, toen de vreugde van de triomf over de Duistere overging in verbittering door de kennis dat alles toch nog onder de zwaarte van de Schaduw vermorzeld zou kunnen worden. Honderd van hen maakten het, mannen en vrouwen samen. De grootste daden van de Aes Sedai werden altijd zo verricht, in de vereniging van saidin en saidar, zoals de Ware Bron een is. Ze stierven allen, om dit zuiver te maken, terwijl de wereld om hen heen werd verscheurd. Wetend dat ze zouden sterven, vertrouwden ze het mij toe om het tijdens die komende nood te behoeden. Daar was ik niet voor gemaakt, maar alles stortte ineen, zij stonden alleen en ik was de enige die zij hadden. Ik was er niet voor gemaakt, maar ik heb mijn gelofte gestand gedaan.’ Hij keek neer op Moiraine en knikte in zichzelf, ‘ik heb de gelofte gestand gedaan tot de nood daar was. En nu eindigt het.’

‘Je hebt de gelofte beter gestand gedaan dan de meesten van ons die jou ermee belastten,’ zei de Aes Sedai. ‘Misschien zal het niet zo erg zijn als je vreest.’

Het getekende, lommerrijke hoofd schudde traag en ontkennend. ‘Ik ken een voltooiing wanneer die komt, Aes Sedai. Ik zal een andere plek vinden om dingen te laten groeien.’ Nootbruine ogen gleden droevig over het groene bos. ‘Een andere plek, misschien. Wanneer jullie eruit komen, zal ik jullie weer ontmoeten, als er tijd is.’ Toen schreed hij weg, in een spoor van vlinders, en werd een met het woud, onzichtbaarder dan Lan in zijn mantel zou kunnen zijn.

‘Wat bedoelde hij?’ wilde Mart weten. ‘Als er tijd is?’

‘Kom,’ zei Moiraine. En ze stapte onder de boog door. Lan volgde haar op de voet.

Rhand wist niet wat hij moest verwachten toen hij meeliep. De haartjes op zijn armen bewogen griezelig en in zijn nek stonden ze rechtovereind. Maar het was alleen maar een gang, met gladde wanden en een rond gewelf, die geleidelijk omlaag slingerde. Het was er hoog genoeg, zelfs voor Loial, en ook de Groene Man zou er met gemak kunnen lopen. De glanzende vloer, voor het oog zo glad als ingevette leisteen, bood op de een of andere manier toch steun voor de voeten. Naadloze witte muren glansden met ontelbare vlekjes in ongekende kleuren en gaven een zacht licht, zelfs toen de zonverlichte toegangsboog achter een bocht verdween. Hij wist zeker dat het licht niet iets natuurlijks was, maar hij voelde ook dat het vriendelijk was. Waarom heb ik dan nog kippenvel? Ze liepen steeds verder omlaag. ‘Daar,’ wees Moiraine ten slotte. ‘Voor ons.’

Daar ging de gang over in een enorme overkoepelde ruimte. De ruwe levende rots van de zoldering was bezaaid met klompen gloeiende kristallen. Daaronder nam... een waterpoel de hele grot in beslag, afgezien van een oeverpad van zo’n vijf pas breed. De poel had de ovale vorm van een oog met een lage vlakke rand van kristallen die gedempter maar ook feller gloeiden dan die erboven. Het oppervlak van het water was zo glad als glas en zo helder als de Wijnvloed. Rhand voelde alsof zijn ogen er eindeloos diep in konden doordringen, maar hij kon de bodem niet zien.

‘Het Oog van de Wereld,’ zei Moiraine zachtjes naast hem.

Terwijl hij verbaasd rondkeek, besefte hij dat de vele jaren sinds het scheppen – zo’n drieduizend jaar – hun uitwerking hadden gehad. Niet alle kristallen in de koepel gloeiden even helder. Sommige waren sterker, sommige zwakker; sommige flikkerden en andere waren slechts veelvlakkige brokken die gloeiden van ingekapseld licht. Als ze allemaal licht hadden gegeven, zou de koepel even helder zijn geweest als een zomerdag, maar nu leek het meer een late namiddag.

Op het pad lag een laag stof met steenbrokken en zelfs kristallen. Lange jaren van wachten, terwijl het Rad wentelde en maalde.

‘Maar wat is het?’ vroeg Mart niet op zijn gemak. ‘Zulk water heb ik nog nooit gezien.’ Hij schopte een brok donkere steen ter grootte van zijn vuist over de rand. ‘Het...’

De steen raakte het glasachtige oppervlak en gleed de poel in. Er klonk geen plons, er ontstond zelfs geen enkel rimpeltje. Terwijl de steen zonk, begon hij op te zwellen, werd groter, groter en dunner, een wel zo groot als een hoofd, waar Rhand vrijwel doorheen kon kijken, een vage vlek die even breed was als zijn arm lang. Toen was het verdwenen. Hij dacht dat zijn huid los zou rillen.

‘Wat is het?’ wilde hij weten, geschokt door de hese rauwheid van zijn eigen stem.

‘Men zou dit het wezen van saidin kunnen noemen.’ De woorden van de Aes Sedai weerkaatsten in de koepel. ‘Het wezen van de mannelijke helft van de Ware Bron, het ware wezen van de Kracht geleid door mannen vóór de Tijd van Waanzin. De Kracht om de zegels op de gevangenis van de Duistere te plaatsen of om die geheel te breken.’

‘Het Licht schijne op ons en bescherme ons,’ fluisterde Nynaeve. Egwene klampte zich aan haar vast, alsof ze zich achter de Wijsheid wilde verbergen. Zelfs Lan bewoog zich onrustig, hoewel er geen verrassing in zijn ogen lag te lezen.

Harde rots botste tegen Rhands schouders en hij besefte dat hij tot aan de wand was teruggeweken, zo ver mogelijk van het Oog van de Wereld vandaan. Hij zou zich er dwars doorheen hebben geduwd, als hij dat had kunnen klaarspelen. Ook Mart had zich zo plat mogelijk tegen de muur aangedrukt. Perijn staarde met half getrokken bijl naar de poel. Zijn ogen glansden, geel en fel.

‘Ik heb het me altijd afgevraagd,’ zei Loial onrustig. ‘Als ik erover las, heb ik me altijd afgevraagd wat het was. Waarom? Waarom hebben ze het gedaan? En hoe?’

‘Geen levend wezen weet het.’ Moiraine keek niet meer naar de poel. Ze keek peinzend naar Rhand en zijn twee vrienden, bestudeerde hen. ‘Noch het hoe, noch het waarom. We weten alleen dat het op een dag nodig zal zijn en dat de wereld nooit eerder zo’n grote en wanhopige nood zal kennen. Misschien de allerhoogste nood ooit. Velen in Tar Valon hebben gepoogd een manier te vinden om deze Kracht te gebruiken, maar hij is voor elke vrouw even onaanraakbaar als de maan voor een kat. Alleen een man kan hem geleiden, maar de laatste mannelijke Aes Sedai is al bijna drieduizend jaar dood. De nood die zij echter voorzagen, was wanhopig groot. Zij werkten door de duistere smet op saidin heen om het Oog te maken en om het puur te maken, en allen wisten dat zij hierdoor de dood zouden vinden. Mannelijke en vrouwelijke Aes Sedai werkten als één. De Groene Man sprak de waarheid. De grootste wonderen van de Eeuw der Legenden kwamen op die wijze, in de vereniging van saidin en saidar, tot stand. Alle vrouwen in Tar Valon, alle Aes Sedai aan alle hoven en in alle steden waar ook ter wereld, zelfs Aes Sedai in de landen achter de Woestenij, waaronder zij die mogelijk nog voorbij de Arythische Oceaan in leven zijn, kunnen nog geen lepel met de Kracht vullen omdat ze geen mannen hebben om eendrachtig mee samen te werken.’

Rhands keel voelde rauw, alsof hij had geschreeuwd. ‘Waarom hebt u ons hierheen gebracht?’

‘Omdat jullie ta’veren zijn.’ Er viel niets van het gezicht van de Aes Sedai af te lezen. Haar ogen glinsterden en leken hem uit te dagen. ‘Omdat de macht van de Duistere hier zal toeslaan en omdat hij bevochten en tegengehouden moet worden, of de Schaduw zal de wereld bedekken. Er bestaat geen grotere nood dan deze. Laten we weer het zonlicht in gaan, nu er nog tijd is.’ Zonder om te kijken of ze zouden volgen, liep ze de gang in, samen met Lan, die mogelijk wat sneller liep dan hij gewoon was. Egwene en Nynaeve haastten zich achter hen aan.

Rhand schoof langs de muur – hij kon zich er niet toe brengen een stap dichter naar de poel te doen – en schuifelde dicht tegen Mart en Perijn aan de gang in. Hij zou hebben gehold als hij daardoor niet Egwene, Nynaeve, Moiraine en Lan onder de voet zou hebben gelopen. Hij kon het beven niet stoppen, zelfs niet toen hij weer buiten stond.

‘Hier hou ik niet van, Moiraine,’ zei Nynaeve boos toen de zon weer op hen scheen. ‘Ik neem aan dat het gevaar zo groot is als je zegt, anders zou ik niet hier zijn, maar dit is...’

‘Eindelijk heb ik je gevonden.’

Rhand veerde op alsof een strop zich om zijn nek had gesnoerd. De woorden, de stem... heel even dacht hij dat het Ba’alzamon was. Maar de twee mannen die onder de bomen vandaan kwamen, hun gezichten verborgen in hun kappen, droegen geen mantels in de kleur van gedroogd bloed. Eén mantel was donkergrijs, de andere bijna donkergroen, en ze leken zelfs in de open lucht beschimmeld. Het waren geen Schimmen, want de bries bewoog hun mantels.

‘Wie zijn jullie?’ Lans houding was behoedzaam, zijn hand lag op zijn zwaard. ‘Hoe zijn jullie hier gekomen? Als jullie de Groene Man zoeken...’

‘Hij heeft ons geleid.’ De hand die Mart aanwees, was oud en verschrompeld en amper menselijk; hij miste nagels en toonde misvormde knokkels die leken op touwknopen. Mart deed met wijd open ogen een stap naar achteren. ‘Een oud ding, een oude vriend, een oude vijand. Maar hij is niet degene die wij zoeken,’ besloot de man met de groene mantel. De ander stond erbij alsof hij nooit zou spreken.

Moiraine richtte zich in haar volle lengte op. Ze reikte amper tot de schouders van de mannen, maar ze leek opeens zo hoog als de heuvels. Met een stem als een galmende klok wilde ze weten: ‘Wie zijn jullie?’

Handen schoven mantelkappen terug en Rhand stikte bijna. De oude man was ouder dan oud. De huid van zijn gezicht was als verkreukeld perkament dat strak over een schedel was geschoven en toen zelfs nog strakker was aangetrokken. Pluizige plukjes haar staken op de vreemdste plaatsen uit zijn grove hoofdhuid. Zijn oren waren gerimpeld als lappen eeuwenoud leer en zijn diep verzonken ogen leken vanuit diepe schachten naar hun groepje te loeren. Toch was de ander nog erger: een strak zwartleren masker bedekte zijn hoofd en gezicht, maar de voorkant had de vorm van een volmaakt gezicht, het gezicht van een jongeman met een uitzinnige lach. Een waanzinnige met een voor eeuwig verstarde lach. Wat verbergt hij als de ander toont wat hij toont’ Toen bevroren zelfs de gedachten in zijn hoofd, vervielen tot stof en werden weggeblazen.

‘Men noemt mij Aginor,’ zei de oude. ‘En hij is Balthamel. Hij spreekt niet meer met zijn tong. Het Rad maalt uitputtend fijn in drieduizend jaren van gevangenschap.’ Zijn diepliggende ogen gleden naar de boog. Balthamel stond voorovergebogen, terwijl zijn gemaskerde ogen op de witstenen opening waren gericht alsof hij er meteen door wilde stappen. ‘Zo lang zonder,’ zei Aginor zachtjes. ‘Zo lang.’

‘Het Licht bescherme...’ begon Loial met bevende stem. Hij zweeg abrupt toen Aginor hem aankeek.

‘De Verzakers,’ zei Mart hees, ‘zijn gekerkerd in Shayol Ghul...’

‘Waren gekerkerd.’ Aginor glimlachte en zijn vergeelde tanden leken wel slagtanden. ‘Sommigen van ons zijn niet langer gekerkerd. De zegels verzwakken, Aes Sedai. Net als Ishamael betreden wij wederom de wereld en spoedig zal de rest van ons volgen. Ik was te dicht bij deze wereld in mijn gevangenschap, ik en Balthamel, te nabij voor het malen van het Rad, maar weldra zal de Grote Heer van het Duister vrij zijn. Hij zal ons nieuw vlees schenken en de wereld zal wederom de onze zijn. Deze keer zullen jullie geen Lews Therin Verwantslachter hebben. Geen Heer van de Morgen om je te redden. Wij kennen nu de ene die we zoeken en hebben geen behoefte meer aan de anderen.’

Lans zwaard schoot zo snel uit zijn schede dat Rhand het niet eens kon volgen. Toch aarzelde de zwaardhand nog, zijn ogen flitsten naar Moiraine, naar Nynaeve. De twee vrouwen stonden ver van elkaar; als hij zich tussen een van hen en de Verzakers zou opstellen, zou hij verder van de ander afstaan. Slechts een ogenblik aarzelde hij, maar toen de voeten van de zwaardhand bewogen, hief Aginor zijn hand. Het was een verachtelijk gebaar, een knip van zijn bottige vingers alsof hij een vlieg verjoeg. De zwaardhand vloog ruggelings door de lucht, alsof hij door een geweldige vuist was geraakt.

Met een doffe klap sloeg Lan tegen de stenen boog en bleef even hangen voor hij in een slap hoopje neertuimelde, zijn zwaard vlak naast zijn uitgestrekte hand.

‘Nee!’ gilde Nynaeve.

‘Wees stil!’ beval Moiraine, maar voor iemand anders kon bewegen, had de Wijsheid haar mes uit de riem getrokken en rende op de Verzakers af.

‘Het Licht verblinde jullie,’ riep ze terwijl ze naar Aginors borst uithaalde.

De andere Verzaker bewoog als een adder. Nog terwijl ze toestak, schoot Balthamels leren hand naar voren om haar kin vast te grijpen. Zijn vingers verzonken in haar ene wang en zijn duim groef zich in de andere. Zijn greep verdreef het bloed en duwde de huid in bleke wallen omhoog. Nynaeve schokte van hoofd tot voeten als een striemende zweep. Toen Balthamel haar optilde in zijn greep, viel het mes nutteloos uit haar slap bengelende vingers. Hij bracht haar omhoog tot waar het leren masker in haar nog steeds trillende gezicht staarde. Haar tenen verkrampten vlak boven de grond en bloemen regenden uit haar haren.

‘Ik ben de genoegens van het vlees bijna vergeten.’ Aginors tong gleed over verschrompelde lippen, raspte als ruw leer over steen. ‘Maar Balthamel herinnert zich nog veel.’ De lach op het masker leek nog uitzinniger en het gegil van Nynaeve brandde in Rhands oren als wanhoop die uit haar levend hart werd gerukt.

Opeens bewoog Egwene en Rhand zag dat ze Nynaeve wilde helpen.

‘Egwene! Nee!’ schreeuwde hij, maar ze bleef niet staan. Toen Nynaeve schreeuwde, was zijn hand naar zijn zwaard gegleden, maar dat liet hij los om zich op Egwene te werpen. Hij sloeg tegen haar aan voor ze haar derde stap had kunnen doen, waardoor ze allebei op de grond vielen. Met een harde zucht belandde hij boven op Egwene, die ogenblikkelijk wild rond schopte om zich te bevrijden.

Ook anderen bewogen zich nu, besefte hij. Perijns bijl cirkelde in zijn handen en zijn ogen gloeiden goud en woest. ‘Wijsheid,’ huilde Mart, de dolk van Shadar Logoth in zijn vuist.

‘Nee!’ riep Rhand. ‘Je kunt de Verzakers niet bevechten!’ Maar ze renden hem voorbij alsof ze hem niet hadden gehoord, hun ogen gericht op Nynaeve en de twee Verzakers.

Aginor wierp een blik op hen, zorgeloos... en glimlachte.

Rhand voelde de lucht boven hem trillen alsof er een reuzenzweep klapte. Mart en Perijn, nog niet eens halverwege, bleven staan alsof ze tegen een muur waren opgelopen, kaatsten terug en belandden languit op de grond.

‘Goed,’ zei Aginor. ‘Een gepaste plek voor jullie. Als je leert ons heel nederig te vereren, zou ik jullie in leven kunnen laten.’

Haastig krabbelde Rhand overeind. Misschien kon hij de Verzakers niet bevechten — geen enkel gewoon mens kon dat — maar hij wilde ze geen tel laten geloven dat hij zich voor hen in het stof wierp. Hij probeerde Egwene op te helpen, maar ze sloeg zijn handen weg en deed het alleen, waarbij ze kwaad haar kleed afborstelde. Mart en Perijn duwden zich eveneens onvast overeind.

‘Jullie zullen het leren,’ zei Aginor, ‘als je wilt leven. Nu ik gevonden heb wat ik nodig heb,’ zijn ogen schoten naar de stenen toegangsboog, ‘kan ik me de tijd veroorloven jullie iets bij te brengen.’

‘Dit mag niet zijn!’ De Groene Man schreed onder de bomen vandaan met een stem als bliksem die een oeroude eik treft. ‘Jullie horen hier niet!’

Aginor gunde hem een korte verachtelijke blik. ‘Ga heen! Jouw tijd is geëindigd; allen van je ras, ook jij, behoren aan de schoot der aarde. Leef het leven dat je nog rest en wees blij dat je onze aandacht niet waard bent.’

‘Dit is mijn plaats,’ zei de Groene Man, ‘en hier zul je geen enkel levend wezen kwaad doen.’

Balthamel gooide Nynaeve als een vod opzij en ze viel neer als een verfrommelde lap met starende ogen, slap, alsof al haar botten waren gesmolten. Een leren hand rees op en de Groene Man brulde toen rook opsteeg van de ranken waaruit hij bestond. De wind tussen de bomen nam zijn pijn over.

Aginor keerde zich weer tot Rhand en de anderen, alsof de Groene Man had afgedaan, maar na een lange, stevige pas omvatten de armen van bladeren Balthamel, tilden hem hoog op en drukten hem plat tegen een borstkas van dikke klimplanten. Het zwarte masker lachte in de hazelnootbruine ogen, die donker waren van woede. Als slangen wrongen Balthamels armen zich los en zijn leren handen grepen het hoofd van de Groene Man alsof hij dat los wilde wringen. Vlammen schoten omhoog waar die handen iets raakten, ranken verschrompelden en bladeren dwarrelden neer. De Groene Man brulde toen een dikke donkere rook tussen de ranken van zijn lijf opwalmde. Het gebrul ging door en door, alsof hijzelf opsteeg uit zijn mond, tegelijk met de rook die tussen zijn lippen wegwolkte.

Opeens schokte Balthamel in de greep van de Groene Man. De handen van de Verzaker probeerden hem weg te duwen in plaats van hem te omklemmen. Een leren hand schoot ver opzij... en een kleine klimplant barstte door het zwarte leer. Zwammen kringelden om zijn arm, zoals ze rond de bomen in de diepe schaduwen van het woud groeien. Ze ontsproten uit het niets, kwamen tot volle groei en breidden zich uit om alles te bedekken. Balthamel sloeg wild om zich heen en een scheut stinkkruid reet zijn leren hoofd open, mossen groeven hun wortels naar binnen en maakten kleine barstjes in het leer van zijn gezicht, netels braken de ogen van zijn masker, doodskleedzwammen kerfden zijn mond open.

De Groene Man wierp de Verzaker neer. Balthamel kronkelde en schokte toen alles wat op duistere plaatsen groeit, alles met sporen, alles wat houdt van broeierig duister, opzwol en groeide, kleding en leer en vlees verscheurde tot rafels. Was dat vlees dat ze zagen in dat korte ogenblik van groene razernij? Ten slotte bleef er slechts een hoop over die niet verschilde van de hopen in de beschaduwde diepten van het groene woud. Deze hoop bewoog evenmin als die andere.

Krakend als een tak die onder een al te zwaar gewicht knapt, stortte de Groene Man neer. Zijn halve hoofd was zwart verkoold. Slierten rook stegen als grijze klimplanten uit hem op. Verbrande bladeren vielen van zijn arm toen hij pijnlijk zijn beroete hand uitstrekte om teder een eikel te omvatten.

De aarde rommelde toen een eikenloof tussen zijn vingers opschoot. Het hoofd van de Groene Man viel neer, maar de scheut rekte en reikte naar de zon. Wortels schoten uit en verdikten zich, groeven zich in en stegen weer op, verdikten nog meer toen ze omlaag zonken. De stam groeide en reikte hemelwaarts, de schors werd grijs en gegroefd en oeroud. Takken spreidden en strekten zich, dik als armen, dik als lijven; ze klommen en liefkoosden de hemel, vol groene bladeren, vol eikels. Het sterke weefsel van wortels keerde in zijn groei de grond als een ploeg; de reeds geweldige stam huiverde, groeide verder, rondde zich als een levende toren. Stilte daalde neer. En een vijfhonderd jaar oude eik bedekte de plek waar de Groene Man had gelegen, markeerde het graf van een legende. Nynaeve lag boven op de knoestige wortels, die zich aan haar lichaam hadden aangepast en haar een bed hadden verschaft om op te rusten. De wind zuchtte door de takken van de eik en leek een vaarwel te fluisteren.

Zelfs Aginor leek verbijsterd. Toen keek hij op en zijn diepliggende ogen brandden van haat. ‘Genoeg! Dit heeft lang genoeg geduurd, ik maak er een eind aan!’

‘Ja, Verzaker,’ zei Moiraine, haar stem zo koud als ijs van een strenge winter. ‘De tijd is voorbij!’

De Aes Sedai hief haar hand en de grond verdween onder Aginors voeten. Vlammen brulden uit de afgrond op en zwiepten kolkend en woedend rond. Van alle kanten huilde de wind naderbij, die een kolkende stroom van bladeren in het vuur zoog, dat scheen te verharden tot een roodgevlamde, gelige gelei van pure hitte. Te midden van dit alles stond Aginor, zijn voeten rustten alleen op lucht. De Verzaker keek verbaasd, maar glimlachte toen en deed een stap naar voren. Het was een langzame stap, alsof het vuur hem op die plek trachtte vast te houden, maar hij zette de stap, toen nog een.

‘Vlucht!’ beval Moiraine. Haar gezicht was wit van inspanning. ‘Vlucht allemaal!’ Aginor stapte door de lucht naar de rand van het vuur.

Rhand was zich ervan bewust dat de anderen bewogen. Mart en Perijn sprongen ergens rechts van hem weg. Loials lange benen droegen hem naar de bomen, maar Rhand lette eigenlijk alleen op Egwene. Ze stond stokstijf, met een bleek gezicht en gesloten ogen. Het was geen angst die haar vasthield, besefte hij. Ze probeerde met haar nietige, ongeoefende geleiding de Ene Kracht op de Verzaker te richten.

Ruw greep hij haar arm beet en draaide haar om, zodat ze hem aan kon kijken. ‘Vlucht!’ schreeuwde hij haar toe. Haar ogen gingen open en staarden hem kwaad aan, omdat hij tussenbeide kwam. Ze brandden van haat voor Aginor en vrees voor de Verzaker. ‘Vlucht,’ zei hij en gaf haar zo’n harde duw dat ze naar de bomen toe struikelde.

‘Vlucht!’ Na een tweede duw rende ze weg.

Aginor richtte zijn verschrompelde gezicht echter naar hem en naar de weghollende Egwene achter hem. De Verzaker liep door de vlammen alsof de inspanning van de Aes Sedai hem totaal niet deerde. Naar Egwene.

‘Haar niet!’ schreeuwde Rhand. ‘Het Licht verbrande je, haar niet!’ Hij raapte een steen op en gooide hem met de bedoeling Aginors aandacht te trekken. Halverwege het gezicht van de Verzaker veranderde de steen in een handvol stof.

Hij aarzelde slechts even, lang genoeg om Egwene tussen de bomen te zien verdwijnen. Nog steeds omringden de vlammen Aginor. Stukken van zijn mantel smeulden, maar hij liep door alsof hij alle tijd van de wereld had en hij naderde de rand van het vuur. Rhand draaide zich om en rende weg. Achter zich hoorde hij hoe Moiraine begon te krijsen.

51

Tegen de Schaduw

Rhand rende de helling op. Angst schonk zijn benen voldoende kracht om met grote sprongen de afstand af te leggen. Hij drong door bloeiende bosjes en verwarde rozenstruiken heen, verspreidde bloemblaadjes en maalde er niet om dat doorns zijn kleren of zelfs zijn huid openscheurden. Moiraine gilde niet meer. Het leek net alsof het krijsen eeuwig had geduurd, elke kreet nog folterender dan de vorige, maar hij wist dat het alles bij elkaar niet meer dan enkele ogenblikken had geduurd. Enkele ogenblikken voordat Aginor achter hem aan zou komen. Hij wist dat Aginor hém zou volgen. Op het laatste moment had hij die zekerheid in de holle ogen van de Verzaker gezien, voordat doodsangst zijn voeten aanspoorde weg te rennen.

Het land werd steeds steiler, maar hij klauterde verder, trok zichzelf op door zich aan de struiken vast te grijpen. Stenen, zand en bladeren gleden onder zijn voeten langs de helling omlaag, tot hij ten slotte op handen en knieën verder moest kruipen omdat de helling te steil was. Voor hem, boven hem, werd het wat vlakker. Hijgend krabbelde hij de laatste paar passen omhoog, stond op en bleef staan, terwijl hij woest wilde schreeuwen.

Tien pas verder viel de heuvelhelling scherp omlaag. Hij wist wat hij zou zien voor hij er was, maar toch deed hij die passen, elke volgende stap moeizamer dan de vorige, in de hoop dat er een of ander pad zou zijn, een geitenspoor, wat dan ook. Bij de rand keek hij neer op een loodrechte helling van zo’n honderd voet, een rotsmuur die even glad was als geschaafd hout.

Er moet toch een pad zijn. Ik ga terug en zoek een omweg. Teruggaan en...

Toen hij zich omdraaide, zag hij Aginor, die net de heuvelrand bereikte. De Verzaker beklom de heuvel zonder problemen, liep de steile helling op alsof het vlakke grond was. In dat strakke perkamenten gezicht vlamden diepverzonken ogen. Op de een of andere manier leek hij minder vergaan dan eerst, vleziger, alsof Aginor zich aan iets tegoed had gedaan. De ogen waren strak op hem gericht, maar toen Aginor sprak, leek het of hij in zichzelf praatte.

‘Ba’alzamon geeft beloningen waar geen sterveling van kan dromen, aan degene die jou naar Shayol Ghul zal voeren. Maar mijn dromen hebben altijd verder gereikt dan die van andere mensen en sterfelijkheid heb ik eeuwen en eeuwen geleden al achter me gelaten. Maakt het verschil of je de Grote Heer van het Duister levend of dood dient? Voor de groei van de Schaduw, niets. Waarom zou ik de macht met je delen? Waarom zou ik voor jou mijn knie moeten buigen? Ik, die tegenover Lews Therin Telamon heb gestaan in de Zaal der Dienaren. Ik, die mijn macht heb aangewend tegen de Heer van de Morgen en hem slag na slag evenaarde. Ik vind van niet.’

Rhands mond werd zo droog als stof; zijn tong voelde even verschrompeld als Aginor. De rand van de afgrond knarste onder zijn hielen, stenen vielen omlaag. Hij durfde niet om te kijken, maar hij hoorde de stenen tegen de steile muur kaatsen en terugkaatsen, net zoals zijn lichaam zou doen als hij zich nog een duim verder bewoog. Hij besefte dat hij voor de Verzaker was teruggeweken. Zijn huid rilde zo hevig dat hij die zou zien bewegen als hij zijn ogen van de Verzaker durfde af te wenden. Er moet een manier zijn om aan hem te ontsnappen, om van hem weg te komen! Die moet er zijn! Een of andere manier!

Opeens voelde hij iets, zag iets, hoewel hij wist dat zijn ogen het niet zagen. Een gloeiend touw liep weg van Aginor, achter hem, wit als zonlicht achter de witste wolk, dikker dan een smidsarm, lichter dan lucht. Het verbond de Verzaker met iets ver voorbij alle kennis, iets wat Rhand bijna kon raken. Het touw klopte en met iedere klop werd Aginor sterker, werd hij meer echt vlees, een man zo groot en sterk als hijzelf, een man taaier dan de zwaardhand en dodelijker dan de Verwording. Vergeleken met dat glanzende koord leek de Verzaker vrijwel niets. Het koord was alles. Het zoemde. Het zong. Het riep Rhands diepste ik. Een lichte vingerdikke streng steeg ervan op, zweefde en raakte hem, waarna hij naar adem snakte. Licht vulde hem en hitte die had moeten branden, verwarmde slechts en leek de kilte van het graf uit zijn botten te verjagen. De streng werd dikker. Ik moet zien weg te komen.

‘Nee!’ schreeuwde Aginor. ‘Jij zult het niet krijgen! Het is van mij!’

Rhand bewoog niet, de Verzaker evenmin, maar toch vochten ze even fel alsof ze op de grond lagen te worstelen. Zweet parelde op Aginors gezicht, dat niet meer gerimpeld, niet langer oud was, maar het gezicht was van een sterke man in de bloei van zijn leven. Rhand klopte met de hartslag van het koord, als de hartslag van de wereld.

Het vervulde zijn wezen. Licht vulde zijn geest, tot er slechts een klein hoekje voor hemzelf overbleef. Hij wikkelde die plek in de leegte en verschool zich in die leegte. Weg!

‘Van mij!’ riep Aginor. ‘Van mij!’

De warmte in Rhand nam toe; de warmte van de zon, de straling van de zon barstte los, de gruwelijke straling van licht, van het Licht.

Weg!

‘Van mij!’ Vlammen spoten uit Aginors mond, braken als speren van vuur uit zijn ogen en hij krijste.

Weg!

Rhand stond niet meer op de heuveltop. Hij sidderde van het Licht dat hem vervulde. Zijn geest wilde niet werken; licht en hitte verblindden hem. Het Licht. Midden in de leegte verblindde het Licht zijn geest, sloeg hem met ontzag, met stomheid.

Hij stond in een brede bergpas, omringd door kartelige zwarte bergspitsen als de tanden van de Duistere. Het was echt: hij was daar. Hij voelde de rots onder zijn laarzen, de ijzige wind op zijn gezicht. Hij stond midden in een veldslag, of eigenlijk de afloop van een slag. Geharnaste mannen op gepantserde paarden droegen bestoft glanzend staal; ze kerfden en staken naar grauwende Trolloks die piekbijlen en zeisachtige zwaarden hanteerden. Sommige mannen vochten te voet, hun paarden waren gedood, terwijl geharnaste paarden met lege zadels tussen de vechtenden door galoppeerden. Tussen dit alles bewogen Schimmen, hun nachtzwarte mantels doodstil, hoe hard hun rossen ook galoppeerden. Waar hun lichtdodende zwaarden zwaaiden, stierven mannen. Donderende geluiden troffen Rhand.

Het gekletter van staal op staal, het hijgen en kreunen van mannen en Trolloks die elkaar bevochten, het schreeuwen van mannen en Trolloks die stierven. Boven de chaos zwaaiden banieren in de van stof vergrijsde lucht. De Zwarte Havik van Fal Dara, het Witte Hart van Shienar, andere vaandels. En Trollokbanieren. Alleen in die kleine ruimte om hem heen zag hij al de gehoornde schedel van de Dha’vol, de bloedrode drietand van de Ko’bal en de ijzeren vuist van de Dhai’mon.

Toch waren het slechts de laatste schermutselingen, een onderbreking waarin zowel mensen als Trolloks zich terugtrokken om zich te hergroeperen. Niemand leek Rhand te zien toen ze de laatste slagen uitwisselden en zich galopperend of half rennend naar de toegangen van de pas terugtrokken.

Rhand merkte dat hij keek naar het begin van de bergpas, waar de mensen zich opnieuw opstelden onder de wapperende vanen aan glimmende lanspunten. Gewonde mannen zaten ineengekrompen in hun zadel.

Ruiterloze paarden steigerden en galoppeerden rond. Het was duidelijk dat ze een volgend treffen niet zouden overleven; ze maakten zich klaar voor een laatste aanval. Sommigen zagen hem nu; mannen gingen in hun stijgbeugels staan om hem aan te wijzen. Hun geroep drong als ijl gefluit tot hem door.

Wankelend keerde hij zich om. De strijdmacht van de Duistere vulde het andere eind van de bergpas. Hun opgeheven zwarte pieken en speerpunten groeiden tegen de berghellingen op, die nog zwarter waren door de enorme massa Trolloks die het leger van Shienar in aantal verre overtrof. Honderden Schimmen reden voor het front van de horde heen en weer, de wrede snuiten van Trolloks wendden zich bevreesd af als ze langsreden, enorme lijven persten zich achteruit om ruimte te scheppen. Aan de hemel cirkelden Draghkar met leren vleugels, ze krijsten uitdagend in de wind. De Myrddraal zagen hem nu ook, wezen op hem en Draghkar wentelden rond en doken neer.

Twee. Drie. Zes, die zich met schril gekrijs op hem neerstortten.

Hij staarde naar ze. Hitte vulde hem, de brandende hitte van de aangeraakte zon. Hij kon de Draghkar duidelijk zien, met hun zielloze ogen in bleke mensengezichten aan gevleugelde lijven waar niets menselijks aan viel te herkennen. Verschrikkelijke hitte. Krakende hitte.

Uit de heldere hemel sloeg de bliksem neer, iedere flits knalde scherp en schroeide zijn ogen, iedere flits trof een gevleugelde zwarte vorm. Jachtkreten werden doodskreten en verkoolde klompen vielen neer en lieten de hemel leeg achter.

De hitte. De verschrikkelijke hitte van het Licht.

Hij viel op zijn knieën; hij meende dat hij de tranen op zijn wangen hoorde sissen. ‘Nee!’ Hij greep pollen droog gras vast om enige greep op de werkelijkheid re behouden, maar het gras ging op in vlammen.

‘Alsjeblieft, neeeeeee!’

De wind wakkerde aan met zijn stem, huilde mee met zijn stem, brulde de pas door met zijn stem, zwiepte de vlammen op tot een muur van vuur die van hem wegflitste, in de richting van het Trollokleger, sneller dan een paard kon rennen. Vuur beet zich in de Trolloks vast en de bergen beefden van hun gehuil, een huilen dat vrijwel even luid was als de wind en zijn stem.

‘Het moet ophouden!’

Hij sloeg met zijn vuist op de grond en de aarde dreunde als een gong. Hij bezeerde zijn handen aan de rotsige bodem en de aarde beefde. Trillingen rolden door de grond van hem weg in steeds grotere golven, golven van aarde en rots die boven Trolloks en Schimmen oprezen en over hen heen braken, terwijl de bergen verbrijzelden onder hun hoeven. Een kokende massa vlees en grond vlamde door het Trollokleger. Wat nog overeind stond, was nog steeds een machtig leger, maar nu nog maar tweemaal zo groot als het menselijke leger, en het tolde rond in vrees en verwarring.

De wind en het gekrijs stierven weg. De aarde verstilde. Stof en rook kringelden door de pas en omringden hem.

‘Het Licht verblinde je, Ba’alzamon! Dit moet ophouden!’

HET IS NIET HIER.

De gedachte was niet van Rhand en deed zijn schedel trillen.

IK NEEM ER NIET AAN DEEL. SLECHTS DE UITVERKORENE KAN DOEN WAT GEDAAN MOET WORDEN, ZO HIJ WIL.

‘Waar?’ Hij wilde het niet zeggen, maar kon het niet laten. ‘Waar?’

De nevel die hem omringde, trok op en er ontstond een tien stap hoge koepel van heldere, zuivere lucht, ommuurd door dwarrelende rook en stof. Traptreden rezen voor hem op en strekten zich uit in de schemering die de zon verduisterde.

NIET HIER.

Door de mist, als van het uiterste eind der wereld, kwam de kreet: ‘Het Licht verlangt het!’ De grond donderde onder de roffelende hoeven toen het mensenleger zijn laatste aanval inzette.

Binnen de leegte kende zijn geest een ogenblik van paniek. De aanvallende ruiters konden hem in het stof niet zien; hun aanval zou recht over hem heen daveren. Het grootste deel van hem negeerde de bevende grond als iets onbenulligs. Doffe boosheid dreef zijn voeten voort, hij beklom de eerste trede. Het moet ophouden!

Duisternis omringde hem, de totale zwartheid van het totale niets. De treden waren er nog, hangend in het zwart, onder zijn voeten en voor hem. Toen hij omkeek, waren de onderste treden weg, vervaagd in het niets rond hem. Maar het koord was er nog; het strekte zich achter hem uit en verdween kronkelend in de verte. Het was niet zo dik als eerst, maar klopte nog steeds. Het liet kracht en leven in hem vloeien en het vulde hem met het Licht. Hij klom.

Het leek of hij eeuwig klom. Eeuwig en toch slechts kort. Er was geen tijd in het niets. Er bestond geen tijd meer. Hij klom, totdat er opeens een deur voor hem verscheen, met een ruw, splinterig en oud oppervlak, een deur die hij zich goed herinnerde. Hij raakte hem aan en het hout barstte in stukken. Terwijl ze nog vielen, stapte hij erdoorheen, versplinterde stukken vielen van zijn schouders.

Het vertrek was zoals hij het zich herinnerde: de vreemde gelaagde hemel achter het balkon, de gesmolten muren, de glanzende tafel en de verschrikkelijke haard met de brullende, hitteloze vlammen. Sommige gemartelde gezichten in de haardstenen verwrongen zich stil gillend, raakten zijn herinneringen alsof hij ze kende, maar hij hield de leegte dichtbij, liet zich volstromen met leegte. Hij was alleen. Toen hij naar de spiegel aan de muur keek, zag hij zijn gezicht even scherp alsof hij het was. Er is kalmte in de leegte.

‘Ja,’ zei Ba’alzamon voor de haard. ‘Ik dacht al dat de hebzucht van Aginor hem zou overweldigen. Maar het maakt uiteindelijk geen verschil. Een lange zoektocht, maar nu geëindigd. Jij bent hier en ik ken je.

Midden in het Licht zweefde de leegte en midden in de leegte dreef Rhand. Hij reikte naar zijn geboortegrond en voelde harde rots, onverzettelijk en droog, steen zonder mededogen, waar alleen de sterken konden overleven, alleen zij die even hard waren als de bergen.

‘Ik ben het vluchten moe.’ Hij kon niet geloven dat zijn stem zo kalm klonk. ‘Ik heb er genoeg van dat je mijn vrienden bedreigt, ik vlucht niet meer.’ Ba’alzamon had ook een koord, zag hij. Een zwart koord, vele malen dikker dan dat van hem, zo dik dat een mens er een dwerg naast leek, maar het koord leek een dwerg naast Ba’alzamon. Iedere schokgolf in die zwarte ader vrat licht.

‘Je denkt dat het iets uitmaakt, of je vlucht of blijft?’ De vlammen van Ba’alzamons mond lachten. De gezichten in de haard weenden om de vrolijkheid van hun meester. ‘Je bent vele malen van me weggevlucht en iedere keer heb ik je te pakken gekregen en gezorgd dat je je trots moest opvreten met je jammerlijke tranen als smaakmaker. Vele malen heb je tegen me gevochten, waarna je verslagen neerzakte en smeekte om genade. Worm, je hebt een keus, en alleen deze keus: kniel aan mijn voeten en dien mij, en ik zal je macht geven over tronen, of wees een speelpop van Tar Valon en krijs als je vermalen wordt tot het stof van de tijd.’

Rhand bewoog zich en wierp een blik door de deur, alsof hij een uitweg zocht. Laat de Duistere dat maar denken. Achter de deuropening lag nog steeds het zwart van het niets, gespleten door de glanzende draad uit zijn lichaam. En daarbuiten lag ook het dikkere koord van Ba’alzamon, zo zwart dat het tegen het duister afstak als een zwarte draad in sneeuw. De twee koorden klopten als slagaderen tegen elkaar in, het licht weerstond amper de golven van het zwart.

‘Ik kan andere mogelijkheden kiezen,’ zei Rhand. ‘Het Rad weeft het Patroon, niet jij. Uit iedere val die je voor mij hebt opgezet, ben ik ontsnapt. Ik ben ontsnapt aan je Schimmen en Trolloks, ontsnapt aan je Duistervrienden. Ik heb je hier opgespoord en je leger onder tussen vernietigd. Jij weeft het Patroon niet.’

Ba’alzamons ogen brulden als ovens. Zijn lippen bewogen niet, maar Rhand meende te horen dat hij Aginor vervloekte. Toen doofden de vuren en dat gewone menselijke gezicht glimlachte hem toe op een wijze die zelfs in de warmte van het Licht verkilde.

‘Andere legers zullen opstaan, dwaas. Er zullen legers optrekken waar je amper van kunt dromen. En jij hebt mij opgespoord? Slak onder een steen, jij hebt mij opgespoord? Ik begon het pad voor je te banen op de dag dat je werd geboren, een pad naar je graf of naar deze plek. Aiel mochten vluchten en één mocht het overleven voor de woorden die door de jaren heen zouden klinken. Jaim Kimstapper, een held,’ hij verdraaide het woord tot een hoon, ‘die ik als een zot heb beschilderd en naar de Ogier heb gezonden in de waan dat hij vrij van me was. De Zwarte Ajah, die als wormen over de wereld kronkelen om je te zoeken en te vinden. Ik trek aan de touwtjes en de Amyrlin Zetel danst en denkt dat zij de gebeurtenissen beheerst.’

De leegte beefde; haastig versterkte Rhand die weer. Hij weet het allemaal. Hij had het kunnen doen. Het kan zijn zoals hij het zegt. Het Licht verwarmde de leegte. Twijfel kreeg stem en werd gesmoord, tot alleen de kiem bleef. Hij vocht en wist niet of hij de kiem wilde begraven of laten groeien. De leegte bleef, werd kleiner dan voorheen en zweefde in kalmte.

Ba’alzamon leek er niets van te merken. ‘Het doet er weinig toe of ik je levend of dood bezit, behalve voor jou en voor de macht die je kunt bezitten. Jij zult me dienen of je ziel zal het doen. Maar ik heb liever dat je levend dan dood voor me neerknielt. Ik heb een enkele vuist Trolloks naar jouw dorp gestuurd, terwijl ik er ook duizend had kunnen sturen. Een enkele Duistervriend om je aan te vallen, waar een honderdtal jou in je slaap had kunnen verrassen. En jij, dwaas, je kent ze niet eens allemaal, noch degenen die komen, noch degenen die zijn geweest, noch degenen rondom je. Jij bent de mijne, bent altijd de mijne geweest, mijn hond aan mijn riem en ik heb je hierheen gebracht om voor je meester te knielen of om je te doden en je geest te laten knielen.’

‘Ik wijs je af. Je hebt geen macht over mij. Noch levend, noch dood kniel ik voor je neer.’

‘Kijk,’ zei Ba’aizamon. ‘Kijk.’ Onwillig keek Rhand toch.

Daar stonden Egwene en Nynaeve, bleek en angstig, met bloemen in hun haar. En nog een vrouw, iets ouder dan de Wijsheid, mooi en met donkere ogen, gekleed in een kleed van Tweewater met kleurige bloemen rond de hals geborduurd.

‘Moeder?’ hijgde hij en ze glimlachte wanhopig. De glimlach van zijn moeder. ‘Nee! Mijn moeder is dood en de andere twee zijn veilig en ver weg. Ik wijs je af!’ Egwene en Nynaeve vervaagden, werden slierten mist en losten op, maar Kari Altor stond er nog steeds, haar ogen groot van angst.

‘Zij is tenminste de mijne,’ zei Ba’alzamon, ‘en doet wat ik wil.’

Rhand schudde het hoofd, ‘ik wijs je af.’ Hij moest de woorden eruit persen. ‘Ze is dood en in het Licht veilig voor jou.’

De lippen van zijn moeder beefden. Tranen druppelden langs haar wangen: elke druppel brandde als zuur op hem in. ‘De Heer van het Graf is sterker dan hij eens was, mijn zoon,’ zei ze. ‘Hij reikt verder. De Vader van de Leugen heeft een honingtong voor onbezorgde zielen. Mijn zoon. Mijn enige, lieve zoon. Ik zou je dit willen besparen, als ik dat kon, maar hij is nu mijn meester, zijn gril is de wet van mijn bestaan. Ik kan hem alleen maar gehoorzamen en sloven voor zijn gunst. Alleen jij kunt me bevrijden. Alsjeblieft, mijn zoon. Alsjeblieft, help me. Help me. Help me. ALSJEBLIEFT!’

De kreet werd uit haar weggerukt toen gezichtloze Schimmen, bleek en zonder ogen, haar insloten. Bloedeloze handen scheurden de kleren van haar lichaam, handen die tangen gebruikten en klemmen en dingen die staken en brandden en wreed haar naakte lichaam verwondden. Aan haar gillen kwam geen einde.

In Rhands schreeuw weerklonk de hare. De leegte kookte in zijn geest. Zijn zwaard lag in zijn hand. Niet het reigerzwaard, maar een zwaard van licht, een zwaard van het Licht. Op het moment dat hij het hief, schoot een vurige, witte bliksem uit de punt, alsof de kling zich uitstrekte. Die trof de meest nabije Schim en een verblindend, witheet licht vulde het vertrek, vlamde door de Halfmannen als een kaars door papier, brandde door hen heen en verblindde zijn ogen voor het tafereel. Uit het midden van de schittering hoorde hij gefluister. ‘Dank je, mijn zoon. Het Licht. Het gezegende Licht.’

De flits stierf weg en hij was alleen in het vertrek met Ba’alzamon. De ogen van Ba’alzamon brandden als de Doemkrocht, maar hij trok zich terug voor het zwaard, alsof het echt het Licht zelf was. ‘Dwaas! Je zult jezelf vernietigen! Je kunt het niet geleiden, nog niet! Niet tot ik het je geleerd heb.’

‘Het is voorbij,’ zei Rhand en hij hieuw met zijn zwaard in het zwarte koord van Ba’alzamon.

Ba’alzamon gilde toen het zwaard het koord trof, gilde tot de stenen muren trilden. Het eindeloze gehuil zwol aan toen het zwaard van het Licht het koord in tweeën sneed. De afgesneden einden sprongen uit elkaar, alsof ze onder spanning hadden gestaan. Het eind uit het niets schoot terug alsof het kromp; het andere eind zwiepte terug in Ba’alzamon en wierp hem tegen de haard. Er klonk stil gelach in het geluidloze gegil van de gemartelde gezichten. De muren sidderden en barstten; de vloer schokte en brokken steen uit het plafond sloegen op de vloer neer.

Toen alles om hem heen uiteenviel, wees Rhand met het zwaard naar Ba’alzamons hart. ‘Het is voorbij.’

Licht speerde uit het wapen, flonkerde als een regen van vonken, als druppels gesmolten wit metaal. Schreeuwend stak Ba’alzamon wild zijn armen op in een vergeefse poging zich te beschermen. Vlammen pijnigden zijn ogen en voegden zich bij andere vlammen toen steen in vuur ontstak, steen van de barstende muren, steen van de schokkende vloer, stukken steen die van het plafond vielen. Rhand voelde hoe de heldere draad die aan hem vastzat, dunner werd, tot slechts de gloed zelf overbleef, maar hij spande zich nog meer in, niet wetend wat hij deed, of hoe, maar alleen wetend dat het moest ophouden. Dit moest ophouden!

Vuur vulde het vertrek, een massieve vuurzee. Hij kon Ba’alzamon als een blad zien verschrompelen; hij hoorde hem huilen en voelde het krijsen langs zijn botten raspen. De vlam werd puur, wit licht, helderder dan de zon. Toen was het laatste sprankje koordlicht weg en viel Rhand neer in het eindeloze zwart en het wegstervende gehuil van Ba’alzamon.

Iets trof hem met een verpletterende kracht, veranderde hem in een bevend wezen dat trilde en krijste vanuit het vuur dat in hem woedde. De hongerige koude brandde en bleef branden.

52

Er is begin noch einde

Het eerste waarvan Rhand zich bewust werd, was de zon die uit een wolkeloze hemel in zijn starende ogen scheen. De zon leek met schokken en stoten te bewegen, dagen achtereen stil te staan en dan weer naar de verre einder te springen, waarbij de dag ten einde haperde. Licht. Dat zou iets moeten betekenen. Denken was iets nieuws. Ik kan denken, ik betekent: mij. Daarna kwam de pijn, de herinnering aan het woeden van de koorts, de kneuzingen van de wilde stuipen die hem als een slappe pop hadden rondgesmeten. En stank. Een vettige schroeigeur die zijn neusgaten en zijn hoofd vulde.

Met pijnlijke spieren rolde hij zich om en duwde zich op handen en knieën overeind. Niet-begrijpend staarde hij naar de vettige as waar hij in had gelegen. As die op alle rotsen van de heuveltop zat vastgekoekt. In die as lagen stukken donkergroene stof met roetzwarte randen, die aan het vuur waren ontsnapt.

Aginor.

Zijn maag kromp ineen en draaide zich om. Hij probeerde de zwarte as van zijn kleren te vegen en strompelde weg van de resten van de Verzaker. Zijn handen waren slap en konden weinig uitrichten. Hij probeerde beide handen te gebruiken en viel voorover. Hij keek recht een steile diepte in, een gladde rotswand die voor zijn ogen rondtolde, een afgrond die hem omlaag trok. Zijn hoofd duizelde en hij braakte langs de rotswand.

Bevend schoof hij op zijn buik naar achteren tot zijn ogen slechts harde rotssteen zagen, rolde toen weer terug op zijn rug en lag naar adem te happen. Moeizaam en onhandig trok hij zijn zwaard uit de schede. Van het rode lint dat eromheen had gezeten, waren slechts enkele verkoolde rafels over. Zijn handen beefden toen hij het nauwkeurig bekeek en hij had beide handen nodig. Het was een reigerzwaard. Reigerzwaard? Ja. Tham. Mijn vader. Maar het was slechts van staal. Het kostte hem drie bevende pogingen voor hij het wapen weer in de schede had. Het was iets anders geweest. Of er bestond nog een ander zwaard.

‘Mijn naam,’ zei hij na een poosje, ‘is Rhand Altor.’ Nog meer herinneringen botsten als loden ballen in zijn hoofd rond en hij kreunde. ‘De Duistere,’ fluisterde hij in zichzelf. ‘De Duistere is dood.’ Hij hoefde niet meer voorzichtig te zijn. ‘Shaitan is dood.’ De wereld leek te schudden. Hij rilde van stille vreugde tot de tranen uit zijn ogen stroomden. ‘Shai’tan is dood!’ Hij lachte de hemel toe. Andere herinneringen. ‘Egwene!’ Die naam betekende iets, was belangrijk. Het deed pijn om op te staan. Hij trilde als een wilg in een storm en liep struikelend langs de as van Aginor zonder ernaar te kijken. Niet meer belangrijk. Hij viel dat eerste stuk van de helling meer omlaag dan hij liep. Struikelend gleed hij van struik naar struik. Toen hij uiteindelijk op vlakkere grond stond, deden de kneuzingen tweemaal zoveel pijn, maar hij kon nog net genoeg kracht bijeenschrapen. Egwene. Hij begon onvast te hollen. Bladeren en bloemblaadjes regenden neer toen hij zich door het struikgewas worstelde. Moet haar vinden. Wie is het?

Zijn armen en benen leken meer als lange grashalmen heen en weer te wuiven dan te doen wat hij wilde. Struikelend botste hij tegen een boom aan en klapte zo hard tegen de stam dat hij kreunde. Bladeren dwarrelden neer op zijn hoofd toen hij zijn gezicht tegen de ruwe stam duwde en zijn armen eromheen sloeg om niet te vallen. Egwene. Hij duwde zich van de boom af en haastte zich verder. Bijna verloor hij zijn evenwicht, maar hij dwong zijn benen sneller te bewegen, om door te rennen, vallend bijna, zodat hij struikelend met grote passen omlaag sprong, steeds net één stap van een val af. Al bewegend luisterden zijn benen beter naar hem. Geleidelijk merkte hij dat hij nu rechtop aan het rennen was, met pompende armen, terwijl zijn lange benen hem met grote stappen de helling af droegen. Met een sprong kwam hij op de open plek, een markante plek nu de grote eik het graf van de Groene Man aanduidde. Daar was de witte stenen boog met het oeroude teken van de Aes Sedai en de geblakerde, gapende kuil waar vuur en wind vergeefs hadden geprobeerd Aginor te vangen.

‘Egwene! Egwene, waar ben je?’ Een knap meisje keek met grote ogen op van de plaats waar ze onder de brede takken was neergeknield, met bloemen en bruine eikenbladeren in het haar. Ze was slank en jong, en bang. Ja, zij is het. Natuurlijk. ‘Egwene, het Licht zij dank dat je in orde bent.’

Er waren twee andere vrouwen bij haar, een met gekwelde ogen en een lange vlecht, nog steeds getooid met enkele witte morgensterren. De ander lag op haar rug. Haar hoofd rustte op opgevouwen mantels, haar eigen hemelsblauwe mantel verborg half haar gescheurde gewaad. Hij zag verkoolde stukken en rafels in de rijke stof en haar gezicht was bleek, maar haar ogen stonden wijd open. .Moiraine, Ja, de Aes Sedai. En de Wijsheid, Nynaeve. De drie vrouwen keken hem gespannen en met grote ogen aan.

‘Het is toch goed met je, hè, Egwene? Hij heeft je geen kwaad gedaan.’ Hij kon nu lopen zonder te struikelen. Haar te zien gaf hem het gevoel alsof hij ondanks alle kneuzingen danste, en het was fijn om met gekruiste benen naast hen te gaan zitten.

‘Ik heb hem zelfs niet eens meer gezien, nadat je mij...’ Haar ogen rustten onzeker op zijn gezicht. ‘Hoe staat het met jou, Rhand?’

‘Prima.’ Hij lachte. Hij raakte haar wang aan en vroeg zich af of hij het zich verbeeldde dat ze zich een beetje terugtrok. ‘Een beetje rust en ik ben zo goed als nieuw. Nynaeve? Moiraine Sedai?’ De namen voelden nieuw aan.

De ogen van de Wijsheid waren oud, eeuwenoud in haar jonge gezicht, maar ze schudde haar hoofd. ‘Een beetje pijnlijk,’ zei ze, terwijl ze hem bleef aankijken. ‘Moiraine is de enige... de enige van ons die echt gewond raakte.’

‘Eigenlijk is mijn trots nog het meest verwond,’ zei de Aes Sedai, geërgerd aan haar manteldeken plukkend. Ze zag eruit of ze heel lang ziek was geweest of zich enorm ingespannen had, maar ondanks de donkere kringen stonden haar ogen scherp en vol macht. ‘Aginor was verrast en kwaad dat ik hem zo lang wist tegen te houden, maar gelukkig had hij geen tijd meer voor mij. Ik hen zelf verbaasd dat ik hem zo lang kon tegenhouden. In de Eeuw der Legenden kwam Aginor in kracht vlak na de Verwantslachter en Ishamael.’

‘De Duistere en alle Verzakers,’ haalde Egwene met zwakke bevende stem aan, ‘zijn gekerkerd in Shayol Ghul, gekerkerd door de Schepper...’ Ze haalde bevend adem.

‘Aginor en Balthamel moeten dicht bij het oppervlak zijn geketend.’ Moiraine zei het alsof ze het al een keer had uitgelegd en geen geduld had dit nogmaals te doen. ‘De zegels van de kerker van de Duistere werden zo zwak dat ze ontsnapten. Laten we dankbaar zijn dat er niet meer Verzakers zijn ontsnapt. Als dat zo was geweest, zouden we ze hebben gezien.’

‘Het maakt niet meer uit,’ zei Rhand. ‘Aginor en Balthamel zijn dood, net als Shai’...’

‘De Duistere,’ onderbrak de Aes Sedai hem. Ziek of niet, haar stem klonk vastberaden en haar donkere ogen keken streng. ‘Het is beter dat we hem nog de Duistere noemen. Of tenminste Ba’alzamon.’ Hij haalde zijn schouders op. ‘Zoals u wilt. Maar hij is dood. De Duistere is dood. Ik heb hem gedood. Ik heb hem verzengd met...’

Alle andere herinneringen stroomden op dat moment in hem terug, waardoor hij met open mond bleef zitten staren. De Ene Kracht. Ik geleidde de Ene Kracht... Geen enkele man kan... Hij likte langs lippen die opeens droog aanvoelden. Een windvlaag wervelde gevallen en vallende bladeren in het rond, maar die was niet kouder dan zijn hart. De drie vrouwen keken hem aan. Zonder met hun ogen te knipperen. Hij stak zijn hand uit naar Egwene en deze keer was het geen verbeelding dat ze zich terugtrok. ‘Egwene?’ Ze wendde haar gezicht af en hij liet zijn hand vallen.

Opeens sloeg ze haar armen om hem heen en begroef haar gezicht tegen zijn borst. Het spijt me, Rhand. Het spijt me. Het kan me niet schelen. Echt, helemaal niet.’ Haar schouders schokten. Hij dacht dat ze huilde. Onhandig klopte hij zachtjes op haar haar en keek over haar hoofd naar de andere twee vrouwen.

‘Het Rad weeft wat het Rad wil,’ zei Nynaeve langzaam, ‘maar jij bent nog steeds Rhand Altor uit Emondsveld in Tweewater. Maar, het Licht sta me bij, het Licht helpe ons allen, je bent heel gevaarlijk, Rhand.’ Hij kromp ineen voor de ogen van de Wijsheid, die droef en treurig het verlies al hadden aanvaard.

‘Wat is er gebeurd?’ zei Moiraine. ‘Vertel me alles!’

En met haar dwingende ogen op hem gericht, deed hij dat. Hij wilde zich afwenden, wilde het korter maken, dingen weglaten, maar de ogen van de Aes Sedai trokken alles uit hem. Tranen stroomden over zijn gezicht toen hij bij Kari Altor kwam. Zijn moeder. Hij benadrukte dat. ‘Hij had mijn moeder. Mijn moeder!’ Er lag medeleven en pijn op Nynaeves gezicht, maar de ogen van de Aes Sedai dreven hem verder, naar het zwaard van Licht, naar het doorhakken van het zwarte koord en naar de vlammen die Ba’alzamon verteerden.

Egwenes armen klemden zich vaster om hem heen, alsof ze hem terug wilde trekken van wat er was gebeurd. ‘Maar ik was het niet,’ besloot hij. ‘Het Licht... dwong me door te gaan. Ik was het eigenlijk niet. Maakt dat geen verschil?’

‘Vanaf het begin had ik mijn vermoedens,’ zei Moiraine. ‘Maar vermoedens zijn geen bewijs. Nadat ik je mijn teken had gegeven, de munt die de band beklonk, had je eigenlijk van harte moeten instemmen met alles wat ik wilde, maar je stribbelde tegen, stelde vragen. Dat vertelde me iets, maar niet genoeg. Het bloed van Manerheren was altijd al koppig, en zelfs nog meer nadat Aemon was gedood en het hart van Eldrene was gebroken. En toen kwam Bela.’

‘Bela?’ vroeg hij. Niets doet er nog toe.

De Aes Sedai knikte. ‘Bij Wachtheuvel had Bela mijn hulp niet nodig om haar vermoeidheid te helen; iemand anders had het al gedaan. Ze had die nacht verder kunnen draven dan Mandarb. Ik had moeten bedenken wie er op haar rug zat. Met Trolloks op onze hielen, een Draghkar boven ons en ergens nog een Halfman, het Licht mag weten waar, moet je ontzettend bang zijn geweest dat Egwene achtergelaten zou worden. Je had iets nodig, harder nodig dan ooit. Je wilde het zo graag en je reikte dus naar het enige dat jou dat kon geven. Saidin.’

Hij huiverde. Hij voelde zich zo koud dat zijn vingers pijn deden.

‘Als ik het nooit meer doe, als ik het nooit meer aanraak, zal ik dan niet...’ Hij kon het niet zeggen. Gek worden. Het land en de mensen om hem heen aan de waanzin overleveren. Levend wegrotten en creperen.

‘Misschien,’ zei Moiraine. ‘Het zou veel gemakkelijker zijn als er iemand was die het jou kon leren, maar het zou gedaan kunnen worden. Met heel veel wilskracht en met de grootste inspanning.’

‘U kunt het me leren. U kunt toch zeker...’ Hij zweeg toen de Aes Sedai haar hoofd schudde.

‘Kan een kat een hond leren hoe hij in een boom moet klimmen, Rhand? Kan een vis een vogel leren zwemmen? Ik ken saidar, maar over saidin kan ik je niets leren. Zij die het kunnen, zijn al drieduizend jaar dood. Maar misschien is je koppigheid groot genoeg. Misschien is je wilskracht sterk genoeg.’

Egwene richtte zich op en veegde met de rug van haar hand haar rode ogen af. Ze keek of ze iets wilde zeggen, maar toen ze haar mond opendeed, kwam er niets uit. Gelukkig trekt ze zich niet terug. Ze kijkt me gelukkig aan zonder te schreeuwen.

‘De anderen?’ vroeg hij.

‘Lan nam ze mee de grot in,’ zei Nynaeve. ‘Het Oog is verdwenen, maar er bevindt zich iets in het midden van de poel, een kristallen zuil en treden om erbij te komen. Mart en Perijn wilden eerst jou gaan zoeken – Loial ook – maar Moiraine zei...’ Ze wierp een bezorgde blik op de Aes Sedai. Moiraine beantwoordde haar blik kalm. ‘Ze zei dat wij jou niet moesten storen, terwijl je...’

Zijn keel kneep zich samen tot hij amper kon ademhalen. Zullen ze nu een andere kant op kijken, zoals Egwene deed. Zullen ze gillen en wegrennen alsof ik een Schim ben? Moiraine praatte verder alsof ze niet merkte hoe het bloed uit zijn gezicht wegtrok.

‘Het Oog bevatte een enorme hoeveelheid van de Ene Kracht. Zelfs in de Eeuw der Legenden konden slechts weinigen zoveel zonder hulpmiddelen geleiden, wilden ze niet vernietigd worden. De meesten.’

‘Hebt u het ze verteld?’ vroeg hij schor. ‘Als iedereen het weet...’

‘Alleen Lan,’ stelde Moiraine hem gerust. ‘Hij moet het weten. En Nynaeve en Egwene, om wat ze zijn en wat ze zullen worden. De anderen hoeven het nog niet te weten.’

‘Waarom niet?’ De schorre stem uit zijn keel maakte zijn woorden hardvochtig. ‘Jullie gaan me stillen, nietwaar? Doen Aes Sedai dat niet met mannen die de Kracht kunnen geleiden? Hen veranderen, zodat ze het niet meer kunnen? Hen veilig maken? Thom zei dat mannen die gestild zijn, sterven, omdat ze niet langer willen leven. Waarom zegt u niet dat ik naar Tar Valon zal worden gebracht om gestild te worden?’

‘Je bent ta’veren,’ antwoordde Moiraine. ‘Mogelijk is het Patroon nog niet met je klaar.’

Rhand veerde op. ‘In de dromen zei Ba’alzamon dat Tar Valon en de Amyrlin Zetel zouden proberen me te gebruiken. Hij noemde namen en ik herinner me ze weer. Raolin Duistervaan en Guaire Amalasan. Jurian Steenboog. Davian. Logain.’ De laatste naam kwam het moeilijkst. Nynaeve werd bleek en Egwene snakte naar adem, maar kwaad ratelde hij door. ‘Elk van hen was een valse Draak. Probeer het niet te ontkennen. Nou, ik laat me niet gebruiken. Ik ben geen stuk gereedschap dat je bij het afval kunt gooien als het versleten is.’

‘Een stuk gereedschap dat voor een zeker doel gemaakt is, verliest bij gebruik niet aan waarde,’ Moiraines stem klonk even bijtend als die van Rhand, ‘maar een man die de Vader van de Leugen gelooft, verliest zijn eigen waarde. Jij zegt dat je niet gebruikt wilt worden, maar dan laat je de Duistere je pad bepalen zoals een jager zijn hond op een konijn afstuurt.’

Hij balde zijn vuisten en draaide zijn hoofd weg. Het leek te veel op de dingen die Ba’alzamon had gezegd. ‘Ik ben niemands hond. Horen jullie me? Van niemand!’

Onder de boog verschenen Loial en de anderen en Rhand krabbelde overeind, terwijl hij Moiraine aankeek.

‘Ze zullen het niet weten,’ zei de Aes Sedai, ‘tot het Patroon daarvoor zorgt.’

Toen waren zijn vrienden te dichtbij. Lan liep voorop, keek even hard als altijd, maar de uitputting zwakte het wat af. Hij had een verband van Nynaeve om zijn slapen en hij liep met een stijve rug. Achter hem torste Loial een grote gouden kist, prachtig bewerkt en met zilver afgezet. Alleen een Ogier kon die zonder hulp optillen. Perijn had zijn armen om een dikke, witte rol stof geslagen en Mart droeg op zijn vlakke handen dingen die op scherven uit een pottenbakkerij leken.

‘Dus je bent toch nog in leven,’ lachte Mart. Zijn gezicht betrok en hij knikte in Moiraines richting. ‘Ze wilde niet dat we jou gingen zoeken. Zei dat we moesten uitzoeken wat het Oog verborg. Ik zou toch zijn gaan zoeken, maar Nynaeve en Egwene steunden haar en ze gooiden me bijna de poort weer door.’

‘Je bent er gelukkig,’ zei Perijn, ‘en niet al te erg in elkaar geslagen, als ik je goed bekijk.’ Zijn ogen gloeiden niet, maar de irissen waren nu volkomen geel. ‘Dat is het voornaamste. Jij bent er en we hebben gedaan waar we voor kwamen. Wat dat ook was. Moiraine Sedai zegt dat het gedaan is en dat we weg kunnen. Naar huis, Rhand. Het Licht verbrande me, maar ik wil naar huis.’

‘Goed om je in leven te zien, schaapherder,’ zei Lan bruusk, ik zie dat je je zwaard niet kwijt bent. Mogelijk leer je het nu gebruiken.’

Rhand voelde opeens een golf van genegenheid voor de zwaardhand. Lan wist het, maar oppervlakkig gezien was er niets veranderd. Hij bedacht dat er misschien verder – voor Lan – ook niets was veranderd.

‘Ik moet zeggen,’ zei Loial, die de kist neerzette, ‘dat rondtrekken met ta’veren nog interessanter is geweest dan ik had verwacht.’ Zijn oren bewogen hevig. ‘Als het nog iets interessanter wordt, ga ik meteen naar stedding Shangtai terug, biecht alles eerlijk op aan Ouder Haman en laat mijn boeken nooit meer in de steek.’ Opeens grijnsde de Ogier en zijn open mond spleet zijn gezicht in tweeën. ‘Goed je weer te zien, Rhand Altor. De zwaardhand is de enige van deze drie die nog iets om boeken geeft en hij wil niet praten. Wat is er met je gebeurd? We renden allemaal weg en verborgen ons in het bos tot Moiraine Sedai Lan erop uitstuurde om ons te zoeken, maar ze vond het niet goed dat wij je gingen zoeken. Waarom ben je zo lang weg geweest, Rhand?’

‘Ik rende en rende,’ zei hij traag, ‘tot ik van een heuvel omlaag viel en met mijn hoofd tegen een rots sloeg. Ik denk dat ik bij het vallen elke rots daar geraakt heb.’ Dat zou zijn verwondingen verklaren.

Hij probeerde naar de Aes Sedai te kijken en ook naar Nynaeve en Egwene, maar aan hun gezichten was niets te zien. ‘Toen ik bijkwam, was ik verdwaald, maar uiteindelijk kwam ik hier bij toeval terug. Ik denk dat Aginor dood is, verbrand. Ik heb wat as gezien en stukken van zijn mantel.’

De leugens klonken hem hol in de oren. Hij kon niet begrijpen waarom ze niet in hoongelach uitbarstten en de waarheid wilden weten, maar zijn vrienden knikten, aanvaardden zijn uitleg en uitten meelevende geluiden toen ze zich rond de Aes Sedai verzamelden om haar te laten zien wat ze hadden gevonden.

‘Help me overeind,’ zei Moiraine. Nynaeve en Egwene hielpen haar te gaan zitten, maar moesten haar ook daarbij ondersteunen.

‘Hoe konden deze dingen in het Oog zijn?’ vroeg Mart, ‘zonder net als de rots vernietigd te worden?’

‘Ze werden daar niet gebracht om te vergaan,’ zei de Aes Sedai kortaf en beantwoordde andere vragen slechts met een zwijgende frons toen ze de aardewerken scherven, zwart, wit en glanzend, van Mart aanpakte.

Het leek Rhand maar rommel, maar ze schoof ze vaardig op de grond tegen elkaar en vormde zo een volmaakte cirkel ter grootte van een mannenhand. Het oeroude teken van de Aes Sedai, de Vlam van Tar Valon verenigd met de Drakentand, zwart naast wit. Moiraine keek er maar heel even naar, uit haar gezicht viel niets op te maken. Toen haalde ze haar mes uit haar riem en gaf het aan Lan terwijl ze naar de ronde schijf knikte.

De zwaardhand zocht de grootste scherf uit, hief toen het mes hoog op en stak met al zijn kracht toe. Een vonk spatte weg, het brokstuk sprong door de kracht van de steek omhoog en het lemmet brak met een scherp geluid doormidden. Hij bekeek de stomp die nog aan de greep zat en gooide hem toen weg. ‘Het beste staal van Tyr,’ zei hij droog.

Mart raapte de scherf op, gromde en liet hem toen iedereen zien. Er zat geen enkel krasje op.

‘Cuendillar,’ zei Moiraine. ‘Hartsteen. Niemand is in staat geweest het na de Eeuw der Legenden na te maken en zelfs toen werd het alleen voor de allerbelangrijkste zaken gemaakt. Eenmaal gemaakt, kan niets het breken. Zelfs niet de Ene Kracht, geleid door de grootste Aes Sedai die ooit hebben geleefd en geholpen door de krachtigste sa’angreaal die ooit werd gemaakt. Elke kracht die op hartsteen wordt uitgeoefend, maakt het alleen maar sterker.’

‘Maar hoe...’ Mart gebaarde met de scherf in zijn hand naar de andere brokken op de grond.

‘Dit was een van de zeven zegels op de kerker van de Duistere,’ zei Moiraine. Mart liet het stuk vallen alsof het witheet was geworden. Heel even leken Perijns ogen weer te gloeien. De Aes Sedai begon kalm de stukken te verzamelen.

‘Het maakt niet meer uit,’ zei Rhand. Zijn vrienden keken hem bevreemd aan en hij wilde dat hij zijn mond had gehouden.

‘Natuurlijk,’ antwoordde Moiraine. Maar ze stopte zorgvuldig alle stukken in haar gordeltas. ‘Breng me de kist.’ Loial zette hem vlak bij haar neer.

De vlakke kanten van goud en zilver leken een geheel te vormen, maar de vingers van de Aes Sedai gleden over het siersmeedwerk, drukten en met een plotselinge klik sprong de bovenkant omhoog, alsof er een springveer achter zat. Er lag een gebogen gouden hoorn in. Ondanks zijn glans leek hij in vergelijking met de kist simpel. De enige versiering was een band met ingelegde woorden van zilver op de rand van de beker. Moiraine tilde de hoorn eruit alsof ze een pasgeboren kind optilde. ‘Dit moet naar Illian gebracht worden,’ zei ze zachtjes.

‘Illian!’ gromde Perijn. ‘Dat ligt bijna bij de Zee der Stormen, van hier is het bijna tweemaal zo ver als naar Tweewater.’

‘Is het...’ Loial zweeg en hield zijn adem in. ‘Kan het...’

‘Kun je de Oude Taal lezen?’ vroeg Moiraine en toen hij knikte, overhandigde ze hem de hoorn.

De Ogier pakte hem even behoedzaam als zij had gedaan en volgde met een dikke vinger licht de woorden. Zijn ogen werden groter en groter en zijn oren stonden rechtovereind. ‘Tia mi aven Moridin isainde vadin,’ fluisterde hij. ‘Geen graf weerstaat mijn geschal.’

‘De Hoorn van Valere.’ Voor het eerst leek de zwaardhand echt geschokt. Er klonk ontzag door in zijn stem.

Tegelijk zei Nynaeve met een bevende stem: ‘Om de helden van vorige Eeuwen uit de dood terug te roepen en de Duistere te bestrijden.’

‘Drakenvuur!’ hijgde Mart.

Eerbiedig legde Loial de hoorn terug in zijn gouden bed.

‘Ik begin me het een en ander af te vragen,’ zei Moiraine. ‘Het Oog van de Wereld is gemaakt voor de grootste nood die de wereld ooit zou kennen, maar werd het gemaakt om te gebruiken zoals... wij dat deden of om deze voorwerpen te beschermen? Laat me vlug dat laatste zien.’

Na de eerste twee dingen kon Rhand zich voorstellen dat Perijn aarzelde. Lan en de Ogier namen de rol witte stof daarom van hem over en rolden hem samen uit. Een lange witte banier werd zichtbaar en bewoog in de wind. Rhand stond met open mond te staren. Het hele doek leek uit één stuk te bestaan, noch geweven, noch geverfd, noch beschilderd. Een beest in de vorm van een serpent, met scharlakenrode en gouden schubben, nam de volle lengte in beslag. Het had geschubde poten en vijf lange, gouden klauwen aan iedere voet, een grote kop met gouden manen en ogen als de zon. Door het wapperen van de banier leek het dier te bewegen, terwijl de schubben glinsterden als kostbare metalen en edelstenen. Het leek te leven en Rhand meende het bijna opstandig te horen bulderen.

‘Wat is het?’ vroeg hij.

Moiraine antwoordde langzaam: ‘De banier van de Heer van de Morgen, toen hij met de legers van het Licht optrok tegen de Schaduw. De banier van Lews Therin Telamon. De banier van de Draak.’ Loial liet bijna zijn eind vallen.

‘Bloed en as!’ zuchtte Mart zwak.

‘We nemen deze dingen mee wanneer we vertrekken,’ zei Moiraine. ‘Ze zijn hier niet bij toeval geplaatst en ik moet meer weten.’ Haar vingers voelden aan haar gordeltas met de scherven van het kapotte zegel. ‘Het is al te laat om nu te vertrekken. We zullen rust nemen en eten, maar we vertrekken vroeg. Overal om ons heen ligt de Verwording, veel sterker dan langs de Grens. Zonder de Groene Man kan deze plaats niet lang standhouden. Laat me zakken,’ droeg ze Nynaeve en Egwene op. ‘Ik moet rusten.’

Rhand werd zich bewust van wat hij de hele tijd al had gezien maar niet had opgemerkt. Dode, bruine bladeren vielen van de grote eik neer. Bij elke windvlaag ritselden dode bladeren in een dikke laag op de grond, bruin vermengd met bloemblaadjes die van duizenden bloemen waren gevallen. De Groene Man had de Verwording tegengehouden, maar de Verwording doodde al wat hij had gemaakt.

‘Het is gedaan, niet?’ vroeg hij Moiraine. ‘Het is afgelopen.’

De Aes Sedai wendde haar hoofd naar hem toe. Haar ogen leken even diep als het Oog van de Wereld. ‘Wij hebben gedaan waarvoor we zijn gekomen. Vanaf nu mag je je leven leiden zoals het Patroon het weeft. Eet en ga slapen, Rhand Altor. Slaap en droom van thuis.’

53

Het Rad wentelt

De dageraad toonde de verwoesting in de tuin van de Groene Man. De grond lag vol gevallen bladeren, op sommige plekken tot aan de knieën. Alle bloemen waren verdwenen, afgezien van een enkele die wanhopig aan de rand van de open plek standhield. Onder een eik groeit maar weinig, maar rond de dikke stam was een smalle kring van bloemen en gras zichtbaar, op het graf van de Groene Man. De eik had de helft van zijn bladeren weten te bewaren en dat was veel meer dan elke andere boom rond de open plek. Het leek of ergens nog een rest van de Groene Man vocht om ze vast te houden. De koele bries was gaan liggen en overgegaan in een toenemende klamme hitte; de vlinders waren verdwenen en de vogels maakten geen geluid. Het was een stille groep die zich klaarmaakte voor vertrek.

Rhand ging in het zadel van de vos zitten en had het gevoel dat hij iets had verloren. Het zou niet zo mogen zijn. Bloed en as, we hebben gewonnen!

‘Ik wou dat hij zijn andere plek had gevonden,’ zei Egwene toen ze op Bela ging zitten. Lan had voor Moiraine een draagbaar vervaardigd en deze vastgebonden tussen de ruige merrie en Aldieb. Nynaeve zou naast haar rijden en de witte merrie aan de teugels meevoeren. De Wijsheid keek telkens naar de grond als ze Lan naar zich zag kijken en vermeed zijn blikken; de zwaardhand keek telkens naar haar als ze haar ogen neersloeg, maar wilde niet met haar praten. Niemand hoefde te vragen wie Egwene bedoelde.

‘Het is niet juist,’ zei Loial en hij staarde naar de eik. De Ogier was de enige die nog niet was opgestegen. ‘Het is niet juist dat Boombroeder aan de Verwording ten prooi valt.’ Hij overhandigde de teugels van zijn grote ros aan Rhand. ‘Niet juist.’

Lan wilde wat zeggen toen de Ogier naar de grote eik liep. Op haar draagbaar hief Moiraine zwakjes haar hand en de zwaardhand zweeg.

Loial knielde voor de eik neer, sloot zijn ogen en spreidde zijn armen.

De toefjes op zijn oren stonden rechtovereind toen hij zijn gezicht naar de hemel hief. Toen zong hij.

Rhand kon niet zeggen of er woorden waren of dat het pure zang was. In die rommelende stem leek de aarde zelf te zingen en toch meende hij dat hij weer vogelzang, het zachte zuchten van de lentewind en fladderende vlindervleugels hoorde. Hij ging zo op in de zang dat hij dacht dat het slechts minuten duurde, maar toen Loial zijn armen liet zakken en zijn ogen opende, zag hij verbaasd dat de zon hoog boven de einder stond. Toen de Ogier zijn zang inzette, was de zon net boven de bomen uitgekomen. De bladeren die nog aan de eik zaten, leken groener en steviger vast te zitten dan eerst.

De bloemen eromheen stonden rechter, de morgensterren wit en fris, de liefdesklokjes vuurrood en vurig.

Terwijl hij het zweet van zijn brede gezicht veegde, stond Loial op en nam de teugels van Rhand over. Zijn lange wenkbrauwen hingen verlegen omlaag, alsof de anderen mogelijk konden denken dat hij opschepperig had gedaan. ‘Nog nooit heb ik zo krachtig gezongen. Ik had het niet kunnen doen als er niet nog iets van Boombroeder aanwezig was geweest. Mijn Boomzangen hebben niet zoveel kracht.’ Hij ging in het zadel zitten en er lag een voldane blik in zijn ogen toen hij naar de eik en de bloemen keek. ‘Deze kleine plek zal tenminste niet in de Verwording ondergaan. De Verwording zal Boombroeder niet krijgen.’

‘Je bent een goede man, Ogier,’ zei Lan.

Loial grijnsde. ‘Ik zal dat als eerbetuiging opvatten, maar ik weet niet wat Ouder Haman ervan zou zeggen.’

Ze reden in een enkele rij, Mart vlak achter de zwaardhand, waar hij zijn boog het beste kon gebruiken en Perijn in de achterhoede, met zijn bijl klaar op de zadelknop. Ze staken een heuvel over en in een oogwenk rees de Verwording rond hen op, verwrongen en rottend in giftige bonte tinten. Rhand keek om, maar de tuin van de Groene Man was nergens meer te zien. Hij zag alleen de Verwording zoals die zich ook voor hen uitstrekte. Toch dacht hij nog heel even de hoge boomtop van de eik te zien, slechts heel even, groen en weelderig, voor die vervaagde en verdween. Toen bestond voor hem nog slechts de Verwording.

Half en half had hij verwacht dat ze zich een weg naar buiten moesten strijden, zoals ze zich ook een weg naar binnen hadden gevochten, maar de Verwording was kalm en stil als de dood. Geen enkele tak beefde alsof die hen wilde treffen; niets krijste of huilde, niet dichtbij en niet veraf. De Verwording leek ineen te krimpen, niet toe te slaan. Het leek alsof het land een geweldige slag was toegebracht en wachtte op de volgende. Zelfs de zon was minder rood.

Toen ze het snoer van meren voorbijtrokken, was de zon net over haar hoogste punt heen. Lan hield een ruime afstand aan tussen de ruiters en de meren en keek er zelfs niet naar, maar Rhand dacht dat de zeven torens groter leken dan op de heenrit. Hij wist zeker dat de gekartelde spitsen hoger boven de grond uitstaken, met daarboven – bijna zichtbaar – ongeschonden torens die glansden in de zon, met de Gouden Kraanvogel op vaandels die wapperden in de wind. Hij knipperde met zijn ogen en staarde, maar de torens weigerden geheel te verdwijnen. Hij bleef ze uit zijn ooghoeken zien tot de Verwording de meren opnieuw verborg.

Voor zonsondergang koos de zwaardhand een kampplaats uit en Moiraine liet Nynaeve en Egwene helpen bij het plaatsen van de ban. De Aes Sedai fluisterde wat in het oor van de andere vrouwen voor ze begon. Nynaeve aarzelde, maar toen Moiraine de ogen sloot, deden ze het alle drie tegelijk.

Rhand zag Mart en Perijn kijken en vroeg zich af waarom zij verbaasd waren. Iedere vrouw is een Aes Sedai, dacht hij somber. Het Licht sta me bij, ik ook. Ontmoedigd hield hij zijn mond.

‘Waarom is het zo anders?’ vroeg Perijn toen Egwene en de Wijsheid Moiraine weer op haar draagbaar hielpen. ‘Het voelt aan...’ Hij trok zijn stevige schouders op, alsof hij het juiste woord niet kon vinden.

‘We hebben de Duistere een machtige slag toegebracht’ antwoordde Moiraine, die het zich zuchtend gemakkelijk maakte. ‘De Schaduw zal een lange tijd van herstel nodig hebben.’

‘Hoe?’ wilde Mart weten. ‘Wat hebben we gedaan?’

‘Slaap maar,’ zei Moiraine. ‘We zijn de Verwording nog niet uit.’

De volgende ochtend was er volgens Rhand niets veranderd. De Verwording werd tijdens hun rit naar het zuiden steeds minder afschrikwekkend. Verwrongen bomen gingen geleidelijk over in rechte. De verstikkende hitte nam af. Rottend groen veranderde in licht aangetast groen en uiteindelijk zag hij helemaal geen aangetaste bladeren meer. Het bos rondom hen werd roodbruin en takken liepen in een nieuwe gezonde groei uit. Het struikgewas ontkiemde, klimplanten overgroeiden de rotsen met groen en nieuwe wilde bloemen verspreidden zich over gras dat even dik en groen was als waar de Groene Man had gelopen. Het was of de lente, die zo lang door de winter was tegengehouden, nu snel de verloren tijd in wilde halen.

Hij was niet de enige die met open mond rondstaarde. ‘Een machtige slag,’ mompelde Moiraine, die er niets meer over wilde zeggen. Klimrozen groeiden rond de stenen paal die de grens aangaf. Mannen kwamen de wachttorens uit om hen te begroeten. Er klonk iets verbijsterds in hun lachen door en hun ogen glansden verbaasd, alsof ze niet konden geloven dat er jong gras onder hun met staal beschermde voeten veerde.

‘Het Licht heeft de Schaduw overwonnen!’

‘Een geweldige triomf in Tarwins Kloof! We hebben bericht gekregen! Een overwinning!’

‘Het Licht zegent ons weer!’

‘Koning Easar is sterk in het Licht,’ gaf Lan telkens als antwoord op hun geroep.

De wachters wilden Moiraine verzorgen of anders ten minste begeleiders meesturen, maar ze wees alles af. Zelfs plat op haar rug op een draagbaar was de persoonlijkheid van de Aes Sedai zo sterk dat de geharnaste mannen zich buigend terugtrokken en haar wensen inwilligden. Hun gelach volgde Rhand en de anderen nog lang toen ze verder trokken.

Laat in de middag kwamen ze in Fal Dara en troffen de stad met de grimmige muren uitbundig feestvierend aan. Rhand betwijfelde of er een klok was te vinden die niet luidde, van de kleinste zilveren harnasschellen tot de grote bronzen gongen achter de torentransen. De poorten stonden wijd open en mannen holden lachend en zingend door de straten met bloemen in hun knotten en de openingen van hun wapenrusting. De burgers van de stad waren nog niet terug uit Fal Moran, maar de soldaten waren net uit Tarwins Kloof teruggekeerd en hun vreugde was groot genoeg om de straten te vullen.

‘Overwinning in de Kloof! We hebben gewonnen!’

‘Een wonder in de Kloof! De Eeuw der Legenden is teruggekeerd!’

‘Lente!’ lachte een grijze oude soldaat toen hij een slinger van morgensterren om Rhands nek legde. Zijn eigen haarknot zat onder de witte bloemen. ‘Het Licht zegent ons wederom met een nieuwe lente!’

Toen men hoorde dat ze naar de grote toren van de veste wilden rijden, werden ze omringd door een kring van mannen in staal en bloemen die voor hen uit renden om een weg door de feestvierende menigte te banen.

Het gezicht van Ingtar was het eerste dat Rhand niet zag glimlachen.

‘Ik was te laat’ vertelde Ingtar aan Lan met een bittere grimmigheid. ‘Een uur te laat om het te zien. Vrede!’ Zijn tanden knarsten hoorbaar, maar toen ontspande zijn gezicht zich. ‘Vergeef me. Smart doet me mijn plichten vergeten. Welkom, Bouwer. Welkom aan jullie allen. Het is goed u allen veilig uit de Verwording te zien terugkomen. Ik zal de heelster naar de kamers van Moiraine Sedai sturen en heer Agelmar laten weten...’

‘Breng me naar heer Agelmar,’ beval Moiraine. ‘Breng ons allen.’ Ingtar wilde al tegensputteren, maar haar ogen spraken een krachtiger taal, zodat hij diep boog.

Agelmar was in zijn werkkamer, met zijn zwaarden en wapenrusting weer aan hun rekken, en ook zijn gezicht vertoonde geen enkele glimlach. Zijn bezorgde frons werd nog dieper toen hij zag hoe Moiraine door dienaren het vertrek werd binnengedragen. Vrouwen in zwart en goud jammerden zenuwachtig dat de Aes Sedai hierheen wilde en geen kans had gekregen zich te verfrissen of naar de heelster te gaan.

Loial droeg de gouden kist. De scherven van het zegel zaten nog in de gordeltas van Moiraine. De banier van Lews Therin Verwantslachter was in een deken gerold en op Aldiebs zadel achtergelaten. De knecht die de witte merrie zou stallen, had strikte orders gekregen de dekenrol onaangeraakt in de vertrekken te leggen die de Aes Sedai waren toegewezen.

‘Vrede!’ mompelde de heer van Fal Dara. ‘Bent u gewond, Moiraine Sedai? Ingtar! Waarom heb je de Aes Sedai niet naar bed laten brengen en de heelster laten komen?’

‘Rustig, heer Agelmar,’ zei Moiraine. ‘Ingtar heeft gedaan wat ik hem opdroeg. Ik ben niet zo zwak als iedereen hier lijkt te denken.’ Ze gebaarde naar twee vrouwen om haar in een stoel te helpen. Eventjes wrongen die hun handen met de uitroep dat ze te zwak was, dat ze in een warm bed hoorde te liggen, dat de heelster diende te komen en dat een warm bad... Moiraine trok haar wenkbrauwen op en toen zwegen de vrouwen abrupt en haastten zich haar in een stoel te helpen. Zodra ze zat, wuifde ze de vrouwen geërgerd opzij, ‘ik wil met u spreken, heer Agelmar.’

Agelmar knikte en Ingtar gebaarde de dienaren de kamer uit. De heer van Fal Dara keek verwachtingsvol naar de achterblijvers; vooral, dacht Rhand, naar Loial en de gouden kist.

‘We hebben gehoord,’ begon Moiraine zodra de deur achter Ingtar was gesloten, ‘dat u een grote overwinning hebt behaald in Tarwins Kloof.’

‘Ja,’ zei Agelmar langzaam en zijn bezorgde frons keerde terug. ‘Ja, Aes Sedai, en nee. De Schimmen en hun Trolloks werden tot de laatste vernietigd, maar wij hebben amper gevochten. Mijn mannen noemen het een wonder. De aarde heeft hen verzwolgen; het gebergte heeft hen begraven. Slechts enkele Draghkar bleven over en die waren zo bang dat ze zo snel mogelijk naar het noorden wegvlogen.’

‘Inderdaad een wonder,’ zei Moiraine. ‘En de lente is weergekeerd.’

‘Een wonder,’ zei Agelmar hoofdschuddend, ‘maar... Moiraine Sedai, mannen vertellen vele dingen over wat er in de Kloof is gebeurd. Dat het Licht vlees aannam en voor ons vocht. Dat de Schepper in de Kloof wandelde om de Schaduw te bevechten. Maar ik heb een man gezien, Moiraine Sedai. Ik zag een man en wat hij deed, kan niet, mag niet.’

‘Het Rad weeft wat het Rad wil, heer van Fal Dara.’

‘U zegt het, Moiraine Sedai.’

‘En Padan Fajin? Zit die nog vast? Ik moet met hem praten wanneer ik heb gerust.’

‘Hij wordt vastgehouden zoals u opdroeg, Aes Sedai. Hij zit de halve dag tegen zijn bewakers te janken en probeert hen voor de rest te commanderen, maar... Vrede, Moiraine Sedai, hoe is het u in de Verwording vergaan? U hebt de Groene Man gevonden? Ik bespeur zijn hand in de nieuwe groei.’

‘We hebben hem gevonden,’ zei ze kortaf. ‘De Groene Man is dood, heer Agelmar, en het Oog van de Wereld is verdwenen. De tijd dat een jongeman met deze heldhaftige tocht roem kon behalen, is voorbij.’

De heer van Fal Dara keek haar fronsend aan en schudde verward zijn hoofd. ‘Dood? De Groene Man? Hij kan niet... Bent u dan verslagen? Maar de bloemen, alles wat groeit?’

‘We hebben gewonnen, heer Agelmar. We hebben gewonnen en dat het land zich van de winter bevrijdt, is daarvan het bewijs, maar ik vrees dat de laatste strijd nog niet is gestreden.’ Rhand bewoog, maar de Aes Sedai keek hem scherp aan en hij stond weer stil. ‘De Verwording bestaat nog en de wapensmidsen van Thakan’dar onder Shayol Ghul vlammen nog. Nog steeds bestaan er vele Halfmannen en talloze Trolloks. Denk nooit dat de behoefte aan waakzaamheid in de Grenslanden niet meer bestaat.’

‘Dat was niet mijn gedachte, Aes Sedai,’ zei Agelmar stijfjes.

Moiraine gebaarde Loial de kist bij haar voeten neer te zetten en toen hij dat had gedaan, maakte ze hem open en toonde de hoorn. ‘De Hoorn van Valere,’ zei ze en de heer van Fal Dara snakte naar adem. Rhand dacht dat de man bijna neer zou knielen.

‘Daarmee, Moiraine Sedai, maakt het niet uit hoeveel Halfmannen of Trolloks overblijven. Wanneer de helden van weleer uit de tomben terugkeren, zullen we de Verwoeste Landen binnentrekken en Shayol Ghul breken.’

‘Nee!’ Agelmars mond viel van verbazing open, maar Moiraine ging kalm door. ‘Ik heb hem u niet laten zien om u te tergen, maar opdat u zult weten dat in elke veldslag die nog moge komen, onze macht even groot zal zijn als die van de Schaduw. Zijn plaats is niet hier. De Hoorn moet naar lllian worden gebracht. Daar, als nieuwe slagen dreigen, dient hij echt de legers van het Licht te verzamelen. Ik zal een escorte van uw beste mannen nodig hebben om te zorgen dat hij Illian veilig bereikt. Er zijn nog steeds Duistervrienden, Halfmannen en Trolloks en zij die door de Hoorn worden geroepen, zullen hém volgen die de Hoorn laat schallen. Hij moet naar Illian.’

‘Het zal gebeuren zoals u zegt, Aes Sedai.’ Maar toen het deksel van de kist zich sloot, zag de heer van Fal Dara eruit als een man die zijn laatste blik op het Licht was ontzegd.

Een week later luidden de klokken in Fal Dara nog steeds. De mensen waren uit Fal Moran teruggekomen en voegden hun feestvreugde toe aan die van de soldaten. Op het lange balkon waar Rhand stond, vermengden het geschreeuw en gezang zich met het gebeier van de klokken. Het balkon keek uit over de heerlijke tuinen van Agelmar, nu groen en in bloei, maar hij keek er amper naar. Hoewel de zon hoog aan de hemel stond, was de lente in Shienar kouder dan hij gewend was. Toch glinsterde er zweet op zijn ontblote bovenlijf toen hij het reigerzwaard rondzwaaide. Iedere beweging was afgemeten en toch nog ver verwijderd van de leegte waarin hij zich ophield. Zelfs daar vroeg hij zich af hoe vrolijk de stad zou blijven als men wist dat Moiraine nog steeds een bepaalde banier verborgen hield.

‘Goed, schaapherder.’ De zwaardhand leunde tegen de balustrade met de armen voor zijn borst gekruist en keek hem onderzoekend aan. ‘Je doet het goed, maar overdrijf het niet. Je wordt geen zwaardmeester in een paar weken.’

De leegte verdween als een doorgeprikte zeepbel, ik hoef niet zo nodig een zwaardmeester te worden.’

‘Het is het zwaard van een zwaardmeester, schaapherder.’

‘Ik wil enkel dat mijn vader trots op me zal zijn.’ Zijn greep verstrakte op het ruwe leer van het gevest. Ik wil enkel dat Tham mijn vader is. Hij dreef het zwaard wild de schede in. ‘In ieder geval, die paar weken heb ik niet meer.’

‘Dus je bent niet van gedachten veranderd?’

‘Zou jij dat doen?’ Lans gezicht was niet veranderd; de harde vlakken van zijn gezicht zagen eruit alsof die niet konden veranderen. ‘Je gaat niet proberen me tegen te houden? En Moiraine Sedai ook niet?’

‘Je kunt doen wat je wilt, schaapherder, of wat het Patroon voor je weeft.’ De zwaardhand richtte zich op. ‘Ik laat het hierbij.’

Rhand draaide zich om en zag Lan vertrekken. Daar stond Egwene.

‘Waarover van gedachten veranderd, Rhand?’

Hij pakte snel zijn hemd en jas en voelde opeens de kou. ‘Ik vertrek, Egwene.’

‘Waarheen?’

‘Ergens heen. Ik weet het nog niet.’ Hij wilde haar niet aankijken, maar kon het niet helpen dat hij toch naar haar keek. Ze had wilde rode rozen gevlochten in haar haar dat tot haar schouders reikte. Ze hield haar mantel dicht, die donkerblauw was, met een smalle zoom van geborduurde witte bloemen, zoals ze het hier in Shienar hadden; de bloesems liepen rechtdoor tot vlak onder haar kin. Ze waren niet witter dan haar wangen. Haar ogen leken groot en donker.

‘Weg.’

‘Ik weet zeker dat Moiraine Sedai het niet goedvindt dat je er zomaar vandoor gaat. Na... na wat je gedaan hebt, verdien je toch een of andere beloning?’

‘Moiraine weet niet eens of ik nog in leven ben. Ik heb gedaan wat ze wilde, en dat is dat. Ze praat zelfs niet eens met me wanneer ik naar haar toe ga. Niet dat ik echt heb geprobeerd in haar buurt te blijven, maar ze ontwijkt me. Ze geeft er niet om dat ik vertrek en ik geef er niet om als ze dat wel doet.’

‘Moiraine is nog steeds niet helemaal beter, Rhand.’ Ze aarzelde, ik moet voor mijn opleiding naar Tar Valon, Nynaeve gaat ook mee. En Mart moet nog steeds geheeld worden van wat hem aan die smerige dolk bindt en Perijn wil Tar Valon zien voor hij... nou ja, waar dan ook heen gaat. Je zou met ons mee kunnen gaan.’

‘En wachten tot een andere Aes Sedai dan Moiraine uitvindt wat ik ben en me stilt?’ Zijn stem klonk ruw, bijna hatelijk, hij kon het niet helpen. ‘Wil je dat dan?’

‘Nee.’

Hij wist dat hij nooit in staat zou zijn haar te zeggen hoe dankbaar hij was dat ze hem zonder enige aarzeling antwoord had gegeven.

‘Rhand, je bent toch niet bang...’ Ze waren alleen, maar ze keek rond en ging zachter praten. ‘Moiraine Sedai zegt dat je de Ware Bron niet aan hoeft te raken. Als je geen saidin aanraakt, als je niet probeert de Kracht te beheersen, zul je veilig zijn.’

‘O, ik zal het nooit meer aanraken. Zelfs niet als ik er eerst mijn hand voor moet afhakken.’ Maar als ik het niet kan tegenhouden. Ik heb nóóit geprobeerd het te beheersen, zelfs bij het Oog niet. Wat als ik het niet kan tegenhouden.

‘Ga je naar huis, Rhand? Je vader moet je reuzegraag willen terugzien. Zelfs Marts vader moet hem verschrikkelijk graag willen zien. Volgend jaar ga ik terug naar Emondsveld. Voor een tijdje, tenminste.’

Hij wreef met zijn handpalm over zijn zwaardgevest en voelde de bronzen reiger. Mijn vader. Thuis. Licht, wat wil ik graag weer...

‘Niet naar huis.’ Ergens waar ik geen mensen pijn zal doen als ik mezelf niet kan beheersen. Ergens alleen. Opeens voelde hij zich zo koud als de sneeuw op het balkon, ‘ik ga weg, maar niet naar huis.’ Egwene, Egwene, waarom moet jij toch een van die...? Hij sloeg zijn armen om haar heen en fluisterde in haar haren: ‘Nooit meer naar huis.’

In de tuin van Agelmar, in een prieel dichtbegroeid met witte bloesems, verschoof Moiraine op haar ligstoel. De scherven van het zegel lagen in haar schoot en de kleine edelsteen die ze soms in haar haar droeg, hing glinsterend aan de gouden ketting die om haar vingers was gevlochten. De zwakke blauwe glans uit de steen verflauwde en ze glimlachte. Op zichzelf had de steen geen kracht, maar het eerste wat ze had geleerd van de Ene Kracht, als meisje in het koninklijk paleis van Cairhien, was de steen te gebruiken om mensen te horen als die dachten dat ze te ver weg waren om afgeluisterd te kunnen worden.

‘De Voorspellingen worden vervuld,’ fluisterde de Aes Sedai. ‘De Draak is herrezen.’

Content

Robert Jordan
Het Oog van de Wereld

Proloog Drakenberg

1 Een verlaten weg

2 Vreemdelingen

3 De marskramer

4 De speelman

5 Winternacht

6 Het Westwoud

7 Uit het woud

8 Een veilige plek

9 Vertellingen van het Rad

10 Afscheid

11 De weg naar Tarenveer

12 Over de Taren

13 Keuzes

14 De Bok en Leeuw

15 Vreemden en vrienden

16 De Wijsheid

17 Wachters en Jagers

18 De Caemlinweg

19 Schaduwwaak

20 Stof in de wind

21 Luister naar de wind

22 De keuze van de weg

23 Wolfs broeder

24 De Arinelle af

25 Het Trekkende Volk

26 Wittebrug

27 Schuilen voor de storm

28 Sporen in lucht

29 Ogen zonder mededogen

30 Schaduwkinderen

31 Speel voor je maaltijd

32 Schaduw over Vierkoningen

33 Het Duister wacht

34 Het laatste dorp

35 Caemlin

36 Web van het Patroon

37 De lange jacht

38 Redding

39 Het weven van het Web

40 Het Web spant zich

41 Oude vrienden en nieuwe gevaren

42 Herinnering aan dromen

43 Beslissingen en verschijningen

44 Het Duister op de saidinwegen

45 Wat in Schaduwen volgt

46 Fal Dara

47 Meer verhalen van het Rad

48 De Verwording

49 De Duistere roert zich

50 Ontmoetingen bij het Oog

51 Tegen de Schaduw

52 Er is begin noch einde

53 Het Rad wentelt