Robert Jordan

Vuur uit de hemel

Voor Harriet

Het licht in haar ogen is mijn Licht.

Met zijn komst zijn de vreselijke vuren wederom ontvlamd.

Heuvels verbranden en landen verschroeien. De jaren van de mens geraken ten einde en de uren korten. De muren zijn doorgestoken en de sluiers van het vaarwel geheven. Stormen rommelen achter de verten en vuur uit de hemel zuivert de landen. Geen redding zonder ramp, geen hoop aan deze zijde van de dood.

Uit:

De Voorspellingen van de Draak,

mogelijk vertaald door N’Delia Basolaine,

eerste vrouwe en zwaardvrouwe van Raidhen van Hol Cuchone (ongeveer 400 NB)

Proloog

De eerste vonken

Elaida do Avriny a’Roihan zat achter haar grote schrijftafel en streel de verstrooid de lange stola met de zeven kleuren die over haar schouders hing, de stola van de Amyrlin Zetel. Velen zouden op het eerste oog een knappe vrouw menen te zien, maar bij een tweede blik tot de slotsom komen dat de strenge, leeftijdloze trekken van de Aes Sedai niet alleen voor dit moment golden. Vandaag lag er nog wat meer in haar ogen: er vonkte iets van boosheid in. Als iemand erop gelet zou hebben.

Ze luisterde amper naar de vrouwen die op een rij hoge krukken voor haar zaten. Hun gewaden toonden iedere tint tussen wit en het donkerste rood en waren naar de smaak van de draagster van zijde of wol. Allen behalve één droegen de staatsiestola met de Vlam van Tar Valon op de rug geborduurd en met de gekleurde franje van hun Ajah, alsof het een bijeenkomst van de Zaal van de Toren betrof. Ze bespraken de rapporten en geruchten van de gebeurtenissen in vele naties, trachtend feit van verzinsel te scheiden, trachtend een beslissing te nemen over de wijze waarop de Toren diende te handelen, maar slechts zelden sloegen ze de ogen op naar de vrouw achter de schrijftafel, de vrouw die ze gehoorzaamheid hadden gezworen. Elaida kon haar aandacht er niet goed bij houden. Zij wisten niet wat echt belangrijk was. Of liever gezegd, ze wisten het wel, maar waren te bang om erover te praten.

‘Er schijnt in Shienar iets aan de hand te zijn.’ Dat kwam van Danelle, slank en schijnbaar vaak in dromerijen verzonken, de enige Bruine zuster in het vertrek. Ook de Groene en Gele Ajah hadden hier maar één vertegenwoordigster en de drie Ajahs waren daar niet al te blij mee. Er waren geen Blauwe zusters. De grote blauwe ogen van Danelle stonden peinzend, onbewust van de inktvlek op haar wang en de kreukels in haar donkergrijze wollen gewaad. ‘Er gaan geruchten over schermutselingen. Niet tegen de Trolloks of tegen de Aiel, hoewel er steeds meer invallen vanuit de Passen van Niamh voorkomen. Gevechten tussen Shienaranen. Ongewoon voor de Grenslanden. Ze voeren zelden onderling strijd.’

‘Als ze van plan zijn een burgeroorlog te beginnen, hebben ze er wel de juiste tijd voor gekozen,’ zei Alviarin koeltjes. Ze was lang en slank, en geheel in witte zijde gehuld; zij was degene zonder stola. Ook de stola van de Hoedster van de Kronieken was wit, om te tonen dat ze voor haar verheffing tot de Witte Ajah had behoord. Niet tot de Rode, de vroegere Ajah van Elaida, zoals de traditie voor schreef. Witte zusters waren altijd koel. ‘De Trolloks kunnen wel licht voorgoed verdwenen zijn. De hele Verwording is zo rustig dat twee boeren en een Novice er de wacht kunnen houden.’ De knokige vingers van Teslyn bladerden door de papieren op haar schoot, hoewel ze er niet naar keek. Ze was een van de vier Rode zusters in het vertrek – van alle andere Ajahs de grootste groep – en was in strengheid een goede tweede na Elaida, maar niemand zou haar knap noemen. ‘Het zou misschien beter zijn geweest als het er niet zo rustig was,’ zei Teslyn met haar sterke Illiaanse tongval. ‘Ik heb vanmorgen bericht ontvangen dat de maarschalk-generaal van Saldea met een leger is uitgetrokken. Niet in de richting van de Verwording, maar de andere kant op, naar het zuidoosten. Hij zou dat nooit hebben gedaan als de Verwording niet ingeslapen leek te zijn.’

‘Dan is het nieuws van Mazrim Taim uitgelekt.’ Alviarin zei het op een toon alsof ze het over het weer had of de prijs van vloerkleden en niet over een mogelijke ramp. Met heel veel moeite was Taim gevangengenomen en evenveel inspanning was nodig geweest om zijn ontsnapping geheim te houden. Het zou de Toren weinig goed doen als de wereld vernam dat ze een gevangen valse Draak niet vast konden houden. ‘Het lijkt erop dat koningin Tenobia of Davram Bashere, of allebei, ons niet vertrouwt en denkt dat wij hem niet op nieuw op zullen pakken.’

Er viel een doodse stilte toen de naam van Taim viel. De man kon geleiden – hij was onderweg naar Tar Valon geweest om gestild te worden, om voor eeuwig van de Ene Kracht afgesneden te worden, toen hij was ontkomen – maar dat had de tongen niet tot stilstand gebracht. Eens was het bestaan van een man die de Ene Kracht kon geleiden een van de grootste vervloekingen geweest. De Rode zusters besteedden bijna al hun tijd aan de jacht op zulke mannen, waarbij iedere Ajah hun naar vermogen bijstond. Maar nu schoven de meeste vrouwen ongemakkelijk op hun krukken heen en weer en vermeden eikaars ogen, omdat het onderwerp Taim hen heel dicht bij een ander onderwerp bracht dat ze niet hardop durfden te noemen. Zelfs Elaida meende de gal in haar mond te proeven.

Blijkbaar voelde Alviarin die terughoudendheid allerminst. Een mondhoekje krulde kort omhoog voor iets wat een lach of een grijns had kunnen worden. ‘Ik zal elke inspanning om Taim weer in handen te krijgen verdubbelen. En ik stel voor dat we een zuster naar Tenobia afvaardigen om haar met raad bij te staan. Iemand die het gewend is het soort koppige verzet te breken dat de jonge vrouw zal tonen.’

Anderen opperden snel hun eigen gedachten om de stilte te verdrij ven.

Joline trok haar stola met de groene franje over haar smalle schouders en glimlachte, zij het wat geforceerd. ‘Ja, ze heeft een Aes Sedai naast zich nodig. Iemand die in staat is Bashere aan te pakken. Hij heeft bar veel invloed op Tenobia. Hij moet zijn leger terugbrengen naar de Verwording om het daar in te zetten als die weer tot leven komt.’ Tussen de twee uiteinden van de stola vertoonde zich te veel blote huid en haar lichtgroene zijden gewaad zat bijzonder strak. Elaida vond dat ze veel te veel glimlachte. Vooral naar mannen. Dat deden die Groene zusters altijd.

‘Een tweede leger op krijgstocht is wel het laatste dat we nodig hebben,’ zei Shemerin, de Gele zuster snel. Ze was een tikkeltje gezet en had zich op de een of andere manier nooit de uiterlijke kalmte van een Aes Sedai eigen gemaakt. Er lag vaak een zweem van angst in haar ogen te lezen en de laatste tijd nam dat zelfs toe. ‘En iemand naar Shienar,’ voegde Javindhra, een andere Rode zuster, eraan toe. Ondanks haar gladde wangen was haar hoekige gezicht hard genoeg om er nagels mee in hout te slaan. Haar stem klonk ruw. ‘Ik hou niet van dat soort problemen in de Grenslanden. We hebben helemaal geen behoefte aan Shienaranen die zich zo uitputten dat een Trollokleger door kan breken.’

‘Misschien,’ zei Alviarin nadenkend. ‘Maar we hebben vertegenwoordigers in Shienar, de Rode Ajah in ieder geval, en mogelijk ook anderen’ – de vier Rode zusters knikten aarzelend met samengeperste lippen en ze waren de enigen – ‘die ons kunnen waarschuwen als die kleine geschillen zo toenemen dat we er ons zorgen over moeten maken.’

Het was publiek geheim dat behalve de Witte Ajah, die zich aan logisch denken en wijsbegeerte wijdde, elke Ajah over de gehele wereld een meer of minder fijnmazig net van verspieders en waarnemers bezat, al werd ook verondersteld dat het netwerk van de Gele Ajah amper iets voorstelde. Van vrouwen die niet konden geleiden, hoefden ze op het gebied van ziekte en Heling weinig nieuws te verwachten. Sommige zusters hadden ook nog hun eigen ogen-en-oren, maar over hen deden ze nog heimelijker dan over de vertegenwoordigers van de Ajahs. De Blauwe zusters hadden het grootste netwerk, zowel de Ajah als de zusters zelf.

‘Wat Tenobia en Davram Bashere betreft,’ ging Alviarin verder, ‘zijn we het erover eens dat we zusters moeten sturen?’ Ze wachtte nauwelijks op het instemmend geknik. ‘Goed. Ik zal ervoor zorgen. Memara lijkt me heel geschikt. Ze zal geen onzin van Tenobia slikken en die zal niet eens merken dat ze aan de lijn ligt. Verder. Heeft iemand hier de laatste dagen nog wat gehoord uit Arad Doman of Tarabon? Als we niet snel iets doen, kunnen we mogelijk opeens tot de ontdekking komen dat Pedron Nial en zijn Witmantels van Bandar Eban tot aan de Schaduwkust vrij baan hebben. Evanellein, weet jij iets?’ Arad Doman en Tarabon werden geteisterd door burger oorlogen en nog erger. Nergens was enige orde aanwezig. Elaida was verbaasd dat ze het erover hadden.

‘Slechts een gerucht,’ antwoordde de Grijze zuster. Haar zijden gewaad dat paste bij de franje van haar stola, was fraai gesneden en toonde een lage halslijn. Elaida had vaak gedacht dat ze met al haar zorgen en aandacht voor uiterlijk en kleding een Groene had moeten zijn. ‘Bijna iedereen in die arme landen is op de vlucht, ook de mensen die nieuws zouden kunnen sturen. Panarch Amathera is blijkbaar verdwenen en een Aes Sedai schijnt er betrokken bij te zijn...’ Elaida’s hand balde zich om de stof van haar stola. Van haar gezicht viel niets af te lezen, maar in haar ogen smeulde woede. De zaak van het Saldeaanse leger was afgehandeld. Memara was, tot haar verbazing en blijdschap, een Rode zuster. Maar ze hadden niet eens naar haar mening gevraagd! Het was afgehandeld. Het angstige vermoeden dat er een Aes Sedai betrokken was bij de verdwijning van de panarch – als dit tenminste niet een van die duizenden onwaarschijnlijke verhaaltjes was die vanuit het westen aan kwamen waaien – kon haar aandacht niet lang vasthouden. Er waren overal Aes Sedai, vanaf de Arythische Oceaan tot de Rug van de Wereld, en die Blauwen waren werkelijk tot alles in staat. Het was nog geen twee maanden geleden dat al deze zusters waren neergeknield om haar als de verpersoonlijking van de Toren trouw te zweren en nu was er een beslissing genomen zonder haar ook maar een keer te raadplegen. Het werkvertrek van de Amyrlin lag slechts enkele verdiepingen hoog, maar deze kamer was evenzeer het hart van de Toren als de beenwitte Toren het hart was van de grote eilandstad Tar Valon, die tussen de twee takken van de Erinin lag. En Tar Valon was het hart van de wereld, of behoorde dat te zijn. Het vertrek getuigde van de macht die in handen had gelegen van de lange reeks vrouwen die hier hadden gezeteld. De vloer was van glanzende roodsteen uit de Mistbergen, de grote haard van goudgeel Kandorimarmer en de muren waren betimmerd met een blanke, vreemd gevlamde houtsoort, waar in zo’n duizend jaar geleden prachtige onbekende vogels en dieren waren gesneden. Stenen als glanzende parels omringden de hoge, openslaande boogramen die leiden naar het balkon, vanwaar je uit zag over de privétuin van de Amyrlin. Stenen van onbekende her komst die waren opgedolven uit een naamloze stad die was opgeslokt door de Zee der Stormen tijdens het Breken van de Wereld. Een vertrek van macht, een afspiegeling van de Amyrlins die zo’n drie duizend jaar elke troon naar hun grillen hadden laten dansen. En haar mening werd niet eens gevraagd.

Die geringschatting kwam te vaak voor. Het ergste was nog – het bitterste misschien – dat ze haar gezag schonden zonder erbij na te denken. Ze wisten hoe zij de stola had verworven, wisten dat deze alleen door hun hulp om haar schouders was gelegd. Dat had ze zichzelf heel goed gerealiseerd. Maar ze namen te veel zaken klakkeloos aan. Het werd de hoogste tijd daar iets aan te doen. Maar nu nog niet. Ze had zoveel mogelijk haar eigen stempel op het vertrek gedrukt. Prachtig houtsnijwerk met drievoudig vervlochten ringen sierde haar schrijftafel en op haar zware stoel was een ivoren Vlam van Tar Valon aangebracht, die boven haar donkere haren leek op een grote, traanvormige sneeuwvlok. Op de tafel stonden drie kistjes van Altaraans lakwerk op precies gelijke afstand van elkaar, en in een ervan bevonden zich de mooiste beeldjes uit haar verzameling met de hand gesneden miniatuurkunst. Een witte vaas op een eenvoudige standaard bij een muur bevatte rode rozen, die de kamer vulden met hun zoete geur. Sinds ze tot de Zetel was verheven, was er geen regen meer gevallen, maar met de Ene Kracht waren mooie bloemen altijd beschikbaar. Ze had altijd van bloemen gehouden. Ze konden zo gemakkelijk gesnoeid en geleid worden om schoonheid te scheppen.

Twee schilderijen hingen tegenover haar, zodat ze die meteen kon zien als ze haar ogen opsloeg. De anderen vermeden ernaar te kijken; van alle zusters die naar het werkvertrek van Elaida kwamen, wierp alleen Alviarin er zo nu en dan een blik op. ‘Nog nieuws over Elayne?’ vroeg Andaya onverschillig. Een magere vrouw die deed denken aan een heel schuw vogeltje, ondanks haar gelaatstrekken, die een Aes Sedai verrieden. Zij behoorde eveneens tot de Grijze Ajah en had weinig weg van een bemiddelaarster, maar ze was in feite een van de besten. Nog steeds was haar Taraboonse afkomst in haar spreken vaag te horen. ‘Of over Galad? Als Morgase hoort dat we haar stiefzoon kwijt zijn, zal ze misschien nog meer vragen gaan stellen over de verblijfplaats van haar dochter. En als ze verneemt dat we niet weten waar de erfdochter van Andor is, wordt Andor voor ons wellicht verboden gebied, net als Amadicia.’ Enkele vrouwen schudden het hoofd – er was geen nieuws – en Javindhra zei: ‘Er bevindt zich een Rode zuster in het koninklijke paleis. Ze is pas verheven, dus kan ze zich heel gemakkelijk als een gewone vrouw voordoen.’ Ze bedoelde dat de vrouw nog niet het leeftijdloze uiterlijk had dat een zuster verkreeg na de Kracht lange tijd te hebben gebruikt. Iemand die de leeftijd van een van de vrouwen in het vertrek had willen raden, zou er zeker zo’n twintig jaar naast zitten en in sommige gevallen nog veel meer. ‘Maar ze is goed geschoold, heel sterk en een prima waarneemster. Morgase houdt zich druk bezig met haar aanspraken op de Cairhiense troon.’ Verschillende vrouwen schoven weer heen en weer op hun krukken en alsof ze besefte dat ze zich op gevaarlijk terrein bewoog, ging Javindhra snel verder. ‘En haar nieuwe minnaar, heer Gaebril, schijnt haar op andere manieren bezig te houden.’ Haar smalle mond werd zelfs nog smaller. ‘Ze is helemaal stapel op die man.’

‘Hij is het die ervoor zorgt dat ze haar aandacht op Cairhien richt,’ zei Alviarin. ‘De toestand is daar bijna even slecht als in Tarabon en Arad Doman. Ieder Huis strijdt om de Zonnetroon en er heerst overal hongersnood. Morgase zal de orde herstellen, maar het zal haar wel enige tijd kosten om de troon stevig in handen te krijgen. Tot het zover is, zal ze weinig lust hebben om zich zorgen te maken over andere zaken, zelfs niet over de erfdochter. En ik heb een schrijfster de opdracht gegeven zo nu en dan een brief te sturen. Die vrouw kan het handschrift van Elayne goed nabootsen. Daarmee houden we Morgase wel rustig tot we haar weer stevig onder controle hebben.’

‘We hebben haar zoon gelukkig nog,’ zei Joline glimlachend. ‘Gawein kunnen we nauwelijks in toom houden,’ zei Teslyn scherp. ‘Die Jongelingen van hem strijden aan beide kanten van de rivier met de Witmantels. Hij volgt net zo vaak zijn eigen luimen als dat hij ons ter wille is.’

‘We zullen hem aan banden leggen,’ zei Alviarin. Haar eeuwig koele houding begon Elaida steeds meer te ergeren. ‘Nu we het toch over de Witmantels hebben,’ bracht Danelle naar voren, ‘het schijnt dat Pedron Nial geheime onderhandelingen voert om Altara en Morland ervan te overtuigen gebieden aan Illian af te staan, waardoor de Raad van Negen niet langer geneigd zal zijn een van beide landen binnen te vallen.’

Veilig verwijderd van de afgrond babbelden de vrouwen aan de andere kant van de schrijftafel door over de vraag of de kapiteinheer-gebieder door zijn onderhandelingen meer invloed voor de Kinderen van het Licht wilde winnen. Misschien moesten ze de gesprekken verstoren, zodat de Toren op kon treden en verder kon onderhandelen. Elaida’s mond verstarde. De Toren was in het verleden uit noodzaak vaak behoedzaam opgetreden – er waren te veel mensen die hen vreesden, te veel die hen wantrouwden – maar de Toren had nog nooit iets of iemand gevréésd. Nu waren ze bevreesd. Ze richtte haar ogen op de schilderijen. Een bestond uit drie houten panelen die Bonwhin voorstelden, de laatste Rode zuster die duizend jaar geleden tot Amyrlin Zetel was verheven, en zij was de reden dat nadien geen enkele Rode zuster de zevenkleurige stola had gedragen. Tot Elaida. Bonwhin, lang en trots, die de Aes Sedai had geleid toen ze Artur Haviksvleugel naar haar hand wilde zetten. Bonwhin, uitdagend, op de witte muren van Tar Valon tijdens de belegering door Haviksvleugels strijdmacht. Bonwhin, geknield en vernederd, in de Zaal van de Toren toen haar haar stola en staf werden ontnomen omdat ze de Toren bijna naar de ondergang had gevoerd. Velen vroegen zich af waarom Elaida dit drieluik uit de opslagruimte had laten halen, waar het honderden jaren stof had liggen verzamelen. Niemand sprak er hardop over, maar toch had ze hun gefluister wel opgevangen. Ze begrepen niet dat Elaida voortdurend aan de prijs van falen herinnerd wilde worden. Het tweede schilderij was in een veel modernere stijl, op gespannen linnen, een gekopieerde schets van een straatkunstenaar uit het verre westen. Dit werk veroorzaakte nog veel meer onrust onder de Aes Sedai die het zagen. Tussen de wolken, schijnbaar hoog aan de hemel, vochten twee mannen die bliksems als wapens gebruikten. Eén man had een gezicht als van vuur. De ander was lang en jong, met rossig haar. Het was de jongeman die vrees opriep en ervoor zorgde dat zelfs Elaida haar tanden op elkaar klemde. Ze wist niet eens of het uit kwaadheid was of om ervoor te zorgen dat ze niet angstig klappertandde. Maar vrees kon en moest beheerst worden. Beheersing was het allervoornaamste.

‘Goed, dan zijn we klaar,’ zei Alviarin, die soepel van haar kruk op stond. De anderen volgden haar, streken rokken en stola’s glad en maakten zich klaar om weg te gaan. ‘Over drie dagen denk ik...’

‘Heb ik gezegd dat jullie mochten gaan, dochters?’ Dat waren de eerste woorden die Elaida sprak sinds ze hun had gevraagd te gaan zit ten. Ze keken haar verbaasd aan. Verbaasd! Enkelen schoven terug naar hun krukken, maar niet echt haastig. En niemand mompelde enige verontschuldiging! Ze had dit veel te lang laten doorzieken.

‘Aangezien jullie toch al staan, kunnen jullie beter blijven staan tot ik ben uitgesproken.’ Er ontstond enige verwarring bij de vrouwen die zich al half op hun kruk hadden laten zakken en ze sprak door, terwijl die weer onzeker rechtop gingen staan, ik heb niemand iets horen zeggen over de zoektocht naar dat méns en haar gezelschap.’ Het was niet nodig dat méns bij naam te noemen, de voorgangster van Elaida. Ze wisten over wie ze het had en Elaida vond het iedere dag moeilijker de naam van de vroegere Amyrlin te gebruiken. Elk probleem dat ze nu had – alle problemen – konden in de schoenen van dat méns worden geschoven.

‘Het is moeilijk,’ zei Alviarin effen, ‘aangezien we de geruchten dat ze de doodstraf heeft ondergaan hebben aangemoedigd.’ Die vrouw had ijs in haar aderen. Elaida keek haar recht in de ogen tot de Wit te zuster er veel te laat ‘Moeder’ aan toevoegde, maar dat klonk veel te onbewogen, bijna terloops.

Elaida liet haar ogen over de anderen gaan en staalde haar woorden. ‘Joline, jij hebt de leiding over de speurtocht en het onderzoek naar haar ontsnapping. Over beide zaken hoor ik niets anders dan moeilijkheden. Misschien, dochter, zal een dagelijkse boetedoening je helpen om je ijver te vergroten. Schrijf maar op wat je een gepaste straf vindt en geef het me. Als ik het... niet passend genoeg vind, zal ik het driedubbel zo erg maken.’

Ze zag tevreden hoe Jolines eeuwige glimlach verflauwde. Ze wilde wat zeggen, maar deed snel haar mond weer dicht onder de strenge ogen van Elaida. Uiteindelijk maakte ze een diepe revérence. ‘Zoals u beveelt, Moeder.’ De woorden kwamen moeizaam en de nederigheid was gespeeld, maar het volstond. Voor dit moment althans. ‘En hoe staat het met de pogingen de gevluchte vrouwen terug te halen?’ Het leek onmogelijk, maar Elaida’s stem klonk nog harder. De terugkeer van de Aes Sedai die na de afzetting van dat méns waren gevlucht, betekende de terugkeer van de Blauwe zusters naar de Toren. Ze was er niet zeker van of ze ooit nog een Blauwe zou kunnen vertrouwen. Maar ja, ze betwijfelde evenzeer of ze zich kon verlaten op wie er dan ook vandoor was gegaan en haar verheffing niet had toegejuicht. Desondanks diende de Toren weer één te zijn. Javindhra was met die taak belast. ‘Wederom stuiten we op moeilijkheden.’ Haar gezicht stond even streng als altijd, maar ze maakte telkens haar lippen nat bij die storm die over Elaida’s gezicht trok. ‘Moeder.’

Elaida schudde haar hoofd, ik wil niet over moeilijkheden horen, dochter. Morgen leg je me een lijst voor van alles wat je hebt ondernomen, waaronder alle maatregelen om ervoor te zorgen dat de wereld niets verneemt van een afsplitsing in de Toren.’ Dat was vreselijk belangrijk; er was een nieuwe Amyrlin, maar het beeld van een verenigde en machtige Toren diende voor de wereld onveranderd te blijven. ‘Als je niet genoeg tijd hebt voor het werk dat ik je heb op gedragen, kun je misschien maar beter overwegen je plaats als gezetene voor de Rode Ajah in de Zaal op te geven. Ik moet dat maar eens gaan overwegen.’

‘Dat zal niet nodig zijn, Moeder,’ zei de vrouw met het harde gezicht haastig. ‘Morgen ligt het verlangde overzicht op uw schrijftafel. Ik weet zeker dat velen spoedig zullen terugkeren.’ Elaida was daar niet van overtuigd, al wilde ze dat nog zo graag de Toren diende sterk te zijn, dat moest – maar ze had haar punt duidelijk gemaakt. Alle ogen, behalve die van Alviarin, straalden een bezorgd nadenken uit. Als Elaida bereid was een zuster van haar eigen vroegere Ajah aan te pakken en een Groene zuster die haar vanaf de eerste dag had gesteund zelfs nog harder aanpakte, dan hadden zij misschien een fout gemaakt door haar als een feestelijk vaandel te behandelen. Misschien hadden déze vrouwen haar tot Amyrlin Ze tel weten te verheffen, maar zij was de Amyrlin. Gedurende de komende dagen zou dat nog door verscheidene voorbeelden luid en duidelijk onderstreept worden. Zo nodig zou ze elke vrouw in dit vertrek een boetedoening laten ondergaan tot ze om genade smeekte. ‘Er zijn in Cairhien zowel Tyreense krijgslieden als Andoraanse,’ ging ze verder en negeerde de neergeslagen ogen. ‘De Tyreense soldaten zijn gezonden door de man die de Steen van Tyr heeft ingenomen.’ Shemerin klemde haar dikke handen ineen en Teslyn kromp in elkaar. Alleen Alviarin keek even onverstoorbaar als een bevroren meer. Elaida strekte fel haar arm uit en wees naar het schilderij van de twee mannen die elkaar met bliksems bevochten. ‘Kijk ernaar. Kijk! Of jullie mogen op handen en knieën de vloeren gaan schrobben! Als jullie zelfs het lef niet hebben om naar een schilderij te kijken, welke moed kunnen jullie dan opbrengen voor alles wat komen gaat? De Toren kan zulke lafaards niet gebruiken.’

Langzaam sloegen ze hun ogen op, schuifelend met hun voeten als zenuwachtige jonge meisjes. Alleen Alviarin keek rustig en schijn baar onbewogen. Shemerin wrong haar handen ineen en kreeg zelfs tranen in haar ogen. Er moest iets aan Shemerin worden gedaan. ‘Rhand Altor. Een man. Een geleider.’ De woorden kwamen als zweepslagen uit Elaida’s mond. Ze voelde hoe ook haar eigen maag zo verkrampte dat ze bang was te moeten braken. Op de een of andere manier lukte het haar haar gezicht in de plooi te houden en ze sabelde door, dwong zich alles te zeggen, haar woorden te lanceren als stenen uit een slinger. ‘Een man die gedoemd is krankzinnig te worden en voor zijn dood gruwelen te verspreiden met de Kracht. Erger nog. Arad Doman en Tarabon en alles daartussen zijn door al zijn opstanden in puinhopen veranderd. Al kunnen de oorlog en de hongersnood in Cairhien hem niet echt worden verweten, ze kondigen zeker een grotere oorlog aan, tussen Tyr en Andor, terwijl de Toren vrede nodig heeft! In Geldan predikt een of andere dwaze Shienaraan over hem voor menigten die zo groot zijn dat het leger van Alliandre niet in staat is die te beheersen. Hij is het grootste gevaar waar de Toren ooit voor heeft gestaan, de grootste dreiging die de wereld ooit heeft gekend en jullie kunnen het niet opbrengen hem bij name te noemen? Jullie kunnen niet eens zijn afbeelding aanschouwen?’

Stilte gaf haar antwoord. Afgezien van Alviarin keken allen alsof hun tong was bevroren. De meesten staarden naar de jongeman op het schilderij als vogels die door de aanblik van een slang verstarren. ‘Rhand Altor.’ De naam proefde bitter op Elaida’s lippen. Eens had ze die jongeman, die er zo onschuldig uitzag, binnen handbereik gehad. En ze had niet gezien wat hij was. Haar voorgangster had het geweten – en het Licht wist hoelang ze dat had geweten – en zij had hem de kans gegeven de wilde wegen te begaan. Dat méns had voor haar ontsnapping heel veel verteld, had dingen gezegd, toen haar het vuur na aan de schenen werd gelegd, die Elaida zelf niet eens wilde geloven – als de Verzakers echt vrij waren, was alles mogelijk verloren – maar op de een of andere manier was ze erin geslaagd enkele antwoorden voor zich te houden. En ze was ontsnapt voor haar die vragen opnieuw konden worden voorgelegd. Dat méns en Moiraine. Dat méns en die Blauwe zuster hadden het al die tijd geweten. Elaida was van plan beiden naar de Toren terug te brengen. Ze zouden haar alles haarfijn moeten verrellen. Ze zouden op hun knieën om hun dood smeken nog voor zij met hen klaar was. Ze dwong zichzelf door te gaan, hoewel de woorden haar een vieze smaak gaven. ‘Rhand Altor is de Herrezen Draak, dochters.’ Shemerin zakte door haar knieën en kwam met een plofje op de vloer terecht. Enkele anderen bleken ook zwakke knieën te hebben. Elaida’s ogen tuchtigden hen honend. ‘Daar kan geen twijfel over bestaan. Hij is degene over wie in de Voorspellingen wordt gesproken. De Duistere breekt los en de Laatste Slag komt, en de Herrezen Draak dient daar te zijn om hem te bestrijden, anders zal de wereld aan vuur en verwoesting worden overgeleverd zolang het Rad des Tijds wentelt. En ergens loopt hij op vrije voeten rond, dochters. We weten niet waar hij is. We weten van een tiental plaatsen dat hij daar niet is. Hij is niet meer in Tyr. Hij is niet hier in de Toren, waar hij veilig afgeschermd kan worden, zoals het behoort. Hij jaagt storm winden door de wereld en we moeten hem tegenhouden, als we nog enige hoop willen koesteren om Tarmon Gai’don te overleven. We moeten hem in handen krijgen om ervoor te zorgen dat hij de Laatste Slag zal strijden. Of is er iemand van jullie die aanneemt dat hij vrijwillig zijn voorzegde dood tegemoet zal treden om de wereld te redden? Een man die nu al krankzinnig aan het worden is? We moeten hem in onze macht hebben.’

‘Moeder,’ begon Alviarin met haar ergerlijke gevoelloosheid, maar Elaida bracht haar met een woedende blik tot zwijgen. ‘Rhand Altor in handen krijgen is verreweg het belangrijkste, veel belangrijker dan die schermutselingen in Shienar en de vraag of de Verwording nu wel of niet rustig is, veel belangrijker dan het vinden van Elayne of Galad, zelfs nog belangrijker dan Mazrim Taim. Jullie dienen hem te vinden. Dat móét! Wanneer ik jullie hier weer zie, dient ieder van jullie klaar te zijn om mij tot in alle bijzonderheden te vertellen wat jullie hebben gedaan om dat voor elkaar te krijgen. Nu kunnen jullie gaan, dochters.’

Een rimpeling van beverige knikjes, zuchtend gemurmel van ‘Zoals u beveelt, Moeder’, en ze holden bijna de kamer uit. Joline hielp de wankelende Shemerin overeind. De zuster van de Gele Ajah zou heel goed als volgend voorbeeld kunnen dienen. Er moest iets gedaan worden om er zeker van te zijn dat niemand zou verslappen en deze zwakke Shemerin kon niet in deze raad worden gedoogd. Uiteraard zou deze raad in ieder geval niet veel langer zo blijven bestaan. De Zaal zou haar woorden vernemen en gehoorzaam opspringen. Afgezien van Alviarin ging iedereen weg.

Nadat de deur zich achter de anderen had gesloten, bleven de twee vrouwen elkaar recht aankijken. Alviarin was de eerste geweest, de allereerste, die de beschuldiging tegen de voorgangster van Elaida had vernomen en ermee had ingestemd. En Alviarin besefte heel goed waarom zij de stola van de Hoedster droeg en niet iemand van de Rode Ajah. De Rode Ajah had Elaida volledig gesteund, in tegenstelling tot de Witte, en zonder de welgemeende steun van de Witte Ajah zouden de andere niet zijn overgehaald, waardoor in dat geval Elaida in een kerker had gezeten en niet op de zetel van de Amyrlin. Of nog erger, dan waren de resten van haar hoofd op een piek gestoken en speelgoed voor de raven geweest. Alviarin kon niet zo gemakkelijk worden overdonderd als de anderen, als ze al overdonderd kon worden. Het verontrustende was dat in de onwrikbare blik van Alviarin een gevoel van gelijkwaardigheid zichtbaar was.

Het klopje op de deur klonk luid in deze stilte. ‘Binnen,’ snauwde Elaida.

Een Aanvaarde, een bleek, slank meisje, stapte aarzelend de kamer in en maakte pijlsnel zo’n diepe revérence dat haar witte rok met de zeven kleurbanden een cirkel op de vloer vormde. Aan haar opengesperde blauwe ogen te zien en de manier waarop ze strak naar de vloer staarde, had ze de stemming van de vertrekkende vrouwen juist aangevoeld. Als een Aes Sedai al bevend wegging, dan verkeerde een Aanvaarde in groot gevaar. ‘M... moeder, b... baas Fajin is er. Hij zei dat u hem w... wilde spreken op dit t... tijdstip.’ Het voorovergebogen meisje verloor van pure vrees bijna haar evenwicht. ‘Stuur hem dan naar binnen, meisje, en laat hem niet wachten,’ grom de Elaida, maar ze zou het meisje hebben gevild, als ze de man niét had laten wachten. De boosheid die ze ter wille van Alviarin moest onderdrukken – ze stond zich niet toe zich te realiseren dat ze het niet durfde te laten merken – die boosheid borrelde naar boven. ‘En als je niet kunt leren behoorlijk te praten, dan is de keuken misschien een betere plek voor jou dan de wachtkamer van de Amyrlin. Nou? Doe je nog wat je gezegd is? Vooruit, meisje! En zeg tegen de Meesteresse der Novices dat je nog moet leren om bereidwillig te gehoorzamen!’

Het meisje piepte iets wat op het gepaste antwoord leek en schoot weg.

Met grote moeite hervond Elaida haar kalmte. Het kon haar niet schelen of Silviana, de nieuwe Meesteresse der Novices, het meisje half lam sloeg of haar er met een preek van af liet komen. Ze vond het ook niet erg dat ze amper met Aanvaarden of Novices sprak, ten zij ze haar lastig vielen. Ze wilde veel liever een vernederde Alviarin op haar knieën zien.

Maar eerst Fajin. Ze tikte met een vinger tegen haar lippen. Dit magere scharminkel met een forse neus was enkele dagen geleden bij de Toren verschenen, in veel te grote, vieze kleren die eens mooi waren geweest. Hij gedroeg zich om beurten arrogant en kruiperig, en wens te de Amyrlin Zetel te spreken. Behalve de dienaren kwamen mannen alleen onder dwang of uit grote nood naar de Toren, en niemand vroeg ooit om de Amyrlin te spreken. Hij was in zekere zin een dwaas, of mogelijk achterlijk, en beweerde uit Lugard in Morland te komen. Hij sprak echter met verschillende tongvallen en ging soms midden in een zin van de ene in de andere over. Niettemin kon hij misschien van nut zijn.

Alviarin stond haar nog steeds aan te kijken, zo ijzig zelfingenomen, met een licht vraagteken over Fajin in haar ogen. Elaida’s gezicht ver strakte. Ze wilde bijna naar saidar reiken, de vrouwelijke helft van de Ware Bron, om de vrouw met de Kracht haar plaats te wijzen. Maar dat was geen goed idee. Alviarin zou misschien weerstand bieden en het paste een Amyrlin niet haar gezag te bevestigen door te gaan vechten als een boerenmeid op een erf. Toch moest Alviarin leren om net als de anderen voor haar te buigen. De eerste stap was Alviarin in het ongewisse te laten over baas Fajin, of wat zijn echte naam ook mocht zijn.

Padan Fajin zette de paniekerige jonge Aanvaarde uit zijn gedachten toen hij de werkkamer van de Amyrlin binnenstapte. Zij was een lekker hapje en hij vond het heerlijk als meisjes als tere vogeltjes in zijn handpalm fladderden, maar hij had nu belangrijker zaken aan zijn hoofd. Zijn handen in elkaar slaand maakte hij een eerbiedige diepe hoofdbuiging, gepast nederig, maar de twee in het vertrek leken hem niet eens op te merken, zo fel stonden ze elkaar aan te staren. Nog net kon hij zich ervan weerhouden zijn hand uit te steken om de spanning tussen de twee vrouwen te strelen. Spanning en splijting weefden zich door de hele Toren heen. En dat was uitstekend. Spanning kon aangegrepen worden, splijting benut als dat nodig mocht zijn.

Hij was verbaasd geweest toen hij Elaida op de Amyrlin Zetel had aangetroffen. Maar het was ook weer beter dan hij had verwacht. Hij had gehoord dat ze in vele opzichten lang niet zo’n taaie was als de vrouw die voor haar de stola had gedragen. Wel harder, en wreder, maar ook brosser. Moeilijker te buigen waarschijnlijk, maar gemakkelijker te breken. Als het een of het ander noodzakelijk werd. Maar de ene Aes Sedai, zelfs als het de Amyrlin was, verschilde voor hem niet veel van de andere Aes Sedai. Dwazen. Gevaarlijke dwazen, zeker, maar op z’n tijd nuttige slachtoffers. Eindelijk beseften ze dat hij er was. De Amyrlin fronste haar wenkbrauwen omdat ze verrast was, de Hoedster van de Kronieken bleef onaangedaan. ‘Je kunt nu gaan, dochter,’ zei Elaida ferm, met een lichte maar duidelijke nadruk op ‘nu’. Ach ja. De spanning, de barstjes in de macht. Barstjes waarin zaad kon worden gelegd. Fajin kon zijn gegiechel nog net inhouden.

Alviarin aarzelde voor ze een miniem kniebuiginkje maakte. Toen ze het vertrek uit zwierde, streken haar ogen over hem heen, uitdrukkingsloos maar verontrustend. Onbewust kromp hij ineen, trok zijn schouders verdedigend op en vertrok achter haar rug zijn bovenlip tot een halve snauw. Af en toe had hij eventjes het gevoel dat ze veel te veel van hem wist, maar hij zou niet kunnen zeggen waardoor.

Haar koele gezicht en haar kille ogen veranderden nooit. Op die momenten verlangde hij ernaar dat ze iets zou laten merken. Vrees. Doodsangst. Smekend. Hij lachte bijna bij die gedachte. Het had natuurlijk geen zin. Ze kon niets weten. Geduld, en het zou gedaan zijn met haar en haar onveranderlijke ogen.

De opslagruimtes van de Toren bevatten zaken die de moeite van het wachten waard waren. De Hoorn van Valere lag er, de befaamde Hoorn waarmee de dode helden voor de Laatste Slag uit het graf konden worden opgeroepen. Zelfs de meeste Aes Sedai waren daar niet van op de hoogte, maar hij wist hoe hij dingen kon uitvissen. De dolk was hier. Ook in deze kamer kon hij voelen hoe die hem aantrok. Hij zou hem aan hebben kunnen wijzen. Hij was van hem, een deel van hem, gestolen en achterovergedrukt door deze Aes Sedai. Die dolk weer in zijn bezit te krijgen zou zoveel van het verlorene goedmaken. Hij wist niet op welke manier, maar dat het zou gebeuren, daar was hij zeker van. Hij had Aridhol verloren. En het was te gevaarlijk om terug te keren vanwege het risico weer gevangengenomen te worden. Hij rilde. Zolang gevangen. Nooit meer. Natuurlijk noemde niemand de stad tegenwoordig nog Aridhol. Men zei nu Shadar Logoth, ofwel Schaduwwaak. Een passende naam. Er was zoveel veranderd. Zelfs hijzelf, Padan Fajin. Mordeth, Ordeith. Soms wist hij niet zeker wat zijn echte naam was, wie hij werkelijk was. Maar één ding stond vast. Hij was niet wat iedereen dacht. Zij die meenden hem te kennen, begingen een blunder. Hij was nu herschapen. Een macht van zichzelf en los van elke andere macht. Uiteindelijk zou iedereen dat leren.

Opeens besefte hij geschrokken dat de Amyrlin iets had gezegd. Hij ploos zijn geheugen na en vond het. ‘Ja, Moeder, de jas past me uitstekend.’ Hij streek met een hand langs het zwarte fluweel om te tonen hoe mooi hij het vond, alsof kledij echt belangrijk was. ‘Het is een zeer goede jas. Ik wil u daar heel hartelijk voor bedanken, Moeder.’ Hij was best bereid nog meer van haar gestuntel te verdragen om hem op z’n gemak te stellen, was best bereid te knielen en haar ring te kussen, maar ditmaal ging ze recht op de kern van de zaak af.

‘Vertel me wat je weet over Rhand Altor, baas Fajin.’ Fajins ogen gingen naar het schilderij van de twee mannen en hij verstijfde. Het portret van Altor trok even hard aan hem als de man zelf zou hebben gedaan, stuurde woede en haat in kokende golven door zijn aderen. Door deze jongeman had hij meer pijn geleden dan hij zich herinnerde, pijn die hij zich niet eens wilde herinneren, had hij veel meer geleden dan pijn alleen. Vanwege Altor was hij gebroken en opnieuw gemaakt. Natuurlijk had die herschepping hem ook zijn vermogen tot wraak geschonken, maar dat had er niets mee te maken. Alles in zijn blikveld vervaagde, behalve zijn verlangen om Altor te vernietigen.

Toen hij zich weer tot de Amyrlin wendde, besefte hij niet dat zijn optreden even heerszuchtig was als het hare en dat hij haar recht in de ogen keek. ‘Rhand Altor is onbetrouwbaar en sluw. Hij geeft om niets en niemand, alleen om zijn eigen macht.’ Dwaze vrouw. ‘Hij zal nooit datgene doen waar je op rekent.’ Maar als zij hem Altor in handen kon spelen... ‘Hij is moeilijk te leiden – heel moeilijk – maar ik geloof dat het mogelijk is. Eerst dient u iemand die hij vertrouwt, onder uw invloed te krijgen...’ Als zij hem Altor in handen speelde, zou hij haar misschien laten leven, ook al was ze een Aes Sedai.

Languit gelegen in een vergulde stoel, zonder jas, een gelaarsd been over de zachte ronde armleuning, glimlachte Rahvin terwijl de vrouw die voor de haard stond, herhaalde wat hij haar had gezegd. In haar grote bruine ogen schemerde een waas. Een jonge knappe vrouw, zelfs in de eenvoudige grijze wol die ze als vermomming droeg, maar dat vond hij niet zo belangrijk bij haar.

Ondanks de grote openstaande vensters kwam er geen zuchtje frisse lucht binnen. Het zweet rolde tijdens het praten over haar gezicht en vormde dikke druppels op het smalle gelaat van de andere aan wezige man. Ondanks zijn prachtige roodzijden jas met gouden borduursels stond hij even stijf als een bediende, wat hij in zekere zin ook was, maar hij was het uit vrije wil en de vrouw niet. Uiteraard was hij op dit moment doof en blind gemaakt. Rahvin ging voorzichtig om met de stroom Geest die hij rondom het tweetal had gewoven. Het was niet nodig waardevolle bedienden te beschadigen.

Zelf zweette hij natuurlijk niet. Hij stond niet toe dat de klamme zomerwarmte hem beroerde. Rahvin was een grote man, lang, donker en knap, ondanks de witte haren aan zijn slapen. Wilsdwang had bij deze vrouw geen probleem gevormd.

Een stuurse blik verwrong zijn gezicht. Bij sommigen leverde dat wel moeilijkheden op. Enkele mensen – enkelen – waren van zichzelf zo sterk dat hun geest bleef zoeken, zelfs onbewust, naar scheurtjes waardoor ze konden wegglippen. Het was wel pech dat hij een van hen nog steeds nodig had. Hij kon haar aan, maar ze bleef een uit weg zoeken zonder zich haar gevangenschap te realiseren. Uiteindelijk zou die ene natuurlijk overbodig zijn en zou hij een beslissing moeten nemen of hij haar weg zou sturen of voor altijd zou lozen.

Beide paden hielden gevaar in. Niet voor hem natuurlijk, want hij was een behoedzaam man, overdreven behoedzaam. Kleine gevaren werden grote gevaren als je ze negeerde en hij voorkwam dat liever door gepast voorzichtig te zijn. Zou hij haar doden of houden? Hij ontwaakte uit zijn gepeins toen de vrouw zweeg. ‘Als je hier weg gaat,’ zei hij, ‘herinner je je van dit bezoek niets meer. Je zult je alleen herinneren dat je als gebruikelijk een ochtendwandelingetje hebt gemaakt.’ Ze knikte, wilde hem heel graag ter wille zijn en hij verknoopte de stroompjes Geest heel licht, zodat die in haar geest zouden oplossen zodra ze weer op straat liep. Het regelmatig gebruik van wilsdwang maakte gehoorzaamheid gemakkelijker, zelfs wanneer hij het niet gebruikte, maar zolang die dwang aanwezig was, kon ze altijd ontdekt worden.

Toen hij dat had gedaan, maakte hij Elegars geest eveneens los. Heer Elegar. Een edelman van lagere stand, maar trouw aan zijn eden. De man likte zenuwachtig langs zijn lippen, wierp een blik op de vrouw en knielde toen meteen neer voor Rahvin. Vrienden van de Duistere – Duistervrienden werden ze nu genoemd – kregen steeds beter door dat ze strikt aan hun eden werden gehouden, nu Rahvin en de anderen bevrijd waren.

‘Breng haar langs de achtergangen terug naar de straat,’ zei Rahvin, ‘en laat haar daar achter. Ze mag niet gezien worden.’

‘Het zal gebeuren zoals u zegt, grote meester,’ zei Elegar en maakte al knielend nog een buiging. Hij stond op, schoof buigend achterwaarts van Rahvin weg, de vrouw aan een arm meetrekkend. Ze ging natuurlijk heel gedwee mee, nog steeds met die mist in haar ogen. Elegar zou haar niets vragen. Hij wist heel goed dat er zaken waren waarvan hij niets wilde weten.

‘Een van je speelpopjes?’ zei plots een vrouw achter hem toen de deur met het beeldhouwwerk achter het tweetal dichtviel. ‘Vind je nu dat soort kleding leuk?’

Hij graaide naar saidin, vulde zich met de Ene Kracht en de smet op de mannelijke helft van de Ware Bron kaatste terug van de beschermende banden en eden, de banden met iets wat hij kende als een grotere kracht dan het Licht, groter zelfs dan de Schepper. Midden in het vertrek was een poort verschenen boven een rood- en-goudkleurig tapijt, een opening naar een andere plaats. Vlak voor de poort verdween, zag hij heel kort een vertrek dat behangen was met sneeuwwitte zijden muurkleden, waarna een vrouw in zijn kamer verscheen, in wit gekleed en met een gordel van gevlochten zilver werk. De kleine kriebeling op zijn huid als een vage kilte was het enige dat hem vertelde dat ze had geleid. Ze was lang en slank, en even mooi als hij knap was; haar donkere ogen waren als bodemloze poelen, haar haar was getooid met zilveren sterren en maansikkels en viel in volmaakte golvingen tot op haar schouders. De meeste mannen zouden bij haar aanblik een droge mond van begeerte krijgen. ‘Waarom besluip je me zo, Lanfir?’ vroeg hij op ruwe toon. Hij liet de Kracht niet los, maar bereidde liever enkele onaangename verrassingen, voor het geval hij die nodig mocht hebben. ‘Als je me wilt spreken, stuur je maar een boodschapper en dan besluit ik zelf waar en wanneer. En óf ik dat wel wil.’

Lanfir glimlachte haar lieve verraderlijke glimlach. ‘Je bent altijd al een zwijn geweest, Rahvin, maar zelden een dwaas. Die vrouw is een Aes Sedai. Stel je voor dat ze haar missen? Stuur je ook herauten uit om te verkondigen waar je bent?’

‘Geleiden?’ spotte hij. ‘Ze is zo zwak dat ze zonder oppasser niet eens naar buiten zou mogen. Ze noemen amper onderwezen kinderen al Aes Sedai, wanneer de helft van hun kennis bestaat uit handigheidjes die ze zichzelf hebben geleerd en de andere helft maar nauwelijks de oppervlakte krast.’

‘Zou je ook zo laatdunkend doen als die domme kinderen een kring vandertien om je heen vormen?’ De koele spot in haar stem stak hem, maar hij liet dat niet merken.

‘Ik neem mijn voorzorgsmaatregelen, Lanfir. Ze is niet mijn “speelpopje”, zoals jij haar belieft te noemen, maar de verspiedster van de Toren hier. Op deze manier vermeldt ze in het verslag precies wat ik wil, en ze doet dat maar al te graag. De vrouwen die de Uitverkorenen in de Toren dienen, hebben me meteen verteld waar ik haar kon vinden.’ De dag naderde dat de wereld de naam Verzaker zou vergeten en voor de Uitverkorenen zou neerknielen. Dat was beloofd, al zo lang geleden. ‘Waarom ben je hier, Lanfir? Toch zeker niet om een weerloze vrouw te verdedigen?’

Ze haalde slechts haar schouders op. ‘Je mag, wat mij betreft, net zo lang met je poppetjes spelen als je wilt. Je bent niet erg gastvrij, Rahvin, dus neem me niet kwalijk dat ik...’ Op het tafeltje naast Rahvins bed verrees opeens een zilveren schenkkan die kantelde en donkerrode wijn in een met goud beslagen roemer goot. Toen de kan weer stond, zweefde de roemer naar Lanfirs hand. Natuurlijk voelde hij slechts een lichte prikkeling, zag niet dat er stromen werden geweven en dat vond hij vervelend. Dat zij op haar beurt ook niets van zijn weefsel opving, herstelde het evenwicht niet voldoen de.

‘Waarom?’ wilde hij opnieuw weten.

Ze nam bedaard een slokje voor ze iets zei. ‘Aangezien je mij en de anderen vermijdt, komen enkele Uitverkorenen hierheen. Ik ben als eerste gekomen, zodat je weet dat het geen aanval is.’

‘Anderen? Is dit een van jouw plannetjes? Ik heb geen enkele behoefte aan de plannen van iemand anders.’ Opeens lachte hij, een laag en vol geluid. ‘Het is dus geen aanval, hè? Maar jij hebt nooit echt van een openlijke aanval gehouden, nietwaar? Niet zo erg als Moghedien misschien, maar je gaf altijd de voorkeur aan een aanval van opzij of van achteren. Ik zal je ditmaal vertrouwen, lang genoeg om naar je te luisteren. Zolang als ik je kan zien.’ Wie Lanfir achter zich vertrouwde, verdiende het mes dat hij weldra in zijn rug zou krijgen. Niet dat ze echt vertrouwd kon worden, ook niet als je haar in het oog hield. Op z’n best waren haar kuren wisselvallig. ‘Wie worden er nog meer op het feestje verwacht?’ Ditmaal kreeg hij de waarschuwing ruimschoots op tijd – de daad van een man – toen een tweede poort zich opende, waardoor marmeren balustrades van ruime balkons zichtbaar werden en meeuwen die krijsend rondzwierden in een wolkeloze blauwe lucht. Ten slotte verscheen er een man die door de poort stapte, waarna deze zich achter hem sloot.

Sammael was een gedrongen, stevige man en leek groter dan hij in werkelijkheid was. Hij liep snel en ferm, zijn manier van doen was kortaf. Met zijn blauwe ogen, goudblonde haren en keurig vierkant geknipte baard zou hij misschien meer dan gemiddeld knap kunnen worden genoemd, als er geen litteken dwars over zijn gezicht had gelopen, alsof iemand een roodgloeiende pook over zijn gelaat had g trokken, van de haarrand tot zijn kaak. Hij had de wond, die zo lang geleden was toegebracht, meteen kunnen laten verdwijnen, maar hij verkoos dat niet te doen.

Omdat hij even stevig met saidin verbonden was als Rahvin – hij was zo dichtbij dat Rahvin het vaag kon voelen – nam Sammael hem behoedzaam op. ‘Ik had hulpvaardige dienstertjes en dansmeisjes verwacht, Rahvin. Heb je na al die jaren eindelijk genoeg van je sport gekregen?’ Lanfir zat te gniffelen achter haar roemer wijn. ‘Had iemand het over sport?’

Rahvin had niet eens gemerkt dat een derde poort was geopend, waarachter een grote kamer zichtbaar was, vol fonteinen en geribbelde zuilen, bijna naakte acrobaten en dienaren die even schaars gekleed waren. Vreemd genoeg zat er een magere oude man in een verkreukelde jas sombertjes tussen de spelers. Twee bedienden in vliesdunne lapjes die niets voorstelden. Een krachtig gebouwde man met een goudgedreven dienblad en een prachtige, weelderige vrouw die voorzichtig wijn uit een geslepen kristallen karaf schonk in een bijpassende bokaal. Ze volgden de nieuw aangekomene voordat de poort in het niets verdween.

In elk ander gezelschap zonder Lanfir zou Graendal een indrukwekkend knappe vrouw worden genoemd, rijp en wellustig. Haar gewaad van groene zijde was laag uitgesneden. Een robijn ter grootte van een kippenei lag tussen haar borsten genesteld en een diadeem met nog meer robijnen tooide haar lange, zonnekleurige haren. Naast Lanfir was ze gewoon mollig en mooi. Of die onvermijdelijke ver gelijking haar bezighield, was aan haar geamuseerde glimlach niet te merken.

Gouden armbanden rinkelden toen ze met haar beringde vingers achter zich wuifde. Het dienstmeisje liet het glas snel in haar hand glijden met net zo’n kruiperige glimlach als de man. Graendal lette er niet op. ‘Zo,’ zei ze opgewekt. ‘Bijna de helft van de levende Uitverkorenen op één plek bij elkaar. En niemand probeert iemand te doden. Wie zou dat vóór de terugkeer van de Grote Heer van het Duister hebben verwacht? Ishamael voorkwam een tijdlang tenminste nog dat we elkaar naar de keel vlogen, maar zoiets...’

‘Spreek je altijd zo onverbloemd in aanwezigheid van bedienden?’ zei Sammael met een grimas.

Graendal knipperde met haar ogen en wierp een blik op het tweetal achter haar alsof ze hen had vergeten. ‘Ze zullen niets ongepasts ver tellen. Ze aanbidden me. Is dat niet zo?’ De twee vielen op hun knieën en hun vurige liefde voor haar stroomde bijna uit hen. Het was echt: ze hielden van haar. Op dit moment. Even later fronste ze licht en de bedienden verstarden, hun monden nog half open. ‘Zij gaan wel door. Maar ze bezorgen je zo toch geen last meer, hè?’ Rahvin schudde het hoofd en vroeg zich af wie het waren of wat ze waren geweest. Graendals bedienden moesten niet alleen uiterlijk mooi zijn, maar ook macht hebben of aanzien genieten. Een vroegere heer als lijfknecht, een vrouwe om haar bad te vullen, dat was Graendals smaak. Dat ze zichzelf hiermee verwende, was hem om het even, maar ze was wel spilziek. Dit paar had nut kunnen hebben als ze op de juiste manier waren behandeld, maar Graendals wilsdwang stond weinig meer dan louter versiering toe. De vrouw was niet echt verfijnd.

‘Moet ik op nog meer mensen rekenen, Lanfir?’ gromde hij. ‘Heb je Demandred ervan overtuigd dat hij niet moet denken dat hij echt de erfgenaam van de Grote Heer is?’

‘Ik betwijfel of zijn hoogmoed daar groot genoeg voor is,’ antwoordde Lanfir gladjes. ‘Hij kan zelf zien waar dat Ishamael gebracht heeft. Maar dat is nu net het punt. Wat Graendal net zei. Eens waren we met dertien, en onsterfelijk. Nu zijn er vier dood en heeft één ons verraden. Wij vier zijn de enigen die hier vandaag bij elkaar komen en dat volstaat.’

‘Weet je zeker dat Asmodean is overgelopen?’ wilde Sammael weten. ‘Vroeger had hij daar zeker de moed niet voor. Waar haalt hij het lef vandaan een verloren zaak te steunen?’

Lanfir glimlachte even geamuseerd. ‘Hij had de moed voor een hinderlaag, waarmee hij, volgens hem, boven ons zou komen te staan. En toen hij moest kiezen tussen de dood of een tot mislukken gedoemde zaak, was er maar weinig moed voor zijn keuze nodig.’

‘En weinig tijd om na te denken, wil ik wedden.’ Het litteken maak te de ironie op Sammaels gezicht nog bijtender. ‘Als je hem zo nabij was dat je dit alles weet, waarom heb je hem dan in leven gelaten? Je had hem kunnen doden voor hij ook maar merkte dat je er was.’ ik dood iemand niet zo snel als jij. Dood betekent het einde, is onomkeerbaar en er bestaan meestal andere wegen die meer opleveren. Bovendien, in woorden die jij begrijpt, wilde ik geen openlijke aan val inzetten tegen sterkere krachten.’

‘Is hij echt zo sterk?’ vroeg Rahvin kalm. ‘Die Rhand Altor? Zou hij jou in een rechtstreeks gevecht kunnen overweldigen?’ Rahvin zou het zo nodig zelf ook best kunnen, net als Sammael, maar als een van beide mannen zoiets probeerde, zou Graendal zich waarschijnlijk verbinden met Lanfir. Beide vrouwen zouden barstensvol met de Ene Kracht zitten, klaar om terug te slaan zodra ze enige achterdocht tegen een van de twee mannen koesterden. Of tegen elkaar. Maar die boerenjongen. Een ongeoefende schaapherder! Ongeoefend, tenzij Asmodean er iets aan ging doen.

‘Hij is de herboren Lews Therin Telamon,’ zei Lanfir even zachtjes, ‘en Lews Therin was ongemeen sterk.’ Verstrooid streek Sammael langs het litteken op zijn gezicht. Lews Therin had hem dat bezorgd. Drieduizend jaar of langer geleden, lang voor het Breken van de Wereld, vóór de Grote Heer was opgesloten, lang voor alles wat gebeurd was, maar Sammael zou het nooit vergeten.

‘Nou,’ bracht Graendal naar voren, ‘zijn we eindelijk bij het onderwerp beland dat we hier dienen te bespreken?’ Rahvin schrok verontrust op. De twee bedienden stonden nog steeds stijf bevroren stil – of opnieuw eigenlijk. Sammael mompelde iets in zijn baard.

‘Als die Rhand Altor tenminste echt de wedergeboren Lews Therin Telamon is,’ vervolgde Graendal, terwijl ze op de man ging zitten die op handen en knieën lag neergeknield. ‘Het verbaast me dat je hem nog niet in je bed hebt gelokt, Lanfir. Of is dat niet zo gemakkelijk?

Ik meen me te herinneren dat Lews Therin jou aan het lijntje had en niet andersom. Hij snoerde je de mond bij je woedeaanvalletjes en kon je voor zijn glaasje wijn overal heen sturen, zogezegd.’ Ze zette haar eigen glas terug op het blad dat roerloos door de nietsziende geknielde vrouw werd opgehouden. ‘Je was zo stapel op hem dat je languit aan zijn voeten ging liggen als hij “lig” zei.’ Lanfirs donkere ogen schitterden kort voor ze weer kalm werd. ‘Mogelijk is hij de herrezen Lews Therin, maar hij is niet Lews Therin zelf.’

‘Hoe weet je dat?’ vroeg Graendal, met een glimlach alsof het allemaal een grapje was. ‘Het kan volgens velen best zo zijn dat allen worden geboren en herboren tijdens het draaien van het Rad, maar ik heb nooit gelezen dat zoiets als dit is gebeurd. Een unieke man die volgens de voorspelling wordt herboren. Wie kan weten wie hij is?’ Lanfir toonde een laatdunkende glimlach, ik heb hem van nabij gadegeslagen. Hij is niet meer dan hoe hij eruitziet, een herder, nog steeds meer kinderlijk dan niet.’ Hoon verflauwde tot ernst. ‘Maar nu heeft hij Asmodean, al is dat een zwakke bondgenoot. Maar zelfs nog vóór Asmodean zijn vier Uitverkorenen in de strijd tegen hem gevallen.’

‘Laat hem het dode hout maar sprokkelen,’ zei Sammael ruw. Hij weefde stromen Lucht om een stoel over het tapijt naar hem toe te slepen en steunde met een arm op de lage rug van houtsnijwerk, waarbij hij zijn voeten over elkaar sloeg. Wie meende dat hij zich ontspande, was een dwaas. Sammael hield graag zijn vijanden voor de gek door de indruk te wekken dat ze hem onverhoeds konden aanvallen. ‘Des te meer zal er zijn voor de overblijvenden op de Dag van de Terugkeer. Of denk je misschien dat hij Tarmon Gai’don zal winnen, Lanfir? Zelfs als hij Asmodean enige ruggengraat kan geven, heeft hij ditmaal geen Honderd Gezellen. Of hij nu samen met Asmodean of alleen is, de Grote Heer zal hem uitknijpen als kapot zeer licht.’

Lanfir keek hem vol minachting aan. ‘Hoeveel van ons zullen nog in leven zijn wanneer de Grote Heer eindelijk wordt bevrijd? Vier zijn er reeds weg. Ben jij de volgende, Sammael? Dat zou je wel leuk vinden. Als je hem verslaat, kun je eindelijk dat litteken kwijtraken. Och, dat was ik vergeten. Hoe vaak heb je tegenover hem gestaan in de Oorlog van Macht? Heb je weleens gewonnen? Ik meen het me niet te kunnen herinneren.’ Zonder enige hapering richtte ze zich op eens tot Graendal. ‘Of misschien ben jij het wel. Om de een of andere reden weifelt hij als hij een vrouw moet doden, maar jij krijgt zelfs niet eens een keus zoals Asmodean. Je kunt hem net zomin iets leren als een steen dat zou kunnen. Maar misschien wil hij jou als schoothondje houden. Dat zou eens iets anders zijn, nietwaar? In plaats van te beslissen welk poppetje jou het best bevalt, zou je kunnen leren hoe je lief voor anderen moet zijn.’

Graendals gezicht vertrok van woede en Rahvin bereidde zich voor op alles wat die twee vrouwen elkaar zouden toeslingeren, bereidde zich zelfs voor om bij enig glimpje van lotsvuur te reizen. Toen voel de hij hoe Sammael Kracht begon te verzamelen, voelde het verschil – Sammael zou het een handig voordeel willen noemen – en boog zich opzij om diens arm vast te pakken. Sammael schudde zich kwaad los, maar het moment was voorbij. De twee vrouwen keken nu naar hen, niet naar elkaar. Geen van beiden kon weten wat er zojuist precies was voorgevallen, maar het was duidelijk dat er iets gebeurd was tussen Sammael en Rahvin. In hun ogen lag argwaan, ik wil horen wat Lanfir te zeggen heeft.’ Hij keek Sammael niet aan, maar de woorden waren voor hem bedoeld. ‘Er steekt meer achter deze domme poging ons angst aan te jagen.’ Sammaels hoofd schoot omhoog met wat een knikje had kunnen zijn of louter ontstemming, maar voor nu moest het voldoende zijn.

‘O, er steekt ook meer achter, al kan een klein beetje angst geen kwaad.’ Lanfirs donkere ogen stonden nog achterdochtig, maar haar stem klonk even helder als stilstaand water, ‘Ishamael heeft geprobeerd hem te overheersen en faalde, heeft ten slotte getracht hem te doden en faalde ook daarin. Maar Ishamael probeerde dat alles door hem te koeioneren en angst aan te jagen, en dat maakt niet veel in druk op Rhand Altor.’

‘Ishamael was meer dan half gek,’ mompelde Sammael, ‘en minder dan amper menselijk.’

‘Zijn wij dat?’ Graendal trok een wenkbrauw hoog op. ‘Amper menselijk? We zijn toch wel iets meer. Dit is menselijk.’ Ze liet haar vinger langs de wang van de geknielde vrouw naast zich glijden. ‘Er zal een nieuw woord voor ons bedacht moeten worden.’

‘Wat we ook zijn,’ zei Lanfir, ‘waar Ishamael faalde, kunnen wij slagen.’ Ze stond een tikkeltje voorovergebogen, alsof ze ervoor wilde zorgen dat haar woorden goed tot hen doordrongen. Lanfir liet nooit iets van spanning merken. Waarom nu wel?

‘Waarom alleen wij vieren?’ vroeg Rahvin. Dat andere ‘waarom’ moest wachten.

‘Waarom meer?’ antwoordde Lanfir. ‘Als wij op de Dag van de Te rugkeer de Herrezen Draak voor de Grote Heer kunnen laten neer knielen, waarom zouden wij die eer – en de beloning – dan delen, als dat niet nodig is? Misschien kan hij zelfs gebruikt worden om hoe zei je ook weer, Sammael? – het dode hout te sprokkelen.’

Zo’n antwoord begreep Rahvin. Natuurlijk vertrouwde hij haar net zomin als de anderen, maar lust tot macht begreep hij. De Uitverkorenen hadden heel wat tegen elkaar samengezworen om de hoogste te worden, tot aan de dag dat Lews Therin hen in de kerker van de Grote Heer had opgesloten, en op de dag van hun bevrijding waren ze daar vrolijk mee doorgegaan. Hij diende er alleen zeker van te zijn dat Lanfirs plan zijn eigen plannen niet doorkruiste. ‘Ga verder,’ zei hij.

‘Allereerst: er is iemand anders die hem probeert te overheersen en hem misschien wil doden. Ik verdenk Moghedien of Demandred. Moghedien heeft steeds vanuit de schaduw willen werken en Demandred heeft Lews Therin altijd gehaat.’ Sammael glimlachte, of grijnsde wellicht, maar zijn haat was maar gering vergeleken met die van Demandred, al had hij er meer reden toe. ‘Hoe weet je dat het niet een van ons is?’ vroeg Graendal sluw. Lanfirs glimlach toonde evenveel tanden als de glimlach van de andere vrouw en was evenmin warm. ‘Omdat jullie met z’n drieën liever een schuilplekje voor jezelf zoeken om daar je macht uit te oefenen, terwijl de anderen elkaar naar het leven staan. En om andere redenen. Ik heb al gezegd dat ik Rhand Altor nauwgezet in het oog houd.’

Wat ze over hen zei, was waar. Rahvin zelf gaf de voorkeur aan on derhandelingen en listige plannen boven een openlijk gevecht, hoe wel hij er niet voor zou terugdeinzen als het nodig was. Sammael had altijd de krijg en verovering gebruikt. Tot hij zeker van de overwinning was, zou hij niet in de buurt van Lews Therin willen komen, zelfs niet nu de man als schaapherder was herrezen. Ook Graendal volgde de weg van verovering, hoewel bij haar werkwijze geen krijgs lieden betrokken waren. Ze hield zich druk bezig met haar speelgoed en zette slechts een voorzichtige stap vooruit. Openlijk, voor de zekerheid, want de Uitverkorenen hielden rekening met zulke dingen, maar die ene stap was nooit te ver.

‘Jullie weten dat ik hem ongezien in het oog kan houden,’ ging Lanfir door, ‘maar jullie moeten uit zijn buurt blijven, anders bestaat het gevaar dat jullie ontdekt worden. We moeten hem terughalen...’ Graendal boog zich belangstellend naar haar toe en Sammael begon tijdens haar verhaal te knikken. Rahvin wachtte met zijn oordeel. Het zou kunnen. En zo niet... Zo niet, dan zag hij verschillende mogelijkheden om de gebeurtenissen tot zijn eigen voordeel om te buigen. Dit zou inderdaad weleens heel leuk voor hem uit kunnen pakken.

1

Wakker de vonken aan

Het Rad des Tijds draait rond en rond. Eeuwen komen en gaan en laten herinneringen achter die sagen worden. Dan vervagen de sagen tot mythen, tot ook die allang zijn vergeten bij de wederkomst van de Eeuw die deze verhalen schiep. In een Eeuw – door sommigen de Derde Eeuw genoemd, een Eeuw die nog zal komen, een Eeuw die reeds voorbij is – stak een wind op in het grote bos dat het Breemwoud genoemd wordt. De wind was niet het begin. Er is begin noch einde aan de wenteling van het Rad des Tijds. Maar het was een begin.

De wind blies naar het zuiden en naar het westen, een verdorrende wind onder een zon van gesmolten goud. Wekenlang was er op het land geen regen gevallen en de warme zomerdagen werden heter en heter. De bomen zaten veel te vroeg vol dorre bladeren, en waar eens water had gestroomd, lagen droge rivierbeddingen. Op een open plek, waar het gras verdwenen was en de grond slechts werd vastgehouden door iel, dor struikgewas, begon de wind lang begraven stenen bloot te leggen. Ze waren verweerd en versleten, en het oog zou ze niet hebben herkend als de overblijfselen van een stad die slechts in verhalen voortleefde, maar voor het overige vergeten was. Voordat de wind de grens van Andor bereikte, verschenen er verspreide dorpen en velden, waar bezorgde boeren door verdroogde voren sloften. Tegen de tijd dat de wind het stof van de enige straat in het dorpje Korense Bronnen deed opwaaien, was het woud allang uitgedund tot struikgewas. De bronnen stonden deze zomer heel laag. Er lagen een paar honden in de hitte te hijgen, en twee halfnaakte jongens renden met stokken achter een met lucht gevulde blaas aan. Alleen de wind en het stof bewogen en een knerpend uithangbord boven de deur van de herberg, die net als alles in de straat was opgetrokken uit rode baksteen en een rieten dak had. Vanwege de bovenverdieping was het het hoogste gebouw in Korense Bronnen, een keurig en ordelijk plaatsje. De gezadelde paarden die voor de herberg waren vastgebonden, bewogen hun staart nauwelijks. Het uitgesneden uithangbord verkondigde de Gerechtigheid van de Goede Koningin.

Min keek met knipperende ogen tegen het stof door een spleet in de ruwe muur van de schuur. Ze kon nog net een schouder van de wacht bij de schuurdeur ontwaren, maar al haar aandacht was op de herberg verderop gericht. Ze had liever een minder dreigende naam gezien. Hun rechter, de plaatselijke heer, was er kennelijk al een tijdje, maar ze had hem niet zien aankomen. Hij hoorde nu zonder twijfel de aanklacht van de boer aan. Totdat een van de dienaren van de heer toevallig was langsgekomen, leken Admer Nem, zijn broers, neven en al hun vrouwen geneigd om hen onmiddellijk op te hangen. Ze vroeg zich af welke straf hier stond op het in brand steken van iemands stal met melkkoeien. Het was natuurlijk een ongelukje geweest, maar dat maakte volgens haar niet veel uit, omdat zij de stal stiekem binnengeslopen waren.

In alle verwarring was het Logain gelukt te ontsnappen. Hij had hen aan hun lot overgelaten – net iets voor hem, bloedvuur! – en ze wist niet of ze daar blij om moest zijn of niet. Nem had hen vlak voor zonsopgang ontdekt, en Logain had hem neergeslagen, waardoor zijn stallantaarn in het stro was gevallen. Het was dus eigenlijk allemaal Logains schuld. En die flapte er soms ook nog van alles uit. Het was misschien maar beter dat hij was verdwenen.

Ze draaide zich om, leunde tegen de muur en wiste het zweet van haar voorhoofd, hoewel het onmiddellijk weer terugkwam. In de schuur was het snikheet, maar het leek haar twee metgezellen niet te deren. Siuan lag verstrooid met een strootje tegen haar kin te tikken, terwijl ze naar de zoldering staarde. Ze droeg dezelfde donkere wollen rijkleren als Min. Leane, met haar gebronsde huid, slank en even lang als de meeste mannen, zat met gekruiste benen in haar witte ondergoed haar gewaad te verstellen. Ze hadden hun zadeltassen mogen houden na een onderzoek op zwaarden, bijlen of andere zaken waarmee ze zouden kunnen ontsnappen.

‘Wat is in Andor de straf voor het in de fik steken van een schuur?’ vroeg Min.

‘Als we geluk hebben, een pak slaag op het dorpsplein,’ zei Siuan zonder een spier te vertrekken. ‘Wat minder geluk en het wordt een geseling.’

‘Licht!’ verzuchtte Min. ‘Hoe kan je dat geluk noemen?’ Siuan rolde op haar zij, steunend op een elleboog. Ze was een stevige vrouw die nog net geen schoonheid genoemd kon worden, maar toch meer dan knap. Ze leek slechts een paar jaar ouder dan Min, maar haar felle blauwe ogen getuigden van hooghartigheid, wat in het geheel niet paste bij een jonge vrouw die een geding afwachtte in de schuur van een boerendorpje. Soms vergat Siuan haar plaats al evenzeer als Logain, misschien nog wel meer. ‘Als de stokslagen voor bij zijn,’ zei ze op een toon van sta-niet-te-bazelen en haal-geen-stomme-dingen-uit, ‘zijn ze voorbij, en kunnen we verder. We verliezen er minder tijd mee dan bij elke andere straf. Aanzienlijk minder dan bij ophanging, om maar wat te noemen. Maar met wat ik me van de Andoraanse wet herinner, geloof ik niet dat het daarop zal uitdraaien.’

Mins schouders schokten kort van haar piepende gelach; dat was in ieder geval beter dan te gaan huilen. ‘Tijd? Op deze manier hebben we alle tijd. Bloedvuur, we hebben elk dorpje tussen Tar Valon en hier gezien, en niks gevonden. Nog geen glimpje, nog geen zucht. Ik geloof niet dat er een bijeenkomst is. En nu moeten we lopen. Als ik het goed heb gehoord, heeft Logain de paarden meegenomen. Geen paard en opgesloten in een schuur in afwachting van het Licht mag weten wat!’

‘Let op je woorden,’ fluisterde Siuan scherp, en keek veelzeggend naar de ruwe deur met daarachter de bewaker. ‘Een losse tong brengt geen vis in het net maar jezelf.’

Min grimaste, deels omdat ze Siuans Tyreense vissersgezegden zat was, maar ook omdat de ander gelijk had. Tot nu toe waren ze slecht nieuws voorgebleven – dodelijk nieuws drukte het beter uit – maar er was nieuws dat binnen een dag wel honderd span aflegde. Siuan reisde als Mara en Leane als Amena. Logain had de naam Dalijn gekozen nadat Siuan hem ervan overtuigd had dat de naam Guaire de keus van een dwaas was. Min geloofde nog steeds niet dat iemand haar eigen naam zou herkennen, maar Siuan stond erop haar Serenla te noemen. Zelfs Logain kende hun echte namen niet. De echte moeilijkheid was dat Siuan niet wilde opgeven. Al die weken hadden slechts mislukkingen opgeleverd, en nu dit nog. Maar zelfs haar verstandige idee om naar Tyr te gaan, had een storm doen opsteken waarvan zelfs Logain ineenkromp. Hoe langer ze gespeurd hadden zonder te vinden wat Siuan zocht, hoe humeuriger die geworden was. En met dat humeur van haar kon ze vroeger al rots verbrijzelen. Min was zo verstandig die gedachte voor zich te houden. Leane was eindelijk klaar met haar jurk. Ze trok hem over haar hoofd en deed de knoopjes op de rug vast. Min zag niet in waarom Leane al die moeite gedaan had; zelf had ze aan elk werkje met naald en draad een hekel. De hals was nu wat lager en toonde iets van Leanes boezem. Het kleedde daar ook wat strakker af, net als om haar middel. Maar wat had dat hier voor zin? Niemand zou haar in deze snikhete schuur ten dans vragen.

Leane zocht in Mins zadeltassen en trok er het houten kistje uit met kleurtjes, poeder en ander spul, dat Laras Min bij hun vertrek in de handen had gedrukt. Min was al die tijd van plan geweest de kist weg te gooien, maar was er om de een of andere reden nooit aan toe gekomen. In het kistdeksel zat een spiegeltje, en in minder dan geen tijd begon Leane haar gezicht met kleine, konijnenharen borsteltjes op te maken. Vroeger had ze voor dit soort zaken nooit enige belangstelling getoond. Nu leek ze boos dat er maar één zwarthouten borstel en één ivoren kammetje voor haar haren in zaten. Ze mopperde zelfs dat ze niets had om het krulijzer te verhitten! Sinds het begin van Siuans zoektocht was haar donkere haar gegroeid, maar het reikte nog steeds niet tot haar schouders.

Min keek een poosje toe en zei: ‘Wat ben je van plan, Le... Amena?’ Ze vermeed Siuan aan te kijken. Ze kon haar tong best in bedwang houden; het kwam alleen doordat ze opgesloten waren en bijna levend gebraden werden, om nog maar te zwijgen van het komende geding. De strop of een openbare afranseling. Een mooie keus! ‘Ben je behaagziek geworden?’ Het was bedoeld als een grap – Leane was altijd zo zakelijk en bekwaam – en om de lucht te klaren, maar Leane verraste haar.

‘Ja,’ zei ze kordaat, terwijl ze met opengesperde ogen in de spiegel staarde en voorzichtig iets aan haar wimpers deed. ‘En als ik de juiste man behaag, hoeven we ons misschien niet om afranselingen of iets anders te bekommeren. Ik kan ons op z’n minst een lichtere straf bezorgen.’

Min snakte naar adem, haar hand half omhoog om opnieuw het zweet af te vegen – het was alsof een uil aankondigde een honingvogel te willen worden – maar Siuan richtte zich op en staarde Leane aan. ‘Wat bracht je op dat idee?’ vroeg ze vlak. Als Siuan Min zo had aangekeken, zou die zelfs allang vergeten dingen hebben toegegeven. Als Siuan haar volle aandacht op je richtte, merkte je opeens dat je boog en voor je het wist alles deed. Zelfs Logain deed het, bijna altijd. Behalve de buigingen dan. Leane streek kalmpjes met een borsteltje over haar jukbeenderen en bekeek het resultaat in het spiegeltje. Ze keek Siuan wel even aan, maar antwoordde desondanks op even afgemeten toon als altijd. ‘Mijn moeder was een koopvrouw, weet je, vooral in bont en hout. Ik heb haar eens het hoofd van een Saldeaanse heer op hol zien brengen tot hij zijn houtoogst van een heel jaar voor de helft van zijn vraagprijs aan haar overdroeg, en ik betwijfel of hij besefte wat er gebeurd was voor hij thuis was. Misschien zelfs toen nog niet. Later heeft hij haar een armband met maanstenen gestuurd. De Domani verdienen de naam die ze hebben niet – het meeste is te wijten aan hooghartige preutse dwazen – maar iets ervan is wel waar. Mijn moeder en tantes hebben het me geleerd, plus mijn zusters en nichten natuurlijk.’ Ze keek hoofdschuddend naar haar lichaam en begon zich toen zuchtend verder op te maken. ‘Maar ik vrees dat ik op mijn veertiende naamdag al even lang was als nu. Knokig aan alle kanten, als een veulen dat te snel groeide. En kort nadat ik door een kamer kon lopen zonder twee keer te struikelen, kwam ik erachter...’ Ze haalde diep adem. ‘... dat mijn leven niet de kant van koopvrouw zou op gaan. En nu is dat ook weg. Het wordt tijd dat ik gebruik maak van wat me al die jaren terug geleerd is. Onder deze omstandigheden kan ik me geen betere tijd of plaats voorstellen.’

Siuan bleef haar nog een tijdlang scherp opnemen. ‘Dat is de reden niet. Niet de hele reden. Voor de dag ermee.’

Leane werd razend en smeet de borstel in het kistje. ‘De hele reden? Die ken ik niet. Ik weet alleen dat ik iets in mijn leven moet vervangen – iets wat verdwenen is. Je hebt me zelf verteld dat dat mijn enige kans op overleven is. Wraak is niet genoeg, niet voor mij. Ik weet dat jouw doel noodzakelijk is, en misschien wel het enig juiste, maar – het Licht helpe me – voor mij is dat niet genoeg; ik kan me er niet zo voor inzetten als jij. Misschien raakte ik er te laat bij betrokken. Ik blijf bij je, maar het is niet genoeg.’ Haar boosheid verdween toen ze de potjes en flesjes weer opborg, hoewel ze het ruwer deed dan eigenlijk nodig was. Er hing een vleugje rozengeur om haar heen. ‘Ik weet dat mannen behagen mijn leegte niet kan opvullen, maar voor een verloren moment is het genoeg. Misschien is het voldoende om datgene te zijn waarvoor ik in de wieg ben gelegd. Ik weet het gewoon niet. Dit is niet iets nieuws; ik wilde altijd al op mijn moeder en tantes lijken, en daarvan droomde ik nog nadat ik was opgegroeid.’

Leanes gezicht stond peinzend en de laatste dingen gingen behoedzamer in het kistje terug, ik heb misschien altijd al gevoeld dat ik me als iemand anders voordeed en een vermomming opbouwde tot die een tweede natuur werd. Er was belangrijk werk te doen, belangrijker dan de handel, en tegen de tijd dat ik besefte dat ik zelfs toen nog een andere richting had kunnen kiezen, zat mijn masker veel te vast om het nog af te kunnen doen. Nou ja, gedane zaken nemen geen keer, en het masker zit losser. Een week geleden overwoog ik nog ervaring op te doen door met Logain te beginnen. Maar ik ben niet ervaren meer, en ik denk dat hij het soort man is die zich meer gedane beloften meent te herinneren dan je ooit van plan was te doen en er dan ook nog eens op rekent dat je ze nakomt.’ Plotseling krulde er een glimlachje rond haar mondhoeken. ‘Mijn moeder zei altijd dat je het dan slecht had ingeschat. Als er geen uitweg was, moest je óf je waardigheid overboord gooien en op de loop gaan, óf de prijs betalen en het beschouwen als een les.’ De glimlach kreeg iets guitigs. ‘Mijn tante Resara placht te zeggen dat je de prijs moest betalen en ervan genieten.’

Min kon slechts haar hoofd schudden. Leane was echt een heel andere vrouw geworden. Op die manier praten over... Ze luisterde er naar, maar kon het nauwelijks geloven. Hoewel... Leane zag er inderdaad anders uit. Ondanks al het gedoe met de borsteltjes kon Min nergens op haar gezicht iets van kleur of poeder ontdekken. Toch leken haar lippen voller, haar jukbeenderen scherper en haar ogen groter. Ze had er altijd al aardig uitgezien, maar nu was ze wel vijfmaal zo mooi.

Siuan was echter nog niet met haar klaar. ‘En als die landheer net zo is als Logain?’ zei ze zacht. ‘Wat doe je dan?’ Leane rechtte haar rug en hoewel ze eens flink slikte voor ze antwoord gaf, was haar stem volkomen vlak. ‘Als je de mogelijkheden overweegt, welke zou jij kiezen?’

Geen van beiden knipperde met de ogen en het bleef lang stil. Voordat Siuan antwoord kon geven – als ze dat al wilde; Min had het graag willen horen – rammelden de kettingen en het slot aan de andere kant van de deur.

Siuan en Leane kwamen langzaam overeind en pakten kalm en af wachtend hun zadeltassen, maar Min sprong op en wenste dat ze haar mes had. Een dwaze wens, dacht ze. Brengt me alleen maar nog meer in problemen. Ik ben geen stomme held uit een verhaaltje. Zelfs als ik op de wacht afspring...

De deur ging open en een man met een grote leren voorschoot over zijn wambuis vulde de deuropening. Geen kerel om door een jonge vrouw te worden aangevallen, zelfs niet met een mes. Zelfs niet met een bijl. Je kon hem ‘breed’ noemen. En ‘omvangrijk’. Het weinige dat restte van zijn haar was bijna wit, maar hij zag er even hard uit als een oude eiken boomstronk. ‘Tijd meisjes, tijd om voor de heer te verschijnen,’ zei hij bars. ‘Lopen jullie op eigen benen of moeten we jullie als graanzakken meesjouwen? Jullie gaan hoe dan ook mee, maar met deze hitte draag ik je liever niet.’

Min loerde langs hem heen en zag nog twee mannen op hen wachten. Ook hun haar was grijs, maar ze waren net zo onverzettelijk, zij het niet zo groot.

‘We lopen,’ zei Siuan droogjes.

‘Mooi. Kom op dan. Loop maar mee. Heer Garet houdt niet van wachten.’

Ondanks de belofte zelf de stoffige straat af te lopen, nam elke man een van hen stevig bij de arm. De hand van de kalende man omsloot Mins arm als een zware handboei. Vluchten? Vergeet het maar, dacht ze bitter. Ze overwoog om tegen zijn gelaarsde enkel te schoppen om te zien of hij haar los zou laten, maar hij zag er zo stevig uit dat ze er waarschijnlijk alleen maar een zere teen aan zou overhouden en vervolgens de rest van de weg meegesleurd zou worden. Leane leek in gedachten verzonken; ze maakte enkele vage gebaren met haar vrije hand en haar lippen bewogen zich stil alsof ze oefende op wat ze straks ging zeggen, maar telkens schudde ze haar hoofd en begon dan weer opnieuw. Siuan was ook met zichzelf bezig, maar haar gezicht toonde openlijk haar bezorgdheid, en ze beet zelfs op haar onderlip. Siuan gaf nóóit blijk van zoveel ongerustheid. Alles bij elkaar droeg het tweetal weinig bij aan Mins zelfvertrouwen. De gelagkamer van de Gerechtigheid van de Goede Koningin met zijn eiken balken deed dat zelfs nog minder. Aan de ene kant stond Admer Nem, met sluik haar en een gele verkleuring rond zijn gezwollen oog, bij een handvol even forse broers, neven en hun vrouwen, allemaal in hun beste jassen of voorschoten. De boer nam de drie gevangenen zowel woest als voldaan op, waardoor Mins moed haar in de schoenen zonk. De blikken van de boerinnen waren zo mogelijk nog erger, blikken van pure haat. Voor de andere muren stonden wel zes rijen dorpelingen, allemaal gekleed voor het werk dat ze hiervoor hadden onderbroken. De smid had nog steeds zijn leren voorschoot om, en een aantal vrouwen had de mouwen opgerold; hun armen zaten nog onder het meel. In de kamer klonk het geroezemoes van hun onderlinge gemompel, zowel van de ouderen als van de paar kinderen, en hun ogen volgden de drie vrouwen even gretig als die van de familie Nem. Min bedacht dat dit wel de opwindendste gebeurtenis moest zijn waar Korense Bronnen ooit getuige van was geweest. Ze had slechts één keer een menigte in zo’n stemming meegemaakt – bij een terechtstelling. De tafels waren weggehaald, behalve een die voor de brede open haard stond. Er zat een forse man achter met een ruw gezicht en grijsgespikkeld haar. Hij was gekleed in een mooi gesneden jas van donkergroene zijde en had zijn handen gevouwen op het tafelblad liggen. Naast de tafel stond een slanke vrouw, ongeveer van dezelfde leeftijd als de man, gekleed in een fraai, grijswollen gewaad met witte geborduurde bloemen om de hals. Dit zouden volgens Min wel de plaatselijke heer en zijn vrouwe zijn; boerenadel die nauwelijks meer van de wereld wist dan hun pachters en hun boeren... Hun bewakers plaatsten hen voor de tafel en verdwenen in de menigte. De vrouw in het grijs kwam naar voren en het gemurmel stierf weg.

‘Allen hier, weest aandachtig en hoort toe,’ verkondigde de vrouw, ‘want gerechtigheid zal vandaag geschieden door heer Garet Brin. Gevangenen, u wordt ter oordeel geroepen voor heer Brin.’ Ze was dus niet de vrouwe van de heer, maar een of andere gezagsdrager. Garet Brin? Het enige dat Min wist, was dat hij kapitein-generaal was van de koninginnegarde in Caemlin. Was het dezelfde man? Ze keek naar Siuan, maar die staarde strak naar de brede vloerplanken voor haar voeten. Wie het ook was, deze Brin zag er vermoeid uit. ‘U wordt beschuldigd,’ vervolgde de vrouw in het grijs, ‘van het ’s nachts op ongeoorloofde manier betreden van een erf, van brandstichting en vernieling van een gebouw en de inboedel, van de dood van waardevol vee, van het aanvallen van de persoon van Admer Nem, en ten slotte van de diefstal van een beurs die volgens getuigen goud- en zilverstukken bevatte. Er dient te worden opgemerkt dat de aanval en de diefstal het werk van uw metgezel was, die ontsnapt is, maar voor de wet bent u alledrie even schuldig.’ Ze hield even op om dit te laten bezinken, en Min en Leane keken elkaar even meelijwekkend spottend aan. Dat was mooi: had Logain ook nog diefstal aan de lijst toegevoegd. Hij was nu vast al halverwege Morland, zo niet verder.

De vrouw ging verder. ‘Uw beschuldigers zijn hier in persoon.’ Ze gebaarde naar de familie Nem. ‘Admer Nem, u zult nu uw getuigenis afleggen.’

De stevige man kwam vol eigendunk en zelfbewust naar voren. Hij trok aan zijn jas, waarvan de houten knopen vanwege de omvang van zijn buik leken open te springen, en haalde zijn hand door het dunne haar dat voor zijn ogen bleef vallen. ‘Zoals ik al zei, heer Garet, het gebeurde als volgt...’

Hij gaf een redelijk onopgesmukt verslag van hoe hij hen ontdekt had op de hooizolder en hun bevolen had te voorschijn te komen, hoewel hij Logain zowat een voet groter maakte en die ene klap veranderde in een gevecht waarin Nem net zulke rake klappen uitdeelde als hij ontving. De lantaarn was gevallen, het hooi had snel vlam gevat en de andere familieleden waren in de vroege dageraad de boerderij uit gesneld. De gevangenen waren gegrepen en de schuur was tot de grond toe afgebrand, waarna werd ontdekt dat de beurs uit het huis verdwenen was. Hij repte er met geen woord over dat Brins dienaar langs was gereden op het moment dat enkele familieleden met touwen waren komen aandragen en een geschikte boomtak zochten.

Toen hij opnieuw over het ‘gevecht’ begon – ditmaal leek hij aan de winnende hand – onderbrak Brin hem. ‘Dat volstaat, baas Nem. U mag naar uw plaats gaan.’

Maar toen ging een van de Nem-vrouwen naast hem staan; naar haar leeftijd te oordelen kon ze Admers vrouw zijn. Haar volle gezicht had niets weeks; het was zo rond als een braadpan of een riviersteen, en bovendien rood aangelopen, maar niet alleen van boosheid. ‘Laat die zwervers maar eens goed geselen, heer Garet, hoort u? Een goede geseling en dan hup op een boerenkar naar Jornheuvel.’

‘Niemand heeft je gevraagd het woord te voeren, Maigan,’ zei de vrouw in het grijs scherp. ‘Dit is een rechtszitting, geen bijeenkomst om verzoeken in te dienen. Jij en Admer gaan naar je plaats. Nu.’ Ze gehoorzaamden, Admer iets bereidwilliger dan Maigan. De vrouw in het grijs richtte zich tot Min en haar gezellen. ‘Als u getuigenis wenst af te leggen om u te verdedigen of om verzachtende omstandigheden aan te voeren, mag u zulks nu doen.’ In haar stem klonk geen medeleven, klonk eigenlijk helemaal niets door. Min verwachtte dat Siuan zou spreken – ze nam altijd de leiding en het woord – maar Siuan bewoog zich niet, sloeg zelfs haar ogen niet op. Het was Leane die naar de tafel stapte, haar ogen gericht op de man erachter.

Ze hield zich kaarsrecht, maar haar gebruikelijke sierlijke, grote passen leken nu te glijden, toonden iets van een elegante soepelheid. Haar heupen en boezem leken meer op te vallen. Niet dat ze ergens mee te koop liep; je merkte het alleen op door haar manier van lopen. ‘Heer, wij zijn drie hulpeloze vrouwen, vluchtend voor de stormen die deze wereld teisteren.’ Haar gewoonlijk kordate stemgeluid was overgegaan in een fluweelzachte streling. In haar donkere ogen lag een vonkje, een soort smeulende uitdaging. ‘Berooid en dolend zochten we toevlucht in de schuur van baas Nem. Het was verkeerd, dat weet ik, maar we waren bang voor de nacht.’ Met een klein gebaar waarbij ze haar handen half ophief en de binnenkant van haar polsen aan Brin liet zien, leek ze op dat moment volkomen hulpeloos. Even slechts. ‘Die man Dalijn was eigenlijk een volkomen vreemde voor ons, een man die ons bescherming aanbood. In deze dagen dienen alleenstaande vrouwen een beschermer te hebben, heer, maar ik vrees dat we een slechte keus gemaakt hebben.’ Haar ogen werden groter, smekend, en maakten hem duidelijk dat hij een betere keus zou zijn. ‘Hij heeft inderdaad baas Nem aangevallen, mijn heer; wij zouden gevlucht zijn of gewerkt hebben ter vergoeding van ons onderdak voor die nacht.’ Ze gleed om de tafel heen, knielde sierlijk naast Brin neer en legde zacht haar vingers op zijn pols terwijl ze hem aankeek. Er trilde iets in haar stem, maar haar vage glim lach was voldoende om iedere man het hart op hol te brengen. Die zinspeelde op iets. ‘Mijn heer, wij zijn schuldig aan een kleine overtreding, geringer dan die waarvan we beschuldigd worden. Wij onderwerpen ons aan uw genade. Ik smeek u, heer, heb medelijden met ons en bescherm ons.’

Lange tijd staarde Brin haar aan. Toen schraapte hij zijn keel, schoof de stoel achteruit en liep naar de andere kant van de tafel. Onder de dorpelingen en boeren ontstond enige beweging; de mannen schraapten hun keel zoals hun heer had gedaan en de vrouwen mompelden onhoorbaar. Brin bleef voor Min staan. ‘Wat is jouw naam, meisje?’

‘Min, mijn heer.’ Ze hoorde Siuan gedempt grommen en voegde er haastig aan toe: ‘Serenla Min. Iedereen noemt me Serenla, mijn heer.’

‘Je moeder moet een voorgevoel hebben gehad,’ mompelde hij met een glimlach. Hij was niet de eerste die zo op haar naam reageerde. ‘Heb je een verklaring af te leggen, Serenla?’

‘Alleen dat het me heel erg spijt, heer, en het was echt onze schuld niet. Dalijn heeft alles gedaan. Ik vraag u om genade, mijn heer.’ Het was niet veel, na Leanes smeekbede, maar na haar voorstelling zou al het andere verbleken, en dit was het beste waartoe ze in staat was. Haar mond was even droog als de stoffige straat buiten. Wat moesten ze doen als hij besloot hen op te laten hangen? Hij knikte en liep naar Siuan toe, die nog steeds naar de vloer staarde. Hij pakte haar kin en richtte haar hoofd op. ‘En wat is jouw naam, meisje?’

Siuan rukte haar hoofd los en deed een stap achteruit. ‘Mara, heer,’ fluisterde ze. ‘Mara Tomanes.’

Min kreunde zachtjes. Siuan was zichtbaar bang, maar staarde de man tegelijk opstandig aan. Min verwachtte bijna dat ze van Brin zou eisen om hen onmiddellijk te laten gaan. Hij vroeg of ze een verklaring wilde afleggen en ze fluisterde stamelend nee, maar ze keek hem al die tijd aan alsof zij de baas was. Ze kon haar tong beheersen, maar zeker niet haar ogen.

Na een poosje draaide Brin zich om. ‘Ga bij je vriendinnen staan, meisje,’ zei hij tegen Leane terwijl hij naar zijn stoel terugkeerde. Ze gehoorzaamde met zichtbare teleurstelling en iets wat Min bij ieder ander kregeligheid zou hebben genoemd.

‘Ik ben tot een besluit gekomen,’ zei Brin, terwijl hij zich richtte tot alle aanwezigen. ‘De misdaden zijn ernstig, en niets wat ik gehoord heb, verandert de feiten. Als drie mannen in iemands huis sluipen om zijn kandelaars te stelen en een ervan valt de eigenaar aan, zijn ze alledrie schuldig. Er moet genoegdoening worden gegeven. Baas Nem, ik zal je het geld geven voor de herbouw van je schuur en voor zes melkkoeien.’ De ogen van de boer lichtten op, tot Brin er aan toevoegde: ‘Caralin zal je het bedrag uitbetalen als ze het eens is met de kosten. Ik heb gehoord dat enkele van jouw koeien steeds minder melk gaven.’ De vrouw in het grijs knikte instemmend. ‘Voor de buil op je hoofd ken ik je één zilvermark toe. Klaag niet,’ zei hij beslist, toen Nem zijn mond open wilde doen. ‘Maigan heeft je wel erger toegetakeld als je te veel gedronken had.’ Er steeg een instemmend gelach op, dat zich niets aantrok van Nems half beschaamde blikken en dat misschien nog wel werd versterkt door de wijze waarop Maigan haar man met opeengeklemde lippen aankeek, ik zal ook het bedrag van de gestolen beurs vergoeden, wanneer Caralin zich van het juiste bedrag overtuigd heeft.’ Nem en zijn vrouw leken nu allebei even ontevreden, maar ze zwegen. Het was duidelijk dat hij had gegeven wat hij goed achtte. Min begon hoop te krijgen.

Op zijn ellebogen gesteund richtte Brin zijn aandacht op haar en de andere twee vrouwen. Zijn trage woorden deden haar maag samen krimpen. ‘Jullie drieën zullen voor mij werken, voor het loon dat gebruikelijk is voor de opgedragen taken, tot het bedrag dat ik heb voorgeschoten aan mij is terugbetaald. Denk niet dat ik toegevend ben. Als jullie een eed zweren die mij ervan overtuigd dat jullie niet bewaakt hoeven te worden, kunnen jullie in mijn landhuis werken. Zo niet, dan betekent dat de akkers, waar je elk moment in zicht bent. De lonen op de akkers zijn lager, maar het is jullie beslissing.’ Wanhopig zocht ze naar de woorden van de zwakste eed die hem tevreden zou stellen. Ze wilde eigenlijk nooit haar woord breken, maar ze was van plan er bij de geringste kans vandoor te gaan, en ze wilde geen al te zware eedbreuk op haar geweten hebben. Leane leek eveneens te zoeken, maar Siuan aarzelde nauwelijks voor ze neerknielde en haar handen op haar hart drukte. Haar blik leek aan die van Brin vastgeklonken en was nog even uitdagend. ‘Bij het Licht en mijn hoop op redding en wedergeboorte zweer ik u te dienen op elke wijze die u nodig acht, voor zolang u nodig acht, of het gelaat van de Schepper moge zich voor altijd van mij afwenden en de duisternis mijn ziel verteren.’ Hoewel ze de woorden fluisterend uitsprak, riepen ze een doodse stilte op. Er was geen zwaardere eed, of het moesten de geloften zijn van een Aanvaarde die tot Aes Sedai werd verheven, waarbij de Eedstaf haar zo vast aan die geloften bond dat ze een deel van haar lichaam werden.

Leane staarde Siuan aan en viel toen ook op haar knieën. ‘Bij het Licht en mijn hoop op redding en wedergeboorte...’ Min probeerde wanhopig een uitweg te vinden. Als zij een lichtere eed zwoer, zou dat zeker de akkers betekenen, voortdurende bewaking, maar deze eed... Het verbreken van een dergelijke eed zou, volgens alles wat haar geleerd was, misschien bijna even erg zijn als moord. Maar er was geen uitweg. Het was óf deze eed óf vele jaren zwoegen op een akker en ’s nachts waarschijnlijk opgesloten zitten. Ze zakte naast de andere twee neer en mompelde de woorden, maar inwendig krijste ze. Siuan, jij ontzettende dwaas! Waar heb je me nu in doen belanden f Ik kan hier niet blijven! Ik moet naar Rhand! O, Licht, help me!

‘Goed,’ zei Brin zacht, toen het laatste woord was uitgesproken, ‘dat had ik niet verwacht. Maar het is voldoende. Caralin, wil jij baas Nem meenemen en uitzoeken wat hij denkt kwijt te zijn? En stuur iedereen weg, behalve deze drie hier. Zorg ervoor dat zij naar het landhuis worden gebracht. Ik geloof dat we onder deze omstandig heden wel van bewakers kunnen afzien.’

De vrouw in het grijs schonk hem een gekwelde blik, maar in minder dan geen tijd had ze iedereen in dichte drommen naar buiten gewerkt. Admer Nem en zijn mannelijke familieleden bleven in haar buurt rondhangen. Zeker Nems gezicht was getekend door inhaligheid. Hun vrouwen leken even hebzuchtig, maar hadden nog steeds een paar harde blikken over voor de drie geknielde vrouwen. Min meende dat ze door haar knieën zou zakken als ze op zou staan. Steeds weer speelden dezelfde woorden door haar hoofd. O Siuan, waarom? Ik kan hier niet blijven. Ik kan het niet!

‘Er zijn al eerder enkele vluchtelingen door dit dorp getrokken,’ zei Brin, toen de laatste dorpeling vertrokken was. Hij leunde achterover in zijn stoel en bestudeerde hen. ‘Maar nog nooit zo’n vreemd drietal als jullie. Een Domaanse. Een Tyreense?’ Siuan knikte kort af. Zij en Leane kwamen overeind, waarbij de laatste, de slanke vrouw met de koperkleurige huid, voorzichtig over haar knieën wreef. Siuan stond gewoon op. Min slaagde er met trillende benen in hun voorbeeld te volgen. ‘En jij, Serenla.’ Nog eens glimlachte hij vluchtig vanwege de naam. ‘Ergens uit het westen van Andor, tenzij ik me in je uitspraak vergis.’

‘Baerion,’ mompelde ze en beet te laat op haar tong. Iemand zou kunnen weten dat Min uit Baerion kwam.

‘Ik heb niets vernomen over de oorzaak waardoor mensen in het westen op de vlucht moeten slaan,’ zei hij op vragende toon. Toen ze bleef zwijgen, drong hij niet verder aan. ‘Nadat jullie je schulden hebben afbetaald, zijn jullie welkom om bij mij in dienst te blijven. Het leven kan hard zijn voor mensen die huis en haard verloren hebben, en zelfs het bed van een dienstmeisje is beter dan slapen onder struik gewas.’

‘Dank u, heer,’ zei Leane fluwelig, en ze maakte zo’n sierlijke kniebuiging dat het zelfs in haar grove rijkleren een danspas leek. Min deed haar met loodzware benen na; ze vertrouwde haar knieën niet. Siuan bleef gewoon staan, staarde Brin aan en zei helemaal niets. ‘Het is jammer dat jullie metgezel de paarden heeft meegenomen. Vier paarden zouden de schuld al behoorlijk verkleind hebben.’

‘Hij is een vreemdeling en een schurk,’ zei Leane met een stem die veel geschikter was voor iets intiems. ‘Zelf sta ik veel liever onder uw bescherming, mijn heer.’

Brin bekeek haar – welwillend, dacht Min – maar zei alleen: in mijn landhuis zijn jullie tenminste op veilige afstand van de Nems.’ Daar viel niets op te zeggen. Min nam aan dat het schrobben van Brins vloeren weinig zou verschillen van het schrobben in Nems boerderij. Hoe kom ik hier uit? Licht, hoe?

Het bleef stil, op het getrommel van Brins vingers op de tafel na. Bij een ander zou Min aannemen dat hij om woorden verlegen zat, maar ze dacht niet dat deze man ooit uit zijn evenwicht was. Het was waarschijnlijker dat hij ontstemd was omdat alleen Leane geneigd scheen enige dankbaarheid te tonen; ze nam aan dat hun straf vanuit zijn gezichtspunt veel zwaarder had kunnen uitvallen. Misschien hadden Leanes opgewonden blikken en fluwelen stem op een of andere manier gewerkt, maar Min had veel liever gezien dat de vrouw zichzelf gebleven was. Aan je polsen op het dorpsplein te worden opgehangen was beter dan dit.

Eindelijk kwam Caralin in zichzelf grommend terug. Ze bracht verslag uit aan Brin en klonk geïrriteerd. ‘Het zal dagen kosten om eerlijke antwoorden uit die Nems te trekken, heer Garet. Als ik hem zijn zin geef, krijgt Admer vijf nieuwe schuren en vijftig koeien. Ik geloof wel dat er een beurs was, maar het is maar de vraag wat er in zat...’ Ze schudde haar hoofd en zuchtte, ik zal er uiteindelijk wel achter komen. Joni is bereid om deze meisjes naar het landhuis te brengen, als u klaar met hen bent.’

‘Neem ze mee, Caralin,’ zei Brin, terwijl hij opstond. ‘Als je ze weggestuurd hebt, kom dan naar de steenbakkerij. Daar ga ik nu heen.’ Hij klonk weer vermoeid. ‘Tad Haren zegt dat hij meer water nodig heeft voor zijn stenen, en het Licht mag weten waar ik dat voor hem vandaan moet halen.’ Hij schreed de gelagkamer uit alsof hij de drie vrouwen, die zojuist gezworen hadden hem te zullen dienen, volkomen was vergeten.

Joni bleek de omvangrijke, kalende man te zijn die hen uit de schuur had opgehaald, en die hen nu voor de herberg opwachtte naast een kar op hoge wielen waarover een zeildoeken kap was aangebracht. Een mager, bruin paard stond voor de kar. Er hingen nog wat dorpelingen rond om hen. te zien vertrekken, maar de meesten leken weer naar huis te zijn gegaan om aan de hitte te ontkomen. Garet Brin was al aan het eind van de stoffige straat.

‘Joni zal jullie veilig naar het landhuis brengen,’ zei Caralin. ‘Doe wat je gezegd wordt en jullie zullen het leven niet moeilijk vinden.’ Ze keek hen nog even bedachtzaam aan, met donkere ogen die bijna zo hard waren als die van Siuan. Toen knikte ze tegen zichzelf, alsof ze tevreden was, en haastte zich achter Brin aan. Joni hield aan de achterkant het zeil open, maar hielp hen niet toen ze op de kar klommen en een plaatsje op de vloer zochten. Er was slechts een handvol stro om op te zitten, en de zware huif hield de hitte vast. Hij sprak geen woord. De wagen schommelde toen hij op de bok klom, die door het zeildoek aan het gezicht onttrokken werd. Min hoorde hem tegen het paard klakken en de wagen hotste naar voren. De wielen kraakten een beetje wanneer ze door een kuil reden.

Het zeil aan de achterkant liet een spleet open die net groot genoeg was voor Min om het dorp achter hen kleiner te zien worden, om ten slotte te verdwijnen. Het uitzicht bood hun beurtelings uitgestrekte bosjes en omheinde akkers. Ze was te verbijsterd om iets te zeggen. Siuans grootse doel zou weldra eindigen in het schuren van potten en het schrobben van vloeren. Ze had de vrouw nooit moeten helpen, nooit bij haar moeten blijven. Ze had bij de eerste de beste gelegenheid naar Tyr moeten rijden.

‘Nou,’ zei Leane opeens, ‘dat is niet slecht afgelopen.’ Ze had haar gewone, ferme stem weer, maar haar woorden klonken heel gloedvol – van opwinding! – en haar wangen waren felrood. ‘Het had beter gekund, maar de praktijk zal het leren.’ Haar zacht gelach klonk bijna giechelend. ‘Ik heb nooit beseft hoeveel plezier je erdoor kan hebben. Toen ik zowaar zijn pols voelde bonzen...’ Even hield ze haar hand zoals ze hem op Brins pols gelegd had. ‘Ik geloof niet dat ik me ooit zo levend gevoeld heb, zo bewust van dit alles. Tante Resara placht te zeggen dat mannen een betere jacht bieden dan de valkerij, maar tot vandaag had ik dat nooit begrepen.’ Min hield zich vast vanwege het schokken van de wagen en keek haar in opperste verbazing aan. ‘Je bent gek geworden,’ zei ze ten slotte. ‘Hoeveel jaar hebben we gezworen? Twee? Vijf? Ik neem aan dat je hoopt dat Garet Brin je al die tijd op zijn knie laat wippen! Nou, ik hoop dat hij je over de knie legt! Elke dag!’ De verbijstering op Leanes gezicht verbeterde Mins humeur niet. Verwachtte zij dat Min het net zo kalm zou opnemen als zij dat leek te doen? Maar eigenlijk was Min niet kwaad op Leane. Ze draaide zich om en keek Siuan woedend aan. ‘En jij! Als jij besluit om het op te geven, doe je het ook goed. Je hebt jezelf gewoon als een lam naar de slachtbank laten leiden. Waarom heb je dié eed gekozen? Licht, waarom?’

‘Omdat het de enige eed was,’ zei Siuan, ‘die me de zekerheid gaf dat hij niemand de opdracht zou geven ons dag en nacht te bewaken, landhuis of niet.’ Ze lag half uitgestrekt op de ruwe planken van de kar en zei het alsof het de gewoonste zaak van de wereld was. Kennelijk was Leane het met haar eens.

‘Je bent van plan om de eed te breken,’ zei Min na een poosje. Het kwam eruit als een geschokt gefluister, maar desondanks keek ze bezorgd naar het zeildoek tussen hen en Joni. Ze dacht niet dat hij het gehoord had.

‘Ik ben vastbesloten al het noodzakelijke te doen,’ zei Siuan vastberaden en even zacht. ‘Als ik er over twee of drie dagen zeker van ben dat ze ons niet meer echt in de gaten houden, vertrekken we. Ik vrees dat we paarden moeten stelen, aangezien die van ons weg zijn. Brin zal wel een mooie stoeterij hebben. Dat zal me spijten.’ En Leane keek haar als een kat met room op haar snorharen onverstoord aan. Ze moest het vanaf het begin geweten hebben en had daarom niet geaarzeld de eed af te leggen.

‘Spijt dat je paarden moet stelen?’ zei Min hees. ‘Je bent van plan om een eed te breken waaraan iedereen, behalve een Duistervriend, zich zou houden, en het spijt je dat je paarden moet stelen? Ik geloof jullie niet. Ik kén jullie niet.’

‘Wou je echt blijven om pannen te schuren?’ vroeg Leane even zacht, ‘terwijl Rhand rondzwerft met jouw hart in zijn hand?’ Min zweeg woedend. Die vrouwen hadden nooit mogen merken dat ze van Rhand Altor hield. Ze had het zichzelf niet eens willen bekennen. Een man die nauwelijks wist of ze in leven was. Zo’n man. Wat hij was, leek veel minder belangrijk dan het feit dat hij haar amper zag staan, maar het was allemaal met elkaar verbonden. Ze wil de zeggen dat ze zich aan haar eed zou houden, dat ze Rhand zou vergeten tijdens de jaren die het haar zou kosten om haar schuld in te lossen. Maar ze kon de woorden niet uit haar keel krijgen. Bloedvuur! Als ik hem nooit ontmoet had, zou ik nu niet in de moeilijk heden zitten!

Toen de stilte naar Mins zin te lang geduurd had, een stilte die slechts onderbroken werd door het regelmatige gepiep van de wielen en het kalme stappen van de paardenhoeven, nam Siuan weer het woord, ik ben van plan te doen wat ik gezworen heb. Maar pas als ik voltooid heb wat ik eerst moet doen. Ik heb niet gezworen hem meteen te zullen gaan dienen en ik heb terdege opgepast niet eens die indruk te wekken. Het is een klein verschil, dat weet ik, en een dat Garet Brin niet zal kunnen waarderen, maar desondanks wel waar.’ Min zakte verbaasd in elkaar en liet zich meevoeren met het trage geschommel van de kar. ‘Je bent van plan om te ontsnappen en na een paar jaar terug te komen om je aan Brin uit te leveren? Die man verkoopt je huid aan een leerlooierij. Onze huid.’ Zodra ze het gezegd had, besefte Min dat ze Siuans oplossing aanvaard had. Er vandoor gaan, dan terugkomen en...

Ik kan het niet! Ik hou van Rhand. En hij zou het niet eens merken als Garet Brin me de rest van mijn leven in zijn keuken laat werken!

‘Geen man om tegen je in te nemen, daar ben ik het mee eens,’ zuchtte Siuan. ‘Ik heb hem één keer eerder ontmoet. Ik was geweldig bang dat hij vandaag mijn stem zou herkennen. Gezichten kunnen veranderen, maar stemmen niet.’ Ze raakte haar eigen verbaasde gezicht aan, wat ze soms deed, en besefte het kennelijk niet eens. Toen klonk haar stem fermer, ik heb al een zware prijs betaald voor wat ik moest doen, en ook deze zal ik betalen. Als de tijd rijp is. Als je moet kiezen tussen verdrinken of je vastklampen aan een leeuwvis, dan klamp je je vast en hoopt er het beste van. Zo eenvoudig is het, Serenla.’

‘Een bediende zijn is niet de toekomst waarvoor ik zou kiezen,’ zei Leane, ‘maar het is een toekomst, en wie weet wat er kan gebeuren? Ik kan me nog maar al te goed herinneren hoe ik meende helemaal geen toekomst te hebben.’ Er verscheen een zuinige glimlach om haar lippen; ze sloot haar dromerige ogen half en haar stem werd van fluweel. ‘Bovendien geloof ik helemaal niet dat hij onze huid wil verkopen. Geef me een paar jaar om te oefenen en vervolgens enige tijd met heer Garet Brin, en hij zal ons met open armen begroeten en ons zijn beste kamers geven. Hij zal ons bedelven onder zijde en ons zijn karos aanbieden om naar verre einders te rijden.’ Min liet haar haar dagdromerij. De andere twee leefden volgens haar soms in droomwerelden. Er kwam iets anders in haar op. Het was onbelangrijk, maar het begon haar te ergeren. ‘Ach, Mara, leg me eens iets uit. Ik heb gemerkt dat sommige mensen glimlachen als ze mijn naam, Serenla, horen. Brin deed het, en hij zei iets over dat mijn moeder een voorgevoel moest hebben gehad. Waarom?’ in de Oude Spraak,’ zei Siuan, ‘betekent het “koppige dochter”. Je had wel een koppig trekje toen we elkaar voor het eerst ontmoetten. Zo lang en breed als de zee.’ En dat zei Siuan! De koppigste vrouw in de hele wereld! Haar glimlach reikte bijna tot haar oren. ‘Maar natuurlijk ben je vooruitgegaan. Bij het volgende dorp kun je de naam Chalinda gebruiken. Dat betekent “lief meisje”. Of wellicht...’ Plotseling schokte de kar harder dan ooit en ging toen sneller, alsof het paard galoppeerde. De drie vrouwen hotsten op en neer als graan op een zeef en keken elkaar verbaasd aan. Toen hees Siuan zich op en trok het zeildoek weg dat de bok aan het oog onttrok. Joni was verdwenen. Siuan wierp zich over het houten bankje en greep de teugels. Ze boog zich helemaal naar achteren en trok de teugels aan tot het paard stilstond. Min gooide de achterklep open en keek de weg af.

De weg liep door een bos, bijna een klein woud van eiken, iepen, sparren en lederbladbomen. Het stof van hun snelle rit dwarrelde nog neer, voor een deel op Joni, die een pas of zestig terug languit naast de weg lag.

Zonder erbij na te denken sprong Min op de grond en rende terug. Ze knielde naast de grote man neer. Hij ademde nog steeds, maar zijn ogen waren dicht en een bloedige snee opzij van zijn hoofd werd al een purperen zwelling.

Leane duwde haar opzij en betastte Joni’s hoofd met vaardige vingers. ‘Hij blijft wel in leven,’ zei ze kalm. ‘Er schijnt niets gebroken te zijn, maar hij zal een paar dagen flinke hoofdpijn hebben als hij wakker wordt.’ Ze ging op haar hielen zitten en vouwde haar handen. Haar stem klonk bedroefd. ‘Ik kan trouwens toch niets meer voor hem doen. Drakenvuur, ik heb mezelf beloofd dat ik er niet meer om zou huilen.’

‘De vraag is...’ Min slikte en begon opnieuw. ‘De vraag is, leggen we hem achter in de wagen en nemen we hem mee naar het landhuis of... gaan we ervandoor?’ Licht, ik ben niet beter dan Siuan! ‘We zouden hem mee kunnen nemen tot aan de dichtstbijzijnde boerderij,’ zei Leane langzaam.

Siuan kwam naar hen toe en voerde het paard mee, alsof ze bang was dat het makke dier zou bijten. Ze wierp een blik op de man op de grond en fronste de wenkbrauwen. ‘Hij kan nooit van de wagen zijn gevallen. Ik zie hier geen wortels of stenen die dat kunnen veroorzaken.’ Ze keek onderzoekend rond, toen er vanonder de bomen een man op een grote, zwarte hengst naar hen roe reed. Hij voerde drie merries met zich mee, eentje met lang, ruw haar, die veel kleiner was dan de andere.

Het was een grote man, in een blauwzijden jas, met een zwaard aan zijn zijde. Zijn haar krulde tot op de brede schouders, en hij was donker en knap, ondanks de harde lijnen, alsof tegenslag hem diep had getekend. En hij was de laatste man die Min had verwacht, is dit jouw werk?’ wilde Siuan weten.

Logain glimlachte terwijl hij inhield naast de kar, maar er lag weinig vreugde in. ‘Een slinger is een handig ding, Mara. Je hebt geluk dat ik hier ben. Ik had verwacht dat jullie het dorp pas veel later zouden verlaten en dan amper op jullie benen hadden kunnen staan. De plaatselijke machthebber was blijkbaar vergevingsgezind.’ Opeens betrok zijn gezicht en zijn stem klonk als ruwe steen. ‘Dachten jullie dat ik je aan je lot over zou laten? Misschien had ik dat moeten doen. Je hebt me dingen beloofd, Mara. Ik wil de wraak die je beloofd hebt. Ik ben je op deze zoektocht tot halverwege de Zee der Stormen gevolgd, hoewel je me niet wilt vertellen waar je naar zoekt. Ik heb geen vragen gesteld over jouw belofte. Ik wil je echter wel dit zeggen: je tijd raakt op. Maak snel een eind aan je zoektocht en kom je beloften na, of ik laat jullie je eigen weg gaan. Je zult al snel ontdekken dat de meeste dorpen weinig op hebben met berooide vreemdelingen. Drie aardige vrouwen die alleen zijn? De aanblik van dit hier – hij raakte het zwaard aan zijn heup aan – heeft jullie vaker beschermd dan jullie weten. Vind gauw wat je zoekt, Mara.’ Aan het begin van hun tocht was hij niet zo hooghartig geweest. Toen was hij dankbaar voor hun hulp geweest, en nederig – zo nederig als een man als Logain maar kon zijn. Het leek of de tijd – en het gebrek aan resultaten – zijn dankbaarheid had doen verschrompelen. Siuan ontweek zijn felle blik niet. ‘Dat hoop ik,’ zei ze ferm. ‘Maar als je weg wilt, Iaat dan onze paarden hier en ga! Als je niet wilt roeien, verlaat dan de boot en zwem zelf. Kijk maar hoever je in je eentje met je wraak komt.’

Logains grote handen balden zich rond de teugels tot Min dacht zijn knokkels te horen kraken. Hij huiverde toen hij zijn heftige gevoelens moest onderdrukken. ‘Ik blijf nog een tijdje, Mara,’ zei hij ten slotte. ‘Nog eventjes.’

Heel even vlamde, voor Mins ogen, een kring om zijn hoofd op, een stralende kroon van goud en blauw. Siuan en Leane konden natuurlijk niets zien, maar ze wisten wat zij kon doen. Soms zag ze dingen over mensen, beelden, aura’s. Zelf noemde ze het visioenen. Soms wist ze wat die betekenden. Die vrouw zou gaan trouwen. Die man zou sterven. Kleine zaken of grote gebeurtenissen, heerlijke dingen of bleke schaduwen, elke ordening en uitleg over wie het wanneer betrof of waar het was. Aes Sedai en zwaardhanden hadden altijd aura’s; de meeste mensen niet. Het was niet altijd plezierig om te weten.

Ze had Logains aura eerder gezien en ze wist wat het betekende. Toekomstige eer. Maar voor hem, uitgerekend voor hem leek dat zo zinloos. Het dobbelspel had voor zijn paard, zwaard en jas gezorgd, hoewel Min betwijfelde of er wel eerlijk was gespeeld. Hij bezat niets en had behalve Siuans beloften geen vooruitzichten. Hoe kon Siuan die trouwens ooit houden? Zijn naam zelf was al een doodvonnis. Ze kon er geen touw aan vastknopen.

Logains humor kwam even snel terug als hij verdwenen was. Hij trok een dikke, grof geweven beurs uit zijn riem en rinkelde ermee, ik heb wat munten gevonden. We hoeven een tijdlang niet in een schuur te slapen.’

‘We hebben het gehoord,’ zei Siuan droogjes. ‘Ik had niet beter van jou verwacht.’

‘Beschouw het als een bijdrage aan je zoektocht.’ Ze hield haar hand op, maar hij bond met een licht spottende grijns de beurs weer aan zijn riem vast. ‘Ik zou je hand niet met gestolen geld willen bezoedelen, Mara. Bovendien ben ik er op deze manier zeker van dat jullie er niet vandoor gaan en mij achterlaten.’

Siuan keek of ze een degen doormidden kon bijten, maar ze zei niets. Logain ging rechtop in zijn stijgbeugels staan en tuurde de weg naar Korense Bronnen af. ‘Ik zie een kudde schapen met enkele jongens deze kant opkomen. Tijd om weg te rijden. Ze zullen dit zo snel mogelijk willen doorvertellen.’ Hij ging weer zitten en keek even naar Joni, die nog steeds bewusteloos naast de weg lag. ‘En hulp halen voor die kerel. Ik geloof niet dat ik hem hard genoeg geraakt heb om hem erg te verwonden.’

Min schudde het hoofd; de man bleef haar voortdurend verbazen. Ze had gedacht dat hij nog geen twee tellen zou denken aan een man die hij net bewusteloos had geslingerd.

Siuan en Leane verspilden geen tijd en klommen in hun zadel; Leane op de grijze merrie die ze Maanbloem noemde, en Siuan op Bela, de kleine, ruwharige merrie. Siuan had er meer moeite mee. Ze was nog steeds geen paardrijdster; na weken in het zadel behandelde ze de makke Bela nog steeds als een woest kijkend krijgsros. Leane kostte het nauwelijks enige inspanning om met Maanbloem om te gaan. Min wist dat zijzelf daar ergens tussenin zat; ze klom aanzienlijk leniger op haar vos Wilderoos dan Siuan, maar behoorlijk lomper dan Leane.

‘Denk je dat hij achter ons aan zal komen?’ vroeg Min toen ze op een drafje Korense Bronnen achter zich lieten en naar het zuiden reden. De vraag was bedoeld voor Siuan, maar Logain gaf antwoord. ‘De plaatselijke heer? Ik betwijfel of hij jullie belangrijk genoeg vindt.

Natuurlijk kan hij een man op pad sturen, en hij zal zeer zeker jullie signalement verspreiden. Vandaag rijden we zo lang mogelijk door, en morgen eveneens.’ Het leek of hij de leiding nam. ‘We zijn niet zo belangrijk,’ zei Siuan, ongemakkelijk in haar zadel wippend. Ze mocht dan beducht zijn voor Bela, maar haar blik op Logains rug zei dat zijn uitdaging van haar gezag niet lang stand zou houden.

Voor zichzelf hoopte Min dat Brin hen inderdaad onbelangrijk vond. Waarschijnlijk vond hij dat ook. Zolang hij tenminste nooit hun echte namen vernam. Logain liet zijn hengst sneller draven en ze spoorde Wilderoos aan om bij te blijven. Ze dacht liever aan komende dingen, niet aan wat achter haar lag.

Garet Brin stak zijn leren handschoenen achter zijn zwaardriem en nam de fluwelen hoed met de omgekrulde rand van zijn schrijftafel. De hoed was momenteel in zwang in Caemlin. Caralin had ervoor gezorgd. Hij gaf er niets om, maar zij meende dat hij zich naar zijn stand moest kleden, en dus legde ze ’s morgens zijde en fluweel voor hem klaar.

Toen hij de hoed met de hoge bol op zijn hoofd zette, zag hij een schaduwachtige weerkaatsing in een raam van zijn studeervertrek. Het paste wel dat het spiegelbeeld zo dun en beverig was. Hij kon zijn ogen zoveel samenknijpen als hij wilde, maar zijn grijze hoed en grijze zijden jas, versierd met geborduurde zilveren krullen op kraag en mouwen, leken geheel niet op de helm en de wapenrusting waaraan hij gewend was. Dat was voorbij. En dit... Dit was iets om de verloren uren te vullen. Meer was er niet. ‘Weet u zeker dat u dit wilt, heer Garet?’

Hij wendde zich van het raam naar Caralin, die naast haar eigen schrijftafel stond, aan de andere kant van de kamer. Haar tafel lag vol met hoge stapels jaarboeken van het landgoed. Tijdens zijn langdurige afwezigheid had zij zijn zaken behartigd, en ze deed het nu ongetwijfeld nog steeds beter dan hij zelf.

‘Als u ze voor Admer Nem had laten werken, zoals de wet voor schrijft,’ ging ze door, ‘zou dit u helemaal niet meer aangaan.’

‘Maar dat deed ik niet,’ zei hij. ‘En ik zou het niet doen als ik opnieuw voor de keuze stond. Je weet net zo goed als ik dat Nem en zijn mannelijke familieleden zouden proberen om die meisjes dag en nacht in een hoekje te krijgen. En Maigan en de andere vrouwen zouden hun een leven bezorgen als in de Doemkrocht, als die drie meisjes niet per ongeluk in een put zouden vallen en verdrinken.’

‘Zelfs Maigan zou geen bron gebruiken,’ zei ze droogjes. ‘Niet met het weer dat we nu hebben. Maar ik begrijp wat u bedoelt, heer Garet. Ze hebben echter een groot deel van de dag plus de nacht kunnen gebruiken om alle kanten op te gaan. U kunt ze achterhalen als u hierover bericht uitstuurt.

Als ze gevonden kunnen worden.’

‘Tad zal ze wel vinden.’ Tad was over de zeventig, maar hij kon bij maanlicht nog steeds de wind terugvinden die gisteren de stenen had beroerd. Dat vond hij fijn en hij liet de steenbakkerij met een gerust hart in handen van zijn zoon achter.

‘Als u dat zegt, heer Garet.’ Het boterde niet tussen haar en Tad. ‘Nou, als u ze terugbrengt, kan ik ze in huis zeker goed gebruiken.’ Er was iets in haar stem, hoe gewoon ook, dat zijn aandacht trok. Iets tevredens. Ongeveer vanaf de dag van zijn thuiskomst had Caralin gezorgd voor een stroom aardige dienstertjes en boerenmeisjes, die allemaal meer dan bereid en hulpvaardig waren om hun heer zijn tegenspoed te doen vergeten. ‘Het zijn eedbrekers, Caralin. Ik vrees dat ze naar de akkers gaan.’

Het even geërgerd op elkaar persen van haar lippen bevestigde zijn vermoedens, maar haar toon bleef onverschillig. ‘Misschien de twee anderen, heer Garet, maar de sierlijkheid van het Domani-meisje zou verspild zijn, terwijl het goed zou passen bij de bediening aan tafel. Een buitengewoon aardige, jonge vrouw. Maar het zal zijn zoals u wenst, natuurlijk.’

Dus Caralin had haar op het oog. Zeker, een buitengewoon aardig meisje. Maar toch merkwaardig anders dan de Domani-vrouwen die hij ontmoet had. Nu eens wat aarzelend, dan weer te snel. Alsof ze haar kunsten voor het eerst uitprobeerde. Dat was natuurlijk on mogelijk. Domani-vrouwen leerden hun dochters al bijna vanaf de wieg om mannen om hun vingers te winden. Niet dat ze geen resultaat had geboekt, moest hij toegeven. Als Caralin haar op hem had losgelaten, tussen de boerenmeisjes... Buitengewoon aardig. Waarom kwam haar gezicht dan niet steeds in zijn gedachten terug? Waarom bleef hij denken aan een paar blauwe ogen? Uitdagend, als of ze een zwaard wenste, bevreesd, maar niet bereid om die vrees te tonen. Mara Tomanes. Hij was er zeker van geweest dat zij haar woord zou hebben gehouden, zelfs zonder eed. ‘Ik breng haar terug,’ mompelde hij bij zichzelf. ‘Ik wil weten waarom ze haar eed brak.’

‘Zoals u zegt, heer,’ zei Caralin. ‘Ik dacht dat ze een goede kamerdienares zou zijn. Sela wordt een beetje oud om de trappen op en af te rennen om u ’s nachts te kunnen bedienen.’ Brin knipperde met de ogen. Wat? O, het Domani-meisje. Hij schudde zijn hoofd om Caralins dwaasheid. Maar was hij minder dwaas? Hij was de heer; hij zou hier moeten blijven om voor zijn mensen te zorgen. Maar Caralin had tijdens zijn jarenlange afwezigheid overal beter voor gezorgd dan hijzelf. Hij wist alles van kampen, krijgslieden en veldtochten, en misschien kende hij een paar slinkse streken van het hof. Ze had gelijk. Hij zou zijn zwaard en die dwaze hoed moeten afdoen, en Caralin hun signalement laten vastleggen, en... In plaats daarvan zei hij: ‘Hou Admer Nem en zijn familie goed in de gaten. Ze zullen je overal waar mogelijk proberen te bedriegen.’

‘Zoals u wenst, heer.’ De woorden klonken volkomen eerbiedig, maar de toon vertelde hem dat hij zijn grootvader maar moest leren om schapen te scheren. Hij grinnikte inwendig en ging naar buiten. Het landhuis was in werkelijkheid niet meer dan een steeds verder uitdijende boerderij van twee vreemd gevormde verdiepingen van rots en baksteen onder een leistenen dak. Door vele geslachten Brin was de boerderij steeds verder vergroot. Het Huis Brin had dit land in bezit gehad – of de grond had hen in bezit gehad – sinds Andor zo’n duizend jaar geleden was opgerezen uit de resten van Artur Haviksvleugels rijk, en al die tijd had het zijn zonen uitgezonden voor Andors oorlogen. Hij zou in geen enkele oorlog meer strijden, maar voor het Huis Brin was het te laat. Er waren te veel oorlogen geweest, te veel veldslagen. Hij was de laatste van zijn geslacht. Geen vrouw, geen zoon, geen dochter. De familie zou met hem eindigen. Aan alles kwam een eind; het Rad des Tijds draaide. Twintig mannen wachtten naast gezadelde paarden op het met stenen geplaveide erf voor het landhuis. Mannen die nog grijzer waren dan hij zelf, als ze al haar hadden. Allemaal ervaren krijgslieden, vroegere tweehand- en vijfhandmeesters en vaandragers die hem ooit in zijn loopbaan gediend hadden. Hij zag Joni Shagrin, die eerste vaandrager van de wacht was geweest, en nu vooraan stond met een verband om zijn hoofd. Brin wist toevallig dat Joni’s dochters hun kinderen ertoe hadden aangezet hem in bed te houden. Hij was een van de weinigen die een familie hadden, hier of waar dan ook. De meesten hadden de dienst bij Garet Brin verkozen boven het verdrinken van hun oudedagsgeld onder het ophalen van herinneringen die alleen een andere oudgediende wilde aanhoren. Ze hadden allemaal zwaarden over hun jassen gegespt, en een paar droegen lansen met stalen punten, die tot vanmorgen jarenlang aan een muur gehangen hadden. Achter elk zadel zat een dikke deken rol, uitpuilende zadeltassen, een pot of een ketel en volle waterzakken, alsof ze op veldtocht gingen in plaats van een uitstapje van een week te maken om drie vrouwen op te sporen die brand hadden gesticht. Hier lag hun kans om de oude tijd te doen herleven, of net te doen alsof.

Hij vroeg zich af of hij door hetzelfde verlangen werd gedreven. Hij was beslist te oud om achter een paar mooie ogen van een vrouw aan te jagen die jong genoeg was om zijn dochter te kunnen zijn. Misschien zelfs zijn kleindochter. Zo’n grote dwaas ben ik nou ook weer niet, dacht hij streng. Caralin kon de zaken beter regelen als hij niet in de weg liep.

Toen galoppeerde een magere vosruin door de met eiken omzoomde oprijlaan en de ruiter sprong uit het zadel voordat het dier goed en wel stilstond. De man struikelde bijna, maar kon nog net voor een juiste begroeting zijn vuist tegen zijn hart slaan. Het was Barim Halle, die jaren geleden als eerste tweehandmeester onder hem had gediend; een harde, pezige man, wiens hoofd op een leren ei leek, met witte wenkbrauwen die probeerden het ontbreken van ander haar goed te maken.

‘Bent u teruggeroepen naar Caemlin, kapitein-generaal?’ hijgde hij. ‘Nee,’ zei Brin te scherp. ‘Waarom rij je hier binnen alsof je het bereden leger van Cairhien aan je staart had?’ Enige andere paarden werden onrustig toen ze de stemming van de ruin aanvoelden. ‘Alleen zo hard gereden wanneer wij hén achternazaten, mijn heer.’ Barims grijns verdween toen hij zag dat Brin niet lachte. ‘Tja, heer, ik zag de paarden en ik dacht...’ De man keek Brin nog eens aan en vergat de rest maar liever. ‘Nou ja, ik heb ook wat nieuws. Ik ben naar Nieuw Breem geweest om mijn zuster te bezoeken, en ik heb een hoop gehoord.’

Nieuw Breem was ouder dan Andor – het ‘oude’ Breem was tijdens de Trollok-oorlogen, duizend jaar vóór Artur Haviksvleugel, verwoest – en het was een goede plek voor nieuws. Het was een middelgrote grensstad, ver ten oosten van zijn landgoederen, op de weg van Caemlin naar Tar Valon. Zelfs onder Morgases huidige regime zorgden de kooplieden ervoor dat die weg druk bereden bleef. ‘Nou, voor de dag ermee, man. Als er nieuws is, wat is het dan?’

‘Eh... Probeer slechts te bedenken waarmee ik moet beginnen, mijn heer.’ Barim rechtte onbewust zijn rug, alsof hij een verslag moest uitbrengen. ‘Het belangrijkste is, volgens mij, dat men zegt dat Tyr is gevallen. Aielmannen hebben de Steen ingenomen en het Onberoerbare Zwaard is, nou ja, beroerd. Iemand heeft het zwaard getrokken, zeggen ze.’

‘Een Aielman?’ zei Brin ongelovig. Een Aiel zou liever sterven dan een zwaard aanraken; hij had het in de Aiel-oorlog zien gebeuren. Hoewel, er werd gezegd dat Callandor geen echt zwaard was. Wat dat ook mocht betekenen.

‘Dat zeiden ze niet, heer. Ik heb namen gehoord; heel vaak Ran of zoiets. Maar ze praatten erover alsof het een feit was dat iedereen al wist.’

Brins voorhoofd vertoonde diepe rimpels. Als het waar was, was het nog erger dan moeilijkheden. Als Callandor getrokken was, was de Draak herboren. Volgens de Voorspellingen betekende dat dat de Laatste Slag naderde, dat de Duistere los zou breken en de Herrezen Draak de wereld zou redden. En vernietigen. Dat nieuws alleen was al zo belangrijk dat het reden genoeg was geweest voor Halle om direct hierheen te komen.

Maar de man was nog niet klaar. ‘Het nieuws uit Tar Valon is bijna net zo belangrijk, heer. Ze zeggen dat er een nieuwe Amyrlin Zetel is, mijn heer. Elaida, de vroegere raadsvrouwe van de koningin.’ Halle knipperde opeens met zijn ogen en sprak snel door. Morgase was een verboden onderwerp en iedereen van het landgoed wist het, hoewel Brin het nimmer gezegd had.

‘Ze zeggen dat de oude Amyrlin, Siuan Sanche, gesust is en ter dood gebracht. En Logain is ook gestorven. Die valse Draak die ze vorig jaar gepakt en gestild hebben. Ze praatten erover alsof het waar was, heer. Een paar riepen zelfs dat ze in Tar Valon waren toen het allemaal gebeurde.’

Logain was geen groot nieuws, zelfs al was vanwege hem een oorlog in Geldan uitgebroken nadat hij beweerd had de Herrezen Draak te zijn. De laatste paar jaar waren er verscheidene valse Draken geweest. Maar hij kon geleiden, dat was waar. Tot de Aes Sedai hem gestild hadden. Nou, hij was niet de eerste man die gepakt en gestild werd, afgesneden van de Kracht, zodat hij nimmer meer kon geleiden. Ze zeiden dat dergelijke lieden, of het nu valse Draken waren of gewoon arme dwazen, die door de Rode Ajah werden gezocht, nooit lang leefden. Er werd gezegd dat ze de wil om te leven opgaven.

Maar Siuan Sanche, dat was nieuws. Hij had haar ooit ontmoet, bijna drie jaar geleden. Een vrouw die gehoorzaamheid afdwong en nooit uitleg gaf. Zo taai als een oude laars, met een tong als een rasp en zo giftig als een beer met een knagende kies. Hij had gedacht dat ze iedereen met aanspraken op de Zetel met haar blote handen zou vierendelen. Sussen was hetzelfde als het stillen bij een man, maar dat vond veel minder vaak plaats. Zeker als het een Amyrlin Zetel betrof. In drieduizend jaar waren er slechts twee Amyrlins geweest wie dat lot getroffen had. Volgens de Toren althans, maar het was mogelijk dat ze er tien of twintig geheim hielden; de Toren was erg goed in het verbergen van datgene wat ze wilde verbergen. Maar het ter dood brengen na het sussen leek onnodig. Er werd gezegd dat vrouwen het sussen net zo kort overleefden als de mannen het stillen.

Het riekte allemaal naar moeilijkheden. Iedereen wist dat de Toren geheime verdragen had gesloten, en bondgenootschappen met tronen en machtige Huizen. Met een nieuwe Amyrlin, die op deze manier verheven was, zouden sommigen zeker willen uitproberen of de Aes Sedai nog steeds zo waakzaam waren. En als die kerel in Tyr eenmaal zijn tegenstanders had onderworpen – niet dat het er veel zouden zijn als hij werkelijk de Steen in zijn macht had – zou hij tegen Illian of Cairhien optrekken. De vraag was: hoe snel kon hij dat? Zouden er strijdkrachten tegen hem of vóór hem verzameld worden? Hij moest de echte Herrezen Draak zijn, maar de Huizen zouden zijn zijde kiezen of die van zijn tegenstanders, net als de mensen. En als er ongeregeldheden uitbraken omdat de Toren... ‘Oude dwaas,’ mopperde hij. Toen hij Barim zag opschrikken, voege hij eraan toe: ‘Jij niet. Een andere dwaas.’ Hij had niets meer met dit alles te maken. Hij moest alleen besluiten welke kant Huis Brin zou kiezen, als het zover was. Al zou dat niemand iets kunnen schelen, behalve om te beslissen of ze hem zouden aanvallen of niet. Brin was nooit een machtig of groot Huis geweest. ‘Eh, heer?’ Barim keek naar de wachtende mannen bij hun paarden. ‘Denkt u dat u me kunt gebruiken, mijn heer?’ Zonder zelfs maar te vragen naar het waar of het waarom. Hij was niet de enige die zich verveelde op het platteland. ‘Kom ons na als je je spullen bij elkaar hebt. We rijden eerst naar het zuiden, over de Vierkoningenweg.’ Barim groette en schoot weg, zijn paard achter zich aan trekkend.

Brin klom in het zadel en zwaaide zonder iets te zeggen zijn arm naar voren. Achter hem vormden de mannen een dubbele rij toen ze tussen de eiken wegreden. Hij wilde antwoorden hebben. Al moest hij die Mara bij haar nekvel pakken en door elkaar schudden, antwoorden zou hij krijgen.

Hoogvrouwe Alteima ontspande zich toen de poorten van het koninklijke paleis van Andor openzwaaiden en haar karos naar binnen rolde. Ze was er niet zeker van geweest of ze open zouden gaan. Het had waarachtig genoeg tijd gekost om een briefje naar binnen te krijgen, en nog meer tijd voor een antwoord. Haar dienares, een mager meisje dat ze hier in Caemlin in dienst had genomen, keek met uitpuilende ogen toe en wipte bijna op haar bankje op en neer van op winding toen ze echt het paleis binnenreden.

Alteima knipte haar kanten waaier open en probeerde zich wat koelte toe te wuiven. Het was nog lang geen middag; de hitte zou nog erger worden. En zij had altijd gedacht dat Andor koel was. Haastig oefende ze nog eens wat ze ging zeggen. Ze was een mooie vrouw – ze wist precies hoe mooi – met grote, bruine ogen die sommigen ervan overtuigden dat ze onschuldig, ja zelfs ongevaarlijk was. Ze wist dat ze geen van beide was, maar het kwam haar zeer goed uit als anderen dat dachten. Vooral hier, vandaag. Dit rijtuig had haar zowat het laatste goud uit Tyr gekost. Als ze ergens weer in aanzien wilde komen, had ze machtige vrienden nodig, en de vrouw die ze ging opzoeken, was de machtigste in Andor.

Het rijtuig hield stil bij een fontein in een met zuilen omringde binnenhof, en een dienaar in een rood-witte livrei haastte zich om de deur te openen. Alteima keek nauwelijks naar de binnenplaats of de dienaar; haar gedachten waren bij de komende ontmoeting. Van onder een nauw, met paarlen bestikt kapje golfde zwart haar tot hal verwege haar rug, en nog meer parels omzoomden de kleine plooi en van haar hooggesloten gewaad van watergroene zijde. Ze had Morgase ooit ontmoet, vijf jaar geleden tijdens een staatsiebezoek; een vrouw die macht uitstraalde, even beheerst en waardig als men van een koningin mocht verwachten. Ze was afstandelijk, op een Andoraanse manier, dus preuts. De geruchten in de stad dat ze een minnaar had – blijkbaar een man die niet erg geliefd was – pasten daar natuurlijk niet zo goed bij. Maar volgens Alteima’s herinnering zou de vormelijkheid van haar gewaad Morgase bevallen. Zodra Alteima’s muiltjes stevig op het plaveisel stonden, sprong haar kamenierster Cara naar buiten en begon druk de plooien van haar gewaad te schikken. Tot Alteima haar waaier dichtklapte en daarmee een tik gaf op de pols van het meisje; daar was een binnenhof niet de juiste plek voor. Cara – wat een dwaze naam – week terug en hield haar pols vast met een gewonde blik vol beginnende tranen. Alteima kneep haar lippen geërgerd opeen. Het meisje wist niet eens hoe ze met een lichte berisping moest omgaan. Ze had zichzelf voor de gek gehouden. Het meisje kon het niet; ze was duidelijk ongeoefend. Maar een vrouwe diende een dienares te hebben, vooral als zij zich wilde onderscheiden van de massa vluchtelingen in Andor. Ze had mannen en vrouwen in de zon zien zwoegen, zelfs in de straten zien bedelen, de afdankertjes dragend van Cairhiense edelen. Ze had er een of twee menen te herkennen. Misschien zou ze er een in dienst moeten nemen; een andere vrouwe wist toch als beste wat de taken van een dienares waren? En als zij zover afgegleden waren dat ze handwerk moesten doen, zouden ze die kans met beide handen aangrijpen. Het zou vermakelijk zijn om een vroegere ‘vriendin’ tot kamenierster te hebben. Maar voor vandaag was het te laat. En een onervaren kamenierster; een plaatselijk meisje, gaf iets te duidelijk aan dat Alteima bijna aan de grond zat en nog maar een enkele stap van diezelfde bedelaars verwijderd was.

Ze trok een vriendelijk, bezorgd gezicht. ‘Deed ik je pijn, Cara?’ zei ze liefjes. ‘Blijf maar hier in het rijtuig en verzorg je pols. Ik weet zeker dat iemand je wat koel water zal brengen.’ Ze stond versteld van de domme dankbaarheid op Cara’s gezicht.

De goed geoefende dienaren in livrei bleven kalm in het niets staren. Maar het gerucht van Alteima’s goedheid zou zich verspreiden, als ze maar iets van dienaren wist.

Voor haar verscheen een lange jongeman in de rode jas met witte kraag en glanzende borstkuras van de koninginnegarde, die met de hand op zijn zwaardknop een buiging maakte, ik ben gardeluitenant Tallanvor, hoogvrouwe. Als u met mij mee wilt komen, zal ik u naar koningin Morgase begeleiden.’ Hij bood haar een arm aan, die ze aanvaardde, maar voor de rest besefte ze zijn aanwezigheid amper. Ze had geen belangstelling voor krijgslieden, tenzij het krijgs heren waren.

Toen hij haar door brede gangen begeleidde, een en al drukte van haastige hofdienaren – natuurlijk zorgden die ervoor dat zij haar niet in de weg liepen – bekeek ze besmuikt de mooie wandtapijten, de met ivoor ingelegde kisten en kasten, de schalen en vazen van gedreven goud of zilver, of het dunne porselein van het Zeevolk. Het koninklijke paleis vertoonde minder praal dan de Steen van Tyr, maar Andor was nog steeds een rijk land, misschien wel even rijk als Tyr. Een oudere heer zou aardig zijn, inschikkelijk voor een nog steeds jonge vrouw, misschien ietwat beverig en zwakjes. Met grote landerijen. Dat zou een begin zijn, terwijl ze in de tussentijd uitzocht wie in Andor aan de touwtjes trok. De enkele woorden die ze een paar jaar geleden met Morgase had uitgewisseld, voldeden niet echt als introductie, maar ze bezat wat een machtige koningin nodig had. Inlichtingen.

Uiteindelijk bracht Tallanvor haar naar een grote zitkamer, met een hoge zoldering die beschilderd was met vogels en wolken en open lucht. Voor een gepolijste witmarmeren haard stonden druk bewerkte en vergulde stoelen. Een deel van Alteima’s geest merkte vermaakt op dat het brede, rood met gouden tapijt Tyreens werk was. De jongeman zonk door zijn knie. ‘Mijn koningin,’ zei hij met een plotseling wat ruwe stem, ‘op uw bevel breng ik u hoogvrouwe Alteima van Tyr.’

Morgase wuifde hem weg. ‘Je bent welkom, Alteima. Het is leuk om je weer te zien. Ga zitten, dan kunnen we praten.’ Alteima slaagde erin een revérence te maken en een bedankje te mompelen voor ze een stoel nam. Inwendig voelde ze zich jaloers. Ze herinnerde zich Morgase als een mooie vrouw, maar de goudharige werkelijkheid vóór haar maakte duidelijk hoe vaag haar herinnering was. Morgase was een roos in volle bloei, bereid om elke andere bloem te overschaduwen. Alteima vergaf het de jonge krijgsman, die struikelend naar de gang verdween. Ze was blij met zijn vertrek, zodat ze niet zou hoeven opmerken hoe hij de twee vrouwen zou vergelijken.

Maar er waren ook veranderingen. Grote veranderingen. Morgase, bij de genade van het Licht, koningin van Andor, Verdedigster van het Rijk, Beschermvrouwe van het Volk, Hoogzetel van het Huis Trakand, zo beheerst en zo statig en wellevend, droeg een gewaad van glinsterende witte zijde dat genoeg boezem onthulde om een taveernemeid in de Maule te schokken. Het spande als Taraboonse zijde strak om haar heupen en dijen. De geruchten waren overduidelijk waar. Morgase had een minnaar. Het was ook glashelder dat ze ter wille van die Gaebril was veranderd, niet vanwege haarzelf. Morgase straalde nog steeds macht uit, bezat nog steeds een allesoverheersende persoonlijkheid, maar dat gewaad zwakte de waarde van die eigenschappen af.

Alteima was nu twee keer zo blij dat ze een gewaad met hoge hals aan had. Een vrouw die zo sterk door een man werd beïnvloed, kon in een jaloerse stemming om niets of om de kleinste uitdaging venijnig uithalen. Als ze die Gaebril ontmoette, zou ze hem zo onverschillig als de beleefdheid toeliet behandelen. Zelfs de verdenking dat ze eraan dacht Morgases minnaar te strikken, zou haar aan de galg brengen en niet aan een rijke echtgenoot op zijn laatste benen. Zij zou hetzelfde hebben gedaan.

Een vrouw in livrei bracht wijn, een voortreffelijke Morlander, en schonk hem in kristallen bokalen waarin de klimmende Leeuw van Andor was gegraveerd. Toen Morgase haar bokaal aannam, zag Alteima haar ring, een gouden slang die zijn eigen start opat. De ring met het Grote Serpent werd gedragen door de Aes Sedai en door enkele vrouwen die zich net als Morgase in de Witte Toren hadden bekwaamd maar geen Aes Sedai waren geworden. Het was een duizendjarige traditie die gebood dat de koninginnen van Andor in de Toren werden opgeleid. Maar op ieders lip lagen geruchten over een breuk tussen Morgase en Tar Valon, en de afkeer van Aes Sedai in de straten had gemakkelijk onderdrukt kunnen worden, als Morgase dat gewild had. Waarom droeg ze nog steeds die ring? Alteima zou goed op haar woorden passen, tot ze het antwoord wist. De dienares trok zich terug in de verste hoek van de kamer, buiten gehoorsafstand, maar weer niet te ver om op tijd wijn bij te schenken. Morgase nam een slokje en zei: ‘Het is lang geleden sinds we elkaar hebben ontmoet. Gaat het goed met je man? Is hij meegekomen naar Caemlin?’

Haastig herschikte Alteima haar plannetjes. Ze had niet gedacht dat Morgase wist dat ze een man had, maar ze had altijd pijlsnel kunnen denken. ‘Tedosian maakte het goed, de laatste keer dat ik hem zag.’ Het Licht mocht geven dat hij gauw stierf. Ze kon maar beter doorgaan. ‘Hij had enige bedenkingen of hij Rhand Altor kon dienen, en in die gevaarlijke ondiepte kan men maar beter niet rond kruipen. Er zijn heren als gewone misdadigers opgehangen.’

‘Rhand Altor,’ peinsde Morgase zacht, ik heb hem een keer ontmoet. Hij leek geen man die zich de Herrezen Draak zou noemen. Eerder een bange herdersknaap die probeerde zijn vrees te verbergen. Maar als ik eraan terugdenk, leek hij uit te kijken naar een manier om... te ontsnappen.’ Haar blauwe ogen waren in zichzelf gekeerd. ‘Elaida heeft me voor hem gewaarschuwd.’ Ze leek niet te beseffen dat ze de laatste woorden hardop had uitgesproken. ‘Elaida was toen uw raadsvrouwe?’ vroeg Alteima behoedzaam. Ze wist dat dat zo was, en het maakte de geruchten over een breuk bijna onbegrijpelijk. Ze moest weten of het waar was. ‘Hebt u haar vervangen, nu ze Amyrlin is?’

Morgases ogen stonden weer waakzaam. ‘Dat heb ik niet!’ Het volgende moment klonk haar stem weer zacht. ‘Mijn dochter Elayne wordt opgeleid in de Toren. Ze is reeds tot Aanvaarde verheven.’ Alteima wuifde met haar waaier en hoopte dat er geen zweet op haar voorhoofd stond. Als Morgase zelf niet wist wat ze voor de Witte Toren voelde, kon ze er met geen mogelijkheid veilig over praten. Haar plannen wankelden op de rand van een afgrond. Toen redde Morgase haar en haar plannen. ‘Je zei dat jouw man twijfels had over Rhand Altor. En jij?’

Ze zuchtte bijna van opluchting. Morgase gedroeg zich misschien als een ongeletterde boerentrien voor die Gaebril, maar ze had haar verstand nog steeds bij elkaar als het om macht ging, en om mogelijke gevaren voor haar rijk. ‘Ik heb hem in de Steen natuurlijk van nabij meegemaakt.’ Dat zaadje zou indien nodig wel ontkiemen. ‘Hij kan geleiden, en men moet altijd beducht zijn voor een geleider. Maar hij is de Herrezen Draak. Er is geen twijfel mogelijk. De Steen is gevallen, en Callandor was in zijn hand toen dat gebeurde. De Voorspel lingen... ik vrees dat ik beslissingen over wat er gedaan moet worden met de Herrezen Draak moet overlaten aan lieden die wijzer zijn dan ik. Ik weet alleen dat ik bang ben om op een plek te zijn waar hij regeert. Zelfs een hoogvrouwe van Tyr kan de moed van de koningin van Andor niet evenaren.’

De goudharige vrouw keek haar scherpzinnig aan, waardoor ze bang was dat haar vleierij te veel van het goede was geweest. Sommigen hielden niet van openlijk gevlij. Maar Morgase leunde slechts in haar stoel naar achteren en nipte van haar wijn. ‘Vertel me over hem, over de man die verondersteld wordt ons te redden, en ons daarbij zal vernietigen.’

Succes. Tenminste, het begin ervan. ‘Hij is ongetwijfeld een gevaarlijke man door de Kracht. Een leeuw kan lui en half slaperig lijken tot hij plotseling aanvalt; dan is hij pure snelheid en kracht. Rhand Altor lijkt onschuldig, niet lui, en onnozel, niet slaperig, maar als hij aanvalt... Hij heeft helemaal geen achting voor personen of stand. Ik overdreef niet toen ik zei dat hij machthebbers heeft opgehangen. Hij verwekt chaos. Onder zijn nieuwe wetten kan in Tyr zelfs een hoogheer of hoogvrouwe op aanklachten van de laagste boer of visser voor het gerecht worden geroepen, beboet worden of nog erger. Hij...’ Ze hield zich aan de zuivere waarheid zoals zij die zag. Ze kon zo nodig even snel met de waarheid op de proppen komen als met een leugen. Morgase dronk haar wijn en luisterde; Alteima had kunnen denken dat ze onverschillig in haar stoel zat, maar haar ogen toonden dat ze elk woord opnam en opsloeg in haar geheugen. ‘U moet begrijpen,’ zei Alteima, ‘dat ik nog slechts oppervlakkige zaken verhaal. Rhand Altor en zijn daden in Tyr zijn onderwerpen voor een urenlang gesprek.’

‘Je zult die tijd hebben,’ zei Morgase, en in gedachten glimlachte Alteima. Gelukt, is hetwaar,’ vervolgde de koningin, ‘dat Aiel hem bij de Steen vergezelden?’

‘O zeker. Grote woestelingen, die hun gezichten de helft van de tijd bedekken. Zelfs hun vrouwen kunnen even snel kijken als doden. Ze volgden hem als honden, joegen iedereen schrik aan en namen alles wat ze wilden van de Steen.’

‘Ik dacht dat het slechts wilde geruchten waren,’ zei Morgase nadenkend. ‘Dit laatste jaar waren er ook zulke geruchten, maar ze zijn na de Aiel-oorlog twintig jaar in de Woestenij gebleven. De wereld heeft beslist geen behoefte aan een Rhand Altor die de Aiel weer over ons heen laat stormen.’ Haar blik werd weer scherper. ‘Je zei “volgden”. Zijn ze weg?’

Alteima knikte. ‘Vlak voordat ik Tyr verliet. En hij is met hen mee gegaan.’

‘Meegegaan?!’ riep Morgase uit. ‘Ik vreesde dat hij op dit moment in Cairhien...’

‘Heb je een gast, Morgase? Het had mij verteld moeten worden, zodat ik haar had kunnen begroeten.’

Een grote man kwam de kamer binnen. Hij was lang en zijn met gouddraad geborduurde zilverkleurige jas spande om zijn brede schouders en borst. Alteima had ook zonder Morgases stralende blik kunnen vertellen dat dit heer Gaebril was; de zelfverzekerdheid waarmee hij de koningin had onderbroken maakte dat duidelijk. Hij hief een vinger en de dienares maakte een revérence en verdween. Hij vroeg dus niet om Morgases toestemming om haar dienaressen weg te sturen. Hij was op een duistere manier heel knap, ongelooflijk knap, met witte haren bij zijn slapen.

Alteima hield haar gezichtsuitdrukking zo neutraal mogelijk en verwelkomde hem met een glimlachje, gepast voor een oudere oom die geen macht, rijkdom of invloed had. En al zag hij er geweldig uit, zelfs als hij Morgase niet had toebehoord, was hij geen man die ze wilde bewerken, tenzij het absoluut moest. Zijn verschijning straalde nog meer macht uit dan die van Morgase. Gaebril bleef naast Morgase staan en legde heel vertrouwelijk zijn hand op haar schouder. Ze leek bijna haar wang op zijn hand te leggen, maar zijn ogen bleven op Alteima gericht. Ze was eraan gewend dat mannen naar haar keken, maar deze ogen deden haar bezorgd heen en weer schuiven in haar stoel. Die ogen waren veel te doordringend, zagen veel te veel.

‘Je komt uit Tyr?’ Het geluid van zijn diepe stem veroorzaakte een tinteling in haar hele lijf; haar huid en zelfs haar botten leken in ijskoud water te worden gedompeld, maar vreemd genoeg nam haar onrust af.

Morgase gaf hem antwoord. Alteima kon haar stem niet vinden om dat hij haar bleef aankijken. ‘Dit is hoogvrouwe Alteima, Gaebril. Ze heeft me alles verteld over de Herrezen Draak. Ze was in de Steen van Tyr toen die viel. Gaebril, er waren echt Aiel...’ De druk van zijn hand bracht haar tot zwijgen. Over haar gezicht gleed een geprikkelde trek, maar die verdween snel en ze glimlachte stralend naar hem.

Zijn ogen, die nog steeds op Alteima waren gericht, lieten haar weer huiveren, en ditmaal hijgde ze hoorbaar. ‘Al dat gepraat heeft je vermoeid, Morgase,’ zei hij, Alteima aankijkend. ‘Je doet te veel. Ga naar je slaapvertrek en rust wat. Ga nu. Ik zal je wekken als je genoeg gerust hebt.’

Morgase stond meteen op en glimlachte nog steeds lief naar hem.

Haar ogen leken ietwat glazig. ‘Ja, ik ben moe. Ik ga nu even slapen, Gaebril.’

Ze gleed de kamer uit zonder nog naar Alteima om te kijken, maar Alteima’s aandacht was geheel op Gaebril gericht. Haar hart bonsde, haar adem ging sneller. Hij was zeker de mooiste man die ze ooit gezien had. De geweldigste, de sterkste, de machtigste... De mooiste benamingen rolden als een vloedgolf door haar gedachten. Gaebril schonk het vertrek van de koningin al even weinig aandacht als zij deed. Hij nam Morgases stoel en leunde achteruit, zijn benen languit voor zich gestrekt. ‘Vertel me waarom je naar Caemlin bent gekomen, Alteima.’ Opnieuw voelde ze de huivering door zich heen trekken. ‘De absolute waarheid, maar hou het kort. Je kunt me de details later vertellen als ik die nodig heb.’

Ze aarzelde niet. ‘Ik heb geprobeerd mijn echtgenoot te vergiftigen, en ik moest vluchten voordat Tedosian en die slet van een Estanda mij konden doden, of erger. Rhand Altor was van plan om het hun toe te staan, om een voorbeeld te stellen.’ Ze kromp ineen terwijl ze het vertelde. Niet zozeer omdat het een waarheid was die ze diep verborgen had gehouden, als wel omdat ze merkte dat ze hem wilde behagen, meer dan wat dan ook in de wereld, en ze was bang dat hij haar zou wegsturen. Maar hij wilde de waarheid, ik heb Caemlin gekozen, omdat ik het in Illian niet kan uithouden, en hoewel Andor nauwelijks beter is, is Cairhien bijna geruïneerd. In Caemlin kan ik een rijke echtgenoot vinden, of desnoods een heer die denkt mijn beschermer te kunnen zijn, en wiens macht ik kan gebruiken om...’ Hij bracht haar met een opgeheven hand tot zwijgen en grinnikte. ‘Een valse kleine kat, maar een mooie. Misschien mooi genoeg om te houden, met je scherpe tanden en uitslaande klauwen.’ Plotseling werd zijn gezicht meer gespannen. ‘Vertel me alles wat je over Rhand Altor weet, en vooral over zijn vrienden, als hij die heeft, over zijn kameraden, zijn bondgenoten.’

Ze vertelde het hem. Ze sprak tot haar mond en tong droog waren, haar stem schor en hees. Ze tilde haar bokaal niet op tot hij haar maande te drinken, waarop ze de wijn achteroversloeg en verder vertelde. Ze kon hem behagen. Ze kon hem beter behagen dan Morgase ooit kon vermoeden.

De kameniersters die in Morgases slaapkamer aan het werk waren, maakten een haastige kniebuiging, verbaasd haar midden op de ochtend te zien. Ze gebaarde hun weg te gaan en stapte in bed, nog steeds in haar gewaad. Een tijdlang lag ze naar het vergulde houtsnijwerk van de bedstijlen te staren. Hier geen Leeuwen van Andor, maar rozen, de rozen uit de Rozenkroon van Andor. Die pasten beter bij haar dan leeuwen. Doe niet zo koppig, hield ze zichzelf voor, en vroeg zich toen af waar om. Ze had Gaebril gezegd dat ze moe was en... Of had hij het haar verteld? Onmogelijk. Ze was de koningin van Andor en geen enkele man zei haar wat ze moest doen. Garet. Nee maar, waarom dacht ze aan Garet Brin? Hij had haar in ieder geval nooit gezegd wat ze moest doen; de kapitein-generaal van de koninginnegarde gehoorzaamde de koningin, niet andersom. Maar hij was koppig geweest, en heel goed in staat dwars te zijn tot ze zijn idee overnam. Waarom lig ik aan hem te denken? Ik wou dat hij hier was. Dit was belachelijk. Ze had hem weggestuurd omdat hij tegen haar was; de reden begreep ze nu niet meer zo goed, maar dat was niet belangrijk. Hij had zich tegen haar verzet. Ze kon zich haar gevoelens voor hem maar vaag herinneren, alsof hij reeds jaren weg was. Zo lang geleden was het toch niet? Doe niet zo koppig.

Haar ogen sloten zich en ze viel onmiddellijk in slaap, in een slaap die verstoord werd door rusteloze dromen over iets waarvoor ze wegrende, en wat ze niet kon zien.

2

Rhuidean

Rhand Altor keek vanuit het raam van een hoog gebouw op de stad Rhuidean neer; wat er mogelijk ooit aan glas had gezeten, was al lang verdwenen. De schaduwen onder hem liepen in een scherpe schuine hoek naar het oosten. Een bardharp speelde zacht in het vertrek achter hem. Zodra er ook maar een beetje zweet op zijn gezicht verscheen, verdampte dat onmiddellijk; zijn roodzijden jas, wat vochtig tussen de schouderbladen, hing open voor frisse lucht die er niet was, en zijn hemd was losgeknoopt tot halverwege zijn borst. De nacht in de Aielwoestenij zou vrieskou brengen, maar overdag bracht zelfs de wind geen enkele verkoeling. Doordat hij met zijn handen tegen de gladde stenen vensterlijst boven hem stond geleund, waren zijn jasmouwen omlaaggezakt. De onderste gedeelten van een afbeelding die zich rond iedere onderarm slingerde, waren zichtbaar: een slangachtig dier met gouden manen, ogen als zonnen, scharlakenrode en gouden schubben, en met vijf gouden klauwen aan iedere voet. Ze maakten deel uit van zijn huid, waren er niet in getatoeëerd. Ze glinsterden als edele metalen en glanzende edelstenen en leken in het zonlicht van de namiddag bijna te leven.

Die tekenen gaven aan dat hij Hij die komt met de dageraad was voor de mensen aan deze zijde van het gebergte dat de Drakenmuur of ook wel de Rug van de Wereld genoemd werd. En net als de reigers die in zijn handpalmen waren gebrand, betekenden ze voor degenen aan de andere kant van de Drakenmuur dat hij, volgens de Voorspellingen, de Herrezen Draak was. In beide gevallen voorspelden ze dat hij zou verenigen, redden en... vernietigen. Het waren namen die hij liever niet had gedragen, als hij het had kunnen voorkomen, maar die tijd was allang voorbij, zo die tijd ooit had bestaan, en hij stond er verder niet meer bij stil. Maar als hij er op een zeldzaam ogenblik wel aan dacht, dan was dat met de vage spijt van een man die aan een dwaze kinderdroom terugdacht. In plaats daarvan probeerde hij alleen te denken aan wat hij moest doen. Het lot en zijn plichtsgevoel hielden hem als de teugels van een ruiter op zijn pad, maar men had hem regelmatig koppig genoemd. De weg moest worden afgelegd, maar als het eind op een andere manier kon worden bereikt, hoefde nog niet alles verloren te zijn. Er bestond weinig kans op, bijna zeker geen enkele kans. De Voorspellingen eisten zijn leven op.

Rhuidean strekte zich onder hem uit, schroeiend onder een genadeloos brandende zon, die naar de kartelige, amper begroeide bergtoppen zonk. Dit woeste, gebroken land, waar mensen hadden gemoord of waren gestorven voor een plas water waar ze overheen konden stappen, was wel de laatste plaats ter wereld waar iemand een grote stad had gedacht te vinden. De bouwers van lang geleden hadden hun werk nooit voltooid. Onmogelijk hoge gebouwen stonden her en der in de stad, paleizen boven trappen en schuine opgangen die soms zeven of acht verdiepingen doorliepen en niet eindigden met een dak, maar met het onregelmatige metselwerk van de volgende, half aangelegde vloer. De torens rezen daarboven uit, maar eindigden even zo vaak in puntige bouwvallen als niet. Nu lag ruim een kwart van de grote gebouwen, met hun dikke pilaren en enorme vensters met gekleurd glas, in puin op de ruime lanen met brede stroken kale aarde in het midden, aarde die nooit de bomen hadden gezien die daar geplant hadden moeten worden. De prachtige fonteinen stonden al honderden en honderden jaren droog. Zoveel in spanning voor niets. De bouwers stierven uiteindelijk, terwijl hun werk nog niet was gedaan, maar af en toe bedacht Rhand dat ze misschien alleen met de aanleg van de stad waren begonnen, opdat hij hem had kunnen vinden.

Hoogmoed, dacht hij. Een man zou minstens half gek moeten zijn om zo hoogmoedig te zijn.

Onwillekeurig moest hij grinniken. onder de mensen die hier heel lang geleden waren aangekomen, hadden zich Aes Sedai bevonden en zij hadden de Karaethon Reeks gekend, de Voorspellingen van de Draak. Mogelijk hadden zij die zelf geschreven. Tienvoudige hoogmoed.

Recht onder hem lag, half in de lengende schaduw, een enorm plein dat bezaaid was met een wirwar van beelden en kristallen stoelen, vreemde voorwerpen en merkwaardige vormen van glas, metaal of steen. Dingen waarvan hij de naam niet kende, verspreid in opeengestapelde hopen alsof ze daar door een storm bij elkaar waren gegooid. Zelfs de schaduwen waren vergeleken met de hitte koel. Zwetende mannen in ruwe kleren – geen Aiel – belaadden wagens met voorwerpen die werden uitgekozen door een kleine slanke vrouw in smetteloze blauwe zijde. Ze had een rechte rug en ze leek van de ene plaats naar de andere te zweven, alsof de hitte op haar minder drukte dan op de anderen. Desondanks droeg ze een vochtige witte doek rond haar slapen; ze stond zichzelf niet toe de gevolgen van de zon te tonen. Rhand durfde er wat om te verwedden dat ze geen druppeltje zweet liet zien.

De baas van de werklui was een donkere dikke man die Hadnan Kadere heette. Men nam aan dat hij een koopman was. Hij was gekleed in roomkleurige zijde die vandaag kletsnat was van het zweet. Hij veegde voortdurend met een grote doek zijn gezicht af, schreeuwde vloekend de mannen toe – zijn wagenmenners en bewakers – maar hij snelde even ijverig als zijn mannen naar elk voorwerp, groot of klein, dat de slanke vrouw aanwees. Een Aes Sedai had geen groot postuur nodig om haar wil op te leggen, maar Rhand bedacht dat Moiraine dat ook zou hebben gekund als ze nooit in de buurt van de Witte Toren was geweest.

Twee mannen probeerden iets te verplaatsen dat op een vreemd gedraaide roodstenen deurlijst leek. De hoeken sloten niet op de juiste manier op elkaar aan en het oog wilde de lijnen van de rechte stukken niet volgen. Het ding bleef rechtop staan, wilde best rond gedraaid worden, maar kon niet gekanteld worden, hoe hard ze er ook aan trokken. Toen gleed een van hen uit en verdween tot zijn middel in de deurlijst. Rhand verstijfde. Heel even leek de man boven zijn middel niet te bestaan; zijn benen trappelden rond in paniek. Totdat Lan, een grote man in bruingroene kleren, naar hem toe stapte en hem er aan zijn riem weer uittrok. Lan was Moiraines zwaardhand en op een manier aan haar gebonden die Rhand niet begreep. Hij was een harde man, die bewoog als een Aiel, als een wolf op jacht. Het zwaard aan zijn zij leek niet alleen een deel van hem, maar was met hem vergroeid. Hij liet de werkman op zijn achterste op de plavuizen vallen en verdween weer. Het doodsbange geschreeuw van de kerel was een iel geluid voor Rhand hoog daar boven en zijn maat leek klaar om weg te hollen. Verschillende mannen van Kadere die in de buurt waren geweest en het hadden gezien, keken elkaar aan, afwegend of ze een kans zouden maken. Moiraine doemde zo snel tussen hen op dat het leek of ze de Kracht gebruikte, en ze bewoog vaardig tussen de mannen door. Tijdens haar optreden meende Rhand de koele bevelen van haar lippen bijna te horen, ervan overtuigd dat ze haar zouden gehoorzamen, omdat niet gehoorzamen heel dwaas zou lijken. Binnen de kortste keren had ze hun verzet gebroken, bezwaren ferm ondergeschoffeld en iedereen weer aan het werk gezet. Zelfs het tweetal van de deurlijst sleepte en trok weer even hard als eerst, al keken ze geregeld naar Moiraine wanneer ze dachten dat ze dat niet zou zien. Op haar manier was ze zelfs nog harder dan Lan.

Voor zover Rhand wist, waren alle voorwerpen daar onder hem angrealen, sa’angrealen of ter’angrealen, gemaakt in de tijd voor het Breken van de Wereld om de Ene Kracht te versterken of om die op verschillende manieren te gebruiken. Ze waren in ieder geval met de Kracht gemaakt, hoewel zelfs de Aes Sedai tegenwoordig niet meer wisten hoe. Hij had een sterk vermoeden waarvoor die gekronkelde deurlijst werd gebruikt – een poort naar een andere wereld – maar van al het andere had hij geen enkel idee. Niemand eigenlijk. Daarom werkte Moiraine zo hard. Ze wilde zoveel mogelijk naar de Toren vervoeren, waar ze bestudeerd konden worden. Misschien bezat zelfs de Toren niet zoveel voorwerpen van de Kracht als er op dit plein lagen, hoewel men aannam dat de Toren de grootste verzameling ter wereld bezat. Maar ook daar wist men lang niet van alles hoe het werkte.

De spullen in de wagens en op het plein vond Rhand van weinig belang; hij had reeds dat wat hij nodig had gepakt. Hij had in zekere zin al meer in handen dan hij verlangde.

In het midden van het plein, vlak naast de verbrande resten van een honderd voet hoge boom, stond een klein woud van lange glazen zuilen, ieder bijna even lang als de boom en zo dun dat de eerste de beste storm ze om zou blazen. Zelfs nu de rand van de schaduw na derde, vingen de zuilen nog flonkerend en flikkerend het zonlicht op. Al ontelbare jaren hadden Aielmannen die zuilen betreden en waren dan teruggekeerd met dezelfde tekens als Rhand, maar slechts op één arm: het teken van stamhoofd. Ze kwamen er getekend uit of hele maal niet. Ook Aielvrouwen waren tijdens hun opleiding tot Wijze naar deze stad gekomen. Niemand anders, niet levend.

Een man mag Rhuidean eenmaal betreden, een vrouw tweemaal; meermalen betekent de dood.

Dat hadden de Wijzen gezegd, en toen was dat waar geweest. Nu kon iedereen Rhuidean binnenkomen. Honderden Aiel liepen rond in de straten en een toenemend aantal woonde feitelijk al in de gebouwen. Iedere dag toonden meer stroken aarde in het midden van de wegen bonen, pompoenen of zemai, nauwgezet bewaterd uit aardewerken potten die waren gevuld in het geweldige nieuwe meer aan de zuidkant van het dal; de enige watervoorraad van die omvang in het hele land. Duizenden hadden hun kamp opgeslagen in de omringende bergen, zelfs op Chaendaer zelf, waar ze vroeger alleen voor bijzondere gelegenheden waren gekomen, wanneer een man of een vrouw op een zeker tijdstip alleen naar Rhuidean diende te gaan.

Overal waar Rhand kwam, bracht hij verandering en verwoesting. Ditmaal hoopte hij tegen alle verwachting in dat deze verandering er een ten goede zou zijn. Het kon nog steeds. De verbrande boom bespotte zijn gedachte. Avendesora, de Levensboom uit de sagen. De verhalen hadden nooit aangegeven waar die stond en het was een verrassing geweest hem hier aan te treffen. Moiraine zei dat de boom nog leefde, dat er weldra nieuwe scheuten zouden verschijnen, maar tot nu toe zag hij slechts de geblakerde schors en de kale takken. Met een zucht wendde hij zich van het raam af naar een grote kamer, al was het niet de grootste kamer in Rhuidean, met hoge vensters aan beide kanten en een koepelvormig plafond dat afgewerkt was met een fraai mozaïek van dieren en gevleugelde mensen. De meeste meubels die in de stad waren achtergelaten, waren ondanks de droogte allang verrot en de weinige die waren overgebleven, zaten vol kevers en houtworm. Maar aan de andere kant van het vertrek stond een stevige stoel met een hoge rugleuning; het verguldsel was bijna intact. De stoel paste niet bij de tafel, een breed geval met poten en randen waarin heel veel bloemen waren uitgesneden. Iemand had het hout met bijenwas ingewreven en de tafel stond ondanks zijn ouderdom te glimmen. De Aiel hadden hem voor Rhand gevonden, hoewel ze hun hoofd schudden over zulke dingen. Er waren in de Woestenij maar weinig bomen die planken opleverden die groot genoeg waren om die stoel te maken, laat staan zo’n tafel. Volgens hem waren dit de enige meubels. Een prachtig zijden Illiaans tapijt in blauw en goud, oorlogsbuit van een veldslag uit het verre verleden, lag midden op de vloer van donkerrode tegels. Overal lagen kussens, van lichtkleurige zijde en met kwasten. Aiel gebruikten die in plaats van stoelen, wanneer ze tenminste niet gewoon op hun hielen neerhurkten, en voelden zich even gemakkelijk als hij wanneer hij in een zachte stoel zou zitten.

Zes man lagen op het tapijt, leunend op de kussens. Zes stamhoofden die de stammen vertegenwoordigden, die van zo ver waren gekomen om Rhand te volgen. Of liever: om Hij die komt met de da geraad te volgen. Niet altijd van harte. Hij meende dat Rhuarc, een breedgeschouderde, blauwogige man met dikke grijze lokken in zijn donkerrode haar, misschien enige vriendschap voor hem koesterde, maar de anderen niet. Slechts zes van de twaalf stamhoofden. Rhand negeerde de stoel en ging in kleermakerszit tegenover de Aiel zitten. Buiten Rhuidean waren de enige stoelen in de Woestenij de zetels van de stamhoofden en die werden slechts gebruikt bij drie gelegenheden: om erkend te worden als stamhoofd, om eervol de onderwerping van een vijand te aanvaarden of om een oordeel uit te spreken. Als hij bij deze mannen de stoel zou gebruiken, zou dat in houden dat hij een van die drie dingen wenste te doen. De mannen waren gekleed in de cadin’sor, een jas en kniebroek in allerlei tinten bruin en grijs, die in elke achtergrond zouden opgaan, en zachte kniehoge rijglaarzen. Zelfs tijdens de ontmoeting met de man die ze hadden aangewezen als de car’a’carn, het hoofd der hoofden, droeg ieder een mes met een fors lemmet aan zijn riem en een grijsbruine sjoefa, die als een brede sjaal om de hals lag. Als een van de mannen zijn gezicht zou bedekken met de zwarte sluier die een deel van de sjoefa vormde, zou hij gereed zijn te doden. Het was een van de mogelijkheden. Deze mannen hadden elkaar bestreden in een nimmer eindigende kringloop van overvallen op stammen, veldslagen en bloedvetes. Ze keken hem afwachtend aan, maar het wachten van een Aiel toonde alle kenmerken van gereed zijn om onverwachts en dodelijk in beweging te komen.

Bael, de langste man die Rhand ooit had gezien, en Jheran, dun als een lemmet en flitsend als een zweep, zaten zo ver mogelijk uit elkaar, ieder nog net op een randje van het tapijt. De bestaande bloed vete tussen de Goshien van Bael en de Shaarad van Jheran was vanwege Hij die komt met de dageraad opgeschort maar niet vergeten. Het was ook mogelijk dat de vrede van Rhuidean nog steeds stand hield, ondanks alles wat er was gebeurd. Niettemin stonden de rust gevende tonen van de harp haaks op de keiharde weigering van Ba el en Jheran om elkaar aan te kijken. Bij die zes paar blauwe, groene of grijze ogen in zonverbrande Aielgezichten zou een havik er tam uitzien.

‘Wat moet ik doen opdat de Reyn zich bij me aansluit?’ vroeg hij. ‘Je was er zeker van dat ze zouden komen, Rhuarc.’ Het hoofd van de Taardad keek hem kalm aan; zijn gezicht kon uit steen zijn gehouwen, zoveel lag erin te lezen. ‘Wachten. Gewoon afwachten. Dhearic zal ze brengen. Uiteindelijk.’ De witharige Han, die naast Rhand lag, tuitte zijn mond alsof hij wilde gaan spuwen. Als gewoonlijk stond zijn gezicht zuur. ‘Dhearic heeft te vaak gezien hoe mannen en Speervrouwen dagenlang zitten te staren en dan hun speren wegwerpen. Wegwerpen!’

‘En vluchten,’ voegde Bael er kalm aan toe. ‘Ik heb ze zelf zien vluchten, weg van de Goshien, zelfs van mijn eigen sibbe. En Han, jij bij de Tomanelle ook. We hebben het allemaal gezien. Ik denk niet dat ze weten waar ze heen vluchten, alleen waarvoor ze vluchten.’

‘Laffe slangen,’ blafte Jheran. Zijn lichtbruine haren waren hier en daar grijs geworden; er waren geen jonge stamhoofden bij de Aiel.

‘Stinkadders die vluchten voor hun eigen schaduw.’ Zijn ogen schoten even snel naar de andere kant van het tapijt om aan te geven dat hij daarmee ook de Goshien bedoelde, niet alleen de krijgers die de speren hadden neergeworpen.

Bael maakte aanstalten overeind te komen, zijn gezicht stond zo mogelijk nog harder, maar de man naast hem legde een kalmerende hand op zijn arm. Bruan van de Nakai was zo groot en sterk als twee smeden, maar hij was beheerst, wat vreemd leek bij een Aiel. ‘We heb ben allemaal mannen en Speervrouwen zien vluchten.’ Hij zei het bijna lui en zijn ogen stonden net zo, maar Rhand wist dat dat schijn was. Ook Rhuarc beschouwde Bruan als een dodelijke krijger en een sluwe man op het slagveld. Gelukkig was Bruan een medestander, maar hij was gekomen om Hij die komt met de dageraad te volgen; Rhand Altor kende hij niet. ‘Net als jij, Jheran. Je weet hoe moeilijk het was om onder ogen te zien wat zij te horen kregen. Als je de mannen die stierven geen lafaard mag noemen omdat ze het niet konden verwerken, kun je dan de mannen en vrouwen die er om dezelfde reden vandoor gaan wel lafaards noemen?’

‘Ze hadden het nooit te weten mogen komen,’ mompelde Han, die in zijn blauwe kussen met rode kwasten kneep alsof hij de keel van zijn vijand in handen had. ‘Het was alleen bestemd voor hen die Rhuidean konden betreden en ermee konden leven.’ Hij zei het tegen niemand in het bijzonder, maar de woorden waren duidelijk voor Rhands oren bestemd. Rhand had aan iedereen onthuld wat een man te weten kreeg wanneer hij het woud van glazen zuilen op het plein betrad. Hij had zoveel onthuld dat de stamhoofden en Wijzen niet langer konden zwijgen als hun naar de rest werd gevraagd. Als er nog één Aiel in de Woestenij leefde die de waarheid niet kende, had hij al een maand lang met niemand gesproken. Het begin was niet de roemrijke erfenis van strijd geweest waar de meesten in geloofden. Integendeel, de Aiel waren na het Breken van de Wereld hulpeloze vluchtelingen geweest. Alle overlevenden waren toen natuurlijk op de vlucht, maar de Aiel hadden zichzelf nooit hul peloos gevonden. Nog erger, ze waren volgelingen geweest van de Weg van het Blad en hadden geweld afgewezen, ook als ze hun eigen leven moesten verdedigen. Aiel betekende in de Oude Spraak ‘toegewijden’ en ze waren de vrede toegewijd. De huidige Aiel waren de afstammelingen van hen die de gezworen eden van ontelbare geslachten hadden gebroken. Slechts één restje van dat geloof was nog over: een Aiel stierf liever dan een zwaard aan te raken. Ze hadden altijd aangenomen dat dat een deel van hun trots was en dat ze daarin verschilden van hen die buiten de Woestenij leefden.

Hij had Aiel horen zeggen dat ze een zonde hadden begaan en daar om naar die verlaten Woestenij waren verbannen. Nu wisten ze wat die zonde was. De bouwers van Rhuidean die hier waren gestorven – zij werden de Jenn Aiel genoemd, de ‘stam die niet is’, bij die paar gelegenheden dat erover werd gesproken – waren de mannen en vrouwen geweest die de Aes Sedai uit de tijd van voor het Breken trouw waren gebleven. Het was moeilijk om onder ogen te zien dat alles waar zij in hadden geloofd, een leugen was.

‘Het moest gezegd worden,’ zei Rhand. Ze hadden het recht het te weten. Een mens behoort niet in een leugen te leven. Hun eigen voor spelling zei dat ik hen zou breken. Ik zou het niet anders hebben willen doen. Het verleden was voorbij en afgehandeld; hij diende zich over de toekomst zorgen te maken. Enkele mannen hier hebben een hekel aan me en sommigen haten me omdat ik niet hier ben geboren, maar ze volgen me. Ik heb ze allemaal nodig. ‘Hoe staat het met de Miagoma?’

Erim, die tussen Rhuarc en Han in lag, schudde zijn hoofd. Zijn vroeger vuurrode haren waren nu grijswit, maar zijn groene ogen stonden even scherp als die van een jonge man. Zijn grote handen, breed, lang en krachtig, verrieden dat zijn armen ook sterk waren. ‘Timolan laat zijn voeten niet weten welke kant hij op wil springen tot hij de sprong heeft gemaakt.’

‘Toen Timolan nog een jong stamhoofd was,’ zei Jheran, ‘heeft hij geprobeerd de stammen te verenigen en dat is hem niet gelukt. Het zal hem niet lekker zitten dat er eindelijk iemand is die kan slagen waarin hij faalde.’

‘Hij komt wel,’ zei Rhuarc. ‘Timolan heeft nooit aangenomen dat hijzelf Hij die komt met de dageraad is. En Janwin zal de Shiande meebrengen. Maar ze zullen wachten. Ze moeten eerst met zichzelf daarover in het reine komen.’

‘Ze moeten over het feit heen stappen dat Hij die komt met de dageraad een natlander is,’ baste Han. ‘Ik wil je niet beledigen hoor, car’a’carn.’ In zijn stem was geen onderdanigheid te bespeuren. Een stamhoofd was geen koning en een hoofd der hoofden was dat evenmin. Op zijn best was hij de eerste onder gelijken. ‘De Daryne en Codarra zullen uiteindelijk ook wel verschijnen, denk ik,’ zei Bruan kalm maar snel, voor het geval de stilte een reden zou geven om de speren te laten dansen. Op z’n best een eerste onder gelijken. ‘Zij hebben meer leden aan de ontmoediging verloren dan de andere stammen.’ Zo noemden ze tegenwoordig het langdurige staren voor een Aiel probeerde weg te komen. ‘Momenteel zijn Man delain en Indirian druk bezig hun stam bijeen te houden en beiden zullen met eigen ogen de draken op je armen willen zien. Maar ze komen wel.’

Waarna er nog één stam niet aan bod was gekomen, een stam die geen enkel stamhoofd wenste te noemen, is er nieuws van Couladin en de Shaido?’ vroeg Rhand.

Bij wijze van antwoord werd het stil, een stilte die slechts werd verbroken door de zachte, vredige geluiden van de harp op de achter grond. Iedere man wachtte af tot een ander het woord zou nemen en ieder leek zich ongemakkelijk te voelen, voor zover je daar bij een Aiel van kon spreken. Jheran zat fronsend naar zijn duimnagel te turen en Bruan speelde met een van de zilveren kwasten aan zijn groene kussen. Zelfs Rhuarc staarde aandachtig naar het tapijt. Sierlijke, in het wit geklede mannen en vrouwen liepen de stilte in en schonken wijn in roemers van zilverwerk die ze naast iedere man plaatsten, evenals zilveren bordjes met olijven, die zeldzaam waren in de Woestenij, witte geitenkaas en bleke ribbelige noten die de Aiel pecara noemden. Onder de witte kappen hielden ze hun ogen neer geslagen en hun gezicht stond vreemd gedwee. Of ze nu gevangen waren genomen in een veldslag of bij een overval, de gai’shain hadden gezworen een jaar en een dag in gehoor zaamheid te dienen, geen wapen aan te raken en geen geweld te gebruiken, waarna ze naar hun eigen stam en sibbe zouden terugkeren alsof er niets was gebeurd. Een vreemde afspiegeling van de Weg van het Blad. De ji’e’toh, eer en plicht, eiste dit en het breken van ji’e’ toh was zowat het ergste wat een Aiel kon doen. Misschien wel hét ergste. Mogelijk dienden enkele mannen en vrouwen wel hun eigen stamhoofd, maar niemand zou dat gedurende de gai’shain-tijd laten merken, nog niet met een knipoogje, zelfs niet naar een zoon of dochter.

Rhand bedacht opeens dat dit voor sommige Aiel de echte reden was, nadat hij hun de harde waarheid had onthuld. Voor hen moest het lijken of hun voorvaderen gai’shain hadden gezworen, niet alleen voor henzelf maar voor alle komende geslachten. En die nakomelingen – allen tot de jongste dag – hadden de ji’e’toh geschonden door de speer aan te nemen. Hadden deze mannen er ooit op die manier over gedacht? Ji’e’toh was voor een Aiel een heel ernstige zaak. De gai’shain verdwenen op hun zachte muiltjes en maakten amper enig geluid. Geen enkel stamhoofd raakte zijn wijn aan, het eten even min.

‘Is er enige hoop dat Couladin me wil ontmoeten?’ Rhand wist dat die niet bestond. Hij had geen verzoek voor een ontmoeting meer verstuurd, nadat hij had gehoord dat Couladin de boodschappers levend had gevild. Maar op deze manier kon hij de anderen aan het praten krijgen.

Han snoof. ‘We hebben alleen van hem gehoord dat hij van plan is jou te straffen als hij je weer ziet. Klinkt dat alsof hij wil praten?’

‘Kan ik de Shaido van hem losweken?’

‘Ze volgen hem,’ zei Rhuarc. ‘Hij is hun stamhoofd niet, maar ze nemen aan van wel.’ Couladin had nooit het woud van glazen zuilen betreden; misschien geloofde hij nog in zijn eigen beweringen dat alles wat Rhand had gezegd een leugen was. ‘Hij zegt dat hij de car’a’carn is en dat geloven ze ook. De Speervrouwen van de Shaido die wel zijn gekomen, kwamen alleen vanwege hun krijgsgenootschap en omdat de Far Dareis Mai jouw eer droegen. Nergens anders om.’

‘We hebben verkenners uitgestuurd om ze in de gaten te houden,’ zei Bruan, ‘maar de Shaido doden hen wanneer ze dat kunnen. Couladin is druk bezig een handvol bloedvetes te veroorzaken, maar tot dusver duidt niets op een mogelijke aanval van zijn kant. Ik heb gehoord dat hij beweert dat wij Rhuidean hebben vervuild en dat een aanval op ons die ontheiliging nog zou versterken.’

Erim gromde en verschoof op zijn kussen. ‘Hij bedoelt dat hier genoeg speren zijn om iedere Shaido tweemaal te doden, waarna er nog genoeg speren over zijn.’ Hij gooide een brokje geitenkaas in zijn mond en bromde al kauwend verder. ‘De Shaido zijn altijd al laf aards en dieven geweest.’

‘Eerloze honden,’ zeiden Bael en Jheran tegelijk, en ze staarden el kaar aan alsof ze beiden dachten dat de een de ander in een val had gelokt.

‘Eerloos of niet,’ zei Bruan rustig, ‘Couladin krijgt steeds meer aan hang.’ Het klonk heel kalm, maar hij nam een lange teug uit zijn roemer voor hij verder sprak. ‘Jullie weten allemaal waar ik het over heb. Na de ontmoediging gooien sommige vluchtelingen hun speren niet neer, maar sluiten zich aan bij hun genootschappen binnen de Shaido.’

‘Geen enkele Tomanelle heeft ooit zijn stam verloochend,’ blafte Han. Bruan keek langs Rhuarc en Erim naar het stamhoofd van de To manelle en zei nadrukkelijk: ‘Het is in iedere stam voorgekomen.’ Hij rekende niet eens op tegenspraak, maar maakte het zich op zijn kussen gemakkelijk. ‘Men kan het niet eens een loochening van de stam noemen. Ze voegen zich bij hun krijgsgenootschap. Net als de Shaido-Speervrouwen die hier onder hun dak komen.’ Er werd wat gemompeld, maar ditmaal werd Bruan niet tegenge sproken. De regels voor de krijgsgenootschappen van de Aiel waren ingewikkeld en in zekere zin voelden de krijgers zich evenzeer met hun genootschap verbonden als met hun stam. Leden van hetzelfde krijgsgenootschap streden bijvoorbeeld niet met elkaar, zelfs niet als hun stammen een bloedvete hadden. Sommige mannen zouden geen vrouw trouwen die zeer nauwe familiebanden had met een lid van hun eigen genootschap, alsof hij ook een soort bloedverwantschap met haar had. En de leefwijze van de Far Dareis Mai, de Speervrouwen... Rhand wilde er niet eens aan denken.

‘Ik moet weten wat Couladin van plan is,’ zei hij. Couladin was als een beer met een bij in z’n oor: hij kon alle kanten uitslaan. Rhand aarzelde. ‘Zou het de eer schenden om mensen uit te zenden die zich bij hun genootschap binnen de Shaido aansluiten?’ Hij hoefde er niet verder op door te gaan. Als één man, ook Rhuarc, verstijfden ze op hun kussens en hun ogen stonden zo kil dat alle warmte uit het vertrek leek te zijn verdwenen.

‘Op die manier spionnen uitzenden,’ – Erim trok een gezicht vol wal ging bij het woord spion, alsof het smerig smaakte – ‘zou net zijn alsof je je eigen sibbe beloert. Een eervol man zou zoiets nooit doen.’ Rhand slikte de vraag maar in of ze iemand zouden kunnen vinden die op het punt van eer wat minder gevoelig zou zijn. De Aiel hadden een vreemd gevoel voor humor, vaak wreed, maar op sommige gebieden ontbrak die geheel.

Om van onderwerp te veranderen vroeg hij: ‘Zijn er nog berichten over de Drakenmuur gekomen?’ Hij kende het antwoord; dat soort nieuws verspreidde zich snel, zelfs onder de vele Aiel die zich rond Rhuidean bevonden.

‘Niets wat de moeite waard is,’ antwoordde Rhuarc. ‘Nu de boomdoders zo in de ellende zitten, komen er maar weinig marskramers naar het Drievoudige Land.’ Dat was de naam die de Aiel aan de Woestenij gaven: een straf voor hun zonde, een beproeving voor hun moed en rotsharde steen om hen te vormen. Boomdoders was hun naam voor de Cairhienin. ‘De Drakenbanier wappert nog boven op de Steen van Tyr. De Tyreners zijn op je bevel naar het noorden getrokken om voedsel uit te delen aan de boomdoders. Verder niets.’

‘Je had de boomdoders moeten laten verhongeren,’ mompelde Bael en Jheran sloot snel zijn mond. Rhand vermoedde dat hij vrijwel het zelfde had willen zeggen.

‘Je kunt boomdoders maar het best doden of als dieren aan Shara verkopen,’ zei Erim grimmig. Dat deden de Aiel met mensen die ongevraagd de Woestenij introkken. Alleen speelmannen, marskramers en ketellappers hadden een veilige doorgang, hoewel de Aiel die laatste groep vermeden alsof die een besmettelijke ziekte had. Shara was het land achter de Woestenij; zelfs de Aiel wisten er maar weinig van.

Vanuit zijn ooghoeken zag Rhand twee vrouwen afwachtend net voor de hoge, boogvormige deuropening staan. Iemand had daar snoeren rode en blauwe kralen opgehangen ter vervanging van de ontbrekende deur. Een van de vrouwen was Moiraine. Heel even overwoog hij hen te laten wachten; Moiraine toonde die irritante bevelende blik op haar gezicht, zichtbaar erop rekenend dat ze vanwege haar met alles zouden stoppen. Maar er viel eigenlijk niets meer te bespreken en aan de ogen van de mannen kon hij zien dat ze geen zin hadden in een verder gesprek. Niet zo snel na hun gepraat over de ontmoediging en de Shaido.

Zuchtend stond hij op en de stamhoofden volgden zijn voorbeeld. Afgezien van Han waren ze allemaal even lang als hij of langer. Waar Rhand was opgegroeid zou Han beschouwd worden als iemand van gemiddelde lengte; de Aiel vonden hem klein. ‘Jullie weten wat er gedaan moet worden. Zorg ervoor dat de andere stammen komen en houd de Shaido in de gaten.’ Hij zweeg even en voegde eraan toe: ‘Het zal voor de Aiel goed aflopen. Zo goed als in mijn vermogen ligt.’

‘De voorspelling zegt dat je ons zou breken,’ zei Han zuur, ‘en je hebt er een goed begin mee gemaakt. Maar we zullen je volgen. Tot de schaduw heen is,’ sprak hij, ‘tot het water weg is, de Schaduw in, met scherpe tanden, tartend tot de laatste ademtocht, spuwend in het oog van Zichtzieder: de Laatste Dag.’ Zichtzieder was een van de Aielnamen voor de Duistere. Rhand kon niet anders dan het juiste antwoord geven. Vroeger had hij dat niet gekend. ‘Bij mijn eer en bij het Licht, mijn leven zal een dolk zijn in het hart van Zichtzieder.’

‘Tot de Laatste Dag,’ zei de Aiel tot slot, ‘tot Shayol Ghul zelf.’ De harpist speelde vreedzaam verder.

De stamhoofden liepen achter elkaar langs de twee vrouwen en keken eerbiedig naar Moiraine. Er viel niets van vrees in hun blikken te lezen. Rhand had graag even zelfverzekerd willen zijn. Moiraine had te veel plannen met hem, te veel manieren om aan de touwtjes te trekken die zij, zonder dat hij het voelde, aan hem had gebonden. Zodra de stamhoofden waren verdwenen, kwamen de twee vrouwen naar voren, Moiraine koel en verfijnd als altijd. Ze was een kleine knappe vrouw, met of zonder haar Aes Sedai-trekken, wier leeftijd hij nooit kon inschatten. Ze had de vochtige koele doek om haar slapen afgedaan. In plaats daarvan hing een kleine blauwe steen op haar voorhoofd aan een fijn gouden kettinkje in haar donkere haren. De doek zou niet veel verschil hebben gemaakt; niets kon haar koninklijke uitstraling schaden. Meestal leek ze een voet langer te zijn dan ze in werkelijkheid was en haar ogen straalden zelfvertrouwen en gezag uit.

De andere vrouw was langer, al reikte ze nog niet tot Rhands schouders. Ze was jong, niet leeftijdloos. Egwene, met wie hij was opgegroeid. Nu kon ze, afgezien van haar grote donkere ogen, voor een Aielse worden gehouden, en niet alleen vanwege haar gebruinde gezicht en handen. Ze droeg een lange Aielrok van bruine wol en een loshangend wit hemd van een plantenvezel die algoed werd genoemd. Algoed was nog zachter dan de fijnste wol en zou als handelswaar veel opbrengen, mits hij de Aiel daar ooit van kon overtuigen. verder droeg ze een grijze sjaal om haar schouders en een opgerolde grijze doek als een brede band om haar donkere haren, die tot over haar schouders vielen. Ze droeg niet zoveel sieraden als de meeste Aiel vrouwen, enkel een ivoren armband in de vorm van een vlammende cirkel en een halsketting van goud met ivoren kralen. En nog iets. Aan haar linkerhand de Grote Serpent-ring. Egwene had lessen gekregen van enkele Wijzen, maar waarin precies, wist Rhand niet, al had hij het sterke vermoeden dat het iets met dromen te maken had. Egwene en de Aielvrouwen waren heel zwijgzaam. Ze had ook een opleiding gevolgd in de Witte Toren. Ze was een Aanvaarde en zou te zijner tijd Aes Sedai worden. Maar hier, en zeker ook in Tyr, had ze zich voorgedaan als een echte Aes Sedai. Hij plaagde haar er soms mee, maar ze vond zijn scherts niet echt leuk. ‘De wagens zullen weldra klaar zijn om naar Tar Valon te vertrekken,’ zei Moiraine. Haar muzikale stem klonk kristalhelder. ‘Stuur een sterke wacht mee,’ zei Rhand, ‘anders zal Kadere ze misschien ergens anders heen brengen.’ Hij wendde zich weer naar het raam, omdat hij naar buiten wilde kijken en over Kadere nadenken. ‘Vroeger had je me niet nodig om je hand vast te houden en toe stemming te vragen.’

Opeens leek hij midden tussen zijn schouders ergens door geraakt te worden en het had veel weg van een onbuigzame stok. Slechts door het prikkelende kippenvel, dat in deze hitte onwaarschijnlijk was, begreep hij dat een van de twee vrouwen had geleid. Hij draaide zich pijlsnel om, keek hen aan en reikte naar saidin, vul de zich met de Ene Kracht. De Kracht voelde alsof die van binnen opzwol, alsof hij wel tienmaal, wel honderdmaal meer levend was; maar de smet van de Duistere vervulde hem evenzeer, de smet van dood en bederf, als krioelende maden in zijn mond. Een vloedgolf die hem dreigde mee te sleuren; een woeste stroom die hij elk moment diende te bevechten. Hij was er nu bijna aan gewend en tegelijkertijd zou hij er nooit aan wennen. Hij wilde de zoetheid van saidin eeuwig vasthouden en hij wilde overgeven. En al die tijd probeerde de stormvloed hem tot op zijn botten te verschroeien en die tot as te verbranden.

De smet zou hem uiteindelijk gek maken, als de Kracht hem niet eerst zou doden; het was een kwestie van tijd wat als eerste zou gebeuren. Krankzinnigheid was het lot geweest van iedere geleider na het Breken van de Wereld, vanaf de dag dat de Draak Lews Therin Telamon met zijn Honderd Gezellen de kerker van de Duistere in Shayol Ghul hadden verzegeld. De terugslag van die verzegeling had de mannelijke helft van de Ware Bron besmet en de mannen die konden geleiden, krankzinnigen die konden geleiden, hadden de wereld in stukken gereten.

Hij vulde zich met de Kracht... en wist niet welke vrouw het had gedaan. Ze keken hem allebei koel aan, alsof boter in hun mond niet zou smelten. Beiden hadden op bijna dezelfde manier een wenkbrauw hoog opgetrokken, licht geamuseerd en verbaasd. Ieder voor zich, of allebei, had op hetzelfde moment de vrouwelijke helft van de Ware Bron kunnen omhelzen en hij zou er nooit achter kunnen komen. Natuurlijk was de klap met de stok niets voor Moiraine. Zij had andere manieren om te tuchtigen, verfijnder en uiteindelijk meestal pijnlijker. Maar hoewel hij er zeker van was dat het Egwene was geweest, deed hij niets.

Bewijs. De gedachte gleed langs de buitenkant van de leegte waarin hij zweefde; hij was geheel zonder gedachte en gevoel, zelfs zijn boosheid was ver weg. Zonder bewijs doe ik niets. Ditmaal kunnen ze me niet uitlokken. Egwene was niet de Egwene met wie hij was opgegroeid. Ze was een deel van de Toren geworden nadat Moiraine haar erheen had gestuurd. Opnieuw Moiraine. Altijd Moiraine. Soms was hij Moiraine veel liever kwijt geweest. Alleen soms? Hij richtte al zijn aandacht op haar. ‘Wat wil je van me?’ Zijn stem klonk hem zelf vlak en koud in de oren. De Kracht stroomde in hem. Egwene had hem verteld dat voor een vrouw het aanraken van saidar, de vrouwelijke helft van de Bron, een omhelzing was; voor een man was het altijd een onverbiddelijke strijd. ‘En begin niet weer over de wagens, kleine zuster. Gewoonlijk ontdek ik de bedoeling van je daden lang nadat ze voltrokken zijn.’

De Aes Sedai keek hem fronsend aan en dat was niet verwonderlijk. Ze was het niet gewend dat ze zo werd aangesproken, door geen enkele man, zelfs niet door de Herrezen Draak. Hij had trouwens geen idee waar hij dat ‘kleine zuster’ vandaan had. De laatste tijd leken er zomaar woorden in z’n hoofd op te komen. Een vleugje krank zinnigheid misschien. Soms lag hij tot diep in de nacht wakker en maakte zich er zorgen over. In de leegte leken het de zorgen van iemand anders.

‘We moeten je spreken, alleen.’ Ze keek de harpspeler koeltjes aan. Jasin Natael, zoals hij zich hier noemde, lag half onderuit op de kussens tegen een van de zijmuren en bespeelde zachtjes de harp die op zijn knie rustte. De bovenkant zat vol verguld houtsnijwerk dat op de schepsels leek die Rhands onderarmen tooiden. De Aiel noemden ze draken. Rhand kon slechts vermoeden waar Natael het instrument had opgedoken. Hij was een donkerharige man van middelbare leef tijd, die overal buiten de Aielwoestenij lang zou worden genoemd. Zijn jas en kniebroek waren van donkerblauwe zijde, geschikt voor een koninklijk hof, vol goudborduursel op kraag en mouwopslagen. Alles was ondanks de hitte dichtgeknoopt of -gesnoerd. De mooie kleren pasten slecht bij de speelmanmantel die naast hem op de vloer lag. Een goede mantel, maar geheel bedekt met honderden lapjes in even zoveel kleuren. Ze waren er zo aan vastgenaaid dat ze bij het minste zuchtje wind fladderden. De mantel gaf aan dat hij een plat telandsspeelman was, een kunstenmaker en tuimelaar, een muzikant en verteller die van dorp naar dorp zwierf. Zeker geen man om zijde te dragen, maar hij had zijn ijdele grillen. Hij leek geheel in zijn muziek op te gaan.

‘Je kunt alles zeggen in Nataels aanwezigheid,’ zei Rhand, ‘Hij is per slot van rekening de speelman van de Herrezen Draak.’ Als haar verhaal echt geheim moest blijven, zou ze volhouden en dan zou hij Natael wegsturen, hoewel hij de man graag binnen zijn bereik hield. Egwene snoof hardop en schoof de sjaal om haar schouders goed. ‘Je hoofd is opgezwollen als een overrijpe meloen, Rhand Altor.’ Ze zei het op vlakke toon, alsof het een feit was. Buiten de leegte borrelde boosheid. Niet om wat ze had gezegd. Als kind al placht ze hem op z’n plaats te zetten, of hij het nu verdiende of niet. Maar de laatste tijd had hij de indruk dat ze met Moiraine was gaan samenwerken om te proberen hem uit z’n evenwicht te krijgen, zodat de Aes Sedai hem die kant op kon duwen die zij wenste. Toen ze jonger waren, voor ze hadden ontdekt wat hij was, hadden Egwene en hij gedacht dat ze eens zouden trouwen. Nu had ze Moiraines kant gekozen, tegen hem.

Met een hard gezicht en ruwer dan hij van plan was, zei hij: ‘Vertel me wat je wilt, Moiraine. Vertel het me hier en nu, of laat anders maar zitten, tot ik tijd voor jullie heb vrijgemaakt. Ik heb het erg druk.’ Dat was een regelrechte leugen. Het grootste gedeelte van zijn tijd oefende hij het zwaardvechten met Lan of het speergevecht met Rhuarc, of, met beiden, hoe hij met handen en voeten moest vechten. Maar als er vandaag ook maar enige druk moest worden uitgeoefend, dan zou hij dat doen. Natael mocht alles horen. Bijna alles. Zolang Rhand maar op elk moment van de dag wist waar hij was. Moiraine en Egwene keken hem fronsend aan, maar de echte Aes Sedai leek tenminste op te merken dat hij ditmaal niet omgepraat kon worden. Ze wierp een blik op Natael, haar mond verstrakte – de man leek nog helemaal in zijn muziek op te gaan – en pakte toen een in grijze zijde gewikkeld pakje uit haar riembuidel. Ze vouwde het open en legde de inhoud op tafel: een schijf zo groot als een mannenhand. De helft was diepzwart, de andere helft puur wit, waarbij de grens tussen de twee vlakken werd gevormd door een kronkelige lijn die twee tranen leek te vormen. Dat was voor het Breken het teken van de Aes Sedai geweest, maar deze schijf betekende meer. Er waren er maar zeven van gemaakt en ze hadden gediend als zegels op de kerker van de Duistere. Beter gezegd: elke schijf was een richtpunt voor één zegel. Moiraine pakte het mesje van haar gordel, waarvan het gevest omwikkeld was met zilverdraad, en schraapte voorzichtig langs de rand van de schijf. Een kleine, diepzwarte splinter viel eraf.

Zelfs in de leegte gehuld snakte Rhand naar adem. De leegheid zelf trilde en heel even dreigde de Kracht hem te overweldigen, is dit na maak? Bedrog?’

‘Ik heb hem op het plein beneden gevonden,’ zei Moiraine. ‘Maar hij is echt. De schijf die ik uit Tyr heb meegenomen, is net zo.’ Op de zelfde manier had ze ook kunnen zeggen dat ze ’s middags samen met Egwene erwtensoep wilde eten, maar aan de andere kant hield ze haar sjaal stevig om zich heen alsof ze het koud had. Rhand voelde zelf de tentakels van vrees langs het oppervlak van de leegte glijden. Het kostte hem moeite saidin los te laten, maar hij dwong zichzelf het te doen. Als hij er niet goed op lette, kon de Kracht hem ter plekke vernietigen en hij wilde deze kwestie alle aandacht geven. Niettemin voelde hij het ondanks de smet als een verlies. Dat die scherf op tafel lag, was onmogelijk. De schijven waren van cuendillar, van hartsteen, en dat kon niet gebroken worden, zelfs niet door de Ene Kracht. Elke kracht die erop werd uitgeoefend, maak te het nog sterker. De kunst van het maken van hartsteen was tijdens het Breken van de Wereld verloren gegaan, maar alle hartstenen voor werpen uit de Eeuw der Legenden bestonden nog steeds, zelfs de teerste vaas, zelfs als het Breken ze naar de bodem van de Oceaan had laten zinken of onder een berg had begraven. Zeker, drie van de ze ven schijven waren al gebroken, maar daar was wel meer dan een mes voor nodig geweest.

Nu hij er over nadacht: hij wist niet hoe die drie feitelijk waren gebroken. Als alleen de kracht van de Schepper hartsteen kon breken, dan was het afgelopen.

‘Hoe?’ vroeg hij, verbaasd dat zijn stem nog steeds niet trilde, alsof hij nog steeds in de leegte verkeerde.

‘Ik weet het niet,’ antwoordde Moiraine, uiterlijk even kalm. ‘Maar je ziet het probleem. Een val van de tafel kan dit zegel al breken. Als de andere zegels, waar ze ook mogen zijn, net zo zijn, dan kunnen vier man met een moker de kerker van de Duistere weer openen. Niemand weet toch hoe sterk een zegel in deze toestand is?’ Rhand begreep het.

Ik ben nog niet klaar. Hij wist niet eens of hij ooit klaar zou zijn, maar op dit moment was hij het zeker niet. Egwene stond te kijken alsof ze in haar eigen open graf staarde. Moiraine wikkelde het zegel weer in de zijde en stopte het terug in haar riembuidel. ‘Misschien kan ik nog iets bedenken voor ik dit pak je naar Tar Valon breng. Als we het waarom weten, kunnen we er misschien iets aan doen.’

Opeens zag hij het beeld van de Duistere die vanuit Shayol Ghul op nieuw naar buiten reikte en uiteindelijk was losgebroken. In gedachten zag hij vuur en duisternis de wereld bedekken, met lichtlo ze vlammen die alles verteerden, een zwart zo hard als steen, dat de lucht samenperste. Omdat hij daaraan dacht, duurde het even voor Moiraines opmerking tot hem doordrong. ‘Ben je van plan er zelf heen te gaan?’ Hij had gedacht dat ze aan hem vast zou blijven plakken als mos aan een rots.

Maar dat wil je toch? ‘Uiteindelijk,’ antwoordde Moiraine kalm. ‘Uiteindelijk zal ik... je alleen moeten laten. Wat gebeuren zal, moet gebeuren.’ Rhand dacht dat ze huiverde, maar het gebeurde zo snel dat hij het zich verbeeld had kunnen hebben, en het volgende moment was ze weer afgemeten en beheerst. ‘Jij moet er klaar voor zijn.’ De herinnering aan zijn twijfels was niet prettig. ‘We behoren je plannen te bespreken. Je kunt hier niet veel langer blijven. Zelfs als de Verzakers niet van plan zijn naar jou op jacht te gaan, zijn ze wel ergens hun macht aan het vergroten. De Aiel bijeenroepen zal niet veel helpen als je ontdekt dat de Verzakers alle landen achter de Rug van de Wereld al in handen hebben.’

Grinnikend zocht Rhand steun tegen de tafel. Dus dit was een andere list. Als hij bezorgd zou zijn over haar vertrek, zou hij misschien beter willen luisteren en meer bereid zijn haar te volgen. Ze kon natuurlijk niet ronduit liegen. Een van de grootdoenerige Drie Geloften zorgde daarvoor: geen onwaar woord te spreken. Hij had gemerkt dat dat een immense ruimte liet voor allerlei gedraai en gekonkel. Uiteindelijk zou ze hem verlaten. Ongetwijfeld na zijn dood.

‘Je wilt het over mijn plannen hebben,’ zei hij droogjes. Hij trok een korte pijp en een leren tobakzak uit de zak van zijn jas, stopte de pijp en gebruikte heel even saidin om een vlammetje naar de tobak te geleiden. ‘Waarom? Het zijn mijn plannen.’ Langzaam trekkend wachtte hij af en negeerde Egwenes woede.

Het gezicht van de Aes Sedai veranderde niet, maar in haar grote donkere ogen laaide woede op. ‘En wat deed je toen je mijn hulp en raad afwees?’ Haar stem leek even koel als haar uiterlijk, maar haar woorden klonken als zweepslagen. ‘Overal waar je geweest bent, heb je dood, verwoesting en oorlog achtergelaten.’

‘Niet in Tyr,’ zei hij, al te snel. En al te verdedigend. Hij moest er voor zorgen dat ze hem niet uit zijn evenwicht bracht. Vastberaden nam hij langzaam kleine trekjes van zijn pijp. ‘Nee,’ beaamde ze. ‘Niet in Tyr. Voor het eerst had je een natie achter je staan, en wat heb je ermee gedaan? Dat je gerechtigheid in Tyr bracht, was prijzenswaardig. Dat je de orde in Cairhien herstelde en de hongerigen voedsel gaf, verdient alle lof. Een andere keer zal ik je ervoor belonen.’ Ze kwam zelf uit Cairhien. ‘Maar het zal je op de dag van Tarmon Gai’don niet helpen.’ Een sterke vrouw met slechts één doel voor ogen, terwijl andere zaken, waaronder haar eigen land, haar koud lieten. Maar zou hij niet even doelbewust moeten zijn?

‘Wat zou je dan willen dat ik deed? Een voor een de Verzakers verslaan?’ Opnieuw dwong hij zich wat kleine trekjes van zijn pijp te nemen, maar het kostte hem moeite. ‘Terwijl je niet eens weet waar ze zitten? O, Sammael zit in Illian – dat weten we – maar de anderen? Wat gebeurt er als ik voor jou achter Sammael aanga en er daar twee, drie of vier aantref? Of alle negen?’

‘Als je Callandor niet in Tyr had achtergelaten, had je het tegen die drie of vier, misschien wel alle negen nog levende Verzakers op kunnen nemen,’ zei ze ijskoud. ‘De waarheid is dat je gewoon op de vlucht bent. Je hebt niet eens een plan, geen enkel plan om je op de Laatste Dag voor te bereiden. Je holt van de ene plaats naar de andere, in de hoop dat alles op de een of andere manier goed zal aflopen. Hopend, omdat je niet weet wat je anders kunt doen. Als je mijn raad zou opvolgen, zou je tenminste...’ Hij bracht haar met een kort gebaar van zijn pijp tot zwijgen en trok zich er niets van aan dat beide vrouwen hem woest aankeken.

‘Ik heb wel een plan.’ Bloedvuur, als ze het wilden horen, mocht dat en hij zou geen woord veranderen. ‘Allereerst ben ik van plan een einde aan de oorlogen en het doden te maken, of ik er nu mee begonnen ben of niet. Als mensen moeten doden, laten ze dan Trolloks doden, niet elkaar. Tijdens de Aiel-oorlog staken vier stammen de Drakenmuur over en die hadden meer dan twee jaar vrij baan. Ze plunderden en staken Cairhien in brand en versloegen elk leger dat tegen hen optrok. Als ze het hadden gewild, hadden ze Tar Valon kunnen innemen. De Toren had ze vanwege jullie Drie Geloften niet kunnen tegenhouden.’ Een van de eden hield in dat ze de Kracht alleen als wapen mochten gebruiken tegen het Schaduwgebroed of Duistervrienden, of om hun eigen leven te redden. Maar de Aiel hadden de Toren zelf niet aangevallen. Rhand werd nu overmand door boosheid. Vluchten en hopen, toe maar. ‘Vier stammen hebben dat klaargespeeld. Wat zal er gebeuren als ik er elf over de Rug van de Wereld leid?’ Het zouden er elf zijn; er bestond weinig hoop dat de Shaido er nog bij zou komen. ‘Tegen de tijd dat de naties zich aan eensluiten, is het te laat. Ze zullen mijn vrede aanvaarden of ik mag in Can Breat begraven worden.’ De harp liet een wanklank horen en Natael boog zich hoofdschuddend over zijn instrument. Even later klonk weer het rustige wijsje.

‘Een meloen kan lang zo opgezwollen niet zijn als jouw hoofd,’ mompelde Egwene, die haar armen over elkaar sloeg. ‘En een steen is lang zo koppig niet! Moiraine probeert je alleen maar te helpen. Waarom begrijp je dat niet?’

De Aes Sedai streek haar rok glad hoewel het niet nodig was. ‘Als je de Aiel over de Drakenmuur brengt, is dat misschien wel het ergste dat je kunt doen.’ Er klonk iets scherps door in haar stem, boosheid of ergernis. Maar ze begreep nu tenminste dat hij geen speelpop was. ‘Rond deze tijd zal de Amyrlin Zetel elke natie benaderen die nog een heerser heeft en hun de bewijzen voorleggen dat jij de Herrezen Draak bent. Zij kennen de Voorspellingen; zij weten waarvoor je bent geboren. Als ze eenmaal overtuigd zijn van wie en wat je bent, zullen ze jou aanvaarden omdat ze wel moeten. De Laatste Slag nadert en jij bent hun enige hoop, de enige hoop van de mensheid.’ Rhand lachte luid. Een verbitterde lach. Met zijn pijp tussen zijn tanden geklemd hees hij zich op de tafel, ging er met gekruiste benen op zitten en keek hen strak aan. ‘Dus jij en Siuan Sanche denken nog steeds dat jullie alles weten wat er te weten valt.’ Als het Licht het wilde, wisten ze van hem nog lang niet alles en zouden ze dat ook nooit te weten komen. ‘Jullie zijn allebei dwazen.’

‘Wees wat beleefder!’ gromde Egwene, maar Rhand praatte door haar woorden heen.

‘De hoogheren in Tyr kenden de Voorspellingen ook, en ze kenden mij toen ze zagen dat ik het Onberoerbare Zwaard in mijn vuisten hield. De helft rekende erop dat ik hun roem en macht zou brengen. De andere helft wilde net zo lief heel snel een mes in mijn rug planten en vergeten dat de Herrezen Draak ooit in Tyr was verschenen. Zó zullen de naties de Herrezen Draak begroeten. Tenzij ik hen eerst op dezelfde wijze weet te onderwerpen als ik met de Tyreners heb gedaan. Weet je waarom ik Callandor in Tyr heb achtergelaten? Om ervoor te zorgen dat ze aan me blijven denken. Iedere dag dat ze dat in het Hart van de Steen gedreven zwaard zien, weten ze dat ik te rug zal keren. Dat zwaard zorgt ervoor dat ze me blijven volgen.’ Dat was één reden waarom hij het Zwaard dat geen zwaard is had achtergelaten. Aan de andere reden wilde hij niet eens denken. ‘Pas goed op,’ zei Moiraine even later. Alleen dat, met de kalmte van bevroren water. Hij hoorde de dringende waarschuwing. Eens had hij haar op dezelfde toon horen zeggen dat ze hem liever dood zag dan dat de Schaduw hem in handen zou krijgen. Een harde vrouw. Ze bleef hem lang aanstaren, haar ogen donkere poelen waarin hij dreigde te verdrinken. Toen maakte ze een volmaakte revérence. ‘Met uw toestemming, mijn Heer Draak, zal ik baas Kadere laten weten waar ik hem morgen aan het werk wil zetten.’ Niemand kon bij haar enige spot hebben gehoord of gezien, maar Rhand voelde die. Alles wat hem uit zijn evenwicht zou brengen, zou ze inzetten; schuld, berouw, onzekerheid of war dan ook, alles wat hem meer ontvankelijk voor haar maakte. Hij keek haar na tot ze achter de tinkelende kralen in de deuropening verdween. ‘Je hoeft niet zo nors te doen, Rhand Altor.’ Egwene zei het zacht, maar haar ogen ziedden van woede. Ze hield haar sjaal vast of ze hem wilde wurgen. ‘Heer Draak, nou, nou! Wat je ook bent, je bent een lompe onbehouwen vlegel. Je had daar net meer verdiend dan wat je voelde. Van een beetje beleefdheid zul je niet doodgaan.’

‘Dus het kwam van jóu!’ snauwde hij, maar tot zijn verbazing had ze al bijna met haar hoofd geschud voordat ze zich beheerste. Dus toch Moiraine. Als de Aes Sedai zoveel van haar stemming liet merken, moest iets haar wel verschrikkelijk ter harte gaan. Hem ongetwijfeld. Misschien diende hij zich te verontschuldigen. Ik neem aan dat wat beleefdheid geen kwaad kan. Hoewel hij niet begreep waar om van hem werd verwacht dat hij zich netjes gedroeg tegenover een Aes Sedai die hem aan een lijntje wilde meevoeren. Terwijl hij zijn poging tot beleefdheid overwoog, waren Egwenes gedachten ergens anders. Als gloeiende kolen donkerbruin waren, zouden die precies op haar ogen lijken. ‘Je bent een wolkoppige stom meling, Rhand Altor, en ik had nooit tegen Elayne moeten zeggen dat je goed genoeg voor haar was. Jij bent niet eens een veldmuis waard! Buig die harde kop van je. Ik ken je nog van toen je je zweten d uit de problemen wilde smoezen waarbij Mart je had betrokken. Ik ken je nog van de tijd dat Nynaeve je een pak ransel gaf tot je het uitbrulde en je die dag verder een kussen nodig had om te kunnen zitten. En dat is nog niet zo lang geleden. Ik behoor tegen Elayne te zeggen dat ze je moet vergeten. Als ze maar de helft wist van hoe jij je de laatste tijd gedraagt...’

Hij keek haar met open mond aan toen ze haar tirade voortzette en hij was nog niet zo boos geweest sinds ze door het kralengordijn was gestapt. Toen drong het tot hem door. Dat kleine beweginkje van haar hoofd dat ze had willen voorkomen. Ze had hem niet willen zeggen dat Moiraine hem met de Ene Kracht had geslagen. Egwene deed enorm haar best alles op de juiste manier te doen. Haar lessen van de Wijzen, het dragen van Aielkleren. Misschien probeerde ze ook wel de gewoonten van de Aiel over te nemen. Dat was net iets voor haar. Maar tegelijkertijd wilde ze even graag een goede Aes Sedai worden, al was ze nog slechts Aanvaarde. Een Aes Sedai beheerste gewoonlijk haar humeur en liet nooit iets van haar geheimen blijken.

Ilyena richtte nooit haar boze bui op mij als ze kwaad was op zich zelf. Als ze mij uitschold, kwam dat omdat ze... Heel even verstarden zijn gedachten. Hij had van z’n leven geen vrouw ontmoet die Ilyena heette. Maar hij kon vaag een gezicht aan de naam verbinden, een knap gezicht met een huid als zachte room, goudblond haar in precies dezelfde kleur als Elayne. Dit moest die krankzinnigheid zijn. Her inneringen aan een denkbeeldige vrouw. Misschien zou hij op een dag merken dat hij gesprekken voerde met mensen die er niet eens waren. Egwenes gekijf stopte opeens en ze keek bezorgd. ‘Ben je in orde, Rhand?’ De boosheid was uit haar stem verdwenen alsof die er nooit was geweest, is er iets mis? Moet ik Moiraine halen om je...’

‘Nee!’ zei hij en liet zijn stem meteen’weer zachter worden. ‘Haar Heling kan...’ Zelfs een Aes Sedai kon krankzinnigheid niet helen. Niemand van hen kon datgene wat hem mankeerde helen, is alles goed met Elayne?’

‘Ze maakt het goed.’ Ondanks Egwenes boze woorden klonk er iets van medeleven in haar stem. Meer verwachtte hij eigenlijk niet. Hij zou nooit te horen krijgen wat Elayne na haar vertrek uit Tyr van plan was te gaan doen. Dat was de zorg van de Aes Sedai, niet zijn zorg, en Moiraine zei precies hetzelfde. De drie Wijzen die konden droomlopen, die vrouwen van wie Egwene les kreeg, waren nog min der mededeelzaam geweest. Zij hadden zo hun eigen redenen waar om ze hem niet mochten.

‘Ik kan ook maar beter gaan,’ zei Egwene en ze schoof de sjaal over haar armen. ‘Je bent moe.’ Met een lichte frons zei ze: ‘Rhand, wat betekent het om in Can Breat begraven te worden?’ Hij wilde net vragen wat ze daar bij het Licht mee bedoelde toen hij zich herinnerde wat hij had gezegd. ‘Gewoon iets wat ik een keer heb gehoord,’ loog hij. Hij had geen idee wat het betekende en even min waar het vandaan kwam.

‘Ga rusten, Rhand.’ Hoewel ze twee jaar jonger was dan hij, klonk ze twintig jaar ouder. ‘Beloof me dat. Je hebt het nodig.’ Hij knikte. Ze keek hem lang en onderzoekend aan om te zien of hij wel de waarheid sprak en begaf zich toen richting deuropening. Rhands zilveren wijnbokaal lichtte zich van het tapijt op en zweef de naar hem toe. Haastig greep hij hem vast, net voordat Egwene omkeek.

‘Misschien zou ik je dit niet moeten zeggen,’ zei ze. ‘Elayne heeft niet echt gezegd dat ik het jou moest vertellen, maar... Ze zei dat ze van je hield. Misschien weet je dat al, maar zo niet, dan moet je er maar eens over nadenken.’ Met die woorden verdween ze. Het kralengordijn sloot zich achter haar.

Rhand sprong van de tafel en slingerde de bokaal weg, zodat de wijn over de tegels spatte toen hij zich woest voor Jasin Natael opstelde.

3

Bleke schaduwen

Rhand greep saidin, geleidde en weefde stromen Lucht die Natael van de kussens optilden. De vergulde harp viel op de donkerrode tegels en de man werd tegen de muur gedrukt, onbeweeglijk van zijn nek tot de enkels. Zijn voeten hingen een kleine pas boven de vloer. ‘Ik heb je gewaarschuwd! Geleid nóóit wanneer iemand in de buurt is. Nooit!’ Natael hield op die merkwaardige manier van hem zijn hoofd schuin, alsof hij trachtte Rhand zijdelings aan te kijken of ongemerkt te beloeren. ‘Als zij het had gezien, zou ze hebben aangenomen dat jij dat deed.’ Er klonk geen verontschuldiging in zijn stem, geen verlegenheid, maar ook geen uitdaging; hij vond blijkbaar dat hij een redelijke uitleg bood. ‘Bovendien leek je dorst te hebben. Een hofbard hoort de vragen van zijn heer vóór te zijn.’ Dat was een van de kleine grillen waarmee hij zichzelf omgaf; als Rhand de Drakenheer was, dan moest hij zelf een bard van het hof zijn, geen gewone speelman. Terwijl Rhand zowel afkeer voor zichzelf voelde als boos was op de man, ontrafelde hij het weefsel en liet hem vallen. Hem hardhandig aanpakken leek op het uitlokken van een gevecht met een tienjarige jongen. Hij kon het schild niet zien dat voor een groot gedeelte de toegang tot de Ware Bron voor de andere man afschermde – het was vrouwenwerk – maar hij wist dat het bestond. Een roemer bewegen was zowat het meeste dat Natael momenteel aan kon. Gelukkig was het schild ook onzichtbaar voor vrouwenogen. Natael noemde het kunstje ‘omkering’, maar hij leek het niet te kunnen uitleggen. ‘En als ze mijn gezicht had gezien en achterdochtig was geworden? Ik was even geschrokken als wanneer die roemer uit zichzelf naar me toe zou zijn gezweefd!’ Hij stak de pijp weer in zijn mond en blies woedende rookwolken uit. ‘Ze zou nog steeds niets vermoeden.’ Natael maakte het zich gemakkelijk op de kussens, pakte de harp weer op en speelde een reeks langgerekte tonen. ‘Hoe zou iemand enig vermoeden kunnen heb ben? Ik kan het zelf niet eens geloven.’ Misschien klonk er bitterheid in zijn woorden door, maar Rhand kon het niet ontdekken. Hij wist ook niet helemaal zeker of hij het wel geloofde, hoewel hij er hard genoeg aan had gewerkt. De man die voor hem zat, Jasin Natael, had nog een andere naam. Asmodean. Zoals de man wat doelloos harp zat te spelen, leek Asmodean in het geheel niet op een gevreesde Verzaker. Hij was zelfs redelijk knap en Rhand veronderstelde dat vrouwen hem aantrekkelijk zouden vinden. Het leek vreemd dat het kwaad uiterlijk vaak onzichtbaar was. Hij was een van de Verzakers, maar in plaats van hem te doden, hield Rhand het voor Moiraine en voor ieder ander geheim. Hij had een leraar nodig.

Als voor mannen hetzelfde gold als voor de vrouwen die de Aes Sedai wilders noemden, dan had hij maar een kans van één op vier dat hij de poging om zelf te leren hoe hij de Kracht kon aanwenden, zou overleven. De krankzinnigheid niet meegerekend. Zijn leraar moest een man zijn. Moiraine en anderen hadden hem vaak genoeg verteld dat een vogel een vis niet kon leren vliegen en een vis een vogel niet kon leren zwemmen. En zijn leraar moest iemand met ervaring zijn, iemand die alle dingen die hij moest leren al beheerste. Dat gaf hem weinig keus, doordat de Aes Sedai elke geleider stilden, zodra die werd gevonden – en ieder jaar werden er steeds minder gevonden. Een man die gewoon had ontdekt dat hij kon geleiden, zou niet meer weten dan dat. Een valse Draak die kon geleiden – als Rhand er een wist te vinden die nog niet was gestild – zou waarschijnlijk zijn eigen dromen van roem niet opgeven voor een ander die ook beweer de de Herrezen Draak te zijn. Wat overbleef, wat Rhand naar zich toe had gelokt, was een Verzaker.

Asmodean tokkelde een paar willekeurige akkoorden toen Rhand op een kussen tegenover hem ging zitten. Hij kon zich maar beter goed inprenten dat de man innerlijk niet was veranderd, niet sinds de lang vervlogen dag waarop hij zijn ziel aan de Schaduw had gegeven. Wat hij momenteel deed, deed hij onder dwang; hij was niet uit zichzelf tot het Licht gekomen. ‘Denk je er ooit weleens aan om terug te keren, Natael?’ Hij paste er terdege op die naam steeds te gebruiken; één zuchtje ‘Asmodean’ en Moiraine zou zeker aannemen dat hij zich tot de Schaduw had gekeerd. Moiraine en misschien anderen. Noch hij, noch Asmodean zou dat overleven.

De handen van de man verstarden boven de snaren, maar zijn gezicht bleef neutraal. ‘Terugkeren? Demandred, Rahvin, ieder van hen zou me vermoorden zodra ze me zagen. Als ik geluk heb. Behalve Lanfir misschien en je zult begrijpen dat ik haar niet voor die proef wil gebruiken. Semirhage kan zelfs een rotsblok om genade laten smeken en haar voor zijn dood laten bedanken. En wat de Grote Heer betreft...’

‘De Duistere,’ onderbrak Rhand hem scherp, de pijp nog tussen zijn lippen. Duistervrienden noemden de Duistere de Grote Heer van het Duister. Verzakers deden dat ook.

Asmodean boog bij wijze van instemming even zijn hoofd. ‘Wanneer de Duistere uitbreekt...’ Misschien had zijn gezicht eerder geen enkele uitdrukking getoond, nu was iedere trek somber. ‘Laten we het er maar op houden dat ik liever Semirhage opzoek en me aan haar uitlever dan dat ik van de... de Duistere de straf voor een verrader wil ondergaan.’

‘Dan is het maar goed dat je hier bent om mij te onderwijzen, niet waar?’

Treurige muziek begon uit de harp te stromen en sprak van verlies en tranen. ‘“De mars des doods,”’ zei Asmodean boven de muziek uit, ‘het laatste deel van De grote Cyclus van Hartstochten

, zo’n drie honderd jaar voor de Oorlog van Kracht geschreven door...’ Rhand onderbrak hem. ‘Jouw lessen zijn niet geweldig.’

‘Ze zijn zo goed als je gegeven de omstandigheden kunt verwachten. Je bent nu in staat iedere keer dat je het probeert saidin te grijpen en de ene stroom van de andere te onderscheiden. Je kunt jezelf af schermen en de Kracht doet wat jij wilt.’ Hij hield fronsend op met spelen zonder Rhand aan te kijken. ‘Denk je dat Lanfir echt wilde dat ik jou alles leerde? Als ze dat had gewenst, zou ze een slim plan netje hebben bedacht om bij ons te blijven zodat ze ons kon koppelen. Ze wil dat je in leven blijft, Lews Therin, maar deze keer wil ze sterker zijn dan jij.’

‘Noem me niet zo!’ snauwde Rhand, maar Asmodean leek het niet te horen.

‘Als jullie dit samen bedacht hebben... mij in de val lokken...’ Rhand voelde in de man een golf opwellen, alsof de Verzaker het schild uit probeerde dat Lanfir om hem heen had geweven. Geleidsters zagen een gloed rond een andere vrouw die saidar omhelsde en voelden heel sterk het geleiden bij de ander, maar hij zag nooit iets rond Asmodean en voelde ook maar weinig. ‘Als jullie dit samen hebben op gezet, dan heb je toegestaan dat ze jou op verschillende gebieden te slim af is. Ik heb je al gezegd dat ik niet zo’n goede leraar ben, zeker niet zonder koppeling. Jullie hebben dit toch samen bedacht, niet waar?’ Toen pas keek hij Rhand aan, zijdelings, maar heel gespannen. ‘Hoeveel herinner jij je nog? Van dat je Lews Therin was, bedoel ik? Zij heeft gezegd dat je je helemaal niets meer herinnerde, maar ze zou voor de Gro... voor de Duistere zelf nog liegen.’

‘Ditmaal heeft ze de waarheid gesproken.’ Rhand maakte het zich gemakkelijk en geleidde een van de zilveren bokalen van de stam hoofden naar zich toe die niet gebruikt was. Zelfs zo’n korte aanraking van saidin was opwindend... en smerig. En moeilijk los te la ten. Hij wilde niet over Lews Therin praten; hij was het goed zat dat mensen dachten dat hij Lews Therin was. De pijpenkop was gloei end heet doordat hij zo veel trekjes had genomen, dus hield hij de pijp al gebarend aan de steel vast. ‘Als koppelen helpt om mij iets te leren, waarom koppelen we dan niet?’

Asmodean keek hem aan alsof hij had gevraagd waarom ze geen stenen gingen eten en schudde toen zijn hoofd, ik vergeet voortdurend hoeveel je niet weet. Jij en ik kunnen dat niet, niet zonder een vrouw erbij. Je zou het Moiraine kunnen vragen, of dat meisje Egwene. Een van hen zou kunnen uitzoeken hoe het precies werkt. Zolang het jou niet kan schelen of ze ontdekken wie ik ben.’

‘Lieg niet tegen me, Natael,’ gromde Rhand. Lang voor hij hem had ontmoet, had hij al geleerd dat het geleiden van een man en dat van een vrouw evenveel van elkaar verschilden als mannen van vrouwen zelf, maar hij nam maar weinig van Natael onvoorwaardelijk aan. ‘Ik heb Egwene en anderen horen zeggen dat Aes Sedai hun kracht met elkaar verbinden. Als zij het kunnen, waarom jij en ik dan niet?’

‘Omdat we het niet kunnen.’ Asmodean klonk geërgerd. ‘Vraag maar aan een wijsgeer wat de reden is. Waarom kunnen honden niet vliegen? Misschien creëert het in het grote plan van het Patroon een soort evenwicht, omdat mannen sterker zijn. Zonder een vrouw kunnen wij niet koppelen, maar zij kunnen het wel zonder ons. Althans, een groep vandertien kan het, maar dat is een schrale troost. Als ze er meer willen koppelen, hebben ze een man nodig.’ Rhand was er zeker van dat hij de man nu op een leugen had betrapt. Moiraine had verteld dat in de Eeuw der Legenden mannen en vrouwen even sterk in de Kracht waren en zij kon niet liegen. Dat zei hij dan ook en voegde eraan toe: ‘De Vijf Krachten zijn gelijk.’

‘Aarde, Vuur, Lucht, Water en Geest.’ Bij ieder woord sloeg Natael een akkoord aan. ‘Natuurlijk, ze zijn gelijk, en het is ook waar dat alles wat een man ermee kan doen ook door een vrouw gedaan kan worden. Tenminste, met dezelfde stroom. Maar dat heeft er niets mee te maken; mannen zijn sterker. Wat Moiraine als waarheid aanneemt, geeft ze ook als waarheid door, of het zo is of niet; een van de duizenden zwakheden in die stomme Geloften.’ Hij speelde een stukje dat inderdaad heel dwaas klonk. ‘Sommige vrouwen hebben sterkere armen dan sommige mannen, maar in het algemeen is het omgekeerde het geval. Datzelfde geldt ook voor hoe sterk je bent met de Ene Kracht en ongeveer in dezelfde verhouding.’ Rhand knikte langzaam. Het klonk aannemelijk. Elayne en Egwene werden beschouwd als twee van de sterkste vrouwen die sinds zo’n duizend jaar of langer in de Toren waren opgeleid, maar toen hij een keer de Kracht op hen had uitgeprobeerd, had Elayne bekend dat ze zich voelde als een jong katje dat door een bloedhond was gegrepen. Asmodean was nog niet uitgesproken. ‘Als twee vrouwen koppelen, verdubbelt hun kracht niet. Koppelen is niet gewoon ieders kracht bijeenvoegen – maar als zij sterk genoeg zijn, kunnen ze het tegen iedere man opnemen. En als zij de kring uitbreiden tot dertien, dan moet je op je hoede zijn. Dertien zwakke geleidsters kunnen gekoppeld de meeste mannen overweldigen. De dertien zwakste vrouwen van de Toren kunnen jou en iedere andere man overmeesteren zon der buiten adem te raken. Ik heb eens een spreekwoord in Arad Doman gehoord. “Hoe meer vrouwen aanwezig zijn, hoe zachter een verstandig man zijn voeten plaatst.” Het zou niet zo slecht zijn daar aan te denken.’

Rhand huiverde en dacht aan een tijd dat hij zich onder veel meer dandertien Aes Sedai had bevonden. Natuurlijk hadden de meesten toen niet geweten wie hij was. Anders hadden ze... Als Egwene en Moiraine zich koppelen...

Hij wilde niet aannemen dat Egwene zich al zo sterk met de Toren verbonden voelde dat ze niets meer om hun vriendschap gaf. Wat ze ook doet, ze doet het met haar hele hart en ze wordt Aes Sedai. Net als Elayne.

Een grote slok van zijn wijn spoelde die gedachte niet geheel weg. ‘Wat kun je me nog meer vertellen over de Verzakers?’ Hij was er zeker van dat hij die vraag al honderden keren eerder had gesteld, maar hij hoopte steeds dat er nog ergens een flintertje kennis opgediept kon worden. Hij wilde liever daarover nadenken dan over Moiraine en Egwene die zich koppelden om...

‘Ik heb je alles verteld wat ik weet,’ verzuchtte Asmodean. ‘We waren op z’n best amper goede vrienden. Denk je dat ik iets achterhoud? Ik weet niet waar de anderen zitten, als je dat wilt vragen. Behalve Sammael, en je wist al dat hij Illian als zijn koninkrijk beschouwde voor ik het jou vertelde. Graendal heeft een tijd in Arad Doman gezeten, maar ik vermoed dat ze er nu weg is; ze is te veel op haar eigen gemak gesteld. Ik vermoed dat Moghedien ook ergens in het westen is of was, maar niemand kan de Spin vinden tenzij ze gevonden wil worden. Rahvin heeft een koningin als speelkameraadje, maar welk koninkrijk zij voor hem regeert, is net zo’n grote vraag voor mij als voor jou. En dat is alles wat ik weet dat kan helpen hen te vinden.’

Rhand had het allemaal al eerder gehoord; het leek of hij alle gegevens van de Verzakers al vijftig keer van Asmodean had vernomen. Zo vaak dat hij af en toe dacht dat hij altijd al had geweten wat de man hem vertelde. Een paar dingen had hij liever nooit gehoord bijvoorbeeld wat Semirhage vermakelijk vond – en van een ander deel begreep hij niets. Was Demandred naar de Schaduw overgelopen omdat hij Lews Therin Telamon benijdde? Rhand kon zich niet voorstellen dat iemand zo jaloers was dat hij iets slechts deed, en zeker niet zoiets. Asmodean beweerde dat hij door de gedachte aan onsterfelijkheid, aan eindeloze eeuwen vol muziek was gelokt. Hij beweerde dat hij vroeger een beroemd muziekschrijver was geweest. Zinloos. Toch lagen in die grote hoeveelheid van vaak bloedstollen de kennis aanwijzingen verborgen om Tarmon Gai’don te overleven. Welk verhaal hij voor Moiraine ook ophing, hij wist dat hij hen dan zou moeten aanpakken, zo niet eerder. Hij dronk de bokaal leeg en ging op de tegels zitten. Wijn zou de feiten niet verdrinken. Het kralengordijn ratelde en hij keek om toen de gai’shain in hun witte kledij zwijgend binnenkwamen. Terwijl sommigen de borden en bokalen begonnen op te ruimen die ze eerder voor hem en de stamhoofden hadden klaargezet, kwam een ander, een man, met een groot zilveren dienblad naar de tafel. Er stonden schalen met deksels op, een zilveren beker en twee grote kannen van groengestreept aardewerk. In een kan zou wijn zitten, in de ander water. Een vrouwelijke gai’shain bracht een reeds aangestoken vergulde lamp naar binnen en zette die naast het dienblad. Achter de ramen begon de lucht de geelrode kleur van zonsondergang aan te nemen; in die korte tijd tussen het verschroeien en bevriezen voelde de lucht heerlijk fris. Rhand stond op toen de gai’shain verdwenen, maar volgde hen niet meteen. ‘Hoe groot schat jij mijn kansen in als de Laatste Slag begint, Natael?’

Asmodean trok net de roodblauw gestreepte dekens naar zich toe en aarzelde. Hij keek naar Rhand op, zijn hoofd weer schuin. ‘Je... hebt iets gevonden... op het plein, de dag dat we elkaar ontmoetten...’

‘Vergeet dat maar,’ zei Rhand ruw. Het waren er trouwens twee geweest, niet een. ‘Ik heb het vernietigd.’ Hij meende te zien dat Asmodeans schouders wat omlaag zakten.

‘Dan zal de... Duistere je levend opvreten. Wat mij betreft, ik ben van plan mijn aderen open te snijden zodra ik hoor dat hij vrij is. Als ik de kans krijg. Een snelle dood is beter dan wat ik elders zal tegenkomen.’ Hij gooide de dekens opzij en bleef dof in het niets staren. ‘Zeker beter dan krankzinnig worden. Hoewel dat nu ook kan gebeuren; ook met jou, weet je. Jij hebt de banden die me beschermden verbroken.’ Zijn stem klonk niet verbitterd, eerder hul peloos.

‘En als er nu eens een andere manier bestaat om je voor de smet af te schermen?’ wilde Rhand weten. ‘Als het op de een of andere wij ze gezuiverd kan worden? Zou je dan nog steeds jezelf doden?’ Het blaffende gelach van Asmodean klonk door en door honend. ‘De Schaduw mag me pakken, je moet langzamerhand denken dat je de vervloekte Schepper zelf bent! We zijn dood. Allebei! Dood! Ben je zo verblind door trots dat je dat niet inziet? Of heb je zo’n dikke kop, hopeloze herder?’

Rhand weigerde in te binden. ‘Nou, ga je gang dan en maak er een einde aan,’ zei hij strak. Ik was niet zo verblind om te begrijpen wat jij en Lanfir van plan waren. Ik bad niet zo’n dikke kop dat ik haar kon bedriegen en jou gevangen kon nemen.

‘Als er geen hoop en geen kans is, niet de minste kans... waarom leef je dan nog?’ Asmodean keek hem nog steeds niet aan en wreef langs zijn neus. ‘Ik heb eens een man boven een afgrond zien hangen,’ zei hij langzaam. ‘De rotsrand verbrokkelde onder zijn vingers en het enige dat hij daar kon vastgrijpen, was een polletje gras, enkele lange sprieten waar van de wortels amper greep op de rots hadden. Het was zijn enige kans om weer boven op de rotswand te komen, en dus greep hij het vast.’ Zijn plotselinge gegrinnik klonk genadeloos. ‘Hij had kunnen weten dat het daardoor losgetrokken zou worden.’

‘Heb je hem gered?’ vroeg Rhand, maar Asmodean gaf geen antwoord.

Toen Rhand naar de deuropening liep, klonk weer de muziek van ‘De mars des doods’.

Achter hem vielen de kralensnoeren weer samen en de vijf Speervrouwen die in de brede lege gang wachtten, kwamen soepel over eind van de lichtblauwe tegels. Op een na waren ze voor vrouwen erg lang, zij het niet voor Aielvrouwen. Hun leidster, Adelin, was net een hand te klein om hem recht in de ogen te kunnen zien. De uit zondering vormde een felle roodharige die Enaila heette. Ze was niet groter dan Egwene en heel gevoelig over haar geringe lengte. Hun ogen waren net als die van de stamhoofden blauw, grijs of groen, en hun lichtbruine, hoogblonde of rossige haren waren kortgeknipt, af gezien van een staartje in de nek. Volle pijlkokers zorgden voor even wicht met de lange messen aan hun riemen, en op hun rug droegen ze een hoes met een hoornboog. Ieder droeg drie of vier korte speren met lange bladen en een rond schild van stierenleer. Aielvrouwen die geen eigen haard en kinderen wilden, hadden hun eigen krijgs genootschap: Far Dareis Mai, de Speervrouwen.

Rhand begroette hen met een kleine buiging, wat hen deed glimlachen. Het was geen gewoonte bij de Aiel, tenminste niet op de ma nier die hij als kind had geleerd. ‘Ik zie jou, Adelin,’ zei hij; ‘maar waar is Joinde? Ik meende dat ze hier was. Is ze ziek geworden?’

‘Ik zie jou, Rhand Altor,’ antwoordde ze. Haar lichtblonde haren leken nog lichter rond haar door de zon gebruinde gezicht. Ze had een smal, wit litteken op haar wang. ‘In zekere zin. Ze zat al de hele dag in zichzelf te mompelen en kort geleden is ze ervandoor gegaan om de bruidskrans aan de voeten van Garan van de Jhirad Goshien neer te leggen.’ Enkele andere vrouwen schudden het hoofd; trouwen betekende dat je de speer opgaf. ‘Morgen is zijn laatste dag als haar gai’shain. Joinde is een Zwartrots Shaarad,’ voegde ze er veelbetekenend aan toe. Het had inderdaad veel betekenis; een huwelijk tussen een Aiel en zijn of haar gai’shain kwam vaak voor, maar slechts zelden tussen stammen met een bloedvete, zelfs als die was opgeschort.

‘Het is een ziekte die zich verspreidt,’ zei Enaila verhit. Haar stem was vaak even vurig als de kleur van haar haren. ‘Sinds we in Rhuidean zijn aangekomen, hebben iedere dag een of twee Speervrouwen hun bruidskrans gevlochten.’

Rhand knikte met iets waarvan hij hoopte dat het medeleven toon de. Het kwam door hem. Hij vroeg zich af hoevelen van hen nog het gevaar wilden trotseren dat ze in zijn buurt liepen, als hij hun dat zou vertellen. Waarschijnlijk allen; de eer zou hen bijeenhouden en ze kenden even weinig vrees als de stamhoofden. Gelukkig waren ze tot dusver alleen door bruiloften weggegaan; zelfs Speervrouwen zouden trouwen beter vinden dan wat anderen hadden meegemaakt, ik ben zo klaar om te vertrekken,’ zei hij.

‘We zullen geduldig wachten,’ zei Adelin. Het leek nauwelijks op geduld, zoals ze daar stonden, allemaal op het punt om als een gespannen veer los te schieten.

Het kostte hem weinig tijd om te doen wat hij wilde. Hij weefde stromen Geest en Vuur tot een blok rond het vertrek en verknoopte die, zodat het weefsel uit zichzelf in stand bleef. Iedereen kon naar binnen of naar buiten, met uitzondering van een geleider. Voor hemzelf – of voor Asmodean – zou het lijken of hij door een muur van felle vlammen moest stappen. Hij had het weefsel bij toeval ontdekt en wist ook dat de afgeschermde Asmodean te zwak was om er met geleiding uit te komen. Waarschijnlijk zou niemand letten op het doen en laten van een speelman, maar als iemand dat wel deed: Jasin Natael gaf er gewoon de voorkeur aan om in Rhuidean zo ver moge lijk bij de Aiel vandaan te slapen. Dat was een keus waar de voer lieden en bewakers van Hadnan Kadere heel veel begrip voor zouden hebben. En op deze manier wist Rhand tenminste precies waar de man zich ’s nachts bevond. De Speervrouwen stelden hem geen vragen.

Hij draaide zich om. De vrouwen volgden hem, op enige afstand van elkaar en rondloerend alsof ze hier en nu op een aanval rekenden. Asmodean speelde nog steeds de droeve treurmars.

Met zijn armen wijd liep Mart Cauton over de brede witte rand van de droge fontein en zong de omstanders toe die hem in het zwakker wordende licht aanstaarden.

We drinken wijn tot we de klank van lege bekers horen;

Kussen de deernen om hun snikken te smoren;

Dobbelen vurig de nacht door tot het ochtendgloren

voor we gaan dansen met Jak van de Schaduw.

De lucht voelde koel aan na de hitte overdag, en hij dacht er even over zijn mooie groenzijden jas met het gouden borduurwerk dicht te knopen, maar het drankje dat de Aiel oosquai noemden, zoemde in zijn hoofd rond als een zwerm bromvliegen en de gedachte dwarrelde weg. Drie witstenen beelden van naakte vrouwen stonden op een verhoging in het stoffige bekken, twintig voet hoog. Elk beeld had een hand opgeheven en de andere hand hield op een schouder een enorme stenen kruik vast waar het water uit kon stromen, maar één beeld had geen hoofd en geen opgeheven hand meer en van een ander beeld was de kruik gebroken.

We dansen de hele, lange nacht in de maneschijn;

Kietelen de deernen in een vrolijk samenzijn;

Rijden dan samen, naast elkaar in de zonneschijn

om te gaan dansen met Jak van de Schaduw.

‘Ook een mooi lied om zo over de dood te zingen!’ schreeuwde een voerman met grote oren in een zware Lugardse tongval. De mannen van Kadere stonden in een groepje op enige afstand van de Aiel rond de fontein. Het waren allemaal taaie kerels met harde gezichten, maar ze beseften dat iedere Aiel hun bij een verkeerde blik de keel zou af snijden. Ze zaten er niet ver naast, ik heb mijn grootmoeder over Jak van de Schaduw horen vertellen,’ ging de Lugarder verder. ‘Het is niet goed om op die manier over de dood te zingen.’ Mart overwoog doezelig het lied dat hij had gezongen en grijnsde.

Niemand had Jak van de Schaduw na de val van Aldeshar horen zingen. In zijn hoofd schalde nog het uitdagende gezang van de Gouden Leeuwen toen ze hun laatste vergeefse aanval openden op het leger van Artur Haviksvleugel, dat hen had omsingeld. Hij had het gelukkig niet in de Oude Spraak uitgekraamd. Hij was lang niet zo aangeschoten als het leek, maar er waren inderdaad te veel kelkjes oosquai geweest. Dat spul leek bruin water en smaakte ook zo, maar het gaf je een klap op je hoofd als de hoeven van een muilezel. Moiraine kan me nog steeds inpakken en naar de Toren sturen. Maar dan ben ik tenminste de Woestenij uit en bij Rhand vandaan.

Misschien was hij toch erger dronken dan hij dacht, als hij dat een eerlijke ruil vond. Hij koos een ander lied: Lapper in de keuken.

Ketellapper in de keuken had een klusje te klaren.

Vrouw des huizes boven, kamde en krulde haar haren,

Danste de trap af, in blauwe roesjes en strikjes, zo blij en zo olijk.

Lapper, o lieve lapper, geef me een kusje, zo vrij en zo vrolijk.

Sommige van Kaderes mannen vielen hem bij toen hij weer naar de plek danste waar hij was begonnen. De Aiel niet. Aielmannen zongen nooit, behalve strijdliederen tijdens een veldslag of klaagzangen voor de doden, en de Speervrouwen evenmin, tenzij ze onder elkaar waren.

Twee Aielmannen zaten gehurkt op de fonteinrand en nergens was aan te merken dat ze oosquai hadden gedronken, al stonden hun ogen misschien een tikkeltje glazig. Hij zou graag weer in streken willen zijn waar lichte ogen een uitzondering waren. Als kind had hij alleen bruine en zwarte ogen gezien, die van Rhand uitgezonderd. Enkele stukken hout – armleuningen en stoelpoten vol houtworm lagen op de grote plavuizen, op het stuk waar geen toeschouwers stonden. Een lege roodstenen kruik lag naast de hoge rand, vlak bij een andere waarin nog wat oosquai zat en een zilveren kelkje. Het spel was een slok nemen en dan met je werpmes een opgegooid doel in de lucht treffen. Niemand van Kaderes mannen en maar weinig Aiel wilden nog met hem dobbelen, niet wanneer hij zo vaak won als anders, en ze deden niet aan kaartspelen. Messen werpen werd verondersteld anders te zijn, vooral als de oosquai eraan werd toe gevoegd. Hij had niet zo vaak gewonnen als bij het dobbelen, maar achter hem in het bekken lagen een handvol fraai bewerkte gouden bekers, twee kommen, armbanden en halskettingen afgezet met robijnen, maanstenen of saffieren, en een verscheidenheid aan munten.

Zijn platte hoed en zijn speer met de zwarte schacht lagen ernaast. Een deel van de winst stamde zelfs van de Aiel, die liever met wat krijgsbuit dan met munten betaalden.

Corman, een Aiel die op de fonteinrand zat gehurkt, keek naar hem op toen hij opeens ophield met zingen. Over zijn neus liep een breed litteken schuin omlaag. ‘Je bent bijna even goed met het mes als met de stenen, Mart Cauton. Zullen we er maar een eind aan maken? Het licht wordt steeds slechter.’

‘Er is licht genoeg.’ Mart keek met toegeknepen ogen naar de hemel; er lagen bleke schaduwen over het Rhuidean-dal, maar de lucht was nog zo licht dat alles goed zou afsteken. ‘Mijn grootmoeder zou hier in nog kunnen werpen. Ik kan het geblinddoekt.’ Jenric, de tweede Aiel op de fonteinrand, keek naar de toeschouwers. ‘Zijn er vrouwen bij?’ Hij had de bouw van een beer en vond zich zelf grappig. ‘Een man praat alleen zo wanneer hij indruk op een vrouw wil maken.’ De Speervrouwen die zich in de menigte Aiel op hielden, lachten net zo hard als de anderen en misschien wel harder. ‘Denk jij dat ik het niet kan?’ mompelde Mart, die de donkere sjaal lostrok die hij om zijn nek droeg om het litteken te verbergen dat hij aan zijn ophanging had overgehouden. ‘Roep alleen maar “nu” wan neer je het voorwerp omhooggooit, Corman.’ Snel bond hij de sjaal om zijn ogen en trok een mes uit zijn mouw. Alleen het ademen van de toeschouwers verstoorde de stilte. Niet dronken; Ik ben nog zatter dan het jong van een vedelaar.

Toch voelde hij opeens zijn geluk, voelde de opwelling op dezelfde manier als wanneer hij wist hoeveel ogen hij kreeg nog voordat de stenen waren uitgerold. Het leek zijn hoofd wat helderder te maken. ‘Gooi op,’ mompelde hij kalm. ‘Nu!’ riep Corman en Marts arm vloog achteruit en weer naar voren. In de stilte klonk de plof van het mes in het hout even hard als het gekletter waarmee het doel op de stenen terechtkwam. Niemand zei iets toen hij de sjaal weer om zijn nek bond. Een stuk armleuning, niet groter dan zijn hand, lag op de open plek, zijn mes er middenin. Corman had blijkbaar geprobeerd zijn kansen te ver kleinen. Nou ja, hij had het doel ook niet precies aangewezen. Op eens besefte hij dar hij niet eens had ingezet.

Eindelijk slaakte een van Kaderes mannen een halve kreet: ‘Dat noem ik het geluk van de Duistere zelf!’

‘Geluk is een rijpaard als ieder ander,’ zei Mart bij zichzelf. Het deed er niet toe waar het vandaan kwam. Niet dat hij wist waar zijn geluk vandaan kwam; hij probeerde het alleen op de best mogelijke manier te berijden.

Jenric keek hem fronsend aan en zei even zachtjes als Mart had gedaan: ‘Wat zei je daar, Mart Cauton?’

Mart wilde het al herhalen, maar deed zijn mond weer dicht toen de woorden hem voor de geest kwamen. Sene sovya caba’donde ain do vietiya.

De Oude Spraak. ‘Niks,’ mompelde hij. ‘Ik praatte wat in mezelf.’ De toeschouwers begonnen zich te verspreiden, ik geloof dat het licht nu echt te zwak wordt om nog door te gaan.’ Corman zette zijn voet op het stuk hout, wrong Marts mes los en gaf het terug. ‘Een andere keer misschien, Mart Cauton, een andere keer.’ Dat was de manier van de Aiel om ‘nooit’ te zeggen, wanneer ze het niet onverbloemd wilden uitspreken.

Mart knikte toen hij het wapen terugstak in een van de scheden in zijn mouw. Het was hetzelfde als toen hij op een avond drieëntwin tig keer achter elkaar zes zessen had geworpen. Hij kon ze er nauwelijks de schuld van geven. Geluk hebben was niet alles waar het om draaide. Hij zag enigszins jaloers dat de Aiel nauwelijks wankelden toen ze zich bij de vertrekkenden voegden. Mart streek met zijn hand door zijn haren en liet zich op de fonteinrand neerploffen. De herinneringen die eens in zijn hoofd hadden rond gezweefd als krenten in een taart, waren nu met zijn eigen herinneringen versmolten. Een deel van zijn geest wist dat hij twintig jaar eerder in Tweewater was geboren, maar hij had ook duidelijke herinneringen aan de aanval op de flanken, waardoor de Trolloks zich in Maighande hadden teruggetrokken; herinneringen aan een dans aan het hof van Tarmandewin en aan nog wel honderd, nee, duizenden andere dingen. Voornamelijk veldslagen. Hij herin nerde zich dat hij meerdere malen was gestorven, meer keren dan hij zich wenste te herinneren. Er leken geen kloven tussen zijn herinne ringen meer te bestaan; hij kon zijn eigen herinneringen niet meer scheiden van de andere, tenzij hij diep nadacht. Hij reikte naar achteren, zette zijn breedgerande hoed op en viste de vreemde speer op die hij op zijn knieën legde. In plaats van het gebruikelijke speerblad had deze speer iets dat op een zwaardkling leek, twee voet lang en gemerkt met twee raven. Lan had gezegd dat het wapen met de Ene Kracht was gemaakt in de Oorlog van de Scha duw, de Oorlog van Kracht. De zwaardhand beweerde dat het nooit gewet hoefde te worden en nooit zou breken. Mart dacht dat hij er alleen in uiterste noodzaak op zou vertrouwen. Misschien had het wapen drieduizend jaar overleefd, maar in de Kracht had hij weinig vertrouwen. Er stonden woorden in een schuin schrift op de zwarte schacht, tussen twee ingelegde raven van een onbekend metaal dat nog zwarter was dan het hout. Het was in de Oude Spraak, maar hij kon dat nu natuurlijk lezen.

Aldus wordt ons verdrag geschreven;

aldus wordt afspraak afgerond. Gedachte is een pijl van tijd;

herinnering vervaagt nimmer. Wat was gevraagd, is gegeven.

De prijs is betaald.

Een blok verder in de brede straat lag een plein dat in de meeste steden groot zou worden genoemd. De marskramers van de Aiel waren gaan slapen, maar hun grote tenten stonden er nog, gemaakt van de zelfde grijsbruine wol als die die voor de Aieltenten werd gebruikt. Honderden handelaren waren uit alle hoeken van de Woestenij naar Rhuidean gekomen voor de grootste vrijmarkt die de Aiel ooit hadden meegemaakt, en iedere dag kwamen er meer bij. De marskramers hadden tot de eerste groepen behoord. Zij hadden zich echt in de stad gevestigd.

Mart wilde eigenlijk niet de andere kant opkijken, naar het grote plein. Hij kon de zwarte vormen zien van Kaderes wagens, die de volgende ochtend verder geladen zouden worden. Die middag was een voorwerp dat op een gedraaide, roodstenen deurlijst leek, op een wagen gehesen. Moiraine had er goed op gelet dat het, zoals zij het wilde, stevig werd vastgebonden.

Hij wist niet wat zij erover wist – en hij ging het ook niet vragen. Het was beter als ze gewoon vergat dat hij bestond, al was daar ver draaid weinig kans op. Hij wist wel zeker dat hij meer van die door gang wist dan zij. Hij was erdoor gestapt, een stommeling die antwoorden zocht. In plaats daarvan had hij een hoofd vol andermans herinneringen gekregen. Dat en de dood. Hij trok de sjaal om zijn nek wat strakker. Plus twee andere dingen. Een zilveren munt met een vossenkop die hij onder zijn hemd droeg en het wapen op zijn knieën. Een kleine vergoeding. Hij liet zijn vingers licht over de woorden glijden. Herinnering vervaagt nimmer.

Die mensen aan de andere kant van de poort hielden blijkbaar van dezelfde soort grapjes als de Aiel.

‘Zou je dat kunstje nog een keer kunnen doen?’ Zijn hoofd schoot opzij om de Speervrouwe aan te kijken die naast hem was komen zitten. Ze was lang, zelfs voor een Aielse, misschien wel langer dan hij. Ze had haar als gesponnen goud en ogen die pasten bij het blauw van een heldere ochtendlucht. Ze was ouder dan hij, misschien wel tien jaar, maar daar schrok hij nooit voor terug. Ze was echter wel een Far Dareis Mai.

‘Ik heet Melindhra,’ vervolgde ze, ‘van de Jumaisibbe. Kun je dat iedere keer?’

Ze bedoelde het messen werpen, besefte hij. Ze noemde haar sibbe, maar niet haar stam. De Aiel deden dat nooit. Tenzij... Ze moest een van die Speervrouwen van de Shaido zijn die zich bij Rhand hadden aangesloten. Hij begreep die genootschappen niet helemaal, maar van de Shaido herinnerde hij zich maar al te goed dat ze hadden geprobeerd hem met hun speren te doorboren. Couladin had een hekel aan mensen die bij Rhand hoorden en Couladins haat was Shaidohaat. Maar Melindhra was wel naar Rhuidean gekomen. Een Speervrouwe. Haar gezicht toonde niettemin een glimlachje en in haar ogen lag een uitnodigend lichtje.

‘Meestal,’ zei hij waarheidsgetrouw. Zelfs als hij het niet voelde, had hij veel geluk; wanneer hij het wel voelde, was het volmaakt. Ze giechelde en haar glimlach werd groter, alsof ze hem een opschepper vond. Vrouwen leken te beslissen of je loog zonder naar de bewijzen te kijken. Maar als ze je mochten, kon het hen niets schelen en vonden ze zelfs je wildste leugen nog waar.

Speervrouwen konden gevaarlijk zijn, van welke stam ze ook kwamen – elke vrouw was dat, dat had hij zelf ondervonden – maar Melindhra’s ogen keken zeer zeker niet alleen naar hem. Hij rommelde wat tussen zijn gewonnen spullen en pakte een hals ketting van gouden spiralen, elk in het midden voorzien van een diep blauwe saffier, de grootste even groot als een duimknokkel. Hij kon zich een tijd herinneren – uit zijn eigen geheugen – dat de allerkleinste steen in deze ketting hem het zweet had doen uitbreken. ‘Ze staan prachtig bij jouw ogen,’ zei hij en legde de zware ketting in haar handen. Hij had een Speervrouwe nog nooit snuisterijen zien dragen, maar hij wist uit ervaring dat iedere vrouw van juwelen hield. Vreemd genoeg hielden ze evenveel van bloemen. Hij begreep dat niet, maar ja, hij wilde best bekennen dat hij van vrouwen nog minder begreep dan van zijn eigen geluk, of van wat er aan de andere kant van die gedraaide doorgang was gebeurd. ‘Mooi werk,’ zei ze, de ketting ophoudend, ik neem je aanbod aan.’ De halsketting verdween in haar beurs en ze boog zich naar hem toe om de hoed naar achter te schuiven. ‘Je hebt mooie ogen. Net donkere, glanzende kattenogen.’ Ze draaide zich om, zette haar voeten op de fonteinrand, sloeg de armen om haar knieën en keek hem strak aan. ‘Mijn speerzusters hebben me over jou verteld.’ Mart schoof zijn hoed weer goed en nam haar nauwlettend van onder de rand op. Wat hadden ze haar verteld? En welk ‘aanbod’ bedoelde ze? Het was maar een halsketting. De uitnodiging was uit haar ogen verdwenen; ze leek op een kat die een muis beloerde. Dat was de ellende met Speervrouwen. Soms viel niet te zeggen of ze met je wilden dansen, je wilden kussen of doden.

De straat werd steeds leger en de schaduwen zwarter, maar hij her kende Rhand, die met gebogen hoofd de straat afliep, een pijp tussen zijn tanden geklemd. Hij was waarschijnlijk de enige man in Rhuidean die met een handvol Far Dareis Mai rondwandelde. Ze zijn altijd om hem heen

, dacht Mart. Bewaken hem als een roedel vrouwtjeswolven die alles doen wat hij zegt.

Sommige mannen zouden hem daarom zeker benijden. Mart niet. Meestal niet. Als het een groep vrouwen was geweest als Isendre, ja dan... ‘Sorry, ik ben zo terug,’ zei hij haastig tegen Melindhra. Hij plaats te zijn speer tegen de lage fonteinmuur en zette het op een hollen. Zijn hoofd zoemde nog, maar niet meer zo erg als eerst, en hij struikelde niet. Over zijn winst maakte hij zich geen zorgen. De Aiel hadden een duidelijke mening over wat mocht en wat niet: dingen mee nemen bij een overval was geoorloofd, al het andere was diefstal. De mannen van Kadere hadden geleerd hun handen thuis te houden na dat een van hen was betrapt. Na een tuchtiging waardoor hij van schouders tot hielen onder de striemen zat, was hij weggestuurd. De ene waterzak die hem was meegegeven, zou amper voldoende zijn om de Drakenmuur te bereiken, zelfs met al zijn kleren aan. Nu zouden Kaderes mannen nog geen koperstukje van de straat oprapen. ‘Rhand?’ Hij liep verder in zijn kring van begeleiders. ‘Rhand!’ Hij was nog geen tien stappen van hem vandaan, maar liep gewoon door. Enkele Speervrouwen keken om, maar Rhand niet. Mart kreeg het opeens koud en dat had niets te maken met het invallen van de nacht. Hij maakte zijn lippen vochtig en riep opnieuw, veel zachter nu. ‘Lews Therin.’ Rhand draaide zich om. Mart had liever gehad dat hij het niet had gezegd.

Een tijdje bleven ze elkaar in het schemerlicht aanstaren. Mart aarzelde om naar hem toe te stappen. Hij probeerde zich wijs te maken dat het door de Speervrouwen kwam. Adelin was een van de vrouwen geweest die hem dat zogenaamde spelletje van de Maagdenkus hadden geleerd. Een spel dat hij nooit zou vergeten en nooit meer zou spelen als hij het kon voorkomen. Hij kon de blikken van Enai la als een boor zijn schedel voelen binnendringen. Wie had ooit kunnen denken dat een vrouw na zijn opmerking dat zij het mooiste bloempje was dat hij ooit had gezien, in vlammen zou uitbarsten als of hij olie op het vuur had gegooid?

Nu dan, Rhand. Hij en Rhand waren samen opgegroeid. Zij en Perijn, de toenmalige leerling van de smid. Ze hadden samen gejaagd, samen gevist, samen door de Zandheuvels tot aan de voet van de Mistbergen rondgezworven, samen onder de sterren gekampeerd. Rhand was zijn vriend, een vriend die hem nu ongewild het hoofd kon inslaan. Perijn kon door Rhand de dood hebben gevonden. Hij dwong zich naar de man toe te lopen. Rhand was bijna een hoofd groter en in de avondschemering leek hij zelfs nog langer, ik heb eens nagedacht, Rhand.’ Mart wilde dat zijn stem niet zo schor klonk. Hij hoopte dat Rhand ditmaal als Rhand antwoord zou geven, ik ben al zo lang van huis weg.’

‘Wij allebei,’ zei Rhand zachtjes. ‘Heel lang al.’ Opeens lachte hij, niet hard, maar bijna als de Rhand van vroeger. ‘Mis je de melktijd op je vaders boerderij nu al?’

Mart krabde zich achter zijn oor en grijnsde wat. ‘Dat niet, nee.’ Als hij nooit meer de binnenkant van een melkschuur zou zien, was het nog te vroeg. ‘Maar ik bedacht dat als de karavaan van Kadere ver trekt, dat ik met ze mee kon rijden.’

Rhand zweeg. Toen hij weer iets zei, was dat korte moment van op gewektheid verdwenen. ‘Helemaal mee tot Tar Valon?’ Nu aarzelde Mart. Hij zal me niet aan Moiraine verraden. Of wel?

‘Misschien,’ zei hij luchthartig, ik weet nog niet. Moiraine wil dat ik erheen ga. Wellicht krijg ik de gelegenheid naar Tweewater terug te gaan. Eens zien of thuis alles nog in orde is.’ Zien of Perijn nog in leven is. Of mijn zussen, en mijn pa en ma.

‘Wij moeten allemaal doen wat we moeten doen, Mart. Niet wat we zelf willen, niet zo vaak. We doen wat nodig is.’ Het klonk Mart als een verontschuldiging in de oren, alsof Rhand hem om begrip vroeg. Maar Mart had zelf ook enkele keren gedaan wat hij had moeten doen.

Ik kan hem niet de schuld geven van Perijn, niet die schuld. Bloeden as, niemand heeft me gedwongen Rhand als een bloedwaakhond te volgen!

Maar ook dat was niet echt waar. Hij was wel gedwongen. Maar niet door Rhand. ‘Je houdt me... niet tegen?’

‘Ik probeer je niet te vertellen wanneer je moet komen of vertrekken, Mart,’ zei Rhand vermoeid. ‘Het Rad weeft het Patroon, niet ik, en het Rad weeft wat het Rad wil.’ Uitgerekend hij klonk nu als een vervloekte Aes Sedai. Rhand draaide zich half om, alsof hij verder wilde lopen, en voegde er toen aan toe: ‘Vertrouw Kadere niet, Mart. In zekere zin is hij de gevaarlijkste man die je ooit hebt ontmoet. Ver trouw hem voor geen duim, of een mes zal je hals openrijten, en jij en ik zullen niet de enigen zijn die dat zouden betreuren.’ Toen was hij verdwenen, liep hij verder de steeds duister wordende straat in met de Speervrouwen om hem heen als sluipende wolvinnen. Mart staarde hem na. De koopman vertrouwen? Ik zou Kadere nog niet vertrouwen als hij vastgebonden in een zak zat.

Dus Rhand weef de niet het Patroon? Het kwam er anders wel dichtbij. Voordat een van hen drieën had geweten dat de Voorspellingen veel met hen hadden te maken, hadden ze gehoord dat Rhand ta’veren was, een van die zeldzame mensen die niet willoos in het Patroon werden verweven, maar het Patroon dwongen zich om hen heen te vormen. Mart wist alles over ta’veren zijn. Hij was er zelf een, hoewel niet zo sterk als Rhand. Soms kon Rhand het leven van mensen beïnvloeden, hun levensloop veranderen, gewoon door in dezelfde stad te zijn. Perijn was eveneens ta’veren – was het misschien geweest. Moiraine had het van groot belang gevonden dat ze drie jongemannen in hetzelf de dorp had aangetroffen die allen waren voorbestemd ta’veren te zijn. Ze wilde het drietal voor haar plannen gebruiken, welke plannen dat ook waren.

Men nam aan dat het iets heel groots was. Alle ta’veren over wie Mart had gehoord of over wie hij had gelezen, waren mannen geweest als Artur Haviksvleugel of vrouwen als Mabriam en Shereed, over wie de verhalen vertelden dat ze na het Breken het Verbond van de Tien Naties hadden weten te sluiten. Maar geen enkel verhaal ver telde wat er gebeurde wanneer een ta’veren in de buurt bleef van een zo sterke ta’veren als Rhand. Het was net alsof je een herfstblaadje in een kolkende bergstroom was.

Melindhra bleef naast hem staan en overhandigde hem de speer en een zware, grof geweven, rinkelende zak. ‘Ik heb je winst hierin gestopt.’ Ze was langer dan hij, zeker twee duimen. Ze keek Rhand na. ‘Ik heb gehoord dat je een bijna-broeder van Rhand Altor bent.’ in zekere zin,’ zei hij droogjes.

‘Het doet er niet toe,’ zei ze afwerend. Ze staarde hem aan met haar vuisten in haar zij. ‘Je had mijn aandacht al getrokken voordat je me een achtingsgeschenk gaf, Mart Cauton. Natuurlijk ga ik voor jou de speer niet opgeven, maar ik houd al enkele dagen mijn ogen op je gericht. Je hebt een glimlach als die van een jongetje dat kattenkwaad wil uithalen. Dat vind ik leuk. En dan je ogen.’ In het zwakkere licht was haar grijns traag en breed. En warm. ‘Ik hou van je ogen.’

Mart trok zijn hoed recht, al stond die niet eens scheef. Van achtervolger tot achtervolgde, in een oogwenk. Zo gebeurde het vaak met die Aielvrouwen. Vooral met Speervrouwen. ‘Weet jij iets van de Dochter van de Negen Manen?’ Het was een vraag die hij soms aan vrouwen stelde. Het verkeerde antwoord zou hem nog dezelfde nacht uit Rhuidean verjagen, al moest hij daarvoor lopend uit de Woestenij ontsnappen.

‘Niets,’ zei ze. ‘Maar er zijn wel dingen die ik graag in het maanlicht doe.’ Ze sloeg haar arm om zijn schouders, nam zijn hoed af en begon in zijn oor te fluisteren. In minder dan geen tijd was zijn grijns zo mogelijk nog breder dan de hare.

4

Schemering

Samen met zijn Far Dareis Mai-begeleidsters liep Rhand naar het Dak van de Speervrouwen. Witte trappen, zo breed als het hoge gebouw zelf, iedere trede een stap breed, voerden omhoog naar dikke pilaren, twintig pas lang, die in de schemering zwart leken, maar overdag helderblauw waren met klimmende spiraalgroeven. Op de buitenkant van het gebouw was een mozaïek aangebracht van glazuurtegels, wit en blauw in een eindeloos diep spiraalpatroon. Vlak boven de pilaren bevond zich een geweldig venster van gekleurd glas met de afbeelding van een zwartharige vrouw van zo’n vijftien voet lang, in een kunstig blauw gewaad, met een geheven rechterhand. Het leek wel of ze iemand zegende of mensen tegen leek te houden. Haar gezicht was zowel sereen als vastberaden. Wie ze ook was geweest, ze was zeker geen Aielse, niet met zo’n lichte huid en zulke donkere ogen. Misschien een Aes Sedai. Rhand klopte zijn pijp leeg tegen de hak van zijn laars en stopte hem weg in een jaszak voor hij de treden beklom. Afgezien van de gai’shain werd geen enkele man tot het Dak van de Speervrouwen toegelaten, in geen enkele veste. Een stamhoofd of een bloedverwant van een Speervrouwe zou bij een poging daartoe ster ven, hoewel geen enkele Aielman het in zijn hoofd zou halen het te proberen. Dat gold ook voor de andere krijgsgenootschappen: alleen gai’shain en leden mochten naar binnen.

De twee Speervrouwen die bij de grote bronzen deuren de wacht hielden, flitsten elkaar met handtaai woorden toe en keken hem scherp aan, terwijl hij tussen de pilaren door stapte. Toen grinnikten ze naar elkaar. Hij had graag willen weten wat ze hadden gezegd. Zelfs in de kurkdroge lucht van de Woestenij werd brons na verloop van tijd vlekkerig, maar de gai’shain hadden deze deuren gewreven tot ze er weer als nieuw uitzagen. Ze stonden wijd open en het tweetal maak te geen aanstalten hem tegen te houden toen hij naar binnen liep met Adelin en de anderen in zijn kielzog.

Overal in de brede, witbetegelde gangen en ruime vertrekken zaten Speervrouwen op kussens; ze praatten, verzorgden hun wapens of speelden kattenbak, Steen of duizendbloem. Dat laatste was een Aielspel waarbij patronen moesten worden uitgelegd van honderden platte steentjes die elk met een ander tekentje waren versierd. Natuurlijk was een veelheid aan gai’shain stilletjes en vaardig bezig met hun taken: schoonmaken, bedienen, het vullen van olielampen in allerlei vormen en groottes, van eenvoudig geglazuurde potjes tot vergulde krijgsbuit uit onbekende streken en hoge staande lampen die in de stad waren gevonden. In de meeste kamers waren zowel vloeren als wanden bedekt met tapijten en fleurige kleden in bijna even veel stijlen en patronen als er tapijten en kleden waren. De muren en plafonds toonden verfijnde mozaïeken van wouden, rivieren en vergezichten die in de Woestenij nergens konden worden aangetroffen. Alle Speervrouwen, jong en oud, glimlachten toen ze hem zagen en enkelen knikten als naar een bekende of gaven hem zelfs een klopje op de schouder. Anderen spraken hem aan, vroegen hoe het met hem was, of hij gegeten had en of hij wat wijn of water wenste, hetgeen hem door een gai’shain gebracht kon worden. Hij gaf korte antwoorden, al beantwoordde hij wel elke glimlach. Hij maakte het best, had geen honger en geen dorst. Hij bleef doorlopen, zelfs als hij tegen iemand iets zei. Als hij in zou houden, zou hij onvermijdelijk moeten blijven staan en daar had hij vanavond geen zin in. In zekere zin hadden de Far Dareis Mai hem in hun genootschap op genomen. Sommigen behandelden hem als hun zoon, anderen als een broer. Met leeftijd had het niets te maken. Vrouwen die al grijze haren hadden, praatten bij een kop thee met hem als was hij hun broer, terwijl vrouwen die amper een jaar ouder waren dan hij, zich ervan verzekerden dat hij bij deze hitte de juiste kleren droeg. Hij kon het bemoederen niet ontlopen. Ze deden het gewoon en hij wist niet hoe hij hen op moest laten houden, behalve dan door de Ene Kracht tegen het hele stel te gebruiken.

Hij had er weleens aan gedacht een ander genootschap ais lijfwacht te vragen – misschien de Shae’en M’taal, de Steenhonden, of de Aethan Dor, de Roodschilden. Rhuarc was een Roodschild geweest voor hij stamhoofd was geworden. Maar welke reden kon hij daarvoor verzinnen? Zeker niet de echte reden. De gedachte alleen al dit aan Rhuarc en de anderen uit te moeten leggen, gaf hem een kriebelig, onzeker gevoel. Met het soort humor dat de Aiel leuk vonden, zou zelfs de zure oude Han bulderend zijn ribben breken van het lachen. Welke reden hij ook zou geven, elke reden zou waarschijnlijk de eer schenden van de Speervrouwen, van de oudste tot de jongste. gelukkig bemoederden ze hem zelden, alleen onder hun Dak, waar niemand anders het kon zien, en de gai’shain wisten wel beter dan te verklappen wat hierbinnen gebeurde. ‘De Speervrouwen dragen mijn eer,’ had hij een keer gezegd. Iedereen herinnerde zich dat en de Speervrouwen waren er even trots op als wanneer hij ieder lid van het genootschap op een troon zou hebben gezet. Achteraf was gebleken dat ze zijn eer alleen droegen op de manier die ze zelf bepaalden. Adelin en de andere vier lieten hem achter om zich bij hun vriendinnen te voegen, maar hij was niet echt alleen toen hij over rond gaande, brede witte trappen naar de hogere verdiepingen liep. Bijna op iedere trede moest hij dezelfde vragen beantwoorden. Nee, hij had geen honger. Nee, hij was nog niet aan de hitte gewend. Nee, hij was niet te lang in de zon gebleven. Hij verdroeg het geduldig, maar slaak te wel een diepe zucht van opluchting toen hij op de tweede verdieping boven het enorme venster kwam. Hier bevonden zich geen Speervrouwen en waren er geen gai’shain in de brede gangen of op de trappen naar boven. De kale muren en lege vertrekken bena drukten hun afwezigheid, maar nadat hij tussen al die vrouwen beneden was door gelopen, vond hij de eenzaamheid heerlijk. Zijn vensterloze slaapvertrek lag in het midden van het gebouw, een van de weinige kamers die niet zo groot waren, hoewel het plafond wel zo hoog reikte dat het vertrek eerder hoog dan lang en breed was. Waar het oorspronkelijk voor bestemd was geweest, wist hij niet. Een mozaïek van wijnranken rond de kleine haard was de enige versiering. Hij vermoedde dat het een kamer voor bedienden was geweest, maar die zou geen met brons beslagen deur hebben, zelfs niet dit eenvoudige brons. Hij zette de deur op een kier. Gai’shain hadden het metaal zo lang gewreven dat het dof glom. Hier en daar lagen enkele zitkussens met kwasten op de blauwe vloertegels; ook lag er een dikke strozak op felgekleurde kleden, waarop hij sliep. Een eenvoudige blauwe kan met water en een donkergroene beker stonden op de vloer naast het ‘bed’. Dat was alles, afgezien van twee drie armige staande lampen die reeds waren ontstoken en een stapel boeken van een pas hoog in de ene hoek. Met een vermoeide zucht ging hij in zijn jas en laarzen op de strozak liggen. Hoe vaak hij ook op de zak had gebeukt, hij werd niet veel zachter dan de stenen vloer. De nachtkou drong de kamer binnen, maar hij nam niet de moeite de gedroogde koeienmest in de haard aan te steken. Hij had liever de kou dan de stank.

Asmodean had getracht hem een eenvoudige manier te leren om het vertrek warm te houden. Het was eenvoudig, maar iets waarvoor de man niet meer sterk genoeg was. De ene keer dat Rhand het had geprobeerd, was hij midden in de nacht wakker geschrokken, snakkend naar adem, terwijl de randen van de vloer kleden door de hitte van de vloer reeds smeulden. Daarna had hij geen tweede poging gewaagd.

Hij had dit gebouw als zijn hoofdkwartier uitgekozen, omdat het niet beschadigd was en vlak bij het plein stond. De mooie hoge plafonds gaven het gevoel van koelte, zelfs midden op de dag, en de dikke muren hielden ’s nachts de ergste kou buiten. Toen was het natuurlijk niet het Dak van de Speervrouwen geweest. Op een ochtend was hij wakker geworden en had ze daar gewoon aangetroffen. In elk vertrek op de eerste twee verdiepingen zaten vrouwen en stonden wachters voor de deur. Het had een poosje geduurd voor hij besefte dat ze het gebouw wilden gebruiken als Dak van hun krijgsgenootschap in Rhuidean, maar dat ze er ook op rekenden dat Rhand er zou blijven. Feitelijk waren ze bereid elk door hem gekozen gebouw als hun Dak te gebruiken. Daarom was hij gedwongen in een ander gebouw met de stamhoofden te spreken. Het enige dat hij had weten te bereiken, was de afspraak dat de Speervrouwen de verdieping waar hij sliep niet zouden betrekken; ze hadden dat heel amusant gevonden. Zelfs de car’a’carn is geen koning, herinnerde hij zich wrang. Hij was al twee keer naar een hogere verdieping verhuisd, omdat er meer en meer vrouwen kwamen wonen. Vergeefs probeer de hij te berekenen hoeveel er nog konden komen voordat hij op het dak belandde.

Daar dacht hij liever aan dan aan zijn ontmoeting met Moiraine, die hem zo uit z’n tent had weten te lokken. Het was niet zijn bedoeling geweest zijn plannen te vertellen, niet voordat de Aiel zouden op trekken. Ze wist precies hoe ze op zijn gevoel kon spelen, hoe ze hem zo kwaad kon krijgen dat hij meer zei dan hij kwijt wilde. Vroeger was ik nooit zo snel boos. Waarom is het zo moeilijk kalm te blijven?

Nou ja, ze kon hem toch niet meer tegenhouden. Hij dacht ten minste van niet. Hij moest zich blijven voorhouden in haar aanwezigheid voorzichtig te zijn. Zijn steeds grotere kundigheden maakten hem af en toe zorgeloos, maar ook al was hij nu veel sterker, ze wist nog steeds meer dan hij, zelfs na de lessen van Asmodean. In zekere zin was het feit dat hij zijn plannen aan Asmodean vertel de veel minder belangrijk dan dat hij zijn bedoelingen aan de Aes Sedai onthulde. Voor Moiraine ben ik nog steeds een schaapherder die ze voor de doeleinden van de Toren kan gebruiken, maar voor Asmodean ben ik de enige tak waaraan hij zich boven het ravijn kan vastklampen.

Het was vreemd te bedenken dat hij een Verzaker waar schijnlijk meer kon vertrouwen dan Moiraine. Niet dat hij hen beiden echt vertrouwde. Als Asmodeans binding aan de Duistere hem had afgeschermd voor de smet in saidin, moest er ook een andere manier bestaan om hetzelfde te bereiken. Of om saidin te zuiveren. Het probleem was dat de Verzakers voordat ze naar de Schaduw overliepen, tot de machtigste Aes Sedai in de Eeuw der Legenden hadden behoord. Dat was een tijd waarin zaken waar de Witte Toren alleen maar van kon dromen, heel gewoon waren. Als Asmodean geen manier kende, bestond die waarschijnlijk niet.Er moet iets zijn. Er moet iets tegen bestaan. Ik kan toch niet gewoon rustig af wachten tot ik krankzinnig word en sterf. Dit was dwaas. De Voorspellingen hadden een afspraak voor hem geregeld bij Shayol Ghul. Hij wist niet wanneer, maar daarna hoef de hij zich over zijn krankzinnigheid geen zorgen meer te maken. Hij huiverde en dacht erover zijn dekens over te slaan. Het zwakke geluid van zacht gelaarsde voetstappen in de gang deed hem overeind schieten. Ik had het ze toch gezegd! Als ze nu al niet...!

De vrouw die de deur opende, haar armen vol dikke wollen dekens, had hij hier niet verwacht.

Aviendha bleef in de deuropening staan om hem met haar koele, blauwgroene ogen te bekijken. Ze was meer dan knap en ongeveer van zijn leeftijd. Ze was een Speervrouwe geweest, voordat ze kort geleden de speer had opgegeven om Wijze te worden. Haar donker rode haar reikte nog niet tot haar schouders en had nauwelijks de opgerolde bruine band nodig die het uit haar gezicht hield. Ze leek zich niet echt prettig te voelen met haar bruine sjaal, ze was wat ongeduldig met haar lange grijze rok.

Hij voelde een steek van jaloezie toen hij haar zilveren halsketting zag, een ingewikkeld snoer van prachtig bewerkte schijfjes die alle verschillend waren. Wie heeft haar die gegeven?

Ze zou hem zelf niet hebben uitgekozen; ze leek niet van sieraden te houden. Het enige andere sieraad dat ze droeg was een brede ivoren armband met heel fijn uitgesneden rozen en doorntjes. Hij had die aan haar gegeven en hij wist niet eens of ze hem dat al had vergeven. In ieder geval was het dwaas jaloers te zijn.

‘Ik heb je in geen tien dagen meer gezien,’ zei hij. ‘Ik had gedacht dat de Wijzen je aan mijn arm zouden vastbinden nadat ze hadden ontdekt dat ik ze uit mijn dromen verban.’ Asmodean had het heel vermakelijk gevonden dat hij dat als eerste had willen leren en was geërgerd geweest toen het Rhand zoveel tijd had gekost om het zich eigen te maken.

‘Ik heb mijn eigen opleiding, Rhand Altor.’ Ze zou een van de weinige Wijzen worden die konden geleiden; dat maakte tenminste onderdeel uit van haar lessen, ik ben niet een van die natlandvrouwen die braaf aan je zijde blijft staan, zodat je naar believen naar haar kunt kijken.’ Ze kende Egwene en wat dat aanging ook Elayne, maar desondanks had ze vreemde opvattingen over vrouwen aan de andere kant van de Drakenmuur, eigenlijk over alle natlanders. ‘Ze zijn niet al te blij met wat je hebt gedaan.’ Ze had het over Amys, Bair en Melaine, de drie droomloopsters die haar alles bijbrachten en probeerden hem in het oog te houden. Aviendha schudde treurig haar hoofd. ‘En ze waren absoluut niet blij dat ik jou had laten merken dat ze in je dromen liepen.’

Hij staarde haar aan. ‘Heb je het hun verteld? Maar eigenlijk heb je niets gezegd. Ik ben er uit mezelf op gekomen, en zelfs als je je niets had laten ontvallen, was ik er ook wel achter gekomen. Aviendha, ze hebben me zelf verteld dat ze met mensen in hun dromen kunnen spreken. Daarna was het nog maar een klein stapje.’

‘Zou je me nog meer oneer willen aandoen?’ Haar stem klonk redelijk vlak, maar haar ogen hadden het vuur in de koude haard kunnen aansteken. ‘Ik wil geen oneer, niet door jou, door geen enkele man! Ik heb je het spoor gewezen dat je hebt gevolgd en ik zal mijn schande niet ontkennen. Ik zou je moeten laten bevriezen.’ Ze gooi de de dekens boven op zijn hoofd.

Hij trok ze weg en legde ze naast zich neer op de strozak terwijl hij iets probeerde te verzinnen. Het was die ji’e’toh weer. De vrouw was even prikkelbaar als een doornstruik. Zij had zogenaamd de taak gekregen hem de gewoonten van de Aiel bij te brengen, maar hij wist wat ze echt moest doen: hem in de gaten houden voor de Wijzen. Hij wist niet welke oneer een Aiel werd aangedaan door als spion op te treden, maar dat gold blijkbaar niet voor de Wijzen. Ze wisten dat hij het wist, maar om de een of andere reden maakte dat voor hen niets uit en zolang zij bereid waren de zaak zo te laten, was hij dat ook. Aviendha was bijvoorbeeld niet zo’n goede spion. Ze pro beerde bijna nooit iets te weten te komen en vaak voorkwam haar eigen boze bui dat hij boos werd of zich schuldig voelde, zoals bij Moiraine. Bovendien was ze prettig gezelschap wanneer ze vergat haar stekels op te zetten. Op deze manier wist hij tenminste wie hem in opdracht van Amys en de anderen in de gaten moest houden. Als zij er niet was geweest, zou het iemand anders zijn geworden en had hij zich voortdurend afgevraagd wie. Bovendien was ze nooit op haar hoede in zijn aanwezigheid.

Mart, Egwene en zelfs Moiraine keken hem soms aan met ogen die de Herrezen Draak zagen, of minstens een gevaarlijke geleider. De stamhoofden en Wijzen zagen Hij die komt met de dageraad, de man die volgens de Voorspellingen de Aiel zou breken als dode twijgen.

Misschien waren ze niet bang voor hem, maar soms behandelden ze hem als een roodadder waar ze maar mee moesten leven. Wat Aviendha ook zag, het weerhield haar er niet van hem te beschimpen wanneer ze dat wilde, en dat was bijna voortdurend. Maar op de een of andere manier bood ze enige troost, hoewel van een vreemd soort. Hij had haar gemist. Hij had zelfs tot bloedens toe bloemen geplukt van de doornplanten rond Rhuidean – tot hij had beseft dat hij de Ene Kracht daarvoor kon gebruiken – en die zo’n vijf of zes keer naar haar gestuurd. De Speervrouwen hadden zelf de bloemen naar Aviendha gebracht en dat niet aan de gai’shain over gelaten. Natuurlijk had ze hem er nooit voor bedankt. ‘Dank je wel,’ zei hij ten slotte maar en gebaarde naar de dekens. Dat leek in ieder geval een veilig onderwerp, ik veronderstel dat je er ’s nachts nooit genoeg kunt hebben.’

‘Enaila vroeg me ze mee te nemen toen ze hoorde dat ik je ging op zoeken.’ Haar lippen krulden zich tot het begin van een geamuseerde glimlach. ‘Er waren nogal wat speerzusters die bezorgd waren dat je het niet warm genoeg had. Ik ben hier om ervoor te zorgen dat je vannacht de haard aansteekt. Gisternacht had je dat niet gedaan.’ Rhand voelde zich rood worden. Ze wist het. Nou ja, dat moest ook wel, niet? Die bloedvrouwen zullen baar niet meer alles vertellen, maar ze doen ook geen enkele moeite iets voor haar te verbergen.

‘Waarom wilde je me spreken?’

Verbaasd zag hij hoe ze haar armen over elkaar sloeg en ijsbeerde, voordat ze voor hem bleef staan en hem woest aanstaarde. ‘Dit was geen achtingsgeschenk,’ zei ze beschuldigend en hield hem met trillende arm de armband voor. ‘Dat heb je zelf toegegeven.’ Dat was waar, maar als hij dat niet had toegegeven, zou ze volgens hem een mes dwars door zijn ribben hebben gestoken. ‘Dit was gewoon een dwaas geschenk van een man die er niet om gaf wat mijn... wat de speerzusters zouden denken. Nou, dit heeft ook geen enkele betekenis.’ Ze trok iets uit haar beurs en gooide het op de strozak naast hem neer. ‘Het vereffent de schuld tussen ons.’ Rhand pakte het ding op en draaide het om en om. Een riemgesp in de vorm van een draak, prachtig bewerkt van uitstekend staal met ingelegd goud. ‘Dank je. Hij is prachtig, Aviendha. Er is geen schuld te vereffenen.’

‘Als je het niet als kwijting wilt aannemen,’ zei ze vastberaden, ‘gooi je het maar weg. Dan zoek ik wel wat anders. Het is maar een kleinigheid.’

‘Nou, ik vind van niet. Je moet dit speciaal hebben laten maken.’

‘Denk niet dat het iets betekent, Rhand Altor. Toen ik... de speer op gaf, werden mijn speren, mijn mes’ – onbewust gleed haar hand langs haar gordel waar eerder het lange mes had gehangen – ‘en zelfs mijn pijlpunten me afgenomen en aan een smid overhandigd om er een voudige voorwerpen van te maken die ik moest weggeven. Het mees te heb ik aan vrienden gegeven, maar de Wijzen lieten me ook drie mannen en drie vrouwen noemen die ik het meest haat en ik kreeg de opdracht ieder van hen persoonlijk een geschenk te geven dat van mijn wapens was gemaakt. Bair zegt dat het me nederigheid leert.’ Met kaarsrechte rug en laaiende ogen, ieder woord afbijtend, was bij haar geen spoor van nederigheid te zien of te horen. ‘Dus je hoeft niet te denken dat het iets betekent.’

‘Het betekent niets,’ knikte hij treurig. Niet dat hij eigenlijk wilde dat het wel iets betekende, maar het zou prettig zijn geweest als ze hem zo langzamerhand als vriend was gaan zien. Het was gewoon dwaas zich jaloers te voelen. Ik vraag me af van wie ze de ketting heeft.

‘Aviendha, was ik een van die mannen die je zo erg haat?’

‘Ja, Rhand Altor.’ Opeens klonk haar stem schor. Heel even wend de ze zich af, met gesloten ogen en bevend, ik haat je vanuit het diepst van mijn hart. En dat zal ik altijd blijven doen.’ Hij deed geen moeite naar de reden te vragen. Dat had hij al eens gedaan en toen had ze bijna zijn neus eraf gebeten. Maar ze had het toen niet uitgesproken. En dit was erger dan de afkeer, die ze soms leek te vergeten. ‘Als je me echt haat,’ zei hij met tegenzin, ‘zal ik de Wijzen vragen of ze iemand anders sturen om me dingen te leren.’

‘Nee!’

‘Maar als je nou...’

‘Nee!’ Het leek onmogelijk, maar haar ‘nee’ was ditmaal nog woester. Ze plantte de vuisten in haar zij en sprak belerend, alsof ze hem van ieder woord wilde doordringen. ‘Zelfs als de Wijzen het goed vinden dat ik ermee stop, dan heb ik nog toh, verplichting en plicht, jegens mijn bijna-zuster Elayne om jou in het oog te houden. Je behoort haar toe, Rhand Altor. Haar! Geen enkele andere vrouw. Denk daaraan.’

Hij had zin om wanhopig zijn handen omhoog te steken. Gelukkig ging ze hem vandaag niet precies beschrijven hoe Elayne er ongekleed uitzag; hij kon aan sommige Aielgewoonten moeilijker wennen dan aan andere. Soms vroeg hij zich af of zij en Elayne dit ‘op passen’ samen hadden afgesproken. Hij nam aan van niet, maar ja, ook alle andere vrouwen deden vaak zo vreemd. Afgezien daarvan vroeg hij zich af tegen wie Aviendha hem moest beschermen. Ze kon hem alleen beschermen tegen de Speervrouwen en Wijzen, want Aielvrouwen zagen hem aan de ene kant als een vleesgeworden voor spelling, en dus eigenlijk helemaal niet van vlees, en aan de andere kant als een bloedadder in de buurt van spelende kinderen. De Wijzen waren bijna even erg als Moiraine, met hun pogingen ervoor te zorgen dat hij deed wat zij wilden. En aan de Speervrouwen wilde hij niet eens denken. De hele kwestie maakte hem woest. ‘Nu moet jij even goed naar me luisteren! Ik heb Elayne een paar keer gekust en ik denk dat ze er evenzeer van genoot als ik, maar ik heb niemand iets beloofd. Ik weet niet eens zeker of ze me nog wel wil.’ Binnen enkele uren had ze hem in Tyr twee brieven geschreven. In de eerste noemde ze hem haar hartenlicht, gevolgd door woorden waar hij rode oren van kreeg. In de tweede kon hij lezen dat hij een kille sukkel was die ze nooit meer wilde zien, die ze eerst van voren en daarna van achteren zou openkerven, op een manier die zelfs Aviendha nooit had klaargespeeld. Vrouwen waren echt vreemd, ik heb trouwens toch geen tijd om aan vrouwen te denken. Al mijn aan dacht is gericht op het verenigen van de Aiel, zelfs de Shaido als me dat lukt. Ik...’ Hij zweeg brommend toen uitgerekend de laatste vrouw die hij hier hoopte te zien, de kamer binnen zwierde met heel veel rinkelende sieraden. Ze droeg een dienblad waarop een hand geblazen karaf wijn stond met twee zilveren bekers. De doorzichtige roodzijden sjaal die Isendre rond haar hoofd had gewikkeld, verborg niets van haar bleke, mooie hartvormige gezichtje. Haar lange donkere haren en donkere ogen waren zeker niet Aiels. Haar volle pruillipjes waren verlokkend rond – tot ze Aviendha zag. Toen vervaagde de glimlach tot iets ziekelijks. Afgezien van de sjaal droeg ze tientallen halsbanden en kettingen van goud en ivoor, sommige afgezet met parels of glanzende sierstenen. Bijna evenveel arm banden verborgen beide polsen en rond haar enkels zaten er nog meer. Maar dat was alles, alles wat ze aan had. Hoewel hij ervoor zorgde dat hij strak naar haar gezicht bleef kijken, gloeiden zijn wangen.

Aviendha leek een onweerswolk waaruit elk moment bliksems konden schieten en Isendre zag eruit als een vrouw die net had gehoord dat ze levend gekookt zou worden. Rhand had graag ergens anders willen zijn, zelfs de Doemkrocht was hem liever geweest dan zijn slaapkamer. Toch krabbelde hij overeind, hij zou meer gezag uit stralen als hij op hen neerkeek dan wanneer hij bleef zitten. ‘Aviendha,’ begon hij, maar ze negeerde hem. ‘Heeft iemand je gezegd dat te brengen?’ vroeg ze kil. Isendre deed haar mond al open, de leugen viel al op haar gezicht af te lezen, maar haalde toen diep adem en fluisterde: ‘Nee.’

‘Je bent hiervoor gewaarschuwd, sorda.’ Een sorda was een soort rat, uitzonderlijk sluw volgens de Aiel en ook nergens voor geschikt; het vlees smaakte zo sterk dat zelfs katten een sordaprooi bijna nooit opvraten. ‘Adelin dacht dat je dat de laatste keer wel had geleerd.’ Isendre kromp ineen en wankelde alsof ze flauw ging vallen. Rhand vermande zich. ‘Aviendha, of ze nu gestuurd is of niet, doet er niet toe. Ik heb best wel dorst en als ze zo aardig is om me wijn te brengen, zou ze bedankt moeten worden.’ Aviendha keek koeltjes naar de twee bekers en trok haar wenkbrauwen op. Hij haalde diep adem. ‘Ze hoeft geen straf te krijgen, enkel omdat ze mij iets te drinken heeft gebracht.’ Hij waakte er wel voor naar het blad zelf te kijken. ‘Bijna iedere Speervrouwe onder het Dak heeft het me gevraagd en...’

‘Ze staat onder de hoede van de Speervrouwen omdat ze hen bestolen heeft, Rhand Altor.’ Aviendha’s stem was nog killer dan toen ze Isendre had aangesproken. ‘Je hebt je al veel te veel met de zaken van Far Dareis Mai bemoeid, veel meer dan je toegestaan had mogen worden. Zelfs de car’a’carn kan de gerechtigheid niet dwarsbomen; deze zaak gaat je niets aan.’

Hij grijnsde... en liet het erbij. Wat de Speervrouwen ook zouden doen met Isendre, ze had het zeker verdiend. Niet alleen vanwege dit. Ze was met Hadnan Kadere de Woestenij in gekomen, maar de marskramer had zich niet verzet toen de Speervrouwen haar oppakten voor het stelen van juwelen. Ze mocht nu alleen sieraden dragen. Dat was het enige dat Rhand had kunnen doen om te voorkomen dat ze als een gekluisterde geit naar Shara zou worden gebracht of naakt met slechts één waterzak naar de Drakenmuur zou worden gestuurd. Toen hij haar om genade had horen smeken nadat ze besefte wat de Speervrouwen met haar van plan waren, had hij zich niet afzijdig kunnen houden. Hij had een keer – toen met Mart in de stal – een vrouw gedood, een vrouw die van plan was hem te vermoorden, en dat stond nog steeds in zijn geheugen gegrift. Hij dacht niet dat hij dat ooit nog een keer kon doen, zelfs niet als zijn leven op het spel stond. Heel dwaas natuurlijk, nu de vrouwelijke Verzakers op zijn bloed uit waren, maar zo lagen de zaken nu eenmaal. En als hij geen vrouw kon doden, hoe kon hij dan wel rustig toekijken als een vrouw zou sterven? Zelfs als ze het verdiende? Dat was wat aan hem knaagde. In elk land ten westen van de Drakenmuur zou Isendre aan de galg komen, of onder de beulsbijl, door wat hij van haar wist; zij, Kadere en waarschijnlijk vele knechten van de koopman, zo niet allemaal, waren Duistervrienden. En hij kon het niet bekendmaken. Zijzelf wisten ook niet dat hij het wist. Als van een van hen bekend werd dat hij een Duistervriend was...

Isendre verdroeg alles zo goed mogelijk, omdat haar lot als dienst meid, een naakte dienstmeid, beter was dan gebonden aan handen en voeten in de brandende zon te worden achtergelaten. Maar niemand zou zijn mond houden als Moiraine hen in handen kreeg. Aes Sedai hadden even weinig erbarmen met Duistervrienden als met anderen; ze zou binnen de kortste keren hun tongen hebben losgemaakt. Maar ook Asmodean was met de handelskaravaan de Woestenij in gekomen. Nog een Duistervriend, dachten Kadere en de anderen, al had hij wel veel meer gezag. Ongetwijfeld dachten ze dat hij op bevel van iemand met nog meer gezag bij de Herrezen Draak in dienst was getreden. Om zijn leraar te behouden, om ervoor te zorgen dat Moiraine de leraar – én leerling waarschijnlijk – niet zou doden, moest Rhand hun geheim bewaren.

Gelukkig vroeg niemand zich af waarom de Aiel de koopman en zijn helpers zo nauwgezet bewaakten. Moiraine dacht dat het de gebruikelijke achterdocht van de Aiel was tegen natlanders in de Woestenij, die door hun aanwezigheid in Rhuidean nog was versterkt. Ze had al haar overredingskracht moeten gebruiken om hun toestemming te krijgen Kadere met zijn karavaan de stad binnen te laten. De achterdocht was wel echt. Rhuarc en de andere stamhoofden zouden sowieso bewakers hebben geplaatst, ook als Rhand het niet had verzocht. En Kadere was er al gelukkig mee dat hij geen speer door zijn lijf kreeg.

Rhand had geen enkel idee hoe hij deze zaak moest oplossen. En of hij dat wel kon. Het was een mooie bende. In speelmanverhalen zaten alleen schurken zo in het nauw. Toen Aviendha zeker wist dat hij niet opnieuw tussenbeide zou komen, richtte ze haar aandacht op de andere vrouw. ‘Zet de wijn maar neer.’

Sierlijk knielde Isendre half neer om het blad naast de strozak te zet ten, een merkwaardige grimas op haar gezicht. Het duurde even voor het tot Rhand doordrong dat ze probeerde hem onopgemerkt toe te lachen.

‘Nu ga je op een holletje naar de eerste de beste Speervrouwe die je tegenkomt,’ vervolgde Aviendha, ‘en vertel je haar wat je hebt gedaan. Hollen, sorda!’ Kreunend en handenwringend rende Isendre met veel gerinkel van sieraden weg. Ze was de kamer nog niet uit of Aviendha kwam vierkant voor hem staan. ‘Jij behoort Elayne toe! Je hebt het recht niet een vrouw naar je toe te lokken, en zeker dat mens niet.’

‘Haar?’ Rhand snakte naar adem. ‘Denk je dat ik... Geloof me, Aviendha, al was zij de laatste vrouw ter wereld, dan zou ik nog zo ver mogelijk van haar wegrennen.’

‘Dat zeg jij!’ Ze snoof. ‘Ze is zevenmaal gegeseld – zevenmaal! – om dat ze je bed in wilde kruipen. Ze zou niet zo volhouden als ze niet werd aangemoedigd. Ze ondergaat de gerechtigheid van de Far Da reis Mai en zelfs een car’a’carn mag zich daar niet mee bemoeien. Zie dat maar als je les in Aielgewoonten van vandaag. En bedenk dat je mijn bijna-zuster toebehoort!’ Ze gaf hem geen enkele kans iets terug te zeggen en beende naar buiten met zo’n gezicht dat hij dacht dat Isendre het niet zou overleven als Aviendha haar inhaalde. Hij liet zijn adem langzaam ontsnappen en stond even op om het blad en de wijn in een hoek te zetten. Hij was niet van plan iets te drinken van wat Isendre had gebracht.

Had ze zeven keer geprobeerd bij hem te komen? Ze moest hebben opgevangen dat hij het voor haar had opgenomen. In haar manier van denken zou ze ongetwijfeld aannemen dat hij, als hij al zoveel voor een broeierige oogopslag en een glimlach had willen doen, voor grotere gunsten nog veel meer zou doen. Hij huiverde zowel van die gedachte als van de nachtelijke kou. Hij vond nog liever een schorpioen in zijn bed. Als de Speervrouwen er niet in slaagden haar te overtuigen, dan kon hij haar misschien maar beter vertellen wat hij wist. Dat zou wel een eind maken aan haar plannetjes. Hij blies de lampen uit en kroop in het donker naar zijn strozak, nog steeds volledig gekleed en met zijn laarzen aan. Hij stommelde wat rond tot hij alle dekens over zich heen had getrokken. Zonder een warm vuur zou hij Aviendha vermoedelijk al voor de ochtend diep dankbaar zijn. Hij plaatste de ban van Geest die zijn dromen af schermde tegen anderen. Dat gebeurde nu bijna vanzelf, maar toen hij het deed, grinnikte hij inwendig. Hij had in bed kunnen kruipen en dan met de Kracht de lampen kunnen doven. Hij dacht er nooit aan de Kracht te gebruiken voor eenvoudige dingen. Een tijdlang lag hij te wachten tot zijn lichaamswarmte het onder de dekens behaaglijk maakte. Hij snapte niet hoe dezelfde plek overdag zo heet kon zijn en ’s nachts zo koud.

Hij voelde onder zijn jas en streek over het half genezen litteken in zijn zij. Die wond, de enige die Moiraine nooit helemaal had kunnen helen, zou hem uiteindelijk doden. Dat wist hij zeker. Zijn bloed op de rotsen van Shayol Ghul. Dat zeiden de Voorspellingen. Niet vannacht. Vannacht wil ik er niet aan denken. Ik heb nog even tijd. Maar als de zegels al met een mes afgeschilferd kunnen worden, zijn ze dan nog wel zo sterk...? Nee, vannacht niet. Het werd al warmer onder de dekens en rondwoelend probeerde hij de gemakkelijkste houding te vinden. Ik had me moeten wassen, dacht hij doezelig. Egwene lag waarschijnlijk op ditzelfde ogenblik in een warme zweettent. Als hij er een gebruikte, wilde een handvol Speervrouwen hem vaak gezelschap houden en ze rolden bijna over de grond van het lachen als hij erop stond dat ze buiten moesten blijven Het was al erg genoeg dat hij zich binnen, in de stoom, moest uit- en aankleden.

Eindelijk viel hij in slaap en daarmee kwamen veilig beschermde dromen, beschermd tegen de Wijzen en ieder ander, behalve tegen zijn eigen gedachten. Drie vrouwen kwamen er steeds in voor. Niet Isendre, behalve in een korte nachtmerrie die hem bijna wekte. Om beurten droomde hij over Elayne, Min en Aviendha. Om de beurt, maar ook tegelijk. Alleen Elayne had hem ooit als man behandeld, maar alledrie zagen in hem wie hij was, niet wat hij was. Afgezien van die ene nachtmerrie waren het allemaal aangename dromen.

5

Onder de Wijzen

Egwene maakte zich zo klein mogelijk bij het kleine vuur in het midden van de tent, maar ze bleef rillen toen ze uit de grote theeketel water in een brede blauwgestreepte kom schonk. Ze had de zijkanten van de tent laten zakken, maar de kou drong door de vele dikke, kleurige vloerkleden en alle warmte van het vuur leek naar boven te vliegen en door het rookgat in het midden van het tentdak te verdwijnen. Alleen de lucht van koeienmest bleef achter. Haar tanden klapperden bijna van de kou. De stoom van het water leek al te verdwijnen. Ze omhelsde saidar even en geleidde wat Vuur om het heter te maken. Amys of Blair zouden zich waarschijnlijk met koud water wassen, hoewel ze ook al tijd stoombaden namen. Goed, ik ben dus niet zo taai als zij. Ik ben niet in de Woestenij opgegroeid. Ik hoef niet dood te vriezen en me met koud water te wassen als ik dat niet wil. Ze bleef zich echter schuldig voelen toen ze een doekje inzeepte met een stuk lavendel zeep dat ze van Hadnan Kadere had gekocht. De Wijzen hadden haar nooit gezegd het anders te doen, maar het leek toch of ze bedrog pleegde.

Met een spijtige zucht liet ze de Ware Bron weer los. Rillend van de kou lachte ze zachtjes om haar eigen dwaasheid. Het wonder van vervuld te worden met de Kracht, die wonderbaarlijke vloed van leven en bewustzijn, vormde een gevaar op zichzelf. Hoe meer saidar je aantrok, hoe meer je wilde omhelzen en als je je niet beheerste, trok je uiteindelijk meer aan dan je aankon, waardoor je jezelf dood de of suste. En dat was niet iets om te lachen. Dat is een van je grootste fouten, las ze zichzelf de les. Je wilt altijd meer dan wat je verondersteld wordt te doen. Je hoort je met koud water te wassen, dat zal je zelfbeheersing bijbrengen. Maar er viel zoveel te leren en soms leek een heel leven te kort. Haar leraressen waren altijd behoedzaam, of het nu de Wijzen in de Woestenij of de Aes Sedai in de Toren waren. Het was voor haar moeilijk zich in te houden, terwijl ze wist dat zij op vele gebieden haar leraressen al voorbij was gestreefd. Ik kan meer dan zij beseffen.

Een ijskoude tocht viel op haar neer, rook wervelde in de tent rond en een vrouwenstem zei: ‘Als u het goed vindt...’ Egwene sprong op en slaakte een schrille kreet voor ze kon roepen: ‘Doe dicht!’ Ze sloeg haar armen om zich heen om zich te beheersen. ‘Kom binnen of ga naar buiten, maar doe de tent dicht!’ Al die inspanning om warm te worden en nu had ze overal kippenvel! De vrouw in witte kleding schoof op haar knieën de tent binnen en liet de tentflap vallen. Ze hield haar ogen neergeslagen en haar handen onderdanig samengevouwen; ze zou hetzelfde hebben gedaan als Egwene haar had geslagen en niet toegeschreeuwd. ‘Als u het goed vindt,’ zei ze zachtjes, ‘de Wijzen hebben me gestuurd om u te vragen naar de zweettent te komen.’

Egwene had graag boven op het vuur willen staan en kreunde. Moge het Licht Bair en haar koppigheid branden’. Als de witharige Wijze er niet was geweest, hadden ze normale kamers kunnen hebben en geen tent aan de rand van de stad. Ik zou een kamer met een behoorlijk vuur kunnen hebben. En een deur. Ze wilde er wat om ver wedden dat Rhand geen last had van mensen die zomaar binnen kwamen lopen. Die bloeddraak van een Rhand Altor knipt even met zijn vingers en de Speervrouwen komen als dienstmeisjes naar hem toe. Ik wed dat ze een echt bed voor hem hebben gevonden en geen stro zak op de kale grond. Ze wist wel zeker dat hij iedere avond een heet bad nam. Die vrouwen slepen waarschijnlijk emmers vol heet water naar zijn kamer. Ik wed dat ze zelfs een behoorlijke koperen bad kuip voor hem hebben neergezet.

Amys en zelfs Melaine hadden Egwenes idee welwillend overwogen, maar Bair had haar voet dwars gezet en beiden hadden er als gai’shain mee ingestemd. Egwene veronderstelde dat door al Rhands veranderingen Bair zoveel mogelijk de oude gewoonten wilde handhaven, maar ze had graag gezien dat de vrouw iets anders had gekozen om haar onverzettelijkheid op te richten.

Weigeren kwam niet eens in haar op. Ze had de Wijzen beloofd te vergeten dat ze een Aes Sedai was — dat was gemakkelijk, want ze was het ook niet – en precies te doen wat haar werd verteld. Dat was moeilijk. Ze was al zo lang uit de Toren weg dat ze zich weer hele maal eigen baas voelde. Maar Amys had ronduit gezegd dat droom lopen gevaarlijk was, zelfs als je wist wat je wilde, en nog gevaarlijker voor je dat wist. Als ze overdag niet kon gehoorzamen, dan konden ze er ook niet op vertrouwen dat ze het in de droom deed en in dat geval wilden zij de verantwoordelijkheid niet dragen. Dus deed ze samen met Aviendha de dagelijkse klusjes, slikte straf zo wel willend als ze kon opbrengen en sprong op als een kikker als Amys, Melaine of Bair zeiden dat ze moest springen. Zoiets tenminste. Geen van drieën had ooit een kikker gezien. Ik hoop niet dat ik slechts braaf thee moet rondschenken. O nee, het was vanavond Aviendha’s beurt.

Heel even overwoog ze kousen aan te schieten, maar besloot uiteindelijk alleen haar schoenen aan te doen. Stevige schoenen, geschikt voor de woestijn, en ze dacht bedroefd terug aan haar zijden muiltjes in Tyr. ‘Hoe heet je?’ vroeg ze om wat gezelliger te zijn. ‘Cowinde,’ was het onderdanige antwoord.

Egwene zuchtte. Ze probeerde bevriend te raken met de gai’shain, maar ze reageerden nooit. Een van de dingen waar ze nooit aan zou wennen, waren bedienden, hoewel gai’shain dat strikt genomen niet waren. ‘Was je een Speervrouwe?’

Een snelle boze flits uit de diepblauwe ogen vertelde haar dat ze gelijk had, maar even zo snel had Cowinde haar ogen weer neergeslagen. ‘Ik ben een gai’shain. Ervoor en erna zijn niet nu, en alleen het nu bestaat.’

‘Bij welke sibbe en stam hoor je?’ Gewoonlijk hoefde je dat niet te vragen, zelfs niet aan een gai’shain.

‘Ik dien de Wijze Melaine van de Jhiradsibbe van de Goshien.’

Egwene was bezig tussen twee mantels te kiezen, een dikke bruine wollen en een gevoerde van blauwe zijde die ze van Kadere had gekocht – de marskramer had alles van zijn wagens tegen heel redelijke prijzen verkocht om ruimte te maken voor Moiraines lading – en stopte even om de vrouw gefronst aan te kijken. Dat was niet het juiste antwoord. Ze had gehoord dat er onder de gai’shain een soort ontmoediging heerste. Als hun jaar en dag om waren, weigerden verschillenden de witte kledij af te leggen. ‘Wanneer is je tijd voorbij?’ vroeg ze.

Cowinde bukte zich nog dieper, bijna met haar neus op haar knieën.

‘Ik ben gai’shain.’

‘Maar wanneer keer je naar je sibbe en je eigen veste terug?’

‘Ik ben gai’shain,’ zei de vrouw schor tegen het vloerkleed. ‘Als dit antwoord u ongenoegen doet, straf me dan, maar ik kan geen ander geven.’

‘Doe niet zo dwaas,’ zei Egwene scherp. ‘En richt je op. Je bent geen hond.’

De witgeklede vrouw gehoorzaamde onmiddellijk en bleef gehurkt zitten, onderdanig wachtend op de volgende opdracht. De korte, vurige flits uit haar ogen had er net zo goed nooit geweest kunnen zijn.

Egwene haalde diep adem. De vrouw had zich op haar manier aan gepast aan de ontmoediging. Heel dwaas, maar ze kon niets zeggen dat dat zou veranderen. Nou ja, ze werd verwacht, ze moest snel naar de zweettent en niet met Cowinde praten. Ze herinnerde zich de ijzige tocht en aarzelde. Door de koude wind hadden twee witte bloemen in een ondiepe kom zich half gesloten. Ze kwamen van een zegade, een bladloze vetplant die eruitzag alsof hij van leer met stekels was gemaakt. Die ochtend was ze Aviendha tegengekomen toen die deze bloemen in haar handen stond te bekijken. De Aielse was danig van Egwene geschrokken, had de bloemen in Egwenes handen geduwd en gezegd dat zij ze voor haar had geplukt. Ze veronderstelde dat er nog zoveel van een Speervrouwe in Aviendha zat, dat ze niet wilde bekennen dat ze van bloemen hield. Hoewel, nu ze er aan dacht, ze had af en toe wel een Speervrouwe gezien die een bloem in het haar of de jas had gestoken. Je probeert het gewoon uit te stellen, Egwene Alveren. Stop met voor schaapskop te spelen! Je gedraagt je even dwaas als Cowinde!

‘Ga maar voor.’ Ze had nog net tijd om de wollen mantel om haar blo te lichaam te slaan voordat de vrouw de tentflap naar de tot het merg verkillende nacht opensloeg.

Hoog boven haar tekenden de sterren scherpe puntjes in de duister nis en de driekwart maan was helder. Het kamp van de Wijzen vorm de een groepje lage schaduwen verderop, nog geen honderd pas van de plek waar de verharde straten van Rhuidean eindigden in gebarsten harde klei en stenen. De schaduwen van de maan maakten van de stad een vreemde verzameling rotshoogtes en -kloven. Van alle tenten waren de zijkanten gesloten en de geuren van vuur en voedsel mengden zich met de nachtelijke lucht.

De andere Wijzen kwamen hier dagelijks bijeen, maar brachten de nacht bij hun eigen sibben door. Sommigen sliepen zelfs in Rhuidean. Bair echter niet. Zij vond dit de uiterste grens en wilde niet dichterbij komen. Als Rhand er niet was geweest, zou ze er ongetwijfeld op hebben gestaan het kamp in de bergen op te slaan. Egwene hield de mantel met beide handen dicht en liep zo snel mogelijk. Ijzige tentakels krulden onder de zoom van de mantel door en gleden iedere keer naar binnen als de mantel door het lopen open viel. Cowinde moest haar witte kleren tot haar knieën ophouden om haar voor te blijven. Egwene wist de weg zelf wel, maar omdat de vrouw gestuurd was, zou ze waarschijnlijk beschaamd en misschien beledigd zijn als ze niet voor mocht gaan. Ze hield haar mond stijf dicht om niet te klappertanden. Ze wilde dat de vrouw wat meer haast maakte.

De zweettent leek op iedere andere tent, laag en breed, met gesloten zijkanten, behalve dat het rookgat was dichtgemaakt. Er vlak naast had een vuur gebrand tot gloeiende kooltjes op de rotsen ter groot te van een mannenhoofd waren overgebleven. Er was niet genoeg licht om de veel lagere schaduw’ naast de tentingang te onderschei den, maar ze wist dat het een stapel netjes opgevouwen vrouwen kleren was.

Ze haalde diep en verkleumd adem, schopte haastig haar schoenen uit, liet haar mantel vallen en dook bijna de tent in. Even huiverde ze van de kou voor de tentflap achter haar dichtviel, toen sloeg de hete stoom op haar neer en verscheen het zweet dat haar liet glimmen, terwijl ze nog rillend naar adem stond te happen. De drie Wijzen die haar leerden droomlopen, zaten ontspannen te zweten, hun tot het middel reikende haren hingen vochtig omlaag. Bair praatte met Melaine, een groenogige schoonheid met roodgouden haar die een scherpe tegenstelling vormde met het gelooide gezicht en de lange witte lokken van de oudere vrouw. Amys had ook wit haar – of misschien was het zo blond dat het wit leek – maar ze zag er niet oud uit. Zij en Melaine konden in tegenstelling tot veel Wijzen geleiden en ze had iets van de leeftijdloosheid die de Aes Sedai vertoonden. Moiraine, in vergelijking met de anderen slank en klein, leek eveneens onbezorgd, hoewel het zweet over haar blanke huid druppelde en haar donkere haren tot de wortels nat maakte. Haar houding drukte een koninklijke ontkenning van haar naaktheid uit. De Wijzen gebruikten smalle gebogen bronzen plaatjes die staera werden genoemd om het zweet en het vuil van de dag weg te schrapen.

Aviendha zat gehurkt en zwetend naast de grote zwarte ketel met hete, zwartberoete rotsstenen in het midden van de tent en gebruikte behoedzaam een lange tang om een nieuwe steen uit de kleine ketel te nemen en in de grotere te leggen. Daarna sprenkelde ze water uit een kalebas op de stenen, wat de stoom nog dichter maakte. Als er te weinig damp zou zijn, zou ze op z’n minst scherp worden toege sproken. Bij de volgende ontmoeting van de Wijzen in de zweettent zou het Egwenes beurt zijn om de hete stenen te verzorgen. Egwene zette zich behoedzaam in kleermakerszit naast Bair op de rotsgrond – er lagen geen vloerkleden en het was onplezierig heet, hobbelig en vochtig – en besefte geschrokken dat Aviendha kort geleden gegeseld was. Toen de Aielse langzaam weer op haar plekje naast Egwene ging zitten, deed ze dat met een gezicht dat even hard stond als de grond onder haar was, maar ze kon niet voorkomen dat ze even ineenkromp.

Dat had Egwene niet verwacht. De Wijzen betrachtten een ijzeren tucht – vergeleken met de Witte Toren eigenlijk een stalen tucht, wat nogal wat betekende – maar Aviendha werkte echt grimmig en vast beraden aan haar lessen in geleiden. Ze kon niet droomlopen, maar ze spande zich ontzettend in om elke kunst van de Wijzen te leren, net zo als toen ze als Speervrouwe haar wapens moest leren gebruiken. Nadat ze bekend had dat Rhand door haar wist dat de Wijzen zijn dromen bespiedden, hadden ze haar natuurlijk gestraft. Ze moest drie dagen lang mansdiepe kuilen graven en daarna weer vullen, maar dat was een van de weinige keren dat Aviendha iets verkeerds had gedaan. Amys en de andere twee stelden haar zo vaak ten voorbeeld aan Egwene – noemden haar het toonbeeld van gehoorzaamheid en doorzettingsvermogen – dat Egwene het weleens uit had willen schreeuwen, ook al was Aviendha haar vriendin. ‘Je hebt er de tijd voor genomen,’ bromde Bair, terwijl Egwene nog steeds voorzichtig naar een gemakkelijk zitplekje zocht. Haar stem klonk zo ijl als dun riet, maar dan wel van staal. Ze bleef kalm met de staera langs haar arm schrapen.

‘Het spijt me,’ zei Egwene. Zo, dat klonk nederig genoeg. Bair snoof. ‘Achter de Drakenmuur ben je Aes Sedai, maar hier ben je een leerling en een leerling is nooit sloom. Als ik Aviendha om een boodschap stuur, rent ze, al wil ik maar een speld hebben. Het zou niet slecht zijn als je een voorbeeld aan haar neemt.’ Met een rood aangelopen gezicht probeerde Egwene zo onderdanig mogelijk antwoord te geven. ‘Ik zal het proberen, Bair.’ Het was voor het eerst dat een Wijze in aanwezigheid van anderen de vergelijking had getrokken. Ze gluurde even opzij naar Aviendha en zag verbaasd dat die zat te peinzen. Soms wilde ze dat haar bijna-zuster niet zo voorbeeldig was.

‘Het meisje zal het wel leren, Bair, of anders niet,’ zei Melaine boos. ‘Geef haar die les van prompte gehoorzaamheid latei; als ze die dan nog nodig heeft.’ Ze was amper twaalf of vijftien jaar ouder dan Aviendha, maar ze sprak steeds alsof ze een doornappel onder haar rok had. Misschien zat ze nu op een scherpe rots. Ze zou dan niet verschuiven; ze zou erop rekenen dat de rots verschoof, ik herhaal het, Moiraine Sedai, de Aiel volgen Hij die komt met de dageraad, niet de Witte Toren.’

Het was duidelijk dat Egwene maar moest zien uit te vinden wat het onderwerp van gesprek was toen ze verder praatten. ‘Mogelijk zullen de Aiel de Aes Sedai wederom dienen, Moiraine Sedai,’ zei Bair op effen toon, ‘maar die tijd is nog niet gekomen.’ Ze schraapte rustig door, terwijl ze de Aes Sedai kalm aankeek.

Dat zou inderdaad wel gebeuren, meende Egwene, nu Moiraine wist dat sommige Wijzen konden geleiden. De Aes Sedai zouden naar de Woestenij komen voor de meisjes die het konden leren en ze zouden bijna zeker proberen ook een Wijze met die kunde naar de Toren te halen. Ze had zich ooit eens zorgen gemaakt dat de Wijzen zouden worden afgeblaft en overheerst, losgemaakt van alles wat ze wilden. De Aes Sedai lieten een geleidster nooit lang van de Toren los. Ze maakte zich geen zorgen meer, hoewel de Wijzen dat wel deden. Amys en Melaine hadden een wil die even sterk was als die van welke Aes Sedai ook, zoals ze Moiraine iedere dag toonden. Waarschijnlijk kon Bair zelfs Siuan Sanche door een hoepel laten springen en Bair kon niet eens geleiden.

Bair zelf was niet eens de Wijze met de sterkste wil. Die eer ging naar een nog oudere vrouw: Sorilea van de Jarrasibbe van de Chareen. De Wijze van de Shendeveste kon nog minder geleiden dan de meeste Novices, maar ze liet met evenveel gemak een Wijze een boodschap doen als een gai’shain. Nee, ze had geen reden zich ongerust te maken over het koeioneren van de Wijzen.

‘Het is begrijpelijk dat je je streek en land wilt beschermen,’ bracht Bair naar voren, ‘maar Rhand Altor is blijkbaar niet van plan ons naar een afstraffing te leiden. Wie zich onderwerpt aan Hij die komt met de dageraad en aan de Aiel, zal daarvan geen schade ondervinden.’ Dus daar ging het over. Natuurlijk.

‘Ik denk niet alleen aan levens of landen die gespaard worden.’ Moiraine maakte van het wissen van het zweet op haar voorhoofd een koninklijk gebaar, maar ze klonk bijna even strak als Melaine. ‘Als jullie dit toestaan, zal het rampzalig aflopen. De plannen van vele jaren dienen nu vrucht te dragen en hij is van plan alles teniet te doen.’

‘Plannen van de Witte Toren,’ zei Amys op zo’n vlakke toon dat het leek of ze ermee instemde. ‘Die plannen hebben met ons niets te maken. Wij en de andere Wijzen dienen te bezien wat voor de Aiel het juiste is. We zullen ervoor zorgen dat de Aiel doen wat het beste voor de Aiel is.’

Egwene vroeg zich af wat de stamhoofden daarvan zouden zeggen. Ze klaagden regelmatig dat de Wijzen zich met hun zaken bemoei den, dus misschien zou dit niet geheel als een verrassing komen. De stamhoofden leken vastberaden, slimme mannen, maar volgens haar hadden ze evenveel kans tegen de samenwerkende Wijzen als de dorpsraad thuis tegen de vrouwenkring. Maar deze keer had Moiraine gelijk. ‘Als Rhand...’ begon ze, maar Bair onderbrak haar scherp. ‘We horen later wel wat je hebt te zeggen, meisje. Je kennis van Rhand Altor is waardevol, maar je houdt je stil en luistert tot je wordt ver zocht te spreken. En kijk niet zo nukkig, of ik schrijf je wat blauw penthee voor.’

Egwene toonde een grimas. Van hun achting voor Aes Sedai, al was het een achting tussen gelijken, bleef voor een leerlinge weinig over, zelfs niet voor een leerlinge die volgens hen Aes Sedai was. In ieder geval hield ze verder haar mond. Bair was in staat haar weg te sturen om de kruidenbuidel te halen en haar op te dragen die ongelooflijk bittere thee zelf te zetten. De thee diende ervoor om nukken of gepruil te genezen, of iets anders afkeurenswaardigs, wat door de smaak goed lukte. Aviendha gaf haar een troostend klopje op de arm. ‘Geloven jullie dan niet dat het ook voor de Aiel rampzalig zal zijn?’ Het moest niet gemakkelijk zijn zo koel als een winterbeek te klinken als je van top tot teen glinsterde van stoomdruppels en zweet, maar Moiraine leek er geen moeite mee te hebben. ‘Het zal weer net zo worden als tijdens de Aiel-oorlog. Jullie zullen doden, steden plunderen en brandschatten zoals toen, tot je iedereen tegen je in het har nas hebt gejaagd.’

‘Het vijfde is ons recht, Aes Sedai,’ zei Melaine, haar lange haren naar achteren schuddend, zodat ze de staera over haar gladde schouder kon halen. Ondanks het vocht en de stoomdamp glansden haar haren als zijde. ‘We hebben zelfs de boomdoders niet meer dan dat ontnomen.’ Haar blik op Moiraine was te leeg om nier veelzeggend te zijn; ze wisten dat ze uit Cairhien kwam. ‘Jullie koningen en koninginnen nemen met hun belastingen vrijwel evenveel.’

‘En als de naties zich tegen jullie keren?’ hield Moiraine vol. ‘In de Aiel-oorlog hebben de gezamenlijke landen jullie doen omkeren. Dat kan en zal weer gebeuren, met een groot verlies van levens aan beide zijden.’

‘Niemand van ons vreest de dood, Aes Sedai,’ zei Amys tegen haar met een glimlach alsof ze een kind iets uitlegde. ‘Het leven is een droom waaruit we moeten ontwaken om opnieuw te kunnen dromen. Bovendien, slechts vier stammen zijn onder Janduin de Dra kenmuur overgestoken en na de dood van de boomdoder teruggekeerd. Hier bevinden zich reeds zes stammen en jij vertelt ons dat Rhand Altor alle stammen wil samenvoegen.’

‘De Voorspelling van Rhuidean zegt dat hij ons zal breken.’ De vonk in Melaines groene ogen kon voor Moiraine zijn bestemd of voort komen uit het feit dat ze niet zo kalm was als ze zich voordeed. ‘Wat doet het er dan toe of het hier gebeurt of achter de Drakenmuur?’

‘Door jullie zal hij alle steun van de naties in het westen kwijtraken,’ merkte Moiraine op. Ze leek nog steeds uiterst rustig, maar iets scherps in haar stem verried dat ze bereid was stenen kapot te bij ten. ‘Hij moet hen achter zich krijgen!’

‘Hij heeft de steun van de Aielnatie,’ maakte Bair haar met haar breekbare onverzettelijke stem duidelijk. Ze benadrukte haar woorden door met het kleine bronzen plaatje te gebaren. ‘De stammen hebben nooit een natie gevormd, maar nu zorgt hij daarvoor.’

‘We zullen je niet helpen dat te voorkomen, Moiraine Sedai,’ voeg de Amys er even ferm aan toe.

‘Als je het goed vindt, Moiraine Sedai, mag je ons nu verlaten,’ zei Bair. ‘We hebben alles besproken wat je vanavond met ons wilde bespreken.’ Het was beleefd gezegd, maar ze werd gewoon wegge stuurd.

‘Ik ga,’ antwoordde Moiraine, weer volkomen ontspannen. Het klonk of dat haar eigen voorstel, haar eigen beslissing was. Ze was het gewend dat de Wijzen duidelijk stelden dat zij zich niet aan het gezag van de Witte Toren onderworpen voelden. ‘Ik moet me met andere zaken bezighouden.’

Dat laatste zou uiteraard wel waar zijn. Heel waarschijnlijk zou het Rhand betreffen. Egwene wist wel beter dan Moiraine ernaar te vragen. Als die het wilde vertellen, zou ze het doen, en zo niet... Zo niet, dan zou ze ofwel de glibberige woorden te horen krijgen waarmee een Aes Sedai een leugen ontweek, ofwel ronduit horen dat ze zich nergens mee moest bemoeien. Moiraine wist dat ‘Egwene van de Groene Ajah’ bedrog was. In het openbaar zei ze niets van die leugen, maar overal elders wees ze, wanneer het haar uitkwam, Egwene haar plaats.

Zodra Moiraine in een golf koude lucht was vertrokken, zei Amys: ‘Aviendha, schenk de thee in.’

De jonge Aielse veerde verrast op en deed twee keer haar mond open voor ze zwakjes zei: ik moet hem nog zetten.’ Toen snelde ze op handen en voeten de tent uit. De tweede vlaag kou loste de stoom bijna op.

De Wijzen keken elkaar aan en in hun ogen lag evenveel verbazing te lezen als in die van Aviendha en in die van Egwene. Aviendha deed ook de lastigste klussen altijd heel doelmatig, zij het soms niet zoals het hoorde. Ze moest wel ontzettend inzitten over iets dat ze het zetten van de thee was vergeten. De Wijzen wilden altijd thee. ‘Meer stoom, meisje,’ zei Melaine.

Nu Aviendha weg was, was dat voor haar bedoeld, besefte Egwene. Haastig spatte ze meer water op de stenen en gebruikte geleiding om de ketel nog heter te maken, tot ze de stenen hoorde kraken en de ketel gloeide als een oven. De Aiel waren er misschien aan gewend om van het sudderen in hun eigen zweet over te springen in vries kou, maar zij was dat niet. Dikke wolken hete damp rolden omhoog en vulden de tent. Amys knikte goedkeurend. Zij en Melaine konden de saidargloed om haar heen natuurlijk zien, maar ze merkte dat bij zichzelf niet op. Melaine ging gewoon door met haar staera. Ze liet de Ware Bron los, ging zitten en boog zich opzij naar Bair. ‘Heeft Aviendha iets heel verkeerds gedaan?’ vroeg ze fluisterend. Ze wist niet wat Aviendha hiervan zou vinden, maar ze wilde haar niet in verlegenheid brengen, zelfs niet achter haar rug om. Bair had die remming niet. ‘Bedoel je haar striemen?’ zei ze gewoon hardop. ‘Ze kwam naar me toe en vertelde dat ze vandaag tweemaal had gelogen, hoewel ze niet wilde zeggen tegen wie en over wat. Dat is natuurlijk haar eigen zaak, zolang ze maar niet tegen een Wijze liegt, maar ze stelde dat haar eer eiste dat aan toh recht werd gedaan.’

‘Heeft ze gevraagd...’ verzuchtte Egwene, haar vraag niet afmakend. Bair knikte alsof dat niets ongewoons was. ‘Ik heb haar enkele slagen meer gegeven, omdat ze mij ermee lastig viel. Als ji erbij betrokken was, heeft ze geen verplichting aan mij. Waarschijnlijk waren haar zogenaamde leugens volstrekt onbeduidend, alleen iets waar een Far Dareis Mai zich zorgen over zou maken. Speervrouwen, zelfs vrouwen die het niet meer zijn, zijn soms even pietluttig als mannen.’ Amys keek haar vlak aan, wat zelfs in de dikke damp duidelijk was. Net als Aviendha was ook Amys vroeger Far Dareis Mai geweest. Egwene had nog nooit een Aiel gesproken die over ji’e’toh niet piet luttig was. Maar dit! Alle Aiel hadden een tik van de molen. Blijkbaar had Bair de hele kwestie reeds uit het hoofd gezet. ‘Er zijn meer Verlorenen in het Drievoudige Land dan ik me kan herinneren,’ zei ze tegen niemand in het bijzonder. Zo werden de ketellap pers, de Tuatha’an, door de Aiel genoemd.

‘Ze ontvluchten de moeilijkheden achter de Drakenmuur.’ Er klonk duidelijk spot in Melaines stem door.

‘Ik heb gehoord,’ zei Amys langzaam, ‘dat sommige ontmoedigden naar de Verlorenen zijn gevlucht en hun hebben verzocht hen op te nemen.’ Een lange stilte volgde. Alle Aiel wisten nu dat zij en de Tuatha’an van dezelfde voorvaderen stamden en dat de Aiel zich hadden afgescheiden voor ze de Rug van de Wereld waren overgestoken, maar die kennis had hun afkeer eigenlijk alleen maar versterkt. ‘Hij brengt verandering,’ fluisterde Melaine hees in de stoom. ‘Ik dacht dat jullie berustten in de veranderingen die hij brengt,’ zei Egwene en in haar woorden klonk medeleven. Het moest heel moei lijk zijn als je hele manier van leven ten einde was gekomen. Ze ver wachtte min of meer dat ze haar weer zouden bevelen haar mond te houden, maar niemand zei iets.

‘Berusten,’ zei Bair alsof ze het woord proefde. ‘Zo goed mogelijk verdragen, geeft het beter weer.’

‘Hij verandert alles.’ Amys klonk bezorgd. ‘Rhuidean. De Verlorenen. De ontmoediging. Hij vertelt wat niet gezegd had mogen worden.’ De Wijzen – eigenlijk alle Aiel – vonden het nog steeds moei lijk daarover te spreken.

‘De Speervrouwen drommen om hem heen alsof ze hem meer ver schuldigd zijn dan hun eigen stam,’ voegde Bair eraan toe. ‘Voor de allereerste keer hebben ze een man toegelaten onder het Dak van de Far Dareis Mai.’ Heel even leek Amys iets te gaan zeggen, maar wat ze van de gang van zaken daar ook wist, ze deelde het met niemand, alleen met Speervrouwen of met hen die het geweest waren. ‘De stamhoofden luisteren niet meer naar ons zoals vroeger,’ mom pelde Melaine. ‘O, ze vragen ons nog steeds om raad – ze zijn nog niet helemaal gek – maar Bael wil me niet vertellen wat hij tegen Rhand Altor heeft gezegd of wat Rhand Altor tegen hem zei. De een zegt dat ik het aan de ander moet vragen, en omgekeerd. Aan de car’a’carn kan ik niets doen, maar aan Bael... Hij was altijd al een koppige man die je woest maakt, maar nu gaat hij alle perken te bui ten. Soms zou ik hem met een stok op zijn kop willen meppen.’ Amys en Bair giechelden alsof dat een leuke mop was. Of misschien wilden ze enkel lachen om de veranderingen even te vergeten. ‘Er zijn drie dingen die je met zo’n man kunt doen,’ zei Bair verstikt. ‘Uit z’n buurt blijven, hem doden of met hem trouwen.’ Melaine verstijfde en haar door de zon gebruinde gezicht werd rood. Heel even meende Egwene dat de goudblonde Wijze woorden wilde uiten die nog verhitter waren dan haar gezicht. Toen kondigde een bijtende windvlaag de terugkomst van Aviendha aan. Ze droeg een blad van gedreven zilver met daarop een gele theepot, tere kopjes van Zeevolkporselein en een stenen pot met honing. Ze rilde toen ze inschonk – ongetwijfeld had ze de moeite niet genomen buiten iets om te slaan – en haastig de koppen en honing ronddeelde. Ze schonk natuurlijk niet voor haarzelf en Egwene in, totdat Amys het haar zei.

‘Meer stoom,’ zei Melaine. De kille lucht leek haar boze bui te heb ben afgezwakt. Aviendha zette haar kopje neer en kroop naar de kalebas, duidelijk pogend haar fout met de thee goed te maken. ‘Egwene,’ zei Amys, aan haar thee nippend, ‘hoe zou Rhand Altor het opvatten als Aviendha hem vroeg in zijn slaapvertrek te mogen overnachten?’ Aviendha verstarde met de kalebas in haar handen.

‘In zijn...’ Egwene hapte naar adem. ‘Je kunt haar zoiets niet vragen! Dat kan je niet doen.’

‘Dwaze meid,’ mompelde Bair. ‘We vragen haar niet zijn dekens te delen. Zal hij denken dat ze dat vraagt? Zal hij het goedvinden? Op hun best zijn mannen vreemde wezens en hij is niet hier opgevoed, dus is hij nog vreemder.’

‘Hij zou zeker niet aan zoiets denken,’ sputterde Egwene tegen, en toen langzamer: ik denk van niet. Maar het hoort niet. Het hoort gewoon niet.’

‘Ik verzoek u dit niet van mij te verlangen,’ zei Aviendha en ze klonk meer bescheiden dan Egwene ooit had kunnen dromen. Ze sprenkelde het water met schokkende bewegingen en stuurde steeds dikkere stoomwolken omhoog, ik heb de laatste dagen heel veel kunnen leren, doordat ik geen tijd bij hem heb doorgebracht. Nu jullie Egwene en Moiraine Sedai hebben toegestaan mij bij het geleiden te helpen, leer ik het zelfs nog sneller. Niet dat ze het beter doen dan jullie, natuurlijk,’ voegde ze er haastig aan toe, ‘maar ik wil heel graag meer leren.’

‘Je zult meer leren,’ vertelde Melaine haar. ‘Je zult niet elk moment bij hem hoeven te blijven. Zolang je jezelf schikt, zullen je lessen niet veel langzamer gaan. Als je slaapt, kun je niet leren.’ ik kan het niet doen,’ mompelde Aviendha terwijl ze haar hoofd over de kalebas boog. Wat harder en fermer voegde ze eraan toe: ik doe het niet.’ Ze keek op en haar ogen waren blauwgroen vuur. ‘Ik wil er niet zijn als hij die del van een Isendre weer onder zijn dekens vraagt.’

Egwene keek haar met open mond aan. ‘Isendre!’ Ze had de schandalige wijze gezien – en die hartgrondig afgekeurd – waarop de Speervrouwen haar naakt lieten rondlopen, maar zoiets! ‘Je bedoelt toch niet...’

‘Zwijg!’ Bairs snauw klonk als een zweepslag. Haar blauwe ogen konden rots versplinteren. ‘Jullie allebei! Jullie zijn beiden jong, maar zelfs Speervrouwen zouden moeten weten dat mannen dwazen zijn, zeker wanneer ze niet verbonden zijn met een vrouw die hen kan sturen.’

‘Ik ben blij te horen,’ zei Amys droog, ‘dat je je gevoelens niet op zout, Aviendha. Speervrouwen zijn wat dat betreft even dwaas als mannen; ik herinner me het goed en het maakt me nog steeds verlegen. Gevoelens vrij spel geven verduistert je oordeel korte tijd, maar ze opzouten hult je oordeel eeuwig in duisternis. Let er wel op dat je ze niet al te vaak loslaat enken het moment waarop je ze beter kunt beheersen.’

Melaine boog zich steunend op haar handen naar voren, tot het leek of het zweet van haar gezicht op de hete ketel zou vallen. ‘Je kent je lot, Aviendha. Je zult een Wijze worden met grote kracht en groot gezag en nog veel meer. Je hebt die kracht al in je. Dat heeft je door de eerste proef heen geholpen en het zal je ook hier doorheen slepen.’

‘Mijn eer,’ zei Aviendha hees en slikte toen, niet in staat verder te praten. Ze kroop in elkaar, kromde zich rond de kalebas alsof die de eer bevatte die ze wilde beschermen.

‘Het Patroon ziet geen ji’e’toh,’ zei Bair slechts een tikkeltje medelijdend, als het dat al was. ‘Het ziet alleen wat moet en wat zal zijn. Mannen en Speervrouwen bestrijden het lot zelfs als het duidelijk is dat het Patroon ondanks hun gevecht verder weeft, maar je bent geen Far Dareis Mai meer. Je moet leren met het lot te leven. Alleen door je aan het Patroon over te geven, kun je leren om de loop van je leven enigszins te beheersen. Als je het bevecht, zal het Patroon je nog steeds dwingen en zul je slechts ellende op je pad aantreffen waar je voldoening had kunnen vinden.’

Egwene bedacht dat dit heel veel leek op haar lessen over de Ene Kracht. Om saidar te beheersen moest je je er eerst aan overgeven. Het bestrijden ervan zou je wild maken, of je overweldigen, maar als je je overgaf en saidar behoedzaam leidde, dan deed het wat je wil de. Maar dat verklaarde nog niet waarom ze wilden dat Aviendha dit zou doen. Ze vroeg naar de reden en zei nogmaals: ‘Het hoort niet.’

Amys antwoordde niet, maar zei: ‘Zal Rhand Altor dit toestaan? We kunnen hem niet dwingen.’ Bair en Melaine keken Egwene even strak aan als Amys. Ze waren niet van plan haar het waarom te vertellen. Je kon nog gemakkelijker een steen aan het praten krijgen als een Wijze iets tegen haar wil ontlokken. Aviendha zat pruilerig en berustend naar haar nagels te kijken; ze wist dat de Wijzen altijd kregen wat ze wilden. Was het niet op de ene manier, dan wel op een andere.

‘Ik weet het niet,’ zei Egwene langzaam, ‘Ik ken hem niet meer zo goed als vroeger.’ Ze vond dat spijtig, maar er was zoveel gebeurd, nog afgezien van haar besef dat ze wel van hem hield, maar alleen als van een broer. De opleiding hier en die in de Witte Toren hadden haar net zo sterk veranderd als alle gebeurtenissen hem. ‘Misschien als je hem een goede reden geeft. Ik denk dat hij Aviendha wel mag.’ De jonge Aielse slaakte zonder op te kijken een diepe zucht. ‘Een goede reden,’ snoof Bair. ‘Toen ik nog een meisje was, was elke man buiten zichzelf van vreugde als een jonge vrouw zoveel belangstelling voor hem toonde. Hij zou zelf nog de bloemen voor haar bruidskrans gaan plukken.’ Aviendha schrok op en keek de Wijzen met iets van haar eerdere vuur woest aan. ‘Goed, we zullen een reden vinden die zelfs iemand uit de natlanden zal aanvaarden.’

‘Over enkele nachten vindt je afgesproken ontmoeting in Tel’aran’rhiod plaats,’ zei Amys. ‘Ditmaal met Nynaeve.’

‘Dat is er een die veel zou kunnen leren,’ opperde Bair, ‘als ze niet zo koppig was.’

‘Tot dan heb je de nachten vrij,’ zei Melaine. ‘Tenzij je Tel’aran’rhiod al zonder ons hebt betreden.’

Egwene vermoedde wat er zou komen. ‘Natuurlijk niet,’ zei ze. Maar heel even. Iets meer en ze zouden het zeker hebben ontdekt. ‘Ben je erin geslaagd de dromen van Elayne of Nynaeve te vinden?’ vroeg Amys. Terloops, alsof het onbelangrijk was. ‘Nee, Amys.’

De droom van iemand anders vinden was veel moeilijker dan Tel’aran’rhiod, de Wereld der Dromen, betreden, vooral als die personen ver weg waren. Het was gemakkelijker als je ze goed kende en als ze in de buurt waren. De Wijzen eisten nog steeds dat ze Tel’aran’rhiod niet zonder een van hen binnenging, maar de droom van iemand anders binnengaan, was op zich even gevaarlijk. In Tel’aran’rhiod beheerste ze zichzelf en de zaken om haar heen in grote mate, tenzij een Wijze besloot het over te nemen. Haar beheersing van Tel’aran’rhiod nam toe, maar ze was nog geen partij voor deze ervaren droomloopsters. In de droom van een ander was je echter een deel van die droom. Je moest je enorm inspannen om je niet te gedragen zoals de dromer wenste, zodat hun droom jou overnam, en zelfs dan verliep het soms niet goed. De Wijzen waren heel voorzichtig geweest en hadden Rhands dromen nooit volledig betreden. Desondanks stonden ze erop dat ze het leerde. Als ze haar les in droomlopen ga ven, zouden ze haar ook alles leren.

Ze schrok er ook niet voor terug, maar die paar oefeningen met hen zelf en eenmaal met Rhuarc – om haar de gevaren te tonen, zeiden ze – waren martelende ervaringen geweest. De Wijzen bezaten een aanzienlijke beheersing van hun eigen dromen, dus wat daar gebeurde, werd helemaal door henzelf veroorzaakt. Het was echter een schok geweest uit te vinden dat Rhuarc haar eigenlijk nog een kind vond, net als een van zijn jongste dochters. En haar eigen beheersing had het een noodlottig ogenblik laten afweten. Toen had ze zich ook niet meer dan als een kind gedragen. Ze kon de man nog steeds niet aankijken zonder zich te herinneren dat ze een pop had gekregen om dat ze zo veel geleerd had. En dat ze met het geschenk net zo blij was geweest als met zijn goedkeuring. Amys zelf moest erbij komen om haar weg te halen uit haar verrukte spel met de pop. Dat Amys het wist was al erg, maar ze vermoedde dat Rhuarc zich ook iets herin nerde.

‘Je moet het blijven proberen,’ zei Amys. ‘Je hebt de kracht hen te bereiken, zelfs al zijn ze heel ver weg. En het zal je geen kwaad doen te leren hoe zij jou zien.’

Daar was ze niet zo zeker van. Elayne was een vriendin, maar Nynaeve was de Wijsheid van Emondsveld geweest toen zij daar op groeide. Ze vermoedde dat Nynaeves droom nog erger zou zijn dan die van Rhuarc.

‘Vannacht slaap ik niet hier in de tent,’ vervolgde Amys. ‘Maar ik zal niet ver weg zijn. Je zou me gemakkelijk moeten vinden, als je het probeert. Als ik niet over je droom, zullen we er morgenochtend over praten.’

Egwene onderdrukte een gekreun. Amys had haar naar Rhuarcs droom geleid – zijzelf was er maar even gebleven, net lang genoeg om te onthullen dat Rhuarc haar nog steeds onveranderlijk zag als de jonge vrouw die hij had getrouwd – en de Wijzen waren altijd in dezelfde tent wanneer ze het probeerde.

‘Goed,’ zei Bair terwijl ze in haar handen wreef. ‘We hebben gehoord wat gehoord diende te worden. Jullie kunnen blijven als je wilt, maar ik voel me schoon genoeg om onder de dekens te kruipen. Ik ben niet zo jong meer als jullie.’ Jong of niet, waarschijnlijk zou ze bij een wedren ieder ander achter zich laten en hen dan het laatste stuk nog dragen ook.

Toen Bair ging staan, liet Melaine zich horen en vreemd genoeg weifelde ze. ‘Ik heb behoefte... Ik wil je hulp, Bair. En die van jou, Amys.’ De oudere vrouw liet zich weer zakken, en zij en Amys keken Melaine afwachtend aan. ‘Ik... zou jullie willen vragen Dorindha voor mij te benaderen.’ De laatste woorden tuimelden eruit. Amys glim lachte breed en Bair lachte kakelend. Aviendha keek verbaasd en scheen het ook te begrijpen, maar Egwene had geen flauw idee waar over het ging.

Lachend zei Bair: ‘Je hebt altijd gezegd dat je geen man nodig had en er geen wilde. Ik heb er drie begraven en zou geen bezwaar heb ben tegen een vierde. Ze zijn heel nuttig, vooral in koude nachten.’

‘Een vrouw kan van mening veranderen.’ Melaine zei het heel ferm, maar de hoogrode kleur van haar wangen verried haar. ‘Ik kan Bael niet vergeten, noch kan ik hem doden. Als Dorindha mij als haar zustervrouw wil aanvaarden, zal ik een bruidskrans maken en die aan Baels voeten neerleggen.’

‘En als hij die nou vertrapt en niet oppakt?’ wilde Bair weten. Amys viel lachend achterover, op haar dijen kletsend van plezier. Egwene dacht dat daarop weinig kans was, gezien de Aielzeden. Als Dorindha Melaine als zustervrouw wilde aanvaarden, zou Bael er niet veel tegenin kunnen brengen. Ze was niet eens zo erg geschokt door het feit dar een man twee vrouwen kon hebben. Niet meer. Andere landen betekenen andere gewoonten, hield ze zichzelf ferm voor. Ze had nooit de moed gevonden ernaar te vragen, maar voor zover zij wist, konden er ook Aielvrouwen met twee mannen zijn. Het waren wel vreemde mensen.

‘Ik vraag jullie om als mijn eerstezusters op te treden. Ik denk dat Dorindha me wel mag.’

Zodra Melaine dit had gezegd, ging de uitbundige vrolijkheid van de twee andere vrouwen over in iets anders. Ze lachten nog wel, maar omhelsden haar ook en zeiden hoe blij ze voor haar waren en hoe fijn ze het zou hebben met Bael. Amys en Bair namen Dorindha’s in stemming eigenlijk al als vaststaand aan. Nadat ze Egwene en Aviendha hadden opgedragen de tent op te ruimen, ging het drietal gearmd weg, nog steeds lachend en giechelend als meisjes. ‘Egwene, kan een vrouw van jouw land een zustervrouw aanvaarden?’ vroeg Aviendha terwijl ze met een stok het rookgat open maakte.

Egwene had liever gehad dat ze dat tot het laatst had bewaard, want de warmte vloog meteen weg. ‘Ik weet het niet,’ zei ze, snel de kopjes en honingpot oppakkend. Ook legde ze de staera op het dienblad, ik denk van niet. Misschien als het een heel goede vriendin is,’ voeg de ze er gehaast aan toe. Het leek zinloos de Aielgewoonten te klei neren.

Aviendha bromde wat en begon de zijkanten van de tent omhoog te rollen.

Met tanden die even hard klapperden als de bekers en staera’s op het blad kletterden, schoot Egwene naar buiten. De Wijzen stonden zich doodkalm aan te kleden, alsof het een aangename nacht was en zij zich in een vesteslaapkamer bevonden. Iemand in witte kleren, bleek in het maanlicht, nam het dienblad over en Egwene begon snel haar mantel en schoenen te zoeken. Ze kon ze in de stapel kleren niet vinden.

‘Ik heb je spullen naar je tent laten brengen,’ zei Bair, die de veters van haar hemd dichtknoopte. ‘Je hebt ze nog niet nodig.’ Egwenes maag zakte naar haar voeten. Op en neer huppend sloeg ze haar armen om zich heen in een vergeefse poging warm te worden; ze zeiden gelukkig niet dat dat niet mocht. Opeens besefte ze dat de gai’shain die het blad wegbracht veel te lang was, zelfs voor een Aielse. Ze perste haar tanden op elkaar en keek woest naar de Wijzen. Het leek hun niets uit te maken of zij huppend doodvroor. Het leek de Aielvrouwen ook niets te kunnen schelen of een man hen ongekleed zag, tenminste niet als hij een gai’shain was. Maar haar wel! Even later kwam Aviendha de tent uit en toen die haar zag springen, bleef ze stilstaan en deed geen moeite haar eigen kleren te zoeken. Ze liet net als de Wijzen totaal niet merken dat de kou invloed op haar had.

‘Zo,’ zei Bair, die de sjaal om haar schouders schikte. ‘Aviendha, jij bent niet alleen zo koppig als een man, maar je vergeet ook een een voudige taak die je al zo vaak had gedaan. Egwene, jij bent minstens even koppig en je denkt nog steeds dat je gewoon in je tent kunt blijven rondhangen wanneer je geroepen wordt. Laten we hopen dat vijftig rondjes rond het kamp jullie koppigheid zal verminderen, jullie gedachten zal verhelderen en jullie zal doen herinneren hoe je een oproep dient te beantwoorden en een taak dient uit te voeren. Lopen, jullie twee.’

Zonder een woord te zeggen kwam Aviendha meteen in beweging en ze liep springend naar de rand van het kamp, waarbij ze behendig de donkere tenttouwen ontweek. Egwene aarzelde eventjes voordat ze hetzelfde deed. De Aielse hield in zodat Egwene haar kon inhalen. Ze bevroor in de ijzige nachtlucht. De gebarsten steenharde klei was ijskoud en probeerde haar tenen vast te houden. Aviendha hol de gemakkelijk en moeiteloos.

Toen ze bij de buitenste tent waren en naar het zuiden keerden, zei Aviendha: ‘Weet jij waarom ik zo hard leer?’ Aan haar stem was de kou of de inspanning niet te horen.

Egwene rilde zo hevig dat ze amper kon praten. ‘Nee. Waarom?’

‘Omdat Bair en de anderen jou altijd als voorbeeld stellen en zeggen dat jij alles zo gemakkelijk leert en dat ze jou nooit iets tweemaal hoeven uit te leggen. Ze zeggen dat ik meer op jou moet gaan lijken.’ Ze keek Egwene zijdelings aan en Egwene merkte dat ze hard hollend net zo giechelde als de Aielse. ‘Dat is een deel van de reden. De dingen die ik leer...’ Aviendha schudde haar hoofd en haar verbazing was zelfs in het maanlicht duidelijk zichtbaar. ‘En dan de Kracht zelf. Zo heb ik me nog nooit gevoeld. Zo levend. Ik kan het zwakste geurtje ruiken, het lichtste briesje voelen.’

‘Het is gevaarlijk de Kracht te lang of te veel vast te houden,’ zei Egwene. Het hollen leek haar warmer te maken, hoewel ze zo nu en dan huiverde, ik heb het je verteld en ik weet dat de Wijzen het ook hebben gezegd.’

Aviendha snoof slechts. ‘Denk je dat ik mijn eigen speer in mijn voet zal steken?’ Een tijdlang holden ze zwijgend verder. ‘Heeft Rhand echt...’ vroeg Egwene eindelijk. De kou had niets te maken met haar hapering, in feite begon ze weer te zweten, ik bedoel... Isendre?’ Ze kon het niet opbrengen het duidelijker te stellen. Het duurde even voor Aviendha langzaam zei: ik denk van niet.’ Het klonk boos. ‘Maar waarom trekt ze zich niets van het geselen aan als hij toch geen belangstelling heeft getoond? Ze is een papnatlander die wacht op mannen die naar haar toe komen. Ik heb gezien hoe hij naar haar keek, hoewel hij het probeerde te verbergen. Hij vond het fijn naar haar te kijken.’

Egwene vroeg zich af of haar vriendin haar ooit als een papnatlander zag. Waarschijnlijk niet, anders zouden ze niet bevriend zijn. Maar Aviendha had nooit geleerd erbij stil te staan dat ze iemand met haar woorden verdriet kon doen. Ze zou waarschijnlijk verbaasd zijn dat Egwene ook maar aan verdriet kon denken. ‘Zoals de Speervrouwen haar daar laten rondlopen,’ gaf Egwene met tegenzin toe, ‘zou iedere man kijken.’ Ze herinnerde zich opeens dat zij ook ongekleed rondliep en struikelde bijna toen ze bezorgd om zich heen keek. Voor zover ze in het duister kon zien, was er niemand te bekennen. Ook de Wijzen waren al terug in hun tent. Warm onder de dekens. Zij liep te zweten, maar de druppels leken meteen te bevriezen.

‘Hij behoort Elayne toe!’ zei Aviendha fel.

‘Ik geef toe dat ik jullie gewoonten niet goed ken, maar die van ons zijn niet dezelfde. Zij hebben elkaar niets beloofd.’ Waarom verdedig ik hem ’i Hij zou eigenlijk gegeseld moeten worden!

Maar haar eerlijkheid liet haar verder gaan. ‘Aielmannen hebben bij jullie ook het recht nee te zeggen als ze gevraagd worden.’

‘Jij en zij zijn bijna-zusters, net als jij en ik,’ bracht Aviendha naar voren en hield even in voor ze weer versnelde. ‘Heb je mij niet gevraagd op hem te passen voor Elayne? Wil je dan niet dat zij hem krijgt?’

‘Natuurlijk wil ik dat. Als hij het wil.’ Dat was eigenlijk niet hele maal waar. Ze wenste Elayne alle geluk toe, ook met haar liefde voor de Herrezen Draak, en ze zou alles doen om ervoor te zorgen dat Elayne kreeg wat ze wilde, behalve Rhand aan handen en voeten binden. Misschien zelfs dat wel, als het nodig was. Maar zoiets toe te geven was iets anders. Aielvrouwen spraken er veel vrijer over dan zij. ‘Anders zou het niet goed zijn.’

‘Hij behoort haar toe,’ zei Aviendha vastbesloten. Egwene zuchtte. Aviendha wilde gewoon geen enkele andere gewoonte erkennen, alleen die van de Aiel. Zij was nog steeds geschokt door het feit dat Elayne niet aan Rhand had gevraagd om te trouwen, dat een man die vraag moest stellen, ik weet zeker dat de Wijzen zich morgen redelijk zullen opstellen. Ze kunnen je niet in de slaapkamer van een man laten slapen.’

De Aielse keek haar zichtbaar verbaasd aan. Heel even verdween haar soepele draf en stootte ze haar teen aan een oneffenheid. Daar door ontsnapten haar enkele vloeken waar zelfs Kaderes voerlui met belangstelling naar zouden luisteren – en die Bair naar de blauw penthee zou doen grijpen – maar ze bleef doorhollen, ik begrijp niet waarom het jou zo van streek maakt,’ zei ze na haar laatste vloek. ‘Tijdens een veldtocht heb ik vaak naast een man geslapen, zelfs voor de warmte de dekens met hem gedeeld als het ’s nachts heel koud was, maar blijkbaar stoort het jou dat ik tien voet verder in zijn kamer slaap. Is dat ook een van jullie gewoonten? Ik heb gemerkt dat je niet met een man in de zweettent wilt baden. Vertrouw je Rhand Altor niet? Of vertrouw je mij niet?’ Haar stem stierf in een bezorgd gefluister weg.

‘Natuurlijk vertrouw ik je,’ protesteerde Egwene heftig. ‘Hem ook. Het is gewoon dat...’

Ze haperde en wist niet wat ze moest zeggen. De Aielbegrippen van eigendom waren soms strenger dan die waarmee zij was opgegroeid, maar verder zou de vrouwenkring thuis hebben geweifeld tussen flauwvallen of een dikke stok pakken. ‘Aviendha, als je eer er op de een of andere manier bij is betrokken...’ Dit was een netelig onder werp. ‘Dat kun je toch wel aan de Wijzen uitleggen. Ze zullen je niets oneervols laten doen.’

‘Er valt niets uit te leggen,’ zei de andere vrouw op effen toon. ‘Ik weet dat ik niets begrijp van ji’e’toh...’ begon Egwene en Aviendha lachte.

‘Je zegt het niet te begrijpen, Aes Sedai, maar al je daden tonen dat je ernaar leeft.’ Egwene betreurde het dat ze die leugen bij Aviendha nog niet uit de wereld had geholpen – met veel moeite had ze Aviendha overgehaald gewoon Egwene te zeggen, maar soms kwam het weer terug – maar als ze het geheim wilde bewaren, moest ze het overal volhouden. ‘Je bent een Aes Sedai en zo sterk met de Kracht dat je Amys en Melaine tegelijk aankunt,’ vervolgde Aviendha, ‘maar je hebt gehoorzaamheid beloofd en dus schrob je pannen wanneer zij je dat bevelen en hol je wanneer ze dat zeggen. Misschien weet je niets van ji’e’toh, maar je volgt het wel.’

Natuurlijk was dat absoluut niet hetzelfde. Ze klemde haar tanden op elkaar en deed wat haar werd gezegd. Maar uitsluitend omdat ze alleen zo kon leren droomlopen. En ze wilde leren, alles leren, dat wilde ze liever dan wat dan ook. De gedachte dat ze volgens die dwaze ji’e’toh leefde, was gewoon belachelijk. Ze deed wat ze moest doen, maar alleen wanneer en omdat het moest.

Ze kwamen weer terug op het punt waar ze waren begonnen. Toen haar voet de plek raakte, zei Egwene: ‘Dat is één,’ en ze rende verder de duisternis in. Niemand kon haar zien, alleen Aviendha, niemand zou kunnen zeggen of ze niet nu al naar haar tent was terug gegaan. Aviendha zou het niet verklappen, maar het kwam geen moment bij Egwene op er voor haar vijftigste rondje mee te stoppen.

Rhand werd in volkomen duisternis wakker en probeerde onder zijn dekens te bedenken wat hem had gewekt. Er was iets geweest. Niet zijn droom, waarin hij Aviendha had leren zwemmen, in eenven in het Waterwold, thuis in Tweewater. Iets anders. Daar was het weer, als een vage vleug van een gore smeer die onder de deur door kroop. Eigenlijk helemaal geen geur, meer een indruk van iets onwerkelijks, zo voelde het. Stinkend als een kadaver van een maand oud in stil staand water. Het zwakte weer af, maar verdween ditmaal niet helemaal.

Hij gooide zijn dekens opzij, stond op en hulde zich in saidin. In de leegte, gevuld met de Kracht, voelde hij zijn lichaam rillen, maar de kou leek ergens anders te heersen. Behoedzaam trok hij de deur open en stapte zijn kamer uit. Boogvensters aan beide zijden van de gang lieten het maanlicht binnen. Na het pikdonker van zijn kamer leek het hier even licht als overdag. Er bewoog niets, maar hij kon voelen... hoe iets... naderbij kwam. Iets kwaadaardigs. Het voelde als de smet die met de Kracht door hem heen vloeide. Een hand ging naar zijn jaszak, naar het kleine uitgesneden beeldje van een dik mannetje met een zwaard dwars op z’n knieën. Een angreaal; daarmee kon hij meer Kracht geleiden dan wat hij zonder hulp veilig aankon. Hij dacht niet dat het nodig was. Wie deze aanval op hem ook hadden bevolen, ze wisten niet met wie ze nu te maken zouden krijgen. Ze hadden hem nooit wakker moeten laten worden. Heel even aarzelde hij. Hij kon het gevecht met dat onbekende gevaar aangaan, maar hij meende dat het zich nog steeds beneden bevond. Beneden waar, aan de stilte te horen, de Speervrouwen nog steeds sliepen. Met enig geluk zou het hen niet lastig vallen, tenzij hij omlaag holde om zijn strijd daar te voeren. Dat zou hen zeker wekken en ze zouden niet blijven toekijken. Lan zei dat je, als het mogelijk was, je eigen slagveld moest kiezen en de vijand naar jou moest laten komen.

6

Poorten

Met een glimlach snelde hij stampend met zijn laarzen op de rond lopende trap omhoog tot hij boven in het gebouw was. De hoogste verdieping bestond uit één grote ruimte met een licht welvend plafond en hier en daar enkele dunne pilaren met spiraalvormige cannelures. Glasloze boogvensters lieten ieder hoekje van het vertrek baden in het maanlicht. Het stof, gruis en zand op de vloer toonden nog steeds zijn vage voetafdrukken van die ene keer dat hij hier was geweest, en verder niets. Het was volmaakt.

Hij schreed naar het midden van de kamer en plantte zich boven op het mozaïek van het oeroude teken van de Aes Sedai, dat zo’n tien voet breed was. Die plek was gepast. ‘Onder dit teken zal hij ver overen.’ Dat zeiden de Voorspellingen van Rhuidean over hem. Hij zette zich wijdbeens boven de kronkelende scheidslijn, één voet op de zwarte traan, die nu de Drakentand werd genoemd en vroeger het kwaad aanduidde, de andere voet op de witte traan, die nu de Vlam van Tar Valon heette. Sommigen zeiden dat het een beeld was van het Licht. Een juiste plek om deze aanval af te slaan, tussen het Licht en de duisternis.

De rottende stank werd sterker en er hing een brandende zwavelgeur in de lucht. Opeens slopen dingen van de trap weg als schaduwen van de maan. Ze schoven langs de wanden van het vertrek. Langzaam smolten ze samen tot drie zwarte honden, zwarter dan de nacht en zo groot als bergpaarden. Hun ogen glansden als zilver en ze slopen behoedzaam om hem heen. Met de Kracht in zich kon hij hun hartslag horen, als zware trommelslagen. Hij kon hen niet horen ademen, misschien deden ze dat wel niet.

Hij geleidde en opeens lag er een zwaard in zijn handen, de licht gebogen kling met een reiger leek uit vuur te zijn gesmeed. Hij had Myrddraal verwacht, of nog iets ergers dan de Ooglozen, maar ook voor honden, zelfs voor dit Schaduwgebroed, zou het zwaard af doende zijn. Wie deze honden had gestuurd, kende hem niet. Lan zei dat hij nu bijna het niveau van zwaardmeester had bereikt en de zwaardhand was altijd zo zuinig met lof dat Rhand meende dat hij dat niveau waarschijnlijk al bereikt had.

Grommend alsof botten tot stof werden vermalen, wierpen de honden zich van drie kanten op hem, sneller dan galopperende paarden. Hij bewoog pas toen ze hem bijna raakten. Op dat moment werd hij een met het zwaard en hij gleed als in een dans van de ene in de andere houding. In een oogwenk ging Wervelwind rond de berg via Wind blaast over de wallen over in Openen van de waaier.

Grote zwarte koppen vlogen van de zwarte lijven weg, hun druipende tanden van gehard staal nog steeds ontbloot toen ze op de vloer vielen.

Hij stapte van het mozaïek af toen de zwarte gestalten stuiptrekkend neerstortten in bloedende zwarte vormen.

Stil lachend liet hij het zwaard verdwijnen, maar behield zijn greep op saidin, op de ziedende Kracht, op de zoetheid en de smet. Ver achting gleed langs de buitenkant van de leegte. Honden. Schaduw gebroed, zeker, maar toch slechts... Zijn lach verdween. De dode honden en hun koppen smolten langzaam, zakten weg in plassen vloeibare schaduw die zachtjes trilden alsof ze leefden. Hun bloedvlekken op de vloer beefden. Opeens vloeiden de kleinere plassen tot kleverige stromen samen en vormden grotere, die zich van het mozaïek opstootten om hoger en hoger te stijgen tot de drie enorme zwarte honden er weer stonden, kwijlend en grommend. Hun sterke grote lijven kregen weer vaste vorm.

Hij wist niet waarom hij een vage verbazing voelde buiten de leegheid. Jazeker, honden, maar Schaduwgebroed. Wie ze ook had gestuurd, was toch niet zo slordig geweest als hij had gedacht. Maar toch kenden ze hem nog niet.

Hij greep niet opnieuw naar het zwaard, maar geleidde zoals hij zich van lang geleden herinnerde. Jankend sprongen de honden op en een dikke bundel wit licht schoot uit zijn handen als gesmolten staal, als gesmolten vuur. Hij zwaaide de bundel dwars door de monsters en opeens bestonden ze slechts uit fonkelende stofjes die uit elkaar dwarrelden, kleiner en kleiner werden tot er niets meer was te zien. Hij liet met een grimmige lach los wat hij gemaakt had. Een licht paarse lichtstaaf leek in zijn gezichtsveld nog na te gloeien. Aan de andere kant van het grote vertrek viel een stuk van een smalle zuil op de tegels in stukken. Waar die staaf licht – of wat het ook geweest was, eigenlijk geen licht – rond was gezwaaid, waren stukken uit de pilaren gesneden. De muur achter hem vertoonde een gapend gat dat half zo breed was.

‘Heeft een ervan jou gebeten of is hun bloed op je gespat?’ Hij tolde rond bij het geluid van Moiraines stem. Hij was zo opgegaan in wat hij deed dat hij haar niet naar boven had horen komen. Ze hield met beide handen haar rok op en keek hem strak aan, haar gezicht was in schaduw gehuld. Zij zou alles op dezelfde manier heb ben gevoeld als hij, maar ze was hier zo snel gekomen dat ze moest hebben gerend. ‘Hebben de Speervrouwen je doorgelaten? Ben je op eens Far Dareis Mai geworden, Moiraine?’

‘Ze zien me als Wijze en dat geeft me enkele voorrechten,’ zei ze gehaast en haar ongeduld klonk rauw door in haar anders zo melodieuze stem. ‘Ik heb de wachten gezegd dat ik je dringend moest spreken. Nou, geef antwoord. Hebben de Duisterhonden je gebeten of zit hun bloed op je? Heeft hun speeksel je geraakt?’

‘Nee,’ antwoordde hij langzaam. Duisterhonden dus. Het weinige dat hij ervan wist, kende hij van zijn tocht naar Tyr en uit oude ver halen, het soort verhalen waarmee kinderen in het zuiden bang werden gemaakt. Sommige volwassenen geloofden er ook in. ‘Waarom ben je zo bang dat ik gebeten ben? Jij hebt toch je Heling? Betekent dit dat de Duistere vrij is?’ Gehuld in zijn leegte was zelfs vrees ver weg.

De verhalen die hij kende, vertelden over Duisterhonden die ’s nachts op de Wilde Jacht waren, waarbij de Duistere zelf de meuteleider was. Ze lieten op het zachtste zand geen enkel spoor achter, alleen op steen, en ze gaven nooit op, tenzij je ze bestreed en doodde, of een water overstak. Vooral kruispunten van wegen waren bijzonder gevaarlijke plekken en de tijd vlak na zonsondergang of vlak voor zonsopgang. Hij had echter al zoveel oude verhalen werkelijkheid zien worden dat hij nu aannam dat alles waar kon zijn. ‘Nee Rhand, dat niet.’ Ze leek haar zelfbeheersing te hebben her vonden. Haar stem klonk weer als zilveren belletjes, kalm en koel. ‘Zij zijn weer een ander soort Schaduwgebroed, iets wat nooit gemaakt had mogen worden. Maar hun beet is even dodelijk als een dolk in je hart en ik denk niet dat ik zo’n wond tijdig zou kunnen helen. Hun bloed en zelfs hun speeksel zijn vergif. Een druppeltje op je huid doodt je heel langzaam, een gruwelijke dood. Je hebt geluk dat het er maar drie waren. Of heb je er voor mijn komst nog meer gedood? Hun troepen zijn gewoonlijk groter, bestaan zeker uit zo’n tien of twaalf honden, dat zeggen de overgeleverde teksten uit de Oorlog van de Schaduw tenminste.’

Grotere troep? Hij was voor een Verzaker niet de enige prooi in Rhuidean...

‘We moeten het hebben over de manier waarop je ze hebt gedood,’ begon Moiraine, maar hij was er al vandoor, rende zo hard moge lijk weg en negeerde haar geroep waar hij heen ging, en waarom. Alle trappen af, door duistere gangen waar slaperige vrouwen, gestoord door de stampende laarzen, hem uit maanverlichte vertrekken verrast nastaarden. Door de voordeuren, langs een rusteloze Lan, die bij de twee schildwachten stond, zijn van kleur veranderende zwaardhandmantel rond de schouders, waardoor delen van zijn gestalte in de nacht leken op te gaan.

‘Waar is Moiraine?’ riep hij toen Rhand langs hem schoot, maar Rhand sprong zonder te antwoorden met twee brede treden tegelijk omlaag.

De half geheelde wond in zijn zij kneep zich als een vuist samen, pijn die hij maar vaag in de leegte voelde, toen hij het gezochte gebouw vond. Het stond aan de buitenkant van Rhuidean, zo ver mogelijk weg van het plein en van het kamp waar Moiraine met de Wijzen verbleef, maar toch nog in de stad. De bovenste verdiepingen lagen als een hoop verspreid puin op de gebarsten grond. Alleen de onderste twee verdiepingen waren nog heel. Hij stond zijn lichaam niet toe van pijn in elkaar te krimpen en holde naar binnen. Vroeger was de ruime voorhal, omringd door een stenen omgang, al hoog geweest, nu was hij nog hoger, open voor de nachtelijke hemel. De vloer van lichtgekleurde stenen lag vol puin van de instorting. In de schaduw stonden drie Duisterhonden op hun achterpoten te klauwen en kauwen aan een met brons beslagen deur die onder hun aan val trilde. Er hing een doordringende lucht van brandende zwavel. Rhand dacht terug aan wat er eerder was gebeurd en sprong opzij toen hij geleidde; de bundel vloeibaar wit vuur gleed langs de deur en vernietigde het Schaduwgebroed. Hij had geprobeerd het ditmaal wat behoedzamer te doen, om de vernietiging beperkt te houden tot de Duisterhonden, maar de dikke muur aan de andere kant van het vertrek toonde een gat met schaduwen. Hij dacht dat de bundel er niet doorheen was gegaan – het viel in het maanlicht moeilijk te zeggen – maar hij zou zijn beheersing over dit wapen moeten verfijnen. De bronzen platen op de deur waren verscheurd en omgekruld als of de tanden en nagels van de Duisterhonden echt van staal waren; lamplicht scheen door een aantal kleine gaatjes. In de vloertegels stonden maar verrassend weinig pootafdrukken. Hij liet saidin los, vond een plek waar hij zijn handen niet aan de punten zou openhalen en klopte op de deur. Opeens voelde de pijn in zijn zij verrassend echt en tastbaar; hij haalde diep adem en probeerde hem te onderdrukken. ‘Mart! Ik ben het, Rhand! Doe open, Mart!’ Even later ging de deur op een kiertje open, waardoor het licht naar buiten stroomde. Mart keek er weifelend doorheen en trok toen de deur verder open, terwijl hij er steun bij zocht, alsof hij met een zak stenen op zijn rug tien span had gehold. Om zijn nek droeg hij een zegel met een vossenkop, waarvan het oog de vorm en tinten van het Aes Sedai-teken bezat, verder was hij naakt. Het verbaasde Rhand dat Mart, met zijn gevoelens jegens de Aes Sedai, het ding niet al lang had verkocht. Achter in de kamer sloeg een lange, goudblonde vrouw kalm een deken om zich heen. Aan de speren en schild bij haar voeten te zien, was ze een Speervrouwe.

Rhand wendde snel zijn ogen af en schraapte zijn keel. ‘Ik wilde er alleen maar zeker van zijn dat alles in orde was.’

‘Met ons gaat het goed.’ Mart keek ongemakkelijk de voorhal rond.

‘Nu wel, tenminste. Je hebt het gedood, hè, dat ding? Ik wil niet weten wat het was, zolang het maar verdwenen is. Het is voor een man soms bloedlastig om jouw vriend te zijn.’

Niet alleen een vriend. Hij was eveneens ta’veren en misschien een sleutel tot de overwinning in Tarmon Gai’don. Iedereen die Rhand wilde doden, wilde Mart ook ombrengen. Maar Mart probeerde beide dingen steeds te ontkennen. ‘Ze zijn weg, Mart. Duisterhonden. Drie stuks.’

‘Ik zei toch dat ik het niet wilde weten,’ mopperde Mart. ‘Nu weer Duisterhonden. Ik kan niet zeggen dat er met jou nooit iets valt te beleven. Een man zal zich bij jou nooit vervelen, pas op de dag dat hij sterft. Als ik niet toevallig op was gestaan voor een slokje wijn toen de deur begon open te gaan...’ Zijn stem stierf huiverend weg en hij krabde aan een rode vlek op zijn rechterarm, terwijl hij de gehavende bronzen beplating bekeek. ‘Weet je, het is toch gek waar je opeens aan moet denken. Toen ik me uit alle macht inspande om die deur dicht te houden, zou ik hebben gezworen dat er een gat in gebeten werd. Ik kon zijn bloedkop al zien. En zijn tanden ook. De speer van Melindhra deed hem heel weinig.’

Moiraines aankomst was ditmaal luidruchtiger. Ze kwam hijgend en puffend binnenhollen, haar rok in de handen ophoudend. Lan volg de haar op de hielen met zijn zwaard in de aanslag en donderwolken op zijn steenharde gezicht. Vlak daarachter strekte een hele rij Far Dareis Mai zich tot op de straat uit. Sommige vrouwen droegen niet meer dan wat ondergoed, maar iedere vrouw hield haar speren gereed en had de sjoefa voor het gezicht. De zwarte sluier liet alleen de ogen vrij, klaar om te doden. Moiraine en Lan leken tenminste nog opgelucht dat ze hem levend en in gesprek met Mart aantroffen, hoewel de Aes Sedai ook keek alsof ze een hartig woordje met hem wilde wisselen. Door de sluiers viel niet te zien wat de Aiel dachten. Mart piepte luid, sprong zijn kamer in en begon haastig een broek aan te trekken. Zijn gestuntel werd nog onhandiger, doordat hij te gelijk probeerde zijn broek op te trekken en zijn arm te krabben. De hoogblonde Speervrouwe leek elk moment breed grijnzend in een schaterlach uit te kunnen barsten. ‘Wat is er met je arm?’ vroeg Rhand.

‘Ik zei toch al dat je vreemde gedachten kunt hebben,’ zei Mart, die zich al krabbend nog steeds probeerde aan te kleden. ‘Toen ik dacht dat dat beest door de deur heen beet, dacht ik ook dat hij over mijn arm slobberde, en bloed en as, het jeukt als vuur. Ziet er ook uit als of het brandt.’

Rhand wilde wat zeggen, maar Moiraine had zich al langs hem heen geduwd. Mart staarde haar aan terwijl hij verbeten poogde zijn broek helemaal aan te krijgen, maar ze knielde naast hem neer en negeer de zijn protesten, terwijl ze met beide handen zijn hoofd omvatte. Rhand was al eerder geheeld en had het bij anderen gezien, maar dit maal verliep het anders. Mart huiverde slechts en tilde het zegel aan het leren koord op, zodat hij het in de hand hield. ‘Dit bloedding is opeens kouder dan ijs,’ mompelde hij. ‘Wat doe je, Moiraine? Als je iets wilt doen, heel dan dit gejeuk, het zit nu in mijn hele arm.’ Zijn rechterarm was rood van de pols tot de schouder en leek op te zwellen.

Moiraine staarde hem ontzettend verbaasd aan; iets wat Rhand nooit eerder bij haar had gezien, en misschien nooit meer zou zien. ‘Dat zal ik doen,’ zei ze langzaam. ‘Als het zegel koud is, doe het dan af.’ Mart keek haar fronsend aan, trok het ten slotte over zijn hoofd en legde het naast zich neer. Opnieuw omvatte ze zijn hoofd en hij gaf een schreeuw alsof zijn hoofd in ijswater werd gedompeld. Zijn benen verstijfden en zijn rug boog zich naar achteren, zijn ogen staarden in het niets, groter konden ze niet worden. Toen Moiraine haar handen terugtrok, zakte hij in elkaar en hapte naar adem. De rode kleur en de zwelling waren verdwenen. Het kostte hem drie pogingen voordat hij in staat was iets te zeggen. ‘Bloedvuur! Bloed en as. Moet het iedere bloedkeer op deze bloedmanier gebeuren? Het was enkel een bloedjeuk!’

‘Let op je woorden,’ zei Moiraine terwijl ze opstond, ‘of ik laat Nynaeve op je passen.’ Maar ze was er met haar hoofd niet bij; ze had in haar slaap kunnen praten. Ze probeerde niet naar de vossenkop te kijken toen Mart die weer omhing. ‘Je hebt rust nodig,’ zei ze ver strooid. ‘Blijf morgen in bed als je je slecht voelt.’ De vrouw in de deken – Melindhra? – knielde achter Mart neer en legde haar handen op zijn schouders, terwijl ze Moiraine aankeek, ik zal ervoor zorgen dat hij doet wat je zegt, Aes Sedai.’ Met een onverwachte grijns woelde ze door zijn haren. ‘Hij is nu mijn kleine makker in het kattenkwaad.’ Aan de verschrikte ogen van Mart te zien zat hij kracht te verzamelen om het op een hollen te zetten. Rhand hoorde opeens het zachte, geamuseerde gegrinnik achter zich. De Speervrouwen – de sjoefa’s nu omlaag – waren bij de deur samengedromd en loerden de kamer in.

‘Leer hem zingen, speerzuster,’ zei Adelin en de andere vrouwen gierden het uit.

Rhand ging pal voor hen staan. ‘Gun de man rust. Moeten jullie niet iets aantrekken?’ Ze schoven met tegenzin weg en probeerden nog steeds de kamer in te kijken tot Moiraine naar buiten kwam.

‘Willen jullie ons alleen laten, alsjeblieft?’ zei de Aes Sedai, toen de beschadigde deur met een klap achter haar dichtviel. ‘Ik moet met Rhand Altor praten, alleen.’ Knikkend begaven de Aielvrouwen zich naar de buitendeur. Sommigen maakten nog steeds grappen over de vraag of Melindhra – blijkbaar een Shaido, en Rhand vroeg zich af of zijn vriend dat wist – Mart zou leren zingen. Wat dat ook mocht betekenen.

Rhand legde zijn hand op Adelins blote arm en hield haar tegen; de anderen zagen dit en bleven ook staan, zodat hij ze allemaal maar toesprak. ‘Als jullie niet gaan wanneer ik dat zeg, wat doen jullie dan in de strijd?’ Als hij het kon vermijden, was hij niet van plan dat te doen; hij wist dat het woeste vechters waren, maar hij was opgevoed in de overtuiging dat een man zijn leven eerst behoorde te geven voor een vrouw dat moest doen. Zijn nuchtere verstand vertelde dat de ze vrouwen dat dwaas vonden, maar zo was hij het gewend. Hij wist echter wel beter dan zoiets te zeggen. ‘Vatten jullie dat ook op als een grap of beslissen jullie uit jezelf wanneer je moet gaan?’ Er ontstond enige opschudding en ze keken hem aan alsof hij zijn onwetendheid over de allergewoonste dingen liet blijken. ‘Bij de dans met de speren,’ zei Adelin tegen hem, ‘gaan we waar jij ons stuurt, maar dit is geen dans. Bovendien heb je ons niet gezegd dat we moesten gaan.’

‘Zelfs de car’a’carn is geen natlandkoning,’ voegde een grijze vrouw eraan toe. Ze was pezig en hard, ondanks haar leeftijd, en droeg slechts een kort broekje en haar sjoefa. Hij werd doodmoe van die woorden.

De Speervrouwen begonnen weer grapjes uit te wisselen, terwijl ze hem met Moiraine en Lan achterlieten. De zwaardhand had einde lijk zijn zwaard weggestoken en leek evenzeer op z’n gemak als anders. Wat inhield dat hij even stil en kalm was als zijn gezicht, dat in het maanlicht geheel uit rotsplaten en scherpe randen leek te bestaan, maar dat hij een houding had alsof hij meteen in beweging kon komen. Vergeleken met hem leken de Aiel mak. Een gevlochten leren koord hield Lans haren bijeen, grijzend bij de slapen. Zijn blik kon zich meten met die van een blauwogige havik, ik moet je spreken over...’ begon Moiraine.

‘Dat kan wel tot morgen wachten,’ onderbrak Rhand haar. Lans gezicht werd zo mogelijk nog harder. Een zwaardhand beschermde zijn Aes Sedai veel meer dan zichzelf, zowel haar aanzien als haar leven. Rhand negeerde Lan. De pijn in zijn zijde wilde nog steeds dat hij in elkaar kromp, maar het lukte hem rechtop te blijven staan. Hij wil de tegenover haar geen enkele zwakheid tonen. ‘Als je denkt dat ik je zal helpen Mart die vossenkop te ontfutselen, dan mag je nog eens gaan denken.’ Op de een of andere manier had dat zegel ervoor gezorgd dat ze niet kon geleiden. Of had minstens het geleiden waar mee ze Mart hielp, tegengehouden zolang hij het zegel aanraakte. ‘Hij heeft er een zware prijs voor betaald, Moiraine, het zegel is van hem.’ Terwijl hij terugdacht aan haar klap met de Kracht, voegde hij er droogjes aan toe: ‘Misschien vraag ik hem wel te leen.’ Hij keer de zich om. Hij moest nog bij één persoon langs, hoewel de nood zaak op de een of andere manier was verdwenen; de Duisterhonden zouden hun plan nu wel hebben uitgevoerd.

‘Alsjeblieft Rhand,’ zei Moiraine en de duidelijke smeekbede weer hield hem ervan weg te lopen. Zoiets had hij nog nooit eerder van haar gehoord.

De toon leek Lan beledigend te achten, ik dacht dat je een man was geworden,’ zei de zwaardhand ruw. ‘Gedraagt een man zich zo? Je lijkt een verwaand jongetje.’ Lan leerde hem met het zwaard omgaan – en vond hem aardig, dacht Rhand – maar als Moiraine het juiste woord uitte, zou de zwaardhand zijn best doen hem te doden, ik zal niet altijd bij je zijn,’ zei Moiraine fel. Haar handen hielden haar rok zo stevig vast dat ze trilden, ik zou bij de volgende aanval kunnen sterven. Ik kan van mijn paard vallen en mijn nek breken of de pijl van een Duistervriend in het hart krijgen en de dood kan niet geheeld worden. Ik heb mijn hele leven eraan gewijd jou te zoeken, je te vinden en te helpen. Je kent nog steeds je eigen kracht niet en je weet waarschijnlijk nog maar de helft van wat ik allemaal weet. Ik... bied mijn verontschuldiging... mijn diepste verontschuldigingen aan voor alles waarmee ik je heb beledigd.’ Hij had nooit gedacht dat hij zoiets van haar te horen zou krijgen, en de woorden kwamen alsof ze uit haar mond getrokken moesten worden, maar ze werden wel gezegd, en een Aes Sedai kon niet liegen. ‘Laat mij je helpen zo lang ik je nog kan helpen. Alsjeblieft.’

‘Ik vind het moeilijk jou te vertrouwen, Moiraine.’ Hij lette niet op Lan, die zich in het maanlicht bewoog, maar richtte al zijn aandacht op haar. ‘Je hebt me behandeld als een speelpop, hebt me laten dansen op de manier die jij wenste vanaf de dag dat we elkaar hebben ontmoet. Het kwam maar weinig voor dat ik vrij van je was en dan was je óf ver weg óf ik liet je links liggen. En zelfs dan maakte je het me moeilijk.’

Haar lach was even zilverlicht als de maneschijn, maar er klonk iets verbitterds in door. ‘Het leek meer of ik met een beer vocht dan dat ik de touwtjes van een pop in handen had. Wil je dat ik zweer jou niet te beïnvloeden? Dat doe ik nu.’ Haar stem werd zo hard als kris tal. ‘Ik zweer dat ik je als een Speervrouwe zal gehoorzamen, als een gai’shain, als je dat van me vraagt... maar je moet...’ Ze haalde diep adem en begon opnieuw, nu wat zachter, ik verzoek je nederig om me toe te staan je te helpen.’

Lan staarde haar aan en Rhand dacht dat zijn ogen van verbazing uit hun kassen zouden vallen, ik zal je hulp aanvaarden,’ zei hij langzaam. ‘En ik wil me ook verontschuldigen, voor mijn onbeschofte gedrag.’ Hij had het gevoel alsof hij nog steeds beïnvloed werd wanneer hij onbeschoft was, had hij een goede reden -, maar zij kon niet liegen.

De spanning straalde van haar gezicht. Ze ging dichter bij hem staan en keek naar hem op. ‘Dat wapen dat je gebruikte om de Duister honden te vernietigen, wordt lotsvuur genoemd. Ik kan de laatste resten hier nog steeds voelen.’ Ook hij kon dat, als de vervliegende geur van vuiligheid die uit het vertrek werd verwijderd, of de herin nering aan iets dat net uit het zicht was. ‘Reeds voor het Breken van de Wereld was het gebruik van lotsvuur verboden. De Witte Toren verbiedt ons zelfs het te leren. In de Oorlog van Kracht gebruikten de Verzakers en aanhangers van de Duistere het slechts na lang aar zelen.’

‘Verboden?’ vroeg Rhand fronsend, ik heb het je een keer zien gebruiken.’ Hij wist het niet zeker in het bleke maanlicht, maar hij meende te zien hoe ze kleurde. Dit keer was zij eens uit haar even wicht gebracht.

‘Soms is het noodzakelijk iets verbodens te doen.’ Mogelijk voelde ze enige schaamte, maar aan haar stem was dat niet te horen. ‘Wanneer iets met lotsvuur is vernietigd, houdt het vóór het moment van vernietiging op te bestaan, als een draad die terugkrult van de vlam mende plek. Hoe meer kracht er bij het lotsvuur is gebruikt, hoe meer verleden er ophoudt te bestaan. De kracht die ik op kan brengen, vernietigt maar enkele tellen uit het Patroon. Jij bent veel sterker. Heel veel sterker.’

‘Maar als het niet bestaat vóór je het vernietigt...’ Verward haalde Rhand zijn vingers door zijn haar.

‘Krijg je enig idee van de problemen, van de gevaren? Mart zag hoe een Duisterhond door de deur heen beet, maar nu is er geen gat meer te zien. Als het monster zoveel op zijn arm had gekwijld als hij zich herinnert, zou hij al dood zijn geweest voor ik hem had kunnen helpen. Er is een zekere tijd vóór de vernietiging van het monster, en alles wat er in die tijd voorviel, is niet gebeurd!

Alleen de herinneringen bestaan, bij de mensen die het zagen of meemaakten. Alleen wat nóg eerder is gebeurd, is nu nog echt. Enkele opengebeten gaten in de deur en een druppeltje speeksel op Marts arm.’

‘Dat klinkt mij voortreffelijk in de oren,’ zei hij. ‘Daardoor is Mart nog in leven.’

‘Het is verschrikkelijk, Rhand.’ Er kwam iets nadrukkelijks in haar stem. ‘Waarom denk je dat zelfs de Verzakers er bang voor waren? Denk eens aan de gevolgen voor het Patroon als één enkele draad, één mens, enkele uren of zelfs dagen is verwijderd, een draad die al verweven is, zoals een draadje uit een stuk stof. Gedeelten van geschriften uit de Oorlog van Kracht verhalen van hele steden die met lotsvuur werden verwoest, voor beide partijen de gevaren beseften. Honderdduizenden draden werden uit het Patroon getrokken, ver dwenen ook van voorbije dagen. Wat die mensen hadden gedaan, was nooit gedaan; evenmin wat anderen daardoor hadden gedaan. De herinneringen bleven, maar niet de daden zelf. De uitdijende golven waren niet te overzien. Het Patroon zelf rafelde en scheurde. Het had de verwoesting van alles kunnen betekenen. Van de wereld, van de tijd, zelfs van de schepping.’

Rhand huiverde, maar niet van de kou die door zijn jas heen drong, ik kan niet beloven dat ik het niet meer zal gebruiken, Moiraine. Je hebt zelf gezegd dat er momenten bestaan dat men moet doen wat verboden is.’

‘Ik dacht ook niet dat je dat zou doen,’ zei ze koeltjes. Haar opwinding was verdwenen, ze had haar evenwicht weer hervonden. ‘Maar je moet voorzichtig zijn.’ Dus het was weer ‘moet’ geworden. ‘Met een sa’angreaal als Callandor kun je een hele stad met lotsvuur vol ledig verwoesten. Het Patroon zou de komende jaren volkomen ver stoord zijn. En niemand weet of het weefsel zich zo sterk op jou, een ta’veren, zal blijven richten tot het weer tot rust is gekomen. Juist doordat je zo’n sterke ta’veren bent, beschik je over enig voordeel, zelfs voor de Laatste Slag.’

‘Misschien wel,’ zei hij somber. In elk heldenepos verkondigde de held dat hij zou overwinnen of sterven. Het leek erop dat hij eigen lijk alleen maar kon hopen op overwinning én dood. ‘Ik moet nog iemand opzoeken,’ zei hij rustig, ik zie je morgenochtend wel.’ Hij trok saidar aan, leven en dood in wervelende lagen, en maakte een mansgrote opening in de lucht. Het zwart erachter was zo diep dat het schijnsel van de maan daglicht leek. Een poort, noemde Asmodean het.

‘Wat is dat?’ vroeg Moiraine met open mond. ‘Als ik iets een keer heb gedaan, herinner ik me hoe. Meestal.’ Dat was geen antwoord, maar het was tijd Moiraines eed te beproeven. Ze kon niet liegen, maar een Aes Sedai kon overal sluipweggetjes vinden. ‘Je moet Mart vannacht met rust laten, Moiraine. En pro beer niet die vossenkop van hem af te pakken.’

‘Die moet naar de Toren, Rhand, om bestudeerd te worden. Het moet een ter’angreaal zijn, maar nog nooit heeft iemand...’

‘Wat het ook is,’ zei hij ferm, ‘het is van hem. Laat het bij hem.’ Heel even leek ze innerlijk in tweestrijd te verkeren, haar rug ver strakte en ze hief het hoofd om hem streng aan te kijken. Ze was het niet gewend van iemand bevelen aan te nemen, behalve van Siuan Sanche, maar Rhand durfde er wat om te verwedden dat ze dat nooit zonder tegenstribbelen had gedaan. Ten slotte knikte ze en maakte zelfs een beweging in de richting van een revérence. ‘Wat je zegt, Rhand. Het is van hem. Wees alsjeblieft voorzichtig. Als je uit jezelf zoiets als lotsvuur leert, kan het je eigen dood betekenen en voor de dood bestaat geen Heling.’ Ditmaal klonk er geen spot in haar woorden door. ‘Tot morgen.’ Lan volgde haar naar buiten en wierp een onpeilbare blik op Rhand; hij zou haar ommekeer niet aangenaam vinden.

Rhand stapte de poort door, die meteen verdween. Hij stond op een schijf, een evenbeeld van het oeroude teken van de Aes Sedai met een doorsnee van zes voet. Zelfs de zwarte helft leek licht vergeleken met het zwart dat hem omringde. Hij wist zeker dat hij eeuwig zou doorvallen als hij eraf viel. Asmodean beweerde dat er een snellere manier was om een poort te gebruiken, reizen genaamd, maar hij had het Rhand niet kunnen leren. Ten dele omdat hij de kracht niet had om een poort te vormen nu hij door Lanfir was afgeschermd. In ieder geval diende men bij reizen het beginpunt heel goed te kennen. Rhand vond het eigenlijk veel zinniger als je je bestemming goed kende, maar Asmodean leek te denken dat hij ook had kunnen vragen waarom lucht geen water was. Asmodean nam wel heel veel als vanzelfsprekend aan. In elk geval was schichten ook snel genoeg.

Zodra hij zijn laarzen op de schijf had geplaatst, schoot die weg, om ongeveer een voet verder te stoppen. Toen verscheen voor hem een andere poort. Dat was snel genoeg, zeker voor zo’n korte afstand. Rhand stapte de gang voor Asmodeans kamer in. De maan door de vensters aan beide zijden van de gang vormde het enige licht; de lamp van Asmodean was nog steeds uit. Er bewoog niets maar hij ving nog flauw de stank op van brandende zwavel. Hij liep naar het kralengordijn en gluurde naar binnen. De kamer was vol schaduwen, maar een ervan was Asmodean, die onder zijn dekens lag te woelen. Gewikkeld in de leegte kon Rhand zijn hart horen slaan en het zweet van zijn nare dromen ruiken. Hij bukte zich om de lichtblauwe vloertegels te bekijken en de afdrukken die erin waren gebrand.

Hij had als jongen leren spoorzoeken en hij vond het niet moeilijk ze te lezen. Er waren hier drie of vier Duisterhonden geweest. Ze waren blijkbaar een voor een naar de deuropening gelopen, en elk monster was bijna precies in de pootafdrukken van de vorige gestapt. Had het geweven vangnet rond het vertrek hen tegengehouden? Of waren ze alleen maar gestuurd om te kijken en verslag uit te brengen? Het was verontrustend dat hij dit Schaduwgebroed zoveel slimheid moest toedichten. Maar ja, de Myrddraal gebruikten ook raven en ratten als spionnen en andere dieren die met de dood hadden te maken. Schaduwogen werden ze door de Aiel genoemd. Terwijl hij fijne stroompjes Aarde geleidde, maakte hij de vloertegels glad en gooide de kuiltjes vol, totdat hij weer buiten in de nachtelijke straat stond en honderd pas van het gebouw verwijderd was. Mor genochtend zou iedereen zien dat het spoor daar eindigde, maar niemand zou vermoeden dat de Duisterhonden in de buurt van Asmodean waren geweest. Duisterhonden zouden wel geen belang stelling hebben voor Jasin Natael, de speelman. Waarschijnlijk was op dit tijdstip iedere Speervrouwe in de stad wakker en onder hun Dak zou zeker niemand liggen slapen. Hij maakte een nieuwe poort in de straat, een zwarte duisternis in het zwart van de nacht en liet de schijf hem naar zijn eigen kamer terugbrengen. Hij vroeg zich af waarom hij dat aloude teken had uitgekozen; als het zijn eigen keus was geweest, was die onbewust gemaakt. Andere keren was het een traptrede geweest of een deel van de vloer. De Duisterhonden waren teruggeschrokken voor het teken voor ze zich opnieuw hadden gevormd. Onder dit teken zal ik veroveren.

Staande in zijn pikdonkere slaapvertrek gebruikte hij de Kracht om de lampen aan te steken, maar hij liet saidin niet los. Hij geleidde opnieuw, ervoor oppassend dat hij zijn eigen valstrikken niet liet openspringen, en liet een deel van de muur verdwijnen. Een nis die hij daar zelf had aangebracht, werd zichtbaar. In de kleine nis stonden twee beeldjes van een voet hoog, een man en een vrouw, ieder in golvende gewaden en met een streng, ernstig gezicht. Beide figuren hadden een kristallen bol in de opgeheven hand. Hij had hierover tegen Asmodean gelogen.

Er bestonden angrealen, zoals het kleine dikke mannetje in Rhands jaszak, en sa’angrealen, zoals Callandor. Met de laatste kon een geleider op een veilige manier veel meer Kracht gebruiken dan met angrealen. Beide soorten waren heel zeldzaam en werden zeer geprezen door Aes Sedai, hoewel zij alleen die angrealen konden herkennen die aan vrouwen en saidar werden toegeschreven. Deze twee beeldjes waren iets anders, niet zo zeldzaam, maar even zeer gewaardeerd. Ter’angrealen werden gehanteerd om de Kracht voor een bijzonder doel te gebruiken, niet om haar te verveelvoudigen. Zelfs de Aes Sedai kenden van de meeste ter’angrealen in de Witte Toren de werking niet. Sommige werden gebruikt zonder te weten of de manier waarop ze werden gebruikt ook werkelijk dat bewerkstelligde waar voor ze bedoeld waren. Rhand kende de werking van deze twee beeldjes.

Het mannelijke beeld kon hem, ook al zou hij aan de andere kant van de Arythische Oceaan staan, verbinden met zijn reusachtige even beeld, de sterkste mannelijke sa’angreaal die ooit was gemaakt. Het beeld was pas voltooid nadat de gevangenis van de Duistere opnieuw was verzegeld – hoe weet ik dat? — en verborgen voor een mannelijke krankzinnige Aes Sedai het kon vinden. Het vrouwelijke beeldje kon hetzelfde voor een geleidster doen: haar verbinden met het grotere vrouwelijke evenbeeld, dat hopelijk nog steeds voor een groot deel in Cairhien lag begraven. Met zoveel kracht... Moiraine had gezegd dat de dood niet geheeld kon worden.

Ongevraagd en ongewenst keerde de herinnering terug aan de voor laatste keer dat hij het had aangedurfd Callandor vast te houden. Beelden zweefden rond de leegte. Het lichaam van een donkerharig meisje, nauwelijks meer dan een kind. Ze lag plat op haar rug, haar wijd open ogen staarden strak naar het plafond en bloed kleurde haar lijfje donker, op de plaats waar een Trollok haar had doorstoken. De Kracht zat in hem. Callandor vlamde en hij was de Kracht. Hij geleidde, stuurde stromen door het lichaampje, zoekend, tastend, voelend. Ze schoot overeind en haar armen en benen schokten star en onnatuurlijk. ‘Rhand! Dit kun je niet doen,’ schreeuwde Moiraine. ‘Dit niet!’ Adem! Ze moet ademen. De kinderborst begon op en neer te gaan. Hart! Moet Kloppen! Bloed, dat reeds dik en donker was, spoot uit de wond in haar borst. Leef! Leef, bloedvuur! Ik wilde niet te laat komen. Haar donkere kijkers staarden hem glazig aan. Levenloos. Tranen druppelden vrijelijk langs zijn wangen.

Hij onderdrukte de herinnering met ruw geweld; zelfs in de leegte gehuld, deed het pijn. Met zoveel Kracht... Zoveel Kracht kon hem niet worden toevertrouwd. ‘Je bent de Schepper niet,’ had Moiraine hem bij het meisje gezegd. Maar met dat mannelijke beeld, met maar de helft van die kracht, had hij een keer bergen vervormd. Met veel minder, met alleen Callandor, was hij er zeker van geweest dat hij het Rad had kunnen terugdraaien, het dode kind weer tot leven had kunnen brengen. Niet alleen de Ene Kracht was verlokkelijk; de macht erover eveneens. Hij zou de beeldjes allebei moeten vernietigen. In plaats daarvan verweefde hij de stromen opnieuw en zette de vallen weer op scherp.

‘Wat ben je aan het doen?’ zei een vrouwenstem toen de muur schijn baar weer een geheel vormde.

Terwijl hij gehaast de stromen en de knoop met zijn eigen dodelijke verrassing losmaakte, trok hij Kracht aan en draaide zich om. Elayne, Min of Aviendha zouden er naast de in wit en zilver geklede Lanfir maar heel gewoontjes hebben uitgezien. Haar donkere ogen waren zo mooi dat een man daar zijn ziel aan zou verliezen. Toen hij haar zag, kromp zijn maag tot een bal ineen tot hij wilde braken. ‘Wat wil je?’ zei hij. Eenmaal had hij zowel Egwene als Elayne van de Ware Bron afgeschermd, maar hij wist niet meer hoe. Zolang Lanfir de Bron kon aanraken, was zijn kans om met beide handen de wind te grijpen groter dan zijn kans om haar gevangen te nemen. Een straal lotsvuur en... Hij kon het niet. Ze was een Verzaker, maar een vrouw!

‘Je hebt er twee,’ zei ze eindelijk, ik meende iets te zien... De een is een vrouw, hè?’ Haar glimlach kon een mannenhart stilzetten en stemde hem dankbaar. ‘Je bent toch mijn plan gaan overwegen, niet? Met die twee beelden zullen de andere Uitverkorenen aan je voeten liggen. We kunnen de Grote Heer zelf afzetten, de Schepper uitdagen. We...’

‘Je was altijd al eerzuchtig, Mierin.’ Zijn eigen stem klonk als een rasp. ‘Waarom heb ik me van jou afgewend, denk je? Dat kwam niet door Ilyena, al denk jij er graag anders over. Toen ik haar voor het eerst ontmoette, was jij allang uit mijn hart verdwenen. Eerzucht is het enige dat telt voor jou. Macht is het enige dat je wilt. Je veraf schuwt mij.’

Ze staarde hem aan, haar twee handen stevig tegen haar buik gedrukt, haar donkere ogen nog groter dan anders. ‘Graendal zei...’ begon ze zwakjes. Ze slikte en begon opnieuw. ‘Lews Therin? Ik hou van je, Lews Therin. Ik heb altijd van je gehouden en ik zal dat al tijd blijven doen. Dat weet je. Dat moet je weten!’ Rhands gezicht was als uit rots gehouwen en hij hoopte dat het zijn schrik zou verbergen. Hij had geen idee waar zijn woorden vandaan waren gekomen, maar het leek of hij zich haar herinnerde. Een vage herinnering van vroeger. Ik ben Lews Therin Telamon niet.

‘Ik ben Rhand Altor,’ zei hij schor.

‘Natuurlijk ben je dat.’ Ze nam hem nauwlettend op en knikte langzaam in zichzelf. Haar koele optreden kwam weer terug. ‘Natuur lijk. Asmodean heeft je van alles verteld, over de Oorlog van Kracht en over mij. Hij liegt. Je hebt van me gehouden. Tot dat geelharige varken Ilyena jou van mij afnam.’ Even vormde haar gezicht een ver wrongen masker. Hij dacht niet dat ze het besefte. ‘Wist jij dat Asmodean zijn eigen moeder heeft gescheiden? Wat ze tegenwoordig sussen noemen. Hij heeft haar gescheiden en toen mochten Myrddraal haar krijsend wegvoeren. Kun je zo’n man vertrouwen?’ Rhand lachte luid. ‘Nadat ik hem heb gevangengenomen, heb jij me geholpen hem in een kooi te zetten zodat hij mij dingen kon leren. En nu zeg je dat ik hem niet kan vertrouwen?’

‘Om je dingen te leren.’ Ze snoof minachtend. ‘Hij zal het doen om dat hij weet dat zijn lot voor altijd met het jouwe is verweven. Ook al kan hij de anderen ervan overtuigen dat hij een gevangene is geweest, ze zouden hem in stukken scheuren en dat weet hij. De zwakste hond van de troep ondergaat vaak dat lot. Bovendien kijk ik zo nu en dan in zijn dromen. Hij droomt over jou. Dat je de Grote Heer overwint en hem naast jou op een hoge zetel plaatst. Soms droomt hij over mij.’ Haar glimlach zei dat die dromen voor haar prettig waren maar voor Asmodean absoluut niet. ‘Maar hij zal proberen jou tegen mij op te stoken.’

‘Waarom ben je gekomen?’ wilde hij weten. Opstoken tegen haar? Ongetwijfeld zat ze momenteel boordevol Kracht, klaar om hem af te schermen zodra ze ook maar vermoedde dat hij iets wilde proberen. Ze had het met vernederend gemak al eerder gedaan. ‘Zo mag ik je het liefst. Hooghartig en trots, bewust van je eigen kracht.’

Een tijd geleden had ze beweerd dat ze zijn onzekerheid bewonder de en dat Lews Therin veel te hooghartig was. ‘Waarom ben je hier?’

‘Rahvin heeft Duisterhonden op je afgestuurd,’ zei ze kalm en vouw de haar handen voor haar middel, ik zou eerder zijn gekomen om je te helpen, maar ik kan de anderen nog niet laten merken dat ik aan jouw kant sta.’

Aan zijn kant. Een Verzaker hield van hem, of liever van de man die hij drieduizend jaar geleden was geweest, en ze wilde slechts dat hij zijn ziel aan de Schaduw gaf en samen met haar de wereld regeerde. Of eigenlijk een treetje onder hem. Bovendien wilde ze proberen zo wel de Duistere als de Schepper te vervangen. Was ze helemaal gek geworden? Of was de kracht van die twee enorme sa’angrealen echt zo groot als ze beweerde? Hij wilde niet dat zijn gedachten die kant opgingen.

‘Waarom heeft Rahvin ervoor gekozen mij nu aan te vallen? Asmodean zegt dat hij zijn eigen belangen altijd op de eerste plaats zet. Dat hij zich zelfs in de Laatste Slag afzijdig zal houden, als hij dat kan, en wacht tot de Duistere me vernietigt. Waarom niet Sammael of Demandred? Asmodean zegt dat ze me haten.’ Niet mij. Ze baten Lews Therin.

Maar voor de Verzakers was dat hetzelfde. Alsjeblieft, Licht, ik ben Rhand Altor.

Hij onderdrukte een plotselinge herinne ring aan deze vrouw in zijn armen, toen ze jong waren en net begonnen te leren wat ze met de Kracht konden. Ik ben Rhand Altor.

‘Waarom Semirhage niet, Moghedien of Graen...’

‘Maar je doet nu echt tekort aan zijn belangen,’ lachte ze. ‘Weet je dan niet waar hij is? In Andor. In Caemlin zelf! Daar heerst hij, zij het niet in naam. Die onnozele Morgase danst voor hem, zij en een handvol anderen.’ Haar lippen krulden van afkeer. ‘Hij laat mannen stad en land afreizen om nieuwe speeltjes voor hem te vinden.’ Heel even was hij geschokt en verstijfde. Elaynes moeder in de handen van een Verzaker. Toch durfde hij zijn bezorgdheid niet te tonen. Lanfir had haar jaloerse aard meermalen laten blijken. Als ze ook maar iets merkte van wat hij voor Elayne voelde, was ze in staat haar op te jagen en haar te doden. Wat voel ik voor haar?

Behalve deze gedachte dreef een kille en wrede waarheid rond de leegte. Hij kon er niet heen snellen om Rahvin aan te vallen, zelfs niet als Lanfirs woorden waar waren. Vergeef me, Elayne, maar ik kan het niet.

Misschien loog ze wel – ze zou geen traan laten als hij een van de andere Verzakers doodde, ze stonden haar plannetjes allemaal in de weg – maar in ieder geval wilde hij niet meer de daden van anderen volgen. Als hij dat deed, konden ze zelf bedenken wat zijn volgende stap zou zijn. Ze mochten hém volgen en evenzeer verrast worden als Lanfir en Asmodean dat waren geweest.

‘Denkt Rahvin echt dat ik Morgase spoorslags kom verdedigen?’ zei hij. ‘Ik heb haar maar één keer van mijn leven gezien. Tweewater is op de kaarten een deel van Andor, maar ik heb nog nooit iemand van de koninginnegarde ontmoet. Hele generaties niet eens. Als je tegen een Emondsvelder zegt dat Morgase zijn koningin is, zal hij waar schijnlijk denken dat je gek bent.’

‘Ik betwijfel of Rahvin verwacht dat je je land komt verdedigen,’ zei Lanfir grimmig, ‘maar hij zal erop rekenen dat je je eerzucht volgt. Hij wil dat Morgase op de Zonnetroon van Cairhien komt te zitten en gebruikt haar als speelpop tot het moment dat hij openlijk naar voren kan treden. Er stromen steeds meer Andoraanse soldaten naar Cairhien. En jij hebt een leger uit Tyr naar het noorden gestuurd om je eigen greep op dat land te versterken. Geen wonder dat hij je heeft aangevallen zodra hij je had gevonden.’

Rhand schudde het hoofd. Daarvoor had hij de Tyreners helemaal niet gestuurd, maar ze zou het wel niet begrijpen. Ze zou hem trouwens niet eens geloven als hij haar dat vertelde, ik dank je voor de waarschuwing.’ Beleefdheid voor een Verzaker! Hij kon natuurlijk ook niets doen en slechts hopen dat maar een klein deel van haar verhaal waar was. Een goede reden om baar niet te doden. Ze zal je meer vertellen dan ze denkt, als je zorgvuldig luistert.

Hij hoopte dat het zijn eigen kille en bittere gedachte was. ‘Je hebt je dromen tegen mij afgeschermd.’

‘Tegen iedereen.’ Dat was waar, hoewel ze net als de Wijzen boven aan de lijst stond van mensen die hij weg wilde houden. ‘Dromen zijn van mij. Vooral jij en je dromen zijn van mij.’ Aan haar gezicht was niets af te lezen, maar haar stem klonk harder, ik kan door je scherm heen breken en dat zou je niet leuk vinden.’ Om te laten zien dat hij zich daar geen zorgen over maakte, ging hij in kleermakerszit op het randje van zijn strozak zitten, met zijn handen op de knieën. Hij dacht dat zijn gezicht even kalm was als het hare. In hem groeide de Kracht. Hij hield stromen Lucht klaar om haar te boeien en stromen Geest om een schild te weven rond de Ware Bron. Maar hij wist niet meer hoe hij dat moest doen; het lag ergens diep in zijn hersens begraven. Zonder die kennis was het andere nutteloos. Ze kon ze apart aanpakken en elk weefsel van hem doorsnijden, ook al kon ze dat niet zien. Asmodean probeerde hem die kunst bij te brengen, maar zonder het weefsel van een vrouw om mee te oefenen, ging het moeilijk.

Lanfir nam hem onbezorgd op, een kleine frons vertekende haar schoonheid, ik heb de dromen van die Aielvrouwen bekeken. Die zogenaamde Wijzen. Ze weten niet zo goed hoe ze zichzelf kunnen afschermen. Ik kan ze zoveel vrees aanjagen dat ze nooit meer zullen dromen en jouw dromen zeker nooit meer durven binnendringen.’

‘Ik dacht dat je me niet openlijk wilde helpen?’ Hij durfde haar niet te zeggen de Wijzen met rust te laten; ze was heel goed in staat hen toch iets aan te doen. Ze had hem vanaf het begin duidelijk gemaakt, zij het niet in woorden, dat zij voor hem het belangrijkste diende te zijn. ‘Loop je dan niet het gevaar dat een andere Verzaker het ontdekt? Jij bent niet de enige die weet hoe je de dromen van anderen binnenkomt.’

‘De Uitverkorenen,’ zei ze nadenkend. Heel even beet ze op haar volle onderlip, ik heb ook de dromen van dat meisje Egwene bekeken. Ik dacht ooit dat jij wat voor haar voelde. Weet je over wie zij droomt? Over de zoon en de stiefzoon van Morgase. Het vaakst over de zoon, over Gawein.’ Met een spottende glimlach deed ze alsof ze geschokt was. ‘Je zou nooit willen geloven dat een simpel boeren meisje zulke dromen heeft.’

Ze probeerde zijn jaloezie te testen, besefte hij. Ze dacht echt dat hij zijn dromen had afgeschermd om zijn gedachten aan andere vrouwen te verbergen! ‘De Speervrouwen bewaken me nauwgezet,’ zei hij droogjes. ‘Als je wilt weten hoe goed, moet je Isendres droom maar eens gaan zien.’

Rode vlekjes verschenen op haar wangen. Natuurlijk. Hij werd niet geacht te merken wat ze probeerde te doen. Verwarring rolde voor de leegte langs. Of dacht ze misschien... Isendre? Lanfir wist dat ze een Duistervriend was. Lanfir had zelf Kadere en Isendre naar de Woestenij gebracht. En ze had het grootste deel van de juwelen waar van Isendre beschuldigd werd ze te hebben gestolen, bij haar ver stopt; ook bij iets onbelangrijks was Lanfirs boosaardigheid wreed. Volgens Lanfir zou het feit dat Isendre een Duistervriend was, geen belemmering voor hem zijn om op haar verliefd te worden, ik had de Aiel hun gang moeten laten gaan, toen ze haar naar de Drakenmuur wilden sturen,’ vervolgde hij achteloos, ‘maar wie weet wat ze dan had gezegd om zichzelf te redden? Ik moet haar en Kadere in zekere mate beschermen vanwege Asmodean.’ De rode vlekjes verdwenen, maar toen ze weer iets wilde zeggen, werd er op de deur geklopt. Rhand sprong overeind. Niemand zou Lanfir herkennen, maar als men een vrouw in zijn kamer zag, een vrouw die door geen enkele Speervrouwe beneden was gezien, zouden er vragen worden gesteld waar hij geen antwoord op had. Maar Lanfir had reeds een poort geopend die leidde naar iets met witte zijden voorhangen en veel zilver. ‘Denk eraan, mijn lief, dat ik je enige hoop op overleven ben.’ Haar koele stem paste niet bij hoe ze hem noemde. ‘Naast mij hoef je niets te vrezen. Naast mij kun je heersen over... alles wat bestaat of wat zal zijn.’ Ze tilde haar sneeuwwitte rok op en stapte door de poort, die weer dichtklapte. Weer werd er geklopt, voor hij het opbracht saidin los te laten en de deur te openen.

Enaila tuurde achterdochtig langs hem heen en mompelde: ik meen de Isendre...’

Ze keek hem beschuldigend aan. ‘De speerzusters zijn overal naar jou op zoek. Niemand heeft je zien terugkomen.’ Hoofdschuddend strekte ze zich. Ze probeerde zich altijd zo lang mogelijk te maken. ‘De stamhoofden zijn er en willen met de car’a’carn spreken,’ zei ze vormelijk. ‘Ze wachten beneden.’

Omdat mannen niet naar binnen mochten, stonden ze te wachten tussen de pilaren boven aan de trap. De hemel was nog donker, maar in het oosten omlijnde de eerste glimp van de dageraad de bergen. Misschien hadden ze weinig op met de twee Speervrouwen die tussen hen en de twee deuren stonden, maar dat viel op hun bescha duwde gezichten niet te zien.

‘De Shaido zijn in beweging gekomen,’ blafte Han zodra Rhand ver scheen. ‘En de Reyn, Miagoma, Shiande... Elke stam!’

‘Sluiten ze zich bij Couladin aan of bij mij?’ wilde Rhand weten. ‘De Shaido zijn op weg naar de Jangai-pas,’ zei Rhuarc. ‘Het is nog te vroeg om het van de anderen te zeggen. Ze zijn echter wel op pad gegaan met iedere speer die niet nodig is om de vesten of kudden te beschermen.’

Rhand knikte slechts. Was hij zo vastbesloten geweest dat niemand hem zou zeggen wat hij moest doen, en nu gebeurde dit. De plannen van de andere stammen kende hij niet, maar Couladin wilde Cairhien binnenvallen. Als de Shaido daar nog meer verwoestten, maak te dat een eind aan zijn vredesplannen. Hij kon niet in Rhuidean op de andere stammen blijven wachten. ‘Dan trekken wij ook naar Jangai,’ zei hij eindelijk. ‘We kunnen hem niet voor de pas inhalen,’ waarschuwde Erim en Han voegde er zuur aan toe: ‘Als een andere stam zich bij hen aan sluit, zitten we in de val als een blindworm in de zon.’ ik blijf hier niet wachten tot ik het weet,’ zei Rhand. ‘Ik kan Couladin niet inhalen, maar ik wil in Cairhien vlak achter hem zitten. Wek de speren. Als het jullie lukt, vertrekken we zo snel mogelijk na het eerste licht.’

Nadat ze die vreemde Aielbuiging voor hem hadden gemaakt, die alleen bij heel belangrijke momenten werd gebruikt – één voet naar voren en de hand uitgestrekt – vertrokken de stamhoofden. Alleen Han zei nog iets. ‘Tot aan Shayol Ghul zelf.’

7

Een vertrek

In de grijze vroege ochtend hees Egwene zich geeuwend op haar mist kleurige merrie en ze moest danig aan de teugels trekken toen Mist ronddartelde. Het dier was al wekenlang niet bereden. De Aiel liepen liever op hun eigen benen en vermeden zoveel mogelijk elk paard, hoewel ze wel lastpaarden en pakezels gebruikten. Zelfs als er genoeg hout voor wagens voorhanden zou zijn geweest, dan nog was de bodem van de Woestenij weinig gastvrij voor wielen, zoals meerdere marskramers tot hun spijt hadden moeten ontdekken. Ze keek niet echt verlangend naar de lange reis naar het westen uit. De zon lag nog achter de bergen, maar dat de hitte gedurende de dag elk uur zou toenemen, was duidelijk en er zou geen handige tent voor schaduw in de buurt zijn. Ze wist ook niet zeker of de Aielkledij eigenlijk wel voor het rijden geschikt was. De sjaal die over het hoofd werd geslagen, hield de zon verrassend goed tegen, maar haar wijde rok zou tot haar heupen opkruipen als ze niet oppaste. Het was niet alleen een kwestie van zedigheid maar ook van brandblaren. De zon van boven en... Een maand niet meer in het zadel zou haar toch niet zo week hebben gemaakt? Ze hoopte maar van niet, anders zou dit een héél lange reis worden.

Toen ze Mist eenmaal had gekalmeerd, zag Egwene dat Amys naar haar keek, en ze wisselde een glimlach uit met de Wijze. Het gehol van de avond ervoor was niet de reden dat ze nog half sliep; eigen lijk had ze er nog beter door geslapen. Maar ze had vannacht in derdaad de dromen van de andere vrouw gevonden en om het te vieren hadden ze in de droom thee gedronken in de Koudrotsveste bij de ondergaande zon van de vroege avond, terwijl kinderen wilde spel letjes deden tussen de beplante terrassen en een aangenaam briesje de kloof verkoelde.

Natuurlijk zou dat ene bezoekje haar niet van haar nachtrust heb ben beroofd, maar ze was na het verlaten van Amys’ droom zo op gewonden geweest dat ze ermee door wilde gaan. Ze kon er niet mee ophouden, niet op dat moment, en wat Amys ervan zou zeggen deed er niet toe. Overal om haar heen waren dromen geweest, hoewel ze van de meeste niet wist bij wie ze hoorden. Maar van sommige wel: Melaine had gedroomd over hoe ze een pasgeborene aan de borst had en Bair over een vroegere echtgenoot toen ze beiden nog jong en blond waren. Juist in die dromen was ze heel voorzichtig geweest. Een indringster zou een Wijze meteen opvallen, en ze rilde bij de gedachte aan wat ze zouden hebben gedaan voor ze weg had gemogen. Rhands dromen waren natuurlijk een uitdaging geweest, die ze on herroepelijk moest aanpakken. Nu ze van droom naar droom kon schieten, waarom zou ze dan niet iets proberen wat de Wijzen niet lukte? Maar haar poging zijn dromen te belopen, bleef bij een po ging. Het had geleken of ze met haar hoofd tegen een onzichtbare stenen muur was gebotst. Ze wist dat zijn dromen zich aan de andere kant bevonden en ze was er zeker van dat ze wel een weg door die muur kon vinden, maar er was nergens een gaatje te zien, nergens een uitsteeksel om aan te peuteren. Een muur van niets. Ze zou zich met dit probleem bezig blijven houden tot ze het had opgelost. Als ze eenmaal haar zinnen op iets had gezet, kon ze even volhoudend zijn als een das.

Overal om haar heen waren gai’shain druk bezig. Ze laadden alle kampspullen van de Wijzen op muildieren. Het duurde niet lang of alleen een Aiel of een even ervaren spoorzoeker zou kunnen zeggen of er op dat gebied van verharde klei ooit tenten hadden gestaan. Dezelfde drukte heerste overal op de omringende berghellingen en de opwinding was ook in de stad zichtbaar. Niet iedereen zou gaan, maar duizenden anderen wel. Aiel bevolkten de straten en de karavaan van baas Kadere wachtte in een lange rij op het grote plein, beladen met de door Moiraine uitgekozen goederen. De drie witgeschilderde waterwagens stonden aan het eind van de stoet als grote vaten op wielen achter spannen van twintig muildieren. Kaderes eigen wagen, aan de kop van de stoet, was een klein huisje op wielen, met een wit trapje achter en een metalen rookpijpje op het platte dak. De dikke koopman met de haviksneus, vandaag geheel in ivoor kleurige zijde, nam bij het langsrijden met een zwaai zijn niet bij de zijde passende, verfomfaaide hoed af; zijn donkere, scheefstaande ogen deden niet mee met de brede glimlach die hij haar toewierp. Ze negeerde hem ijskoud. Zijn dromen waren absoluut duister en onplezierig geweest, terwijl ze bovendien ook schunnig waren. Ze zouden zijn kop in een vat blauwpentbee moeten onderdompelen, bedacht ze grimmig.

Toen ze naar het Dak van de Speervrouwen reed, drong ze tussen voortreppende gai’shain en geduldig wachtende muilezels door. Tot haar verrassing droeg een van de gai’shain die de ezels bepakten, zwarte kledij, geen witte. Aan haar lengte te zien was het een vrouw, die wankelde onder het gewicht van een met touwen vastgebonden bundel op haar rug. Toen ze Mist langs de vrouw stuurde, bukte ze zich om onder de kap van de vrouw te kijken. Egwene zag Isendres uitgemergelde gelaat, het zweet rolde over haar wangen. Ze was blij dat de Speervrouwen de vrouw hadden toegestaan gekleed in plaats van naakt naar buiten te gaan – of naar buiten hadden gestuurd maar het leek haar nodeloos wreed haar in het zwart te kleden. Als ze nu al zo liep te zweten, zou ze bijna sterven als de hitte van de dag zou toeslaan.

Maar ze mocht zich niet bemoeien met de zaken van de Far Dareis Mai. Aviendha had haar dat vriendelijk en ferm duidelijk gemaakt. Adelin en Enaila hadden er bijna onbeschoft op gereageerd, en een broodmagere witharige vrouw die Sulin heette, had letterlijk gedreigd haar aan haar oren naar de Wijzen terug te sleuren. Ondanks haar pogingen Aviendha over te halen haar niet als Aes Sedai aan te spreken, ergerde het haar dat de Speervrouwen, na eerst op de smalle grens van onzekerheid tegenover haar te hebben verkeerd, nu hadden besloten haar te behandelen als een van de vele leerlingen van de Wijzen. Erger nog, ze lieten haar zelfs niet eens onder hun Dak toe, tenzij Egwene beweerde dat ze een boodschap had. De snelheid waarmee ze Mist aanspoorde in de drukte verder te stappen had niets te maken met haar aanvaarding van gerechtigheid van Far Dareis Mai, of dat ze zich niet op haar gemak voelde onder de blikken van enkele Speervrouwen, die ongetwijfeld klaarstonden om haar een lesje te leren als ze meenden dat Egwene van plan was zich ergens mee te bemoeien. Het had zelfs weinig te maken met haar hekel aan Isendre. Ze wilde niet denken aan de glimp die ze had geworpen in de dromen van deze vrouw, vlak voordat Cowinde haar was komen wekken. Ze had nachtmerries gezien van martelingen, van dingen die de vrouw werden aangedaan. Egwene was vol af grijzen weggesneld, terwijl iets duisters en slechts haar lachend zag weghollen. Geen wonder dat Isendre uitgeput leek. Egwene was zo snel uit haar slaap wakker geschrokken dat Cowinde was teruggedeinsd toen ze een hand op haar schouder wilde leggen. Rhand stond in de straat van het Dak van de Speervrouwen. Hij droeg een sjoefa tegen de opkomende zon en zijn blauwzijden jas, met zoveel goudborduursel alsof hij zich in een paleis bevond, hing open. Zijn riem had een nieuwe gesp, een bewerkelijk ding in de vorm van een draak. Hij had een erg hoge dunk van zichzelf, zoveel was wel duidelijk. Hij stond naast Jeade’en, zijn schimmelhengst, met de stamhoofden te praten en met enkele Aielhandelaren die in Rhuidean zouden blijven.

Jasin Natael, die vlak naast hem stond met de harp op zijn rug en die de teugels vasthield van een gezadeld muildier dat van baas Kadere was gekocht, was zo mogelijk nog uitbundiger gekleed: zilver borduurwerk dat het zwart bijna verborg en een overvloed van wit kant op de kraag en mouwopslagen. Zelfs de bij de knie omgeslagen laarsboorden vertoonden veel zilver. De speelmanmantel met de kleurige lapjes bedierf het geheel, maar speelmannen waren vreemde lieden.

De mannelijke handelaren droegen de cadin’sor en hoewel de messen aan hun riemen kleiner waren dan die van de krijgers, wist Egwene dat allen in nood de speren konden gebruiken; ze hadden iets, zo niet alles, van die dodelijke soepelheid van hun broeders die de speer droegen. De vrouwelijke handelaren waren gemakkelijker her kenbaar in hun loshangende witte, algoeden hemd en dikke wollen rok, hoofddoek en sjaal. Afgezien van Speervrouwen en gai’shain en Aviendha – droegen alle Aielvrouwen verschillende armbanden en halskettingen van goud en ivoor, zilver en edelstenen; sommige waren van Aielherkomst, sommige gekocht en sommige krijgsbuit. Maar de vrouwen onder de Aielhandelaren droegen wel tweemaal zoveel sieraden, zo niet meer.

Ze ving enkele woorden op die Rhand tegen de handelaren sprak. ‘... geef de steenvoegers van de Ogier minstens de vrije hand bij de stukken die ze bouwen. En doe hetzelfde bij zoveel mogelijk gebouwen die jullie zelf kunnen herstellen. Het heeft geen zin het verleden te herhalen.’

Dus hij stuurde hen naar een Ogierstedding voor de wederopbouw van Rhuidean. Dat was goed. Een groot deel van Tar Valon was het werk van de Ogier en waar die hun eigen middelen en ideeën mochten toepassen, verrezen adembenemende bouwwerken. Mart zat al op zijn ruin Pips; hij had zijn breedgerande hoed omlaag getrokken en de punt van zijn vreemde speer rustte op de stijgbeu gel. Als gewoonlijk leek het of hij in zijn groene jas met de hoge kraag had geslapen. Ze had zijn dromen vermeden. Een Speervrouwe, een heel lange vrouw met goudblond haar, schonk Mart een guitige grijns, waar hij verlegen van leek te worden. En dat hoorde ook; ze was veel te oud voor hem. Egwene snoof. Ik weet ook zonder bezoekje wel waarover hij droomt, dank je feestelijk.

Ze trok alleen de teugel naast hem aan om naar Aviendha rond te kijken. ‘Hij zegt haar stil te zijn en dat doet ze,’ zei hij toen ze Mist inhield.

Hij gaf een knikje naar Moiraine en Lan. Zij droeg lichtblauwe zij de en hield de teugels van haar witte merrie vast. Hij, in zijn zwaard handmantel, hield zijn grote zwarte krijgsros in bedwang. Lan keek Moiraine strak en nietszeggend aan, terwijl zij leek te barsten van ongeduld toen ze woest naar Rhand keek. ‘Ze wilde hem vertellen waarom hij er verkeerd aan doet – en het klonk mij in de oren of ze het voor de honderdste keer zei – en hij antwoordde: “Ik heb besloten, Moiraine. Ga opzij en houd je mond tot ik tijd voor je heb.” Alsof hij er gewoon op rekende dat ze dat zou doen. En ze deed het. Stijgt er geen stoom op uit haar oren?’

Zijn gegrinnik was zo opgetogen, hij vermaakte zich zo over zijn eigen grapje, dat ze bijna saidar omhelsde en hem voor ieders oog een lesje wilde leren. In plaats daarvan snoof ze weer, luid genoeg om hem te laten weten dat dat vanwege hem, zijn mopje en zijn vermaak was. Hij keek haar van opzij stuurs aan en grinnikte opnieuw, wat haar humeur er niet beter op maakte.

Heel even keek ze Moiraine stomverbaasd aan. Had de Aes Sedai gedaan wat Rhand zei? Zonder hem tegen te spreken? Dat was net zo onwaarschijnlijk als een Wijze die gehoorzaamt of zonsopgang om middernacht. Ze had natuurlijk van de aanval gehoord; geruchten over reusachtige honden die voetsporen op stenen achterlieten, hadden die ochtend overal de ronde gedaan. Ze begreep niet wat het met Moiraine te maken had, maar afgezien van het vertrek van de Shai do was dat het enige nieuws en dat was niet belangrijk genoeg om zich daarna zo te gedragen. Ze kon niet bedenken wat wel de oor zaak zou kunnen zijn. Ongetwijfeld zou Moiraine zeggen dat ze zich er niet mee moest bemoeien, maar op de een of andere manier zou ze erachter komen. Ze had er een hekel aan als ze iets niet begreep. Ze zag Aviendha op de onderste trede van het Dak van de Speervrouwen en stuurde Mist om Rhands groepje heen. De Aielse stond hem even strak aan te staren als de Aes Sedai, maar zonder dat er iets op haar gezicht viel af te lezen. Ze draaide voortdurend de ivoren armband om haar pols rond, blijkbaar zonder het te beseffen. Op de een of andere manier maakte die armband deel uit van het probleem dat de Aielse met hem had. Egwene begreep het niet; Aviendha weigerde erover te praten en ze kon het niet zomaar ie mand anders vragen en daarmee een vriendin in verlegenheid brengen. Haar eigen ivoren armband met de uitgesneden vlammen was een geschenk van Aviendha, een bezegeling van hun bijna-zuster schap. Egwene had haar een zilveren halsketting geschonken, met volgens baas Kadere een Kandoripatroon dat sneeuwvlokjes heette. Ze had Moiraine om geld moeten vragen, maar het had haar een passend geschenk geleken voor een vrouw die nooit sneeuw zou zien. Maar nu ze de Woestenij ging verlaten, zou dat waarschijnlijk ver anderen, want de kans dat ze voor de winter terug zouden zijn, was klein. Wat Aviendha’s armband ook betekende, Egwene was er zeker van dat ze het uiteindelijk te weten zou komen. ‘Alles in orde?’ vroeg ze. Toen ze zich opzij boog in het zadel met de hoge zadelbogen, trok haar rok op zodat haar benen zichtbaar waren, maar ze was zo bezorgd over haar vriendin dat ze het amper merkte.

Ze moest de vraag herhalen voor Aviendha opschrok en haar aan keek. ‘In orde? Natuurlijk.’

‘Ik wil best met de Wijzen praten, Aviendha. Ik ben er zeker van dat ik hen kan overtuigen dat ze jou niet kunnen dwingen om...’ Ze kon de woorden niet uitspreken, niet hier in het openbaar, waar iedereen ze kon horen.

‘Maak je je daar nog steeds zorgen over?’ Aviendha verschikte haar grijze sjaal en schudde haar hoofd. ‘Jullie gewoonten vind ik nog steeds erg vreemd.’ Haar ogen gleden weer naar Rhand als ijzervijlsel aangetrokken door loodsteen. ‘Je hoeft niet bang voor hem te zijn.’

‘Ik ben voor geen enkele man bang,’ snauwde de vrouw en haar blauwgroene ogen schoten vuur. ‘Ik wil geen moeilijkheden tussen ons, Egwene, maar zulke dingen hoor je niet te zeggen.’ Egwene zuchtte. Vriendin of niet, Aviendha schroomde niet om haar een uitbrander te geven wanneer ze zich echt beledigd voelde. Eigenlijk wist ze wel zeker dat zij ook niet zou hebben toegegeven dat ze bang was. Aviendha’s droom was te pijnlijk geweest om lang naar te kijken. Geheel naakt, afgezien van een ivoren armband die haar omlaag leek te trekken alsof die honderd pond woog, rende Aviendha zo hard mogelijk over een vlakte van gebarsten klei. En Rhand kwam achter haar aan, een reus die wel tweemaal zo groot was, als een Ogier op een enorme Jeade’en, langzaam maar onverbiddelijk dichterbij komend.

Maar je kon een vriendin niet recht in het gezicht zeggen dat ze loog. Egwenes gelaat werd een tikkeltje rood. Zeker niet als je dan moest vertellen hoe je dat wist. Dan zou ze me echt de mantel uitvegen. Ik doe het niet meer. Dat rondstappen in andermans droom. In ieder geval niet in die van Aviendha. Het was niet goed in de dromen van een vriendin te spioneren. Niet dat het echt spioneren was, maar toch...

De groep rond Rhand begon zich te verspreiden. Hij zwaaide zich lenig in het zadel, daarin prompt gevolgd door Natael. Een koop vrouw met een breed gezicht en vlammend rood haar, die een klein vermogen droeg aan bewerkt goud, geslepen edelstenen en kunst zinnig ivoorwerk, bleef echter nog even hangen. ‘Car’a’carn, ben je van plan het Drievoudige Land voor eeuwig te verlaten? Je sprak net alsof je nooit meer terug zult komen.’

De anderen bleven bij die vraag staan en keerden terug. Een stilte daalde neer toen de rimpelingen van gefluister waarmee de vraag werd doorgegeven, waren weggeëbd.

Heel even zweeg ook Rhand en hij keek naar de gezichten die hem aanstaarden. Ten slotte zei hij: ik hoop terug te keren, maar niemand kan zeggen wat er gaat gebeuren. Het Rad weeft wat het Rad wil.’ Hij aarzelde even, nu alle ogen op hem waren gericht, ik zal jullie echter iets schenken waardoor jullie mij herinneren,’ ging hij verder terwijl hij een hand in zijn jaszak stak. Opeens kwam vlak bij het Dak van de Speervrouwen een fontein tot leven, water spoot uit de monden van vreemd gevormde dolfijnen die op hun staarten stonden. Verderop kwam uit een beeld van een jongeman met een opgeheven hoorn een waaier van water; nog verder weg stroomde uit de handen van twee stenen vrouwenbeelden een waterval. In de stomverbaasde stilte zagen de Aiel hoe alle fonteinen van Rhuidean weer water gaven.

‘Ik had dit al eerder willen doen.’ Rhands gemompel was ongetwijfeld voor hemzelf bestemd, maar Egwene kon hem heel duidelijk ver staan. Het gespetter van honderden fonteinen was het enige andere geluid. Natael trok zijn schouders op alsof hij niet anders had ver wacht.

Maar Egwene staarde naar Rhand, niet naar de fonteinen. Een geleider. Rhand. Toch is hij nog Rhand, ondanks alles. Maar iedere keer dat ze het hem zag doen, was het of ze hem weer voor het eerst zag. Als kind was haar bijgebracht dat alleen de Duistere meer gevreesd moest worden dan een geleider. Misschien heeft Aviendha gelijk dat ze bang voor hem is.

Maar toen ze op Aviendha neerkeek, glansde er op haar gezicht openlijke bewondering. De Aielse was verrukt over al dat water, zoals Egwene zich zou verheugen over het mooiste zijden gewaad of een tuin vol bloemen.

‘Het is tijd om te vertrekken,’ kondigde Rhand aan terwijl hij de gevlekte schimmel naar het westen stuurde. ‘Wie nog niet klaar is, moet ons later maar inhalen.’ Natael reed op zijn muildier vlak achter hem. Waarom hield Rhand die hielenlikker zo dicht bij hem? De stamhoofden gaven meteen bevelen door en de drukte werd wel tienmaal zo groot. Speervrouwen en Waterzoekers schoten naar voren en nog meer Far Dareis Mai omringden Rhand als een erewacht, waarbij ze per ongeluk ook Natael insloten. Aviendha stapte met Jeade’en mee, vlak naast Rhands stijgbeugel en hield zelfs in haar rok met gemak iedere pas van de hengst bij.

Naast Mart sloot Egwene zich fronsend aan bij Rhand en zijn gevolg. Haar vriendin keek weer even grimmig en vastberaden alsof ze haar arm in een adderkuil had gestoken. Ik moet iets doen om haar te helpen. Als Egwene eenmaal haar tanden in een probleem had gezet, liet ze niet meer los.

Terwijl ze het zich in het zadel gemakkelijk maakte, klopte Moiraine met haar gehandschoende hand op Aldiebs gebogen nek. Ze volg de Rhand niet meteen. Hadnan Kadere reed met zijn karavaan de straat in, waarbij hij de voorste wagen zelf mende. Eigenlijk had ze hem zijn wagen moeten laten afbreken, zoals ze met de andere woon wagens had gedaan. De man was doodsbang van haar, van Aes Sedai, en zou het hebben gedaan. De ter’angreaal in de vorm van een deurlijst was stevig in de tweede wagen vastgebonden met een zeil eromheen, zodat niemand er nog eens per ongeluk doorheen zou vallen. Een lange stoet Aiel van de Seia Doon, de Zwartogen, stapte aan weerszijden van de karavaan mee.

Kadere op de bok maakte een buiging voor haar, maar haar blik gleed langs de rij wagens, helemaal tot aan het grote plein met het bos van dunne glazen zuilen die al flonkerden in het ochtendlicht. Ze had graag alles van het plein mee willen nemen, meer dan het weinige dat op de wagens kon worden geladen. Sommige dingen waren echter te groot. Zoals die drie dofgrijze metalen ringen, ieder ruim twee pas in doorsnede, die op hun kant stonden en in het midden met elkaar verbonden waren. Een gevlochten leren koord was eromheen gebonden, als waarschuwing dat ze niet zonder toestemming van de Wijzen betreden mochten worden. Niet dat dat waar schijnlijk was. Alleen stamhoofden en Wijzen stapten redelijk ontspannen het plein op en alleen de Wijzen raakten iets aan met een soort gepaste terughoudendheid.

Al sinds ontelbare jaren moest een Aielse die Wijze wilde worden als tweede proef het woud van glinsterende glazen zuilen betreden. Ze zag dan precies hetzelfde als de mannen hadden gezien. Er waren meer vrouwen dan mannen die dat overleefden. Bair zei dat dat kwam omdat vrouwen taaier waren, Amys meende dat degenen die te zwak waren al waren uitgezeefd voor ze dat punt bereikten, maar het was niet zeker. Aielvrouwen die het overleefden, waren niet getekend. De Wijzen beweerden dat alleen een man zichtbare tekenen nodig had; voor een vrouw was in leven zijn bewijs genoeg. Bij de eerste proef, de eerste schifting, die nog voor de eerste les plaatsvond, moest je door een van de drie ringen stappen. Door welke maakte niet uit, of misschien was de keus een kwestie van het lot. Die stap scheen haar herhaaldelijk door haar leven te voeren; een tocht waarin haar toekomst voor haar lag uitgespreid, alle mogelijke toekomsten, met de gevolgen van elke beslissing die ze de rest van haar leven zou nemen. Ook de dood was daarin een mogelijkheid; sommige vrouwen konden de toekomst evenmin onder ogen zien als anderen het verleden. Al die mogelijke toekomsten kon haar geest natuurlijk nooit bevatten. Ze vermengden zich met elkaar en ver vaagden merendeels, maar een vrouw verkreeg een besef van de komende dingen in haar leven; dingen die zouden, moesten of konden gebeuren. Gewoonlijk bleven ze verborgen tot het moment daar was. Maar niet altijd. Moiraine was door de drie ringen heengestapt. Een lepeltje hoop en een beker wanhoop, dacht ze. ‘Ik vind het niet prettig je in deze toestand te zien,’ zei Lan. Hoog op Mandarb gezeten, en hij was al zo lang, moest hij op haar neer kijken. Ongerustheid tekende rimpeltjes bij zijn ooghoeken. Bij hem was dat net zo erg als bij een andere man tranen van boosheid. Aiel en gai’shain met lastdieren stroomden langs beide zijden van hun paarden. Geschrokken besefte Moiraine dat de waterwagens van Kadere al voorbij waren gereden. Ze had niet beseft dat ze zo lang naar het plein had zitten staren.

‘Wat bedoel je met deze toestand?’ vroeg ze, haar merrie wendend om zich bij de massa aan te sluiten. Rhand en zijn gevolg hadden de stad al verlaten.

‘Bezorgd,’ zei hij ronduit en ditmaal stond er niets op dat uit rots gehouwen gezicht te lezen. ‘Bang. Ik heb je nog nooit bang gezien. Niet toen de Trolloks en Myrddraal op ons afstormden, zelfs niet toen je hoorde dat de Verzakers waren losgebroken en Sammael ons op de hielen zat. Nadert het einde?’

Ze schrok op en wenste meteen dat ze dat niet had gedaan. Hij keek recht voor zich uit over de kop van zijn hengst, maar de man zag werkelijk alles. Soms dacht ze dat hij een blad achter zich kon zien neerdwarrelen. ‘Bedoel je Tarmon Gai’don? Een roodvink in Seleisin weet evenveel als ik. Het Licht geve, niet zolang nog één zegel heel is.’ De twee zegels die ze bezat, lagen ook op een van Kaderes wagens, ieder apart verpakt in een krat gevuld met wol. Een andere wagen dan die met de roodstenen deurlijst, daar had ze goed op gelet.

‘Wat kan ik anders bedoelen?’ vroeg hij langzaam, nog steeds ver mijdend haar aan te kijken, waardoor ze liever haar tong had willen afbijten. ‘Je bent... ongeduldig geworden. Ik kan me herinneren dat je weken de tijd nam, zonder een pink te bewegen, voor een regeltje nieuws, voor een woord, maar nu...’ Toen pas keek hij haar aan, schonk haar een blik uit zijn blauwe ogen die op de meeste vrouwen grote indruk zou hebben gemaakt. En ook op de meeste mannen. ‘Die eed die je de jongen hebt gedaan, Moiraine. Wat bezielde je, in Lichtsnaam?’

‘Hij drijft verder en verder van me weg, Lan, en ik moet in zijn buurt blijven. Hij heeft alle leiding nodig die ik hem kan geven en afgezien van mijn bed met hem te delen, zal ik daarvoor alles doen.’ De ringen hadden haar duidelijk gemaakt dat dat rampzalig zou zijn. Niet dat ze het ooit had overwogen – het idee alleen was al schokkend maar binnen de ringen was het iets wat ze in de toekomst zou of kon overwegen. Het gaf aan hoe groot haar wanhoop ongetwijfeld was geworden en in de ringen had ze gezien dat het de ondergang van alles zou betekenen. Ze had graag onthouden op welke manier – alles van Rhand Altor bevatte aanwijzingen waarvan ze kon leren – maar slechts het naakte feit van een grote ramp was haar bijgebleven. ‘Misschien wordt je nederigheid groter als hij je opdraagt zijn muilen te halen en zijn pijp aan te steken.’

Ze staarde hem aan. Kon dat een grap zijn? Als dat zo was, was het niet leuk. Ze had bescheidenheid nooit nuttig gevonden, nooit en nergens. Siuan beweerde dat Moiraines jeugd in het paleis in Cairhien de hooghartigheid diep in haar botten had gedreven, wat ze zelf niet besefte en wat ze ferm ontkende; wat kon een dochter van een Tyreense visser als Siuan daarvan weten? Die kon een koningin staal hard recht in de ogen zien en voor haar betekende hooghartigheid een hindernis voor haar eigen plannen.

Dat Lan nu probeerde een grapje te maken, hoe zwak en misplaatst ook, gaf aan dat hij veranderde. Al bijna twintig jaar volgde hij haar en hij had haar leven zoveel keer gered dat ze het niet eens meer kon tellen, vaak met groot gevaar voor zijn eigen leven. Hij had zijn eigen leven maar nietig gevonden, alleen waardevol ter wille van haar. Sommigen zeiden dat hij de dood aanbad, zoals een bruidegom zijn bruid. Ze had nooit zijn hart bezeten en zich nimmer jaloers gevoeld jegens een vrouw die zich aan zijn voeten had geworpen. Hij had heel lang beweerd dat hij geen hart had. Maar in het afgelopen jaar had hij er een gevonden, toen een vrouw het aan een touw om haar nek bond.

Hij wees haar natuurlijk af. Niet zijn liefde voor Nynaeve Almaeren, eens de Wijsheid van Emondsveld en nu een Aanvaarde van de Wit te Toren, maar het feit dat hij haar ooit zou hebben. Hij had twee dingen, zei hij, een onbreekbaar zwaard en een eindeloze oorlog; daarmee zou hij een bruid nooit willen belasten. Maar Moiraine had er tenminste iets aan gedaan, hoewel hij dat pas zou weten als het gedaan was. Als hij het wist, zou hij waarschijnlijk proberen de zaak terug te draaien, want hij kon een koppige dwaas zijn. ‘Deze droge landen lijken je eigen bescheidenheid te hebben verdord, al’Lan Mandragoran. Ik zal wat water zoeken om het weer op te kweken.’

‘Mijn nederigheid is zo scherp als een scheermes,’ zei hij droogjes. ‘Jij laat haar nooit bot worden.’ Hij bevochtigde een witte sjaal met water uit zijn leren nap en overhandigde haar de doorweekte stof. Ze bond die zonder iets te zeggen om haar slapen. Achter hen steeg de zon boven de bergen op, een ziedende bol van gesmolten goud. De dichte kolonne slingerde de kale helling van Chaendaer op; de staart was nog steeds in Rhuidean, de kop had de top van de helling reeds bereikt. Daarna ging het verder over ruwe, vlakke heuvels, vol rotspieken en platte rotsgevaarten, sommige met rode of okeren strepen in het grijs en bruin. De lucht was zo helder dat Moiraine vele spannen kon rondzien, zelfs nadat ze van de Chaendaer waren af gedaald. Grootse natuurlijke bogen rezen op en kartelige bergen klauwden aan alle kanten naar de hemel. Droge geulen en kuilen splitsten een streek die spaarzaam was begroeid met kleine, doorn achtige struiken en bladloze stekelplanten. De weinige bomen, geknauwd en gekromd, droegen zowel naalden als stekels. De zon maakte het land tot een oven. Een hard land, dat een hard volk had gevormd. Maar Lan was niet de enige die veranderde, of werd ver anderd. Ze had graag willen voorzien wat Rhand uiteindelijk van de Aiel zou maken. Iedereen had een lange reis voor de boeg.

8

Over de grens

Met een hand klampte Nynaeve zich uit alle macht vast aan het bank je achter op de wagen. Met de andere hield ze haar strohoed vast, terwijl ze naar de woeste storm tuurde die in de verte achter hen ver dween. De brede rand beschermde haar gezicht tegen de ochtend hitte, maar de wind die werd veroorzaakt door de snelheid van de hotsende wagen, was sterk genoeg om de hoed van haar hoofd te wippen, ondanks de donkerrode sjaal die ze onder haar kin had vast gebonden. Glooiend grasland gleed voorbij, met hier en daar een bos je. Het gras was schraal en uitgedroogd door de late zomerhitte. Het stof dat door de wagenwielen werd opgeworpen, belemmerde haar uitzicht en maakte haar ook nog eens aan het hoesten. De witte wolken in de lucht waren een aanfluiting. Er was geen regen meer gevallen sinds ze Tanchico weken eerder verlaten hadden, en het was al een tijdje geleden dat de brede weg het verkeer van voertuigen gedragen had, die de aarde ooit hadden platgereden. Niemand scheen uit die onafgebroken bruine stofmuur te kunnen rijden, wat wel zo goed was. Ze was haar boosheid kwijtgeraakt toen ze probeerde de struikrovers tegen te houden, terwijl ze bijna aan de waanzin van Tarabon ontsnapt waren, en als ze niet kwaad was, kon ze de Ware Bron niet voelen, laat staan geleiden. Zelfs in haar boosheid was ze verrast geweest dat ze in staat was zo’n storm te doen opsteken. Eenmaal opgewekt en vervuld van haar woede, was hij een eigen leven gaan leiden. Ook Elayne was verbaasd geweest over de grootte ervan, maar ze had het gelukkig niet aan Thom of Juilin laten merken. Zelfs als haar krachten zouden toenemen en degenen die haar in de Toren hadden onderwezen, hadden gezegd dat dat zou gebeuren, en geen enkele Aes Sedai was ooit zo sterk geweest dat ze een Verzaker kon verslaan, zoals zij had gedaan – bleef ze die beperking houden. Als een van de struikrovers was komen opdagen, had Elayne in haar eentje met hen moeten afrekenen, en dat wilde ze niet. Haar eerdere kwaadheid was verdwenen, maar ze was al bezig aan een nieuwe boze bui. Ze klom onhandig over het zeil dat over de lading vaten was gespannen en reikte omlaag naar een van de watertonnen die aan de zijkant van de wagen waren vastgebonden, naast de kisten met hun bezittingen en voorraden. Haar hoed vloog onmiddellijk achter op haar hoofd, slechts vastgehouden door de sjaal. Haar vingers konden slechts de tonrand raken, tenzij ze het touw losliet dat ze met haar andere hand vasthield, maar door het schokken van de wagen zou ze dan plat op haar neus ervanaf vallen.

Juilin Sandar stuurde de knokige ruin waarop hij reed – Pruiler was de onmogelijke naam waarmee hij het dier had opgezadeld – vlak naast de wagen en hield haar een van de leren waterzakken voor die over zijn zadel hingen. Ze dronk dankbaar, zij het niet bepaald sier lijk. Er liep minstens evenveel water op haar mooie grijze jurk als in haar keel, terwijl ze daar hing als een druiventros aan een in de wind zwiepende wijnrank.

Het was een passende jurk voor een koopvrouw: fijn geweven, met een hoge nek en goed gesneden, maar desondanks onversierd. De speld op haar borst, een kransje van granaatstenen in goud gevat, was mogelijk wat te overdadig, maar het was een geschenk van de panarch van Tarabon geweest. Ze hadden nog meer kostbare juwelen gekregen, die verborgen waren in een ruimte onder de bok. Ze droeg dit sieraad om zichzelf eraan te herinneren dat zelfs vrouwen op tronen een enkele keer aan hun nek door elkaar gerammeld dienden te worden. Ze had er meer begrip voor gekregen dat de Toren heersers heimelijk beïnvloedde, nu ze met Amathera te maken had gehad.

Ze vermoedde dat Amathera haar geschenken bedoeld had als om koperij, om hun vertrek uit Tarabon te bespoedigen. De vrouw had voor hen een schip willen kopen, waardoor ze niet langer dan nood zakelijk hoefden te blijven, maar niemand had er een willen verkopen. De paar vaartuigen die nog in Tanchico lagen en in staat waren om verder dan alleen langs de kust te varen, zaten tjokvol vluchte lingen. Bovendien was een snel schip de voor de hand liggende ma nier van reizen en de Zwarte Ajah kon heel goed voor haar en Elayne op de loer liggen, na alles wat er gebeurd was. Ze waren gestuurd om te jagen op Aes Sedai die D ui stervrienden waren, niet om in hun hinderlaag te lopen. Vandaar de wagen, en de lange reis door een land dat verscheurd werd door burgeroorlog en wetteloosheid. Ze wenste bijna dat ze er niet op gestaan had de schepen te vermijden. Niet dat ze dat ooit aan de anderen zou bekennen. Toen ze de waterzak aan Juilin wilde teruggeven, wuifde hij die weg.

Hij was een taaie man, die schijnbaar uit een of andere donkere hout soort was gekerfd, maar hij voelde zich niet erg op zijn gemak op een paard. Hij zag er in haar ogen belachelijk uit; niet omdat hij zo duidelijk ongemakkelijk in het zadel zat, maar vanwege die idiote rode Taraboonse hoed die hij boven op zijn sluike, zwarte haren droeg. Het was een randloos, hoog en kegelvormig ding, dat boven op was afgevlakt. Ze vond hem nergens bij passen. Het kwam op haar over alsof Juilin een brood op zijn hoofd droeg. Door de leren waterzak in één hand en de fladderende hoed was het lastig om naar voren terug te klauteren. Ze verwenste mompelend de Tyreense dievenvanger – vangt nooit een dief, hij niet! -, Thom Merrilin – opgeblazen speelman! – en Elayne van Huis Trakand, erf dochter van Andor, die zelf eens flink door elkaar geschud moest worden!

Ze was van plan om op de houten bok tussen Thom en Elayne te glijden, maar het goudblonde meisje zat dicht tegen Thom aan gedrukt, haar strooien hoed op haar rug. Ze hing aan de arm van de oude dwaas, alsof ze bang was van de wagen te vallen. Met opeen geklemde lippen moest Nynaeve zich tevreden stellen met Elaynes andere zijde. Ze was blij dat ze haar eigen haar in één polsdikke vlecht tot aan haar middel had gebonden. Dan kon ze daaraan trekken in plaats van aan Elaynes oor. Het meisje had redelijk verstandig geleken, maar iets in Tanchico leek haar verstand door elkaar te hebben gehusseld.

‘Ze komen ons niet meer achterna,’ verkondigde Nynaeve, en trok haar hoed weer op zijn plaats. ‘Je kunt dit ding nu wel wat langzamer laten gaan, Thom.’ Dat had ze ook vanaf de achterkant kunnen schreeuwen, dan had ze niet over de vaten hoeven klauteren. Maar ze zag zichzelf al daar op en neer stuiteren, terwijl ze hen toe schreeuwde om langzamer te gaan. Nee, ze hield er niet van om zich als een dwaas te gedragen, en ze had er een nog grotere hekel aan als anderen haar in een dwaze toestand zagen. ‘Doe je hoed op,’ zei ze tegen Elayne. ‘Jouw tere huid kan het zonlicht niet zo lang ver dragen.’

Zoals ze min of meer verwachtte, sloeg het meisje haar vriendelijke raad in de wind. ‘Je rijdt zo geweldig,’ zei Elayne ademloos, terwijl Thom de teugels aantrok en het vierspan tot stap dwong. ‘Je was de hele tijd heer en meester.’

De lange, magere man keek op haar neer en zijn borstelige, witte wenkbrauwen gingen op en neer, maar hij zei alleen: ‘We krijgen nog meer gezelschap, kind, daar, vóór ons.’ Nou, misschien was hij toch niet zo dwaas.

Nynaeve keek op en zag de in sneeuwwitte mantels gehulde ruiter stoet over de volgende lage heuvelrug aan komen rijden. Het was misschien een half honderdtal mannen, in glinsterende maliën en met glimmende kegelvormige helmen op, die evenveel zwaarbeladen wagens begeleidden. Kinderen van het Licht. Ze was zich plotseling erg bewust van de leren veter met de twee ringen die onder haar jurk tussen haar borsten hingen. Lans zware, gouden zegelring, de ring van de koningen van het ten onder gegane Malkier, zou de Witmantels niets zeggen, maar als ze de Grote Serpent-ring zagen... Dwaas! Niet erg waarschijnlijk, tenzij je besluit om je uit te kleden! Haastig liet ze haar ogen over haar metgezellen gaan. Elayne zag er altijd knap uit, en nu ze Thom had losgelaten en haar groene sjaal vastbond die haar hoed op zijn plaats hield, pasten haar manieren beter bij een troonzaal dan bij een koopmanswagen, maar haar blauwe jurk verschilde alleen in kleur van die van Nynaeve. Ze droeg geen sieraden; ze had Amathera’s geschenken ‘opzichtig’ genoemd. Ze kon ermee door; dat was al vijftig keer zo geweest sinds Tanchi o, maar dan maar net. Alleen, dit was de eerste ontmoeting met Witmantels. Thom, in dikke, bruine wol, kon een van de vele duizenden knoestige, witharige lieden zijn die de wagens bereden. En Juilin was Juilin. Hij wist hoe hij zich moest gedragen, hoewel hij eruitzag alsof hij wenste dat hij niet op een paard zat maar met beide benen op de grond stond, met zijn staf of hartsvanger in zijn riem. Thom trok de paarden naar een kant van de weg en hield in toen een paar Witmantels zich vooraan uit de stoet losmaakten. Nynaeve zette een gastvrije glimlach op. Ze hoopte dat ze niet besloten hadden dat ze nog een wagen nodig hadden.

‘Het Licht verlichte u, kapitein,’ zei ze tot de man met het smalle gezicht, die overduidelijk de leider was; de enige die geen lans met stalen punt droeg. Ze had geen idee welke rang de twee gouden tressen op zijn borst aanduidden, vlak onder de vlammende zon die ze alle maal droegen, maar ze kende de mannen en die zouden elke vleierij slikken. ‘Wij zijn erg blij u te zien. Een paar span terug probeerden bandieten ons te beroven, maar als door een wonder verscheen er een stofstorm. We ontsnapten nau...’

‘Bent u een koopmansvrouw? We hebben al een hele tijd maar weinig kooplieden uit Tarabon gezien.’ De stem van de man was even streng als zijn gezicht, alle vreugde leek eruit te zijn gebrand al voor dat hij uit de wieg gekropen was. In zijn donkere, diepliggende ogen lag achterdocht. Nynaeve twijfelde er niet aan of die blik was er ook altijd al geweest. ‘Op weg naar waar, met wat?’

‘Ik vervoer kleurstoffen, kapitein.’ Ze werkte hard om haar glimlach onder die standvastige, starende ogen vast te houden. Het was een opluchting toen hij zijn blik even naar de anderen verlegde. Thom deed zijn best om op een verveelde voerman te lijken, die betaald werd om waar dan ook heen te rijden, en Juilin leek met die dwaze hoed, die hij vroeger snel zou hebben afgezet, op iemand die nergens belangstelling voor had, een ingehuurde knecht die niets had te ver bergen. Toen de blik van de Witmantel op Elayne viel, voelde Nynaeve zich verstijven en ze sprak haastig verder: ‘Taraboonse kleur stoffen. De beste in heel de wereld, in Andor kan ik er een goede prijs voor krijgen.’

Op een gebaar van de kapitein – of wat hij ook was – dreef een van de Witmantels zijn paard naar de achterkant van de wagen. Met zijn dolk sneed hij een touw door en rukte een hoek van het zeil los, genoeg om drie of vier vaten bloot te leggen. ‘Ze zijn met “Tanchico” gemerkt. Hier staat “karmijn” op. Wilt u dat ik er een paar open breek?’

Nynaeve hoopte dat de leider haar bezorgde gezichtsuitdrukking op de juiste manier zou uitleggen. Ze voelde zonder te kijken al dat Elayne de soldaat voor zijn gedrag op de vingers wilde tikken, maar iedere echte koopvrouw zou bezorgd zijn dat de kleurstoffen blootge steld werden aan licht en wind. ‘Als u me wilt aanwijzen welke u open wilt maken, kapitein, zal ik graag bereid zijn om het zelf te doen.’ De man reageerde niet, noch op vleierij, noch op haar aan bod om mee te werken. ‘De vaten zijn verzegeld om stof en water te weren, ziet u. Als dat zegel wordt verbroken, kan ik het hier op de ze plek nooit opnieuw met lak afdekken.’

De rest van de stoet bereikte hen en reed in een wolk van stof langs hen heen; de voerlieden waren heel gewone, grof geklede mannen, maar de krijgslieden reden kaarsrecht; hun lange, stalen lansen stonden allemaal in dezelfde hoek. Zelfs met hun bezwete en bestofte gezichten zagen ze eruit als harde mannen. Alleen de voerlieden keken even naar Nynaeve en de anderen.

De leider sloeg met een gepantserde handschoen wat stof voor zijn gezicht weg en gebaarde de man van de wagen weg te gaan. Zijn ogen lieten Nynaeve geen moment los. ‘U komt uit Tanchico?’ Nynaeve knikte, een toonbeeld van medewerking en openheid. ‘Ja, kapitein. Tanchico.’

‘Wat voor nieuws hebt u van de stad? Er gaan zoveel geruchten.’

‘Geruchten, kapitein? Toen we vertrokken, was er nog maar weinig orde. De stad zit vol vluchtelingen en de omgeving vol opstandelingen en boeven. Er is nog maar nauwelijks handel.’ Dat was de waarheid, helder en eenvoudig. ‘Dat is de reden waarom Taraboonse kleurstoffen zulke goede prijzen zullen opbrengen. Ik geloof dat ze lange tijd niet meer beschikbaar zullen zijn.’

‘Vluchtelingen, handel of kleurstoffen kunnen me niet schelen, koop vrouw,’ zei de krijgsheer op vlakke toon. ‘Zat Andric nog steeds op de troon?’

‘Ja, kapitein.’ Het was duidelijk dat Tarabon volgens de geruchten was ingenomen en dat iemand de koning had vervangen, en miscchien had iemand dat ook wel. Maar wie? Een van de opstandige heren die elkaar al even hardnekkig bevochten als Andric, of de vol gelingen van de Herrezen Draak, zo toegewijd zonder hem ooit gezien te hebben? ‘Andric was bij ons vertrek nog steeds koning en Amathera nog steeds de panarch.’

Zijn ogen zeiden haar dat ze kon liegen. ‘Men zegt dat de heksen van Tar Valon erbij betrokken waren. Hebt u Aes Sedai gezien of er over gehoord?’

‘Nee, kapitein,’ zei ze haastig. De ring van het Grote Serpent leek op haar huid te branden. Vijftig Witmantels, zo dichtbij. Deze keer zou een stofstorm niet helpen, en bovendien was ze – hoewel ze het pro beerde te ontkennen – meer bang dan boos. ‘Gewone kooplieden houden zich niet met dat soort op.’ Hij knikte, en ze waagde het een vraag te stellen. Zolang het maar over iets anders zou gaan. ‘Als het u behaagt, kapitein, zijn we Amadicia al binnengereden?’

‘De grens ligt vijf span verder naar het oosten,’ verkondigde hij. ‘Tot op heden. Het eerste dorp dat u tegenkomt, is Mardecin. Gehoorzaam de wet en het zal u goed gaan. Er is daar een garnizoen Kin deren.’ Het klonk alsof het garnizoen er al zijn tijd in zou steken om hen de wet te laten nakomen.

‘Bent u hier gekomen om de grens te verleggen?’ vroeg Elayne plot seling koel. Nynaeve kon haar wel wurgen.

De diepe, achterdochtige ogen gleden naar Elayne en Nynaeve zei haastig: ‘Vergeef haar, kapitein. De dochter van mijn oudste zuster. Ze gelooft dat ze als een vrouwe geboren had moeten worden, en bovendien kan ze niet van de jongens afblijven. Daarom heeft haar moeder haar naar mij gestuurd.’ Elaynes verontwaardigde zucht was volmaakt, en waarschijnlijk ook echt gemeend. Nynaeve bedacht dat ze dat van die jongens niet had hoeven toe te voegen, maar het scheen erbij te passen.

De Witmantel staarde hen nog even aan en zei toen: ‘De kapitein heer-gebieder stuurt voedsel naar Tarabon. Anders zouden we dat Taraboonse gespuis over de grens krijgen en die stelen alles wat ze in hun mond kunnen stoppen.’ Tot slot zei hij: ‘Ga in het Licht,’ wendde zijn paard en galoppeerde terug naar de kop van de stoet.

Het was noch een aanbeveling noch een zegen. Zodra de soldaat weg was, zette Thom de wagen in beweging. Ie dereen was stil, op wat gekuch na, totdat ze veilig de laatste soldaat en het stof van de wagens achter zich hadden gelaten. Nynaeve dronk wat om haar keel te bevochtigen en duwde de waterzak in Elaynes handen. ‘Wat had dat te betekenen?’ vroeg ze. ‘We zijn niet in jouw moeders troonzaal! Trouwens, je moeder zou dit ook niet pikken.’

Elayne leegde de rest van de waterzak voor ze zich verwaardigde te antwoorden. ‘Je kroop, Nynaeve.’ Ze liet haar stem spottend en jankend de hoogte in gaan. ‘Ik ben erg braaf en gehoorzaam, kapitein. Mag ik uw laarzen kussen, kapitein?’

‘We worden verondersteld kooplieden te zijn, geen vermomde koninginnen!’

‘Kooplieden hoeven niet kruiperig te doen! Je hebt geluk dat hij niet dacht dat we met onze onderdanigheid iets probeerden te verbergen.’

‘Ze kijken ook niet neer op vijftig Witmantels met lansen! Of denk je dat we ze hadden kunnen overmeesteren met de Kracht, als het er op aan zou zijn gekomen?’

‘Waarom zei je dat ik niet van jongens kon afblijven? Dat was niet nodig, Nynaeve!’

‘Ik was bereid alles te zeggen waardoor hij weg zou gaan en ons met rust zou laten. En jij...!’

‘Hou allebei op!’ blafte Thom opeens, ‘voordat ze terugkomen om te zien wie van jullie de ander om zeep helpt!’ Nynaeve draaide zich zowaar om op de bok om te kijken, voordat ze besefte dat de Witmantels te ver weg waren om iets te kunnen horen, zelfs al hadden ze geschreeuwd. Nou, misschien hadden ze ook geschreeuwd. Het hielp niet dat Elayne hetzelfde deed. Nynaeve greep haar vlecht stevig vast en staarde Thom woest aan, maar Elayne vleide zich tegen zijn arm en lispelde zowat: ‘Je hebt gelijk, Thom. Het spijt me dat ik mijn stem verhief.’ Juilin bekeek hen heimelijk van opzij, maar was zo verstandig om niet dichterbij te komen en erbij betrokken te raken.

Nynaeve liet haar vlecht los voor ze die met wortel en al uittrok, schoof haar hoed recht en staarde over de paarden heen. Ze wist niet wat er in het meisje was gevaren, maar het was hoog tijd het uit haar te drijven.

Slechts een hoge stenen zuil aan beide kanten van de weg gaf de grens tussen Tarabon en Amadicia aan. Buiten henzelf was er geen verkeer op de weg. De heuvels werden geleidelijk aan wat hoger, maar voor de rest bleef het landschap bijna hetzelfde: bruin gras en bomen met weinig groen, behalve van dennen en lederbladbomen. De hellingen en dalen waren met stenen muurtjes opgedeeld in akkers. De bak stenen boerderijen met rieten daken leken verlaten. Er kringelde geen rook uit de schoorstenen, er waren geen boeren die de gewassen bewerkten, geen schapen of koeien. Soms zag ze naast de weg enkele kippen in de aarde van een boerenerf pikken, maar bij het naderen van de wagen fladderden ze weg. Ze waren overduidelijk verwilderd. Een garnizoen Witmantels of niet, klaarblijkelijk was niemand zo dicht bij de grens bereid het gevaar van Taraboonse struikrovers te trotseren.

Toen ze vanaf de top van een heuvel Mardecin zagen liggen, moest de zon nog een lange klim naar haar hoogste punt maken. Mardecin was net wat groter dan een dorp, bijna een span in doorsnede. De stad lag aan weerszijden van een kleine, overbrugde stroom tussen twee heuvels, met evenveel leisteendaken als rieten daken. In de straten was het behoorlijk druk.

‘We moeten voorraad inslaan,’ zei Nynaeve, ‘maar snel. We kunnen nog een behoorlijke afstand afleggen voor de duisternis valt.’

‘We putten onszelf uit, Nynaeve,’ zei Thom. ‘Van de dageraad tot de avondschemer, elke dag, al bijna een maandlang. Eén dag rust maakt weinig verschil, we bereiken Tar Valon toch wel.’ Hij klonk niet ver moeid. Hij wilde waarschijnlijk in een herberg harp of fluit spelen en de mensen zover krijgen dat ze hem wat te drinken aanboden. Juilin reed eindelijk vlak naast de wagen en voegde eraan toe: ik kan wel een dagje gebruiken om weer gewoon op de grond te staan. Ik weet niet wat erger is, dit zadel of de bok van de wagen.’

‘Ik denk dat we een herberg moeten opzoeken,’ zei Elayne. Ze keek op naar Thom. ‘Ik heb mijn bekomst van slapen onder de wagen, en ik zou graag willen horen hoe je verhalen vertelt in de gelagkamer.’

‘Kooplieden met één wagen staan niet veel hoger op de ladder dan marskramers,’ zei Nynaeve scherp. ‘Ze kunnen zich in een stadje als dit geen herberg veroorloven.’

Ze wist niet of dat waar was, maar ondanks haar eigen verlangen naar een bad en schone lakens, wilde ze niet dat Elayne Thom zou ompraten. Ze had het amper gezegd of ze besefte dat ze al aan Thom en Juilin had toegegeven. Een dagje kan geen kwaad. Het is nog een lange weg naar Tar Valon. Ze wenste dat ze had aangedrongen de reis per schip te maken. Met een snel schip van het Zeevolk zouden ze in Tyr zijn aangekomen in een derde van de tijd die het hen had gekost om Tarabon te door kruisen, tenminste, met goede wind. En dat zou geen probleem zijn geweest met een kundige windvindster van de Atha’an Miere; zij en Elayne zouden het zelf kunnen. De Tyreners wisten dat zij en Elayne vrienden van Rhand waren en ze verwachtte dat zij nog steeds emmers vol zweetten uit angst de Herrezen Draak te beledigen. En dus zouden de Tyreners voor een rijtuig en voor begeleiding tot aan Tar Valon hebben gezorgd.

‘Zoek een plek waar we ons kamp kunnen opslaan,’ zei ze met te genzin. Ze had moeten vasthouden aan een schip. Ze hadden al in de Toren terug kunnen zijn.

9

Een teken

Nynaeve moest toegeven dat Thom en Juilin een goede overnach tingsplek hadden gekozen, op nog geen span afstand van Mardecin, in een kleine bomengroep op een oostelijke helling die bezaaid was met dode bladeren. Wat verspreide bittergombomen en een soort kleine wilgen met omlaag hangende takken hielden de wagen uit het zicht van de weg en het stadje. Uit een steenlaagje bij de top van de heuvel liep een waterstroompje van twee voet breed omlaag door een geul van opgedroogde modder, die twee keer zo breed was. Genoeg water voor wat ze nodig hadden. Onder de bomen was het zelfs iets koeler, met een licht, zeer welkom briesje.

Toen de twee mannen het span paarden had laten drinken en op de helling gekluisterd hadden, waar ze wat spaarzaam gras konden grazen, wierpen ze een munt op om te beslissen wie er met de magere ruin naar Mardecin zou gaan om het nodige te kopen. Dat was gaan deweg een vaste gewoonte geworden. Thom, met zijn lenige goochelvingers, verloor nooit, dus nu gooide Juilin de munt altijd op. Thom won toch, en terwijl hij Pruiler van zijn zadel ontdeed, stak Nynaeve haar hoofd onder de bok en stak met haar mes een plank omhoog. Naast de twee kleine, vergulde kistjes waarin Amathera’s juwelen zaten, lagen er in de nis een paar leren beurzen vol munten. De panarch had hen zo graag zien vertrekken dat ze zeer gul was geweest. De andere zaken leken daarbij vergeleken maar armoedig: een kleine, gladde, donkere houten doos, heel gewoon en onversierd, en een platte, vetleren buidel die de omtrekken van een rond voorwerp aangaf. De doos bevatte de twee ter’angrealen die ze op de Zwarte Ajah veroverd hadden, en die allebei met dromen te maken hadden, en de buidel... Dat was in Tanchico hun grote slag geweest. In de buidel zat een van de zegels van de kerker van de Duistere. Hoe graag ze ook wilde horen waar Siuan Sanche hen nu weer heen zou sturen om de Zwarte Ajah na te jagen, de zegel was de reden van haar haast om Tar Valon te bereiken. Ze pakte wat munten uit een dikke beurs, maar vermeed het om de platte buidel aan te raken. Hoe langer die in haar bezit was, des te eerder ze hem aan de Amyrlin wilde overhandigen om ervan af te zijn. Soms, als ze dicht bij het voorwerp was, dacht ze dat ze kon voelen hoe de Duistere probeer de uit te breken.

Ze liet Thom gaan met een zak vol zilver en een strenge vermaning om wat fruit en groenten te vinden. Als ieder van de twee mannen zijn eigen gang ging, werd er waarschijnlijk niets anders gekocht dan vlees en bonen. Terwijl hij het paard naar de weg leidde, deed Thoms manke loop haar mond vertrekken tot een grimas; een oude wond, waar nu niets meer aan te doen was, had Moiraine gezegd. Dat stak haar minstens net zo als het hinken zelf. Niets aan te doen. Ze had Tweewater verlaten om de jonge mensen van haar dorp te beschermen, die ’s nachts door een Aes Sedai waren meegelokt. Ze was naar de Toren gegaan, hopend dat ze hun nog wat bescherming kon geven, en ook verlangend om Moiraine ten val te brengen voor wat zij had aangericht. Sindsdien was de wereld veranderd. Of miscchien zag zij de wereld op een andere manier. Nee, ik ben niet ver anderd. Ik ben dezelfde; het is al het andere dat anders is. Nu kon ze alleen zichzelf nog beschermen. Rhand was wat hij was, er was geen terugkeer mogelijk, en Egwene zocht gretig haar eigen weg en liet zich door niets of niemand in de weg staan, al leidde de weg het ravijn in, en Mart had geleerd om nergens anders aan te denken dan aan vrouwen, slempen en gokken. Tot haar afgrijzen merk te ze dat ze soms begrip voor Moiraine kon opbrengen. Perijn was tenminste naar huis gegaan. Dat had ze althans van Egwene gehoord, die dat weer van Rhand had; misschien was Perijn veilig. De jacht op de Zwarte Ajah was goed en juist en bevredigend – en ook angstwekkend, hoewel ze dat laatste probeerde te verbergen. Ze was een volwassen vrouw, geen meisje dat achter haar moeders schorten wilde schuilen. Maar dat was niet de belangrijkste reden waar om ze bereid was om met haar hoofd tegen de muur te blijven slaan en steeds opnieuw te proberen om de Kracht te leren gebruiken, ter wijl ze meestal niet meer kon geleiden dan Thom. Die reden was het Talent dat Heling werd genoemd. Als de Wijsheid van Emondsveld had het haar voldoening gegeven om de vrouwenkring te overtuigen van haar ideeën, vooral omdat de meesten oud genoeg waren om haar moeder te kunnen zijn. Slechts een paar jaar ouder dan Egwene was ze de jongste Wijsheid die er ooit in Emondsveld was geweest. Het gaf nog meer voldoening erop toe te zien dat de dorpsraad deed wat die moest doen, hoe koppig mannen ook waren. Maar het bevredigendste was het vinden van de juiste kruiden om een ziekte te genezen. En om met de Ene Kracht te helen... Ze had het gedaan, al tastend, en ze genas dat wat haar andere vaardigheden nooit zouden kunnen. De vreugde daarover was zo groot dat ze wel kon huilen. Op een dag zou ze vast en zeker Thom helen en zien hoe hij zou dansen. Op een dag zou ze zelfs de wond in Rhands zijde helen. Er was niets dat niet geheeld kon worden, als de vrouw die de Kracht gebruikte maar vastbesloten was.

Toen ze zich omdraaide, zag ze dat Elayne de emmer, die gewoon lijk onder de wagen hing, had gevuld en er nu naast knielde om haar gezicht en haar handen te wassen, met een handdoek om haar schouders om de jurk droog te houden. Dat wilde ze zelf ook graag doen. In deze hitte was het plezierig om je te kunnen wassen met koel water uit een bergstroom. Er was vaak geen ander water voorhanden dan wat er in de tonnen zat die aan de wagen waren vastgebonden, en dat gebruikten ze liever om te drinken en te koken dan om te wassen.

Juilin zat met zijn rug tegen een van de wagenwielen, zijn duimdikke staf van geribbeld hout naast hem. Zijn hoofd hing voorover en de dwaze hoed viel bijna over zijn ogen, maar ze wilde er niet om wedden dat de man op deze tijd van de ochtend zou slapen. Er waren dingen die hij en Thom niet wisten, dingen die ze beter ook maar niet te weten konden komen.

Het dikke tapijt van dode zuurgombladeren ritselde toen ze naast Elayne ging zitten. ‘Denk je dat Tanchico echt gevallen is?’ Elayne wreef met een in zeep gedrenkte doek over haar gezicht en gaf geen antwoord. Ze probeerde het opnieuw, ik denk dat wij die “Aes Sedai” waren waarover de Witmantels spraken.’

‘Misschien.’ Elaynes stem was koel, een uitspraak vanaf de troon. Haar ogen leken blauw ijs. Ze keek Nynaeve niet aan. ‘En misschien werden de verslagen over onze daden verward met andere geruchten. Tarabon kan best een nieuwe koning hebben, en een nieuwe pan arch.’

Nynaeve hield haar humeur in bedwang en haar handen bij haar vlecht vandaan. Ze sloeg ze in plaats daarvan om haar knieën. Je probeert haar op haar gemak te stellen. Kijk uit wat je zegt.

‘Amathera was lastig, maar ik wens haar geen kwaad toe. En jij?’

‘Een aardige vrouw,’ zei Juilin, ‘vooral in zo’n Taraboons diensters kleed, met een aardige glimlach. Ik dacht dat ze...’ Hij zag Nynaeve en Elayne naar hem kijken, trok vlug zijn hoed weer naar beneden en deed of hij sliep. Zij en Elayne knipoogden elkaar toe, en ze wist dat de ander hetzelfde dacht als zij. Mannen.

‘Wat er ook gebeurd is met Amathera, Nynaeve, we hebben haar nu achter ons gelaten.’ Elayne klonk weer gewoon. Haar wasdoek bewoog langzamer. ‘Ik wens haar het beste toe, maar ik hoop vooral dat de Zwarte Ajah niet achter ons aan zit. Ons volgt, bedoel ik.’ Juilin bewoog zich ongemakkelijk, zonder zijn hoofd op te heffen. Hij voelde zich nog steeds onbehaaglijk nu hij wist dat Zwarte Aes Sedai echt bestonden en niet zomaar een verhaaltje van de straat waren. Hij zou blij moeten zijn dat hij niet weet wat wij weten.

Nynaeve moest toegeven dat die gedachte niet helemaal vanzelfsprekend was, maar als hij wist dat de Verzakers vrij waren, zou hij het op een lopen zetten, ondanks Rhands dwaze bevel om voor haar en Elayne te zorgen. Maar hij had zijn nut. Soms. Thom ook. Het was Moiraine geweest die Thom met hen had meegestuurd, en de man wist, voor een gewone speelman, behoorlijk veel van de wereld. ‘Als ze ons waren gevolgd, hadden ze ons nu al ingehaald.’ Dat was zeker waar, vooral als ze aan de langzame, hotsende gang van de wagen dacht. ‘Met wat geluk weten ze nog steeds niet wie we zijn.’ Elayne knikte, grimmig, maar weer haar oude zelf, en begon haar gezicht af te spoelen. Ze kon bijna net zo vastberaden zijn als een vrouw uit Emondsveld. ‘Liandrin en de meeste van haar handlang sters zijn beslist uit Tanchico ontsnapt. Misschien allemaal wel. En we weten nog steeds niet wie in de Toren de bevelen aan de Zwarte Ajah geeft. Zoals Rhand zou zeggen: we moeten het nog steeds doen, Nynaeve.’

Ondanks zichzelf kromp Nynaeve in elkaar. Het was waar, ze hadden een lijst van elf namen, maar als ze eenmaal in de Toren terug waren, kon bijna elke Aes Sedai die ze tegenkwamen van de Zwarte Ajah zijn. Of elke vrouw die ze onderweg tegenkwamen. Wat dat aanging, iedereen die ze ontmoetten kón een Duistervriend zijn, maar dat was niet echt hetzelfde, bij lange na niet.

‘Het is niet alleen de Zwarte Ajah,’ ging Elayne door, ‘ik maak me meer bezorgd over Mo...’ Nynaeve legde snel een hand op haar arm en gaf een onmerkbaar knikje richting Juilin. Elayne kuchte en ging door, alsof het kuchje haar had doen stoppen met praten. ‘Over moeder. Ze heeft geen reden om je aardig te vinden, Nynaeve. Eerder het omgekeerde.’

‘Ze is hier ver vandaan.’ Nynaeve was blij dat haar stem vast klonk. Ze hadden het niet over Elaynes moeder, maar over de Verzaker die ze verslagen had. Een deel van haar hoopte vurig dat Moghedien in derdaad ver weg was. Heel ver weg. ‘Maar als ze dat niet is?’

‘Dat is ze wél,’ zei Nynaeve beslist, maar ze trok toch verontrust haar schouders op. Iets in haar herinnerde zich nog steeds de vernederingen die ze door Moghedien had ondergaan. Dat deel in haar ver langde niets minder dan de vrouw opnieuw het hoofd te bieden, haar opnieuw te verslaan, en deze keer voorgoed. Maar als Moghedien haar zou verrassen en op haar af zou komen als ze niet kwaad genoeg was om te geleiden? Dat gold natuurlijk voor iedere andere Ver zaker, voor iedere andere Zwarte zuster, maar na haar nederlaag in Tanchico had Moghedien reden haar persoonlijk te haten. Het was niet echt plezierig om te weten dat een Verzaker je naam kende en zeer zeker je hoofd wilde hebben. Dat is doodgewone lafheid, zei ze scherp tegen zichzelf. Je bent geen lafaard en je zult geen lafaard zijn! Het maakte geen einde aan de jeuk tussen haar schouderbladen, die ze elke keer kreeg als Moghedien in haar gedachten kwam, alsof de vrouw haar in de rug staarde.

‘Ik geloof dat het speuren naar struikrovers me zenuwachtig heeft gemaakt,’ zei Elayne terloops, en depte haar gezicht met de hand doek. ‘Want de laatste tijd heb ik soms het gevoel dat iemand me gadeslaat wanneer ik droom.’

Nynaeve schrok op bij wat een weerklank scheen te zijn van haar eigen gedachten, maar toen besefte ze dat Elayne het woord ‘droom’ enigszins benadrukt had. Niet zomaar een droom maar Tel’aran’rhiod. Nog iets waar de mannen niets van wisten. Ze had vaak het zelfde gevoel gehad, maar in de Wereld der Dromen kwam dat gevoel van onzichtbare ogen vaak voor. Dat kon onbehaaglijk zijn, maar ze hadden het daar al eerder over gehad. Ze hield haar stem licht. ‘Nou, jouw moeder komt niet in onze dromen voor,. Elayne, anders zou ze ons allebei bij de lurven pakken.’ Moghedien zou hen waarschijnlijk martelen tot ze om hun dood zouden smeken. Of ze zou een kring vandertien Zwarte zusters en der tien Myrddraal samenstellen; zo konden ze je tegen je wil tot de Scha duw keren, je aan de Duistere binden. Misschien kon Moghedien het wel in haar eentje... Doe niet zo belachelijk, vrouw! Als ze dat kon, zou ze het gedaan hebben. Je hebt haar verslagen, weet je nog’

‘Ik hoop van niet,’ zei Elayne eenvoudig.

‘Geef je me nog een kans om me te wassen?’ vroeg Nynaeve geprikkeld. Het was allemaal goed en wel om het meisje op haar gemak te stellen, maar ze kon best buiten dat vele gepraat over Moghedien. De Verzaker moest ergens ver weg zijn; ze zou hen niet vreedzaam verder laten rijden als ze wist waar ze waren. Het Lichte geve dat dat waar is!

Elayne leegde en vulde de emmer zelf. Gewoonlijk was ze een aardige meid, als ze besefte dat ze niet in het koninklijk paleis van Caemlin was en zich niet als een dwaas gedroeg. Daar zou Nynaeve voor zorgen, als Thom terug was.

Nynaeve genoot toen ze haar handen en gezicht langzaam waste met het verkoelende water. Daarna maakte ze het kamp gereed en liet Juilin dorre takken voor een vuur zoeken. Tegen de tijd dat Thom terugkwam met twee grote manden die opzij van de flanken van het paard bungelden, lagen haar en Elaynes dekens onder de wagen en die van de mannen onder de hangende takken van een twintig voet hoge wilg, was er een flinke stapel brandhout, stond de theeketel naast de as van een vuur in een van bladeren ontdaan plekje af te koelen en waren de dikke aardewerken kommen schoon. Juilin mom pelde in zichzelf toen hij met het water van het stroompje de tonnen vulde. Afgaand op de flarden die Nynaeve opving, mocht ze blij zijn dat het meeste een onhoorbaar gebrom bleef. Elayne probeerde amper te verbergen dat ze erachter wilde komen wat hij zei. Zij en Nynaeve hadden achter de wagen schone jurken aangetrokken, waar bij ze toevallig van kleur wisselden.

Nadat Thom de voorbenen van de ruin had gekluisterd, liet hij de zware manden op de grond zakken en begon ze uit te pakken. ‘Mar decin is niet zo welvarend als het op afstand lijkt.’ Hij zette een zak met kleine appels op de grond, en nog eentje met wat donkergroene, bladachtige groenten. ‘Zonder de handel met Tarabon kwijnt de stad weg.’ De rest van de zakken leek allemaal gevuld met gedroogde bonen en knolrapen, gekruid vlees en gezouten hammen. En er verscheen een grijze aardewerken pot, afgesloten met lak, waarin volgens Nynaeve zeker brandewijn zat; beide mannen hadden geklaagd dat ze ’s avonds tijdens het roken van hun pijpen iets misten. ‘Je kunt nog geen zes stappen doen zonder een paar Witmantels tegen te komen. Het garnizoen bestaat uit zo’n man of vijftig. Ze zijn gelegerd in barakken aan de andere kant van de heuvel over de brug. Het kamp was aanzienlijk groter, maar blijkbaar haalt Pedron Nial van overal Witmantels naar Amador terug.’ Hij wreef over zijn lange snorpunten en zat even te peinzen. ‘Ik begrijp niet wat hij van plan is.’ Thom hield daar niet van; gewoonlijk had hij aan een paar uur voldoende om de onderstromen tussen de edelen en de koopmans huizen uit te vissen, de verbintenissen, de plannetjes en listen die te zamen het zogenaamde Spel der Huizen werden genoemd. ‘De geruchten zeggen allemaal dat Nial probeert een oorlog tussen Illian en Altara te beëindigen, of misschien tussen Illian en Morland. Maar er is eigenlijk geen reden om soldaten op te trommelen. Ik vertel je echter één ding: wat die Witmantel ook zei, het voedsel dat naar Tarabon gestuurd wordt, is door de koning gekocht met belasting geld, en de mensen zijn daar niet gelukkig mee. Hun geld, om Taraboners te eten te geven.’

‘Wat koning Ailron en de kapiteinheer-gebieder doen, gaat ons niet aan,’ zei Nynaeve, en ze bekeek wat hij had meegebracht. Drie gezouten hammen. ‘We zullen zo snel en onopvallend mogelijk door Amadicia trekken. Misschien hebben Elayne en ik meer geluk bij het zoeken naar groenten. Zin in een wandelingetje, Elayne?’ Elayne kwam onmiddellijk overeind, streek haar grijze rok glad en greep haar hoed van de wagen. ‘Dat zal lekker zijn, na die wagen bok. Het zou anders zijn als Thom en Juilin me wat vaker op Pruiler lieten rijden.’ Ditmaal lonkte ze eens niet naar de speelman en dat was zeker iets.

Thom en Juilin wisselden een blik uit en de Tyreense dievenvanger haalde een munt uit zijn zak, maar Nynaeve gaf hem de kans niet die op te gooien. ‘Met z’n tweeën zijn we veilig. We kunnen nauwelijks problemen verwachten met zoveel Witmantels in de buurt om de orde te bewaren.’ Ze plantte haar hoed op haar hoofd, bond de sjaal onder haar kin vast en keek hen streng aan. ‘Bovendien moeten al die dingen die Thom gekocht heeft, worden opgeborgen.’ Beide mannen knikten, langzaam en met tegenzin, maar ze knikten. Soms namen ze hun rol van veronderstelde beschermers veel te ernstig op.

Nynaeve en Elayne liepen naar de verlaten weg en wandelden langs de rand, op het schrale gras, om geen stof op te jagen. Nynaeve wil de eerst alles op een rijtje zetten voordat ze wat zei. Voor ze echter haar mond kon opendoen, begon Elayne: ‘Je wilt me dus alleen spreken, Nynaeve. Gaat het over Moghedien?’

Nynaeve knipperde met de ogen en keek haar van opzij aan. Ze moest goed onthouden dat Elayne geen dwaas was. Ze had zich alleen als zodanig voorgedaan. Nynaeve besloot niet aan haar luimen toe te geven; het zou al moeilijk genoeg zijn het niet op een schreeuwpar tij te laten uitlopen. ‘Dat niet, Elayne.’ Het meisje dacht dat ze Moghedien aan hun jachtpartij moesten toevoegen; ze leek het verschil tussen een Verzaker en, zeg maar, Liandrin of Chesmal niet te beseffen. ‘Ik vind dat we moeten praten over hoe jij je tegenover Thom gedraagt.’

‘Ik weet niet waar je het over hebt,’ zei Elayne, en staarde voor zich uit, naar de stad, maar de plotselinge rode blosjes verrieden de leugen.

‘Niet alleen is hij oud genoeg om je grootvader te zijn, maar...’

‘Hij is mijn vader niet,’ beet Elayne haar toe. ‘Mijn vader was Taringael Damodred, prins van Cairhien en Eerste Prins van het Zwaard van Andor.’ Ze richtte onnodig haar hoofd op en ging iets minder luid door: ‘Het spijt me, Nynaeve. Ik wilde niet schreeuwen.’

Kalm, dacht Nynaeve. ‘Ik dacht dat je verliefd was op Rhand,’ zei ze, en liet haar stem mild klinken. Dat was niet gemakkelijk. ‘De boodschappen die je me aan Egwene liet geven, zeiden dat zeker. Ik vermoed dat je haar hetzelfde vertelt.’

De kleur op Elaynes gezicht werd dieper, ik houd van hem, maar... Hij is zo ver weg, Nynaeve. In de Woestenij, omgeven door duizend Speervrouwen die opspringen om zijn zin te doen. Ik kan hem niet zien, niet met hem spreken, hem niet aanraken.’ Ze fluisterde nu. ‘Je denkt toch zeker niet dat hij naar een Speervrouwe kijkt,’ zei Nynaeve ongelovig. ‘Het is een man, maar zo wispelturig is hij niet, en bovendien: zo’n Speervrouwe rijgt hem aan haar speer als hij naar haar zou loeren, zelfs al is hij de Dageraad, of wat dan ook. En Egwene zegt dat Aviendha een oogje voor jou in het zeil houdt.’

‘Dat weet ik, maar... ik had ervoor moeten zorgen dat hij weet dat ik van hem houd.’ Elaynes stem klonk ferm. En bezorgd, ik had hem dat moeten zeggen.’

Vóór Lan had Nynaeve nauwelijks naar een man gekeken, niet echt tenminste, maar als Wijsheid had ze veel gezien en geleerd. Ze wist nu dat een liefdesverklaring de beste manier was om een man zo hard mogelijk weg te laten rennen, tenzij hij het als eerste zei. ‘Ik geloof dat Min een visioen had,’ ging Elayne door. ‘Over mij en over Rhand. Ze maakte altijd grappen over dat ze hem moest delen, maar ik geloof niet dat dit een grapje was, en ze bracht het niet op om te zeggen wat het echt was.’

‘Dat is belachelijk.’ Dat was het zeker. Maar in Tyr had Aviendha haar verteld van een verachtelijke Aielse gewoonte... Jij deelt Lan met Moiraine, fluisterde een klein stemmetje. Dat is helemaal niet hetzelfde, dacht ze snel. ‘Weet je zeker dat Min een van haar visioenen had?’

‘Ja. Eerst niet, maar hoe meer ik erover nadenk, hoe zekerder ik er van ben. Ze maakte er zo vaak grappen over dat het niet iets anders kon zijn.’

Nou, wat Min ook had gezien, Rhand was geen Aiel. O ja, zijn bloed kon Aiels zijn, zoals de Wijzen beweerden, maar hij was in Emonds veld opgegroeid, en zij zou niet werkeloos toekijken hoe hij slechte Aielgewoonten ging overnemen. En Elayne zou dat ook niet doen. ‘Is dat de reden waarom je...’ – ze ging niet zeggen: jezelf op hem werpt – ‘hem plaagt?’

Elayne keek haar schuins aan en haar wangen werden weer rood. ‘Er ligt vierduizend span tussen ons, Nynaeve. Denk je dat Rhand zichzelf maant niet naar andere vrouwen te kijken? Een man is een man, op een troon of in een stal.’ Ze had een hele voorraad spreek woorden geleerd van haar kindermeid, Lini, een vrouw met een hel der hoofd. Nynaeve zou haar op een dag graag eens willen ontmoeten.

‘Nou, ik zie niet in waarom jij naar iemand zou moeten lonken, alleen maar omdat je denkt dat Rhand het misschien doet.’ Opnieuw slikte ze een opmerking over Thoms leeftijd in. Lan is oud genoeg om jóuw vader te zijn, murmelde het kleine stemmetje. Ik hóu van Lan. Kon ik maar een manier bedenken waarop ik hem van Moiraine kan bevrijden... Dat doet nu niet ter zake!

‘Thom is een man met geheimen, Elayne. Bedenk dat Moiraine hem met ons mee heeft gestuurd. Wat hij ook is, hij is zeker geen eenvoudige dorpsspeel man.’

‘Hij was een groot man,’ zei Elayne zacht. ‘Hij zou groter geweest kunnen zijn, behalve wat de liefde aangaat.’

Nynaeve ontplofte. Ze greep Elayne bij haar schouders. ‘De man weet niet of hij je over de knie moet leggen of... of... in een boom moet klimmen!’

‘Ik weet het.’ Elayne liet een teleurgestelde zucht ontsnappen. ‘Maar ik weet niet wat ik anders moet.’

Nynaeve knarste met haar tanden in een poging zich te beheersen en de erfdochter niet door elkaar te rammelen tot haar hoofd eens goed was uitgeschud. ‘Als je moeder hiervan hoorde, zou ze jou door Li ni meteen naar de kinderkamer laten sturen!’ ik ben geen kind meer, Nynaeve.’ Elayne klonk strak, en ditmaal werden haar wangen niet rood van schaamte, ik ben net zoveel vrouw als mijn moeder.’ •

Nynaeve liep kwaad door naar Mardecin en greep haar vlecht zo stevig vast dat haar knokkels pijn deden.

Na enkele stappen haalde Elayne haar in. ‘Gaan we echt groente kopen?’ Haar gezicht was kalm, haar stem licht. ‘Heb je gezien wat Thom mee terugbracht?’ zei Nynaeve gesmoord. Elayne rilde opzichtig. ‘Drie hammen. En dat vieze gekruide vlees! Eten mannen ooit iets anders dan vlees, als iemand geen groenten voor hen klaarzet?’

Terwijl ze doorliepen en praatten over de grillen van het zwakkere geslacht en nog meer van dat soort eenvoudige zaken, werd Nynaeve wat kalmer. Niet helemaal kalm, natuurlijk niet. Ze vond Elayne aardig en genoot van haar gezelschap; er waren tijden dat het echt leek alsof het meisje Egwenes zuster was. Na Tar Valon hadden ze elkaar zo ook genoemd. Natuurlijk kon Thom er een eind aan maken, maar de ouwe dwaas liet Elayne begaan als een liefhebbende vader met zijn liefste dochter zou doen, zelfs als hij niet wist of hij ‘boe!’ moest zeggen of flauw moest vallen. Niet vanwege Rhand, maar omdat Elayne beter verdiende dan dit. Het was alsof ze een vreemde koorts had opgelopen. Nynaeve was van plan haar ervan te genezen.

De straten van Mardecin werden verhard met granieten plavuizen, uitgesleten door vele voeten en wagenwielen. De gebouwen waren allemaal van steen of van baksteen. Een aantal huizen en winkels stond echter leeg; soms stond de voordeur open, zodat Nynaeve de kale vloeren en muren kon zien. Ze zag drie smederijen, waarvan er twee verlaten waren; in de derde stond de smid lusteloos zijn gereedschap met olie in te wrijven, maar het smidsvuur was gedoofd. Er was een herberg met een leien dak, waarvoor lieden somber op banken zaten. Een paar ramen waren gebroken. Bij een andere her berg hingen de staldeuren half aan hun hengsels. Een stoffige koets stond op het stalerf en een eenzame kip had haar nest op de hoge voerbank gebouwd. Daarbinnen zat iemand op de hanou te spelen. Het wijsje klonk als Op! Reiger op!, maar het klonk mat. De deur van een derde herberg was met twee ruwe planken dichtgetimmerd. Er bevonden zich veel mensen op straat, maar ze bewogen zich traag en leken bedrukt door de hitte; doffe gezichten zeiden dat ze geen doel hadden, maar dat het lopen eerder de macht der gewoonte was. Veel vrouwen, met grote, diepe hoeden die hun gezichten bijna ver borgen, droegen kleren die aan de zoom versleten waren, en meerdere mannen hadden rafels aan de kragen of mouwen van hun knie lange jas.

In de straten liepen inderdaad overal Witmantels, zij het niet zoveel als Thom had gezegd, maar het waren er genoeg. Elke keer als Nynaeve een man in een witte mantel en met een blinkende wapenrusting naar haar zag kijken, stokte haar adem. Ze wist dat ze lang niet genoeg met de Kracht gewerkt had om het leeftijdloze uiterlijk van een Aes Sedai te krijgen, maar deze lieden zouden haar – een heks van Tar Valon, die in Amadicia buiten de wet was geplaatst – proberen te doden als ze ooit een verband met de Witte Toren ver moedden. Ze schreden door de menigte, schijnbaar blind voor de zichtbare armoede om hen heen. Mensen gingen hen eerbiedig uit de weg en ze kregen soms een knikje, maar vaker een streng en vroom: ‘Wandel in het Licht.’

Ze negeerden de Kinderen van het Licht zo goed en zo kwaad als het ging en zochten naar verse groenten. Maar tegen de tijd dat de zon op zijn hoogste punt was, een zinderende bol van goud die door de dunne wolken heen brandde, waren zij en Elayne aan beide kanten van het riviertje geweest en hadden ze samen niet meer dan een zak honingerwten, wat bosjes radijs en een paar harde peren verzameld, en een mandje om alles in te vervoeren. Misschien had Thom echt gezocht. Om deze tijd van het jaar zouden de schuren en stallen vol van de zomeroogst moeten zitten, maar ze zagen voornamelijk bergen aardappelen en knolrapen die betere dagen hadden gekend. Nynaeve dacht aan al die lege boerderijen op weg naar de stad en vroeg zich af hoe deze mensen de winter door zouden komen. Ze liep door. Naast de deur van een met riet gedekte stoffenwinkel hing een om gekeerd bundeltje van iets wat op wilde brem leek, met kleine gele bloempjes. De stengels waren geheel in een wit lint gewikkeld en daarna met een afhangend geel lint afgebonden. Het had een zwakke poging kunnen zijn om in deze harde tijden iets feestelijks op te hangen. Maar Nynaeve was er zeker van dat dit niet het geval was. Ze bleef naast de winkel staan – het uithangbord met een snijmes er op hing nog steeds boven de deur – en deed alsof ze een steentje in haar schoen zocht, terwijl ze stiekem de stoffenwinkel bekeek. De deur was open en achter de kleine ruitjes stonden kleurige rollen stof, maar niemand ging erin of kwam eruit. ‘Kun je het niet vinden, Nynaeve? Trek je schoen uit.’ Nynaeves hoofd kwam met een ruk omhoog; ze was bijna vergeten dat Elayne er nog was. Niemand schonk hun enige aandacht en niemand leek dichtbij genoeg om hen af te kunnen luisteren. Toch demp te ze haar stem. ‘Die bundel wilde brem bij die winkeldeur. Dat is een teken van de Gele Ajah, een noodteken van een van de Gele ogen-en-oren.’

Ze hoefde haar niet te zeggen dat ze niet mocht staren; Elaynes ogen bewogen zich nauwelijks in de richting van de winkel. ‘Weet je het zeker?’ vroeg ze zacht. ‘En hoe weet je dat?’

‘Natuurlijk weet ik het zeker. Het ziet er precies zo uit, zelfs het losse stuk van het gele lint is in drieën geknipt.’ Ze zweeg even om diep adem te halen. Tenzij ze het grondig mis had, had dat onbetekende bosje brem een angstige betekenis. Als ze ongelijk had, maakte ze zichzelf belachelijk, en dat haatte ze. ‘In de Toren heb ik heel wat tijd besteed aan gesprekken met Gelen.’ Helen was het belangrijkste doel van de Gelen; ze gaven niet veel om kruiden, maar die had je ook niet nodig als je kon helen met de Kracht. ‘Een van hen heeft het me verteld. Ze vond het niet zo’n grote schending, aangezien ze er zeker van was dat ik voor Geel zou kiezen. Bovendien is dat teken bijna driehonderd jaar niet gebruikt. Elayne, er zijn maar een paar vrouwen in elke Ajah die echt weten wie de ogen-en-oren van de Ajah zijn, maar een bundeltje gele bloemen dat zo opgebonden en opgehangen is, vertelt iedere Gele zuster dat hier een faktoor woont die een boodschap heeft die belangrijk genoeg is om het gevaar van ontdekking te lopen.’

‘Hoe komen we erachter wat de boodschap is?’ Daar hield Nynaeve van. Niet ‘wat gaan we doen?’ Het meisje had ruggengraat.

‘Volg me,’ zei ze, en ze greep het mandje steviger vast toen ze zich oprichtte. Ze hoopte dat ze zich alles kon herinneren wat Shemerin haar verteld had. Ze hoopte dat Shemerin haar alles verteld had. De gezette Gele kon voor een Aes Sedai wat slordig zijn. De winkel zelf was niet groot en ieder stukje van de muur werd in genomen door planken waarop rollen zijde of fijn geweven wol lagen, bollen sierband en garen, linten en kant in elke breedte en van elke soort. Op de vloer stonden paspoppen die kledingstukken droegen, van net begonnen tot helemaal klaar, van iets in groene wol met borduursels, wat paste bij een bal, tot een parelgrijs zijden gewaad dat het heel goed zou doen aan het hof. Op het eerste gezicht leek de winkel welvarend en druk, maar Nynaeves scherpe blik vond stof sporen op een hoge hals van schuimend Solinde-kant en op een grote zwarte fluwelen strik om het middel van een ander gewaad. In de winkel stonden twee donkerharige vrouwen. Een ervan was jong en mager en probeerde tersluiks haar neus schoon te vegen met de rug van haar hand, terwijl ze bezorgd een rol bleekrode zijde tegen haar borst hield gedrukt. Haar schouderlange haar was een en al krullen, volgens Amadiciaanse stijl, maar naast het nette kapsel van de andere vrouw leek het een warboel. Die ander, knap en van middelbare leeftijd, was zeker de naaister, want ze had een kussentje vol spelden om de pols. Haar kleed was van mooie, groene wol, goed gesneden en vakkundig gemaakt, en slechts iets opgesmukt met witte bloemen om de hoge hals, alsof ze haar klanten niet wilde klei neren.

Bij de binnenkomst van Nynaeve en Elayne zuchtten beide vrouwen alsof er in geen jaar iemand in de winkel was geweest. De naaister herstelde zich als eerste en bekeek hen met zorgzame waardigheid terwijl ze een kleine buiging maakte. ‘Mag ik u dienen? Ik ben Ron de Macura. Mijn winkel is de uwe.’

‘Ik wil een jurk met gele rozen op het lijfje geborduurd,’ zei Nynaeve. ‘Maar, let wel, zonder doornen,’ voegde ze er met een lachje aan toe. ‘Ik heel niet zo snel.’ Wat ze zei maakte niet uit, zolang ‘geel’ en helen’ er maar in voorkwamen. Als dat bosje bloemen niet opzettelijk was opgehangen... Als dat het geval was, zou ze een reden moeten verzinnen om geen jurk met gele rozen te kopen. En een manier om Elayne ervan te weerhouden deze ellendige ervaring aan Thom en Juilin te vertellen.

Vrouw Macura staarde haar even met haar donkere ogen aan en wendde zich toen tot het magere meisje, dat ze naar de achterkant van de winkel duwde. ‘Ga naar de keuken, Lusi, en zet een pot thee voor deze goede vrouwen. Uit de blauwe pot. Het water is heet, dank het Licht. Hup, meisje. Leg dat neer en doe je mond dicht. Snel, snel. De blauwe pot, ja? Mijn beste thee,’ zei ze tegen Nynaeve terwijl het meisje door een deur naar achteren verdween, ik woon boven de winkel, ziet u, en mijn keuken is achter.’ Ze streek zenuwachtig haar rok glad, waarbij duim en wijsvinger een kring vormden. Voor de ring van het Grote Serpent. Blijkbaar was het niet nodig een smoes voor de jurk te verzinnen.

Nynaeve herhaalde het teken, en even later ook Elayne. ‘Ik ben Nynaeve, en dit is Elayne. We hebben uw teken gezien.’ De vrouw wapperde zenuwachtig met haar handen, alsof ze weg ging vliegen. ‘Het teken? O, ja. Natuurlijk.’

‘En?’ vroeg Nynaeve. ‘Wat is die dringende boodschap?’

‘Daar moeten we hier niet over praten... eh... vrouw Nynaeve. Ie dereen kan zo maar binnenlopen.’ Nynaeve betwijfelde het. ‘Ik zal het u vertellen bij een lekker kopje thee. Mijn beste thee, ja toch?’ Nynaeve wisselde een blik uit met Elayne. Als vrouw Macura met zoveel tegenzin haar nieuws wilde geven, moest het wel slecht nieuws zijn.

‘Als we gewoon even naar achteren gaan,’ zei Elayne, ‘kan niemand het horen, behalve wij.’ Haar paleistoon zorgde ervoor dat de naai ster hen aanstaarde. Even dacht Nynaeve dat die toon haar zenuw achtigheid zou doen breken, maar het volgende ogenblik ratelde en kwebbelde de dwaze vrouw weer verder.

‘De thee zal zo klaar zijn. Het water is al heet. We plachten hier Taraboonse thee te krijgen. Daarom ben ik hier, denk ik. Niet voor de thee, natuurlijk. Al die handel die hier vroeger kwam, en al het nieuws dat van twee kanten kwam, met de wagens. Zij – u stelt vooral belang in het uitbreken van ziekten, van een nieuw soort ziekte, maar dat vind ik zelf ook belangwekkend. Ik liefhebber zelf een beetje met...’ Ze kuchte en ging haastig door. Als ze haar jurk nog meer gladstreek, zou ze er een gat in wrijven, iets over de Kinderen, natuurlijk, maar zij – u – heeft niet veel belangstelling voor hen, nee toch.’

‘De keuken, vrouw Macura,’ zei Nynaeve ferm, zodra de ander even zweeg om adem te halen. Als dit nieuws de vrouw zo bang maakte, wilde Nynaeve niet langer wachten om het te horen. De deur aan de achterkant ging wijd genoeg open om Lusi’s bekommerde hoofd door te laten. ‘Het is klaar, vrouw Macura,’ ver kondigde ze ademloos.

‘Deze kant op, vrouw Nynaeve,’ zei de naaister, die nog steeds over de voorkant van haar jurk streek. ‘Vrouw Elayne.’ Een gangetje leidde langs een smalle trap naar een gezellige keuken met een zoldering van balken, waar een stomende ketel boven het haardvuur hing en overal hoge kasten stonden. Tussen de achterdeur en een raam hingen koperen pannen. Het raam keek uit op een binnenplaatsje met een hoge, houten schutting. Op de kleine tafel in het midden stond een felgele theepot, een groene honingpot, drie niet bij elkaar passende kopjes in even zoveel kleuren en een vierkante blauwe pot met het deksel ernaast. Vrouw Macura greep de pot, deed het deksel erop en zette hem haastig in een kast waarin er meer stonden, in tientallen tinten en kleuren.

‘Gaat u zitten, alstublieft,’ zei ze en ze schonk de kopjes vol. ‘Alstublieft.’

Nynaeve nam de stoel met spijlenrug naast Elayne. De naaister zet te de kopjes voor hen neer en vloog toen naar een kast om tinnen lepels te pakken.

‘De boodschap?’ zei Nynaeve terwijl de vrouw tegenover hen ging zitten. Vrouw Macura was te zenuwachtig om haar eigen kopje aan te raken, dus roerde Nynaeve wat honing door haar thee en nam een teugje; het was heet, maar had een koele, muntachtige nasmaak. ‘Een aangename smaak,’ mompelde Elayne over de rand van haar kopje. ‘Wat voor soort thee is het?’ Heel goed, meisje, dacht Nynaeve.

Maar de handen van de naaister bleven naast haar kopje fladderen. ‘Een Taraboonse thee. Van de Schaduwkust.’

Nynaeve zuchtte en nam nog een slokje. ‘De boodschap,’ maande ze. ‘U hebt dat teken toch niet opgehangen om ons op de thee uit te no digen. Wat is het dringende nieuws?’

‘O, ja.’ Vrouw Macura bevochtigde haar lippen, keek hen allebei doordringend aan en zei toen langzaam: ‘De boodschap kwam een maand geleden, met het bevel dat iedere zuster die langskwam, die koste wat het kost moest horen.’ Ze maakte haar lippen weer nat. ‘Alle zusters zijn welkom om terug te keren naar de Witte Toren. De Toren moet één zijn en sterk.’

Nynaeve wachtte op de rest, maar de ander zweeg. Was dit de vreselijke boodschap? Ze keek naar Elayne, maar het meisje leek door de hitte bevangen te zijn. Ze zat ineengezakt in haar stoel en staar de naar haar handen op de tafel, is dat alles?’ wilde Nynaeve we ten. Tot haar verbazing moest ze gapen. De hitte had haar zeker ook te pakken.

De naaister sloeg haar slechts doordringend gade. ‘Ik zei,’ begon Nynaeve, maar plotseling voelde haar hoofd te zwaar voor haar nek. Ze zag dat Elaynes hoofd met gesloten ogen op de tafel was gezakt en dat haar armen slap naast haar lichaam hingen. Nynaeve staarde vol afgrijzen naar het kopje in haar handen. ‘Wat heb je ons gegeven?’ zei ze met een dikke stem; die muntsmaak was er nog steeds, maar haar tong voelde gezwollen aan. ‘Zeg het me!’ Ze liet het kopje vallen en duwde zichzelf met knikkende knieën op van de tafel. ‘Het Licht verslinde je, wat?’

Vrouw Macura schoof krassend haar stoel naar achteren en stapte buiten haar bereik. Haar zenuwachtigheid van zonet was veranderd in kalme voldoening.

Het zwart rolde over Nynaeve heen. Het laatste dat ze hoorde was de stem van de naaister: ‘Vang haar op, Lusi.’

10

Vijgen en muizen

Elayne merkte dat ze aan haar schouders en enkels naar boven werd gedragen. Haar ogen gingen open en konden zien, maar de rest van haar lichaam had net zo goed van iemand anders kunnen zijn, zo weinig beheersing had ze erover. Zelfs haar oogleden knipperden langzaam. Haar hoofd leek volgepropt met veren. ‘Ze is wakker, vrouw Macura!’ riep Lusi met schrille stem, en ze liet bijna Elaynes voeten los. ‘Ze kijkt me aan!’

‘Ik heb je gezegd dat je niet bang hoeft te zijn!’ De stem van vrouw Macura kwam boven haar hoofd vandaan. ‘Ze kan niet geleiden, of zelfs maar een spier bewegen, niet met dolkwortelthee in haar lijf. Ik heb dat middel per ongeluk ontdekt, maar komt ons zeker goed van pas.’

Het was waar. Elayne hing slap als een ledenpop waaruit de helft van de vulling verdwenen is, en haar billen stootten tegen de trap treden. Ze kon net zomin hardlopen als geleiden. Ze kon de Ware Bron voelen, maar een poging om die te omhelzen leek op het met ijskoude, gevoelloze vingers oppakken van een naald die op een spie gel lag. Radeloosheid welde in haar op en een traan gleed langs haar wang.

Misschien wilden deze vrouwen haar overdragen aan de Witmantels om terechtgesteld te worden, maar ze kon niet geloven dat de Wit mantels vrouwen gebruikten om een val uit te zetten in de hoop dat er ooit een Aes Sedai in zou lopen. Dan bleven de Duistervrienden over, die behalve de Gele Ajah zeker de Zwarte Ajah dienden. Ze zou vast en zeker aan de Zwarte Ajah worden uitgeleverd, tenzij Nynaeve ontsnapt was. Maar als zijzelf wilde ontsnappen, kon ze op niemand anders rekenen. En ze kon bewegen noch geleiden. Plotseling besefte ze dat ze probeerde te schreeuwen, maar het enige geluid dat uit haar mond kwam, was een mager, rochelend gepiep. Het kostte al haar resterende kracht om ermee op te houden. Nynaeve wist alles over kruiden, dat zei ze tenminste. Waarom had ze dan niet gezien wat voor thee het was? Hou op met dat gejammer!

Het stemmetje in haar achterhoofd leek merkwaardig veel op dat van Lini. Een speenvarken dat onder een hek krijst, trekt de aandacht van de vos, terwijl het moet proberen weg te komen. Wanhopig probeerde ze iets heel eenvoudigs: het putten van saidar. Dat was eenvoudig; ze had nu net zo goed kunnen trachten om naar saidin te reiken. Maar ze bleef het proberen; het was het enige dat ze kon doen.

Vrouw Macura leek zich nergens zorgen om te maken. Zodra ze Elayne op een smal bed hadden gegooid in een kleine, afgesloten kamer met een enkel raam, duwde ze zonder om te kijken Lusi meteen weer naar buiten. Elaynes hoofd was opzij gevallen en ze kon nog een klein bed zien, en een ladenkast met vlekkerige koperen handgrepen. Ze kon haar ogen bewegen, maar haar hoofd verplaatsen was on mogelijk.

Even later kwamen de twee vrouwen kreunend terug met Nynaeve tussen hen in. Ze tilden haar op het andere bed. Haar gezicht was slap en glinsterde van tranen, maar haar donkere ogen... Die waren vervuld van woede, maar ook van angst. Elayne hoopte dat de woede de bovenhand had; als Nynaeve kón geleiden, was ze sterker dan zij. Misschien lukte het Nynaeve waar zij keer op keer jammerlijk faalde. Het moesten tranen van woede zijn.

Vrouw Macura zei het meisje in de kamer te blijven en verdween weer gehaast. Deze keer kwam ze terug met een dienblad dat ze op de ladenkast zette. De gele theepot stond erop, en een kop, een trechter en een grote zandloper. ‘Let op, Lusi, als die zandloper leeg is, giet je meteen een paar volle koppen in ieder van hen. Meteen!’

‘Waarom geven we het niet nu, vrouw Macura?’ jammerde het meisje in haar handen wringend, ik wil dat ze weer gaan slapen. Ik vind het griezelig als ze naar me kijken.’

‘Dan zouden ze slapen als de doden, meisje. Op deze manier blijven ze net voldoende wakker om te kunnen lopen als wij dat willen. Ik zal ze wat meer geven wanneer het tijd is om ze weg te brengen. Dat zal hoofdpijn en maagkrampen opleveren, maar niet meer dan ze ver dienen, denk ik.’

‘Maar stel dat ze kunnen geleiden, vrouw Macura. Als ze dat doen, wat dan? Ze kijken naar me!’

‘Hou op met dat gemekker, meisje,’ zei de oudere vrouw streng. ‘Als ze dat konden, hadden ze het toch allang gedaan? Ze zijn zo hulpeloos als katjes in een meelzak. En dat blijven ze, zolang jij ze maar de goede hoeveelheid geeft. Nou, je doet wat ik je gezegd heb, begrepen? Ik moet de ouwe Avi gaan vertellen dat hij een van zijn duiven los moet laten en ik moet wat dingen regelen, maar ik ben zo snel mogelijk terug. Je kunt maar beter nog een pot dolkwortel zet ten, voor het geval dat. Ik ga er achter uit. Sluit de winkel. Iemand zou naar binnen kunnen banjeren, en dat mag niet.’ Nadat vrouw Macura weggegaan was, bleef Lusi hen een tijdje staan aanstaren, nog steeds in haar handen wringend. Uiteindelijk fladderde ze de kamer uit en op de trap stierf haar gesnuif weg. Elayne kon de zweetdruppels op Nynaeves wenkbrauwen zien; ze hoopte dat het niet door warmte kwam. Probeer het, Nynaeve. Op nieuw reikte ze zelf naar de Ware Bron, moeizaam tastend door de plukken wol waarmee haar hoofd leek te zijn volgepropt. Ze faalde, probeerde het opnieuw en faalde. Probeerde het... O Licht, probeer het, Nynaeve! Probeer het!

Ze zag alleen de zandloper en kon nergens anders naar kijken. Het zand stroomde omlaag en elke korrel telde haar mislukkingen. De laatste korrel viel. Lusi was nog niet terug. Met nog meer inspanning probeerde Elayne iets te bewegen. En na een tijdje trilden de vingers van haar linkerhand. Ja! Nog even en ze kon haar hand optillen, slechts een heel klein stukje, toen viel hij weer terug. Maar hij was omhooggegaan. Met de grootste moeite kon ze haar hoofd omdraaien.

‘Vecht ertegen,’ mompelde Nynaeve met dikke stem, nauwelijks verstaanbaar. Haar handen grepen de sprei onder haar stevig vast; ze leek te trachten te gaan zitten. Haar hoofd kwam niet eens omhoog, maar ze probeerde het.

‘Dat doe ik,’ wilde Elayne zeggen; in haar oren klonk het meer als gegrom. Langzaam slaagde ze erin haar hand zo ver op te tillen dat ze hem kon zien, en hem daar te houden. Een zegevierende huivering trilde door haar heen. Blijf bang voor ons, Lusi. Blijf nog een tijdje beneden in de keuken, en... De deur sloeg open en teleurgestelde snikken deden haar lichaam schokken toen Lusi naar binnen stormde. Ze was zo dichtbij geweest. Het meisje wierp hen één blik toe en stoof toen met een kreet van pure angst naar de ladenkast.

Elayne trachtte tegen te stribbelen, maar de magere Lusi sloeg haar maaiende handen gemakkelijk weg en dwong de trechter al even gemakkelijk tussen haar tanden. Het meisje hijgde alsof ze hard had gelopen. Koude, bittere thee vulde Elaynes mond. Ze keek naar het meisje met een angst die ze in Lusi’s gezicht weerspiegeld zag. Maar Lusi hield Elaynes mond gesloten en streek ondanks haar angst met grimmige beslistheid over haar keel, tot ze moest slikken. Terwijl de duisternis op Elayne neerviel, hoorde ze borrelende protesten uit Nynaeves richting komen.

Toen haar ogen weer opengingen, was Lusi weg en liep het zand op nieuw door de loper. Nynaeves donkere ogen puilden uit, maar Elayne kon niet zeggen of het van angst of woede was. Nee, Nynaeve zou het niet opgeven. Dat was een van de dingen die ze zo in haar bewonderde. Nynaeves hoofd kon op een beulsblok liggen, ze zou niet opgeven. Onze hoofden liggen op het blok! Ze schaamde zich dat ze zoveel zwakker was dan Nynaeve. Zij werd geacht op een dag koningin van Andor te zijn, en ze wilde gillen van angst. Ze deed het niet, zelfs niet inwendig – hardnekkig probeerde ze weer haar armen te bewegen om saidar te omhelzen – maar ze wilde het uitschreeuwen. Hoe kon ze ooit koningin zijn als ze zo zwak was? Nog eens reikte ze naar de Bron. Nog eens. En weer. Vechtend tegen de zandkorrels. Nog eens.

Opnieuw liep de zandloper leeg terwijl Lusi er niet was. Langzaam, zo langzaam, kwam ze weer op het punt dat ze haar hand op kon tillen. En zelfs haar hoofd! Ook al viel het meteen weer terug. Ze kon Nynaeve in zichzelf horen mompelen en kon zowaar de meeste woorden onderscheiden.

De deur vloog weer open. Elayne tilde haar hoofd op, keek wanhopig naar... haar mond viel open. Daar stond Thom Merrilin, als een held in een van zijn eigen verhalen. Een hand lag stevig om de nek van een bijna flauwvallende Lusi en de ander hield een mes gereed om te werpen. Elayne lachte verrukt, hoewel het meer klonk als kwaken.

Ruw schoof hij het meisje in een hoek. ‘Daar blijf je of ik scherp dit mes op je vel.’ In twee stappen stond hij naast Elayne. Hij streek haar haren weg en op zijn getaande gezicht tekende zich bezorgdheid af. ‘Wat heb je hun gegeven, meisje? Zeg het me, of...’

‘Zij niet,’ mompelde Nynaeve. ‘Een ander. Ging weg. Help me overeind. Moet lopen.’

Thom ging met tegenzin van haar zijde weg, dacht Elayne. Hij liet dreigend zijn mes aan Lusi zien – ze kromp ineen alsof ze nooit meer een beweging wilde maken – en liet het toen in een oogwenk in zijn mouw verdwijnen. Hij trok Nynaeve overeind en begon met haar de paar passen die de kamer toestond, heen en weer te lopen. Ze zakte slap tegen hem aan en schuifelde verder.

‘Ik ben blij dat het niet dit bange katje is dat jullie te pakken heeft genomen,’ zei hij. ‘Als zij het was geweest...’ Hij schudde zijn hoofd. Hij zou ongetwijfeld ook geen hoge pet van hen op hebben als Nynaeve hem de waarheid vertelde. Elayne was het in ieder geval niet van plan. ‘Ik snapte haar toen ze de trap op rende. Ze was zo bang dat ze me niet eens hoorde aankomen. Het spijt me dat Juilin die ander niet heeft gezien, zodat ze weg kon komen. Haalt ze er anderen bij?’

Elayne rolde op haar zij. ‘Ik denk het niet, Thom,’ mompelde ze. ‘Ze kan niet... te veel mensen... het van haar laten weten.’ Nog even en ze kon misschien rechtop zitten. Ze keek naar Lusi; het meisje kromp weer ineen en probeerde door de muur heen te dringen. ‘De Wit mantels... zouden haar even... snel oppakken als ons.’

‘Juilin?’ zei Nynaeve. Haar hoofd wiebelde toen ze kwaad naar de speelman opkeek. Maar met spreken had ze geen moeite meer. ‘Ik heb jullie tweeën gezegd bij de wagen te blijven.’ Thom blies de uiteinden van zijn snor geprikkeld omhoog. ‘Je vroeg ons de voorraden op te bergen, en daar heb je geen twee man voor nodig. Juilin ging jullie achterna, en toen er niemand terugkwam, ging ik achter hem aan.’ Hij snoof opnieuw. ‘Voor zover hij wist, hadden hier wel tien man kunnen zitten, maar hij was bereid om in z’n eentje naar binnen te gaan. Hij zet Pruiler nu vast op de binnen plaats. Het was goed dat ik eraan dacht om te paard te gaan. Ik geloof dat we het paard wel nodig hebben om jullie twee hier weg te krijgen.’

Elayne merkte dat ze moeizaam kon gaan zitten. Hand over hand trok ze zich aan de sprei op, maar tijdens een poging om te staan tuimelde ze weer om. Saidar bleef onbereikbaar; haar hoofd voelde nog steeds aan als een kussen vol ganzenveren. Nynaeve kon wat beter rechtop staan, kon haar voeten optillen, maar ze bleef zich aan Thom vastklampen.

Even later verscheen Juilin, die vrouw Macura met zijn mes voor zich uit dreef. ‘Ze kwam door een achterpoortje binnen. Dacht dat ik een dief was. Het leek me het beste om haar maar naar binnen te brengen.’

Toen de naaister hen zag, werd haar gezicht zo bleek dat haar ogen donkerder leken en uit haar hoofd dreigden te rollen. Ze likte haar lippen, streek voortdurend over haar rok en wierp snelle blikken op Juilins mes, alsof ze zich afvroeg of ze niet veel beter weg kon hollen. Maar ze staarde vooral naar Elayne en Nynaeve; Elayne vroeg zich af wat ze het eerst zou doen: in tranen uitbarsten of flauwvallen. ‘Laat haar daar staan,’ zei Nynaeve, en ze knikte naar de hoek waar Lusi nog steeds huiverend met haar armen om de knieën zat geslagen. ‘Help Elayne. Ik heb nog nooit van dolkwortel gehoord, maar de gevolgen lijken minder te worden als je loopt. Je kunt de meeste dingen eruit lopen.’

Juilin wees met zijn mes naar de hoek; vrouw Macura schuifelde er naar toe en ging naast Lusi zitten. Ze maakte nog steeds angstig haar lippen nat. ‘Ik... zou... wat ik deed... zelf niet hebben gedaan. Ik had alleen maar de opdracht. U moet dat begrijpen. Ik had alleen maar een opdracht.’

Juilin hielp Elayne voorzichtig overeind en ondersteunde haar om de paar passen te kunnen lopen waar nog ruimte voor was, waar bij ze steeds het pad van de andere twee moesten kruisen. Ze had liever Thom gehad. Juilins arm om haar middel was veel te gemeenzaam.

‘Opdracht van wie?’ blafte Nynaeve. ‘Wie in de Toren krijgt jouw verslag?’

De naaister zag er ziek uit, maar sloot vastberaden haar mond. ‘Als je niet praat,’ zei Nynaeve nijdig, ‘geef ik je aan Juilin. Hij is een Tyreense dievenvanger. Hij weet hoe hij een bekentenis los kan krijgen. Even snel als elke Ondervrager van de Witmantels. Nietwaar, Juilin?’

‘Wat touw om haar vast te binden,’ zei hij en grinnikte zo gemeen dat Elayne bijna van hem weg wilde lopen, ‘een paar vodden om haar te knevelen tot ze bereid is om te praten, wat bakolie en zout...’ Zijn gegrinnik deed Elaynes bloed stollen. ‘Ze praat wel.’ Vrouw Macura zat onbeweeglijk tegen de muur en staarde hem aan met ogen die onmogelijk groter konden worden. Lusi keek naar hem alsof hij zojuist veranderd was in een Trollok van acht voet hoog, met hoorns en al.

‘Goed,’ zei Nynaeve na een moment. ‘Je kunt alles wat je nodig hebt in de keuken vinden, Juilin.’ Elayne keek verrast van haar naar Juilin en terug. Ze waren toch niet van plan om... Nynaeve toch zeker niet?

‘Narenwin Barda,’ bracht de naaister plotseling uit. En daarna bui telde het ene woord over het andere heen. ‘Ik stuur mijn verslagen naar Narenwin Barda via een herberg in Tar Valon, de Opwaartse Stroom. Avi Shendar houdt duiven voor me, aan de rand van de stad. Hij weet niet naar wie ik berichten stuur of van wie ik ze krijg. Zijn vrouw heeft de vallende ziekte, en...’ Haar stem stierf weg en terwijl ze naar Juilin keek, rilde ze.

Elayne kende Narenwin, of had haar tenminste in de Toren gezien. Een kleine, magere vrouw die je meteen vergat omdat ze zo stil was. En ook aardig; een keer per week liet ze kinderen hun zieke huis dieren naar een plek bij de Toren brengen, zodat ze die kon helen. Nauwelijks het soort vrouw dat bij de Zwarte Ajah zou horen. Aan de andere kant was Marillin Gemalfin ook lid van de Zwarte Ajah; zij hield van katten en deed al het mogelijke om voor zwerfkatten te zorgen.

‘Narenwin Barda,’ zei Nynaeve grimmig, ik wil meer namen, van binnen of van buiten de Toren.’

‘Ik... ik heb geen andere,’ zei vrouw Macura zwakjes.

‘Dat zullen we nog wel zien. Hoelang ben je al een Duistervriend? Hoelang heb je de Zwarte Ajah gediend?’

Lusi slaakte een verontwaardigd gilletje. ‘We zijn geen Duistervrienden!’ Ze keek even naar vrouw Macura en schoof toen van haar weg. ‘Ik niet, tenminste! Ik wandel in het Licht! Dat doe ik!’ De ander reageerde niet minder sterk. Haar eerder uitpuilende ogen leken nu uit hun kassen te rollen. ‘De Zwarte... U bedoelt dat ze echt bestaan? Maar de Toren heeft altijd ontkend... Ik heb het aan Narenwin gevraagd op de dag dat ze me uitkoos als oog-en-oor van de Gelen, en pas de volgende ochtend was ik uitgehuild en kon ik uit mijn bed kruipen. Ik ben... geen... Duistervriend! Nooit! Ik dien de Gele Ajah! De Gele!’

Elayne, die nog steeds aan Juilins arm hing, wisselde verbaasde blikken met Nynaeve. Natuurlijk zou elke Duistervriend het ontkennen, maar aan hun stemmen te horen leken ze de waarheid te spreken. De boosheid over deze beschuldiging onderdrukte bijna hun vrees. De manier waarop Nynaeve aarzelde, gaf aan dat zij dezelfde mening was toegedaan.

‘Als je de Gele dient,’ zei ze langzaam, ‘waarom heb je ons dan bedwelmd?’

‘Vanwege haar,’ zei de naaister, en ze knikte naar Elayne. ‘Ik kreeg een maand geleden een beschrijving van haar, waarin zelfs stond hoe ze haar kin soms houdt als ze je aankijkt. Narenwin zei dat ze misschien de naam Elayne zou gebruiken, en ook zou beweren uit een groot Huis te stammen.’ Met elk woord leek haar boosheid over dat ze een Duistervriend genoemd was te groeien. ‘Misschien bent u een Gele zuster, maar zij is geen Aes Sedai, alleen maar een weggelopen Aanvaarde. Narenwin zei dat ik haar aanwezigheid moest melden, en die van iedereen die bij haar was. En haar ophouden, als ik dat kon. Of zelfs gevangennemen. Met iedereen die bij haar was. Waar om ze van mij verwachtten dat ik een Aanvaarde zou kunnen pakken, weet ik niet – zelfs Narenwin kent volgens mij mijn dolkwortelthee niet! – maar dat waren mijn opdrachten! Op het gevaar af dat ik eventueel ontmaskerd zou worden. Hier, waar dat mijn dood betekent! Wacht maar af tot de Amyrlin je in handen heeft, meisje. Jullie allemaal!’

‘De Amyrlin!’ riep Elayne uit. ‘Wat heeft zij ermee te maken?’

‘Het was op haar bevel. Op bevel van de Amyrlin Zetel, stond er. Er stond dat de Amyrlin zelf heeft gezegd dat elk middel, op doodmaken na, gebruikt mocht worden. Je zult willen dat je dood was, als de Amyrlin je te pakken krijgt.’ Haar scherpe knik was een en al woedende bevrediging.

‘Bedenk dat we nog in niemands handen zijn,’ zei Nynaeve droog. ‘Jullie zijn in die van ons.’ Maar in haar ogen zag Elayne dat ze net zo geschokt was als zijzelf. ‘Werd er een reden gegeven?’ De herinnering aan het feit dat zij de gevangene was, had de vrouw na haar korte vurige uitbarsting gekalmeerd. Ze zakte lusteloos tegen Lusi aan. De twee Amadiciaansen hielden elkaar overeind. ‘Nee. Soms geeft Narenwin een reden, maar deze keer niet.’

‘Was je van plan om ons hier bedwelmd te houden tot iemand ons kwam ophalen?’

‘Ik zou jullie met een kar weg laten brengen, gekleed in een paar oude kleren.’ In de stem van de vrouw was geen enkel spoor van ver zet meer te horen. ‘Ik heb een duif naar Narenwin gestuurd met de boodschap dat jullie hier zijn en wat ik zou gaan doen. Ik heb een flinke gunst van Therin Lugai tegoed, en ik was van plan om hem voldoende dolkwortel mee te geven voor de reis naar Tar Valon, voor het geval Narenwin geen zusters zou sturen die hem tegemoet zouden komen. Hij gelooft dat jullie ziek zijn en dat die thee het enige is dat jullie in leven houdt tot een Aes Sedai jullie kan helen. Een vrouw moet hier in Amadicia voorzichtig zijn met middeltjes. Genees te veel of te goed, en iemand fluistert “Aes Sedai”, en voor je het weet, brandt je huis af. Of erger. Therin weet dat hij zijn mond moet houden over...’

Nynaeve gebaarde Thom haar dichterbij te brengen zodat ze op de naaister kon neerkijken. ‘En de boodschap? De echte boodschap? Je hing dat teken niet op in de hoop dat je ons naar binnen zou lokken.’

‘Ik heb je de echte boodschap gegeven,’ zei de vrouw vermoeid. ‘Ik dacht niet dat het kwaad kon. Ik begrijp het niet, en ik... alsjeblieft...’ Plotseling zat ze te janken en klemde ze zich even hard aan Lusi vast als de jongere vrouw aan haar. Beiden jammerden: ‘Alsjeblieft! Laat hem het zout niet op mij gebruiken! Alsjeblieft! Niet het zout! O, alsjeblieft!’

‘Bind ze vast,’ zei Nynaeve vol afkeer, ‘en laten we dan naar beneden gaan om te praten.’ Thom hielp haar op de rand van het dichtst bijzijnde bed en sneed toen snel repen van de andere sprei. In korte tijd waren beide vrouwen rug aan rug gebonden en gekneveld, met dé handen van de ene aan de voeten van de ander. Ze snotterden nog steeds toen Thom Nynaeve de kamer uit hielp. Elayne wenste dat ze al even goed kon lopen als Nynaeve, maar ze had nog steeds Juilins steun nodig om niet van de trap te vallen. Ze voelde een steekje van afgunst toen ze zag dat Thom zijn arm om Nynaeve sloeg. Je bent een dwaas, klein meisje, zei Lini’s stem scherp. Ik ben een volwassen vrouw, zei ze met een beslistheid die ze nooit gebruikt zou hebben tegen haar oude verzorgster, ook vandaag niet. Ik houd van Rhand, maar bij is ver weg, en Thom is geraffineerd en verstandig en... Het klonk te veel als een smoes, zelfs voor haarzelf. ‘Juilin,’ vroeg ze aarzelend, ‘wat was je van plan met dat zout en die olie? Geen details,’ voegde ze er haastig aan toe. ‘Alleen maar het idee.’

Hij keek haar even aan. ‘Ik zou het niet weten. Maar dat wisten zij ook niet. Dat is het kunstje: hun eigen gedachten maakten er iets veel ergers van dan ik ooit zou kunnen. Ik heb eens een harde kerel zien breken, nadat ik om een mandje met dadels en een paar muizen had gevraagd. Maar je moet voorzichtig zijn. Er zijn er die van alles gaan bekennen, waar of niet, om te ontsnappen aan wat ze zich inbeel den. Maar ik geloof niet dat deze twee dat deden.’ Dat geloofde zij ook niet. Maar ze kon een huivering niet onder drukken. Wat kon iemand doen met vijgen en muizen? Ze hoopte dat ze het zich nooit meer zou afvragen, voor ze er nachtmerries van kreeg.

Tegen de tijd dat ze in de keuken waren, strompelde Nynaeve op eigen krachten rond en snuffelde in de kast die vol kleurrijke potten stond. De blauwe pot stond nog op tafel, naast de volle, groene thee pot, maar ze probeerde er niet naar te kijken. Ze kon nog steeds niet geleiden. Ze kon saidar putten, maar het glipte weg zodra ze het pro beerde. Ze wist nu echter zeker dat de Kracht zou terugkeren. De andere mogelijkheid was te verschrikkelijk om aan te denken, en dat had ze zichzelf tot dit moment ook niet toegestaan. ‘Thom,’ zei Nynaeve terwijl ze de deksels van verschillende voor raadpotten oplichtte en erin tuurde, ‘Juilin.’ Ze zweeg even, haalde diep adem en zei toen, waarbij ze de twee mannen nog steeds niet aankeek: ‘Dank jullie wel. Ik begin in te zien waarom Aes Sedai zwaardhanden hebben. Heel erg bedankt.’

Niet alle Aes Sedai hadden ze. De Roden beschouwden alle mannen als besmet vanwege de dingen die geleiders konden doen, en een paar anderen gaven er niet om, omdat ze de Toren nimmer verlieten of een gestorven zwaardhand gewoon niet vervingen. De Groene was de enige Ajah die bindingen met meerdere zwaardhanden toestond. Elayne wilde een Groene worden. Niet daarom, natuurlijk, maar omdat de Groenen zich de Ajah van de Krijg noemden. Waar Bruinen naar verloren gegane kennis zochten en Blauwen zich voor een zaak inzetten, hielden de Groenen zich gereed voor de Laatste Slag, wan neer ze net als in de vroegere Trollok-oorlogen op zouden trekken tegen de nieuwe Gruwheren.

De twee mannen staarden elkaar openlijk verbaasd aan. Ze hadden zich voorbereid op Nynaeves gebruikelijke scherpe tong. Elayne was minstens zo verbijsterd. Nynaeve vond geholpen worden net zo erg als ongelijk hebben; in beide gevallen was ze zo prikkelbaar als een doornbos, hoewel ze natuurlijk altijd voorgaf een toonbeeld van redelijkheid en verstand te zijn.

‘Een Wijsheid.’ Nynaeve nam een snufje uit een van de potten en rook eraan, raakte het aan met het puntje van haar tong. ‘Of hoe ze die hier ook noemen.’

‘Ze hebben er hier geen naam voor,’ zei Thom. ‘Weinig vrouwen in Amadicia oefenen jouw oude beroep uit. Te gevaarlijk. Voor de meesten is het iets dat ze ernaast doen.’

Nynaeve trok een leren tas uit de kast en begon van de inhoud van een paar potten pakjes te maken. ‘En waar gaan ze dan naartoe als ze ziek zijn? Een haagheler?’

‘Ja,’ zei Elayne. Het deed haar altijd genoegen Thom te laten zien dat zij ook wel wat van de wereld wist. ‘In Amadicia zijn het de mannen die de kruiden bestuderen.’

Nynaeve trok minachtend haar wenkbrauwen op. ‘Wat weet een man nou van genezen? Dan kan ik net zo goed een paardenheler vragen een jurk te maken.’

Ineens besefte Elayne dat ze aan alles en iedereen had gedacht, behalve aan wat vrouw Macura had gezegd. Niet denken aan de doorn maakt je voet niet minder pijnlijk. Een van Lini’s meest geliefde gezegden. ‘Nynaeve, wat denk je dat die boodschap betekent? “Alle zusters zijn welkom om naar de Toren terug te keren.” Ik snap er niets van.’ Dat was niet exact wat ze had willen zeggen, maar ze kwam nu tenminste weer in de buurt.

‘De Toren heeft zijn eigen regels,’ zei Thom. ‘Wat Aes Sedai doen, doen ze vaak om hun eigen redenen en niet om de reden die ze op geven. Als ze al een reden geven.’ Hij en Juilin wisten natuurlijk dat zij slechts Aanvaarden waren; daarom voerden ze lang niet altijd alles precies volgens hun opdrachten uit.

Op Nynaeves gezicht was de strijd duidelijk af te lezen. Ze hield er niet van om in de rede te worden gevallen en ze verafschuwde mensen die in haar plaats antwoord gaven. Er was een lange lijst van zaken waar Nynaeve niet van hield. Maar ze had Thom net bedankt; het was niet gemakkelijk iemand tot de orde te roepen die er juist voor gezorgd had dat je niet als een zak aardappelen werd wegge sleept. ‘In de Toren hebben de meeste dingen weinig te betekenen,’ zei ze zuur. Elayne dacht dat haar verbittering evenzeer Thom als de Toren gold.

‘Geloof jij wat ze zei?’ Elayne haalde diep adem. ‘Over de Amyrlin, en dat die gezegd zou hebben dat ik hoe dan ook teruggebracht moest worden?’

Er zat medeleven in de snelle blik die Nynaeve haar toewierp, ik weet het niet, Elayne.’

‘Ze vertelde de waarheid.’ Juilin draaide een stoel om en ging er ruggelings op zitten. Hij zette zijn staf tegen de rugleuning. ‘Ik heb genoeg dieven en moordenaars ondervraagd om te weten wanneer de waarheid wordt gesproken. Een deel van de tijd was ze te bang om te liegen, en voor de rest te boos.’

‘Jullie twee...’ Nynaeve haalde diep adem, gooide de tas op tafel en sloeg haar armen over elkaar, alsof ze haar handen van haar vlecht wilde weghouden. ‘Ik ben bang dat Juilin gelijk heeft, Elayne.’

‘Maar de Amyrlin weet wat we doen. Let wel, zij was het die ons uit de Toren heeft gezonden.’

Nynaeve snoof luid. ‘Ik kan alles van Siuan Sanche geloven. Ik zou graag een lang gesprek met haar willen hebben wanneer ze niet kan geleiden. Dan zullen we eens zien hoe taai ze is.’ Elayne geloofde niet dat dat enig verschil zou maken. Ze vermoed de, als ze terugdacht aan die dwingende, blauwe ogen, dat Nynaeve een paar fraaie blauwe plekken zou oplopen in het onwaarschijnlijke geval dat haar wens ooit vervuld werd. ‘Maar wat doen we er aan? Het schijnt dat de Ajahs overal ogen-en-oren hebben. En de Amyrlin zelf ook. We zouden tot aan Tar Valon te maken kunnen krijgen met vrouwen die dingen in ons voedsel proberen te stoppen.’

‘Niet als we er niet uitzien zoals ze denken.’ Nynaeve tilde een gele pot uit de kast en zette hem naast de theepot op tafel. ‘Dit is witte hennenpeper. Hij verzacht kiespijn, maar maakt ook je haar zo zwart als de nacht.’ Elayne raakte met een hand haar roodblonde lokken aan – haar haren, niet die van Nynaeve, durfde ze te wedden – maar hoewel de gedachte haar tegenstond, was het een goed idee. ‘Wat verstelwerk met een paar jurken in de winkel, en we zijn geen koop lieden meer, maar twee vrouwen die met hun dienaren reizen.’

‘Met een wagenlading kleurstoffen?’ zei Juilin. Haar koele blik zei dat de dankbaarheid voor haar redding grenzen had. ‘Er staat een koets in een stal aan de andere kant van de brug. Ik denk dat de eigenaar hem wel wil verkopen. Als jullie teruggaan naar de wagen voordat iemand hem steelt – ik weet niet wat jullie bezielde om hem zomaar voor iedere voorbijganger achter te laten! – kunnen jullie, als hij er nog steeds staat, een beurs pakken...’

Een paar mensen keken hun ogen uit toen Noi Torvalds koets stil hield voor Ronde Macura’s winkel, getrokken door een vierspan, met vastgesnoerde kisten op het dak en een gezadeld paard achter de koets. Noi had alles verloren toen de handel met Tarabon instortte; hij verdiende nu een karige boterham met wat te klussen voor weduwe Teran. Niemand op straat had de koetsier ooit eerder gezien; een rijzige, getaande kerel met een lange, witte snor en koude, gebiedende ogen. Ook de donkere knecht met dat harde gezicht was onbekend. Hij droeg een Taraboonse hoeden sprong kwiek naar beneden om de koetsdeur te openen. Het gestaar ging over in gemom pel toen twee vrouwen de winkel uit schreden met bundeltjes in hun armen. De een droeg een groenzijden gewaad en de ander een een voudige blauwwollen jurk, maar ze hadden allebei een sjaal om hun hoofd gewikkeld, zodat geen haartje was te zien. Ze sprongen zowat de koets in.

Twee Kinderen kwamen aanlopen om te vragen wie de vreemdelingen waren, maar terwijl de knecht nog op de bok klom, knalde de koetsier met zijn lange zweep en schreeuwde iets over ruimte maken voor een vrouwe. Haar naam ging verloren toen de Kinderen opzij sprongen en over de stoffige straat rolden. In galop verdween de koets in de richting van de Amadoraanse Weg.

De omstanders wandelden pratend weg. Een geheimzinnige vrouwe, overduidelijk vergezeld van haar dienares, die inkopen bij Ronde Macura gedaan had en vluchtte voor de Kinderen. Er was de laatste tijd weinig gebeurd in Mardecin, en dit gaf gespreksstof voor dagen. De Kinderen van het Licht klopten zichzelf woedend af, maar bedachten dat ze zich door het aangeven van dit geval nogal belachelijk zouden maken. Bovendien hield hun kapitein niet van edelen; hij zou hen waarschijnlijk achter de koets aansturen, een lange, hete rit voor slechts een blaag van een of ander Huis. Als er geen aanklacht kon worden ingediend – altijd een probleem met de edelen – zou het niet de kapitein zijn die de blaam kreeg. In de hoop dat het gerucht over hun vernedering zich niet zou verspreiden, vergaten ze Ronde Macura te ondervragen.

Even later bracht Therin Lugai zijn kar naar de binnenplaats achter de winkel. Hij had al mondvoorraad voor de lange reis onder de ronde zeildoeken huif gestouwd. Ronde Macura had hem inderdaad genezen van een koorts die de vorige winter drieëntwintig levens had geëist, maar zijn zeurderige vrouw en een haaibaai van een schoon moeder waren de reden dat hij blij was met de lange reis, helemaal naar de stad van de feeksen. Ronde had gezegd dat iemand hem on derweg misschien zou treffen, maar hij hoopte helemaal in Tar Va Ion te komen.

Zes keer tikte hij op het keukenraam voor hij naar binnen ging, maar hij vond pas iemand toen hij de trap op klom. In de slaapkamer aan de achterkant lagen Ronde en Lusi uitgestrekt op de bedden, diep in slaap en volledig gekleed, zij het wat verfomfaaid, terwijl de zon nog steeds aan de hemel stond. Geen van de vrouwen werd wakker toen hij hen door elkaar schudde. Hij begreep het niet, en ook niet waar om ze waren vastgebonden met een in repen gesneden sprei, of waar om er twee lege theepotten in de kamer stonden en maar één kop, of waarom er een trechter op Rondes kussen lag. Maar hij had al tijd geweten dat er in de wereld vele dingen waren waar hij niets van begreep. Hij ging weer naar zijn wagen terug, dacht aan de voorraden die met Rondes geld gekocht waren, dacht aan zijn vrouw en haar moeder, en toen hij zijn paard aanspoorde, was dat met de bedoeling om eens in Altara, of misschien Morland, te gaan rondkijken.

Hoe dan ook, er ging nogal wat tijd voorbij voordat een verfom faaide Ronde Macura naar Avi Shendars huis wankelde en een duif verzond met een smal benen kokertje aan zijn poot. De vogel klom naar het noordoosten en vloog recht als een pijl naar Tar Valon. Ron de dacht even na, schreef toen dezelfde boodschap op nog een strook je dun papier en maakte dat vast aan een vogel uit een andere til. Die duif koerste naar het westen, want ze had beloofd dat ze af schriften zou sturen van al haar boodschappen. In deze harde tijden moest een vrouw er het beste van zien te maken, en het kon geen kwaad. Het was niet het soort verslag dat ze anders voor Narenwin maakte. Ze vroeg zich af of ze ooit de smaak van dolkwortel uit haar mond kon krijgen, en ze zou het helemaal niet erg vinden als het verslag dat mens dat zich Nynaeve noemde, wat kwaad zou berokkenen.

Avi schoffelde in zijn tuintje en besteedde, zoals gewoonlijk, geen aandacht aan wat Ronde deed. Na haar vertrek waste hij als altijd zijn handen en ging naar binnen. Ze had een groter vel papier onder de strookjes gelegd om het schrijven gemakkelijker te maken. Toen hij dat vel tegen het namiddaglicht hield, kon hij zien wat ze geschreven had. Weldra was er een derde duif onderweg, ook weer in een andere richting.

11

De Negen Paardenwip

Een brede strooien hoed verborg Siuans gezicht toen ze in de late na middagzon Logain liet voorgaan onder de Shilenepoort van Lugard. De hoge buitenmuren van de stad waren ietwat vervallen; ze zag dat de muur op twee plaatsen door de afgebrokkelde stenen niet hoger was dan een hoge schutting. Min en Leane reden dicht achter haar. Ze waren allebei moe van het tempo dat de man sinds Korense Bronnen had ingezet. Hij wilde de leiding hebben, en er was niet veel voor nodig om hem te doen geloven dat hij die ook had. Het maakte haar niet uit dat hij zei wanneer ze ’s ochtends moesten vertrekken, waar en wanneer ze zouden stoppen voor de nacht, en dat hij het geld bij zich hield. Het kon haar zelfs niets schelen dat hij verwachtte dat zij zijn maaltijden kookten en opdienden. Alles bij elkaar had ze medelijden met hem. Hij had er geen idee van wat ze met hem van plan waren. Een grote vis aan de baak om een nog grotere te vangen, dacht ze grimmig.

In naam was Lugard de hoofdstad van Morland en de zetel van koning Roedran. Maar de heren in Morland spraken hun leenmans trouw uit en weigerden vervolgens schatting te betalen of te doen wat Roedran wilde, en dat gold ook voor de andere mensen. Morland was alleen in naam een natie, met een volk dat slechts bijeen gehouden werd door een vaag idee van verbondenheid met hun koning of koningin – de troon veranderde met soms maar korte tussenpozen van eigenaar – en door de vrees dat Andor of Illian het land misschien zou opslokken als ze op een of andere manier niet bij elkaar bleven.

De stad werd doorkruist door stenen muren, waarvan de meeste in nog slechtere staat verkeerden dan de stadswallen, want Lugard was in de loop van de eeuwen naar willekeur uitgebreid en meerdere malen verdeeld tussen elkaar bestrijdende edelen. Het was een smerige stad, waar veel brede straten ongeplaveid waren en alles stoffig was. Mannen met hoge bolhoeden en vrouwen met schorten en rokken die hun enkels vrijlieten, schoten tussen de voortrollende karavaans van kooplieden door, terwijl kinderen speelden in de diepe karren sporen. De handel hield Lugard overeind, handel met Illian en Ebo Dar, met Geldan in het westen en Andor in het noorden. Overal in de stad, op grote, open plekken, stonden wagens wiel aan wiel, waar van er veel zwaarbeladen waren, met zeilen afgedekt. Sommige stonden leeg op vracht te wachten. Langs de hoofdstraten wisselden rij en herbergen, paardenerven en stallen zich af met huizen of winkels die waren opgetrokken uit grijze steen onder blauwe, rode, paarse of groene dakpannen. De lucht was vol stof en lawaai: gerinkel van smederijen, dof gerommel van karren, gevloek van voerlieden en luid ruchtig gelach vanuit de herbergen. De zon gleed verzengend heet naar de einder, het leek alsof het er nooit meer zou regenen. Toen Logain eindelijk een stalerf op reed en afsteeg achter een her berg met groen dak die De Negen Paardenwip heette, liet Siuan zich dankbaar van Bela glijden. Ze gaf de ruige merrie een onzeker klop je op de neus, voorzichtig vanwege de grote tanden. Zitten op de rug van een dier was volgens haar geen manier van reizen. Een boot voer daarheen waar je het roer naar keerde; een paard kon besluiten om zelf iets te bedenken. Boten beten ook niet. Bela had dat weliswaar nog niet gedaan, maar ze kon het wel. In ieder geval was ze verlost van die verschrikkelijke stijfheid van de eerste dagen, toen ze zeker wist dat Leane en Min achter haar rug om grinnikten wanneer ze zich strompelend te ruste legde. Na een dag in het zadel voelde ze zich nog steeds uitgeput, maar ze slaagde er nu in dat te verbergen. Zodra Logain begon te onderhandelen met de stalbaas, een magere oude kerel met sproeten in een leren vest zonder hemd, gleed Siuan naar Leane toe. ‘Als je je streken wilt oefenen,’ zei ze zacht, ‘probeer ze dan het volgende uur uit op Dalijn.’ Leane keek haar vol twijfel aan – in een paar dorpen na Korense Bronnen had ze wat geprobeerd met blikken en glimlachjes, maar Logain had ze met niet meer dan een vlakke blik beantwoord – en knikte toen zuchtend. Ze haalde diep adem en schreed verder met die opmerkelijke, soepele gang, waarbij ze haar grijze merrie meetrok en al naar Logain begon te glimlachen. Siuan kon niet ontdekken hoe ze dat klaarspeelde; het leek wel of een stel botten bij haar niet langer van been waren. Ze ging bij Min staan en zei op dezelfde zachte toon: ‘Zodra Dalijn klaar is met de stalbaas, vertel je hem dat je binnen bij mij gaat zit ten. Haast je dan en blijf uit de buurt van hem en Amena tot ik te rug ben.’ Aan het geluid te horen dat uit de herberg opklonk, was de menigte binnen groot genoeg om er een heel leger in te verbergen. Beslist groot genoeg om de afwezigheid van één vrouw te dekken.

Min begon weer koppig te kijken en wilde haar mond opendoen om naar de reden te vragen. Siuan was haar voor. ‘Doe het gewoon, Se renla. Of ik laat je behalve zijn bord aanreiken ook nog zijn laarzen schoonmaken.’ De koppige blik bleef, maar Min knikte met tegen zin.

Siuan drukte haar Beia’s teugels in de hand en haastte zich het erf af, de straat in, waarbij ze hoopte dat ze de goede richting insloeg. Ze wilde niet de hele stad doorzoeken, niet in deze stoffige hitte. De straten waren vol met zware wagens achter vier- of zesspannen, soms zelfs tienspannen. Voerlieden lieten lange zwepen knallen en vloekten even vaak naar de paarden als naar de mensen die tussen de wagens door sprongen. In de menigte liepen grof geklede mannen met lange voerliedenj assen, die de langskomende vrouwen soms lachende uitnodigingen toewierpen. De vrouwen, in kleurige schorten, sommige gestreept, en met fel gekleurde omslagdoeken om hun hoofd, liepen schijnbaar doof door zonder op of om te kijken. Vrouwen zonder schort, met loshangend haar en een rok tot vlak onder de knie gaven vaak nog ruwere antwoorden.

Siuan schrok op toen ze besefte dat enkele opmerkingen van de mannen tot haar waren gericht. Ze voelde zich niet beledigd – in haar gedachten sloegen die woorden niet op haar -, maar ze was wel ver baasd. Ze was nog steeds niet gewend aan de veranderingen in zich zelf. Dat mannen haar aantrekkelijk vonden... Haar oog ving haar weerspiegeling op in het smerige raam van een kleermakerswinkel; niet meer dan een vaag beeld van een jong meisje met een lichte huid onder een strooien hoed. Ze was jong. Ze zag er niet alleen jong uit, voor zover ze kon zeggen, maar ze was ook jong. Niet veel ouder dan Min. In feite was ze nog een meisje, gezien haar werkelijke leef tijd. Een voordeel van het gesust zijn, zei ze tegen zichzelf. Ze had vrouwen ontmoet die tegen elke prijs vijftien of twintig jaar jonger wilden worden; sommigen zouden de prijs die het haar had gekost, heel redelijk vinden. Ze merkte dat ze vaak zulke voordelen opsomde, misschien om zichzelf ervan te overtuigen dat er echt voordelen waren. Ze kon, om maar iets te noemen, liegen als dat nodig was, om dat ze bevrijd was van de Drie Geloften. En haar eigen vader zou haar niet eens herkennen. Ze zag er niet helemaal uit als de jonge vrouw van vroeger; de veranderingen van de volwassenheid waren er nog steeds, maar verzacht met jeugdigheid. Objectief bekeken, was ze volgens haar iets aantrekkelijker dan ze als meisje geweest was. Vroeger zei men soms dat ze er aardig uitzag; gewoonlijk zeiden ze dat ze ‘een leuk meisje’ was.

Ze kon dat gezicht niet in verband brengen met zichzelf, met Siuan Sanche. Alleen van binnen was ze dezelfde gebleven; haar geest bevatte nog steeds al haar kennis. Daar, in haar hoofd, was ze niets veranderd.

Sommige herbergen en taveernes in Lugard hadden namen als De Smidsmoker of De Dansende Beer of Het Zilveren Zwijn, vaak met bijpassende opzichtige uithangborden. Andere hadden namen die niet toegestaan zouden mogen worden. De minst aanstootgevende was nog De Kus van de Domani-deerne, met op het uithangbord een af beelding van een vrouw met een bronskleurige huid, naakt tot aan haar middel, die haar lippen tuitte. Siuan vroeg zich af wat Leane daaruit zou opmaken, maar zoals ze zich nu gedroeg, zou het haar maar op gedachten brengen.

Eindelijk vond ze de herberg die ze zocht, in een zijstraat die even breed was als de hoofdstraat, achter een poortloze opening in een van die instortende binnenmuren. Hij was opgetrokken uit ruwe grijze steen, drie verdiepingen hoog en bekroond met paarse daktegels. Het uithangbord boven de deur liet een onwaarschijnlijk wellustige vrouw zien die alleen maar haar haren droeg; ze was zo geschilderd dat bijna niets verborgen bleef, zittend op een ongezadeld paard. Ze had een naam die Siuan oversloeg zodra ze hem begreep. De gelagkamer, die blauw zag van de pijprook, was volgepakt met ruwe mannen die dronken en lachten en probeerden de diensters te knijpen, die hen met vermoeide glimlachjes zo goed en zo kwaad als het ging ontweken. Een lier en een fluit waren nauwelijks boven het geroezemoes uit te horen. Ze begeleidden een jonge vrouw die op een grote tafel aan het einde van de lange kamer stond te dansen en te zingen. Van tijd tot tijd zwaaide de zangeres zo met haar rok dat bijna alles van haar blote benen te zien was. Wat Siuan kon opvangen van haar lied, deed haar wensen dat ze de mond van het meisje met zeep kon uitwassen. Waarom wilde een vrouw zonder kleren rondlopen? Waarom zou een vrouw erover willen zingen voor een stel dronken lomperiken? Ze was nooit in een herberg als deze geweest en was van plan haar bezoek zo kort mogelijk te houden. In een oogopslag was duidelijk wie de eigenaresse van de herberg was. Ze was groot en zwaar, en gewikkeld in een roodzijden jurk die zowat gloeide. Zorgvuldig geverfde krullen – die rode tint kon ze niet van nature hebben, niet met zulke donkere ogen – omlijstten een vooruitgestoken kin en een harde mond. Tussen het schreeuwen van opdrachten voor de meisjes door bleef ze bij verschillende tafeltjes staan om een paar woorden te wisselen, op een schouder te slaan en met haar klanten te lachen.

Siuan hield haar rug kaarsrecht en probeerde de schattende blikken van de mannen te negeren, terwijl ze naar de vrouw met het vlammend rode haar liep. ‘Vrouw Tharne?’ Ze moest de naam drie keer herhalen, elke keer luider, voor de herbergierster naar haar keek. ‘Vrouw Tharne? Ik wil een baantje als zangeres. Ik kan...’

‘Zo, kan je dat? Nee maar.’ De zware vrouw lachte. ‘Nou, ik heb al een zangeres, maar ik kan er altijd nog wel eentje gebruiken zodat zij wat rust krijgt. Laat me je benen zien.’

‘Ik kan het “Liedje van de drie vissen” zingen,’ zei Siuan luid. Dit moest de juiste vrouw zijn. Er kon niet nog een vrouw met dit haar in de stad zijn die ook nog luisterde naar dezelfde naam in dezelfde herberg.

Vrouw Tharne lachte nog harder en mepte een van de mannen aan een tafel vlakbij op zijn schouder, waardoor ze hem half van de bank sloeg. ‘Daar is hier niet veel vraag naar, hè Pel?’ Pel, die een paar tanden mistte en een wagenrijderszweep om zijn schouders had gewikkeld, kakellachte met haar mee. ‘En ik kan “Blauw ochtendgloren” zingen.’

De vrouw wreef zich in de ogen alsof ze had gehuild van het lachen. ‘Kan je dat? Nou, ik weet zeker dat de jongens dat wel leuk zullen vinden. Laat me je benen zien. Je benen, meisje, of verdwijn!’ Siuan aarzelde, maar vrouw Tharne wachtte af. Net als een groei end aantal mannen. Dit móést de juiste vrouw zijn. Langzaam trok ze haar rok tot haar knieën op. De vrouw gebaarde ongeduldig. Siuan sloot haar ogen en verzamelde meer en meer rok in haar handen. Ze voelde bij elke duim haar gezicht roder worden. ‘Een verlegen veulen,’ grinnikte vrouw Tharne. ‘Nou, als die liedjes alles zijn wat je kunt, kun je maar beter een stel benen hebben die een man plat op zijn gezicht laten vallen. Maar daar valt niets over te zeggen, tot we die wollen kousen naar beneden hebben, nietwaar Pel? Ach wat, kom maar met me mee. Misschien heb je een goede stem, maar dat kan ik hier niet beoordelen. Loop maar mee meisje, schud die kont van je eens heen en weer!’

Siuans ogen sperden zich laaiend open, maar de dikke vrouw liep al naar achteren. Siuan liet haar rok vallen, rechtte haar rug als was die een ijzeren staaf en volgde, terwijl ze het gelach en de schunnige voor stellen in haar richting probeerde te negeren. Haar gezicht was als van steen, maar van binnen streed bezorgdheid met boosheid. Voordat ze verheven werd tot Amyrlin Zetel had ze het netwerk van de Blauwe ogen-en-oren geleid; enkele ervan waren haar eigen faktoors, toen en later. Ze mocht dan wel niet langer de Amyrlin zijn, zelfs geen Aes Sedai, maar ze kende al deze mensen nog steeds. Duran da Tharne diende de Blauwen al toen ze het netwerk had overgenomen, en ze gaf altijd goede inlichtingen. Ogen-en-oren konden niet overal gevonden worden, en hun mate van betrouwbaarheid liep nog al uiteen. Er was er maar één tussen Tar Valon en hier die ze genoeg vertrouwde om te benaderen, in Vierkoningen in Andor, maar die was verdwenen. Door de handelskaravanen die Lugard aandeden, waren hier enorm veel nieuwtjes en geruchten beschikbaar. Er konden hier ook faktoors van de andere Ajahs zijn; ze deed er goed aan zich dat te herinneren. Voorzichtigheid brengt de boot thuis, hield ze zichzelf voor.

Deze vrouw paste volmaakt bij de beschrijving van Duranda Tharne; er kon toch waarachtig niet nog een herberg zijn met zo’n af schuwelijke naam, maar waarom had ze zo gereageerd toen Siuan zich bekendmaakte als een andere faktoor van de Blauwe? Ze moest het erop wagen; Min en Leane werden, ieder op hun eigen wijze, al even ongeduldig als Logain. Voorzichtigheid bracht de boot thuis, maar soms voerde durf een hele scheepslading mee. In het ergste geval kon ze de vrouw met iets op haar hoofd slaan en via de achter kant ontsnappen. Ze nam de breedte en lengte van de vrouw op, de stevigheid van haar dikke armen, en hoopte dat ze het kon. Een gewone deur in de keukengang gaf toegang tot een spaarzaam ingerichte kamer. Op een blauw kleed stonden een werktafel en een stoel, aan een muur hingen een grote spiegel en, verrassend, een plankje met een paar boeken. De deur ging achter hen dicht en het lawaai uit de gelagkamer was bijna niet meer te horen. Toen keerde de zware vrouw zich met haar handen op haar forse heupen naar Siuan. ‘Nou, wat wil je van me? Laat je naam maar zitten; ik wil het niet weten, of die nu echt is of niet.’

Iets van de spanning sijpelde uit Siuan weg. Maar niet haar boosheid. ‘Je had het recht niet mij op die manier te behandelen! Wat wil de je? Mij dwingen...’

‘Ik had elk recht,’ snauwde vrouw Tharne, ‘en het was nodig. Als je bij openings- of sluitingstijd was gekomen, zoals je behoorde te doen, had ik je hier ongezien naar binnen kunnen loodsen. Denk je niet dat een paar mannen zich iets zouden afvragen wanneer ik je als een lang verloren vriendin zou binnenhalen? Ik kan het me niet veroorloven dat iemand zich dingen over mij afvraagt. Je mag blij zijn dat ik je Susu’s plaats op tafel niet liet overnemen voor een liedje of twee. En je gedraagt je bij mij.’ Ze hief een brede, harde hand dreigend op. ‘Ik heb getrouwde dochters die ouder zijn dan jij, en als ik hen bezoek, lopen en praten ze netjes. Als jij je als een kakmadam gedraagt, zal ik je dat afleren. Niemand daarbuiten zal je zelfs maar horen janken, en als ze al wel wat horen, zullen ze niet tussenbeide komen.’ Ze gaf een fel knikje, alsof de zaak was afgedaan, en zette haar handen weer op haar heupen. ‘Nou, wat wil je?’

Een paar keer had Siuan geprobeerd om haar te onderbreken, maar de vrouw rolde als een vloedgolf over haar heen. Hieraan was ze niet gewend. Tegen de tijd dat vrouw Tharne klaar was, trilde ze van woede; met beide handen kneep ze in haar rok tot haar knokkels wit waren. Met evenveel kracht probeerde ze haar boosheid te bedwingen. Ik word geacht gewoon een andere faktoor te zijn, hield ze zich zelf streng voor. Niet meer de Amyrlin, slechts een andere faktoor.

Bovendien dacht ze dat deze vrouw in staat was haar dreigement uit te voeren. Ook dit was volkomen nieuw voor haar: oppassen voor iemand omdat deze gewoon groter en sterker was. ‘Ik moet een boodschap afgeven aan een bijeenkomst van hen die we dienen.’ Ze hoopte dat vrouw Tharne haar gespannen houding uit legde als angst; de vrouw zou misschien behulpzamer zijn als ze dacht dat Siuan behoorlijk van haar onder de indruk was. ‘Ze waren niet daar waar mij gezegd is dat ik hen kon aantreffen. Ik kan alleen hopen dat u iets weet dat me helpt hen te vinden.’ Vrouw Tharne vouwde haar armen over een omvangrijke boezem en keek haar onderzoekend aan. ‘Je weet je nukken te bedwingen, als het je past, niet? Goed. Wat is er in de Toren gebeurd? En probeer maar niet te ontkennen dat je daar vandaan komt, mijn mooie, hooghartige deerne. Jouw boodschap geeft aan dat je een koerier bent, en die opgeblazen maniertjes kun je nooit in een dorp hebben opgedaan.’

Siuan haalde diep adem voordat ze antwoord gaf. ‘Siuan Sanche is gesust.’ Haar stem trilde niet eens; daar was ze trots op. ‘Elaida do Avriny a’Roihan is de nieuwe Amyrlin.’ Die woorden kon ze niet helemaal zonder scherpte uitspreken.

Vrouw Tharnes gezicht bleef onbeweeglijk. ‘Wel, dat verklaart sommige opdrachten die ik heb gekregen. Een paar misschien. Haar gesust, hè? Ik dacht dat ze eeuwig Amyrlin zou blijven. Ik heb haar één keer gezien, een paar jaar terug, in Caemlin. Op afstand. Ze zag eruit of ze paardentuig als maaltijd gebruikte.’ Die onmogelijke bloedro de krullen zwaaiden heen en weer terwijl ze haar hoofd schudde. ‘Nou ja, wat gebeurd is, is gebeurd. De Ajahs zijn verdeeld, niet waar? Dat is het enige dat het kan verklaren. En die ouwe tang gesust. De Toren is gebroken en de Blauwen zijn op de vlucht.’ Siuan knarste met haar tanden. Ze probeerde zichzelf voor te houden dat de vrouw trouw was aan de Blauwe Ajah, niet aan haarzelf, maar het hielp niet. Ouwe tang? Zij is oud genoeg om mijn moeder te kunnen zijn. En als ze dat was, zou ik mezelf verdrinken. Ze span de zich in om haar stem onderdanig te laten klinken. ‘Mijn bood schap is belangrijk. Ik moet zo snel mogelijk op pad. Kunt u me helpen?’

‘Belangrijk, niet? Nou, ik betwijfel het. Het punt is: ik kan je iets meegeven, maar het is aan jou om het uit te knobbelen. Wil je het horen?’ De vrouw vertikte het om het haar wat gemakkelijker te maken.

‘Ja, alstublieft.’

‘Sallie Daera. Ik weet niet wie ze is of was, maar er is mij gezegd dat ik haar naam moet geven aan iedere Blauwe die er verlaten en ver loren uitziet, om het zo maar eens te zeggen. Je hoeft niet een van de zusters te zijn, maar je houdt je neus hoog genoeg om er eentje te kunnen zijn, dus nou heb je het. Sallie Daera. Maak er van wat je wilt.’

Siuan onderdrukte een rilling van opwinding en trok een mismoedig gezicht, ik heb ook nog nooit van haar gehoord. Ik zal verder moeten zoeken.’

‘Als je ze vindt, zeg Aeldene Sedai dan dat ik nog steeds trouw ben, wat er ook is gebeurd. Ik werk al zo lang voor de Blauwen dat ik anders niet weet wat ik met mezelf aan moet.’ ik zal het haar zeggen,’ zei Siuan. Ze had niet geweten dat Aeldene haar vervangster was, dat zij nu het netwerk van de Blauwe ogen en-oren leidde. Uit welke Ajah ze ook kwam, de Amyrlin was van iedereen, maar hoorde bij niemand, ik neem aan dat u een reden nodig hebt om me niet in te huren. Ik kan niet echt zingen; dat zou voldoende moeten zijn.’

‘Alsof dat het zootje daar wat kan schelen.’ De vrouw hief een wenk brauw op en grijnsde op een manier die Siuan niet aanstond, ik bedenk wel wat, meisje. En ik zal je wat raad geven. Als jij niet een paar treetjes omlaag stapt, zullen sommige Aes Sedai je de hele ladder aftrekken. Het verbaast me dat dat nog niet is gebeurd. Nou, ga maar. Eruit.’ Afschuwelijke vrouw, gromde Siuan in zichzelf. Als er een manier was om het uit te voeren, zou ik haar een straf geven tot haar ogen uit haar hoofd rollen. De vrouw dacht toch dat ze meer eerbied ver diende? ‘Dank u voor uw hulp,’ zei ze koeltjes, en maakte een revérence die aan geen hof zou hebben misstaan. ‘U bent te vriendelijk.’ Ze had drie stappen in de gelagkamer gezet toen vrouw Tharne achter haar verscheen. Ze verhief haar stem tot een lachende kreet, die dwars door het lawaai sneed: ‘Een verlegen maagdje, dat daar! Met witte en slanke beentjes, genoeg om jullie te laten kwijlen. Ze jankte als een klein kind toen ik haar vertelde dat ze die aan jullie moest laten zien! Ging pardoes op de vloer zitten janken! Mooie, ronde heupen, voor elke smaak, en...’

Siuan struikelde, zodat het gelach luider werd, maar de opsomming van vrouw Tharne klonk er nog steeds bovenuit. Ze deed nog drie stappen, met een gezicht zo rood als een biet, en zette het toen op een lopen.

Eenmaal op straat hield ze stil om op adem te komen en het bonzen van haar hart te laten stoppen. Dat vreselijke oude mens’. Ik zou haar moeten... Het maakte niet uit wat ze zou moeten doen; die afschuwelijke vrouw had haar verteld wat ze moest weten. Het was niet Sallie Daera, het was helemaal geen vrouw. Alleen een Blauwe zou het kunnen weten of zelfs vermoeden. Salidar. De geboorteplaats van Deane Aryman, de Blauwe zuster die de Amyrlin geworden was na Bonwhin en de Toren had gered van de vernietiging waar Bonwhin op afkoerste. Salidar. Een van de laatste plaatsen waar men naar Aes Sedai zou zoeken, of het moest Amadicia zelf zijn. Twee mannen in sneeuwwitte mantels en met helder blinkende wapenrusting reden de straat in, in haar richting, en lieten hun paarden met tegenzin opzijgaan voor de wagens. Kinderen van het Licht. In deze tijd zag men ze overal. Siuan boog haar hoofd, terwijl ze de Witmantels voorzichtig van onder haar hoedrand begluurde, en schoof wat dichter naar de voorkant van de herberg. Ze keken even naar haar terwijl ze voorbijreden – harde gezichten onder glanzende punthelmen – en vervolgden hun weg.

Siuan beet nijdig op haar lip. Ze had waarschijnlijk hun aandacht getrokken toen ze terugschoof. En als ze haar gezicht hadden gezien... Niets, natuurlijk. Witmantels zouden wellicht proberen een Aes Sedai die ze alleen aantroffen proberen te doden, maar haar gezicht was niet langer dat van een Aes Sedai. Ze hadden echter wel gezien dat ze zich had willen verbergen. Als Duranda Tharne haar niet zo van streek had gemaakt, zou ze een dergelijke dwaze fout nooit gemaakt hebben. Ze kon zich de tijd herinneren dat ze om zoiets onbeduidends als vrouw Tharnes opmerkingen geen hap minder zou eten, en dat zo’n overvet, geverfd viswijf geen woord zou hebben durven uitbrengen. Als mijn manieren die haaibaai niet aanstaan, dan... Ze moest gewoon verder gaan met haar plannen, voor vrouw Tharne haar alsnog zo beurs zou slaan dat ze niet op een zadel kon zitten. Het viel haar zwaar te bedenken dat de dagen voorbij waren dat ze koningen en koninginnen bij zich kon laten komen.

Ze liep strijdlustig de straat af en keek zo dreigend dat een paar voer lieden hun opmerkingen die ze wilden maken over een aardig jong meisje dat alleen was, maar inslikten. Een paar.

Min zat op een bank tegen de muur van de drukke gelagkamer van De Negen Paardenwip en keek naar een tafel waar een stel mannen omheen stond. Sommigen hadden een opgerolde zweep bij zich, anderen droegen zwaarden die hen kenmerkten als koopmanswachters. Nog eens zes zaten schouder aan schouder om de tafel. Ze kon nog net Logain en Leane ontwaren, die aan de andere kant zaten. Logain keek ontevreden; de mannen hingen aan Leanes glimlachende lippen. Het vertrek hing vol pijprook en was vol van geroezemoes, waarin de muziek van fluit en trommelaar en het gezang van een meisje bijna ten onder gingen. Het meisje stond op een tafel tussen de twee stenen haarden een liedje te zingen over een vrouw die zes mannen ervan overtuigde dat elk van hen de enige man in haar leven was.

Min luisterde geïnteresseerd, ook al lieten de woorden haar blozen. De zangeres wierp van tijd tot tijd jaloerse blikken op de drukke tafel. Of eigenlijk op Leane.

De lange Domani-vrouw lonkte al naar Logain toen ze de herberg in waren gekomen, en ze had met haar wiegende gang en dat smeu lende licht in haar ogen nog meer mannen aangetrokken, alsof ze als vliegen op honing aankwamen. Er was bijna een opstootje ontstaan. Logain en de koopmanswachters hadden de hand al op hun zwaard, en er waren messen getrokken. De stevige herbergier en twee zwaar gespierde kerels waren met knuppels aan komen rennen. Leane had de vlammen even snel geblust als zij ze had ontstoken, met een glimlach hier, een paar woorden daar, een tikje op een wang. Zelfs de herbergier was blijven dralen, grinnikend als een dwaas, voordat het werk hem wegriep. En Leane dacht dat ze moest oefenen. Het leek niet eerlijk. Als ik dat kan doen met één bijzondere man, zou ik meer dan te vreden zijn. Misschien wil ze me wel wat leren... Licht, waar zit ik aan te denken? Ze was altijd zichzelf gebleven, en iedereen moest haar maar nemen zoals ze was, en anders maar niet. En nu dacht ze eraan om te veranderen, omwille van een man. Het was al erg genoeg dat ze zich moest hullen in een jurk in plaats van de jas en de broek die ze altijd gedragen had. Hij zal naar je kijken als je een gewaad met een lage hals aan hebt. Je hebt meer dan Leane kan laten zien, en zij... Hou daarmee op!

‘We moeten naar het zuiden,’ klonk Siuans stem ter hoogte van haar schouder, en Min schrok op. Ze had haar niet zien binnenkomen. ‘Nu.’ Uit de glinstering in Siuans ogen maakte ze op dat ze iets had vernomen. Of ze het nieuws ook wilde delen, was een andere zaak. De vrouw leek meestal te denken dat ze nog steeds de Amyrlin was. ‘We zullen voor het invallen van het donker wel geen andere herberg vinden,’ zei Min. ‘We kunnen vannacht net zo goed hier kamers nemen.’ Het zou heerlijk zijn weer eens in een bed te slapen in plaats van onder heggen en in hooibergen, zelfs al moest ze het bed delen met Siuan en Leane. Logain was wel bereid om voor hen allemaal kamers te huren, maar Siuan was zuinig met haar geld, zelfs als Logain het rondstrooide.

Siuan keek om zich heen, maar wie er in de gelagkamer niet naar Leane staarde, luisterde naar de zangeres. ‘Onmogelijk. Ik... Ik geloof dat een paar Witmantels vragen over mij gaan stellen.’ Min floot zachtjes. ‘Dat zal Dalijn niet prettig vinden.’

‘Vertel het hem dan niet.’ Siuan wees met haar hoofd naar het groep je rond Leane. ‘Zeg Amena maar dat we moeten gaan. Hij komt wel achter haar aan. Laten we hopen dat de rest dat niet doet.’ Min grijnsde. Siuan mocht dan wel verkondigen dat het haar niet kon schelen dat Logain – Dalijn – de leiding genomen had – ze negeerde hem gewoon als ze hem iets wilde laten doen – maar ze was nog steeds vast van plan hem weer onder de duim te krijgen. ‘Wat is een Negen Paardenwip trouwens,’ vroeg ze toen ze overeind kwam. Ze was naar buiten gegaan om een idee te krijgen, maar op het uithangbord boven de deur stond alleen de naam. ‘Ik heb er acht gezien, en tien, maar nooit negen.’

‘In deze stad,’ zei Siuan preuts, ‘is het beter om dat niet te vragen.’ Onverwachte rode vlekjes op haar wangen deden Min vermoeden dat ze het heel goed wist. ‘Haal ze op. We moeten nog ver en heb ben geen tijd te verspillen. En doe het zo dat niemand je hoort.’ Min snoof zacht. Zolang Leane dat glimlachje op haar gezicht had, zou geen enkele man naar haar kijken. Ze had graag willen weten hoe Siuan de aandacht van de Witmantels had getrokken. Het was het laatste dat ze nodig hadden, en het was niets voor Siuan om fouten te maken. Ze wilde er ook graag achter komen hoe ze ervoor kon zorgen dat Rhand naar haar keek op de manier waarop die mannen naar Leane keken. Als ze de hele nacht zouden doorrijden – en ze vermoedde van wel – dan zou Leane misschien bereid zijn haar enkele raadgevingen toe te fluisteren.

12

Een oude pijp

Een windvlaag joeg stof op in de straat, greep Garet Brins fluwelen muts en zwiepte die zo van zijn hoofd onder een van de voort bol derende wagens. Een met ijzer beklede wielvelg perste de muts in de harde klei en liet een geplet vod achter. Hij keek er even naar en liep toen door.

Er zaten toch reisvlekken op, zei hij tegen zichzelf. Zijn zijden jas was al stoffig voor hij Morland bereikt had, en afkloppen hielp niet veel meer, als hij al de moeite nam. De jas was nu meer bruin dan grijs. Hij zou wat eenvoudiger kledij moeten vinden; hij was niet op weg naar een feest.

Hij sprong tussen de wagens door, die over de met karrensporen bezaaide straat hotsten, negeerde de verwensingen van de voerlieden elke goede krijgsman kon er slapend betere verzinnen – en dook een herberg in met een rood pannendak, die De Bok heette. Het plaatje op het uithangbord gaf de naam een heel duidelijke betekenis mee. De gelagkamer was als vele andere die hij in Lugard gezien had, vol gepakt met voermannen en koopmanswachters, stalknechten, paar densmeden en sjouwers. Allerlei soorten lieden praatten en lachten zo hard als ze konden, terwijl ze zoveel mogelijk drank naar binnen werkten, met één hand om de drinkbeker op te tillen en de andere om de diensters te strelen. Feitelijk verschilde het hier niet veel van welke gelagkamer of herberg dan ook in andere steden, hoewel de meeste aanzienlijk rustiger waren. Een jonge vrouw met een flinke boezem in een hemdje dat zowat openviel, danste en zong op een tafel aan de ene kant van de kamer, op de muziek – of iets wat daar op moest lijken – van twee fluiten en een twaalfsnarige hanou. Hij had weinig oor voor de muziek, maar hij hield even waarderend stil voor haar lied; ze zou het goed hebben gedaan in elk krijgskamp. Maar ja, ze zou net zo gewild zijn geweest als ze geen noot had kunnen zingen. Met zo’n hemdje zou ze binnen de kortste keren een echt genoot hebben gevonden.

Joni en Barim waren er al. Joni’s omvang was groot genoeg om er voor te zorgen dat ze een tafel voor hen alleen kregen, ondanks zijn dunne haar en het verband dat hij nog steeds droeg. Ze luisterden naar het zingende meisje. Of staarden in ieder geval naar haar. Hij tikte beiden op de schouder en knikte naar de zijdeur die uitkwam op het stalerf, waar een stuurse knecht met samengeknepen ogen hun voor drie zilveren penners de paarden overhandigde. Een jaar of wat geleden zou Brin voor dezelfde prijs een goed paard hebben kunnen kopen. De moeilijkheden in het westen en in Cairhien braken de handel af en dreven de prijzen op.

Geen van hen sprak, tot ze de stadspoort uit waren; ze reden op een zelden bereden pad dat naar het noorden slingerde, naar de rivier de Storn. Het was weinig meer dan een breed stofspoor. Toen zei Barim: ‘Ze waren hier gisteren, mijn heer.’

Daar was Brin zelf ook achter gekomen. Drie aardige jonge meisjes, overduidelijk vreemdelingen, konden niet samen door een stad als Lugard trekken zonder opgemerkt te worden. In ieder geval door mannen.

‘De vrouwen en een kerel met schouders,’ ging Bafim door. ‘Lijkt er op dat die Dalijn erbij was van toen ze Nems schuur afbrandden. Hoe dan ook, wie hij ook is, ze bleven effe in De Negen Paarden wip, maar ze dronken alleen wat en waren weg. Die Domani, waar de jongens me over vertelden, zorgde bijna voor ’n relletje met die glimlach en die heupen van d’r, maar toen kalmeerde de hele zaak op dezelfde manier. Drakenvuur, wat zou ik graag zo’n Domani willen zien.’

‘Heb je gehoord welke kant ze opgingen, Barim?’ vroeg Brin geduldig. Daar had hij niet achter kunnen komen.

‘Ach, nee, heer. Maar ik hoor dat er ’n hoop Witmantels langstrekken, allemaal naar het westen. Denkt u dat de ouwe Pedron Nial wat van plan is? Misschien in Altara?’

‘Dat zijn onze zaken niet meer, Barim.’ Brin wist dat hij deze keer wat ongeduldiger klonk dan anders, maar Barim was ervaren genoeg om bij de les te blijven.

‘Ik weet waar ze naartoe gingen, mijn heer,’ zei Joni. ‘Naar het westen, de Jehannaweg, en met veel haast, hoorde ik.’ Hij klonk bezorgd. ‘Heer, ik ben twee koopmanswachters tegengekomen, jongens die bij de garde hebben gezeten. Heb wat met ze gedronken. Ze zaten in een kroeg toen dat meisje Mara binnenkwam en vroeg of ze werk als zangeres kon krijgen. Ze kreeg het niet – wou d’r benen niet laten zien zoals de meeste andere meiden doen, en wie kan d’r dat kwalijk nemen? – en ze ging weer weg. Van wat Barim me vertelde, ver trokken ze meteen daarna naar het westen. Bevalt me niks, heer. Is niet het soort meisje dat in zo’n plaats zou werken. Ik denk dat ze probeert weg te komen van die Dalijn.’

Het was vreemd, maar ondanks de bult op zijn hoofd was Joni de drie jonge vrouwen niet vijandig gezind. Sinds ze het landhuis ver laten hadden, had hij vaak genoeg gezegd dat de meisjes in een of andere hachelijke toestand zaten en, wat hem betreft, gered moesten worden. Brin vermoedde dat, als ze de vrouwen konden inhalen en terugbrengen naar zijn landgoed, Joni hem zou vragen om de meisjes aan Joni’s dochters over te dragen, zodat die voor hen konden zorgen.

Barim had niet zulke gevoelens. ‘Geldan,’ gromde hij. ‘Of misschien Altara, of Amadicia. We zullen de Duistere nog moeten kussen vóór we ze terugkrijgen. Nauwelijks de moeite voor ’n schuur en ’n paar koeien.’

Brin zei niets. Ze waren de meisjes tot hier gevolgd, en Morland was een slechte plaats voor Andoranen; te veel grensproblemen in te veel jaren. Alleen een dwaas zou in Morland achter de ogen van een eed breekster aanjagen. Hoeveel dwazer was je als je hen over de halve wereld achternazat?

‘Die jongens met wie ik praatte...’ zei Joni aarzelend. ‘Heer, het lijkt alsof een heleboel van de oude kameraden die... die onder u gediend hebben, weggestuurd worden.’ Aangemoedigd door Brins stilzwijgen ging hij door. ‘Heleboel nieuwe lui erin. Bij hopen. De jongens zeiden dat er ten minste vier of vijf in kwamen voor iedereen die te horen kreeg dat-ie niet meer gewenst was. Het soort dat ervan houdt om meer last te veroorzaken dan het tegen te houden. D’r zijn er die zich de Witte Leeuwen noemen, die alleen gehoorzamen aan die Gaebril’ – hij spuwde om te laten zien wat hij daarvan dacht – ‘en nog een hoop meer, die helemaal geen deel van de Garde uitmaken. Niet van de Huizen. Zover zij konden zeggen, heeft Gaebril tien keer zo veel lui onder de wapens als er gardelieden zijn, en ze hebben alle maal trouw gezworen aan de troon van Andor, maar niet aan de koningin.’

‘Dat zijn ook onze zaken niet meer,’ zei Brin kort. Barim duwde zijn tong tegen zijn wang, wat hij altijd deed als hij iets wist dat hij niet wilde vertellen of wanneer hij er niet zeker van was of het belang rijk genoeg was.

‘Wat is het, Barim? Voor de dag ermee, man.’ Het getaande gezicht staarde hem even verbaasd aan. Barim had nooit begrepen hoe Brin wist dat hij iets achter de hand hield. ‘Nou, heer, een paar mensen met wie ik praatte, zeiden dat een paar Wit mantels gisteren vragen stelden. Over een meisje, en het klonk of het Mara was. Ze wilden weten wie ze was, waar ze naartoe ging, dat soort zaken. Ik hoorde dat ze echt belangstelling begonnen te krijgen toen ze vernamen dat ze vertrokken was. Als ze achter haar aan zijn, kan ze goed en wel gehangen zijn voordat we haar gevonden hebben. Als ze de moeite nemen om achter d’r aan te jagen, zullen ze misschien wel niet al te veel vragen stellen om erachter te komen of ze echt een Duistervriend is. Of waarvoor ze haar maar achter nazitten.’

Brin keek nadenkend. Witmantels? Wat zouden de Kinderen van het Licht van Mara willen? Hij zou nooit kunnen geloven dat ze een Duistervriend was. Maar in Caemlin had hij ook een jonge kerel met een knapengezicht zien hangen, een Duistervriend die kinderen op straat had geleerd over de grootheid van de Duistere. De Grote Heer van het Duister, had hij hem genoemd. In drie jaar had die jongen er negen gedood, voor zover ontdekt kon worden, vlak voordat ze hem aanhielden. Nee! Dat meisje is geen Duistervriend, en ik verwed er mijn leven om.

Witmantels vonden iedereen verdacht. En als zij het in hun hoofd haalden om te denken dat zij Lugard ontvlucht was om hen te vermijden...

Hij spoorde Trekker tot een drafje aan. De vos met het grote hoofd was niet snel, maar hij had uithoudingsvermogen en moed. De andere twee haalden hem weldra in en hielden hun mond dicht toen ze zagen in welke stemming hij verkeerde.

Een span of twee van Lugard reed hij de weg af, een bosje van eiken en lederbladbomen in. Zijn andere mannen hadden hier een tijdelijk kamp opgeslagen, in een ruimte onder dikke, uitgespreide eikentakken. Er brandden een paar kleine, rookloze vuurtjes; ze zouden elke gelegenheid benutten om thee te zetten. Een paar doezelden; slapen was iets dat geen enkele ervaren krijgsman ooit verzuimde te doen als hij de kans kreeg.

De mannen die wakker waren, schopten de anderen uit hun gesluimer. Allen keken naar hem. Hij zat in het zadel en nam hen lange tijd op. Grijze haren, kale koppen, door de tijd getekende gezichten. Nog steeds hard en fit, maar toch... Hij was een dwaas geweest om het erop te wagen hen Morland in te brengen, alleen maar omdat hij moest weten waarom een vrouw haar eed had gebroken. Een vrouw die misschien door Witmantels werd gevolgd. Ze konden niet weten hoever het nog zou zijn of hoelang het nog zou duren voordat het achter de rug was. Als hij nu omkeerde, zouden ze pas over een maand Korense Bronnen weer terugzien. Als hij door zou gaan, wist hij niet zeker of de jacht al ten einde zou zijn voor ze de Arythische Oceaan hadden bereikt. Hij zou deze mannen, en zichzelf, naar huis moeten brengen. Hij had het recht niet hen te vragen deze meisjes uit handen van de Witmantels te houden. Hij kon Mara overlaten aan het recht van de Witmantels.

‘We gaan naar het westen,’ verkondigde hij, en onmiddellijk ontstond er een gedrang om de vuurtjes te doven en de theepotten aan de zadels te hangen. ‘We zullen flink door moeten rijden. Ik ben van plan hen, als het even kan, in Altara te grijpen, maar zo niet, dan weet ik niet waar ze ons heen zullen voeren. Misschien zul je, voordat we klaar zijn, Jehanna wel zien, of Amador of Ebo Dar.’ Hij liet een dun lach je horen. ‘Je kunt erachter komen hoe taai je bent als we Ebo Dar bereiken. Ze hebben daar herbergen waar de kroegmeiden voor de maaltijd Illianers villen en Witmantels uitspugen voor de sport.’ Ze lachten harder dan de grap waard was.

‘Met u erbij maken we ons geen zorgen, mijn heer,’ grinnikte Tad, die zijn tinnen beker in een zadeltas propte. Zijn gezicht was geplooid als oud leer. ‘Ik heb gehoord dat u een keer slaags bent geraakt met de Amyrlin zelf, en...’ Jar Silvin gaf een schop tegen zijn enkel. Tad keerde zich met gebalde vuist om naar de jongere man – grijsharig, maar wel jonger. ‘Waarom doe je dat, Silvin? Als je een gebarsten kop wil, hoef je het maar... Wat?’ De betekenisvolle blikken die Silvin en een paar anderen hem toewierpen, maakten het hem eindelijk duidelijk. ‘O! O ja.’ Hij ging druk aan de slag met het nakijken van zijn zadelriemen, maar niemand lachte meer.

Brin dwong zijn gezicht in een meer ontspannen uitdrukking. Het was tijd om het verleden het verleden te laten. Dat een vrouw, wier bed hij had gedeeld – en meer, had hij gedacht – dat die vrouw naar hem had gekeken alsof ze hem nooit gekend had, was geen reden om haar naam niet meer te noemen. En ook niet omdat ze hem uit Caemlin had verbannen op straffe van de dood, nadat hij haar de raad gegeven had die hij gezworen had te zullen geven... Als ze aanminnig werd met die heer Gaebril, die zo plotseling in Caemlin was ver schenen, was het niet langer zijn zaak. Ze had hem met een stem zo koud en zo vlak als glinsterend ijs gezegd dat zijn naam nooit meer in het paleis zou worden uitgesproken en dat alleen zijn lange staat van dienst haar ervan weerhield hem wegens verraad naar de beul te sturen. Verraad! Hij moest zijn goede stemming bewaren, vooral als dit een lange jacht zou worden.

Hij haakte een knie om de zadelknop, pakte de tobakspullen en stop te zijn pijp. De kop was uitgesneden in de vorm van een wilde stier die de Rozenkroon van Andor om zijn nek had. Meer dan duizend jaar was dat het teken van het Huis Brin geweest: kracht en moed, in dienst van de koningin. Hij had een nieuwe pijp nodig; deze was oud.

‘Ik kwam daar niet zo best uit, zoals je gehoord zult hebben.’ Hij bukte zich om een smeulend twijgje aan te pakken van een van zijn mannen en kwam weer overeind om zijn pijp leven in te blazen. ‘Het was een jaar of drie terug. De Amyrlin maakte een tocht langs Cairhien, Tyr, Illian en ten slotte Caemlin, alvorens terug te keren naar Tar Valon. In die dagen hadden we alleen wat problemen met Mor landse grensheren – zoals gewoonlijk.’ Er klonk gelach op; ze hadden allemaal vroeg of laat aan de Morlandse grens gediend, ik had een paar mannen van de garde weggestuurd om de Morlanders duidelijk te maken wie de eigenaren waren van de schapen en het vee aan deze kant van de grens. Ik had nooit verwacht dat de Amyrlin daar interesse in zou hebben.’ Hij had zeker hun aandacht; de voor bereidingen om te vertrekken gingen door, maar langzamer. ‘Siuan Sanche en Elaida sloten zich met Morgase op.’ Kijk! Hij had haar naam weer genoemd, en het deed niet eens pijn. ‘En toen ze weer te voorschijn kwamen, zag Morgase er tegelijk uit als een donderkop met bliksemende ogen en als een vijfjarig meisje dat door haar moeder gesnapt is terwijl ze honinggebakjes pikte. Ze is een harde vrouw, maar bekneld tussen Elaida en de Amyrlin Zetel...’ Hij schudde het hoofd en ze grinnikten; de aandacht van de Aes Sedai was een van de redenen waarom niemand heren en heersers benijd de. ‘Ze beval me alle troepen aan de grens met Morland onmiddel lijk terug te trekken. Ik vroeg haar of ze dat met mij onder vier ogen wilde bespreken en Siuan Sanche sprong boven op me. In bijzijn van het halve hof kleineerde ze me aan alle kanten alsof ik een groentje was. Ze zei dat ze me als aas ging gebruiken als ik niet deed wat me was bevolen.’ Hij had haar om vergiffenis moeten vragen – ten aan schouwe van iedereen, omdat hij probeerde te doen wat hij gezworen had – maar het was niet nodig om dat eraan toe te voegen. Zelfs aan het eind was hij er niet zeker van geweest of ze Morgase niet zou dwingen om zijn hoofd eraf te slaan, of dat ze het zelf zou doen. ‘Moet een machtig grote vis hebben willen vangen,’ lachte iemand en de rest volgde.

‘De slotsom was,’ ging Brin door, ‘dat mijn vel werd verschroeid en de garde bevolen werd zich van de grens terug te trekken. Dus, als je mij uitkiest om jullie te beschermen in Ebo Dar, bedenk dan maar dat die kroegmeiden volgens mij de Amyrlin te drogen zouden hangen, naast ons dan.’ Ze brulden van pret.

‘Ooit erachter gekomen waar het om ging, mijn heer?’ wilde Joni weten.

Brin schudde zijn hoofd. ‘Het zal wel met Aes Sedai-zaken te maken hebben. Ze vertellen kerels als jou en mij niet wat ze van plan zijn.’

Daar werd ook over gegrinnikt.

Ze klommen op hun paarden met een bereidwilligheid die hun leef tijd logenstrafte. Sommigen zijn niet ouder dan ik, bedacht hij droog. Te oud om achter een paar mooie ogen aan te jagen. Ogen die jong genoeg waren om die van zijn dochter, zo niet die van zijn kleindochter te zijn. Ik wil alleen maar weten waarom ze die eed gebroken heeft, zei hij streng tegen zichzelf. Alleen dat.

Hij hief zijn hand op en gebaarde naar voren, en ze bogen naar het westen af met een stofwolk achter zich aan. Ze zouden hard moeten rijden om hen in te halen. Maar dat was hij wel van plan. In Ebo Dar of in de Doemkrocht, hij zou die vrouwen vinden.

13

Een kamertje in Sienda

Elayne hield zich in de schommelende koets vast aan een leren lus en probeerde Nynaeves zure gezicht tegenover haar te negeren. On danks het stof dat soms door het raam naar binnen waaide, waren de gordijntjes opengetrokken. Het briesje blies iets van de middag hitte weg. Golvende, beboste heuvels gleden voorbij, en van tijd tot tijd werden de bossen onderbroken door stukken akkerland. Op een paar span van de weg stond boven op een heuvel een landhuis in Amadiciaanse stijl. Het had een enorme stenen onderbouw van wel vijftig voet hoog, waarop een ingewikkeld houten bouwwerk stond, vol versierde balkons en rode pannendaken. Ooit was het helemaal van steen geweest, maar het was lang geleden dat een heer in Amadicia een vesting nodig had, en ’s konings wetten vereisten nu een houten bovenbouw’. Geen rebelse heer zou in staat zijn het tegen de koning lang vol te houden. Natuurlijk waren de Kinderen van het Licht van deze wet vrijgesteld; voor een aantal Amadiciaanse wetten waren ze onschendbaar. Toen ze jong was, had ze iets moeten leren over de wetten en gewoonten van andere landen. Ook op de verre heuvels lagen ontgonnen akkers, als bruine vlekken op een bijna volkomen groen kleed, waarop de arbeiders net mieren leken. Alles was droog; een bliksemschicht kon een brand veroorzaken die vele roedes om zich heen zou grijpen. Maar bliksem bete kende regen, en die paar wolkjes waren daarvoor te hoog en te ijl. Afwezig vroeg ze zich af of ze het kon laten regenen. Ze had veel bij geleerd over weersbeheersing. Maar het was erg moeilijk als je van uit het niets moest beginnen.

‘Verveelt mijn vrouwe zich?’ vroeg Nynaeve ijzig. ‘De manier waar op mijn vrouwe naar het landschap staart – langs haar neus – doet mij geloven dat mijn vrouwe sneller wenst te reizen.’ Ze reikte over haar hoofd, duwde een houten luikje open en riep: ‘Meer snelheid, Thom! En spreek me niet tegen! En jij, Juilin Dievenvanger, hou ook je mond! Ik zei: sneller!’

Het luikje klapte dicht, maar Elayne kon Thom horen mopperen. Meer verwensingen, waarschijnlijk; Nynaeve had de mannen al de hele dag af zitten snauwen. Even later knalde zijn zweep en de koets ging sneller rijden; hij schommelde zo heftig dat de vrouwen op hun goudkleurige zijden kussens door elkaar werden geschud. Toen Thom het voertuig had gekocht, waren die kussens grondig schoongemaakt, maar de vulling was nu keihard. Maar hoe ze ook heen en weer geslingerd werden, Nynaeves opeengeklemde kaken zeiden dat ze Thom niet zou vragen om af te remmen, niet nadat ze hem net bevolen had om harder te gaan.

‘Asjeblieft, Nynaeve,’ zei Elayne. ‘Ik...’ Nynaeve onderbrak haar met een.

‘Zit mijn vrouwe niet gemakkelijk? Ik weet dat hoge vrouwen gewend zijn aan hun gemak, het soort gemak waar een arme meid niets van weet, maar mijn vrouwe wil toch zeker voor het donker de volgende stad halen? Dan kan haar dienstmeid haar maaltijd opdienen en haar bed openslaan.’ Haar tanden klapten op elkaar toen de om hoogkomende zitting haar omlaagkomende zitvlak ontmoette, en ze keek Elayne kwaad aan, alsof het allemaal haar schuld was. Elayne zuchtte diep. In Mardecin had Nynaeve het nog ingezien. Een vrouwe reisde nimmer zonder dienstmeisje, en twee vrouwen zouden er waarschijnlijk twee hebben. Tenzij ze Thom of Juilin in een jurk zouden hijsen, betekende het of zij of Nynaeve voor dienstmeisje door moest gaan. Nynaeve had ook ingezien dat Elayne meer wist van de gedragingen van hoge vrouwen; ze had het heel omzichtig uitgelegd en gewoonlijk wist Nynaeve best wat redelijk was. Maar dat was nog in Macura’s winkeltje, nadat ze beide vrouwen daar hadden vol gegoten met hun eigen afschuwelijke brouwseltje. Na hun vertrek uit Mardecin hadden ze tot diep in de nacht hard doorgereden, totdat ze een dorpje met een herberg hadden bereikt waar ze de herbergier uit zijn bed hadden gehaald om twee benauwde kamers met smalle bedden te huren. Gisteren waren ze al voor dag en dauw weer op pad gegaan en met een ruime boog om Amador heen getrokken. Ze zagen er allevier op het eerste gezicht goed genoeg uit voor hun rol, maar geen van hen had veel zin door een grote stad vol met Witmantels te rijden. In Amador stond de Burcht van het Licht. Elayne had horen zeggen dat de koning over Amador regeerde, maar dat Pedron Nial erover heerste.

De moeilijkheden waren de vorige avond begonnen, in een plaatsje dat Bellon heette. Het lag zo’n twintig span buiten de hoofdstad, aan een modderstroompje dat met een grootse naam de Gajan-rivier werd genoemd. De Bellon Kruising was een herberg die groter was dan het plaatsje zelf, en vrouw Alfara, de herbergierster, had vrouwe Morelin een eigen eetkamer aangeboden, wat Elayne niet goed kon wei geren. Vrouw Alfara was ervan overtuigd dat alleen Nana, Morelins kamenierster, wist hoe de vrouwe op de juiste wijze bediend moest worden. Hoge vrouwen verlangden een stipte vervulling van hun wensen, zo zei de herbergierster, en haar meisjes waren daar gewoon niet aan gewend. Nana zou precies weten hoe vrouwe Morelin haar bed graag wilde hebben en zou na een verhitte reisdag een heerlijk bad kunnen klaarmaken. De lijst van dingen die Nana precies goed zou kunnen doen voor haar meesteres, was eindeloos geweest. Elayne vroeg zich af of Amadiciaanse edelen dit werkelijk ver wachtten of dat vrouw Alfara gewoon het werk op een dienstmeis je van een vreemdelinge wilde afschuiven. Ze had geprobeerd om Nynaeve te ontzien, maar die was al net zo vol geweest van ‘zoals u wenst’ en ‘mijn vrouwe is zeer veeleisend’ als de herbergierster. Het zou dwaas of op zijn minst vreemd geleken hebben als ze daar iets tegenin had gebracht. Ze probeerden geen ongewenste aandacht te trekken.

Zolang ze in Bellon hadden gezeten, had Nynaeve in het openbaar het volmaakte dienstmeisje gespeeld. Onder elkaar was een andere zaak. Elayne had liever gehad dat ze weer gewoon zichzelf was, in plaats van haar te belagen als een kamenierster uit de Verwording. Verontschuldigingen hadden geleid tot ‘mijn vrouwe is te vriendelijk’ of werden gewoon genegeerd. Ik ga mezelf niet meer verontschuldigen, hield ze zich voor de vijftigste keer voor. Niet voor iets dat mijn schuld niet is.

‘Ik heb nagedacht, Nynaeve.’ Ze hield zich vast aan de leren lus en voelde zich als de bal in een Andoraans kinderspelletje, waarbij je moest proberen om een fel gekleurde houten bal op een plankje te laten stuiteren. Maar ze ging niet vragen of de koets langzamer kon rijden. Ze kon het volhouden, zolang Nynaeve dat ook deed. Wat was die vrouw koppig! ik wil Tar Valon bereiken en erachter zien te komen wat er aan de hand is, maar...’

‘Mijn vrouwe heeft zitten denken? Mijn vrouwe heeft nu vast hoofd pijn. Ik zal voor mijn vrouwe een heerlijk kopje thee zetten van scha pentongwortel en rode vergeet-mij-nietjes, zodra we...’

‘Hou op, Nana,’ zei Elayne kalm maar beslist; het klonk even goed als de beste stembuiging van haar moeder. Nynaeves mond zakte open. ‘Als je zo doorgaat, kun je tussen de kisten op het dak mee reizen.’ Nynaeve maakte een verstikt geluid en probeerde zo verwoed iets te zeggen dat er niets uit haar mond kwam. Heel bevredigend. ‘Soms schijn je te denken dat ik nog steeds een kind ben, maar jij bent degene die zich nu als een kind gedraagt. Ik heb je niet gevraagd mijn rug te wassen, maar ik kon je met geen mogelijkheid tegen houden. Ik heb aangeboden om de jouwe te boenen, weet je nog? En ik bood aan om in het veldbed te slapen. Maar je stapte erin en wil de er niet meer uit komen. Dus hou op met dat gepruil. Als je wilt, zal ik bij de volgende herberg de meid zijn.’ Het zou waarschijnlijk een ramp worden. Nynaeve zou in het openbaar Thom afblaffen of iemand een draai om zijn oren geven. Maar ze had alles over voor een beetje rust. ‘We kunnen nu halt houden en achter het struikge was van kleren wisselen.’

‘We hebben kleding gekozen die jou zou passen,’ mopperde Nynaeve even later. Ze duwde het luikje weer open en brulde: ‘Langzamer! Probeer je ons om zeep te brengen! Stomme kerels!’ Op de bok bleef het doodstil, terwijl de koets vertraagde naar een redelijker snelheid, maar Elayne zou durven wedden dat die twee daar aan het praten waren. Ze fatsoeneerde haar haren zo goed mogelijk, zonder spiegel. Het was nog steeds een schok als er een glinsterende zwarte lok voor haar ogen viel. De groene zijde moest ook nodig grondig geborsteld worden.

‘Waar dacht je aan, Elayne?’ vroeg Nynaeve. Haar wangen waren vuurrood. Ze wist tenminste dat Elayne gelijk had, maar een beetje terugkrabbelen was waarschijnlijk het meeste dat ze bij wijze van verontschuldiging kon opbrengen.

‘We vliegen wel terug naar Tar Valon, maar hebben we werkelijk enig idee van wat ons in de Toren te wachten staat? Als de Amyrlin werkelijk die opdracht heeft gegeven... Ik geloof het niet echt, en ik begrijp er niets van, maar ik ben niet van plan de Toren binnen te lopen voordat ik het wel begrijp. Alleen een dwaas steekt haar hand in een holle boom zonder eerst uit te zoeken wat erin zit.’

‘Een wijze vrouw, die Lini,’ zei Nynaeve. ‘We komen meer te weten als ik nog zo’n omgekeerd bosje bloemen zie, maar ik geloof dat we tot die tijd maar beter kunnen doen alsof de Zwarte Ajah de baas is in de Toren.’

‘Vrouw Macura zal nu wel een andere duif naar Narenwin gestuurd hebben. Met een beschrijving van deze koets en van de jurken die we hebben meegenomen, en waarschijnlijk ook van Thom en Juilin.’

‘Daar is niets aan te doen. Dat zou niet gebeurd zijn als we in Tarabon niet hadden getreuzeld. We hadden een schip moeten nemen.’ Elaynes mond viel open toen ze de beschuldigende toon hoorde, en Nynaeve had het fatsoen om opnieuw te blozen. ‘Nou ja, gedane zaken nemen geen keer. Moiraine kent Siuan Sanche. Misschien kan Egwene haar vragen of...’

Plotseling kwam de koets met een schok tot stilstand en werd Elayne boven op Nynaeve gegooid. Ze kon paarden horen briesen en trappelen, en probeerde zich op te richten. Nynaeve duwde haar weg. Ze omvatte saidar en stak haar hoofd uit het raam – en liet het op gelucht weer los. Hier was iets dat ze meermalen in Caemlin had gezien. Een reizend beestenspul had in de middag de schaduw opgezocht en op een veld naast de weg een kamp opgeslagen. Een grote leeuw met zwarte manen lag half te slapen in een kooi die de hele achterkant van een wagen in beslag nam, terwijl twee leeuwinnen heen en weer liepen in de nauwe ruimte van een andere. Een derde kooi stond open; een vrouw leerde twee zwarte beren met witte muil korven om op grote, rode ballen in evenwicht te blijven. In een andere kooi zat iets dat op een groot, harig zwijn leek, maar zijn snuit was te puntig en hij had tenen met klauwen; hij kwam uit de Aiel woestenij, wist ze, en werd een kapar genoemd. In andere kooien zaten ook dieren, en fel gekleurde vogels, maar anders dan bij elk beestenspul dat ze gezien had, reisde deze groep ook met menselijke kunstenaars. Twee mannen jongleerden met met linten omspannen hoepels, vier tuimelaars vormden op eikaars schouder één hoge menselijke zuil, en een vrouw gaf eten aan een tiental honden die op hun achterpoten liepen en salto’s maakten. Ergens achteraan waren een paar andere lieden bezig twee lange palen op te richten; ze had geen idee waar die voor dienden.

Maar dit alles was niet de reden waarom de paarden zo bokten en met hun ogen rolden, wat Thom ook met de teugels probeerde. Ze kon zelf de leeuwen ruiken, maar de paarden staarden met wilde ogen naar drie enorme, grijze beesten met een gerimpelde huid. Twee ervan waren net zo groot als de koets en hadden grote oren en reus achtige slagtanden naast een heel lange neus die tot op de grond hing. De derde, wat kleiner dan de paarden, maar waarschijnlijk net zo zwaar, had geen slagtanden. Een jong, nam ze aan. Een vrouw met strogeel haar krabde hem met een zware, gebogen prikstok achter een oor. Elayne had zulke beesten al eerder gezien en niet verwacht hen ooit weer tegen te komen.

Uit het kamp kwam een lange man met donker haar aangelopen. Uit gerekend met deze hitte droeg hij een roodzijden mantel, waarmee hij een zwierige buiging maakte. Hij zag er knap uit, met mooie benen, en daar was hij zich heel goed van bewust. ‘Vergeef me, vrouwe, als onze grote zwijnpaarden uw dieren lieten schrikken.’ Hij richtte zich op en gebaarde twee van zijn mannen te helpen de paarden te kalmeren. Hij wachtte even, staarde haar aan en mompelde toen: ‘Stil, mijn hart.’ Elayne was er zeker van dat hij het opzettelijk net luid genoeg zei zodat ze het kon horen, ik ben Valan Luca, vrouwe, buitengewoon kunstenmaker. Uw aanwezigheid bedwelmt mij.’ Hij maakte nog een buiging, ingewikkelder zelfs dan de eerste. Elayne wisselde een blik met Nynaeve en zag dezelfde vermaakte glimlach die ze zelf ook toonde. Deze Valan Luca was bijzonder met zichzelf ingenomen. Zijn mannen schenen goed te zijn in het kalmeren van paarden; ze briesten en stampten nog, maar hun ogen stonden niet meer zo wild. Thom en Juilin staarden net als hun paarden verbaasd naar de vreemde dieren. ‘Zwijnpaarden, meester Luca?’ vroeg Elayne. ‘Waar komen ze vandaan?’

‘Reuzenzwijnpaarden, vrouwe,’ was het vlugge antwoord, ‘uit het legendarische Shara, waar ik zelf een ontdekkingstocht heb geleid door een wildernis vol vreemde beschavingen en nog vreemder zaken. Men hield ze daar verborgen. Het zou me een eer zijn om u erover te ver tellen. Reusachtige wezens die twee keer zo groot zijn als Ogier.’ Hij maakte de bijpassende weidse gebaren. ‘Wezens zonder hoofd. Vo gels die groot genoeg zijn om een volwassen stier te dragen. Slangen die een hele man kunnen inslikken. Steden van massief goud. Stijg uit, vrouwe, en laat mij erover verhalen.’

Elayne twijfelde er niet aan dat Luca zichzelf geweldig zou vermaken met zijn eigen verhalen, maar ze twijfelde er wel aan dat deze dieren uit Shara kwamen. Zelfs het Zeevolk zag bijvoorbeeld niet meer van Shara dan de ommuurde havens, waar ze zich niet buiten mochten wagen; wie buiten deze muren kwam, werd nooit meer gezien. De Aiel wisten weinig meer. Bovendien hadden zij en Nynaeve deze beesten gezien in Falme, tijdens de inval van Seanchanen, die ze gebruikten als werkdieren en voor de oorlog, ik denk van niet, meester Luca,’ zei ze tegen hem. ‘Laat mij u dan een voorstelling aanbieden,’ zei hij vlug. ‘U kunt zelf zien dat dit geen gewoon reizend beestenspul is, maar iets geheel nieuws. Een voorstelling alleen voor u. Tuimelaars, goochelaars, af gerichte dieren, de sterkste man ter wereld. Zelfs een vuurfeest. We hebben een Vuurwerker bij ons. We zijn op weg naar Geldan, en morgen zullen we als op de wind vertrokken zijn. Maar voor een bescheiden bedrag...’

‘Mijn vrouwe zei nee,’ onderbrak Nynaeve hem. ‘Ze kan haar geld beter besteden dan aan het kijken naar dieren.’ Nynaeve was feite lijk degene die de koordjes van hun beurzen stevig vastgeknoopt hield en met tegenzin alleen het hoogst noodzakelijke uitgaf. Ze meende dat alles even duur behoorde te zijn als in Tweewater. ‘Waarom wilt u naar Geldan, baas Luca?’ vroeg Elayne. Nynaeve streek de mensen altijd tegen de haren in, waarna zij het haar weer mocht gladstrijken. ‘Ik heb gehoord dat daar flink wat moeilijkheden zijn, dat het leger er niet in is geslaagd om die man onder de duim te krijgen. Die man die ze de Profeet noemen, met zijn gepreek over de Herrezen Draak. U wilt toch niet in opstootjes verzeild raken?’

‘Schromelijk overdreven, vrouwe, schromelijk overdreven. Waar een menigte is, willen mensen vermaakt worden. En waar mensen ver maakt willen worden, is mijn voorstelling altijd welkom.’ Luca aar zelde even en kwam toen dichter naar de koets toe. Hij keek op naar Elayne en een verlegen trek gleed over zijn gezicht. ‘Vrouwe, de waarheid is dat u me een grote dienst zou bewijzen als u me zou toestaan een voorstelling voor u te geven. Ziet u, een van de zwijnpaarden heeft enige moeilijkheden veroorzaakt in de stad verderop. Een on gelukje,’ voegde hij er haastig aan toe, ‘dat verzeker ik u. Het zijn goedaardige dieren. Helemaal niet gevaarlijk. Maar de mensen van Sienda zijn weinig genegen om mij een voorstelling te laten geven, of om naar een voorstelling toe te komen... Nou ja, het kostte mij al mijn geld om de schade en de boetes te betalen.’ Hij rilde. ‘Vooral de boetes. Als u me zou toestaan u te onderhouden – voor een schijntje, werkelijk – zou ik u als begunstiger van mijn voorstelling kunnen noemen, waar we maar over de wereld trekken, en de faam van uw edelmoedigheid verkondigen, vrouwe...’

‘Morelin,’ zei Elayne. ‘Vrouwe Morelin van het Huis Samared.’ Met haar nieuwe haar kon ze doorgaan voor een Cairhienin. Ze had geen tijd om zijn voorstelling te zien, anders zou ze er zeker van hebben genoten, en dat zei ze ook, en ze voegde eraan toe: ‘Maar ik wil u wel wat hulp geven als u geen geld hebt. Geef hem iets, Nana, om hem op weg naar Geldan te helpen.’ Het laatste dat ze wilde was dat hij haar ‘faam zou verkondigen’, maar haar plicht om de armen en hen die in nood zaten te helpen, zou ze zelfs in een vreemd land niet verzaken als ze de middelen had.

Grommend groef Nynaeve een beurs uit haar buidel en keek erin. Ze leunde ver genoeg uit de koets om haar gave in Luca’s hand te drukken. Hij keek verbaasd toen ze zei: ‘Als u eerlijk werk zou doen, hoefde u niet te bedelen. Rijden, Thom!’

Thoms zweep knalde en Elayne werd op haar zitplaats teruggegooid. ‘Je hoefde niet zo grof te zijn,’ zei ze. ‘Of zo afgemeten. Wat heb je hem gegeven?’

‘Een zilveren penner,’ antwoordde Nynaeve kalm en stopte de beurs weer in haar buidel. ‘En dat is meer dan hij verdient.’

‘Nynaeve,’ kreunde Elayne, ‘de man denkt waarschijnlijk dat we de spot met hem drijven.’

Nynaeve snoof. ‘Met zulke schouders zou een dag werken hem geen kwaad doen.’

Elayne hield haar mond, hoewel ze het er niet mee eens was. Niet helemaal. Zeker, werk zou de man geen kwaad doen, maar ze dacht niet dat er hier veel werk was.

Hoewel ik niet geloof dat baas Luca werk zou aannemen waarbij hij die mantel niet kon dragen.

En als ze dat naar voren bracht, zou Nynaeve weer ruzie maken – als ze voorzichtig iets vertelde wat Nynaeve niet wist, was de vrouw heel goed in staat haar ervan te beschuldigen dat ze hooghartig was of haar de les probeerde te lezen – en Valan Luca was nauwelijks een nieuwe twist waard, niet nu ze de vorige net had bezworen. Tegen de tijd dat ze Sienda bereikten, begonnen de schaduwen reeds te lengen. Het was een flink dorp met stenen huizen, rieten daken en twee herbergen. De eerste. De Lansier des Konings, had een gapend gat in plaats van een voordeur, en een menigte keek toe hoe werk lieden de schade herstelden. Misschien had meester Luca’s zwijn paard een hekel gehad aan het uithangbord, dat nu naast het gat was neergezet en waarop een aanvallende krijgsman met gestoken lans was afgebeeld. Het bord scheen op een of andere manier naar beneden te zijn gerukt.

Er waren hier, verrassend genoeg, nog meer Witmantels in de drukke stoffige straten dan in Mardecin, veel meer. En ook krijgslieden, in maliën en met stalen helmen op. Op hun blauwe mantels stonden de Ster en de Distel van Amadicia. Garnizoenen moesten hier dicht bij gelegerd zijn. De krijgslieden van de koning en de Witmantels leken elkaar helemaal niet te mogen. Ze liepen elkaar ofwel gewoon voorbij, alsof de man met de verkeerde kleuren niet bestond, of wis selden uitdagende blikken als getrokken dolken. Enkele Witmantels hadden op hun mantels een rode herdersstaf achter de zonnekrans. Zij noemden zich de Hand van het Licht, de Hand die de waarheid vindt, maar ieder ander noemde hen Ondervragers. Zelfs de andere Witmantels bleven uit hun buurt.

Alles bij elkaar was het genoeg om Elaynes maag samen te laten krimpen. Maar er was nog slechts een uur daglicht over, zelfs met een laatzomerse zonsondergang. Als ze echter nog een halve nacht door reden, vonden ze misschien geen herberg; en in het donker doorrijden zou de aandacht trekken. Bovendien hadden ze een reden om vandaag vroeg te stoppen.

Ze wisselde een blik met Nynaeve, die even later knikte en zei: ‘We moeten halt houden.’

Toen de koets voor Het Licht van de Waarheid stilhield, sprong Juilin naar beneden om de deur te openen. Nynaeve wachtte met een eerbiedig trekje op haar gezicht om Elayne te helpen uitstappen. Maar ze gaf Elayne wel een vlug glimlachje; ze zou niet opnieuw gaan mokken. De leren tas aan haar schouder leek wat ongerijmd, niet te on gerijmd, hoopte Elayne. Nu Nynaeve weer een voorraad kruiden en zalfjes had opgedoken, was ze niet van plan die uit het gezicht te ver liezen.

Haar eerste blik op het uithangbord van de herberg – een gouden zonnekrans zoals de Kinderen die op hun mantels droegen – deed haar wensen dat het zwijnpaard deze uitspanning had bezocht in plaats van de andere herberg. Er zat gelukkig geen herdersstaf achter. De helft van de gasten in de gelagkamer droeg sneeuwwitte mantels; hun helmen stonden voor hen op tafel. Ze haalde diep adem en sterkte zich om niet meteen op haar hakken om te draaien en weer weg te gaan.

Afgezien van de soldaten was het een prettige herberg, met een ho gebalkenzoldering en donkere, opgewreven muurpanelen. De twee grote, gedoofde haarden waren versierd met afgesneden groene takken, en uit de keuken kwam een lekkere kooklucht. De in witte schorten gestoken dienstmeisjes schenen allemaal vrolijk te zijn, terwijl ze met bladen vol wijn, bier en voedsel tussen de tafels door schuifel den.

De aankomst van een hoge vrouwe veroorzaakte zo dicht bij de hoofdstad weinig opschudding. Of misschien was het vanwege dat landhuis. Een paar keken naar haar op; de meesten echter namen belangstellend haar ‘kamenierster’ op, maar Nynaeves strenge blikken zorgden ervoor dat ze hun ogen weer snel op hun wijn richtten. Nynaeve vond de blik van een man al misdadig, ook al zei hij niets en keek hij niet eens wellustig. Elayne vroeg zich soms af waarom ze dan niet wat minder mooie kleren droeg, als ze er zo over dacht. Het had haar veel moeite gekost die eenvoudige grijze jurk passend te maken. Als het om naaien ging, was Nynaeve hopeloos. De herbergierster, vrouw Jharen, was een gezette vrouw met lang, grijs krulhaar, een warme glimlach en scherpe, donkere ogen. Elayne vermoedde dat een versleten zoom of een platte beurs haar tien pas verder zou opvallen. Ze konden er klaarblijkelijk mee door, want ze maakte een diepe revérence, waarbij ze haar grijze rokken wijd uitwaaierde. Ze verwelkomde hen hartelijk en vroeg of de vrouwe van of naar Amador reisde.

‘Van,’ zei Elayne op hooghartige, verveelde toon. ‘De danspartijen in de stad waren heel aangenaam en koning Ailron is inderdaad zo knap als men beweert, wat niet altijd opgaat voor koningen, maar ik moet terug naar mijn landgoed. Ik wens een kamer voor mijzelf en Nana, en iets voor mijn koetsier en palfrenier.’ Ze herinnerde zich Nynaeve en het veldbed, en voegde eraan toe: ik wil twee goede bed den. Nana moet dicht bij me blijven, en op een veldbed houdt ze me met haar gesnurk wakker.’ Nynaeves eerbiedige trekken gleden weg – gelukkig maar heel even – maar het was waar. Ze had verschrikkelijk gesnurkt.

‘Natuurlijk, mijn vrouwe,’ zei de herbergierster, ik heb juist wat u wilt. Maar uw bedienden zullen in de stal moeten overnachten. Het is behoorlijk vol, zoals u ziet. Een troep zwervers bracht gisteren een paar vreselijke grote beesten de stad in en een ervan heeft zowat De Lansier des Konings vernield. De arme Sim heeft de helft van zijn klanten verloren, misschien wel meer, en die zijn allemaal hierheen gekomen.’ De glimlach van vrouw Jharen toonde meer voldoening dan medelijden. ‘Maar ik heb gelukkig nog een kamer over.’ ik weet dat hij me zal aanstaan. Als u een lichte maaltijd en wat waswater naar boven wilt sturen... ik geloof dat ik mij vroeg zal te rugtrekken.’ Er viel nog steeds zonlicht door de vensters, maar ze hield sierlijk een hand voor haar mond alsof ze een geeuw wilde ver bergen.

‘Natuurlijk, mijn vrouwe. Zoals u wenst. Deze kant op.’ Vrouw Jharen leek te denken dat ze Elayne voortdurend bezig moest houden, terwijl ze haar voorging naar de tweede verdieping. Ze ver haalde honderduit over de drukte in de herberg en dat het een won der was dat ze nog een kamer over had, over de zwervers en hun dieren en hoe ze de stad uit waren gejaagd, en dat het maar goed was dat ze die kwijt waren, en over alle edellieden die in de loop der jaren in haar optrekje hadden gelogeerd, zelfs eens de kapiteinheer-gebieder van de Kinderen. Ja, de dag tevoren was er een Jager op de Hoorn langsgekomen, op weg naar Tyr, waar ze zeiden dat de Steen van Tyr in handen gevallen was van een valse Draak, en was het niet vreselijk en afschuwelijk dat mannen zulke dingen konden doen? ‘Ik hoop dat ze hem nooit vinden.’ De grijze krullen van de herbergier ster zwierden doordat ze haar hoofd schudde. ‘De Hoorn van Valere?’ zei Elayne. ‘Waarom niet?’

‘Ach, mijn vrouwe, als zij hem vinden, betekent het dat de Laatste Slag zal komen. De Duistere die vrij zal breken.’ Vrouw Jharen ril de. ‘Het Licht geve ons dat de Hoorn nooit gevonden zal worden. Dan kan de Laatste Slag niet plaatsvinden, ja toch?’ Op zo’n merk waardige redenering was het moeilijk antwoord geven. De slaapkamer was knus en nog net niet vol. Aan elke kant van het raam, dat op de straat uitkeek, stond een smal bed met een gestreepte sprei. Tussen de bedden en de muur was weinig loopruimte. De verdere inrichting bestond uit een tafeltje met een lamp en een tondel doos, een gebloemd vloerkleedje en een wastafel met een kleine spie gel erboven. Gelukkig was alles schoon en goed gepoetst. De herbergierster schudde de kussens op en streek de spreien glad. Ze zei dat de matrassen van het beste ganzendons waren gemaakt, dat de bedienden van de vrouwe haar kisten over de achtertrap zouden komen brengen, dat alles heel gezellig zou zijn, en dat er ’s nachts een lekker briesje stond als de vrouwe het raam zou openen en de deur op een kiertje liet staan. Alsof ze zou gaan slapen met een open deur naar een openbare gang. Twee meisjes in schorten verschenen met een grote blauwe kan stomend water en een gelakt dienblad met een witte doek, en toen pas lukte het Elayne vrouw Jharen weg te werken. Onder het kleed waren de vormen van een wijnkaraf en twee bekers zichtbaar.

‘Ze dacht volgens mij dat we toch nog naar De Lansier des Konings zouden gaan, zelfs zonder voordeur,’ zei ze toen de deur stevig dicht was. Ze keek om zich heen en trok een grimas. Er zou nauwelijks ruimte zijn voor hun kisten en henzelf. ‘Ik begin te denken dat we dat alsnog zouden moeten doen.’ ik snurk niet,’ zei Nynaeve met geknepen stem. ‘Natuurlijk niet. Maar ik moest iets zeggen.’

Nynaeve schraapte haar keel vervaarlijk, maar liet het erbij: ik ben blij dat ik moe genoeg ben om te slapen. Behalve de dolkwortel heb ik bij de kruiden van die Macura geen ander slaapmiddel kunnen vinden.’

Juilin en Thom moesten drie keer lopen om de met ijzer versterkte houten kisten naar boven te brengen. Ze bromden er de hele tijd over, zoals mannen doen, dat ze de kisten aan de achterkant van de her berg de smalle trap op moesten slepen. Toen ze de eerste kist binnenbrachten – hij had bladvormige scharnieren, en het merendeel van hun geld zat in de bodem verstopt, ook de terugveroverde ter’angrealen – keken ze eenmaal de kamer rond, vervolgens naar elkaar en hielden toen hun mond. Althans, daarover.

‘We gaan kijken of we wat in de gelagkamer kunnen opsteken,’ zei Thom nadat de laatste kist naar binnen was geduwd. Er was nauwelijks ruimte om bij de wastafel te komen.

‘En misschien ook wat in het dorp rondlopen,’ voegde Juilin eraan toe. ‘Mensen praten onder elkaar als er zoveel onvrede is als ik op straat gezien heb.’

‘Dat is uitstekend,’ zei Elayne. Ze wilden zo graag denken dat ze niet alleen goed waren voor het sjouwen en slepen. Dat was in Tanchico zo geweest – en natuurlijk in Mardecin – en het zou elders weer gebeuren, maar niet hier in Sienda. ‘Wees voorzichtig en zorg ervoor geen moeilijkheden met de Witmantels te krijgen.’ De mannen wis selden een blik die sprak van geduldig lijden, alsof ze hen nooit gezien had met geschaafde en bebloede koppen, maar ze vergaf het hen en zei tegen Thom: ik wil graag horen wat je te weten komt.’

‘Morgenochtend,’ zei Nynaeve ferm. Ze keek zo nadrukkelijk langs Elayne heen dat ze haar net zo goed nijdig had kunnen aankijken. ‘Als je ons voor die tijd voor minder dan Trolloks stoort, zal het je spijten.’

De blik die de mannen elkaar toewierpen, sprak boekdelen – en liet Nynaeves wenkbrauwen steil omhooggaan – maar nadat ze hen met tegenzin een paar geldstukken had overhandigd, vertrokken ze, waarbij ze zeiden dat ze de vrouwen ongestoord zouden laten slapen.

‘Als ik niet eens met Thom kan praten,’ begon Elayne toen ze weg waren, maar Nynaeve onderbrak haar.

‘Ik wil niet dat ze hier binnen komen lopen terwijl ik in mijn nacht hemd lig te slapen.’ Ze probeerde moeizaam de knoopjes op de rug los te maken. Elayne wilde haar helpen maar ze zei: ‘Het lukt wel. Pak de ring voor me.’

Elayne snoof en trok haar rok op om bij het kleine zakje te komen dat ze aan de binnenkant had genaaid. Als Nynaeve knorrig wilde zijn, dan deed ze dat maar; ze zou er niet op reageren, zelfs niet als Nynaeve weer zou gaan tieren. In het zakje zaten twee ringen. De Grote Serpent-ring, die ze bij haar verheffing tot Aanvaarde had gekregen, liet ze zitten, maar de stenen ring haalde ze eruit. De ring zat vol rode, blauwe en bruine vlekken en strepen. Hij was te groot voor een vinger en bovendien vlak gemaakt en vervormd. Het was vreemd, maar de ring leek slechts één rand te hebben; als je die met je vinger volgde, zou die een kring van binnen naar buiten maken en weer terugkomen op de plek waar je was begonnen. Het was een ter’angreaal en hij gaf toegang tot Tel’aran’rhiod, zelfs aan iemand die verstoken was van het Talent dat Egwene en de Aielse droomloopsters hadden. Je hoefde slechts met die ring op je huid te gaan slapen. Anders dan bij de twee ter’angrealen die ze op de Zwarte Ajah veroverd hadden, was geleiden niet nodig. Voor zover Elayne wist, kon een man de ring ook gebruiken.

Gekleed in haar linnen nachthemd stak Nynaeve de ring aan het leren koordje bij Lans zegelring en haar eigen Grote Serpent-ring, knoopte het vast en hing het om haar hals. Ze ging op een van de bedden liggen, legde de ringen zorgvuldig tegen haar huid en vleide toen haar hoofd op het kussen neer.

‘Heb je nog tijd voor Egwene en de Wijzen komen?’ vroeg Elayne. ‘Ik kan maar niet bepalen hoe laat het in de Woestenij is.’

‘Er is tijd, tenzij ze vroeg komt, wat niet zal gebeuren. De Wijzen houden haar erg kort. Dat zal haar opden duur deugd doen. Ze was altijd zo koppig.’ Nynaeve deed haar ogen open en keek haar recht aan – haar! – alsof dat laatste ook voor haar bedoeld was. ‘Onthoud dat je Egwene zegt dat ze Rhand moet laten weten dat ik aan hem denk.’ Ze wilde Nynaeve geen enkele kans geven ruzie te maken. ‘Zeg haar om... zeg hem dat ik van hem houd, en alleen van hem.’ Zo. Dat was eruit.

Nynaeve rolde hoogst beledigend met haar ogen. ‘Zoals je wilt,’ zei ze droog.

Toen haar ademhaling langzamer werd, schoof Elayne een van de kisten tegen de deur en ging erop zitten. Ze had altijd een hekel gehad aan wachten. Het zou Nynaeves verdiende loon zijn als ze naar de gelagkamer zou gaan. Thom zou er nog wel zijn, en... En niets. Hij werd verondersteld haar koetsier te zijn. Ze vroeg zich af of Nynaeve daaraan gedacht had voordat ze ermee had ingestemd om haar kamenierster te zijn. Zuchtend ging ze met haar rug tegen de deur zitten. Ze had écht een hekel aan wachten.

14

Ontmoetingen

Nynaeve schrok niet meer van de invloed van de ter’angreaal-ring. Ze was terechtgekomen op de plek waar ze aan had liggen denken toen ze in slaap viel: de grote zaal in Tyr, die het Hart van de Steen genoemd werd, midden in die geweldige vesting die men de Steen van Tyr noemde. De vergulde staande lampen waren niet aangestoken, maar van overal en nergens leek een bleek licht te komen, een licht dat er gewoon scheen te zijn. Het omringde haar en vergleed in de verte tot vage schaduwen. Het was er gelukkig niet zo warm; in Tel’aran’rhiod leek het nooit warm of koud te zijn. Aan alle kanten om haar heen stonden enorme roodstenen zuilen, en het koepelgewelf hoog boven haar verloor zich in diepe schaduwen, net als de gouden lampen die aan gouden kettingen hingen. De vale plavuizen onder haar voeten waren uitgesleten. De hoogheren van Tyr kwamen slechts naar deze kamer – in de wakende wereld, natuurlijk – wanneer de wet en de gewoonte dit eisten. Dat deden ze sinds het Breken van de Wereld. Midden onder de koepel rees Callandor op, schijnbaar een glinsterend kristallen zwaard dat tot halverwege de kling in de stenen vloer gedreven was. Precies zoals Rhand het achtergelaten had.

Ze kwam niet dicht bij Callandor. Rhand had beweerd dat hij er met saidin valstrikken omheen had gesponnen, die geen vrouw kon ontwaren. Ze verwachtte dat het gemene strikken zouden zijn – de bes te mannen waren heel boosaardig als ze sluw probeerden te zijn gemene strikken, zo klaargemaakt dat zowel vrouwen als mannen deze sa’angreaal niet konden gebruiken. Hij had daarmee het zwaard zowel tegen de Toren als tegen de Verzakers willen beveiligen. Iedereen, behalve Rhand zelf, zou sterven als Callandor werd aangeraakt. Of erger.

Dat was een van de waarheden van Tel’aran’rhiod. Wat in de wakende wereld bestond, kwam hier ook voor, al was het omgekeerde niet altijd het geval. De Wereld der Dromen, de Ongeziene Wereld, weerspiegelde de wakende wereld, zij het soms op vreemde manieren, en mogelijk ook andere werelden. Verin Sedai had Egwene verteld dat er een patroon was geweven van werelden, van de werkelijkheid hier en van elders, zoals ook het weefsel van mensenlevens het Patroon van de Eeuwen vormde. Tel’aran’rhiod raakte hen allen, maar slechts weinigen konden hem betreden, behalve per ongeluk, in onbewaakte ogenblikken tijdens hun eigen, gewone dromen. Voor deze dromers was dat gevaarlijk, hoewel zij daar nimmer achter kwamen, tenzij ze heel weinig geluk hadden. Alles wat de droomster in Tel’aran’rhiod overkwam, gebeurde ook in de wakende wereld. Ster ven in de Wereld der Dromen betekende sterven in werkelijkheid. Ze had het gevoel dat ze vanuit de schaduwen tussen de zuilen werd gadegeslagen, maar het verontrustte haar niet. Moghedien was het niet. Ogen van de verbeelding; er zijn geen gluurders. Ik heb Elayne gezegd ze te negeren, en hier doe ik... Moghedien zou zeer zeker meer doen dan kijken. Toch wenste ze dat ze boos genoeg zou zijn om te kunnen geleiden. Niet dat ze bang was, natuurlijk niet. Alleen maar boos. Helemaal niet bang.

De gedraaide stenen ring voelde licht, alsof hij ondanks haar nacht hemd omhoog wilde zweven. Het herinnerde haar eraan dat ze slechts dat hemd droeg. Zodra ze aan kleren dacht, was ze al gekleed. Dat was een kunststukje in Tel’aran’rhiod dat ze waardeerde. Voor bepaalde zaken was geleiden niet nodig, want hier kon ze dingen doen die volgens haar geen enkele Aes Sedai met de Kracht kon. Maar het was niet de kleding die ze verwacht had; geen goede, stevige Tweewaterse wol. De hoge hals die was afgezet met Jaerecruz-kant kwam tot onder haar kin, maar de gele zijde omhulde haar vormen heel onthullend. Hoe vaak had ze niet gezegd dat Taraboonse gewaden onfatsoenlijk waren en dat ze die alleen in Tanchico droeg om niet op te vallen? Blijkbaar was ze er meer aan gewend dan ze beseft had. Ze gaf een stevige ruk aan haar vlecht vanwege haar wilde gedachten, maar liet het gewaad verder zo. Het was wel niet wat ze ver langde, maar ze was geen lichtzinnig meisje dat zich daarover druk maakte. Kleding is kleding. Ze zou het dragen als Egwene en de Wijze, welke dan ook, zouden komen, en als er één iets van durfde te zeggen...Ik ben hier niet zo vroeg gekomen om in mezelf over kleding te gaan babbelen!

‘Birgitte?’ De stilte gaf antwoord, en ze verhief haar stem, hoewel dat niet hoefde. Hier kon de vrouw haar naam aan de andere kant van de Wereld der Dromen opvangen. ‘Birgitte?’ Een vrouw stapte tussen de zuilen vandaan. Haar blauwe ogen stonden kalm en zelfverzekerd, en haar goudkleurige haren waren gevlochten in een ingewikkelder vlecht dan die van Nynaeve. Haar kor te, witte mantel en een ruime geelzijden broek, die boven de enkels in korte laarzen met hoge hakken stak, waren kledingstukken van meer dan tweeduizend jaar terug. Ze was er gehecht aan geraakt. De pijlen in de koker aan haar zijde leken van zilver, evenals de boog die ze droeg.

‘Is Gaidal in de buurt?’ vroeg Nynaeve. Gewoonlijk was hij dicht bij Birgitte. Hij werkte op Nynaeves zenuwen omdat hij weigerde haar aanwezigheid te erkennen, en hij was nijdig als Birgitte met haar praatte. In het begin had het haar geschokt om Gaidal en Birgitte lang gestorven helden van weleer die in zoveel verhalen en legenden met elkaar verbonden waren – in Tel’aran’rhiod aan te treffen. Maar, zoals Birgitte het zelf had gezegd, is een droom niet de beste plaats voor helden, gebonden aan het Rad des Tijds, om hun wedergeboorte af te wachten? Een droom die even lang bestond als het Rad zelf. Zij waren het, Birgitte en Gaidal Cain en Rogosh Adelaarsoog en Artur Haviksvleugel, en al die anderen die door de Hoorn van Valere zouden worden opgeroepen om te strijden in Tarmon Gai’don. Birgittes vlecht zwaaide toen ze haar hoofd schudde, ik heb hem al een tijd niet gezien. Ik denk dat het Rad hem weer heeft weggewenteld. Zo gebeurt dat altijd.’ In haar stem klonk zowel verwachting als bezorgdheid door.

Als Birgitte gelijk had, was er nu ergens ter wereld een jongetje geboren, een krijsend wezentje, zonder enige kennis over wie hij was, maar desondanks voorbestemd voor nieuwe legendarische avonturen. Het Rad weefde de helden in het Patroon waar zij nodig waren om het Patroon vorm te geven, en als zij stierven, zouden zij hier te rugkeren en weer wachten. Dat betekende het: gebonden te zijn aan het Rad. Nieuwe helden zouden eveneens merken dat zij gebonden konden worden; dappere mannen en vrouwen die daden ver boven het gewone verrichtten. Eenmaal gebonden betekende voor eeuwig gebonden.

‘Hoeveel tijd heb je nog?’ vroeg Nynaeve. ‘Jaren, toch zeker?’ Birgitte was altijd samen geweest met Gaidal, dat was in elk verhaal zo geweest, Eeuw na Eeuw, in elk avontuur en iedere liefdesgeschiede nis, die zelfs door het Rad des Tijds niet verbroken werd. Ze werd altijd na Gaidal geboren; één jaar, of vijf, of tien, maar altijd erna. ‘Ik weet het niet, Nynaeve. De tijd hier is niet dezelfde als in de wakende wereld. Ik heb jou tien dagen geleden gezien, lijkt mij, en Elayne slechts een dag geleden. Wat was het voor jou?’

‘Vier dagen, en drie,’ mompelde Nynaeve. Zij en Elayne spraken de laatste tijd zo vaak mogelijk met Birgitte, hoewel het niet al te vaak kon nu Thom en Juilin de kampplek met hen deelden en ze ’s nachts op wacht stonden. Birgitte wist zich in minstens één leven de Oor log van Kracht en de Verzakers te herinneren. Haar voorbije levens waren als oude boeken waaraan ze met genoegen terugdacht, het oudste vager dan dat van jongere dagen. Maar de Verzakers bleven altijd scherp in haar gedachten. Vooral Moghedien. ‘Zie je wel, Nynaeve? De tijdstroom kan hier op grotere schaal ver anderen. Er kunnen maanden voorbijgaan tot ik opnieuw geboren word, of dagen. Hier, voor mij. In de wakende wereld zou het nog jaren kunnen duren.’

Nynaeve onderdrukte met enige moeite haar ongeduld. ‘Dan mogen we de tijd die we hebben niet verspillen. Heb je ze gezien na onze laatste ontmoeting?’ Het was niet nodig om te zeggen wie ze bedoelde.

‘Te veel. Lanfir is natuurlijk vaak in Tel’aran’rhiod, maar ik heb Rahvin, Sammael en Graendal gezien. Demandred ook. En Semirhage.’ Bij die laatste naam klonk Birgittes stem meer gespannen; zelfs bij Moghedien, die haar haatte, was de angst haar niet aan te zien, maar Semirhage was iets anders.

Ook Nynaeve huiverde – de goudharige vrouw had haar over die laatste te veel verteld – en besefte ineens dat ze een zware wollen mantel droeg, met een diepe kap die opgetrokken was om haar gezicht te verbergen. Ze bloosde en liet de mantel verdwijnen. ‘Geen van hen heeft jou gezien?’ vroeg ze bezorgd. Birgitte was op een heleboel manieren veel kwetsbaarder dan zijzelf, ondanks haar kennis van Tel’aran’rhiod. Ze kon niet geleiden; elk van de Verzakers had haar als een mier kunnen vertrappen, zonder een pas in te houden. En als ze hier gedood werd, zou er voor haar nooit een we dergeboorte komen.

‘Ik ben niet zo ongeoefend – of zo dwaas – om dat toe te staan.’ Birgitte leunde op haar zilveren boog; legenden zeiden dat zij met die boog en haar zilveren pijlen nooit miste. ‘Ze bemoeien zich met el kaar en bekommeren zich om niemand anders. Ik heb Rahvin en Sammael gezien, Graendal en Lanfir, en ieder bespiedde stiekem de anderen. En Demandred en Semirhage schaduwden hen allemaal. Ik heb, na hun ontsnapping uit de kerker, nooit zovelen van hen gezien.’

‘Ze voeren iets in hun schild.’ Nynaeve beet vol ongeduldige teleur stelling op haar lip. ‘Maar wat?’

‘Dat kan ik nog niet zeggen, Nynaeve. In de Oorlog van de Schaduw smeedden ze altijd plannen, en net zo vaak tegen elkaar, maar hun daden beloofden niet veel goeds voor de wereld, wakend of dromend.’

‘Probeer dingen te weten te komen, Birgitte, zoveel als je zonder gevaar kunt. Loop geen enkel risico.’ Het gezicht van de ander veranderde niet, maar Nynaeve meende dat ze geamuseerd was; die dwaze vrouw dacht al even weinig aan gevaar als Lan. Ze had graag wat over de Witte Toren willen vragen, over wat Siuan uitbroedde, maar Birgitte kon de wakende wereld zien noch aanraken, tenzij ze door de Hoorn werd geroepen. Je probeert alleen maar te ontwijken wat je werkelijk wilt vragen! ‘Heb je Moghedien gezien?’

‘Nee,’ verzuchtte Birgitte, ‘maar niet omdat ik het niet geprobeerd heb. Gewoonlijk kan ik iedereen vinden die beseft in de Wereld der Dromen te verkeren; er gaat een gevoel van hen uit als kringen die zich in de lucht bewegen. Of misschien gaat het van hun besef uit, ik weet het werkelijk niet. Ik ben een krijgsvrouw, geen geleerde. Ze is ofwel niet in Tel’aran’rhiod aangekomen nadat je haar verslagen hebt, of...’ Ze aarzelde, en Nynaeve had willen voorkomen dat ze het gevreesde zou uitspreken, maar Birgitte was te sterk om nare mogelijkheden te verzwijgen. ‘Of anders weet ze dat ik naar haar uit kijk. Ja, ze kan zich goed verbergen. Ze wordt niet voor niets de Spin genoemd.’ In de Eeuw der Legenden was een moghedien een spinnetje dat zijn web op geheime plekken weefde en met zijn giftige beet iemand binnen een paar tellen kon doden.

Ineens was Nynaeve zich heel erg bewust van het gevoel van on zichtbare ogen, en ze huiverde. Ze beefde niet. Een huivering, geen trilling. Maar ze hield het glanzende Taraboonse gewaad stevig in haar geest vast, voor ze zich plotseling in een wapenrusting zou bevinden. Het was al beschamend genoeg als dat gebeurde wanneer ze alleen was, maar des te erger als het gebeurde onder die koele, blauwe blik van een vrouw die even dapper was als Gaidal Cain. ‘Kun je haar vinden, zelfs als ze verborgen wil blijven, Birgitte?’ Als Moghedien wist dat er op haar gejaagd werd, was dat heel erg moei lijk. Het was als het zoeken naar een leeuw in het hoge gras, met slechts een stok als wapen.

De ander aarzelde niet. ‘Misschien. Ik zal het proberen.’ Ze hief haar boog en voegde eraan toe: ‘Nu moet ik gaan. Ik wil niet de kans lopen door de anderen gezien te worden als ze komen.’ Nynaeve legde een hand op haar arm om haar tegen te houden. ‘Het zou helpen als je me toestond om het de anderen te vertellen. Op die manier kan ik alles over de Verzakers aan Egwene en de Wijzen door geven, en zij zouden het Rhand kunnen vertellen. Birgitte, hij moet weten...’

‘Je hebt het beloofd, Nynaeve.’ Die stralende, blauwe ogen waren even onverzettelijk als ijs. ‘De geboden zeggen dat wij niemand mogen laten weten dat wij in Tel’aran’rhiod verblijven. Ik heb er al veel genegeerd door met jou te praten, en nog meer door je te helpen. Ik kan me nu eenmaal niet afzijdig houden en toezien hoe je de Schaduw bevecht – ik heb die strijd gestreden in meer levens dan ik me kan herinneren – maar ik zal me aan zoveel mogelijk geboden hou den. Je moet je belofte houden.’

‘Natuurlijk,’ zei Nynaeve verontwaardigd, ‘totdat je me ervan ontslaat. En ik vraag je...’

‘Nee!’

En Birgitte was verdwenen. Het ene moment lag Nynaeves hand op haar mouw, het volgende hing die in de lege lucht. In gedachten sprak ze een stel verwensingen uit die ze van Thom en Juilin had opgevangen. Het soort verwensingen waarvoor ze Elayne bestraffend zou hebben toegesproken als ze die gebruikt had, of zelfs als ze ernaar zou luisteren. Het had geen zin om Birgitte nogmaals aan te roepen. Ze zou waarschijnlijk niet komen. Nynaeve hoopte slechts dat ze de volgende keer zou antwoorden, als zij of Elayne zouden roepen. ‘Birgitte! Ik zal mijn belofte houden, Birgitte!’

Dat zou ze gehoord hebben. Misschien zou ze, bij hun volgende ontmoeting, weten waar Moghedien uithing. Nynaeve hoopte bijna van niet. Als ze iets wist, betekende het dat Moghedien werkelijk rond sloop in Tel’aran’rhiod. Dwaas! Als je niet uitkijkt voor slangen, mag je niet klagen als je gebeten wordt. Ze wilde die Lini van Elayne echt eens ontmoeten. De leegheid van de enorme zaal bedrukte haar. Al die grote, glanzende zuilen, en dat gevoel dat ze gadegeslagen werd vanuit de duisternis ertussen. Als er hier echt iemand was, zou Birgitte het geweten hebben.

Ze merkte dat ze het zijden gewaad over haar heupen gladstreek. Om haar gedachten af te leiden van ogen die er niet waren, richtte ze haar aandacht op haar kleding. Lan had haar gezien in goede, Tweewaterse wol, en ze had eenvoudige, geborduurde kleren gedragen toen hij haar zijn liefde bekende, maar ze wilde dat hij haar in een gewaad als dit kon zien. Als hij haar hierin zag, zou het niet on betamelijk zijn.

Er verscheen een hoge staande spiegel, die haar spiegelbeeld in elke richting terugwierp toen ze alle kanten op draaide. De gele stof om hulde haar strak en benadrukte alles wat ze verborg. De vrouwen kring in Emondsveld zou haar voor een hartig gesprekje aan haar oren hebben meegetrokken, Wijsheid of geen Wijsheid. Toch was het een mooi gewaad. Hier, zonder anderen, wilde ze best toegeven dat ze aan dit soort kledij in het openbaar nogal gewend was geraakt. Je hebt ervan genoten, schold ze zichzelf uit. Je bent net zo’n nest als Elayne dreigt te worden.

Maar het was een prachtige jurk. En miscchien niet zo onbetamelijk als ze altijd beweerd had. Geen halslijn die zowat tot aan haar knieën kwam, zoals die van de Eerste van Mayene, bijvoorbeeld. Nou ja, misschien waren die van Berelain niet zó laag, maar ze waren beslist veel dieper dan fatsoenlijk was. Ze had wel gehoord wat Domani-vrouwen vaak droegen; zelfs Taraboners noemden dat onbehoorlijk. Met die gedachte verander de de gele stof in golvende rimpelingen, met een smalle ceintuur van geweven goud. En dun. Haar gezicht kleurde. Heel erg dun. Feitelijk bijna helemaal doorzichtig. Dit gewaad toonde beslist meer dan dat het benadrukte. Als Lan haar hierin zou zien, zou hij niet staan kletsen dat zijn liefde voor haar hopeloos was en dat hij haar slechts een weduwenkrans als bruidsgift zou geven. Eén blik en zijn bloed zou gaan koken. Hij zou...

‘Licht-nog-aan-toe, wat heb jij aan, Nynaeve?’ vroeg Egwene geschokt. Nynaeve veerde op, en toen ze weer stevig stond en Egwene en Melaine onder ogen kwam – uitgerekend Melaine, hoewel een andere Wijze het even erg zou hebben gemaakt – was de spiegel verdwenen en droeg ze iets van donkere Tweewaterse wol dat dik genoeg was voor hartje winter. Dat ze zo geschrokken was, vond ze minstens even vreselijk als wat dan ook, en ze veranderde de wol, zonder na denken, in een flits weer in de ragdunne Domaanse stof, en al net zo snel terug in de gele Taraboonse zijde.

Haar gezicht werd vuurrood. Ze moesten wel denken dat ze een enorme dwaas was. En dat in aanwezigheid van Melaine. De Wijze was een prachtige vrouw met lang, roodgouden haar en heldere, groene ogen. Niet dat het uiterlijk van die vrouw haar wat kon schelen, maar Melaine was ook bij de vorige ontmoeting met Egwene geweest en had haar geplaagd met Lan. Nynaeve was daar kwaad om geworden. Egwene beweerde dat het geen plagerijen waren, niet onder Aielvrouwen, maar Melaine had haar bewondering geuit over Lans schouders, handen en ogen. Welk recht had die groenogige kat om naar Lans schouders te kijken? Niet dat ze aan zijn trouw twijfelde. Maar hij was een man, ver van haar weg, en Melaine was daar en... Die gedachtegang zette ze resoluut uit haar hoofd, is Lan...’ Ze dacht dat haar gezicht verbrandde. Kun je je eigen tong niet bedwingen, vrouw? Maar ze ging niet – kon niet – terugkrabbelen, niet bij Melaine. Egwenes verwarde glimlach was al erg genoeg, maar Melaine had de euvele moed begrijpend te kijken, is alles goed met hem?’ Ze probeerde koel te klinken, maar het kwam er gespannen uit.

‘Het gaat hem goed,’ zei Egwene. ‘Hij maakt zich zorgen over jouw veiligheid.’ »

Nynaeve liet haar adem ontsnappen; ze had niet beseft dat ze die had ingehouden. De Woestenij was een gevaarlijke plek, zelfs zonder mensen als Couladin en de Shaido, en de man wist niet wat voorzichtigheid was. Bezorgd om haar veiligheid? Dacht die dwaas dat ze niet op zichzelf kon passen?

‘We hebben Amadicia eindelijk bereikt,’ zei ze vlug, in de hoop haar gevoelens te verbergen. Een losse tong, en dan nog zuchten! Die man heeft mijn verstand gestolen! Uit hun gezichten kon ze niet opmaken of ze daarin geslaagd was. ‘We zijn in een dorpje dat Sienda heet, ten oosten van Amador. Overal Witmantels, maar ze kijken ons amper aan. We moeten vooral voor anderen uitkijken.’ Bij Melaine moest ze oppassen – eigenlijk de waarheid hier en daar wat verdraaien maar ze vertelde haar toch over Ronde Macura, haar vreemde bood schap en haar poging om hen te bedwelmen. Haar poging, want ze kon het niet opbrengen tegenover Melaine te bekennen dat de vrouw daarin geslaagd was. Licht, wat doe ik? Ik heb nooit eerder van mijn leven tegen Egwene gelogen! Ze kon de mogelijke reden – de terugkeer van een weggelopen Aan vaarde – natuurlijk niet noemen, niet in aanwezigheid van een Wijze. Die dachten dat zij en Egwene volwaardige Aes Sedai waren. Maar ze moest de waarheid op de een of andere manier te weten komen. ‘Het kan iets te maken hebben met een of ander plan betreffende Andor, maar jij, Elayne en ik hebben dingen gemeen, Egwene, en ik geloof dat we net zo voorzichtig moeten zijn als Elayne.’ Egwene knikte langzaam; ze was stomverbaasd, en daar had ze alle reden toe, maar ze leek het desondanks te begrijpen. ‘Het was maar goed dat de smaak van die thee me achterdochtig maakte. Stel je voor: dolk wortel geven aan iemand die zoveel van kruiden weet als ik.’

‘Plannen binnen plannen,’ murmelde Melaine. ‘Ik geloof dat het Grote Serpent een passend teken voor jullie Aes Sedai is. Op een dag slikken jullie jezelf per ongeluk in.’

‘Wij hebben ook nieuws,’ zei Egwene.

Nynaeve begreep niet waarom het meisje zo’n haast had. Ik laat me door die vrouw niet verlokken om mijn goede stemming te verliezen. En ik zal zeker niet boos worden als ze de Toren beledigt. Ze haal de haar hand van haar vlecht weg. Wat Egwene te zeggen had, ver dreef elke gedachte aan boze buien.

Couladins tocht over de Rug van de Wereld was zeker ernstig, en Rhands achtervolging nauwelijks minder. Hij haastte zich naar de Jangai-pas, trok van de vroege ochtend tot het vallen van de avond verder. Melaine zei dat ze er spoedig zouden zijn. De omstandigheden in Cairhien waren al zwaar genoeg zonder een Aiel-oorlog op het grondgebied. Als hij zijn waanzinnige plan probeerde uit te voeren, zou er zeker een nieuwe Aiel-oorlog uitbreken. Krankzinnig. Maar toch niet nu al. Hij moest zich op een of andere manier aan zijn verstand vastklampen. Wanneer heb ik me voor het laatst zorgen om hem gemaakt? dacht ze bitter. En nu wil ik alleen maar dat hij zijn verstand behoudt voor de Laatste Slag. Hij was wat hij was. Het Licht vertere me, ik ben net zo erg als Siuan Sanche of de anderen!

Maar het was Egwenes verhaal over Moiraine dat haar schokte. ‘Ze gehóórzaamt hem!?’ zei ze ongelovig.

Egwene knikte verwoed in haar malle Aielsjaal. ‘Gisteravond hadden ze ruzie – ze probeert hem er nog steeds van te overtuigen de Drakenmuur niet over te trekken – en hij heeft haar uiteindelijk verzocht naar buiten te gaan tot ze was afgekoeld. Het leek of ze haar tong zou inslikken, maar ze deed het. Ze bleef, hoe dan ook, een uur buiten.’

‘Het is niet juist,’ zei Melaine, die haar sjaal met een beslist gebaar verschoof. ‘Het is niet aan de man om een Aes Sedai te bevelen, net zomin als aan de Wijzen. Zelfs niet aan de car’a’carn.’

‘Dat is het zeker niet,’ beaamde Nynaeve, en moest toen bewust haar mond sluiten om niet stomverbaasd te gapen. Wat zal het mij een zorg zijn als hij baar op zijn wijsje laat dansen? Ze heeft ons alle maal vaak genoeg laten dansen.

Maar het was niet juist. Ik wil geen Aes Sedai zijn; ik wil alleen meer over helen leren. Ik wil blijven wie ik ben. Laat hij haar maar bevelen! Maar het was nog steeds niet juist.

‘Hij praat nu gelukkig wel tegen haar,’ zei Egwene. ‘Als ze ook maar tien voet in z’n buurt kwam, werd hij toch zo venijnig. Nynaeve, dat hoofd van hem zwelt elke dag meer op.’

‘In de dagen dat ik dacht dat je mij als Wijsheid zou opvolgen,’ zei Nynaeve droogjes, ‘heb ik je geleerd hoe je zwellingen moet verminderen. Het is het beste voor hem als je dat doet, al is hij inmiddels de koningsstier in de wei. Misschien juist daarom. Het lijkt me dat koningen – en koninginnen – dwazen kunnen worden als ze vergeten wie ze zijn en ernaar handelen. Ze zijn echter nog erger als ze alleen maar dromen over wat ze zijn en vergeten wie ze zijn. De meesten kunnen best iemand gebruiken die tegen hen zegt dat ze op de zelfde manier eten, zweten en huilen als de eerste de beste boer.’ Melaine sloeg haar sjaal om zich heen en leek niet zeker te weten of ze het ermee eens moest zijn of niet, maar Egwene zei: ‘Dat probeer ik, maar soms lijkt hij zichzelf niet te zijn. En zelfs wanneer hij dat wel is, is hij zo opgeblazen hooghartig dat je er niet doorheen kunt prikken.’

‘Doe wat je kunt. Het beste dat hem kan overkomen, is dat iemand hem helpt zichzelf te blijven. Voor hem, en voor de rest van de wereld.’

Waarna er een stilte viel. Zij en Egwene wilden zeker niet praten over de mogelijkheid dat Rhand krankzinnig zou worden, en Melaine zou dat minstens zo onprettig vinden.

‘Ik moet je iets anders belangrijks vertellen,’ ging ze even later door. ‘Ik denk dat de Verzakers iets in hun schild voeren.’ Dat was niet hetzelfde als hun vertellen over Birgitte. Ze deed net alsof ze Lanfir en de anderen zelf had ontmoet. Feitelijk kende ze alleen Moghedien van gezicht, en misschien Asmodean, hoewel ze hem maar één keer had gezien, en dan nog op afstand. Ze hoopte dat Egwene of Melaine haar niet zou vragen hoe ze hen herkend had of waarom ze geloofde dat Moghedien hier rondsloop. In de werkelijkheid werden de problemen helemaal niet daardoor veroorzaakt. ‘Heb je in de Wereld der Dromen rondgelopen?’ Melaines ogen waren van groen ijs.

Nynaeve beantwoordde haar blik even standvastig, ondanks Egwenes medelijdend hoofdschudden. ‘Daarbuiten had ik Rahvin en de anderen nauwelijks kunnen zien, niet?’

‘Aes Sedai, je weet weinig en je probeert te veel. Het weinige dat je werd geleerd, had je niet onderwezen mogen worden. Zelf heb ik er soms spijt van dat we met deze ontmoetingen hebben ingestemd. Ongeschoolde vrouwen zouden in Tel’aran’rhiod niet toegelaten mogen worden.’

‘Ik heb mezelf meer bijgebracht dan u me ooit geleerd heeft.’ Nynaeve hield haar stem met moeite koel. ‘Ik heb mezelf geleerd te geleiden, en ik zie niet in waarom Tel’aran’rhiod anders zou zijn.’ Alleen door haar koppige boosheid zei ze dat. Het was waar, ze had zich zelf leren geleiden, maar zonder dat ze wist wat ze deed. Vóór haar tijd in de Witte Toren had ze soms onbewust geheeld, tot Moiraine haar had uitgelegd wat ze deed. In de Toren had ze geleerd dat dat de reden was waarom ze alleen bij boosheid kon geleiden. Ze had haar kunde voor zichzelf verborgen gehouden omdat ze er bang van was, en alleen woede kon door die diep verborgen angst heen breken.

‘Dus je bent wat de Aes Sedai een wilder noemen.’ In dat ene woord legde ze iets, of het nu minachting of medelijden was, wat Nynaeve niet aanstond. In de Toren werd dat woord zelden als een lofprijzing gebruikt. Natuurlijk waren er geen wilders onder de Aiel. De Wijzen die konden geleiden, spoorden elk meisje op dat met die vonk geboren was, elk meisje dat het vermogen om te geleiden vroeg of laat zou ontwikkelen, zelfs als ze het helemaal niet wilde. Ze beweerden ook dat ze elk meisje zonder die vonk konden vinden; ieder meisje dat het aangeleerd kon worden. Geen Aielse zou sterven omdat ze het zelf probeerde. ‘Je kent de gevaren als je zonder leiding de Kracht leert gebruiken, Aes Sedai. Geloof maar niet dat de gevaren van de droom minder zijn. Ze zijn even groot, misschien zelfs groter, voor diegenen die zich er zonder kennis aan wagen.’ ik ben voorzichtig,’ zei Nynaeve strak. Ze kwam hier niet om door deze Aielvos betutteld te worden, ik weet wat ik doe, Melaine.’

‘Je weet niets. Je bent even koppig als deze hier, toen ze bij ons kwam.’ De Wijze keek Egwene glimlachend aan, het leek zowaar een teken van genegenheid. ‘We hebben haar overvloedige uitbundigheid getemd, en nu leert ze snel. Hoewel ze nog steeds vele gebreken heeft.’ Egwenes tevreden glimlach verdween; Nynaeve vermoedde dat Melaine die laatste woorden eraan toe had gevoegd vanwege die glim lach. ‘Als je de droom wilt belopen,’ ging de Aielse door, ‘kom dan naar ons. We zullen jouw ijver ook temmen en je onderrichten.’ ik hoef niet getemd te worden, dank u wel,’ zei Nynaeve met een beleefde glimlach.

‘Aan’allein zal sterven op de dag dat hij je dood zal vernemen.’ Een ijzige priem stak in Nynaeves hart. Zo werd Lan door de Aiel genoemd. ‘De ene man’, betekende het in de Oude Spraak, of ‘man alleen’, of ‘de man die een volk is’. Het was vaak moeilijk om de Oude Spraak letterlijk te vertalen. De Aiel hadden zeer veel eerbied voor Lan, de man die zijn oorlog met de Schaduw, de vijand die zijn land had vernietigd, niet wilde opgeven. ‘Je bent een gemene vechter,’ mompelde ze.

Melaine trok een wenkbrauw op. ‘Zijn we aan het vechten? Zo ja, besef dan wel dat er in de slag slechts een winnaar en verliezer is. Regels voor gewond raken zijn voor spelletjes. Ik wil dat jij belooft dat je in de droom niets zult doen zonder dat ons eerst te vragen. Ik weet dat Aes Sedai niet kunnen liegen, dus wil ik het je horen zeggen.’

Nynaeve klemde haar tanden op elkaar. Ze kon de belofte makke lijk uitspreken. Ze hoefde zich er niet aan te houden; ze was niet gebonden aan de Drie Geloften. Maar het betekende dat ze Melaines gelijk erkende. En dat geloofde ze niet, en ze zou het niet zeggen. ‘Ze zal het niet beloven, Melaine,’ zei Egwene ten slotte. ‘Als ze die muilezelblik eenmaal heeft, gaat ze het huis nog niet uit als je haar laat zien dat het dak in brand staat.’

Nynaeve keek haar vuil aan. Muilezel! Terwijl ze slechts weigerde als een lappenpop heen en weer te worden getrokken. Na een lange stilte zuchtte Melaine. ‘Best. Maar je zult er goed aan doen, Aes Sedai, om te bedenken dat je in Tel’aran’rhiod niet meer dan een kind bent. Kom, Egwene. We moeten gaan.’ Er gleed een pijnlijk-vermaakt glimlachje over Egwenes gezicht toen zij en Melaine vervaagden.

Opeens merkte Nynaeve dat haar kleren waren veranderd. Door iemand waren veranderd; de Wijzen wisten zoveel van Tel’aran’rhiod dat ze niet alleen bij zichzelf maar ook bij anderen dingen konden wijzigen. Ze droeg nu een wit hemd en een donkere rok, maar anders dan bij die van de vrouwen die zojuist verdwenen waren, hield deze rok ver boven de knieën op. Haar schoenen en kousen waren ook verdwenen en haar haren waren in twee vlechten verdeeld, een boven ieder oor, gevlochten met een geel lint. Naast haar blote voeten lag een lappenpop met een uitgesneden, geschilderd gezichtje. Ze kon horen hoe haar tanden knarsten. Dit was al eens eerder gebeurd, en ze had uit Egwene weten te krijgen dat dit de kleding van kleine Aielmeisjes was.

Woedend veranderde ze haar kledij weer in de jurk van gele Tara boonse zijde – deze keer zat die nog strakker – en ze schopte naar de pop. Die zeilde weg en verdween met een boog de lucht in. Die Melaine had mogelijk een oogje op Lan; de Aiel leken allemaal te denken dat hij een soort held was. De hoge nek werd een hoge kanten kraag met een lage halslijn die de kloof tussen haar borsten toon de. Als die vrouw naar hem glimlachte... Als hij... Plotseling drong de snel dalende en steeds meer blootgevende halslijn tot haar door en maakte ze die haastig hoger. Niet zo heel veel, maar genoeg om niet meer te hoeven blozen. Het gewaad was zo nauw geworden dat ze zich niet kon bewegen; dat veranderde ze ook. Zo, ze werd dus verondersteld toestemming te vragen, niet? Smeken bij de Wijzen voor ze iets zou gaan doen? Had zij Moghedien dan niet verslagen? Toen waren ze behoorlijk onder de indruk geweest, maar dat leek vergeten te zijn.

Als ze Birgitte niet kon gebruiken om erachter te komen wat er in de Toren gebeurde, was er misschien een manier waarop ze zelf een en ander te weten kon komen.

15

Wat er in dromen geleerd kan worden

Behoedzaam bouwde Nynaeve in haar geest een beeld op van het werkvertrek van de Amyrlin, net zoals ze zich voor het slapen gaan het Hart van de Steen had ingeprent. Er gebeurde niets en ze frons te. Ze moest naar de Witte Toren komen, naar de kamer die ze zich voor de geest had gehaald. Ze probeerde het opnieuw en stelde zich een kamer voor die ze veel vaker had bezocht, zij het met veel min der plezier.

Het Hart van de Steen werd het studeervertrek van de Meesteresse der Novices. Het was een kleine kamer met donkere wandpanelen, die was volgepropt met eenvoudige, stevige meubels die gebruikt waren door vele geslachten van vrouwen die dit ambt hadden bekleed. Als de vergrijpen van een Novice zo erg waren dat het schrobben van vloeren of het bijwerken van grindpaden niet voldoende was, kwam ze hier terecht. Als een Aanvaarde deze oproep kreeg, moest haar vergrijp groter zijn, maar ze ging nog steeds met loden voeten, wetende dat het gevolg even pijnlijk zou zijn, misschien zelfs erger. Nynaeve wilde niet naar de kamer kijken – Sheriam had haar bij haar vele bezoeken gezegd dat ze opzettelijk koppig was – maar ze merk te dat ze in de spiegel staarde waar Novices en Aanvaarden hun eigen, huilende gezichten moesten gadeslaan terwijl ze luisterden naar Sheriam, die hun het gehoorzaam zijn aan regels voorhield, het tonen van de juiste achting, of wat dan ook. Het gehoorzamen aan regels van anderen en het tonen van de verlangde achting hadden Nynaeve altijd onderuitgehaald. De vage sporen van verguldsel op de gesneden lijst vertelden dat de spiegel er al had gehangen sinds de Oorlog van de Honderd Jaren, of zelfs sinds het Breken. Het Taraboonse gewaad was prachtig, maar deze kledij zou ieder een achterdochtig maken. Zelfs Domani-vrouwen kleedden zich om zichtig bij een bezoek aan de Toren, en ze kon zich niet voorstellen dat iemand die zich in de Toren droomde, niet op haar best zou zijn. Niet dat het waarschijnlijk was dat ze iemand tegen het lijf zou lopen, behalve misschien iemand die zich heel kort in Tel’aran’rhiod droomde. Vóór Egwene had geen andere vrouw in de Toren zonder hulp de Wereld der Dromen kunnen betreden, alleen Corianin Nedeal, en dat was meer dan vierhonderd jaar geleden. Daar stond te genover dat elf van de gestolen ter’angrealen die nog steeds in handen waren van Liandrin en haar metgezellen, voor het laatst door Corianin waren onderzocht. De twee overgebleven ter’angrealen in Corianins studeervertrek, die nu in bezit waren van Egwene en haar zelf, gaven beide toegang tot Tel’aran’rhiod; ze kon er maar beter van uitgaan dat dat ook voor die andere gold. Er was weinig kans dat Liandrin of een van de anderen zich zou terugdromen in de Toren die ze ontvlucht waren, maar zelfs die kans was te groot om het gevaar te lopen afgeleid te worden. Nu ze erover nadacht, kon ze er ook niet echt zeker van zijn dat Corianin alleen de gestolen ter’angrealen had onderzocht. De verslagen over ter’angrealen waren vaak onduidelijk, en andere konden best in handen zijn van de Zwarte zusters die nog in de Toren waren.

Haar gewaad veranderde en werd iets van zachte witte wol, zij het niet van de beste kwaliteit. De zoom was afgezet met zeven gekleur de stroken, een voor elke Ajah. Als ze iemand zag die na een paar tellen niet verdween, zou ze zichzelf naar Sienda terughalen, en dan zou men denken dat ze slechts een Aanvaarde was die in haar dromen Tel’aran’rhiod aanraakte. Ieder ander moest van de Zwarte Ajah zijn, en zij werd geacht op hen te jagen.

Ze voltooide haar vermomming, greep haar plotseling rood gouden vlecht beet en grijnsde naar Melaines gezicht in de spiegel. Kijk, dat was een vrouw die ze graag aan Sheriam wilde uitleveren. De werkkamer van de Meesteresse der Novices lag bij de Novice kwartieren. De brede, betegelde gangen flikkerden van tijd tot tijd door bewegingen langs fraaie wandtapijten en gedoofde staande lampen; het waren flitsen van bange meisjes, allemaal in het Novicewit. In veel van hun nachtmerries zou Sheriam voorkomen. Ze negeerde hen als ze zich voorbij haastten; ze waren niet lang genoeg in de Wereld der Dromen om haar te zien, en als ze dat wel deden, zouden ze gewoon denken dat zij deel uitmaakte van hun eigen droom. Over de brede treden was het maar een korte klim naar het werk vertrek van de Amyrlin. Toen ze naderbij kwam, stond Elaida plot seling voor haar, met een bezweet gezicht en in een bloedrood gewaad, met de stola van de Amyrlin Zetel. Bijna tenminste: de stola had geen blauwe band.

Die strenge, donkere ogen richtten zich op Nynaeve. ‘Ik ben de Amyrlin Zetel, meisje! Weet je niet hoe je eerbied moet tonen? Ik zal je moeten...’ Midden in de zin was ze verdwenen. Nynaeves adem ontsnapte hortend. Elaida de Amyrlin; dat was zeker een nachtmerrie. Waarschijnlijk Elaida’s liefste droom, bedacht ze droog. Het zal gaan sneeuwen in Tyr voordat zij ooit zo hoog zal stijgen.

De voorkamer zag er bijna helemaal uit zoals ze zich die herinner de, met een brede tafel en een stoel erachter, voor de Hoedster van de Kronieken. Enkele stoelen waren tegen de muur geplaatst, voor wachtende Aes Sedai; Novices en Aanvaarden stonden. Maar de net te stapeltjes papier op de tafel, de dichtgebonden rollen en grote per kamenten met zegels en brieven deden helemaal niet aan Leane denken. Niet dat ze slordig was, verre van dat, maar Nynaeve had altijd gedacht dat ze ’s avonds alles opborg.

Ze duwde de deur naar de achterkamer open, maar liep langzamer bij het naar binnen gaan. Geen wonder dat ze niet in staat was geweest om zich hier in te dromen; de kamer leek in niets op wat ze zich herinnerde. Die tafel van ingewikkeld houtsnijwerk en de hoge, troonachtige zetel. De met gesneden wijnranken versierde krukken die in een volmaakte boog voor de tafel stonden, niet één zoveel als een duimbreed van zijn plaats. Siuan verkoos eenvoudige meubels, alsof ze voorgaf de dochter van een visser te zijn, en ze had altijd maar één tweede stoel, die de bezoeker misschien mocht gebruiken. En dan die witte vaas die, gevuld met streng gerangschikte rode rozen, op een voetstuk stond als een standbeeld. Siuan hield van bloemen, maar gaf de voorkeur aan een fleurige bos, zoals een klein veld wilde bloemen. Boven de haard had een eenvoudige tekening van vis sersboten in hoog riet gehangen. Nu hingen er twee schilderijen, waarvan Nynaeve er een herkende. Het was Rhand strijdend met de Verzaker die Ba’alzamon werd genoemd, in de wolken boven Falme. Het andere, op drie houten panelen, waren taferelen die niets in haar geheugen wakker schudden.

De deur ging open en Nynaeves hart sprong op in haar keel. Een roodharige Aanvaarde die ze nog nooit eerder had gezien, kwam de kamer binnen en staarde haar aan. Ze verdween niet. Net toen Nynaeve zich voorbereidde om naar Sheriams studeervertrek terug te springen, zei de roodharige vrouw: ‘Nynaeve, als Melaine wist dat je haar gezicht gebruikt, zou ze je meer aandoen dan je in een kin derrokje kleden.’ En plotseling was ze Egwene, in Aielkleding. ‘Ik ben door jou van schrik bijna tien jaar ouder geworden,’ grom de Nynaeve. ‘Dus de Wijzen hebben eindelijk besloten dat je kunt komen en gaan wanneer je wilt. Of zit Melaine achter...’

‘Je zou bang moeten zijn,’ snauwde Egwene. Haar wangen begonnen te kleuren. ‘Je bent een dwaas, Nynaeve. Een kind dat met een kaars in de schuur speelt.’

Nynaeve gaapte haar aan. Egwene las haar de les? ‘Luister eens hier, Egwene Alveren, dat neem ik niet van Melaine, en ik neem het niet van...’

‘Je kunt het maar beter wel van iemand nemen voordat je jezelf om zeep helpt.’

‘Ik...’

‘Ik zou die stenen ring van je af moeten pakken. Ik had hem aan Elayne moeten geven en haar moeten zeggen dat jij hem niet mocht gebruiken.’

‘Haar zeggen dat...’

‘Denk je dat Melaine overdreef?’ zei Egwene streng terwijl ze haar vinger op bijna precies dezelfde manier schudde als Melaine. ‘Dat deed ze niet, Nynaeve. De Wijzen hebben je keer op keer de een voudige waarheid verteld over Tel’aran’rhiod, maar jij schijnt tedenken dat het een stelletje dwazen is die fluiten in een stormwind. Je wordt geacht een volwassen vrouw te zijn, geen dwaas klein kind. Ik zweer het, ooit had jij hersens in je hoofd, nu lijken ze als een rookwolk te zijn weggeblazen. Nou, vind ze terug, Nynaeve!’ Ze snoof hard en verschoof de sjaal om haar schouders. ‘Op dit moment probeer je te spelen met de leuke vlammetjes in de haard, te stom om te beseffen dat je erin kunt vallen.’

Nynaeve staarde haar verbijsterd aan. Ze hadden vaak genoeg ruzie gehad, maar Egwene had nog nooit geprobeerd haar toe te spreken als een meisje dat betrapt is op het snoepen uit de honingpot. Nooit! Haar kleren! Het kwam doordat ze kleding van de Aanvaarden droeg, en het gezicht van iemand anders. Ze veranderde zich terug in zichzelf, in degelijke blauwe wol, die ze vaak aan had bij ontmoetingen van de vrouwenkring en wanneer ze de dorpsraad op zijn nummer wilde zetten. Ze voelde zich gekleed in al haar oude waar digheid als Wijsheid, ik ben me zeer wel bewust van wat ik niet weet,’ zei ze op vlakke toon, ‘maar die Aiel...’

‘Besef je dat je jezelf in iets kunt dromen waaruit je niet meer kunt loskomen? Dromen zijn hier echt. Als je jezelf in een plezierige droom laat gaan, kan die je gevangenhouden. Je neemt jezelf gevangen. Tot je dood.’

‘Wil je...’

‘Er lopen nachtmerries in Tel’aran’rhiod rond, Nynaeve.’

‘Wil je me uit laten spreken?’ blafte Nynaeve. Nou ja, ze probeerde te blaffen, maar er klonk naar haar smaak te veel smeken in door. Een beetje smeken was al te veel.

‘Nee, dat wil ik niet,’ zei Elayne ferm. ‘Niet voordat je iets wilt zeggen dat het waard is om naar te luisteren. Ik zei “nachtmerries”, Nynaeve, en dan bedoel ik ook “nachtmerries”. Als iemand in Tel’aran ‘rhiod een nachtmerrie heeft, is die ook echt. En soms blijft die bestaan nadat de dromer weg is. Je beseft het gewoon niet, hè?’ Plotseling grepen ruwe handen Nynaeves armen. Haar hoofd schoot wild naar alle kanten en haar ogen puilden uit. Twee enorme mannen in lompen tilden haar de lucht in. Hun gezichten waren half weg gevreten overblijfselen van ruw vlees, hun van speeksel druipende monden zaten vol scherpe, vergeelde tanden. Ze probeerde hen te laten verdwijnen – als een droomloopster dat kon, kon zij het ook en een van hen scheurde de kleren op haar borst als perkament open. De ander greep haar kin met een hoornige, vereelte hand en dwong haar gezicht in zijn richting; zijn hoofd boog zich voorover en zijn mond ging open. Ze wist niet of hij haar wilde kussen of bijten, maar ze zou liever sterven dan een van de twee toe te laten. Ze zocht wanhopig naar saidar, en vond niets; ze was een en al afgrijzen, niet woedend. Dikke vingernagels drongen in haar wangen en hielden haar hoofd vast. Egwene had dit op een of andere manier voor elkaar gekregen. Egwene. ‘Alsjeblieft, Egwene!’ Ze jankte, maar ze was zo angstig dat het haar niet kon schelen. ‘Alsjeblieft!’ De mannen – wezens – verdwenen en haar voeten ploften op de grond. Ze kon alleen nog huiveren en huilen. Haastig herstelde ze de schade aan haar kleren, maar de krassen van de lange vingernagels op haar hals en borst bleven. Kleding kon in Tel’aran’rhiod gemakkelijk hersteld worden, maar wat er met jezelf gebeurde... Haar knieën knikten zo erg dat ze nauwelijks overeind kon blijven. Ze verwachtte min of meer door Egwene getroost te worden, en voor één keer zou ze dat graag aanvaard hebben. Maar de ander zei slechts: ‘Er zijn hier nog vreselijker dingen, maar nachtmerries zijn al erg genoeg. Ik heb deze gemaakt en laten verdwijnen, maar zelfs ik heb moeite met wat ik hier gewoonlijk tegenkom. En ik probeerde ze niet tegen te houden, Nynaeve. Als je wist hoe je ze kunt laten verdwijnen, had je het zelf kunnen doen.’

Nynaeve wierp boos het hoofd in de nek en weigerde de tranen van haar wangen te vegen, ik had mezelf kunnen wegdromen. Naar Sheriams studeerkamer of terug naar mijn eigen bed.’ Het klonk niet mokkend. Helemaal niet.

‘Ware het niet dat je je halfdood schrok, waardoor je daar niet aan dacht,’ zei Egwene droog. ‘O, haal die pruilende uitdrukking van je gezicht, het staat zo stom.’

Ze keek Egwene woest aan, maar dat had niet de normale uitwerking. Egwene barstte niet los op een ruzietoon, maar trok slechts een wenkbrauw op. ‘Niets hierbinnen lijkt van Siuan Sanche te zijn,’ zei Nynaeve om van onderwerp te veranderen. Wat was er in die meid gevaren?

‘Daar lijkt het op,’ bevestigde Egwene, en bekeek de kamer, ik zie waarom ik mijn oude kamer in het Novicekwartier moest gebruiken. Maar ik veronderstel dat mensen kunnen besluiten om iets nieuws uit te proberen.’

‘Dat is nu precies wat ik bedoel,’ zei Nynaeve geduldig. Ze mokte noch pruilde. Belachelijk. ‘De vrouw die deze kamer heeft ingericht, kijkt niet op dezelfde manier naar de wereld als de vrouw die de meubels heeft gekozen die hier vroeger stonden. Kijk naar die schilderij en. Ik weet niet wat die drie dingen voorstellen, maar je kunt het andere net zo goed herkennen als ik.’ Ze waren er allebei bij geweest.

‘Bonwhin, zou ik zeggen,’ zei Egwene nadenkend. ‘Je luisterde nooit naar de lessen zoals je behoorde te doen. Het is een drieluik.’

‘Wat het ook is, het andere is belangrijk.’ Naar de Gelen had ze heel goed geluisterd. De rest was naar believen wel of geen onbruikbare onzin geweest. ‘Het lijkt mij dat de vrouw die dit heeft opgehangen, eraan herinnerd wil worden hoe gevaarlijk Rhand is. Als Siuan zich om een of andere reden tegen Rhand gekeerd heeft... Egwene, dit zou nog weleens veel erger kunnen zijn dan de opdracht om Elayne naar de Toren terug te halen.’

‘Misschien,’ zei Egwene. ‘Misschien zeggen de papieren ons iets. Jij zoekt hier. Als ik klaar ben met Leanes werktafel, kom ik je helpen.’ Nynaeve staarde verontwaardigd naar Egwenes rug. Ja, ja, jij zoekt hier! Egwene had het recht niet haar bevelen te geven. Ze zou met een achter haar aan moeten stampen en haar dat onomwonden moeten zeggen. Waarom sta je hier dan nog als een baal wol? vroeg ze zich boos af. Het doorzoeken van papieren was een uitstekend idee, en dat kon ze hier ook doen. Feitelijk zou er op de werktafel van de Amyrlin eerder iets belangrijks liggen dan daar. Ze gromde in zich zelf over wat ze zou doen om Egwene op haar plaats te zetten en stapte nijdig naar de grote tafel, waarbij ze haar rok bij elke stap omhoog schopte.

Er stond niets anders op de tafel dan drie bewerkte gelakte kistjes, pijnlijk netjes naast elkaar gezet. Ze dacht aan mogelijke valstrikken die konden zijn gezet door iemand die zeker wilde zijn van per soonlijke bescherming. Ze maakte een lange stok waarmee ze het scharnierende deksel opende van het eerste kistje, gelakt in goud en groen en versierd met wadende reigers. Het was een schrijfdoos, vol pennen, inkt en zand. De grootste kist, met rode rozen omringd door gouden krullen, bevatte twintig of meer fijngesneden beeldjes van dieren en mensen die op lichtgrijs fluweel rustten. Toen ze het deksel van het derde kistje openduwde – gouden haviken die elkaar tussen witte wolken in een blauwe lucht bevochten merkte ze op dat de eerste twee weer dicht waren. Dat soort dingen gebeurde hier; alles leek in de toestand te willen blijven waarin het zich in de wakende wereld bevond. Als je je ogen maar een tel af wendde, konden kleinigheden anders zijn dan even daarvoor. In het derde kistje zaten papieren. De stok verdween en ze trok voor zichtig het bovenste vel eruit. Het was vormelijk ondertekend met ‘Joline Aes Sedai’ en behelsde een nederig verzoek om een reeks boe tedoeningen die Nynaeve ineen deed krimpen, hoewel ze ze heel snel doornam. Niets van belang, behalve voor Joline. Een hoekige krab bel onderaan meldde: ‘Goedgekeurd’. Toen ze het vel wilde neerleggen, vervaagde het; ook dit kistje was weer gesloten. Ze zuchtte en opende het opnieuw. De papieren leken anders. Ze hield het deksel vast, haalde ze een voor een te voorschijn en las ze snel door. Althans, dat probeerde ze. Soms verdwenen de brieven en verslagen al bij het oppakken, soms als ze nog maar de helft had doorgenomen. Als ze een aanhef hadden, was het eenvoudig ‘Moeder, met eerbied’. Sommige waren ondertekend door Aes Sedai, sommige door vrouwen met andere titels, edellieden, en bij enkele was er helemaal geen sprake van een titel. Niets leek uit te wijzen waar zij mee bezig waren. De maarschalk-krijgsheer van Saldea en diens leger konden niet worden gevonden en koningin Tenobia weigerde mee te werken; ze kon dat verslag helemaal uitlezen, maar het ver onderstelde dat de lezer wist waarom de man niet in Saldea was en waaraan de koningin geacht werd mee te werken. Er was drie weken lang geen enkel verslag van de faktoors, van welke Ajah dan ook, binnengekomen, maar Nynaeve kwam niet verder dan dit ene feitje. Enige moeilijkheden tussen Illian en Morland leken opgelost te worden, en Pedron Nial maakte daar aanspraak op; hoewel ze slechts enkele regels kon lezen, kon ze het knarsetanden van de schrij ver horen. De brieven, waar ze haastig doorheen bladerde tot ze on der haar ogen verdwenen, waren ongetwijfeld allemaal zeer belang rijk, maar ze had er niets aan. Ze begon juist aan een verslag dat scheen te gaan over een verdachte – dat woord werd gebruikt – bij eenkomst van Blauwe zusters, toen er uit de andere kamer een gesmoorde kreet opklonk: ‘O, Licht, nee!’

Ze sprong naar de deur toe en liet een flinke houten knuppel in haar handen verschijnen, waarvan de kop bezaaid was met spijkers. Maar toen ze naar binnen sprong en verwachtte een zich verdedigende Egwene aan te treffen, zag ze haar achter de tafel van de Hoedster staan, met ogen die in het niets staarden. Er lag een trek van afgrijzen op haar gezicht, maar voor zover Nynaeve kon zien, werd ze niet bedreigd en was ze niet gewond.

Egwene schrok op toen ze haar zag en vermande zich zichtbaar. ‘Nynaeve, Elaida is de Amyrlin Zetel.’

‘Loop heen met die ganzenpraat,’ schold Nynaeve. Toch... Die andere kamer die totaal niet leek op die van Siuan Sanche... ‘Je beeldt je iets in, het kan niet anders.’

‘Ik had een stuk in mijn handen, Nynaeve, ondertekend met “Elaida do Avriny a’Roihan, Hoedster van de Zegels, Vlam van Tar Va Ion, de Amyrlin Zetel”, en verzegeld met het zegel van de Amyrlin.’ Nynaeves maag leek als een vlinder in haar lijf tekeer te gaan. ‘Maar hoe? Wat is er gebeurd met Siuan? Egwene, de Toren zet geen Amyrlin af, tenzij er iets heel ergs is gebeurd. Dat is maar twee keer het geval geweest, in drieduizend jaar.’

‘Misschien was Rhand erg genoeg.’ Egwenes stem klonk kalm, hoe wel haar ogen nog steeds groot waren. ‘Misschien is Siuan wel ziek geworden en konden de Gelen haar niet helen, of is ze van de trap gevallen en heeft ze haar nek gebroken. Wat telt is dat Elaida de Amyrlin is, en ik geloof niet dat ze, net als Siuan, Rhand zal steunen.’

‘Moiraine,’ mopperde Nynaeve. ‘Die was er zo zeker van dat Siuan ervoor zou zorgen dat de Toren zich achter hem zou scharen.’ Ze kon zich geen dode Siuan Sanche voorstellen. Ze had de vrouw vaak gehaat, en was bij gelegenheid ook wel bang voor haar geweest... maar ze had ook achting voor haar. Ze had gedacht dat Siuan er eeuwig zou zijn. ‘Elaida! Licht! Ze is zo gemeen als een slang en zo wreed als een kat. Je kunt er geen staat op maken wat ze zal gaan doen.’ ik ben bang dat ik een aanwijzing heb.’ Egwene drukte beide handen tegen haar maag alsof daar ook iets tekeer ging. ‘Het was een heel kort schrijven. Ik ben erin geslaagd het helemaal te lezen. ‘Er stond: “Alle trouwe zusters dienen de aanwezigheid van vrouw Moiraine Damodred door te geven. Zij dient zo mogelijk te worden vast gehouden, hoe dan ook, en te worden teruggebracht naar de Witte Toren voor berechting wegens verraad.” Hetzelfde soort taal dat kennelijk voor Elayne werd gebruikt.’

‘Als Elaida Moiraine gevangen wil zien, moet dat betekenen dat ze weet dat Moiraine Rhand heeft geholpen, en dat dat haar niet bevalt.’ Praten was goed. Praten voorkwam dat ze overgaf. Verraad. Daarvoor susten ze vrouwen. Ze had Moiraine ten val willen brengen. Nu zou Elaida het voor haar doen. ‘Ze zal Rhand zeker niet on dersteunen.’

‘Precies.’

‘Trouwe zusters. Egwene, dat klopt met de boodschap van vrouw Macura. Wat er ook met Siuan gebeurd is, de Ajahs zijn verdeeld geraakt over Elaida als Amyrlin. Dat moet het zijn.’

‘Natuurlijk. Heel goed, Nynaeve. Dat had ik zelf niet begrepen.’ Haar glimlach was zo aanstekelijk dat Nynaeve terug glimlachte. ‘Er is een verslag op Siu... op de schrijftafel van de Amyrlin over een bij eenkomst van de Blauwen. Ik durf te wedden dat de Blauwen Elaida niet hebben gesteund.’ De Blauwe en Rode Ajah hadden op zijn hoogst een soort van gewapende vrede en vlogen op zijn ergst elkaar bijna naar de keel.

Maar toen ze terugkeerden naar de andere kamer, konden ze het ver slag niet meer terugvinden. Er waren genoeg stukken – Jolines brief was weer verschenen; na één vluchtige blik rezen Egwenes wenk brauwen bijna tot haar haren – maar niet het stuk dat ze zochten. ‘Kun je je herinneren wat er stond?’ vroeg Egwene. ‘Ik had net een paar regels gelezen toen je riep en... Ik weet het niet meer.’

‘Probeer het, Nynaeve. Probeer het met hart en ziel.’

‘Dat doe ik, Elayne, maar het wil me niet te binnen schieten. Ik pro beer het écht.’

Haar woorden raakten Nynaeve opeens als een hamer tussen de ogen. Zij verontschuldigde zich tegenover Egwene, een meisje dat ze nog geen twee jaar geleden vanwege haar buien over de knie had gelegd. En daarnet was ze al even trots geweest als een hen op een ei, om dat Egwene tevreden over haar was. Ze herinnerde zich heel duidelijk de dag waarop het evenwicht tussen hen verschoven was. De dag dat zij geen Wijsheid meer was en het meisje niet meer degene was die deed wat de Wijsheid haar opdroeg. Waarna ze twee gewone vrouwen ver van huis werden. Blijkbaar was het evenwicht nog ver der verschoven, en daar was ze niet blij mee. Ze zou iets moeten doen om de juiste balans tussen hen te herstellen.

De leugen. Vandaag had ze voor het eerst bewust tegen Egwene gelogen. Daarom was haar gezag verdwenen, daarom sloeg ze wild in het rond en was ze niet in staat zich goed te handhaven, ik heb de thee gedronken, Egwene.’ Ze dwong ieder woord naar buiten. Ze moest zichzelf dwingen. ‘De dolkwortelthee van vrouw Macura. Zij en Lusi sleepten ons als een zak veren naar boven. Zo weinig kracht hadden we samen nog over. Als Thom en Juilin niet gekomen waren om ons aan onze nek eruit te plukken, zouden we daar waarschijnlijk nog steeds liggen. Of anders op weg zijn naar de Toren, zo vol dolkwortel dat we pas wakker geworden zouden zijn als we gearriveerd waren.’ Ze haalde diep adem. Ze probeerde een toon van gerechtvaardigde vastberadenheid aan te slaan, maar dat was moeilijk als je net opgebiecht had dat je een totale dwaas was geweest. Wat naar buiten kwam, klonk veel voorzichtiger dan ze had gewild. ‘Als je de Wijzen hierover vertelt – vooral die Melaine – krijg je een draai om je oren.’

Dat zou Egwenes boosheid hebben moeten opwekken. Het scheen raar om nu een ruzie te beginnen – gewoonlijk kregen ze ruzie als Egwene weigerde om rede in te zien, en hun ruzies eindigden zelden aangenaam, aangezien ze de gewoonte had te blijven weigeren – maar dat was beslist beter dan dit. Maar Egwene glimlachte slechts naar haar. Een geamuseerde glimlach. Een minzame glimlach van ver maak.

‘Ik had zoiets al verwacht, Nynaeve. Je kon dag en nacht doorzeuren over kruiden, maar dolkwortel heb je nooit genoemd. Ik wist zeker dat je er nog nooit van gehoord had, voordat die vrouw erover sprak. Je hebt altijd geprobeerd om je van je beste kant te laten zien. Als jij met je hoofd voorover in een varkensstal viel, zou je iedereen ervan proberen te overtuigen dat je dat met opzet deed. Wat we nu moeten beslissen...’

‘Zoiets doe ik niet,’ sputterde Nynaeve tegen.

‘Zeker wel. Feiten zijn feiten. Je kunt maar beter ophouden daarover te zeuren en helpen beslissen...’

Zeuren! Dit ging helemaal niet zoals ze wilde. ‘Dat zijn ze helemaal niet. Feiten, bedoel ik. Wat jij beschrijft, heb ik nooit gedaan.’ Even staarde Egwene haar zwijgend aan. ‘Je wilt dit niet loslaten, hè? Goed dan. Je hebt tegen me gelogen...’

‘Dat was geen leugen,’ gromde ze. ‘Niet precies.’ De ander negeerde haar onderbreking. ‘... En je liegt tegen jezelf. Weet je nog wat je me dwong te drinken, de laatste keer dat ik tegen jou loog?’ Plotseling was er een beker in haar hand, gevuld met een slijmerig, ziekelijk groen drankje; het leek opgeschept te zijn uit een smerige, stilstaande poel. ‘De énige keer dat ik ooit tegen je gelogen heb? De herinnering aan die smaak was een heel doeltreffend ontmoedigingsmiddel. Als je jezelf niet eens de waarheid kunt zeggen...’

Nynaeve week een stap terug voor ze zichzelf kon tegenhouden. Gekookte kattenvarens en maarnebladpoeder; haar tong kronkelde bij de gedachte alleen al. ‘Ik heb niet écht gelogen.’ Waarom verontschuldigde ze zich? ik heb gewoon niet de hele waarheid verteld.’ Ik ben de Wijsheid. Ik was de Wijsheid; dat moet nog enige waarde hebben.

‘Je kunt toch niet echt geloven...’ Zeg het haar gewoon. Je bent toch geen kind meer, en je gaat dat spul zeker niet drinken.

‘Egwene, ik...’ Egwene duwde de beker bijna onder haar neus; ze kon de zurige stank ruiken. ‘Goed,’ zei ze haastig. Dit bestaat niet!

Maar ze kon haar ogen niet van die overvolle beker afhouden en ze kon de woorden niet tegenhouden, die er achter elkaar uit tuimelden. ‘Soms probeer ik de dingen er voor mijzelf beter te laten uitzien dan ze zijn. Soms. Maar nooit bij iets belangrijks. Nooit. Dat zweer ik. Alleen bij kleine dingen.’ De beker verdween en Nynaeve slaakte een zucht van verlichting. Dwaze, dwaze vrouw! Ze kan je dwingen het op te drinken. Wat is er mis met je?

‘Wat we moeten beslissen,’ zei Egwene alsof er helemaal niets was voorgevallen, ‘is aan wie we het gaan vertellen. Moiraine moet het zeker weten, en Rhand, maar als iedereen ervan hoort... De Aiel zijn heel eigenaardig, niet alleen wat Aes Sedai betreft, maar ook in andere dingen. Ik geloof dat ze Rhand volgen als Hij die komt met de dageraad, ondanks alles. Maar als ze eenmaal te weten komen dat de Witte Toren zich tegen hem keert, zullen ze misschien niet zo loyaal blijven.’

‘Ze zullen er vroeg of laat achter komen,’ mompelde Nynaeve. Ze kon me beslist niet dwingen dat te drinken!

‘Later is beter dan eerder, Nynaeve. Dus hou je humeur in toom voor dat je het eruit flapt tegen de Wijzen bij onze volgende ontmoeting. Beter nog, het zou het beste zijn als je dit bezoek aan de Toren helemaal niet vermeldde. Op die manier kun je het misschien geheim houden.’

‘Ik ben geen dwaas,’ zei Nynaeve stijfjes, en voelde haar gezicht vuur rood branden toen Egwene die wenkbrauw weer optrok. Zij zou dat bezoek niet bij de Wijzen te berde brengen. Niet omdat het makke lijk was om hen achter hun rug te trotseren. Niets van dat alles. En ze probeerde de dingen niét mooier te maken. Het was niet eerlijk dat Egwene zomaar, op wat voor manier ook, in Tel’aran’rhiod kon rondlopen, terwijl zij het moest stellen met lesjes en zich moest laten ringeloren.

‘Ik weet dat je dat niet bent,’ zei Egwene. ‘Tenzij je nukkigheid de overhand krijgt. Je moet je buien beter in toom houden en je ver stand niet verliezen, zeker als je gelijk hebt wat betreft de Verzakers, vooral Moghedien.’ Nynaeve keek haar nijdig aan en opende haar mond om te zeggen dat zij haar buien best in bedwang kon houden en dat ze Egwene een draai om de oren zou geven als die er anders over dacht, maar Egwene gaf haar geen kans. ‘We moeten die bij eenkomst van de Blauwe zusters vinden, Nynaeve. Als zij zich tegen Elaida keren, zullen ze misschien – alleen maar misschien – Rhand steunen zoals Siuan dat deed. Werd er een stad genoemd, of een dorp? Een land misschien?’

‘Ik geloof... Ik kan het me niet herinneren.’ Ze deed alle mogelijke moeite om de verdedigende klank uit haar stem te weren. Licht, ik heb alles bekend, een dwaas van mezelf gemaakt, en dat maakt de zaken alleen maar erger,

‘Ik blijf het proberen.’

‘Goed. We moeten hen vinden, Nynaeve.’ Egwene nam haar even op, terwijl zij weigerde zichzelf te herhalen. ‘Nynaeve, kijk uit voor Moghedien. Ga niet op haar af als een beer in de lente, alleen maar om dat ze in Tanchico aan je ontkomen is.’

‘Ik ben geen dwaas, Egwene,’ zei Nynaeve zorgvuldig. Het was moei lijk haar boosheid te beteugelen, maar waarschijnlijk zou Egwene haar woede alleen maar negeren of haar uitschelden, en dus zou ze er niets mee bereiken, behalve een nog grotere zot zijn dan ze al was. ‘Ik weet het. Dat heb je al gezegd. Maar zorg ervoor dat je het onthoudt. Wees voorzichtig.’ Deze keer vervaagde Egwene niet; ze ver dween plotseling, net als Birgitte.

Nynaeve staarde naar de plek waar Egwene had gestaan, terwijl alle dingen die ze gezegd zou moeten hebben door haar hoofd speel den. Uiteindelijk besefte ze dat ze hier wel de hele nacht kon blijven staan; ze bleef zichzelf herhalen en de kans om iets te zeggen was al voorbij. Ze gromde inwendig en stapte Tel’aran’rhiod uit, terug naar haar bed in Sienda.

Egwenes ogen vlogen open in een bijna volkomen duisternis, die alleen werd verbroken door het maanlicht dat door het rookgat naar binnen viel. Ze was blij dat ze onder een dikke stapel dekens lag; het vuur was uit en het was ijskoud in de tent. Haar adem vormde damp wolkjes voor haar gezicht. Zonder haar hoofd op te tillen keek ze de tent rond. Geen Wijzen. Ze was nog alleen.

Dat was haar grootste vrees op haar eenzame uitstapjes in Tel’aran’rhiod: bij terugkeer de wachtende Amys of een van de anderen aan te treffen. Nou ja, eigenlijk niet haar grootste vrees, want zelfs het kleinste gevaar in de Wereld der Dromen was inderdaad zo gevaarlijk als ze Nynaeve had duidelijk gemaakt – maar die vrees bleef groot. Niet dat ze bang was voor straf, tenminste niet voor het soort dat Bair haar gaf. Als ze wakker was geworden met de ogen van een Wijze op zich gericht, zou ze dat blijmoedig hebben ondergaan, maar Amys had het van het begin af duidelijk gesteld. Als zij zonder begeleiding van een droomloopster naar Tel’aran’rhiod zou gaan, werd ze weggezonden en zou ze nooit meer les krijgen. Dat zou haar veel meer pijn doen, maar ze wilde het nú weten, alles weten. Ze geleidde en deed een lamp aan en ontstak het vuur. Er lag niets brandbaars in het vuurgat, maar ze knoopte de stroom vast. Ze bleef stil liggen, keek naar de dampwolkjes voor haar mond en wachtte tot het warm genoeg was om zich aan te kleden. Het was laat maar misschien was Moiraine nog wakker.

Ze was nog steeds verbijsterd over wat ze met Nynaeve had gedaan. Ik denk dat ze het werkelijk zou hebben opgedronken als ik erop had gestaan!

Ze was zo bang geweest dat Nynaeve zou horen dat ze geen toestemming van de Wijzen had om in haar eentje de Wereld der Dromen af te schuimen. Er zo zeker van dat het schaamrood haar zou verraden dat haar enige gedachte was geweest te voorkomen dat Nynaeve wat zou zeggen, te voorkomen dat ze de waarheid eruit zou gooien. Ze was er bovendien zo zeker van geweest dat de Wijsheid er toch achter zou komen – die vrouw was in staat haar te verklikken en dan te zeggen dat het voor Egwenes eigen bestwil was – dat ze alleen maar door had kunnen ratelen en geprobeerd had alle foute daden van Nynaeve op te noemen. Hoe boos Nynaeve haar ook had gemaakt, het had niet geholpen; het was haar gelukt niet terug te schreeuwen. En daardoor had ze op de een of andere manier de overhand behouden.

Nu ze eraan dacht: Moiraine verhief haar stem zelden en wanneer ze dat wel deed, kostte het haar veel meer moeite om haar zin door te drijven. Dat was al zo geweest voordat ze zich bij Rhand zo vreemd was gaan gedragen. De Wijzen schreeuwden ook nooit naar elkaar – misschien onder elkaar, soms – en ondanks al hun gemok over dat de stamhoofden niet meer luisterden, leken ze toch vaker hun zin te krijgen dan niet. Er was een oud spreekwoord dat ze nooit eerder had begrepen: ‘Wie weigert naar een schreeuw te luisteren, spant zich in gefluister te horen.’ Ze zou niet meer tegen Rhand schreeuwen. Een kalme, ferme, vrouwelijke stem, dat moest het worden. En wat dat aanging, behoorde ze ook niet meer naar Nynaeve te schreeu wen; ze was een vrouw, geen meisje dat over haar toeren was. Ze besefte dat ze lag te giechelen. Ze moest vooral niet tegen Nynaeve schreeuwen, wanneer haar zachte, kalme stem dit tot gevolg had. De tent leek eindelijk warm genoeg; ze kroop onder de dekens vandaan en kleedde zich snel aan. Ze moest eerst de ijslaag in de waterkan stukslaan voor ze de slaap uit haar mond kon spoelen. Ter wijl ze de donkere wollen mantel omsloeg, knoopte ze de stromen Vuur los – het was gevaarlijk om Vuur verknoopt te laten – en na dat de vlammen waren gedoofd, dook ze de tent uit. De kou wikkelde haar in een ijzige klem toen ze zich het kamp door haastte. Alleen de tenten vlak bij haar waren goed zichtbaar, schaduwvormen die deel uitmaakten van de heuvelachtige aarde; het kamp strek te zich spannen ver naar beide kanten in het berglandschap uit. De hoge karteltoppen waren niet van de Rug van de Wereld; die was veel hoger en lag dagreizen verder naar het westen. Ze weifelde toen ze Rhands tent naderde. Bij de tentflap zag ze een streepje licht. Toen Egwene dichterbij kwam, leek een Speervrouwe uit de grond op te rijzen, de hoornen boog op de rug, de pijlkoker aan haar zij, speren en schild in de hand. Egwene zag verder niemand anders in het donker, maar wist dat ze er waren, zelfs hier op deze plek werd Rhand omringd door zes stammen die alle trouw aan de car’a’carn hadden gezworen. De Miagoma bevond zich ergens in het noorden en trok tegelijk met hem op; Timolan wilde zich niet over zijn bedoelingen uitlaten. Rhand leek het niet te kunnen schelen, waar de andere stammen zich bevonden. Hij had slechts aandacht voor zijn gejakker naar de Jangai-pas. ‘Is hij wakker, Enaila?’ vroeg ze.

De schaduwen van de maan bewogen zich over het gezicht van de ander toen die knikte. ‘Hij slaapt niet genoeg. Een man kan niet zon der rust.’ Het leek ongelooflijk maar ze klonk als een moeder die zich zorgen maakt over haar zoon.

Naast de tent bewoog een schaduw. Het was Aviendha, die haar sjaal omsloeg. Ze leek de kou niet te voelen, alleen het late tijdstip, ik wil best een slaapliedje voor hem zingen, als ik dacht dat het zou helpen. Ik heb gehoord over vrouwen die de hele nacht worden wakker gehouden door een pasgeboren kind, maar een volwassen kerel behoort te weten dat anderen wel graag onder de dekens willen duiken.’ Zij en Enaila keken elkaar even lachend aan. Egwene schudde het hoofd over die vreemde Aiel en bukte zich om door de kier te kijken. Binnen brandden verschillende lampen. Hij was niet alleen. Nataels donkere ogen leken uitgeput en hij onder drukte een geeuw. Hij wilde tenminste wel slapen. Rhand lag lang uit bij een van de vergulde olielampen en las een oud, in leer gebonden boek. Een of andere vertaling van de Voorspellingen van de Draak, dacht ze als ze hem goed kende.

Opeens bladerde hij terug, las en lachte. Ze probeerde zich ervan te overtuigen dat er geen krankzinnigheid in die lach stak. Slechts ver bittering. ‘Een mooie grap,’ zei hij tegen Natael. Rhand klapte het boek dicht en gooide het naar hem toe. ‘Lees eerst bladzijde twee honderdzevenentachtig en dan vierhonderd, en vertel me of je het er mee eens bent.’

Egwene kneep haar lippen op elkaar, terwijl ze zich oprichtte. Hij hoorde voorzichtiger te zijn met een boek. Ze kon niet met hem praten, niet waar de speelman bij was. Het was schandalig dat hij een man die hij amper kende als gezelschap had. Nee. Hij had ook Aviendha en vaak genoeg de stamhoofden, Lan iedere dag, en soms Mart. ‘Waarom ga je niet bij hen zitten, Aviendha? Als jij erbij bent, praten ze wellicht over iets anders dan dat boek.’

‘Hij wilde met de speelman praten, Egwene, en dat doet hij zelden als er iemand anders bij is. Als ik was gebleven, waren hij en Natael weggegaan.’

‘Kinderen zijn een grote zorg, heb ik gehoord,’ lachte Enaila. ‘En zonen zijn het allerergst. Nu je de speer hebt opgegeven, mag je voor mij uitzoeken of het waar is.’ In het maanlicht keek Aviendha haar fronsend aan en beende als een gebelgde kat naar haar plekje naast de tent terug. Dat leek Enaila zo leuk te vinden dat ze schuddebuik te van het lachen.

In zichzelf mompelend over het grapje van de Aiel – ze begreep er nooit wat van – begaf Egwene zich naar Moiraines tent, die daar vlakbij stond. Ook hier zag ze een kiertje licht. Ze wist dat de Aes Sedai wakker was; Moiraine geleidde minieme beetjes Kracht, maar nog wel zoveel dat Egwene het kon voelen. Lan lag dichtbij te slapen, gewikkeld in zijn zwaardhandmantel. Afgezien van zijn hoofd en laarzen leek hij deel uit te maken van de duisternis. Ze hield haar mantel bijeen, trok haar rok iets omhoog en liep op haar tenen om hem niet wakker te maken.

Zijn ademhaling veranderde niet, maar iets maakte dat ze naar hem keek. Het maanlicht glansde in zijn open ogen, die haar opnamen en zich eigenlijk alweer sloten toen zij haar hoofd draaide. Geen enkel ander spiertje bewoog; het was alsof hij in het geheel niet was ontwaakt. Soms maakte de man haar zenuwachtig. Ze begreep niet wat Nynaeve in hem zag.

Ze knielde neer naast de tentflap en gluurde naar binnen. Moiraine was omringd met de gloed van saidar, en de kleine blauwe edelsteen die ze gewoonlijk op haar voorhoofd droeg, bungelde nu aan haar vingers vlak voor haar gezicht. Hij glansde en voegde wat licht toe aan het lamplicht. In de vuurkuil lag slechts as en zelfs de stank was verdwenen.

‘Mag ik binnenkomen?’

Ze moest het nogmaals vragen voor Moiraine antwoordde: ‘Natuurlijk.’ De gloed van saidar verdween en de Aes Sedai begon het dunne gouden kettinkje weer in haar haren te weven. ‘Was je Rhand aan het afluisteren?’ Egwene zette zich tegenover de ander neer. In de tent was het even koud als buiten. Ze geleidde vlammen boven op de as in de vuurkuil en verknoopte de stromen. ‘Je had gezegd dat je het niet meer zou doen.’

‘Ik heb gezegd dat aangezien de Wijzen zijn dromen al bekijken, wij hem wat ruimte voor zichzelf moeten gunnen. Ze hebben het me niet meer gevraagd sinds hij hen uit zijn dromen heeft buitengesloten, en ik heb het niet aangeboden. Denk eraan dat ze eigen bedoelingen hebben, en die kunnen verschillen van die van de Toren.’ Zo snel waren ze bij haar onderwerp gekomen. Egwene wist nog niet zeker hoe ze moest vertellen wat ze wist zonder zichzelf aan de Wijzen te verraden, maar misschien was de beste manier gewoon alles te zeggen en daarna maar af te wachten hoe de zaken ervoor stonden. ‘Elaida is de Amyrlin Zetel, Moiraine. Ik weet niet wat er met Siuan is gebeurd.’

‘Hoe heb je dat ontdekt?’ vroeg Moiraine kalm. ‘Ben je bij het droom lopen iets op het spoor gekomen? Of heeft jouw Talent van droom ster zich eindelijk geopenbaard?’

Hiermee had ze een smoes gekregen. Sommige Aes Sedai in de Toren dachten dat ze mogelijk een droomster was, een vrouw met dromen die de toekomst voorspelden. Ze had dromen gehad die betekenis hadden, maar de uitleg daarvan was een andere zaak. De Wijzen zeiden dat die kennis van binnen diende te komen en geen enkele Aes Sedai had meer hulp kunnen geven. Rhand, zittend in een stoel, en op de een of andere manier wist ze dat de bezitster van die stoel ra zend was dat haar de stoel was afgenomen. Ze kon hieruit alleen maar afleiden dat de gebruikster van de stoel een vrouw was, verder niets. Soms was de droom ingewikkelder. Perijn met Faile lui op zijn schoot, haar kussend, terwijl zij met de kort geknipte baard speelde die hij in Tyr had gehad. Achter hem wapperden twee banieren met een rode wolfskop en een vuurrode adelaar. Een man in een lichtgele jas en met een zwaard op zijn rug stond achter Perijns schouder, en op de een of andere manier wist ze dat het een ketellapper was, hoewel geen enkel lid van het Trekkende Volk ooit een wapen aan zou raken. En elk onderdeel, behalve de baard, leek belangrijk. De banieren, Faile die Perijn kuste, zelfs de ketellapper. Iedere keer dat hij dichter bij Perijn kwam staan, leek het of een beving van het nood lot door alles heen trilde. Een andere droom. Mart die de dobbel stenen gooide, terwijl het bloed over zijn gezicht stroomde; de brede rand van zijn hoed was zo diep omlaag getrokken dat ze de wond zelf niet kon zien, terwijl Thom Merrilin zijn hand in het vuur stak en de blauwe edelsteen eruit haalde die nu op Moiraines voorhoofd rustte. Of een droom van een storm, waarin grote donkere wolken zonder wind of regen rond rolden, terwijl gevorkte bliksemschichten de aarde schroeiden. Ze kreeg de dromen, maar als droomster was ze een mislukking.

‘Ik heb een bevel gezien om jou gevangen te nemen, Moiraine, getekend door Elaida als de Amyrlin. Het was geen gewone droom.’ Al lemaal waar, maar niet de gehele waarheid. Ze was opeens blij dat Nynaeve niet hier was. Anders had ik nu naar de beker staan staren.

‘Het Rad weeft wat het Rad wil. Misschien doet het er niet zoveel meer toe, indien Rhand de Aiel over de Rug van de Wereld voert. Ik betwijfel of Elaida heersers heeft benaderd, zelfs als ze weet dat Siuan dat heeft gedaan.’

‘Is dat alles wat je kunt zeggen? Ik dacht dat Siuan vroeger je vriendin was, Moiraine. Ben je niet verdrietig?’

De Aes Sedai keek haar aan en haar koele, rustige blik maakte haar duidelijk dat ze nog een lange weg had te gaan voor zij aanspraak op die titel mocht maken. Ze zaten allebei, en Egwene was een hoofd groter en bovendien met de Kracht veel sterker, maar er hing meer met Aes Sedai samen dan kracht alleen, ik heb geen tijd voor tranen, Egwene. De Rug ligt maar enkele dagen verder en de Alguin... Siuan en ik waren vroeger vriendinnen. Over enkele maanden zal het eenentwintig jaar geleden zijn dat we op zoek gingen naar de Her rezen Draak. Alleen wij tweeën, Aes Sedai die net waren verheven. Kort daarna werd Sierin Vayu verheven tot Amyrlin, een zuster van de Grijze Ajah, maar met sterke Rode trekken. Als zij te weten was gekomen wat wij van plan waren, zouden we de rest van ons leven hebben moeten boeten, terwijl de Rode zusters ons zelfs in bed in het oog zouden houden. Er bestaat een spreekwoord in Cairhien, maar ik heb het ook in verre landen als Tarabon en Saldea gehoord: “Neem wat je wenst, en betaal ervoor.” Siuan en ik hebben het pad genomen dat wij kozen, en we wisten dat we daar uiteindelijk een prijs voor moesten betalen.’

‘Ik begrijp niet hoe je zo kalm kunt blijven. Siuan kan wel dood zijn, of gesust. Elaida zal zich ofwel tegen Rhand verzetten of proberen hem tot Tarmon Gai’don ergens op te sluiten. Je weet dat ze een geleider nooit vrij zal laten rondlopen. Maar gelukkig staat niet ieder een achter Elaida. Er zijn verschillende Blauwen die zich ergens ver zamelen – ik weet nog niet waar – en ik denk dat ook anderen de Toren hebben verlaten. Nynaeve vertelde dat ze een bericht van de ogen-en-oren van de Gele Ajah had gehoord, dat alle zusters welkom waren in de Witte Toren. Als zowel de Blauwe als de Gele zusters uit de Toren zijn vertrokken, zullen anderen dat ook hebben gedaan. En als zij zich tegen Elaida verzetten, zullen ze Rhand misschien steunen.’

Moiraine zuchtte, heel zachtjes. ‘Verwacht jij dat ik er blij mee ben dat de Witte Toren gespleten is? Ik ben Aes Sedai, Egwene. Ik heb mijn leven aan de Witte Toren gegeven, lang voordat ik zelfs maar het vermoeden kreeg dat de Draak tijdens mijn leven zou worden wedergeboren. De Toren is ai drieduizend jaar een bolwerk tegen de Schaduw geweest. Ze heeft vorsten tot wijze besluiten geleid, oorlogen voorkomen en een einde gemaakt aan oorlogen die waren uit gebroken. Dat de mensen nog weten dat de Duistere loert op zijn ontsnapping, dat de Laatste Slag nadert, is te danken aan de Toren. De Toren, één en onverdeeld. Ik zou haast de wens kunnen uitspreken dat elke zuster trouw had gezworen aan Elaida, wat er ook met Siuan gebeurd is.’

‘En Rhand?’ Egwene hield haar stem vlak en ferm. De vlammen begonnen wat warmte te verspreiden, maar Moiraine had net haar eigen kilte aan de tent toegevoegd. ‘De Herrezen Draak. Je hebt zelf gezegd dat hij niet klaar zal zijn voor Tarmon Gai’don, tenzij hem de vrijheid wordt gegund om te leren en zijn stempel op de wereld te zetten. Een verenigde Toren kan hem gevangennemen, ook al staan alle Aiel uit de Woestenij om hem heen.’

Moiraine glimachte kleintjes. ‘Je gaat vooruit. Een nuchtere redene ring is altijd beter dan verhitte woorden. Maar je vergeet dat er slechts dertien verbonden zusters nodig zijn om hem af te schermen van saidin. Zelfs als ze het kunstje van het verknopen van de stromen niet kennen, kunnen nog minder zusters dat scherm wel omhooghouden.’ ik weet dat je niet zult opgeven, Moiraine. Wat zijn je plannen?’ ik ben van plan de wereld te nemen zoals die is, zolang ik dat kan. Rhand is in ieder geval wat gemakkelijker in de omgang, nu ik niet meer hoef te proberen hem een kant op te sturen die hij niet wil. Ik neem aan dat ik blij mag zijn dat ik zijn beker wijn niet hoef te halen. Meestal luistert hij echter goed, ook al laat hij nooit merken wat hij van mijn lessen vindt.’

‘Ik laat het aan jou over hem over de Toren en Siuan te vertellen.’ Dat zou vervelende vragen mogelijk voorkomen. Nu Rhand het hoog in de bol had, zou hij meer over de Wereld der Dromen willen weten dan zij kon verzinnen. ‘Er is nog iets. Nynaeve heeft Verzakers in Tel’aran’rhiod gezien. Ze heeft daar met uitzondering van Asmodean en Moghedien iedereen gezien, onder wie Lanfir. Ze vermoedt dat ze een plan beramen, misschien wel samen.’

‘Lanfir,’ zei Moiraine na een kort moment van stilte. Ze wisten beiden dat Lanfir Rhand had opgezocht in Tyr en miscchien ook in andere plaatsen waarover hij niets had gezegd. Nie mand wist erg veel van de Verzakers, alleen de Verzakers zelf – in de Toren lagen slechts gedeelten van resten van verslagen – maar het was bekend dat Lanfir van Lews Therin Telamon had gehouden. Net als Rhand wisten ze ook dat dat nog steeds het geval was. ‘Als we geluk hebben,’ vervolgde de Aes Sedai, ‘hoeven we ons over Lanfir geen zorgen te maken. De anderen die Nynaeve heeft gezien, zijn een andere zaak. Jij en ik moeten zo goed mogelijk alles in het oog houden. Ik had graag gehad dat er meer geleidsters onder de Wijzen zouden zijn.’ Ze lachte dunnetjes. ‘Maar dan zou ik ook moeten wensen dat ze allen door de Toren waren opgeleid, en als ik zo door mag wensen: ik wil ook eeuwig leven. Ze zijn op veel gebieden heel sterk, maar schieten elders droevig tekort.’ in het oog houden, alles goed en wel, maar wat nog meer? Als zes Verzakers hem aanvallen, heeft hij elk beetje hulp nodig dat wij hem kunnen geven.’

Moiraine boog zich naar voren en legde met een blik van genegenheid haar hand op Egwenes arm. ‘We kunnen niet altijd zijn handje vasthouden, Egwene. Hij heeft leren lopen. Hij leert nu hollen. We kunnen slechts hopen dat hij volleerd is tegen de tijd dat zijn vijanden hem aanvallen. En natuurlijk moeten we doorgaan met hem raad te geven. Hem waar mogelijk te leiden.’ Ze richtte zich op, rekte zich uit en verborg een geeuw achter haar hand. ‘Het is al laat, Egwene. En ik verwacht dat Rhand het kamp al heel vroeg wil opbreken. Zelfs als hij niet gaat slapen, wil ik toch wel graag wat rusten voor ik weer in het zadel klim.’

Egwene begon aanstalten te maken te vertrekken, maar had nog een vraag. ‘Moiraine, waarom doe je alles wat Rhand van je vraagt? Nynaeve vindt het ook verkeerd.’

‘Zo, denkt ze dat?’ mompelde Moiraine. ‘Wordt ze toch nog Aes Sedai, of ze dat wil of niet. Waarom? Omdat ik me herinnerde hoe ik saidar heb leren beheersen.’

Even later knikte Egwene. Om saidar te beheersen, diende je je er eerst aan over te geven.

Pas toen ze al huiverend onderweg was naar haar eigen tent, drong het tot haar door dat Moiraine de hele tijd met haar als gelijke had zitten praten. Misschien was het tijdstip om haar eigen Ajah te kiezen toch nader dan ze dacht.

16

Een onverwacht aanbod

Het zonlicht dat door het raam naar binnen kroop, wekte Nynaeve. Heel even bleef ze plat liggen met haar armen en benen uitgespreid. Elayne, in het andere bed, sliep nog. De vroege ochtend voelde reeds warm aan en ’s nachts was het niet veel beter geweest, maar dat was niet de oorzaak dat Nynaeves nachtgoed zo verkreukeld en klam was. Haar dromen na haar gesprek met Elayne over wat ze had gezien, waren naar geweest. In de meeste bevond ze zich weer in de Toren en werd ze naar de Amyrlin gesleept, die soms Elaida was en soms Moghedien. In sommige had Rhand als een hond naast de werktafel gelegen, met een halsband, een lijn en een muilkorf. De dromen over Egwene waren bijna even onaangenaam geweest: gekookte kat tenvarens en maarnebladpoeder smaakten in een droom even smerig als overdag. Ze slofte naar het wastafeltje toe, waste haar gezicht en poetste haar tanden met water en zout. Het water was niet warm, maar kon ook niet koud worden genoemd. Ze trok het doorweekte nachtgoed uit en pakte schone spullen uit een kist, samen met een borstel en een spiegel. Terwijl ze naar haar spiegelbeeld tuurde, betreurde ze het dat ze voor het gemak haar vlecht had losgemaakt. Het had niet veel geholpen, want nu zaten haar haren tot haar middel vol klitten. Ze zette zich neer op een kist en deed haar best ze er allemaal uit te halen, waarna ze het haar honderd slagen borstelde. Er liepen drie schrammen van haar nek tot onder haar ondergoed. Ze waren niet zo rood als ze hadden kunnen zijn, dankzij een alles heel-zalfje dat ze van vrouw Macura had meegenomen. Tegen Elayne had ze gezegd dat braamstruiken haar hadden geschramd. Dwaas – ze vermoedde dat Elayne wist dat het gelogen was, ondanks haar verhaaltje dat ze na Egwenes vertrek nog in de Toren had rondge keken – maar ze was dusdanig in de war geweest dat ze niet goed had nagedacht. Ze had Elayne verschillende keren afgesnauwd; voor niets eigenlijk, alleen omdat ze door Melaine en Egwene oneerlijk behandeld was. Al doet het haar goed dat ze eraan wordt herinnerd hier niet de erfdochter van Andor te zijn.

Maar het was niet de schuld van het meisje en ze zou het goedmaken met haar. In de spiegel zag ze Elayne opstaan om zich te gaan wassen, ik denk nog steeds dat mijn plan het beste is,’ zei het meisje, haar gezicht boenend. In haar geverfde ravenzwarte haren leek ondanks de vele krullen geen enkele klit te zitten. ‘Op mijn manier zijn we veel sneller in Tyr.’

Het was haar plan bij de Eldar de koets achter te laten, in een of ander dorpje waar niet al te veel Witmantels waren en – nog belangrijker – geen ogen-en-oren van de Toren.

Daar moesten ze dan overstappen op een binnenschip en naar Ebo Dar afzakken, waar ze zich in konden schepen naar Tyr. Dat ze naar Tyr moesten reizen werd niet meer betwist; ze dienden tegen elke prijs Tar Valon te vermijden.

‘Maar hoelang duurt het voor er een boot in dat dorpje aanlegt?’ vroeg Nynaeve geduldig. Ze had gemeend dar alles al besloten was voor ze gingen slapen. In haar gedachten was het zo geweest. ‘Je hebt zelf gezegd dat niet elke boot daar afmeert. En hoelang moeten we wel niet in Ebo Dar wachten voor we een boot treffen die naar Tyr gaat?’ Ze legde de borstel neer en begon aan haar vlecht. ‘De dorpelingen steken een vlag uit wanneer ze willen dat een boot aanlegt en de meeste schippers geven daar gevolg aan. En in zo’n grote zeehaven als Ebo Dar zijn er altijd schepen, waarheen dan ook.’ Alsof ze, voor ze met Nynaeve uit Tar Valon vertrok, ooit in een zee haven, groot of klein, was geweest. Elayne dacht altijd dat ze alles wat ze niet als de erfdochter van Andor had geleerd, in de Toren had opgestoken, zelfs als het tegendeel overvloedig bewezen kon worden. En hoe durfde ze zo’n wijsneustoontje tegen haar aan te slaan! ‘Het is niet zo waarschijnlijk dat we een bijeenkomst van de Blauwe Ajah op een schip zullen vinden, Elayne.’

Haar eigen plan was met de koets door Amadicia te trekken, daar na door Altara en Morland naar Far Madding in de Kintara Heuvels, en dan over de Vlakte van Maredo naar Tyr. Het zou zeker meer tijd kosten, maar afgezien van een grotere kans op het vinden van de bijeenkomst, leden koetsen ook geen schipbreuk. Ze kon zwemmen, maar voelde zich niet op haar gemak als er nergens land te bekennen viel.

Elayne depte haar gezicht af, trok schoon ondergoed aan en kwam haar helpen met de vlecht. Nynaeve liet zich niet voor de gek houden, die boten zouden ergens in een gesprek wel weer opduiken. Haar maag hield niet van boten. Dat had natuurlijk geen invloed op haar besluit. Als zij ervoor kon zorgen dat die Aes Sedai Rhand zouden helpen, zou het zeer de moeite waard zijn die langere reis te ondernemen. ‘Weet je die naam al?’ vroeg Elayne terwijl ze de strengen vlocht, ik herinner me tenminste dat er een naam stónd. Licht, gun me wat tijd.’ Ze wist zeker dat er een naam had gestaan. Van een stadje, dacht ze, of van een grotere stad. Als het de naam van een land was geweest, zou ze die niet vergeten zijn. Ze haalde lang en diep adem en sprak op mildere toon verder: ik kom er wel op, Elayne, geef me wat tijd.’

Elayne maakte een nietszeggend geluid en vlocht verder. Even later vroeg ze: ‘Was het wel verstandig Birgitte naar Moghedien te laten zoeken?’

Nynaeve wierp de ander van opzij een gefronste blik toe, maar die rolde van haar af als water van geoliede zijde. Als ze van onderwerp wilde veranderen, was dit geen gelukkige keuze. ‘Beter dat wij haar vinden, dan zij ons.’

‘Ik neem aan van wel. Maar wat gaan we doen als we haar hebben gevonden?’

Daarop wist ze geen antwoord. Het was echter altijd beter om de jager te zijn dan de prooi, hoe zwaar de jacht ook werd. Dat had de Zwarte Ajah haar geleerd.

De gelagkamer was niet zo vol toen ze beneden kwamen, maar zelfs op dit vroege uur zag ze hier en daar witte mantels tussen de klan ten, meestal om de schouders van oudere mannen die de rang van officier hadden. Ongetwijfeld verkozen ze herbergvoedsel boven het eten dat de garnizoenskoks op tafel zetten. Nynaeve had bijna liever boven van een dienblad gegeten, maar die kleine kamer was net een kist. Iedereen lette eigenlijk alleen op het eten, ook de Witmantels. Het zou heus wel veilig zijn. De geur van voedsel was overal te ruiken; blijkbaar wilden deze mannen zelfs in de vroege ochtend al rund en schapenvlees.

Elaynes voeten waren amper van de onderste tree op de vloer gestapt of vrouw Jharen kwam druk doende op haar af, of liever op vrouwe Morelin af en bood haar een aparte eetkamer aan. Nynaeves ogen gleden geen enkele keer naar Elayne, maar deze zei: ik denk dat we hier zullen blijven. Ik krijg zelden de kans in een gewone gelagkamer te eten en ik geniet er eigenlijk wel van. Kan een van de meisjes ons iets verkoelends brengen? Als de dag al zo begint, smelt ik voor we bij de volgende uitspanning komen.’

Nynaeve bleef zich erover verbazen dat dat hooghartige toontje er niet voor zorgde dat ze letterlijk de straat op werden geschopt. Ze had nu genoeg vrouwen en heren ontmoet om te weten dat ze zich niet allemaal zo gedroegen, maar toch... Ze zou het geen tel slikken.

De herbergierster maakte snel een revérence, glimlachend en in haar handen wrijvend, bracht hen naar een tafeltje bij een raam dat op straat uitkeek en haastte zich weg om aan Elaynes verzoek te vol doen. Misschien was dit haar manier om een vrouwe terug te pakken: ze zaten helemaal alleen, ver weg van de mannen die reeds aan het eten waren, maar iedere voorbijganger kon hen aangapen. Het ontbijt arriveerde en bestond vooral uit warme, pittig gekruide broodjes die onder een witlinnen doek lagen. Verder waren er gele peren, blauwe druiven die er al wat droog uitzagen en een soort rode vruchten die volgens het dienstmeisje aardbeien heetten. Nynaeve had die vruchten nooit eerder gezien. Ze smaakten helemaal niet naar aarde, vooral omdat er geklopte room op werd gelepeld. Elayne beweerde dat ze er al eerder van had gehoord, zij wel natuurlijk. Met de kruidige lichte wijn waarvan men zei dat die uit een koele wijnkelder kwam – één slokje maakte Nynaeve al duidelijk dat die kelder niet bijzonder koel was -, vormde het een verfrissend ontbijt. De meest nabije man zat drie tafels verder – hij droeg een donker blauwe wollen jas, een welvarende koopman wellicht – maar er werd door hen niet gepraat. Daarvoor was nog genoeg tijd onderweg, als ze er zeker van waren dat er geen gevaar was voor luisterende oren. Nynaeve was veel eerder klaar met éten dan Elayne. Zo lang als dat meisje erover deed om een peer in vier stukken te snijden, zou je denken dat ze de hele dag de tijd hadden om aan tafel te zitten. Plotseling sperden Elaynes ogen zich van schrik wijd open en kletterde het kleine mesje op tafel. Nynaeve draaide met een ruk haar hoofd om. Een man nam plaats op de bank aan de andere kant van de tafel.

‘Ik dacht al dat jij het was, Elayne, maar je haar deed me twijfelen.’ Nynaeve staarde Galad, Elaynes halfbroer, aan. Staren was wel het juiste woord ervoor. Lang en staalslank, donker van haar en ogen, was hij de knapste man die ze ooit had gezien. Het woord ‘knap’ was niet eens voldoende, hij was verrukkelijk. Ze had in de Toren vrouwen om hem heen zien drommen, zelfs Aes Sedai, die als zotten hadden staan glimlachen. Ze veegde de glimlach van haar eigen gezicht. Maar ze kon niets doen aan de snelle galop van haar hart en aan haar ademhaling. Ze voelde niets voor hem; hij was enkel zo prachtig. Beheers jezelf, vrouw!

‘Wat doe jij hier?’ Tot haar genoegen klonk haar stem niet verstikt. Het was niet eerlijk dat een man er zo uitzag. ‘En wat doe je in die kleren?’ zei Elayne zacht, maar bijna snauwend. Nynaeves ogen knipperden toen ze zag dat hij een glanzend maliën hemd droeg en een witte mantel met de twee gouden knopen van zijn rang onder een vlammende zon. Ze voelde hoe haar wangen rood kleurden. Had ze zo strak naar zijn gezicht zitten staren dat ze niet eens had gezien wat hij aan had! Ze wilde wegduiken, zodat niemand de vernedering op haar gezicht kon opmerken. Hij glimlachte en Nynaeve moest diep ademhalen. ‘Ik ben hier omdat ik een van de Kinderen ben die uit het noorden is teruggeroepen. En ik ben nu een Kind van het Licht omdat me dat het juiste leek. Elayne, toen jullie en Egwene verdwenen waren, hadden Gawein en ik al snel uitgevonden dat jullie niet voor straf naar een boerderij waren gezonden, in tegenspraak met wat ze beweerden. Ze hadden het recht niet jullie bij hun plannen te betrekken, Elayne. Niemand van jullie.’

‘Je schijnt snel in rang te zijn gestegen,’ zei Nynaeve. Besefte die dwaze man niet dat zijn gepraat over de plannen van de Aes Sedai een goede manier was hen beiden de dood in te jagen? ‘Emon Valda leek te denken dat mijn ervaring dat billijkte, waar die ook was opgedaan.’ Uit zijn laatdunkend schouderophalen bleek dat hij rang onbelangrijk vond. Het was niet zozeer bescheidenheid, maar ook geen snoeverij. Van de jonge mannen die in de Toren bij de zwaardhanden kwamen studeren, was hij de beste zwaardvechter geweest en ook een van de besten in de lessen krijgskunst en tactiek, maar Nynaeve kon zich niet herinneren dat hij ooit op zijn kunde had gepocht, zelfs niet met een grap. Ergens in slagen betekende niets voor hem, misschien omdat alles hem zo gemakkelijk afging. ‘Weet moeder hiervan?’ wilde Elayne weten, nog steeds kalm, maar haar boze gezicht had een wild zwijn kunnen verjagen. Galad verschoof wat ongemakkelijk, ik heb nog geen tijd gevonden haar te schrijven. Maar wees er niet zo zeker van dat ze het afkeurt, Elayne. Ze is niet zo goed bevriend meer met het noorden als vroeger. Ik hoor dat een verbod in een wet zal worden opgenomen.’ ik heb haar een brief geschreven waarin ik het heb uitgelegd.’ Elaynes boze blik was er een vol verbazing geworden. ‘Ze moet het begrijpen. Zij is ook in de Toren opgeleid.’

‘Praat niet zo luid,’ zei hij zacht en fel. ‘Vergeet niet waar je bent.’ Elayne werd vuurrood, maar of dat van boosheid kwam of van ver legenheid, kon Nynaeve niet zeggen.

Opeens besefte ze dat hij even zacht en zorgvuldig had gepraat als zij. Hij had de Toren of de Aes Sedai niet eenmaal genoemd, is Egwene bij jullie?’ vervolgde hij. ‘Nee,’ antwoordde ze en hij zuchtte diep.

‘Ik had gehoopt dat ze... Gawein was bijna van de kaart, zo bezorgd was hij na haar verdwijning. Hij geeft ook veel om haar. Willen jullie me zeggen waar ze is?’

Het woordje ‘ook’ was Nynaeve opgevallen. De man was inderdaad een Witmantel geworden, maar er was een vrouw die Aes Sedai wil de worden ‘om wie hij gaf’. Mannen waren zo vreemd dat ze soms nauwelijks menselijk waren.

‘Dat willen we niet,’ zei Elayne ferm terwijl het rood van haar wangen verdween, is Gawein ook hier? Ik kan niet geloven dat hij...’ Ze was slim genoeg om nog zachter te praten, maar zei toch: ‘... een Witmantel is geworden.’

‘Hij is in het noorden gebleven, Elayne.’ Nynaeve veronderstelde dat hij Tar Valon bedoelde, maar Gawein zou daar nu vast en zeker niet meer zijn. Hij kon Elaida toch niet steunen? ‘Je kunt onmogelijk weten wat daar is gebeurd, Elayne,’ vervolgde hij. ‘Alle omkoperij en smerigheid zijn naar de top geborreld, zoals vaak het geval is. De vrouw die jullie heeft weggestuurd, is afgezet.’ Hij keek om zich heen en fluisterde, hoewel niemand zo dichtbij zat dat hij afgeluisterd kon worden. ‘Gesust en terechtgesteld.’ Hij haalde diep adem en slaakte een zucht van afkeer. ‘Het was nooit de goede plaats voor jou. Ook niet voor Egwene. Ik ben nog niet zo lang bij de Kinderen, maar ik weet zeker dat mijn kapitein mij verlof zal geven om mijn zuster naar huis te brengen. Daar hoor je te zijn, bij moeder. Vertel me waar Egwene is en ik zal ervoor zorgen dat ook zij naar Caemlin wordt gebracht. Daar zullen jullie allebei veilig zijn.’

Nynaeves gezicht leek verdoofd. Gesust. En terechtgesteld. Niet een ongeval of een ziekte. Dat ze aan die mogelijkheid had gedacht, maak te het niet minder schokkend. Het moest door Rhand zijn gekomen. Als er ooit ook maar enige hoop had bestaan dat de Toren hem niet zou bestrijden, dan was die nu vervlogen. Elayne liet niets merken; haar ogen staarden in de verte.

‘Ik zie dat jullie geschrokken zijn van mijn nieuws,’ zei Galad zachtjes. ‘Ik weet niet hoe diep jullie in het gekonkel van die vrouw zijn getrokken, maar jullie zijn nu van haar bevrijd. Laat mij jullie veilig naar Caemlin brengen. Niemand hoeft te weten dat jullie nauwer met haar hebben samengewerkt dan ieder ander meisje dat erheen ging om te leren.’

Nynaeve toonde haar tanden en hoopte dat het op een glimlach leek. Het was fijn er ook eindelijk weer bij te horen. Ze had hem een klap willen verkopen als hij er niet zo knap had uitgezien. ‘Ik zal erover nadenken,’ zei Elayne langzaam. ‘Wat je zegt klinkt verstandig, maar gun me wat tijd. Ik moet nadenken.’ Nynaeve staarde haar aan. Het was verstandig? Het meisje zat te wauwelen.

‘Ik kan je wel wat tijd geven,’ zei hij, ‘maar dat kan niet veel zijn, omdat ik verlof moet aanvragen. Misschien krijgen we het bevel...’ Opeens stond een zwartharige Witmantel met een vierkant gezicht naast Galad en gaf hem met een brede grijns een dreun op de schouder. Hij was ouder maar had dezelfde twee rangknopen op zijn mantel. ‘Zo, jonge Galad, je kunt niet alle leuke vrouwen voor jezelf hou den. Ieder meisje in de stad zucht als je langsloopt, evenals hun moeders. Stel me eens voor.’

Galad schoof zijn bank achteruit en stond op. ‘Ik meende... ze te kennen toen ze de trap afkwamen, Trom. Maar hoe aantrekkelijk ik volgens jou ook voor meisjes ben, het maakt op deze vrouwen geen in druk. Ze mogen me niet en ik denk dat ze mijn vrienden ook niet mogen. Als je vanmiddag met mij wat zwaardoefeningen doet, kan jij er misschien een of twee strikken.’

‘Niet met jou erbij,’ gromde Trom goedgeluimd. ‘En ik laat me nog liever door een smid met zijn hamer op mijn hoofd slaan dan dat ik met jou oefen.’ Hij liet zich echter wel door Galad naar de deur leiden en keek spijtig achterom naar de twee vrouwen. Terwijl ze naar buiten stapten, wierp Galad nog een blik op hen, een en al ergernis en besluiteloosheid.

Ze waren amper uit het zicht verdwenen of Elayne stond op. ‘Nana, ik heb je boven nodig.’ Vrouw Jharen dook naast haar op en vroeg of alles naar wens was geweest. Elayne zei: ‘Ik heb onmiddellijk mijn koetsier en bediende nodig. Nana rekent met u af.’ Ze liep al naar de trap voor ze was uitgesproken.

Nynaeve keek haar na, pakte toen de beurs en betaalde de vrouw met de verzekering dat alles naar genoegen van de vrouwe was geweest, terwijl ze trachtte niet ineen te krimpen bij het horen van de prijs. Nadat ze het had afgehandeld, haastte ze zich naar boven. Elayne stopte in het wilde weg haar spullen in de kisten, zelfs het klamme nachtgoed dat ze aan het voeteneind van de bedden te drogen hadden gehangen. ‘Elayne, wat is er aan de hand?’

‘We moeten meteen vertrekken, Nynaeve. Onmiddellijk.’ Ze keek pas op toen ze het laatste kledingstuk erin had geperst. ‘Op dit ogenblik, nu, denkt Galad na over iets waarmee hij nooit eerder te maken heeft gehad. Hij kan twee dingen doen, beide goed, maar niet met elkaar te rijmen. In zijn gedachten is het juist mij indien nodig op een pak paard vast te binden en naar moeder te slepen om aan haar zorgen een eind te maken en mij te rédden voor ik een Aes Sedai ben, wat ik er verder zelf ook van vind. Het is evenwel ook juist ons aan te geven bij de Witmantels, het leger of allebei. Zo is de wet in Amadicia en ook de wet van de Witmantels. Aes Sedai staan hier buiten de wet, net als iedere andere vrouw die in de Witte Toren is opgeleid. Moeder heeft Ailron een keer ontmoet voor een handelsverdrag en dat moest in Altara gebeuren, omdat ze volgens de wet Amadicia niet in mocht. Meteen toen ik Galad zag, heb ik saidar omhelsd en ik zal het pas loslaten als ik heel ver uit zijn buurt ben.’

‘Je overdrijft toch zeker, Elayne. Hij is je broer!’

‘Hij is niet mijn broer!’ Elayne haalde diep adem en liet die langzaam weer ontsnappen. ‘We hadden dezelfde vader,’ vervolgde ze wat kalmer, ‘maar hij is niet mijn broer. Ik wil hem niet. Nynaeve, ik heb het je al zo vaak verteld, maar je wilt er niet aan. Galad doet wat juist is. Altijd. Hij liegt nooit. Heb je gehoord wat hij tegen die Trom zei? Hij heeft niet gezegd dat hij niet wist wie wij waren. Elk woord was waar. Hij doet wat juist is en het doet er niet toe wie – hijzelf, ik – daar schade van ondervindt. Hij verlinkte Gawein en mij altijd. Zichzelf ook. Als hij het verkeerde besluit neemt, liggen de Wit mantels in een hinderlaag voor we de rand van dit dorp hebben bereikt.’

Er klonk een klopje op de deur en de adem bleef in Nynaeves keel steken. Galad zou toch niet echt... Elaynes gezicht stond vastberaden, klaar voor de strijd.

Aarzelend opende Nynaeve de deur op een kiertje. Het waren Thom en Juilin, met die stomme hoed in zijn handen. ‘Mijn vrouwe heeft naar ons gevraagd?’ vroeg Thom met iets onderdanigs in zijn stem vanwege mogelijke luisteraars.

Nynaeve kon weer ademhalen en maalde er niet om wie het kon horen, dus zwiepte ze de deur verder open. ‘Kom binnen, jullie.’ Ze was het spuugzat dat beide mannen elkaar altijd aankeken als zij iets zei. Voor ze de deur weer had gesloten, zei Elayne: ‘Thom, we moeten meteen weg.’ Ze keek niet meer zo vastberaden, eerder bezorgd. ‘Galad is hier. Je zult je nog wel herinneren wat een monster het was als kind. Nou, dat heeft hij nog steeds niet afgeleerd en bovendien is hij Witmantel geworden. Hij kan...’ De woorden leken in haar keel te blijven steken. Ze staarde hem aan, wilde van alles zeggen, maar was niet in staat enig geluid uit te brengen, terwijl Thom al even grote ogen opzette als zij.

Hij liet zich op een van de kisten zakken, maar bleef Elayne aankijken. ‘Ik...’ Hij schraapte zijn keel en ging door: ik meende hem te zien. Hij hield de herberg in het oog. Een Witmantel. Hij leek op de man die hij als jongen leek te worden. Ik neem aan dat ik dus niet al te verbaasd moet zijn dat uit hem een Witmantel is gegroeid.’ Nynaeve liep naar het raam. Elayne en Thom leken nauwelijks te merken dat ze tussen hen door stapte. Het werd al drukker in de straat: boeren, karren en dorpelingen afgewisseld met Witmantels en soldaten. Aan de overkant zat een Witmantel op een recht opstaand vat en het volmaakte gezicht was onmiskenbaar. ‘Heeft hij...’ Elayne slikte. ‘Heeft hij jou herkend?’

‘Nee, vijftien jaren veranderen een man meer dan een jongen. Elayne, ik dacht dat jij me ook vergeten was.’

‘In Tanchico herinnerde ik het me weer, Thom.’ Met een aarzelende glimlach stak Elayne haar hand uit en trok aan een van zijn lange snorpunten. Thom glimlachte bijna even onzeker terug. Het leek of hij overwoog het venster uit te springen.

Juilin stond op z’n hoofd te krabben en Nynaeve had graag willen weten waar ze het over hadden, maar er waren belangrijker zaken aan de orde. ‘We dienen nog steeds te verdwijnen voor hij het hele garnizoen op ons afstuurt. Nu hij daar zit te kijken, zal dat er niet gemakkelijker op worden. Ik heb in de herberg geen andere bezoeker gezien die met een koets is gekomen.’

‘Die van ons is de enige op het stalerf,’ beaamde Juilin. Thom en Elayne stonden elkaar nog steeds aan te staren en vingen niets van hun woorden op.

Dus wegrijden met de gordijntjes dicht bood ook geen bescherming. Nynaeve wilde er wat om verwedden dat Galad al had nagevraagd hoe ze in Sienda waren aangekomen. ‘Kunnen we langs het achter erf wegkomen?’

‘Er is een poortje waardoor we weg kunnen glippen,’ zei Juilin droog, ‘maar wat er aan de andere kant ligt, is amper meer dan een steeg. In dit hele dorp zijn niet meer dan twee of drie straten breed genoeg voor onze koets.’ Hij bekeek zijn hoge hoed en draaide die rond in zijn handen, ik kan misschien zo dicht bij hem komen dat ik hem kan neer slaan. Als jullie dan klaarstaan, kunnen jullie in alle ver warring wegkomen. Dan haal ik jullie op de weg wel weer in.’ Nynaeve snoof luid. ‘Hoe? Op Pruiler achter ons aan galopperen? Je zou binnen een span uit het zadel vallen. Trouwens, denk je echt dat je nog bij een paard kunt komen als je op straat een Witmantel hebt aangevallen?’ Galad zat nog steeds aan de overkant en Trom had zich bij hem gevoegd. De twee waren blijkbaar wat aan het kletsen. Ze boog zich voorover en trok Thom stevig aan zijn snorpunt. ‘Heb jij er nog iets aan toe te voegen? Nog briljante plannetjes? Heeft het afluisteren van geroddel nog iets opgeleverd wat zou kunnen helpen?’ Hij drukte zijn hand tegen zijn gezicht en keek beledigd. ‘Nee, ten zij je denkt dat er enige hulp schuilt in de wetenschap dat Ailron aan spraak maakt op enkele grensdorpen in Altara. Een strook grond langs de hele grens, van Salidar tot So Eban tot Mosra. Helpt dat, Nynaeve? Helpt dat? Proberen iemands snor van zijn gezicht te rukken. Je zou daar eens een draai om je oren voor moeten krijgen.’

‘Wat wil Ailron met zo’n strook grond langs de grens, Thom?’ vroeg Elayne. Misschien had ze belangstelling – ze leek belangstelling te hebben voor iedere dwaze wending in de staatkundige betrekkingen – maar wellicht probeerde ze een eind aan de ruzie te maken. Voor dat ze zich helemaal op dat gelonk naar Thom gestort had, probeerde ze altijd alles glad te strijken.

‘Het is niet de koning die zulke dingen bedenkt, kind.’ Voor haar klonk zijn stem zachter. ‘Dat doet Pedron Nial. Ailron doet gewoonlijk wat hem wordt gezegd, hoewel hij en Nial net doen of dat niet zo is. De meeste dorpen zijn verlaten sinds de Witmantel-oorlog; de Witmantels zeggen: de Onlusten. Nial was toen generaal te velde en ik betwijfel of hij zijn idee om Altara te veroveren ooit heeft opgegeven. Als hij beide oevers van de Eldar in handen krijgt, heeft hij de rivierhandel tot aan Ebo Dar in een wurggreep. Als het hem dan lukt Ebo Dar te kraken, valt de rest van Altara hem als graan korrels uit een kapotte zak in handen.’

‘Allemaal goed en wel,’ klonk Nynaeve ferm voor hij of Elayne verder praatten. Hij had wat genoemd dat iets in haar geheugen tot leven had gebracht, maar ze kon niet zeggen wat of waarom. Ze hadden in ieder geval geen tijd voor uiteenzettingen over de betrekkingen tussen Altara en Amadicia, niet nu Galad en Trom de voorkant van de herberg in de gaten hielden. Dat maakte ze hun ook duidelijk, er aan toevoegend: ‘Hoe staat het met jou, Juilin? Jouw gescharrel met het schorremorrie?’ De dievenvanger zocht altijd de beurzensnijders, dieven en straatschenners op. Hij beweerde dat die beter op de hoog te waren van de handel en wandel in een stad dan de hooggeplaat sten. ‘Zijn er nog smokkelaars die we kunnen omkopen om ons hier uit te krijgen. Of... of... Je weet wat we nodig hebben, man!’ ik heb weinig opgevangen. Dieven houden zich koest in Amadicia, Nynaeve. De eerste straf is een brandmerk, de tweede het verlies van je rechterhand en de derde ophanging, of je nu de kroon van de koning of een brood gestolen hebt. Er zijn niet zoveel dieven in een klein stadje als dit, niet die ervan leven bedoel ik’ – hij verachtte die ven die het erbij deden – ‘en de meesten wilden maar over twee dingen praten. Of de Profeet echt naar Amadicia zal komen, zoals de geruchten zeggen, en of de stadsvaders dat reizende beestenspul zullen toestaan hier op te treden. Sienda ligt zo ver van de grens dat smokkelaars...’

Ze onderbrak hem met gebiedende voldoening. ‘Dat is het! Het beestenspul!’ Ze keken haar aan of ze gek was geworden.

‘Natuurlijk,’ merkte Thom liefjes op. ‘We kunnen Luca vragen die zwijnpaarden weer hierheen te voeren en dan gaan wij ervandoor wanneer die beesten de stad nog verder vernietigen. Ik weet niet wat je hem hebt toegestopt, Nynaeve, maar toen we wegreden, gooide hij ons een steen achterna.’

Ditmaal vergaf Nynaeve hem zijn spot, hoe zwak die ook was. En zijn gebrek aan slimheid om te zien wat zij zag. ‘Dat kan misschien zo zijn, Thom Merrilin, maar baas Luca wil een beschermvrouwe en Elayne en ik zullen dat worden. We moeten alleen de koets en het span zien kwijt te raken...’ – Dat deed pijn, ze had een fraai huisje in Emondsveld kunnen kopen voor wat dat had gekost – ‘en achterom wegsluipen.’ Ze gooide de kist met de scharnieren in bladvorm open, rommelde tussen de kleren, dekens, pannen en alles wat ze niet in de koets had willen achterlaten afgezien van het tuigwerk, tot ze de vergulde kistjes en de beurzen vond. ‘Thom, jij en Juilin verdwijnen via de achterdeur en zoeken een wagen en een span paarden of zoiets. Koop wat voorraden, dan zien we elkaar op de weg naar Luca’s beestenspul.’ Bedroefd vulde ze Thoms hand met goudstukken en nam niet de moeite ze te tellen. Het viel niet te zeggen wat alles zou kosten en ze wilde niet dat hij tijd met loven en bieden verspil de.

‘Dat is een prachtidee,’ zei Elayne grijnzend. ‘Galad zal uitkijken naar twee vrouwen, niet naar een troep kunstenmakers met dieren. En hij zal nooit vermoeden dat wij naar Geldan trekken.’ Daaraan had Nynaeve niet gedacht. Haar plan was geweest Luca recht op Tyr af te sturen. Zijn beestenspul, met goochelaars, tuimelaars en die dieren, kon volgens haar overal, waar dan ook, goed geld verdienen. Maar als Galad echt naar hen op zoek ging, of ie mand erop uitstuurde, zou dat naar het oosten zijn. Misschien was hij slim genoeg om zelfs het beestenspul te laten doorzoeken. Soms gebruikten mannen hun hersens, gewoonlijk wanneer je het het minst verwachtte. ‘Het eerste waar ik aan dacht, Elayne.’ Ze negeerde de plotselinge flauwe smaak, de zure herinnering aan gekookte katten varens en maarnebladpoeder.

Natuurlijk spraken Thom en Juilin haar tegen. Niet haar idee als zo danig, maar ze meenden dat een van hen achter moest blijven, zodat die haar en Elayne kon beschermen tegen Galad en hele troepen Wit mantels. Ze beseften niet dat geleiden de twee vrouwen meer hulp kon bieden dan zij met z’n tweeën en nog tien man erbij. Ze leken zich ongerust te maken, maar het lukte haar beiden weg te krijgen met haar strenge gebod: ‘En waag het niet hier terug te komen. Wij ontmoeten elkaar op de weg.’

‘Als we moeten geleiden,’ zei Elayne kalm nadat de deur was dicht gevallen, ‘zullen we het heel snel op moeten nemen tegen het voltallige Witmantelgarnizoen en waarschijnlijk ook tegen alles wat het leger hier heeft gekwartierd. De Kracht maakt ons niet onoverwinnelijk. Daar zijn maar twee pijlen voor nodig.’

‘We maken ons wel zorgen als het zover komt,’ zei Nynaeve. Ze hoopte dat de mannen daar niet aan zouden denken. Als ze dat wel deden, zou er een in hun buurt blijven rondhangen en waarschijnlijk Galads achterdocht wekken als hij niet oppaste. Ze was bereid hun hulp aan te nemen als dat nodig was – dat had ze bij Ronde Macura wel geleerd, hoewel het gevoel dat ze als een verzopen katje uit een put was gered, nog steeds bitter smaakte – maar dat zou pas gebeuren wanneer zij het nodig achtte, niet de mannen. Een snelle loop naar beneden bracht haar bij vrouw Jharen. Haar vrouwe was van gedachten veranderd. Ze meende niet de hitte en het stof van het reizen al weer zo snel te kunnen verdragen. Ze was van plan wat te rusten en wilde tot het eten niet gestoord worden, en wanneer dat was, zou ze nog wel doorgeven. Hier waren de munten voor de tweede nacht. De herbergierster was een en al begrip voor het tere gestel en de wispelturige wensen van een vrouwe. Nynaeve dacht dat vrouw Jharen zelfs begrip zou tonen voor een moord, zolang de rekening maar werd betaald.

Nadat ze de gezette vrouw had verlaten, schoot ze vlug een dienst meid aan. Enkele penners wisselden van eigenaar en met haar schort nog om snelde het meisje weg om twee diepe bonnetten te vinden die Nynaeve zo heerlijk koel en schaduwrijk vond. Niet voor haar vrouwe natuurlijk, die zou zoiets nooit dragen, maar zij zou het prettig vinden.

Toen ze terugkwam in de slaapkamer had Elayne een van de vergulde kistjes op het bed geplaatst, samen met de donkere, gewreven kist die de herwonnen ter’angrealen bevatte en de wasleren beurs met het cuendillarzegel. De volle geldbeurzen lagen naast Nynaeves tas op het andere bed. Elayne vouwde de dekens op en bond alles samen met een stevig touw uit een van de reiskisten. Nynaeve had alles bewaard.

Ze vond het spijtig dat allemaal achter te moeten laten. Niet alleen vanwege de waarde. Niet dat alleen. Je wist nooit wanneer iets van pas kwam. Neem die twee wollen gewaden die Elayne op het bed had uitgespreid. Ze waren niet mooi genoeg voor een vrouwe en te mooi voor het meisje van een vrouwe, maar als ze die, zoals Elayne had gewild, in Mardecin hadden achtergelaten, zouden ze nu mooi in de knoei zitten wat kleding betrof.

Nynaeve knielde op de grond en zocht in de andere kist. Voldoende schoon goed, nog twee stel wollen kleren voor wanneer ze iets anders aan moesten. De gietijzeren braadpannen in een zeildoeken tas waren volmaakt, maar te zwaar en de mannen zouden zeker niet vergeten iets te kopen om die te vervangen. De naaispullen in het mooie, met been ingelegde kistje. Ze zouden zeker niet denken aan zoiets eenvoudigs als een speld. Haar gedachten waren echter maar half bij het inpakken.

‘Je had Thom al eerder ontmoet?’ vroeg ze, hopelijk langs haar neus weg. Ze keek uit haar ooghoeken naar Elayne, terwijl ze net deed of ze druk bezig was kousen op te rollen.

Het meisje was haar eigen kleding aan het uitzoeken, waarbij ze de zijden gewaden met een zucht opzij legde. Ze verstarde terwijl ze net haar handen in een kist had gestoken en keek Nynaeve niet aan. ‘Hij was hofbard in Caemlin toen ik klein was,’ zei ze stil. ‘O, ik begrijp het.’ Ze begreep het helemaal niet. Hoe kwam het dat een man die bard was, aan een koninklijk hof vermaak schiep en bijna evenveel aanzien had als een edelman, een speelman werd die van dorp tot dorp zwierf?

‘Hij was de minnaar van mijn moeder, nadat mijn vader was gestorven.’ Elayne was alweer aan het uitzoeken en zei het zo nuchter dat het Nynaeve volkomen verraste. ‘Je moeder en...’

Elayne keek haar nog steeds niet aan. ‘Pas in Tanchico herinnerde ik me het weer. Ik was toen nog heel klein. Het kwam door zijn snor en doordat ik heel dicht bij hem stond en naar hem op moest kijken, terwijl hij een stuk ten gehore bracht uit De Grote Jacht op de Hoorn.

Hij dacht dat ik het alweer vergeten was.’ Ze bloosde licht, ik had te veel wijn gedronken en de volgende dag meende ik dat ik me alles had verbeeld.’

Nynaeve kon slechts haar hoofd schudden. Ze herinnerde zich de avond dat Elayne zo ontzettend veel had gedronken. Dat had ze gelukkig nooit meer gedaan. Haar hoofdpijn van de volgende ochtend had haar voorgoed genezen. Nu wist ze waarom het meisje zich bij Thom zo gedroeg. Ze had hetzelfde een paar keer in Emondsveld meegemaakt. Een meisje dat oud genoeg was om zichzelf een vol wassen vrouw te achten. En die als maatstaf daarvoor natuurlijk alleen haar eigen moeder had. En in een enkel geval: met wie kon je beter wedijveren om te bewijzen dat je een vrouw was? Gewoonlijk leidde het tot niets ergers dan beter te willen zijn met koken of naai en, of mogelijk wat onschuldig gestoei met een vader, maar in één geval had Nynaeve gezien dat de bijna volwassen dochter van een weduwe zich volkomen dwaas had aangesteld door te proberen de man in te palmen met wie haar moeder wilde trouwen. Het probleem was dat Nynaeve geen enkel idee had hoe ze deze zottigheid bij Elayne moest aanpakken. Ondanks vele ernstige terechtwijzingen van haar en de vrouwenkring, was Sari Ayellin eigenlijk pas met twee benen op de grond gaan staan nadat haar moeder hertrouwd was en zijzelf eveneens een man had gevonden.

‘Ik neem aan dat hij voor jou een soort tweede vader is,’ zei Nynaeve behoedzaam. Ze deed of al haar aandacht op het inpakken was gericht. Thom had in ieder geval op die manier naar het meisje gekeken. Het verklaarde veel.

‘Ik denk nauwelijks op die manier aan hem.’ Elayne leek helemaal op te gaan in het beslissen van hoeveel zijden ondergoed ze mee zou nemen, maar haar ogen stonden droef. ‘Ik weet eigenlijk niets meer van mijn vader. Ik lag nog in de wieg toen hij stierf. Van Gawein hoorde ik dat hij bijna voortdurend met Galad optrok. Lini pro beerde er het beste van te maken, maar ik weet dat hij mij en Gawein in de kinderkamer nooit opzocht. Ik weet dat hij het wel zou hebben gedaan wanneer we eenmaal oud genoeg waren om van hem dingen te kunnen leren, zoals Galad. Maar toen ging hij dood.’ Nynaeve probeerde het opnieuw. ‘Thom is in ieder geval nog fit voor zijn leeftijd. We zouden mooi met de gebakken peren zitten als hij stijve gewrichten had of zo. Daar hebben oudere mannen vaak last van.’

‘Hij zou nog steeds radslagen kunnen maken als hij dat slechte been niet had. En het kan me niet schelen dat hij hinkt. Hij is slim en weet heel veel van de wereld. Hij is zacht van aard en ik voel me heel vei lig bij hem. Ik denk niet dat ik hem dat moet zeggen. Hij probeert me nu al veel te veel te beschermen.’

Zuchtend gaf Nynaeve het op. Voorlopig althans. Thom beschouw de Elayne misschien als zijn dochter, maar als het meisje zich zo bleef gedragen, dan zou hij mogelijk kunnen bedenken dat ze dat niet was, en dan zat Elayne goed in de puree. ‘Thom is echt dol op je, Elayne.’ Tijd om van onderwerp te veranderen. ‘Weet je het zeker van Galad? Weet je zeker dat Galad ons zou aangeven?’ Elayne schrok op en haar lichte frons verdween. ‘Wat? Galad? Ik ben er zéker van, Nynaeve. En als wij weigeren ons door hem naar Caemlin te laten brengen, zal dat voor hem de door slag geven.’

In zichzelf mompelend haalde Nynaeve een rijkleed van zijde uit de kist. Soms had ze het idee dat de Schepper de mannen slechts had gemaakt om vrouwen in de problemen te brengen.

17

Naar het westen

Toen het dienstmeisje met de bonnetten kwam, lag Elayne in haar witzijden nachtgoed languit op een van de bedden, met een vochtige doek over haar ogen. Nynaeve deed net of ze de zoom herstelde van Elaynes lichtgroene gewaad. Ze prikte voortdurend in haar duim. Ze zou het nooit bekennen, maar ze was heel slecht in naaien. Ze was natuurlijk keurig gekleed – een meid lanterfantte niet zoals een vrouwe – maar droeg wel de haren los. Ze had duidelijk niet de bedoeling de kamer binnen korte tijd te verlaten. Ze bedankte het meisje fluisterend, om haar vrouwe niet te wekken, gaf haar nog een penner en herhaalde met nadruk dat haar vrouwe in geen geval gestoord mocht worden.

Zodra de deur dichtklikte, sprong Elayne overeind en begon de pakken onder het bed uit te trekken. Nynaeve gooide het groene gewaad opzij en boog haar armen op de rug om de knoopjes van haar jurk los te maken. Binnen de kortste keren waren ze klaar, Nynaeve in het groen, Elayne in blauwe wol, met de pakken op de rug. Nynaeve droeg de tas met de kruiden en het geld, Elayne de in een deken gewikkelde kistjes. De lage gebogen randen van hun bonnetten ver borgen hun gezicht zo goed dat ze, volgens Nynaeve, vlak langs Galad hadden kunnen lopen zonder dat hij hen zou herkennen, zeker niet nu zij haar haren los had, terwijl hij een vlecht zou verwachten. Maar vrouw Jharen zou twee vreemde vrouwen die bepakt en bezakt naar beneden liepen, wel tegenhouden.

De achtertrap liep aan de buitenkant van de herberg, smalle stenen treden vlak langs de muur. Nynaeve voelde iets van medelijden met Thom en Juilin, die de zware kisten hieroverheen hadden moeten slepen, maar ze had nu alleen aandacht voor het stalerf en de bakstenen schuur met het leidak. Een vuilgele hond lag in de schaduw on der de koets, beschermd tegen de reeds toenemende hitte, maar alle knechten waren binnen. Nu en dan was er enige beweging in de hokken te bespeuren, maar niemand kwam naar buiten; daarbinnen was ook schaduw.

Ze renden snel het erf over naar de brede steeg tussen de stal en een hoge stenen muur. Een volle kar met mest, onder de vliegen en bijna net zo breed als de steeg, hotste voorbij. Nynaeve vermoedde dat de saidargloed om Elayne hing, maar ze kon het niet zien. Zelf hoop te ze dat de hond niet zou aanslaan en dat niemand de keuken of de stal zou verlaten. Het gebruik van de Ene Kracht vond ze niet de juiste manier om stiekem weg te sluipen en als ze zich ergens uit moesten praten, lieten ze een spoor voor Galad achter. De ruwe houten poort aan het eind van de steeg had slechts een ijzeren sluithaak. De smalle straat erachter, die liep tussen eenvoudige bakstenen huizen met meer rieten daken dan elders in het stadje, was verlaten, afgezien van een groepje jongens die een spelletje deden waarbij ze elkaar met een zak vol bonen moesten raken. De enige volwassene was een man die op het dak aan de overkant zijn duiven in een kot voerde, waarbij zijn hoofd en schouders door een luik naar buiten staken. De man noch de jongens besteedden enige aandacht aan hen, terwijl ze de poort sloten en de kronkelige straat inliepen alsof ze het volste recht hadden daar te zijn.

Ze waren al zo’n span of vijf buiten de stad voor Thom en Juilin hen inhaalden. Thom stuurde iets wat op een ketellapperswagen leek, maar deze had één kleur, moddergroen, die op vele plekken was ver dwenen. Nynaeve stopte dankbaar haar pakken onder de bok en klom erop, maar zag tot haar ongenoegen dat Juilin Pruiler bereed, ik had je gezegd niet naar de herberg terug te gaan,’ zei ze hem, zich voornemend hem een tik te verkopen als hij het waagde Thom aan te kijken.

‘Ik ben niet teruggegaan,’ vertelde hij, niet beseffend dat hij zich een zeer hoofd had bespaard, ik heb de stalbaas verteld dat mijn vrouwe bessen wilde, vers van het land, en dat Thom en ik ze moesten halen. Net het soort gekkigheid dat iemand van ade...’ Hij hield op eens zijn mond en schraapte zijn keel, terwijl Elayne, die aan de andere kant van Thom zat, hem koel en nietszeggend aankeek. Soms vergat hij dat ze koninklijk bloed bezat.

‘We moesten een reden hebben om de herberg en de stal uit te gaan,’ zei Thom, die de paarden opzweepte, ik neem aan dat jullie naar je kamer verdwenen en een flauwte verbeeldden, of alleen vrouwe Morelin, maar de stalknechten zouden zich verbaasd afvragen waarom wij in de hitte rondzwierven in plaats van op een fijne koele hooi zolder niets te doen, met misschien een kan bier erbij.’ Elayne keek Thom effen aan – ongetwijfeld vanwege die ‘flauwtes’ – maar hij deed net of hij het niet zag. Misschien zag hij het ook niet. Mannen konden blind zijn, wanneer het hen uitkwam. Nynaeve snoof luid, dat kon hij zeker niet missen. Hij liet vlak daarna in ie der geval wel zijn zweep knallen boven de paarden; het was gewoon een smoes dat ze dan om beurten paard konden rijden. Dat was ook iets van mannen: een smoes bedenken om precies datgene te doen wat zij wilden doen. Gelukkig zat Elayne hem ietwat fronsend aan te kijken in plaats van met hem te flikflooien. ‘Gisteravond heb ik nog iets opgevangen,’ ging Thom even later door. ‘Pedron Nial probeert de naties te verenigen om tegen Rhand op te trekken.’

‘Het is niet dat ik je niet geloof, Thom,’ zei Nynaeve, ‘maar hoe heb je dat opgevangen? Ik neem niet aan dat een Witmantel jou dat zo maar heeft gezegd.’

‘Te veel mensen zeiden hetzelfde, Nynaeve. In Tyr is een valse Draak. Een valse Draak, en vergeet voorlopig even de voorspellingen van de val van de Steen in Tyr, of Callandor. Die man is gevaarlijk en de naties dienen zich te verenigen, zoals ze in de Aiel-oorlog hebben gedaan. En wie kan de legers beter leiden tegen de valse Draak dan Pedron Nial? Wanneer zoveel monden hetzelfde zeggen, bestaan de zelfde gedachten in hogere rangen en in Amadicia verwoordt zelfs Ailron geen enkele gedachte zonder eerst Nial te raadplegen.’ De oude speelman leek geruchten en gefluister altijd bij elkaar op te kunnen tellen en veel vaker wel dan niet met het juiste antwoord voor de dag te komen. Nee, geen speelman, daar moest ze aandenken. Wat hij zelf ook zei, hij was een bard aan een hof geweest en had van nabij dezelfde listen meegemaakt als in zijn verhalen. Misschien had hij er zelf nog wel de hand in gehad, als hij de minnaar van Morgase was geweest. Ze nam hem van opzij op. Dat getaande gezicht met de borstelige witte wenkbrauwen, de snor met de lange snorpunten die even wit waren als zijn hoofdhaar. Je kon geen staat maken op de smaak van een vrouw.

‘Het is echter niet zo dat we zoiets niet hadden kunnen verwachten.’ Dat had ze nooit gedaan. Maar ze had het moeten doen. ‘Moeder zal Rhand steunen,’ zei Elayne. ‘Ik weet dat ze dat zal doen. Ze kent de Voorspellingen. En ze heeft evenveel invloed als Pedron Nial.’

Het lichte hoofdschudden van Thom ontkende minstens het laatste. Morgase heerste over een welvarend rijk, maar in iedere natie bevonden zich Witmantels uit allerlei landen. Nynaeve besefte dat ze meer aandacht moest besteden aan Thom. Misschien wist hij echt zoveel als hij beweerde. ‘Dus nu denk je dat we ons door Galad naar Caemlin moeten laten brengen?’

Elayne keek voor Thom langs naar Nynaeve. ‘Natuurlijk niet. Al lereerst kun je nooit zeker weten of dat wel zijn eigen beslissing is. En ten tweede...’ Ze ging rechtop zitten, verborg zich achter de man en leek in zichzelf te praten, alsof ze zich iets wilde herinneren. ‘Ten tweede, als moeder zich echt van de Toren heeft afgewend, wil ik voorlopig alleen in brieven met haar spreken. Ze is heel goed in staat ons tweeën in het paleis vast te houden, ter wille van onszelf. Misschien is ze geen geleidster, maar ik zou niet graag tegen haar in willen gaan, niet tot ik een volleerde Aes Sedai ben. En of ik het dan zou doen?’

‘Een sterke vrouw,’ zei Thom luchtig. ‘Morgase zou jou heel snel ma nieren bijbrengen, Nynaeve.’ Ze snoof opnieuw luid – al die losse haren over haar schouder kon je niet goed vastgrijpen – maar de oude dwaas keek haar slechts grijnzend aan.

De zon stond al hoog toen ze bij het beestenspul aankwamen, dat nog steeds op precies dezelfde plaats stond als de dag ervoor, op de open plek naast de weg. In de verstilde hitte leken zelfs de eiken ver lept. Afgezien van de paarden en de grote grijze zwijnpaarden waren de dieren allemaal in hun kooien. Er waren ook geen mensen te zien. Ongetwijfeld zaten ze allemaal in hun wagens, die sterk op de hunne leken. Nynaeve en de anderen waren al afgestapt voor Valan Luca verscheen, nog steeds in zijn belachelijke rode mantel. Ditmaal waren er geen bloemrijke toespraken, geen buigingen met een fladderende mantel. Zijn ogen werden wat groter toen hij Thom en Juilin herkende en weer wat kleiner toen hij naar het vierkante blok van hun wagen keek. Hij boog zich voorover om onder de diepe bonnetten te turen en zijn glimlach was niet prettig. ‘Een stukje omlaag gevallen in de wereld, vróuwe Morelin? Of was u misschien nooit zo erg hoog? Nou, ik zou er een hekel aan hebben als zo’n mooi voorhoofdje gebrandmerkt moest worden. Dat doen ze in dit land, voor het geval u het niet weet, zo niet erger. Omdat u dus blijk baar bent ontdekt – waarom zijn jullie anders op de vlucht? – zou ik u willen aanraden dat u zich zo snel mogelijk verder spoedt. Als u uw bloedpenner terug wilt hebben, hij ligt een eindje verder op de weg. Ik heb hem u nagegooid, en hij kan daar voor mijn part tot Tarmon Gai’don blijven liggen.’

‘U wilde een beschermvrouwe,’ zei Nynaeve toen hij zich omdraai de. ‘Wij kunnen uw begunstigers zijn.’

‘Jullie?’ spotte hij. Maar hij bleef staan. ‘Zelfs enkele gestolen munten uit de beurs van een heer kunnen helpen, maar ik wil geen gestolen...’

‘Wij zullen uw onkosten betalen, baas Luca,’ onderbrak Elayne hem op dat hovaardige toontje van haar, ‘en daarnaast honderd goud marken, als we met u mee kunnen reizen naar Geldan en als u er mee instemt nergens te blijven staan tot we de grens hebben bereikt.’ Luca staarde haar aan en liet zijn tong langs zijn tanden glijden. Nynaeve kreunde zachtjes. Honderd marken! Goudmarken! Honderd zilvermarken zouden zijn onkosten met gemak dekken, naar Geldan en nog wel verder, wat die zogenaamde zwijnpaarden ook vraten.

‘Hebben jullie zoveel gestolen?’ vroeg Luca behoedzaam. ‘Wie zit er achter jullie aan? Ik wil niet het gevaar lopen van Witmantels of het leger. Die gooien ons zo de gevangenis in en zullen de dieren waar schijnlijk doden.’

‘Mijn broer,’ antwoordde Elayne voor Nynaeve boos kon ontkennen dat ze iets hadden gestolen. ‘Het bleek dat tijdens mijn afwezigheid mijn huwelijk was geregeld en mijn broer moest me komen ophalen. Ik heb niet de bedoeling naar Cairhien terug te keren om een man te trouwen die een kop kleiner, driemaal zo zwaar en driemaal mijn leeftijd is.’ Haar wangen werden wat rood, slechts een zwakke na bootsing van boosheid, maar het schrapen van haar keel ging haar beter af. ‘Mijn vader koestert dromen over zijn aanspraak op de Zon netroon als hij genoeg steun kan krijgen. Mijn dromen draaien echter om een Andoraan met rossig haar, met wie ik wél ga trouwen, wat mijn vader verder ook zegt. En dat, baas Luca, is alles wat u van mij hoeft te weten.’

‘Misschien bent u degene die u zegt te zijn,’ zei Luca langzaam, ‘miscchien ook niet. Laat me wat van dat geld zien dat u volgens eigen zeggen bezit. Beloften kopen heel kleine bekertjes wijn.’ Boos zocht Nynaeve in haar tas naar de dikste beurs en liet die voor hem rinkelen. Ze stopte hem weer terug toen hij hem wilde aan pakken. ‘Je krijgt wat je nodig hebt, als je het nodig hebt. En die honderd goudmarken ontvang je als we Geldan bereiken.’ Honderd goudmarken! Ze zouden een bank moeten zoeken en een van die pandbrieven moeten gebruiken als Elayne zo doorging. Luca liet een zuur geknor horen. ‘Gestolen munten of niet, jullie zijn nog steeds voor iemand op de vlucht. Ik wil niet dat mijn spul gevaar loopt door jullie, of dat nu van het leger komt of van een of andere Cairhiense heer die jou zoekt. Die heer kan nog erger zijn als hij denkt dat ik zijn zuster heb ontvoerd. Jullie zullen je aan de anderen aan moeten passen.’ Weer verscheen die onprettige glimlach; hij was niet geneigd de penner te vergeten, iedereen die met mij mee reist, doet iets, en dat moeten jullie ook, als jullie je plannetjes willen uitvoeren. Als de anderen weten dat jullie ervoor betalen, gaan ze praten, en dat zullen jullie wel niet willen. Het schoonmaken van de kooien is voldoende. De paardenknechten klagen altijd als ze dat moeten doen. Misschien vind ik die penner wel terug en kan ik jullie daarmee betalen. Laat nooit gezegd zijn dat Valan Luca niet gul kan zijn.’

Nynaeve wilde net in zeer duidelijke bewoordingen gaan zeggen dat ze geen enkele duit aan zijn reis naar Geldan zouden bijdragen als ze daarbij ook nog moesten werken, toen Thom zijn hand op haar arm legde. Zwijgend pakte hij enkele kiezelstenen en begon die op te gooien, zes in een cirkel.

‘Ik heb al goochelaars,’ zei Luca. De zes werden er acht, tien, zelfs twaalf. ‘Je bent niet slecht.’ De cirkel werden er twee die door elkaar draaiden. Luca wreef over zijn kin. ‘Mogelijk kan ik jou ergens gebruiken.’

‘Ik ben ook vuurspuwer,’ zei Thom, die de steentjes liet vallen, ‘en messenwerper.’ Hij strekte zijn vingers en leek toen een kiezel uit Luca’s oor te voorschijn te halen. ‘En nog een paar van die dingen.’ Luca onderdrukte een snelle grijns. ‘Dat volstaat. Voor jou. En de anderen?’ Hij leek kwaad op zichzelf te zijn, omdat hij iets van wel willendheid of instemming had laten blijken. ‘Wat is dat?’ vroeg Elayne, wijzend.

De twee hoge palen die Nynaeve had zien oprichten, stonden nu vast aan touwen en hadden boven aan een vlonder, waartussen een touw van zo’n dertig pas lang was gespannen. Aan iedere vlonder hing een touwladder.

‘Dat is het toestel van Sedrin,’ antwoordde Luca en schudde vervolgens het hoofd. ‘Sedrin, de koorddanser, deed op dat dunne koord verbijsterende kunstjes op een hoogte van tien pas. De dwaas.’

‘Dat kan ik,’ zei Elayne tegen hem. Thom wilde haar tegenhouden toen ze haar bonnet afdeed en erheen liep, maar gaf daarna hoofd schuddend met een glimlachje toe.

Luca versperde haar echter de weg. ‘Luister, Morelin, of hoe je ook mag heten. Misschien is jouw voorhoofdje te mooi voor een brand merk, maar je nek is veel te fraai om te breken. Sedrin wist wat hij deed en nog geen uur geleden hebben we hem begraven. Daarom is iedereen binnen. Natuurlijk, hij had gisteravond te veel brandewijn op, nadat we uit Sienda waren verjaagd, maar ik heb hem wel met een buik vol drank boven op het slappe koord gezien. Weet je wat? Jullie hoeven geen kooien schoon te maken. Jij komt bij mij in de wagen wonen en we zeggen tegen iedereen dat jij mijn liefje bent. Een smoesje, natuurlijk.’ Zijn sluwe glimlach vertelde dat hij op meer dan smoesjes hoopte.

Elayne antwoordde met een glimlach die hem kon bevriezen, ik dank u van harte voor uw aanbod, baas Luca, maar als u zo vriendelijk wilt zijn opzij te stappen...’ Hij moest wel, anders was ze dwars door hem heen gelopen.

Juilin verfrommelde zijn hoge hoed in zijn handen en klapte hem weer op zijn hoofd toen ze de touwladder opklom en daarbij wat moeilijkheden had met haar rokken. Nynaeve wist wat het meisje deed. De mannen zouden het ook moeten weten en misschien deed op z’n minst Thom dat, maar nog steeds leek hij klaar te staan om toe te snellen om haar bij een val op te vangen. Luca schoof er ook heen, alsof hij dezelfde gedachte koesterde.

Elayne streek haar rok glad toen ze even op de vlonder bleef staan. Met haar erop leek hij veel kleiner en hoger. Ze pakte sierlijk haar rok op, alsof ze er geen modder op wilde krijgen, en zette haar voet op het touw. Het leek of ze een straat overstak. In zekere zin was dat ook zo, wist Nynaeve. Ze kon de gloed van saidar niet zien, maar ze wist dat Elayne ongetwijfeld een hard stenen pad van Lucht tussen de twee vlonders had geweven.

Opeens zette Elayne haar handen op het touw en maakte twee rad slagen. Haar ravenzwarte haren zwierden rond, de benen in de zijden kousen flitsten in de zon. Heel even leek haar rok bij het recht op komen over een plat vlak te glijden, voor ze hem weer optrok. Met nog twee stappen was ze op de andere vlonder. ‘Deed baas Sedrin dit, baas Luca?’

‘Hij deed een losse rol!’ riep hij terug. Mompelend voegde hij eraan toe: ‘Maar hij had niet van zulke benen. Een vrouwe. Ha!’ ik ben niet de enige die dit kan,’ riep Elayne. ‘Juilin en... – Nynaeve schudde heftig haar hoofd. Geleiden of niet, haar maag zou net zoveel genieten van dat hoge touw als van een storm op zee. – ‘... en ik hebben dit vaak gedaan. Vooruit, Juilin, laat het zien.’ De dievenvanger keek of hij liever met zijn blote handen de kooien wilde schoonmaken, de leeuwenkooi zelfs, met de leeuwen erin. Hij deed zijn ogen dicht, prevelde iets onhoorbaars en klauterde de touw ladder op als een man die het schavot bestijgt. Boven aangekomen wierp hij vol vrees beurtelings strak gespannen blikken op Elayne en het koord voor hem. Opeens deed hij een stap naar voren en liep snel met de armen opzij naar de andere kant, voortdurend prevelend en Elayne strak aankijkend. Ze klom half omlaag, zodat hij ruimte op de vlonder had, en moest daarna zijn voet op de eerste sport plaatsen, waarna ze hem verder naar beneden hielp. Thom grijnsde haar trots toe toen ze terugkwam en de bonnet van Nynaeve aanpakte. Juilin zag eruit of hij in heet water had liggen weken en daarna was uitgewrongen.

‘Dat was goed,’ zei Luca, die peinzend over zijn kin wreef. ‘Niet zo goed als Sedrin, let wel, maar goed genoeg. Vooral de manier waar op je het zo gemakkelijk laat lijken, terwijl... Juilin?... Juilin net doet of hij doodsbang is. Dat komt bij toeschouwers heel goed over.’ Juilin keek de man bars grijnzend aan, op een manier die deed vermoeden dat hij naar een mes wilde grijpen. Luca speelde het klaar zijn mantel te laten wervelen terwijl hij zich tot Nynaeve wendde; hij leek inderdaad heel tevreden. ‘En jij, mijn liefste Nana? Wat voor verrassend talent heb jij? Ben je misschien een tuimelaarster? Een de genslikster?’

‘Ik deel geld uit,’ zei ze, een klap op haar tas gevend. ‘Of wil je mij je wagen aanbieden?’ Haar glimlach veegde die van hem van zijn gezicht en liet hem twee stappen naar achteren wijken. Hun groepje had mensen uit de wagens aangetrokken en al snel stonden ze in een kring, terwijl Luca de nieuw aangekomenen aan de kunstenmakers voorstelde. Hij was vrij vaag over Nynaeve en zei alleen dat haar optreden angstwekkend was. Ze moest toch eens een paar woorden met hem wisselen.

De paardenknechten, zoals Luca de mannen noemde die geen talent voor kunsten maken hadden, vormden grotendeels een armzalig stel letje, misschien omdat hun loon nog armzaliger was. Voor zoveel wagens waren het er niet veel. Het bleek feitelijk dat iedereen een hand je hielp, ook bij het mennen van de paard-en-wagens. Het was geen rijk bestaan in een beestenspul, zelfs niet in een als dit. De kunsten makers vormden een kleurrijke en afwisselende groep. Petra, de sterkeman, was de grootste vent die Nynaeve ooit had gezien. Niet zo lang, maar wel heel breed. Uit zijn leren vest staken armen als boomstammen. Hij was getrouwd met Clarine, de plompe bruine vrouw die met honden optrad. Ze leek onder de maat als ze naast haar man stond. Latelle, die met beren optrad, had een streng gezicht, donkere ogen, kort zwart haar en het begin van neerbuigende spot voortdurend op de lippen. Aludra, een slanke vrouw, werd verondersteld Vuurwerker te zijn, en dat was heel goed mogelijk. Ze had het haar niet in Taraboonse vlechtjes, wat niet zo verrassend was gezien de stemming in Amadicia, maar haar uitspraak verried haar, en niemand wist immers wat er met het Vuurwerkersgilde was gebeurd. Hun gildehuis in Tarabon had in ieder geval de deuren gesloten. De tuimelaars beweerden dat ze broers waren van elkaar, van de familie Chavana, maar hoewel het allemaal kleine, stevige kerels waren, liep hun uiterlijk uiteen van de groenogige Taeric, met zijn hoge Saldeaanse jukbeenderen en haakneus, tot Barit, die nog donkerder was dan Juilin en tatoeages van het Zeevolk op zijn handen had, hoewel hij geen neusring en oorringetjes droeg. Behalve Latelle begroette iedereen de nieuwkomers hartelijk. Meer kunstenmakers betekende dat meer mensen naar de voorstelling konden worden gelokt, wat dus meer geld opleverde. De twee gooche laars, Bari en Kin, waren, zo bleek, echt broers en betrokken Thom meteen in een gesprek over het vak nadat ze hadden gezien dat hij op een iets andere manier werkte. Meer mensen aantrekken was één ding, maar onderlinge wedijver een ander. Wat Nynaeves aandacht echter meteen trok, was de vrouw met de lichte haren die de zwijn paarden verzorgde. Cerandin hield zich wat op de achtergrond en zei amper iets – Luca beweerde dat ze met haar dieren uit Shara was gekomen – maar haar zachte lispelende manier van spreken deed Nynaeve de oren spitsen.

Het duurde niet lang of hun wagen had een plekje bij de andere gevonden. Thom en Juilin leken het zeer op prijs te stellen dat de paar denknechten hun wilden helpen, hoe zwaarmoedig die hulp ook werd aangeboden, en Nynaeve en Elayne kregen de eerste uitnodigingen. Petra en Clarine vroegen of ze zin in thee hadden wanneer ze klaar waren met uitpakken. De Chavanas vroegen of de twee vrouwen met hen wilden eten, net als Kin en Bari, waardoor de spot van Latelle overging in een blik vol ergernis. Ze wezen die uitnodigingen vriendelijk af; Elayne wat aardiger dan Nynaeve. Haar herinnering dat ze met uitpuilende ogen Galad had zitten aangapen, was nog maar zo jong dat ze nu weinig beleefdheid voor een man kon op brengen. Luca had ook een uitnodiging, alleen voor Elayne en on hoorbaar voor Nynaeve, maar die leverde hem een draai om zijn oren op, waarna Thom nadrukkelijk wat messen liet rondflitsen die uit het niets in zijn handen verschenen. Inwendig mopperend verdween de man, terwijl hij over zijn wang wreef.

Nynaeve liet het aan Elayne over om de spullen in de wagen uit te pakken – wat erop neerkwam dat Elayne, woedend in zichzelf mom pelend, alles in de kasten kwakte – en stapte naar de plek toe waai de zwijnpaarden vastgezet waren. De enorme grijze dieren leken kalm, maar denkend aan het gat in De Lansier des Konings had ze zo haar twijfels over de dikke leren banden waarmee hun voorpoten waren vastgesnoerd. Cerandin stond met een leidstok met een bron zen punt het mannetje te krabben.

‘Hoe worden ze eigenlijk echt genoemd?’ Behoedzaam klopte Nynaeve op de lange neus of snoet of wat het ook was. Die neus was even dik als Nynaeves been en ruim drie pas lang en maar iets langer dan die van het vrouwtje. De snoet snuffelde aan haar rok en ze deed haastig een stap achteruit.

‘S’redits,’ zei de vrouw met het lichte haar. ‘Het zijn s’redits, maar baas Luca vond een naam die makkelijker in de mond lag beter.’ Haar lispelende tongval was onmiskenbaar. ‘Zijn er veel s’redits in Seanchan?’

Het bewegen van de stok stopte even en werd toen weer hervat. ‘Seanchan. Waar is dat? De s’redits komen uit Shara, net als ik. Ik heb nog nooit...’

‘Misschien heb je ooit Shara bezocht, Cerandin, maar ik betwijfel het. Jij bent een Seanchaanse. Tenzij ik het mis heb, was jij bij de in val op de Kop van Toman en werd je in Falme achtergelaten.’

‘Daarover bestaat geen enkele twijfel,’ merkte Elayne op, die naast haar kwam staan. ‘We hebben de Seanchaanse spraak eerder gehoord, Cerandin. We zullen je geen kwaad doen.’ Dat was meer dan Nynaeve wilde beloven; ze had geen prettige her inneringen aan de Seanchanen. Maar toch...

Je bent door een Seanchaanse geholpen toen je in nood verkeerde. Ze zijn niet allemaal slecht. De meesten niet.

Cerandin slaakte een diepe zucht en zakte wat in elkaar. Het was of een jarenlange spanning, waarvan ze zich niet meer bewust was, uit haar wegebde. ‘Maar heel weinig mensen die ik heb ontmoet, weten iets van de waarheid over de Terugkeer of van Falme. Ik heb wel honderd verhalen gehoord, het een nog fabelachtiger dan het andere, maar nooit het ware. Wat maar goed was voor mij. Ik ben in derdaad in Falme achtergelaten, evenals veel s’redits. Alleen deze drie kon ik bijeenkrijgen. Ik weet niet wat er met de andere is gebeurd. De bul heet Mer, de koe Sanit en het jong Nerin. Het is niet van Sanit.’

‘Was dat het werk dat je deed?’ vroeg Elayne. ‘S’redits oefenen?’

‘Of was je een sul’dam?’ voegde Nynaeve eraan toe voor ze kon antwoorden. Cerandin schudde het hoofd, ik ben beproefd, net als de andere meisjes, maar ik kon niets met de a’dam. Ik was blij dat ik werd uitgekozen om met s’redits te werken. Het zijn prachtige dieren. Jullie weten veel, als jullie sul’dam en damane kennen. Ik ben nog niemand tegengekomen die ervan weet.’ Ze toonde geen angst. Wellicht was die opgebruikt, sinds ze tot de ontdekking was gekomen dat ze in een vreemd land was achtergelaten. Aan de andere kant, misschien loog ze.

De Seanchanen waren voor geleidsters even kwaadaardig als de Amadicianen, misschien wel erger. Geleidsters werden niet verbannen of gedood, maar beteugeld en misbruikt. Met een voorwerp dat een a’ dam werd genoemd – Elayne vermoedde dat het een ter’angreaal was – kon een vrouw die de Ene Kracht kon geleiden, overheerst worden door een andere vrouw, de sul’dam. Die kon de damane dwingen haar aanleg te gebruiken voor alles wat de sul’dam wenste, zelfs als wapen. Een damane was niets meer dan een dier, werd hoogstens wat beter verzorgd. En ze maakten van iedere geleidster die ze vonden en van eenieder die de gave aangeboren was, een damane. De Seanchanen hadden de Kop van Toman veel grondiger afgezocht dan de Toren ooit had kunnen dromen. Als Nynaeve alleen al dacht aan sul’ dam en hun a’dam, werd ze doodziek.

‘We weten iets,’ zei ze tegen Cerandin, ‘maar we willen meer weten.’ De Seanchanen waren verdwenen, verjaagd door Rhand, maar dat wilde niet zeggen dat ze op een dag niet konden terugkomen. Het was een ver gevaar naast alle andere gevaren die ze onder ogen moesten zien, maar een doorn in je voet hield niet in dat een schram van een stekel op je arm uiteindelijk niet ging zweren. ‘Je kunt het beste onze vragen naar waarheid beantwoorden.’ Op hun reis naar het noorden zouden ze daarvoor tijd hebben.

‘Ik beloof je dat je niets zal overkomen,’ voegde Elayne eraan toe. ‘Ik zal je beschermen als dat nodig mocht zijn.’ De ogen van de vrouw bewogen van de een naar de ander en tot Nynaeves verbijstering wierp ze zich vlak voor Elayne opeens plat op de grond. ‘U bent een hoogvrouwe van dit land, zoals u tegen Luca hebt gezegd. Ik besefte het niet. Vergeef me, hoogvrouwe, ik onderwerp me aan u.’ En ze kuste de grond voor Elaynes voeten. Het leek of Elaynes ogen uit de kassen rolden.

Ook Nynaeve keek verbijsterd toe. Sta op,’ siste ze, wild rondkijkend om te zien of iemand het opmerkte. Luca had het gezien – ver vloekt – en Latelle ook, die nog steeds grimmig keek. Er was niets aan te doen. ‘Sta op!’ De vrouw bewoog niet. ‘Ga staan, Cerandin,’ zei Elayne. ‘In dit land vraagt niemand aan mensen zich zo te gedragen. Zelfs een vorst niet.’ Terwijl Cerandin overeind krabbelde, voegde ze eraan toe: ik zal je bijbrengen hoe je je dient te gedragen in ruil voor antwoorden op mijn vragen.’ De vrouw boog, met de handen op haar knieën en gebogen hoofd. ‘Ja, hoogvrouwe. Het zal zijn zoals u zegt. Ik ben de uwe.’ Nynaeve zuchtte diep. De reis naar Geldan kon nog leuk worden.

18

Een hond van de duisternis

Liandrin stuurde haar paard door de drukke straten van Amador en haar diepe, omlaag geslagen bonnet verborg de minachtende spot die om haar rozenknoplippen speelde. Ze vond het vreselijk dat ze haar vele vlechtjes had moeten opgeven en ze haatte de belachelijke kleding van dit belachelijke land. Het rossige geel van haar hoed en rij kleding vond ze wel mooi, maar niet de grote fluwelen strikken er op. Niettemin, de bonnet verborg haar Taraboonse ogen – die bruine ogen en het honingblonde haar zouden haar Taraboonse afkomst verraden en dat was vandaag de dag niet zo gunstig in Amadicia en haar Aes Sedai-gezicht, dat hier in Amadicia nog erger werd gevonden dan haar ogen. Zo kon ze heimelijk geringschattend neer kijken op elk Kind van het Licht. Van de vijf voetgangers was er een een Witmantel. Er liepen evenveel soldaten rond en die zouden net zo nieuwsgierig kunnen zijn, maar niemand van hen dacht er natuurlijk aan onder de bonnet te kijken. Aes Sedai stonden hier buiten de wet en dat betekende dat er hier geen waren. Ze voelde zich wat beter toen ze door het fraaie hek van siersmeed werk voor het huis van Jorin Arene reed. Opnieuw had ze naar berichten uit Tar Valon uitgekeken, maar het was een vruchteloze rit geweest. Sinds ze had gehoord dat Elaida meende over de Toren te heersen en dat dat mens van Sanche was afgezet, had ze niets meer vernomen. Jammer dat Siuan was ontsnapt, maar die was nu toch een waardeloos vod.

De tuin achter de grijsstenen omheining stond vol planten die behoorlijk bruin waren door gebrek aan regen. Ze waren gesnoeid en gevormd tot blokken en ballen. Eén leek op een springend paard. Natuurlijk maar een. Kooplieden als Arene bootsten hogere heren na, maar durfden daarin niet al te ver te gaan, voor het geval iemand zou denken dat hun bedrog te erg was. Fraaie balkons maakten het houten huis met het rode pannendak nog mooier. Er stond zelfs een rij gebeeldhouwde zuilen voor, maar in tegenstelling tot het onder komen van een heer leek dit met opzet op nabootsing. De rij stond op een stenen fundering van niet meer dan tien voet hoog. Een kin derlijke aanspraak op een landhuis van de adel. De grijsharige man die onderdanig toesnelde om haar stijgbeugel bij het afstappen vast te houden en de teugels over te nemen, was geheel in het zwart gekleed. Welke kleur de koopman voor zijn livrei en ook had gekozen, het zouden bijna zeker de kleuren van een echte heer zijn geweest en zelfs een heel lage heer kon de rijkste handelaar moeilijkheden bezorgen. De mensen op straat noemden het zwart ‘koopmanslivrei’ en proestten het dan uit. Liandrin verachtte de zwarte jas van de paardenknecht evenzeer als Arenes huis en Arene zelf. Op een dag zou ze echte landhuizen hebben. Paleizen. Die én de macht die daarmee gepaard ging, waren haar beloofd. Ze deed haar rij handschoenen uit en beende de belachelijke helling op die langs de fundamenten naar de met ranken uitgesneden voor deur leidde. De op burchten lijkende landhuizen van de heren hadden opritten, dus kon een rijke koopman die zich niet te klein wilde achten, voor zijn huis geen trap hebben. Een in het zwart gekleed jong dienstmeisje nam de handschoenen en de hoed aan in de ronde ontvangsthal. Er waren veel deuren en gebeeldhouwde en geverfde zuilen, met daarboven een rondlopend balkon. Het beschilderde plafond was een nabootsing van een mozaïek, sterren binnen sterren in het goud en het zwart. ‘Over een uur wil ik in bad,’ zei ze tegen de vrouw. ‘Ditmaal niet te koud en niet te warm; dat kan toch niet waar?’ De dienstmeid werd bleek, terwijl ze een knix maakte. Sta melend beloofde ze het en haastte zich weg. Amellia Arene, Jorins vrouw, kwam een van de deuren uit, diep in gesprek met een dikke kalende man in een smetteloos witte schort. Liandrin zuchtte van minachting. Die vrouw maakte aanspraak op van alles, maar ze sprak niet alleen met de kok, maar haalde hem ook nog eens uit de keuken om over de maaltijden te praten. Ze behandelde hem als... als een vriend!

De dikke Evon zag haar het eerst en snakte naar adem. Zijn var kensoogjes schoten onmiddellijk de andere kant op. Ze hield er niet van als mannen haar aankeken en dat had ze hem de eerste dag goed aan zijn verstand gebracht, toen hij zijn kleffe ogen op haar had gericht. Hij had geprobeerd het te ontkennen, maar ze kende de smerige gewoonten van mannen. Evon wachtte niet eens af tot zijn meesteres hem wegstuurde, maar ging er bijna rennend via dezelfde deui vandoor.

De grijzende koopmansvrouw had een flink en ferm gezicht getoond op de dag van Liandrins aankomst met de anderen. Nu maakte ze steeds haar lippen vochtig en streek voor niets de strikken op haar groenzijden gewaad glad. ‘Er is iemand boven bij de andere vrouwen, mijn vrouwe,’ zei ze nederig. Die eerste dag had Amellia gemeend haar met haar naam te kunnen aanspreken, in de voorzit kamer. Ik meen uit Tar Valon.’

Liandrin vroeg zich af wie dat kon zijn en liep naar de dichtstbij zijnde trap. Ze kende natuurlijk enkele zusters van de Zwarte Ajah, maar dat waren er vanwege de veiligheid maar een paar. Wat anderen niet wisten, konden ze niet verraden. In de Toren had ze maar één van de twaalf zusters gekend die met haar waren vertrokken. Twee van de twaalf waren nu dood, en zij wist wier schuld dat was. Egwene Alveren, Nynaeve Almaeren en Elayne Trakand. In Tan chico was alles zo slecht verlopen dat ze bijna had geloofd dat die drie omhooggevallen Aanvaarden daar waren geweest. Maar het waren dwazen die tweemaal als makke schapen in de val waren gelopen die zij had uitgezet. Dat ze er ook tweemaal uit waren ontsnapt, had niet veel te betekenen. Als ze in Tanchico hadden gezeten, zouden ze haar in handen zijn gevallen, wat Jeaine ook beweerde te hebben gezien. Als ze hen de volgende keer vond, zou er geen ontsnappen mogelijk zijn. Ze zou het karwei afmaken, wat haar bevelen ook waren.

‘Mijn vrouwe,’ stotterde Amellia. ‘Mijn man Jorin, mijn vrouwe. Alstublieft, kan een van u hem helpen? Het was niet zijn bedoeling, mijn vrouwe. Hij heeft zijn les geleerd.’

Liandrin bleef met een hand op de bewerkte trapleuning staan en keek om. ‘Hij behoorde te weten dat hij zijn eed aan de Grote Heer niet kon vergeten als hem dat uitkwam, toch?’

‘Hij hééft het geleerd, mijn vrouwe. Alstublieft. Hij ligt de hele dag rillend onder de dekens, met deze hitte. Hij huilt wanneer iemand hem aanraakt en spreekt slechts fluisterend.’

Liandrin zweeg alsof ze nadacht en knikte vervolgens genadig, ik zal Chesmal vragen om te zien wat ze kan doen. Begrijp echter goed dat ik niets kan beloven.’ Amellia’s bevende bedankje volgde haar naar boven, maar ze lette er niet op. Temaile had zich laten meeslepen. Ze was van de Grijze Ajah geweest en hechtte er bij het bemiddelen groot belang aan de pijn gelijkmatig te verdelen. Als bemiddelaarster was ze heel geslaagd, want ze verspreidde graag pijn. Chesmal had gezegd dat hij binnen enkele maanden weer wat dingen kon doen, zolang die niet al te zwaar waren en niemand zou schreeuwen. Ze was de beste heelster geweest die de Toren in vele jaren had gekend, dus zij zou het wel weten.

Ze schrok toen ze de zitkamer boven binnenstapte. Negen van de tien Zwarte zusters die met haar mee waren gekomen, leunden tegen de met hout betimmerde, beschilderde wanden van het vertrek, hoewel er voldoende stoelen met zijden zittingen stonden op het tapijt met goudkleurige franje. De tiende, Temaile Kinderode, over handigde net een theekopje van teer porselein aan een donkerharige, stevige en knappe vrouw in een bronsgeel gewaad van onbekende stijl. De vrouw kwam haar vaag bekend voor, ofschoon ze geen Aes Sedai was. Ze naderde de middelbare leeftijd; ondanks haar gladde huid was ze duidelijk niet leeftijdloos.

De stemming in het vertrek maakte Liandrin voorzichtig. Temaile was bedrieglijk breekbaar van uiterlijk. Haar grote blauwe kinder blik schonk de mensen vertrouwen, maar die ogen keken nu ver ontrust, en het kopje rinkelde op het schoteltje voor de andere vrouw het aanpakte. Iedereen keek verontrust, met uitzondering van die merkwaardig bekende vrouw. Jeaine Caide, gekleed in zo’n walge lijk Domani-gewaad dat ze binnenshuis droeg, had nog glinsterende tranen op haar wangen. Ze was een Groene geweest en pronkte graag in de aanwezigheid van mannen, nog erger zelfs dan de meeste Groenen deden. Rianna Andomeran, vroeger een Witte en altijd een kille hooghartige moordenares, bleef zenuwachtig over de witte lok boven haar linkeroor strijken. Haar hoogmoed was vermorzeld. ‘Wat is hier aan de hand?’ wilde Liandrin weten. ‘Wie ben jij en wat...’ Opeens flitste de herinnering door haar gedachten. Een Duistervriend, een dienstmeid in Tanchico die voortdurend haar plaats vergat. ‘Gyldin!’ snauwde ze. Deze meid had hen op de een of andere manier gevolgd en probeerde zich duidelijk voor te doen als een zwarte boodschapper met een of ander zeldzaam nieuwtje. ‘Ditmaal heb je te hoog gegrepen.’ Ze wilde saidar omhelzen, maar tegelijkertijd omringde de gloed de andere vrouw en Liandrins poging bots te op een dikke, onzichtbare muur die haar van de Bron afscherm de, een stralende zon, maar pijnlijk onbereikbaar. ‘Je mond staat open, Liandrin’ zei de vrouw kalm. ‘Je lijkt wel een vis. En het is Moghedien, niet Gyldin. Er moet wat meer honing in de thee, Temaile.’ De slanke vrouw met het vossengezicht schoot hij gend toe om het kopje aan te pakken.

Het moest waar zijn. Wie anders kon de anderen zo hebben getemd? Liandrin keek naar hen, zoals ze daar langs de muur stonden. Eldrith Jhondar met haar ronde gezicht, die nu eens niet heel vaag keek ondanks de inktvlek op haar neus, knikte heftig. De anderen leken te bang om een pink te verroeren. Waarom een Verzaker – ze werden niet geacht dat woord te gebruiken, maar ze deden dat onder el kaar gewoonlijk wel -, waarom Moghedien zich had voorgedaan als een dienstmeid kon ze niet begrijpen. De vrouw bezat, of kon alles bezitten, wat Liandrin zelf wilde hebben. Niet alleen kennis van de Ene Kracht, waar zij slechts van droomde, maar macht. Macht over anderen, macht over de wereld. En onsterfelijkheid. Macht in een leven dat nooit eindigde. Zij en haar zusters hadden gepraat over geschillen tussen de Verzakers. Er waren tegenstrijdige bevelen gekomen, en bevelen aan andere Duistervrienden die niet strookten met hun bevelen. Misschien hield Moghedien zich voor de andere Verzakers verborgen.

Liandrin spreidde haar brede rijrok zo fraai mogelijk uit toen ze met een buiging neerknielde. ‘Wij verwelkomen u, Hoge Meesteresse. Nu de Uitverkorenen ons leiden, zullen we zeker triomferen voor de Dag van de Terugkeer van de Grote Heer van het Duister.’

‘Prachtig gezegd,’ merkte Moghedien droogjes op en nam het kopje weer aan van Temaile. ‘Ja, dit is veel beter.’ Temaile keek idioot dank baar en opgelucht. Wat had Moghedien gedaan? Opeens viel Liandrin een onwelkome gedachte in. Zij had een Uit verkorene behandeld als een dienstmeid. ‘Hoge Meesteresse, in Tan chico wist ik niet dat...’

‘Natuurlijk wist je dat niet,’ zei Moghedien geërgerd. ‘Wat voor nut heeft het anders mijn tijd in de duisternis af te wachten, als jij en de anderen mij hadden herkend?’ Opeens verscheen er een klein glim lachje rond haar lippen, niet in haar ogen. ‘Maak je je zorgen over die keren dat je Gyldin naar de keuken stuurde voor een pak ransel?’ Het zweet brak Liandrin uit. ‘Geloof je écht dat ik zoiets zou toelaten? De man moest jou vast en zeker verslag uitbrengen, maar hij herinnerde zich alleen dat wat ik hem zich liet herinneren. Hij leefde heel sterk mee met Gyldin, die zo wreed door haar meesteres werd behandeld.’ Dat leek ze enorm grappig te vinden. ‘Hij gaf me na het eten de heerlijkste toetjes, die voor jou waren bedoeld. Het zou me plezieren indien hij nog leeft.’

Liandrin haalde opgelucht adem. Ze ging niet sterven. ‘Hoge Mees teresse, u hoeft me niet af te schermen. Ik dien de Grote Heer net zo goed. Ik had mijn eed als Duistervriend zelfs al gezworen voor ik naar de Toren ging. Vanaf de eerste dag dat ik kon geleiden, heb ik naar de Zwarte Ajah gezocht.’

‘Dus jij ben de enige in dit ongeregelde zootje die geen lesje nodig heeft om te leren wie de meesteres is?’ Moghedien trok een wenk brauw hoog op. ‘Dat zou ik nooit van jou hebben gedacht.’ De gloed om haar heen verdween. ‘Ik heb taken voor jou. Voor jullie allemaal. Vergeet verder waar jullie mee bezig waren. Jullie zijn een onbekwaam stel, zoals jullie in Tanchico hebben aangetoond. Met mijn hand aan de hondenzweep kunnen jullie misschien op betere resultaten jagen.’

‘Wij wachten op bevelen van de Witte Toren, Hoge Meesteresse,’ zei Liandrin. Onbekwaam! Ze hadden bijna gevonden waarnaar ze in Tanchico op zoek waren, toen in de stad overal rellen uitbraken. Ze waren nauwelijks ontkomen aan de vernietiging door Aes Sedai die op een of andere manier midden in hun plannen waren beland. Als Moghedien zich bekend had gemaakt, of hen zelfs had bijgestaan, zouden ze hebben gewonnen. Als hun mislukking iemands schuld was, dan was het die van Moghedien. Liandrin reikte naar de Ware Bron, niet om saidar te omhelzen, maar om er zeker van te zijn dat het scherm weg was. Het schild was weg. ‘Ons is een grote verantwoordelijkheid geschonken, belangrijke taken zullen wij krijgen, en zeker de opdracht om door te gaan met...’

Moghedien onderbrak haar scherp. ‘Jij dient iedere Uitverkorene die bereid is je aan te nemen. Wie jou uit de Toren ook bevelen heeft gegeven, vanaf nu neemt zij zeker bevelen aan van een van ons en ligt daarbij ongetwijfeld op haar buik te prevelen. Jij gaat me dienen, Liandrin, wees daarvan overtuigd.’

Moghedien wist niet wie aan het hoofd van de Zwarte Ajah stond. Dat was een openbaring. Moghedien wist niet alles. Liandrin had zich de Verzakers altijd voorgesteld als bijna almachtig, ver boven gewone, sterfelijke mensen verheven. Misschien was de vrouw echt op de vlucht voor andere Verzakers. Haar aan die anderen uit te leveren zou haar verzekeren van een hoge rang. Ze kon mogelijk een van hen worden. Ze kende nog een kunstje dat ze als jong meisje had geleerd. En ze kon de Bron bereiken. ‘Hoge Meesteresse, wij dienen net als u de Grote Heer van het Duister. Ons werden ook eeuwig leven en macht beloofd, wanneer de Grote Heer weder...’

‘Denk jij dat je mijn gelijke bent, zustertje?’ Moghediens gezicht ver trok van afkeer. ‘Heb jij in de Doemkrocht gestaan om je ziel aan de Grote Heer te schenken? Heb jij het zoet van de overwinning gesmaakt in Paaran Disen, of de bittere as van de Asar Don? Je bent een slecht geoefend jong hondje, niet de leider van het pak, en jij rent naar de plaats die ik je wijs totdat ik het passend vind je een andere plaats te geven. Deze vrouwen hier meenden ook dat ze meer waren dan ze feitelijk zijn. Wil je je kracht met mij meten?’

‘Natuurlijk niet, Hoge Meesteresse.’ Niet nu ze gewaarschuwd was en klaar zat. ‘Ik...’

‘Vroeg of laat zul je dat doen en ik geef er de voorkeur aan dat met een aan het begin uit de weg te ruimen. Waarom denk je dat jouw vriendinnen zo opgewekt kijken? Ik heb ieder van hen vandaag die les al gegeven. Ik ga me niet afvragen wanneer ook jij die les moet leren. Ik handel het nu af. Probeer het.’

Bevreesd haar lippen bevochtigend, keek Liandrin rond naar de vrouwen die stijf langs de muren stonden. Alleen Asne Zaremene knip perde met haar ogen en schudde heel even het hoofd. Asnes schuin staande ogen, hoge jukbeenderen en scherpe neus toonden dat ze een Saldeaanse was en ze bezat zeker de Saldeaanse onverschrokkenheid. Als zij aangaf het niet te doen en als in haar ogen angst vonkte, kon ze maar beter in het stof kruipen, zodat Moghedien zich zou ontspannen. Ze beschikte evenwel nog over haar eigen kunstje. Ze knielde neer, boog het hoofd en keek op naar de Verzaken met een vrees die slechts gedeeltelijk gespeeld was. Moghedien hing lui in haar stoel en nipte aan haar thee. ‘Hoge Meesteresse, ik smeek u mij te vergeven als ik me iets aanmatig. Ik weet dat ik slechts ben als een worm onder uw voet. Ik wil uw trouwe hond zijn en smeek u mij, uw afgedwaalde hond, te vergeven.’ Moghediens ogen gleden naar haar toe en in een flits, terwijl de woorden nog uit haar mond stroomden, omhelsde Liandrin de Ware Bron en geleidde, zoekend naar de barst in het vertrouwen van de Verzaker, de barst die in ieders schil van kracht zat.

Zodra ze toesloeg, omringde de saidargloed de andere vrouw en werd Liandrin in pijn gewikkeld. Als een hoopje kleren zakte ze op het tapijt neer, probeerde te janken, maar een dodelijke pijn die erger was dan ze ooit eerder had ervaren, smoorde haar opengesperde mond. Haar ogen leken uit de kassen te rollen, haar huid in reepjes gesneden te worden. Gedurende een eeuwigheid, zo leek het, stortte ze in een en toen het even snel verdwenen was als het was opgekomen, kon ze slechts blijven liggen, bevend en met open mond huilend. ‘Begin je het te begrijpen?’ vroeg Moghedien rustig en gaf het kopje aan Temaile terug met een ‘Heel goed, maar de volgende keer wat sterker.’ Temaile leek flauw te vallen. ‘Je bent niet vlug genoeg, Liandrin, je bent niet sterk genoeg en je weet niet genoeg. Dat zielige dingetje dat je probeerde... Wil je eens voelen wat het echt is?’ Ze geleidde.

Liandrin keek vol aanbidding naar haar op. Over de vloer kruipend, onbeheerst snikkend, wist ze de woorden uit te stoten. ‘Vergeef me, Hoge Meesteresse.’ Deze verrukkelijke vrouw, een fonkelend licht aan de hemel, een vallende ster, wonderbaarlijk hoog verheven boven vorsten en heersers. ‘Vergeef me, alstublieft,’ smeekte ze en druk te tussen haar vleiende woorden door kussen op de zoom van Moghediens gewaad. ‘Vergeef me, ik bén een worm.’ Ze voelde zich tot in het merg van haar botten beschaamd dat ze dit alles eerder niet had gemeend. De woorden waren zo waar. Voor deze vrouwe waren ze zo volkomen waar. ‘Laat mij u dienen, Hoge Meesteresse. Vergun mij u te dienen. Alstublieft. Alstublieft!’

‘Ik ben Graendal niet,’ zei Moghedien en duwde haar ruw opzij met haar fluwelen schoentje.

Opeens was het gevoel van verering verdwenen. Liandrin lag snikkend in een hoopje op de vloer te huilen maar herinnerde zich alles. Met een en al afgrijzen staarde ze de Verzaker aan. ‘Ben je nu overtuigd, Liandrin?’

‘Ja, Hoge Meesteresse.’ Ze was het. Zo overtuigd dat ze niet aan een nieuwe poging waagde te denken voordat ze zeker wist dat ze zou winnen. Haar kunstje was slechts een flauwe afschaduwing van wat Moghedien had gedaan. Kon ze dat maar leren... ‘We zullen zien. Ik vermoed dat jij een van diegenen bent die een tweede les nodig hebben. Hoop maar dat het niet zo is, Liandrin. Mijn tweede les is altijd heel venijnig. Neem nu je plaats naast de anderen in. Je zult merken dat ik enkele machtige dingetjes uit je kamer heb gehaald, maar je andere speeltjes mag je houden. Is dat niet aardig van me?’

‘De Hoge Meesteresse is aardig,’ beaamde Liandrin tussen haar on beheerste gehik en enkele snikken door.

Slap krabbelde ze overeind en ging naast Asne staan. De lambrise ring hielp haar rechtop te blijven. Ze zag hoe stromen Lucht werden gewoven. Alleen Lucht, maar ze kromp in elkaar terwijl haar mond en oren werden dichtgestopt. Ze probeerde het zeker niet te voor komen. Ze sneed elke gedachte aan saidar af. Niemand wist toch wat een Verzaker kon? Misschien wel haar gedachten lezen. Ze wilde bijna wegrennen. Nee, als Moghedien haar gedachten kende, zou ze nu dood zijn. Of nog op de vloer liggen krijsen. Of Moghediens voeten kussen en smeken om haar te mogen helpen. Liandrin stond onbeheerst te beven. Als het weefsel haar de mond niet had gesnoerd, zou ze klappertanden.

Moghedien weefde hetzelfde om de andere vrouwen, behalve om Rianna, die door de Verzaker met een gebiedende vinger werd gewenkt en voor haar neerknielde. Daarna verdween Rianna en werd Marillin Gemalfin losgemaakt en naderbij geroepen. Liandrin kon vanaf haar plekje hun gezichten zien, waarin de mond geluidloos bewoog. Iedere vrouw kreeg klaarblijkelijk een opdracht die de anderen niet mochten horen. De gezichten maakten ook weinig duidelijk. Rianna luisterde alleen, haar ogen een tikkeltje opgelucht, instemmend knikkend, waarna ze vertrok. Marillin keek ver baasd en toen gretig, maar zij was een Bruine geweest en die waren altijd opgetogen over alles wat een kans bood een beschimmeld stuk je vergeten kennis te ontdekken. Jeaine Caide zette traag een masker van afgrijzen op, wilde het aanvankelijk afwijzen, waarbij ze tracht te zichzelf en haar walgelijke kleding te bedekken. Moghediens gezicht verhardde zich echter en Jeaine knikte haastig en vluchtte weg. Niet zo ijverig als Marillin, maar zeker even snel. Berylla Naron, die zo mager was dat ze bijna uitgedroogd leek en een van de allerbes te bespeelsters van mensen en plannenmaaksters was, en Falion Bhoda, met een lang gezicht, kil ondanks haar zichtbare vrees, lieten even weinig merken als Rianna. Ispan Shefar, net als Liandrin een Tara boonse, al had ze donker haar, drukte een kus op Moghediens rok zoom voor ze opstond.

Toen werden de stromen rond Liandrin losgemaakt. Ze dacht dat ze eveneens zou worden weggestuurd voor de Schaduw mocht weten welke boodschap, totdat ze zag hoe de stromen van de overgebleven zusters ook verdwenen. Moghediens vinger wenkte gebiedend en Liandrin knielde voor haar neer, tussen Asne en Chesmal Emry, een lange mooie vrouw met donker haar en donkere ogen. De vroegere Gele zuster Chesmal doodde met hetzelfde gemak als ze heelde, maar uit haar vurig brandende ogen die op Moghedien waren gericht en de wijze waarop haar trillende handen in haar rok knepen, sprak duidelijk dat ze van plan was te gehoorzamen. Ze zou zich door dit soort aanwijzingen moeten laten leiden, besef te Liandrin. Als ze een van de anderen benaderde met haar overtui ging dat er een beloning in het verschiet lag voor degene die Moghedien aan de andere Verzakers uitleverde, kon het rampzalig zijn wanneer ze iemand aansprak die al had besloten als schoothondje van Moghedien het beste af te zijn. Ze kreunde bijna bij de gedachte aan een ‘tweede les’.

‘Jullie houd ik bij me,’ zei de Verzaker, ‘voor de belangrijkste taak. Het werk van de anderen kan zoete vruchten dragen, maar voor mij zal jullie taak de grootste oogst opleveren. Een persoonlijke oogst. Die vrouw Nynaeve Almaeren.’ Liandrins hoofd schoot omhoog en Moghediens ogen werden scherp. ‘Je kent haar?’ ik veracht haar,’ antwoordde Liandrin waarheidsgetrouw ‘Ze is een smerige wilder die nooit in de Toren toegelaten had mogen worden.’ Ze verafschuwde alle wilders. Toen ze nog over de Zwarte Ajah droomde, voor haar komst naar de Witte Toren, was ze al ruim een jaar bezig te leren geleiden, maar zij was zeker geen wilder. ‘Heel goed. Jullie vijf gaan haar voor me zoeken. Ik wil haar levend hebben. Jazeker, levend.’ Moghediens glimlach deed Liandrin huiveren; Nynaeve en de andere twee aan haar geven, was zo slecht nog niet. ‘Eergisteren was ze in Sienda, een dorp ongeveer zestig span ten oosten van hier, samen met een andere jonge vrouw voor wie ik mogelijk belangstelling heb, maar ze zijn verdwenen. Jullie gaan...’ Liandrin luisterde gretig. Wat dit aanging zou ze een trouwe hond zijn. Voor dat andere zou ze geduldig afwachten.

19

Herinneringen

‘Mijn koningin?’ Morgase keek op van het boek in haar schoot. Zon licht viel schuin door de ramen van haar zitkamer. De dag was al heet, er stond geen enkel briesje, en het zweet maakte haar gezicht vochtig. Het was bijna noen en ze had nog geen stap buiten haar kamer gezet. Dat was heel ongewoon voor haar. Ze kon zich niet her inneren waarom ze had besloten die ochtend lui met een boek door te brengen. Ze leek de laatste tijd haar aandacht niet bij het lezen te kunnen houden. Op de gouden klok op de mantel van de marmeren haard kon ze zien dat ze een uur geleden deze bladzijde had omgeslagen en ze kon er zich niets van herinneren. Het moest de hitte zijn. De jonge officier van de garde in zijn rode jas, geknield met zijn vuist op het rood met gouden tapijt, kwam haar vaag bekend voor. Vroeger kende ze de namen van alle gardisten die in het paleis dienden. Het kwam wellicht door al die nieuwe gezichten. ‘Tallanvor,’ zei ze tot haar eigen verbazing. Het was een lange, goedgebouwde jonge man, maar ze wist niet waarom ze juist zijn naam nog kende. Had hij niet eens iemand bij haar gebracht? Lang geleden? ‘Gardeluitenant Martyn Tallanvor.’

Hij wierp een blik op haar, verbazend onbeschaamd, eer hij zijn ogen weer op het tapijt richtte. ‘Mijn koningin, vergeef me, maar ik ben verbaasd dat u hier bent, gegeven het nieuws van vanochtend.’

‘Welk nieuws? Het zou fijn zijn eens iets anders te horen dan Alteima’s geroddel over het Tyreense hof. Soms voelde ze dat ze de vrouw nog iets anders wilde vragen, maar ze roddelden slechts en ze kon zich niet herinneren dat ze dat ooit eerder had gedaan. Gaebril leek het leuk te vinden naar hen te luisteren, wanneer hij in die hoge stoel vlak voor de haard zat, met zijn enkels over elkaar gekruist en een tevreden glimlach rond zijn lippen. Alteima was er de laatste tijd toe overgegaan tamelijk gewaagde gewaden aan te trekken; Morgase zou daar iets van zeggen. Vaag leek ze zich te herinneren dat ze dat eerder had bedacht. Onzin. Als ik dat had gedacht, zou ik het al hebben gezegd. Ze schudde het hoofd en besefte dat ze geen aandacht meer had geschonken aan de jonge luitenant, die was gaan vertellen en had gezwegen toen hij zag dat ze niet luisterde. ‘Vertel het nog een keer. Ik was afgeleid. En sta op.’

Hij stond op met een boos gezicht en zijn ogen keken haar fel aan voor hij ze neersloeg. Ze zag waarnaar hij had gekeken en bloosde; haar gewaad was zeer laag gesneden. Maar Gaebril hield ervan als ze zich zo kleedde. Met die gedachte bekommerde ze zich er verder niet om dat ze bijna naakt voor een van haar gardisten zat. ‘Maak het kort,’ zei ze afgemeten. Hoe durft hij me zo aan te kijken! Hij dient de zweep te krijgen. ‘Welk nieuws is zo belangrijk dat je meent zomaar mijn vertrekken binnen te kunnen komen alsof het een taveerne is?’ Zijn gezicht verduisterde, maar of dat van gepaste verlegenheid kwam of van groeiende boosheid, kon ze niet zeggen. Hoe durft hij! Boos te zijn op zijn koningin. Denkt de man dat mijn werk alleen bestaat uit naar hem te luisteren?

‘Opstand, mijn koningin,’ zei hij vlak en elke gedachte aan boosheid en blikken verdween.

‘Waar?’

‘In Tweewater, mijn koningin. Iemand heeft de oude banier van Ma netheren gehesen, de Rode Adelaar. Er is vanmorgen een boodschapper uit Wittebrug aangekomen.’

Morgase trommelde met haar vingers op het boek. Haar gedachten leken helderder dan ze mogelijk al een heel lange tijd geweest waren. Iets over Tweewater, een vonkje dat ze niet tot leven kon blazen, rukte aan haar geheugen. Dat gewest maakte eigenlijk amper deel uit van Andor en zo was het al vele geslachten geweest. Zij en de drie vorige koninginnen hadden de grootste moeite gehad enige macht over de mijnen en smelterijen in de Mistbergen te behouden en zelfs dat beetje zou verloren zijn gegaan als er, behalve door Andor, een andere weg voor uitvoer van de metalen had bestaan. Een keuze tussen het behoud van de mijnen met goud, ijzer en andere metalen of de wol en tobak van Tweewater was geen moeilijke geweest. Maar een wilde opstand, ook een opstand in een deel van haar rijk dat ze alleen volgens de kaart regeerde, kon als een bosbrand uitslaan naar andere streken die feitelijk de hare waren. En dan Ma netheren, ten onder gegaan in de Trollok-oorlogen. Manetheren, van de legenden en verhalen, nam in de gedachten van sommige mannen nog steeds een grote plaats in. Bovendien, Tweewater was van haar. Mogelijk was het al veel te lang met rust gelaten en zijn eigen gang gegaan, maar het bleef een deel van haar rijk. ‘Is heer Gaebril op de hoogte?’ Natuurlijk was hij dat niet. Hij zou met dat nieuws naar haar toe zijn gekomen en hebben voorgesteld hoe ze het op moest lossen. Zijn voorstellen waren altijd heel goed. Vóórstellen? Op de een of andere manier leek ze zich te herinneren dat hij haar vertelde wat ze moest doen. Dat was natuurlijk on denkbaar.

‘Inderdaad, mijn koningin.’ Tallanvors stem klonk vlak, maar op zijn gezicht smeulde nog een trage woede. ‘Hij lachte. Hij zei dat Tweewater een bron van problemen leek en dat hij er op een dag iets aan zou moeten doen. Hij zei dat deze onbelangrijke kwelling op z’n beurt moest wachten tot de belangrijkere zaken waren afgehandeld.’ Het boek viel toen ze opsprong, en ze meende Tallanvor grimmig te vreden te zien glimlachen toen ze langs hem heen stormde. Een dienst meid vertelde waar ze Gaebril kon vinden en ze beende onmiddellijk naar de Zuilenhof met de marmeren fontein waarin onder de lelie bladeren vissen zwommen. Het was daar koeler en er was schaduw. Gaebril zat op de brede witte rand van de fontein, omringd door een groot aantal vrouwen en heren. Ze herkende er minder dan de helft. De donkere vierkante Jarid van Huis Sarand en zijn sluwe blonde vrouwe Elenia. Die onnozele Arymilla van Huis Marne, die haar smeltende bruine ogen altijd wijd open hield om belangstellend te lijken, en de magere Masin met zijn geitenkop, van Huis Caeren, die iedere vrouw zou aanranden die hij ondanks zijn dunne witte haar in het nauw kon drijven. Naean van Huis Arawn, als gewoonlijk met een honende trek die zijn bleke knapheid bedierf, en Lir van Huis Baryn, een dunne lijs van een man die, ongelooflijk maar waar, een zwaard droeg; Karind van Huis Anshar, met diezelfde vlakke blik waarmee zij volgens zeggen drie mannen onder de zoden had weten te krijgen. De anderen kende ze in het geheel niet, maar deze mensen zou ze nooit in het paleis toelaten, alleen bij staatsontvangsten. Ieder van hen had zich bij de Opvolging tegen haar verzet. Elenia en Naean hadden zelf de Leeuwentroon begeerd. Wat haalde Gaebril in zijn hoofd door ze hier te brengen?

‘... de grootte van onze landgoederen in Cairhien, mijn heer,’ zei Arymilla net, half over Gaebril gebogen, terwijl Morgase aan kwam lopen. Geen van hen had meer dan een blik voor haar over. Alsof ze een dienstmeid met de wijn was!

‘Ik wil met je praten over Tweewater, Gaebril. Onder vier ogen.’

‘Het is al afgehandeld, mijn lief,’ zei hij verstrooid, spelend met zijn vingers in het water. ‘Er zijn nu andere zaken die me bezighouden. Ik meende dat je de hitte overdag wat wilde ontlopen door een boek te lezen. Je kunt zoals het nu is, beter naar je vertrekken gaan tot het in de avond wat koeler is.’

Mijn lief. Hij noemde haar ‘mijn lief’ in aanwezigheid van die onderkruipers! Hoe opgetogen ze ook zou zijn om dat van zijn lippen te vernemen wanneer ze alleen waren... Elenia hield haar hand voor haar mond. ‘Ik denk van niet, heer Gaebril,’ zei Morgase koel. ‘U komt nu met me mee. En deze andere mensen zijn mijn paleis uit voor ik hier terugkom of ik verban ze uit Caemlin.’ Hij sprong onverhoeds overeind, een grote man die boven haar uit torende. Ze leek slechts zijn grote donkere ogen te zien; haar huid prikte alsof er een ijzige wind in de hof opstak. ‘Jij vertrekt nu en wacht op me, Morgase.’ Zijn stem klonk als een ver gebulder in haar oren. ‘Ik heb alles afgehandeld wat afgehandeld dient te worden. Ik kom vanavond naar je toe. Je vertrekt nu. Je vertrekt.’ Pas toen ze haar hand ophief om de deurknop van haar zitkamer te pakken, besefte ze waar ze was. En wat er was gebeurd. Hij had haar gezegd weg te gaan en ze was vertrokken. Terwijl ze vol afgrijzen naar de deur staarde, zag ze weer de spottende hoon bij de mannen en het openlijke gelach van enkele vrouwen. Wat is er met me gebeurd? Hoe kon ik zo stapelgek worden op een man?

Nog steeds voelde ze de drang naar binnen te gaan en op hem te wachten. Verdoofd dwong ze zichzelf om om te draaien en weg te lopen. Het kostte moeite. Inwendig kromp ze ineen bij de gedachte aan Gaebrils teleurstelling wanneer hij haar niet zou aantreffen en kromp nog meer ineen toen ze het kruiperige daarvan inzag.

Aanvankelijk had ze geen idee waar ze heen ging en waarom, alleen dat ze niet gehoorzaam wilde wachten, niet op Gaebril, op geen enkele man of vrouw ter wereld. Steeds weer kwam de binnenhof met de fontein in haar gedachten, zijn woorden dat zij moest gaan en die hatelijke, vermaakte ogen. Haar geest leek een dichte mist. Ze kon niet vatten hoe of waarom ze dit kon laten gebeuren. Ze moest aan iets denken wat ze begreep, iets wat ze kon oplossen. Jarid Sarand en de anderen.

Toen ze de troon had bestegen, had ze elk van hen haar pardon geschonken voor alles wat ze tijdens de Opvolging hadden gedaan, zo als ze dat aan alle tegenstanders had gegeven. Het leek het beste alle vijandelijkheden te begraven, voordat ze plannetjes zouden beramen of zouden samenzweren, wat zoveel naties had besmet. Het Spel der Huizen werd het genoemd – Daes Dae’mar of het Grote Spel – en het had geleid totteindeloze, ingewikkelde vetes tussen de Hui zen, tot het afzetten van vorsten en vorstinnen. Het Spel was de boze kern van de burgeroorlog in Cairhien en het had ongetwijfeld een rol gespeeld in de onrust die Tarabon en Arad Doman in zijn greep had. Het pardon had aan iedereen geschonken moeten worden om te voorkomen dat Daes Dae’mar in Andor de kop op zou steken, maar als ze er enkele niet had hoeven te ondertekenen, dan hadden juist die zeven pardons er niet bij gezeten.

Gaebril wist dat. Openlijk had ze haar ongenade nooit willen uiten, maar tegen hem persoonlijk had ze haar wantrouwen wel uitgesproken. Ze had hen voor de eed van trouw de bek moeten open breken en ze had de leugen in hun mond herkend. Ieder van hen zou elke kans aangrijpen om haar te vernederen en alle zeven bij elkaar... De slotsom was voor haar duidelijk: Gaebril was tegen haar aan het samenzweren. Het kon niet zijn om Elenia of Neaen op de troon te zetten.

Niet wanneer hij mij als een schoothondje laat optreden, dacht ze verbitterd. Hij was van plan haar plaats in te nemen. Hij wilde koning worden, de eerste koning die Andor ooit had gehad. Nog steeds voelde ze de wens naar haar boek terug te keren en op hem te wachten. Nog steeds verlangde ze naar zijn strelende handen. Pas toen ze de oude gezichten in de gang om haar heen zag, de rimpelige wangen en vele gebogen ruggen, realiseerde ze zich waar ze heen was gelopen. De vleugel met de oudgedienden. Sommige bedienden keerden als ze oud waren terug naar hun familie, maar andere waren al zo lang in het paleis dat ze zich geen ander leven konden voorstellen. Hier hadden ze hun eigen kleine vertrekken, hun eigen overschaduwde tuin en ruime binnenhof. Net als iedere koningin voor haar vulde ze hun toelagen aan met de mogelijkheid voedsel in de keukens te kopen voor minder dan de kostprijs en een behandeling van hun kwalen in de ziekenkamers. Stramme buigingen en wankele knixen volgden haar, samen met het gemompel van ‘het Licht schijne op u, mijn koningin’, ‘het Licht zegene u, mijn koningin’, en ‘het Licht bescherme u, mijn koningin’. Ze beantwoord de hen verstrooid. Ze wist nu waar ze heen ging. Lini’s deur week niet af van de andere deuren aan de gang met een voudige groene tegels, waarin slechts de staande leeuw van Andor was uitgebeiteld. Ze dacht er nooit aan om te kloppen; zij was de koningin en dit was haar paleis. Haar oude verzorgster was er niet, hoewel boven een laag vuurtje in de stenen schouw een waterketeltje hing te stomen, wat betekende dat ze wel gauw zou terugkomen. In de twee smalle kamertjes stonden keurige meubels; het bed was niet volmaakt, de twee stoelen waren recht aangeschoven bij de tafel, waarop precies in het midden een blauwe vaas met een klein bos je groen was neergezet, maar Lini was altijd op netheid gesteld. Morgase had er wat om willen verwedden dat in de kleerkast van haar slaapkamer al haar kleding keurig op kleur of soort was gerangschikt en dat hetzelfde zou gelden voor de pannen in het kastje naast de schouw.

De zes beschilderde ivoren miniaturen op kleine houten standaards vormden een rij op de mantel. Hoe Lini die had kunnen betalen met haar loon van kinderverzorgster, ging Morgases voorstellingsvermogen te boven en ze had het natuurlijk nooit kunnen vragen. De zes miniaturen vormden drie paren, elk bestaande uit een portret van een jonge vrouw en een portret van diezelfde vrouw als klein kind. Elayne stond erbij en zijzelf. Ze pakte haar portret als veertienjarige, een slank, rank meisje, en kon niet geloven dat ze ooit zo on schuldig had geleken. Dat roomkleurige zijden gewaad had ze gedragen op de dag dat ze naar de Witte Toren was gegaan, toen ze nooit had gedroomd dat ze op een dag koningin zou zijn, slechts de vergeefse hoop had gekoesterd misschien Aes Sedai te zullen worden.

Verstrooid streek ze met haar duim over de Grote Serpent-ring aan haar linkerhand. Eigenlijk had ze er geen recht op; een vrouw die niet geleidde, kreeg die ring niet. Maar vlak voor haar zestiende naamdag was ze hier teruggekeerd om in naam van Huis Trakand de Rozenkroon te ontvangen, en toen ze amper twee jaar later de troon besteeg, werd haar de ring geschonken. Volgens het gebruik werd de erfdochter van Andor altijd in de Witte Toren opgeleid en als erkenning van Andors langdurige steun aan de Toren was haar de ring gegeven, of ze nu wel of geen geleidster was. In de Toren was ze slechts de erfgename van Huis Trakand geweest, maar nadat ze de Rozenkroon had verworven, hadden ze haar de ring toch gegeven.

Ze zette haar eigen portret terug en pakte dat van haar moeder, dat misschien gemaakt was toen ze achttien was. Lini was van drie vrouwen uit het geslacht Trakand de kinderverzorgster geweest. Maighdin Trakand was een heel knappe vrouw geweest. Morgase herinner de zich nog haar glimlach die overging in de stralende lach van een liefhebbende moeder. Eigenlijk had Maighdin op de Leeuwentroon moeten zitten. Een koorts had haar echter geveld, waardoor onverwachts een jong meisje op de Hoogzetel van Huis Trakand plaats had genomen, midden in de troonstrijd, terwijl ze in het begin alleen de steun genoot van de krijgslieden en de bard van het Huis.

Ik heb de Leeuwentroon gewonnen. Ik geef hem niet op en ik wil niet mee maken dat er een man op komt. Bijna duizend jaar heeft een konin gin over Andor geheerst en ik zal dat niet nu laten eindigen!

‘Weer in mijn spulletjes aan het rommelen, kind?’

De stem ontlokte lang vergeten reacties. Morgase had het portretje al achter haar rug voor ze het wist. Met een berouwvol hoofd schudden zette ze het terug op de standaard, ik ben geen meisje meer in de kinderkamer, Lini. Denk eraan, voor je op een dag iets zegt waar ik op zal moeten reageren.’

‘Mijn nek is tanig en oud,’ zei Lini en zette een zak peentjes en knol letjes op de tafel. Ze zag er broos uit in haar nette grijze kleed; haar witte haren waren samengebonden tot een knotje achter op haar hoofd en de huid van haar smalle gezicht leek wel van dun perka ment, maar haar rug was kaarsrecht, haar stem luid en helder en haar donkere ogen waren even scherp als vroeger. ‘Als je mijn hoofd aan de beul wilt geven... ik ben er toch wel klaar mee, denk ik. Een knoestige oude tak maakt het blad dat een loot doormidden kapt bot.’

Morgase zuchtte; Lini zou nooit veranderen. Ze maakte nog geen knix als het hele hof toekeek. ‘Jij wordt taaier als je ouder wordt. Ik betwijfel of een beul een bijl zou kunnen vinden die scherp genoeg is voor jouw nek.’

‘Je bent me al enige tijd niet komen opzoeken, dus neem ik aan dat er iets is wat je in je hoofd wilt uitwerken. Toen je nog in de kin derkamer speelde, maar ook later, bezocht je mij gewoonlijk wan neer je ergens niet uit kwam. Zal ik wat thee zetten?’

‘Al enige tijd, Lini? Ik bezoek je elke week en dat is best een wonder, als ik aan je manier van praten denk. Ik zou de hoogste vrouwe van Andor nog verbannen als zij de helft zou uitkramen van wat jij zegt.’

Lini keek haar effen aan. ‘Sinds de lente heb je het licht in de deuropening niet meer verduisterd. En ik praat zoals ik altijd doe; ik ben te oud om nog te veranderen. Wil je thee?’

‘Nee.’ Morgase hield verward haar hand tegen het hoofd. Ze bezocht Lini echt elke week. Ze kon zich nog herinneren... Ze kon het zich niet herinneren. Gaebril had haar tijd zo volledig in beslag genomen dat ze zich moeilijk iets anders dan hem kon herinneren. ‘Nee, ik wil geen thee. Ik weet niet waarom ik ben gekomen. Je kunt me niet helpen met het probleem dat ik heb.’

Haar oude verzorgster snoof, hoewel ze het klaarspeelde het heel licht te laten klinken. ‘Je hebt problemen met Gaebril, nietwaar? En je schaamt je ervoor dat mij te vertellen. Meisje, ik heb je verschoond toen je in de wieg lag, je verzorgd als je ziek was en buikpijn had, en jou verteld wat je over mannen moest weten. Je hebt je nooit geschaamd met mij over van alles te praten en vandaag is niet de dag ermee te beginnen.’

‘Gaebril?’ Morgases ogen gingen wijd open. ‘Weet je het? Maar hoe?’

‘Ach, kind,’ zei Lini droevig, iedereen weet het, al heeft niemand de moed het je te zeggen. Ik zou het hebben gedaan, als je niet weg was gebleven, maar het is niet echt iets waarmee ik hardlopend naar je toe kom, nietwaar? Het is het soort zaak dat een vrouw niet gelooft tot ze het zelf ontdekt.’

‘Waar heb je het over?’ wilde Morgase weten. ‘Het was je plicht als jij het wist, Lini. Het is ieders plicht! Licht, ik ben de laatste die het weet en nu is het misschien te laat om er een eind aan te maken.’

‘Te laat?’ vroeg Lini ongelovig. ‘Waarom zou het te laat zijn? Jij schopt Gaebril het paleis uit, Andor uit, samen met Alteima en die anderen, en dat is dat. Welja, te laat!’

Heel even kon Morgase niets zeggen. ‘Alteima,’ zei ze eindelijk, ‘en... anderen?’

Lini staarde haar aan en schudde toen vol afkeer haar hoofd, ik ben een oude zot; mijn hersens staan droog. Nou ja, nu weet je het. Als de honing uit de raat is, kun je hem niet meer terugstoppen.’ Haar stem klonk zachter en tegelijk ook bruusk, de stem die ze gebruikte als ze Morgase moest zeggen dat haar paardje een been had gebroken en gedood moest worden. ‘Gaebril brengt de meeste nachten bij jou door, maar Alteima krijgt van hem bijna evenveel tijd. De andere zes bedient hij mondjesmaat. Vijf hebben kamers in het paleis, en eentje, zo’n jong ding met grote ogen, sluipt naar binnen en verdwijnt dan weer. Om de een of andere reden heeft ze een heel grote mantel om, zelfs in deze hitte. Misschien heeft ze een man. Het spijt me, meisje, maar wat waar is, is waar. Je kunt de beer beter onder ogen hebben dan ervoor weg te vluchten.’

Morgase zakte door haar knieën en als Lini niet haastig een stoel van de tafel had bijgeschoven, zou ze op de vloer zijn neergeploft. Alteima. En het beeld van Gaebril die naar het roddelende tweetal zat te kijken, stond opeens in een heel ander daglicht. Een man die vol genegenheid zat toe te kijken hoe twee van zijn lievelingspoesjes aan het spelen waren. En nog zés anderen! Woede kolkte ziedend in haar op, een woede die haar had ontbroken toen ze bedacht dat hij op haar troon uit was. Wat ze heel koel en helder had overwogen, even helder als ze de zaak van Tweewater kon overwegen. Dat was een gevaar dat met een nuchter verstand moest worden benaderd. Maar dit! De man had zijn speeltjes in haar paleis gestopt. Hij had haar tot een van zijn sletten gemaakt. Ze wilde zijn hoofd. Ze wilde hem levend geselen. Het Licht stond haar bij, ze wilde zijn hand op haar huid. Ik ben gek aan het worden!

‘Dat zal naast al het andere ook worden opgelost,’ zei ze kil. Nu was het belangrijk wie er in Caemlin was en wie op zijn landgoed. ‘Waar is heer Pelivar? Heer Abelle? Vrouwe Arathelle?’ Zij stonden aan het hoofd van sterke Huizen en vele krijgslieden.

‘Verbannen,’ zei Lini en keek haar bevreemd aan. ‘Je hebt ze in het voorjaar uit de stad verbannen.’

Morgase staarde haar aan. Ze herinnerde zich er niets van. Behalve... ja, nu borrelde het vaag uit de diepte naar boven. ‘Vrouwe Ellorien?’ zei ze langzaam. ‘Vrouwe Aemlin en heer Luan?’ Andere sterke Huizen. Andere Huizen die achter haar hadden gestaan voordat ze de troon besteeg.

‘Verbannen,’ antwoordde Lini even langzaam. ‘Je hebt Ellorien de zweep laten voelen toen ze het waarom wilde weten.’ Ze bukte zich en streek Morgases haren naar achter. Haar knokige vingers bleven kort op haar wang rusten, alsof ze voelde of ze koorts had. ‘Ben je wel in orde, kind?’

Morgase knikte dof, maar dat kwam doordat ze het zich op een scha duwachtige manier herinnerde. Ellorien, krijsend van woede toen de rug van haar gewaad open werd gescheurd. Huis Traemane was een van de eerste Huizen geweest die zijn steun had aangeboden aan Trakand, en Ellorien, een stevige leuke vrouw, slechts enkele jaren ouder dan Morgase, was de woordvoerster geweest. Ellorien zelf, een van haar beste vriendinnen. Dat was ze tenminste geweest. Elayne was vernoemd naar Eiloriens grootmoeder. Vaag wist ze weer dat anderen de stad hadden verlaten, zich van haar hadden verwijderd; het werd haar steeds duidelijker. En wie waren er gebleven? Huizen die te zwak waren om enige steun te kunnen bieden, of anders pluim strijkers. Ze leek zich te herinneren hoe Gaebril haar ontelbare do cumenten had laten tekenen, die hij haar had voorgelegd toen nieuwe titels werden ingesteld. Gaebrils hielenlikkers en haar vijanden, zij waren de enigen van wie ze wist dat ze in Caemlin macht bezaten.

‘Ik maal er niet om, wat je zegt,’ zei Lini vastberaden, ‘je hebt geen koorts, maar er is iets mis. Je hebt een Aes Sedai nodig die je kan helen, zo is het.’

‘Geen Aes Sedai.’ Morgases stem klonk nog harder. Opnieuw voel de ze even aan haar ring. Ze wist dat haar toenemende afkeer van de Toren de laatste tijd volgens sommigen onredelijk was, maar ze kon geen vertrouwen opbrengen voor een Witte Toren die haar doch ter voor haar verborgen leek te houden. Haar brief aan de Amyrlin Zetel, waarin ze eiste – niemand eiste ooit iets van de Amyrlin Ze tel, maar zij had het gedaan – dat haar dochter terug moest komen, was onbeantwoord gebleven. Maar er was ook amper genoeg tijd verstreken om de brief in Tar Valon te laten bezorgen. In ieder geval wist ze, en dat was een feit, dat ze geen Aes Sedai in haar nabijheid wilde hebben. En toch, tegelijkertijd kon ze niet aan Elayne denken zonder een gevoel van grote trots. Binnen zo’n korte tijd verheven tot Aanvaarde! Elayne kon weleens heel goed de eerste vrouw op de troon van Andor worden die volleerd Aes Sedai was, niet alleen door de Toren opgeleid. Het was onzinnig die twee dingen tegelijk te voelen, maar op dit ogenblik was veel onzinnig. En haar dochter zou nooit op de Leeuwentroon van Andor zitten als Morgase die niet vei lig stelde.

‘Geen Aes Sedai heb ik gezegd, Lini, dus hou maar op me zo aan te kijken. Dit is een van die keren dat je me geen smerig drankje kunt laten drinken. Bovendien vraag ik me af of er één Aes Sedai, van welke Ajah dan ook, in Caemlin te vinden is.’ Haar oude helpers en helpsters waren verdwenen, verbannen door haar handtekening op het document, en misschien voor altijd haar vijanden vanwege het geen ze Ellorien had aangedaan. Nieuwe heren en vrouwen in het paleis. Nieuwe gezichten in haar garde. Was hier nog trouw te vinden? ‘Lini, ken jij een zekere gardeluitenant die Tallanvor heet?’ Na het snelle knikje van de oude vrouw vervolgde ze: ‘Zoek hem, wil je, en breng hem hierheen. Maar laat hem niet weten dat je hem naar mij toe brengt. Trouwens, als iemand het vraagt, zeg dan iedereen in de vleugel van de oudgedienden dat ik niet hier ben.’

‘Er is meer aan de hand dan die Gaebril en zijn liefjes, nietwaar?’

‘Ga nu, Lini. Haast je. We hebben maar weinig tijd.’ Te oordelen naar de schaduwen van de bomen die ze in de tuin achter het ven ster zag, stond de zon niet hoog meer. De avond zou al te snel vallen. De avond, wanneer Gaebril haar zou gaan zoeken. Toen Lini was vertrokken, bleef Morgase stijf en strak in de stoel zit ten. Ze durfde niet te gaan staan. Haar knieën waren weer sterker, maar ze was bang dat ze, als ze zou gaan rondlopen, naar haar zit kamer zou gaan om daar op Gaebril te wachten. Zo sterk was die aandrang, zeker nu ze alleen was. En als hij haar eenmaal aankeek, haar aanraakte, zou ze hem zonder enige twijfel alles vergeven. Al les vergeten wellicht, als ze bedacht hoe warrig en onvolledig haar herinneringen waren. Als ze niet beter had geweten, zou ze hebben gedacht dat hij op de een of andere manier de Ene Kracht tegen haar had gebruikt, maar zó oud werd geen enkele geleider. Lini had haar vaak verteld dat er altijd één man op de hele wereld was bij wie een vrouw tot de ontdekking kwam dat ze zich als een hersenloze dwaas gedroeg, maar ze had nooit gedacht dat zij voor zo iemand zou vallen. Niettemin had ze wat mannen betreft nooit de beste keuzes gemaakt, hoe juist haar beslissingen in die tijd ook leken.

Taringael Damodred had ze omwille van het landsbelang getrouwd. Hij was eerder getrouwd geweest met Tigraine, de erfdochter die door haar verdwijning de Opvolging na Modrelieins dood had ver oorzaakt. Door hem te huwen was er een schakel gesmeed met de oude koningin, die de twijfel van haar voornaamste tegenstanders had verminderd en, wat nog belangrijker was, het bondgenootschap in stand had gehouden dat aan de eindeloze oorlogen met Cairhien een eind had gemaakt. Om zulke redenen kozen vorstinnen een gemaal. Taringael was een koude, verstrooide man, en liefde tussen hen had nooit bestaan, ondanks twee heerlijke kinderen. Zijn ongeluk tijdens een jacht was een opluchting geweest. Thomdril Merrilin, bard van het Huis en daarna van het hof, was aanvankelijk een genoegen geweest. Hij had een scherp verstand, was gevat, een vrolijke man die de handigheidjes van het Spel der Hui zen had gebruikt om haar op de troon te helpen en Andor sterk te maken toen zij regeerde. In die dagen was hij tweemaal zo oud geweest als zij, maar ze zou hem hebben gehuwd – in Andor waren hu welijken met een burger niet ongewoon – ware het niet dat hij ver dween zonder een woord te zeggen en haar boze bui had het toen van haar gewonnen. Ze had nooit vernomen waarheen hij was getrokken, maar dat deed er niet toe. Toen hij eindelijk terugkeerde, zou ze zeker het bevel hem in de kerker te gooien hebben ingetrokken, maar die keer had hij niet zachtjes haar woede tot bedaren gebracht, maar was het hard tegen hard gegaan. Hij had dingen gezegd die ze hem nooit zou vergeven en haar oren gloeiden nog als ze er aan terugdacht. Hij had haar een verwend kind genoemd en een pop aan het touwtje van Tar Valon! Hij had haar, zijn koningin, door el kaar gerammeld!

Daarna was Garet Brin gekomen, streng en kundig, even bruusk en koppig als zij was, maar hij was een verraderlijke dwaas gebleken. Het was heel goed dat hij uit haar leven was verdwenen. Het leek jaren geleden dat ze hem had gezien, maar het was in feite slechts een halfjaar.

En als laatste Gaebril. Die spande de kroon op haar lijst van slech te keuzes. De anderen hadden in ieder geval niet getracht haar om ver te werpen.

Niet veel mannen voor één leven, maar anderszins veel te veel. Een van de dingen die Lini soms zei, was dat mannen slechts in drie dingen werkelijk goed waren. Ze zat al op de troon toen Lini haar oud genoeg achtte om haar die drie dingen te noemen.

Ik had me wel licht beter bij het dansen kunnen houden, bedacht ze bitter, dan zou ik me niet zoveel ellende op de hals hebben gehaald.

De schaduwen in de tuin waren minstens een uur verder geschoven toen Lini terugkwam met de jonge Tallanvor, die al op een knie neer knielde voor zij de deur had gesloten. ‘Hij wilde eerst niet meekomen,’ zei ze. ‘Vijftig jaar geleden zou hij me waarschijnlijk snel genoeg zijn nagehold wanneer ik hem had laten zien wat jij iedereen toont, maar nu moest ik hem op lieflijke wijze overhalen.’ Tallanvor keek haar zuur aan. ‘Je dreigde mij met een stok hierheen te ranselen als ik niet kwam. Je boft dat ik me afvroeg wat er voor jou zo belangrijk was, anders had ik je door helpers naar de zieken kamers laten dragen.’ Haar ferme gesnuif leek hem niets te doen. Zijn stekelige blik ging over in boosheid toen hij zijn ogen op Morgase richtte, ik begrijp dat uw ontmoeting met heer Gaebril niet al te goed is verlopen, mijn koningin. Ik had gehoopt... op meer.’ Hij keek haar recht aan, maar Lini’s opmerking had Morgase meer bewust gemaakt van haar kleding. Het voelde of er gloeiende pijlen op haar blote boezem werden gericht. Het kostte veel moeite haar handen kalm in haar schoot te laten liggen. ‘Je bent een slimme knaap, Tallanvor. En trouw, neem ik aan, anders zou je niet met het nieuws van Tweewater naar me toe zijn gekomen.’ ik ben geen jongen,’ snauwde hij en hij rechtte zijn rug, al bleef zijn knie op de vloer, ik ben een man die met zijn leven gezworen heeft de koningin te zullen dienen.’

Ze kaatste de felle uitval onmiddellijk terug. ‘Als je een man bent, gedraag je er dan naar. Ga staan en beantwoord naar waarheid de vragen van je koningin. En denk eraan dat ik je koningin bén, jon geTallanvor. Wat je gedachten over de gebeurtenissen ook zijn, ik ben de koningin van Andor.’

‘Vergeef me, mijn koningin. Ik luister en gehoorzaam.’ De woorden werden op behoorlijke wijze uitgesproken, zij het niet geheel boet vaardig, maar hij stond, het hoofd hoog geheven, en keek haar uiterst dwars aan. Licht, de man was even koppig als Garet Brin was geweest!

‘Hoeveel trouwe mannen zijn er onder de gardisten in het paleis? Hoeveel zullen hun eed gestand doen en mij volgen?’ ik doe het,’ zei hij kalm, en opeens was alle razernij verdwenen, hoe wel hij haar nog steeds gespannen aankeek. ‘Wat de anderen betreft... Als u trouwe mannen wilt vinden, moet u naar de legerplaatsen aan de grenzen gaan, misschien wel naar Wittebrug. Sommige gardisten van de stad zijn met de nieuwe lichtingen naar Cairhien getrokken, maar in de stad is iedereen, van de eerste tot de laatste, een man van Gaebril. Hun nieuwe... Hun nieuwe eed is aan de troon en de wet, niet aan de koningin.’

Het was erger dan ze had gehoopt, maar niet meer dan ze eigenlijk had verwacht. Wat Gaebril ook was, hij was geen dwaas. ‘Dan moet ik elders een begin maken met de poging mijn zetel terug te krijgen.’ Na de verbanning, en na Ellorien, zou het lastig zijn de Huizen weer achter zich te krijgen, maar het moest gebeuren. ‘Gaebril zal proberen te voorkomen dat ik uit het paleis wegga’ – ze vond twee vage herinneringen aan een vertrek en dat ze door Gaebril was tegenge houden – ‘dus verschaf jij ons twee paarden en wacht je op straat achter de zuidelijke stallen. Daar voeg ik me in rijkleding bij je.’

‘Te opvallend,’ merkte hij op. ‘En te dicht bij het paleis. Gaebrils mannen zouden u in elke vermomming kunnen herkennen. Ik ken een man... kunt u naar een herberg komen, De Koninginnezegen, in het westelijke deel van de Nieuwe Stad?’ De Nieuwe Stad was slechts nieuw vergeleken met de Binnenstad, waar die omheen lag. Ze wilde niet tegengesproken worden, zelfs niet als de opmerking zinvol was. Dat had Brin ook gedaan. Het zou prettig zijn deze jonge man te laten zien hoe goed zij zich kon vermommen. Ze had de gewoonte zich één keer in het jaar als burger te kleden – ze bedacht ineens dat ze het dit jaar nog niet had gedaan – en door de straten te lopen om de stemming onder de bevolking te proeven. Niemand had haar ooit herkend. ‘Maar is die man te vertrouwen, jonge Tal lanvor?’

‘Basel Gil is even trouw als ik ben.’ Hij aarzelde en de bezorgde trekken gingen opnieuw over in boosheid. ‘Waarom hebt u zo lang gewacht? U moet het hebben geweten, u moet het hebben gezien, en toch hebt u gewacht, terwijl Gaebril zijn handen steeds dichter om Andors keel kneep. Waarom hebt u gewacht?’ Wel, wel. Zijn boosheid was oprecht en verdiende een eerlijk antwoord. Dat had ze echter niet; zeker niet een dat ze hem kon mede delen. ‘Het is niet aan jou, jongeman, om de koningin vragen te stellen. Een man die trouw is, zoals ik weet dat hij trouw is, dient zonder twijfel.’

Hij liet langzaam zijn adem ontsnappen, ik zal op u wachten in de stal van De Koninginnezegen, mijn koningin.’ En met een buiging die bij een hofontvangst paste, verdween hij.

‘Waarom blijf je hem jong noemen?’ wilde Lini weten toen de deur was dichtgevallen. ‘Hij zet zich dan schrap. Een dwaas legt een dis tel onder het zadel voor hij uitrijdt.’

‘Hij is jong, Lini. Jong genoeg om mijn zoon te zijn.’ Lini snoof en ditmaal zeker niet zacht. ‘Hij is enkele jaren ouder dan Galad en die is te oud om je zoon te zijn. Jij speelde met poppen toen Tallanvor werd geboren. Voor jou waren kleine kindertjes net als poppen.’

Zuchtend vroeg Morgase zich af of Lini haar moeder ook zo had behandeld. Waarschijnlijk wel. En als Lini lang genoeg bleef leven om Elayne op de troon te zien – waarover ze niet echt twijfelde; Lini bleef eeuwig leven – zou ze haar dochter niet anders aanpakken. Als ze tenminste mocht aannemen dat er voor Elayne nog een troon te erven was. ‘De vraag is of hij even trouw is als hij Lijkt, Lini. Eén trouwe gardist in het paleis, terwijl alle anderen zijn weggestuurd. Het lijkt me opeens te mooi om waar te zijn.’

‘Hij heeft de nieuwe eed gezworen.’ Morgase wilde wat zeggen, maar Lini was haar voor. ‘Ik heb hem daarna gezien, achter bij de stallen. Zodoende wist ik wie je bedoelde; ik ben zijn naam te weten gekomen. Hij heeft me niet gezien. Hij zat op z’n knieën en de tranen stroomden over zijn wangen. Afwisselend bood hij jou zijn veront schuldigingen aan en herhaalde de oude eed. Niet aan de “koningin van Andor”, maar aan “koningin Morgase van Andor”. Hij zwoer op de oude manier, op zijn zwaard, waarbij hij zich in de arm sneed om te tonen dat hij zijn laatste druppel bloed zou vergieten voor hij zijn eed zou breken. Ik weet wat van mannen, kind; die man zou jou nog volgen wanneer hij het met zijn blote handen tegen een heel leger zou moeten opnemen.’

Het was goed dat ze dat wist. Als ze hem niet kon vertrouwen, zou ze daarna Lini moeten wantrouwen. Nee, Lini nooit. Had hij op de oude wijze gezworen? Dat was tegenwoordig iets uit de verhalen. En haar gedachten gingen weer met haar op de loop. Die wolken van Gaebril in haar geest waren toch verdwenen, voor zover zij wist? Waarom wilde dan een deel van haar nog steeds op hem wachten in haar zitkamer? Ze moest haar aandacht erbij houden, ik heb een voudige kleding nodig, Lini. Iets wat niet al te goed past. Met een beetje houtskool uit de haard...’

Lini stond erop mee te gaan. Morgase zou haar aan een stoel moeten vastbinden als ze haar kinderverzorgster achter had willen laten, en ze betwijfelde of de oude vrouw zich zou laten vastbinden. Ze was altijd heel tenger geweest, maar was sterker dan ze op het eerste gezicht leek.

Toen ze door een zijpoortje het paleis uitglipten, leek Morgase niet erg op haarzelf. Roet had haar roodblonde haren wat donkerder en sluik gemaakt, en de glans weggenomen. Het zweet dat van haar gezicht liep, hielp ook. Iedereen dacht dat koninginnen nooit zweetten. Een vormeloos kleed van grove, grijze wol – heel grof — met een rij rok, maakte haar vermomming af. Zelfs haar ondergoed en kousen waren van grove wol. Ze leek op een boerenvrouw die met paard en-wagen naar de markt was gereden en nu iets van de stad wilde zien. Lini leek op zichzelf, met haar rechte rug en zonder flauwekul, in een groenwollen rijkleed, goed gemaakt, maar in een stijl van tien jaar geleden.

Morgase zou zich graag krabben en had ook gewild dat de vrouw niet tot op de letter had uitgevoerd dat de kleding niet goed hoefde te passen. Toen ze het gewaad met de lage halsopening onder het bed verstopte, had de oude vrouw weer een zegswijze aangehaald, iets over je goederen uitstallen zonder de bedoeling ze te verkopen. Toen Morgase had gezegd dat ze dat ter plekke verzon, had Lini teruggekaatst: ‘Als ik op mijn leeftijd iets zeg, is het altijd een oude zegswijze.’ Morgase vermoedde half en half dat haar kriebelige, slecht zittende kleed haar straf was.

De Binnenstad was gebouwd op heuvels. De straten volgden de natuurlijke hellingen en waren zo aangelegd dat ze onverwachts uit zicht boden op parken vol bomen en beelden, of op met tegels bekroonde torens die in honderden kleuren in de zon schitterden. Hoge plekken lieten je ogen over heel Caemlin glijden naar de vlaktes erom heen met heuvels en bossen. Morgase keek er geen enkele keer naar, terwijl ze zich door de drukke massa haastte. Andere keren zou ze naar de mensen hebben geluisterd, had ze hun stemming willen peilen. Deze keer hoorde ze slechts het geroezemoes en gepraat van een grote stad. Ze peinsde er niet over deze mensen op te stoken. Duizenden woedende mannen met stenen konden de gardisten in het koninklijk paleis overweldigen, en de rellen in het voorjaar waardoor Gaebril haar was opgevallen en de opstandjes die vorig jaar bijna de kop op hadden gestoken, hadden bewezen waartoe het volk in staat was, als ze het al niet eerder had geweten. Ze wilde Caemlin weer regeren en het niet in brand steken.

Achter de witte muren van de Binnenstad bezat de Nieuwe Stad zijn eigen schoonheid. Hoge slanke torens en koepels die in wit en goud glansden, enorme oppervlaktes van rode pannendaken, binnen de grote buitenwallen met hun wachttorens, lichtgrijs met zilverkleuri geen witte strepen. Brede lanen, die in het midden verdeeld waren door gras en bomen, waren overvol met mensen, karren en rijtuigen. Ze merkte slechts het gras op dat door gebrek aan regen dor was en zocht vastberaden de afgesproken plek.

Door ervaring opgedaan tijdens vroegere uitstapjes koos ze de mensen aan wie ze de weg vroeg zorgvuldig uit. Voornamelijk mannen. Ze wist hoe ze eruitzag, zelfs met dat roet in haar haren, en sommi gevrouwen zouden haar uit jaloersheid de verkeerde richting op sturen. Mannen daarentegen wilden indruk op haar maken en zouden hun hersens pijnigen om het goed uit te leggen, zonder verwaand of ruw te doen. Vrouwen waren vaak beledigd als je ze aansprak, ter wijl zij toch ook te voet waren; mannen veronderstelden dat een vrouw die de weg vroeg nog iets anders in gedachten had. Een kerel met een te grote kin die naalden en spelden verkocht, toon de een grijns en zei: ‘Heeft iemand je ooit verteld dat je als een mijt op de koningin lijkt? Ze heeft er een grote troep van gemaakt, maar ze ziet er knap uit.’

Ze lachte zo rauw en hard dat Lini haar streng aankeek. ‘Bewaar je gevlei voor je vrouw. De tweede straat links, zei je? Dank je. Ook voor je lieve woorden.’

Terwijl ze zich door de menigte drong, verscheen er een frons op haar gezicht. Dat had ze te vaak gehoord. Niet dat van die gelijkenis, maar dat Morgase de zaak in het honderd liet lopen. Blijkbaar had Gae bril de belastingen opgevoerd om zijn soldaten te kunnen betalen, en zij kreeg terecht de schuld. De verantwoordelijkheid lag bij de koningin. Het paleis had ook andere wetten uitgevaardigd, wetten die weinig zinvol waren maar het leven van de mensen verzwaarden. Ze hoorde fluisteren dat Andor nu lang genoeg een koningin had gehad. Gefluister slechts, maar waar één man iets zachtjes waagde te zeggen, dachten tien mensen er hetzelfde over. Het zou wellicht niet eens zo gemakkelijk zijn om de bevolking tegen Gaebril op te zetten. Uiteindelijk vond ze wat ze zocht, een brede herberg van baksteen. Het bord boven de deur toonde een knielende man voor een goud blonde vrouw met de Rozenkroon die haar hand op zijn hoofd leg de. De Koninginnezegen. Als dit haar afbeelding was, leek die niet erg. Haar wangen waren te dik.

Pas toen ze voor de herberg bleef staan, viel het haar op dat Lini stond te hijgen. Ze had snel doorgestapt en de vrouw was niet zo jong meer. ‘Lini, het spijt me. Ik had niet zo hard...’

‘Als ik jou niet meer kan bijhouden, meisje, hoe zal ik dan nog voor Elaynes kinderen kunnen zorgen? Ben je van plan te blijven staan? Trage voeten maken nooit een reis af. Hij zei dat hij in de stal zou zijn.’

De witharige vrouw stapte mompelend verder en Morgase liep met haar mee achterom. Voor ze de stal inging, hield ze haar hand boven haar ogen om naar de zon te kijken. Nog ruim twee uur voor de schemering. Dan zou Gaebril naar haar gaan zoeken, als hij dat al niet aan het doen was.

Tallanvor was niet de enige in de stal met hokken. Toen hij knielde, gekleed in een groenwollen jas met zijn zwaardgordel eroverheen, knielden twee mannen en een vrouw eveneens, zij het wat aarzelend, onzeker of zij het wel was. De stevige kale man met het roze gezicht moest Basel Gil zijn, de herbergier. Een oude leren wambuis, afgezet met metalen schijven, spande zich om zijn middel en hij droeg even eens een zwaard aan de heup.

‘Mijn koningin,’ zei Gil, ‘ik heb al jaren geen zwaard meer gedragen, niet sinds de Aiel-oorlog, maar ik acht het een grote eer als u me zou toestaan u te volgen.’ Hij zou er belachelijk uit moeten zien, maar dat was niet het geval.

Morgase nam de andere twee op. Een beer van een vent in een grove grijze jas, met dikke oogleden, een vaak gebroken neus en littekens op zijn gezicht. Een kleine knappe vrouw van bijna middelbare leeftijd. Ze leek bij de vechtersbaas te horen, maar hij zou nooit haar mooie blauwe gewaad van fijne wol met een hoge kraag heb ben gekocht.

De kerel voelde wat ze dacht, hoe lui hij ook keek. ‘Ik ben Langwin, mijn koningin, en een goede man van de koningin. Het is niet juist wat er is gedaan en het moet worden rechtgezet. Ik wil u ook volgen. Ik en Breane. Allebei.’

‘Sta op,’ beval ze. ‘Het zal nog enkele dagen duren voor jullie mij weer als koningin kunnen erkennen. Ik ben blij met uw gezelschap, baas Gil, en met u, baas Langwin, maar het zal voor deze vrouw veiliger zijn als ze in Caemlin blijft. Er liggen zware dagen in het ver schiet.’

Breane borstelde wat strootjes van haar rok, keek haar scherp aan en Lini nog scherper, ik heb zware dagen gekend,’ zei ze met een Cairhiense tongval. Van hoge geboorte, of Morgase had het mis, en een vluchtelinge. ‘En nooit heb ik zo’n goede man als Langwin gevonden. Nou ja, hij vond mij. De trouw en liefde die hij voor u koestert, heb ik tienmaal meer voor hem. Hij volgt u, maar ik volg hem. Ik blijf niet achter.’

Morgase haalde diep adem en stemde met een knikje in. De vrouw leek het trouwens heel gewoon te vinden. Een goede kiem voor het leger dat haar troon moest herwinnen: een jonge gardist die haar regelmatig kwaad aankeek, een kalende herbergier die volgens haar in geen twintig jaar op een paard had gezeten, een straatvechter die half leek te slapen en een gevluchte Cairhiense vrouwe die Morgase te verstaan had gegeven dat ze alleen trouw aan de rabauw was. En Li ni, uiteraard, die haar behandelde alsof ze nog in de kinderkamer speelde. O, inderdaad, een heel goede kiem.

‘Waar gaan we heen, mijn koningin?’ vroeg Gil terwijl ze de reeds gezadelde paarden de stal uitleidden. Langwin was verrassend snel een paard voor Lini aan het zadelen.

Morgase besefte dat ze het nog niet had overwogen. Licht, maakt Gaebril mijn hoofd nog steeds mistig? Ze bleef de aandrang voelen naar haar zitkamer terug te keren. Nee, hij was het niet. Ze had te veel aan haar vlucht uit het paleis gedacht en aan deze herberg. Vroeger zou ze eerst naar Ellorien zijn gegaan, maar Pellivar of Arathelle kon ook, maar dan moest ze eerst bedenken hoe ze hun verbanning ongedaan kon maken.

Voor ze haar mond had kunnen openen, opperde Tallanvor: ‘Eerst Garet Brin, dat moet wel. Er bestaan bij de grote Huizen veel nare gevoelens over u, mijn koningin, maar als Brin u volgt, zullen ze hun bondgenootschap wederom willen hernieuwen, al is het maar omdat ze weten dat hij elke veldslag kan winnen.’

Ze klemde haar tanden op elkaar, zodat ze dit voorstel niet zou af wijzen. Brin was een verrader. Maar hij was ook een van de beste generaals van deze tijd. Zijn aanwezigheid zou een overtuigende reden zijn, wanneer ze Pellivar en de anderen moest laten vergeten dat zij hen had verbannen. Goed dan. Ongetwijfeld zou hij met twee handen de kans aangrijpen weer kapitein-generaal van de koninginne garde te kunnen worden. En als dat niet zo was, kon ze het best alleen af.

Toen de zon de verre kim raakte, waren ze vijf span buiten Caemlin en reden ze in galop naar Korense Bronnen.

Padan Fajin voelde zich ’s nachts het meest op zijn gemak. Terwijl hij door de met tapijten beklede gangen van de Witte Toren schuifelde, leek het of de duisternis buiten een mantel vormde die hem voor zijn vijanden verborg, ondanks de hoge staande lampen, verguld en met spiegel, die zijn weg verlichtten.

Hij wist dat het bedrog was; hij had overal vele vijanden. Ook op dit ogenblik, op ieder moment dat hij wakker was, voelde hij Rhand Altor. Niet waar hij was, maar dat hij in leven was, ergens. Nog in leven. Dat hij Rhand bewust kon voelen, was een gave die hij in Shayol Ghul had ontvangen, in de Doemkrocht.

Zijn geest vluchtte weg voor wat er met hem in de krocht was gebeurd. Hij was daar gezuiverd, opnieuw gemaakt. In Aridhol echter, later, was hij herboren. Herboren om oude en nieuwe vijanden te vernederen.

Hij voelde nóg iets, terwijl hij door de lege nachtelijke gangen van de Toren sloop, iets van hem, een voorwerp dat hem ontnomen was. Hij werd nu door een intenser verlangen gedreven dan zijn verlangen naar Altors dood of de verwoesting van de Toren, of zelfs naar wraak op een oude vijand. Een honger zich weer héél te voelen. De zware houten deur had dikke scharnieren en ijzeren banden, met een zwaar ijzeren slot zo groot als zijn hoofd. Er waren weinig deuren in de Toren die ooit werden afgesloten – wie zou uit stelen gaan temidden van zoveel Aes Sedai? – maar er bestonden voorwerpen die de Toren te gevaarlijk vond om zomaar ergens te laten liggen. Het gevaarlijkste van alles bewaarden ze achter deze deur, veilig achter een zwaar slot.

Zacht giechelend pakte hij twee dunne, gebogen metalen staafjes uit zijn jaszak, stak ze in het sleutelgat, voelde, drukte en draaide. Met een trage klik schoot de lip terug. Heel even hing hij half tegen de deur, schor lachend. Veilig achter een zwaar slot. Omgeven door de macht van de Aes Sedai en veilig achter een zwaar slot. Zelfs de die naren en Novices zouden hun taken op dit tijdstip af hebben, maar iemand kon nog wakker zijn, kon gewoon langskomen. Af en toe naschokkend van pret, stopte hij de staafjes in zijn zak en haalde er een kaars van bijenwas uit, die hij aan een ganglamp aanstak. Hij hield de kaars op, sloot de deur achter zich en keek rond. Aan alle muren hingen planken met daarop gewone kisten, kleine beeldjes van been en met ivoor of donkerder materiaal ingelegde opberg kisten in allerlei groottes en maten. Er stonden voorwerpen van me taal, glas en kristal die in het kaarslicht flonkerden. Niets leek gevaarlijk en overal lag stof; zelfs de Aes Sedai kwamen hier zelden en gaven niemand toestemming de ruimte te betreden. Wat hij zocht, trok hem aan.

Op een plank ter hoogte van zijn middel stond een kist van donker metaal. Hij maakte hem open, waardoor loden waanden van ander half duim dik zichtbaar werden, die nog net genoeg ruimte boden voor een kromme dolk in een gouden schede met een grote robijn op de greep. Het waren niet het goud en de bloeddonkere fonkelen de robijn die hij belangrijk vond. Haastig liet hij hete was op de plank druppelen om er de kaars in te drukken en graaide de dolk naar zich toe.

Een diepe zucht ontsnapte hem toen hij hem voelde en loom streel de. Hij was weer heel, één met wat hem zo lang geleden had gebonden, één met wat hem feitelijk leven had gegeven. De ijzeren scharnieren piepten zacht en hij schoot op de deur af, waarbij hij het kromme lemmet ontblootte. De bleke jonge vrouw die de deur opende, had slechts tijd om met opengesperde mond te proberen weg te springen, voor hij haar wang openlegde. In dezelfde beweging liet hij de schede vallen, greep hij haar arm en slinger de haar langs zich heen de opslagruimte in. Hij stak zijn hoofd buiten de deur en keek links en rechts de gang in. Nog steeds leeg. Hij nam de tijd voor hij zijn hoofd terugtrok en de deur weer sloot. Hij wist wat hij achter zich zou zien.

De jonge vrouw lag krimpend en schokkend op de stenen vloer en probeerde vergeefs te gillen. Haar handen klauwden aan haar reeds onherkenbare gezicht, dat zwart en opgezet was. De donkere zwelling trok als dikke olie al door naar haar schouders. Haar sneeuw witte rok met zeven kleuren aan de onderzoom bewoog wild, terwijl haar voeten zinloos rondtrapten. Hij likte een druppel bloed van zijn hand en giechelde toen hij de schede opraapte. ‘Je bent een dwaas.’

Hij tolde rond en graaide naar de dolk, maar de lucht om hem heen leek een muur te vormen die hem van nek tot voetzolen omhulde. Hij hing op de punten van zijn tenen, de dolk klaar om toe te steken, terwijl hij Alviarin aanstaarde, die de deur sloot en ertegenaan ging staan om hem op te nemen. Ditmaal was er geen gepiep geweest. Het zachte geschraap van de muiltjes van het stervende meisje kon dat nooit hebben overstemd. Hij knipperde het zweet weg dat op eens in zijn ogen stak.

‘Dacht je echt,’ vervolgde de Aes Sedai, ‘dat er geen bewaking op de ze deur zat, of dat er geen wacht werd gehouden? Er was een ban op dat slot geplaatst. De taak van die zottin was om er vannacht op te letten. Als ze had gedaan wat er van haar werd verwacht, zouden een tiental zwaardhanden en evenveel Aes Sedai nu buiten deze deur staan. Zij betaalt de prijs voor haar stommiteit.’ Het gestommel achter hem verstilde en hij kneep zijn ogen toe. Alviarin was niet van de Gele Ajah, maar desondanks had ze een po ging kunnen doen de jonge vrouw te helen. En ze had ook de nood klok niet geluid, wat het meisje had moeten doen, anders zou ze hier niet alleen zijn. ‘Jij bent van de Zwarte Ajah,’ fluisterde hij. ‘Een gevaarlijke beschuldiging,’ zei ze kalm. Het was niet duidelijk voor wie van hen dat gevaarlijk was. ‘Siuan Sanche probeerde te beweren dat de Zwarte Ajah echt bestond toen ze werd ondervraagd. Ze smeekte het ons te mogen vertellen. Elaida wilde er niet van horen en wil dat nog steeds niet. Verhalen over Zwarte Ajah zijn smerige laster over de Toren.’

‘Jij bent van de Zwarte Ajah,’ zei hij harder.

‘Je wilde dat stelen?’ Het klonk of hij niets had gezegd. ‘De robijn is het niet waard, Fajin, of hoe je naam ook is. Dat wapen is zo besmet dat alleen een dwaas het zou aanraken zonder een tang te gebruiken of er een tel langer bij te blijven dan noodzakelijk is. Je ziet wat het met Verine heeft gedaan. Dus waarom ben je hier gekomen en recht afgegaan op iets waarvan jij de bewaarplaats niet zou moeten kennen? Je kunt niet de tijd hebben gehad te zoeken.’ ik kan Elaida voor je ombrengen. Een aanraking hiermee en zelfs Heling kan haar niet helpen.’ Hij probeerde met de dolk te gebaren, maar kon hem niet bewegen. Als dat wel had gekund, zou Alviarin nu dood zijn geweest. ‘Je kunt de hoogste in de Toren worden, in plaats van de tweede.’

Ze lachte hem koel en minachtend uit. ‘Dacht je dat ik niet de hoogste kon zijn als ik dat wilde? Tweede komt me uitstekend uit. Laat Elaida maar aanspraak maken op wat ze goede resultaten noemt en zweten voor haar falen. Ik weet waar de macht ligt. Nou, beant woord mijn vragen of hier worden morgenochtend twee lijken gevonden in plaats van een.’

Er zouden er in ieder geval toch twee liggen; of hij haar met gepaste leugens zou antwoorden of niet, ze was niet van plan hem in leven te laten, ik heb Thakan’dar gezien.’ Dat te zeggen, deed pijn. De herinneringen die het met zich meebracht, waren dodelijke vrees en pijn. Hij weigerde te snikken en perste de woorden eruit. ‘De grote zee van mist, rollend en in stilte stukslaand tegen de zwarte rotsen; de gloeiende, rode vuren van de smidse in de diepten en weer licht dat opflitst naar een hemel, dat mensen waanzinnig maakt.’ Hij wilde niet verder praten, maar dwong zich het te doen. ‘Ik heb het pad begaan dat naar de buik van Shayol Ghul voert, de lange weg omlaag, waar stenen als slagtanden mijn hoofd schaafden, naar de oever van een meer van vuur en gesmolten rotsen...’ Nee, niet weer! ‘... dat de Grote Heer van het Duister in eindeloze diepten behoudt. De hemelen boven Shayol Ghul zijn ’s middags zwart van zijn adem.’ Alviarin stond nu kaarsrecht, haar ogen kogelrond. Niet van vrees, maar onder de indruk, ik heb erover...’ begon ze zachtjes, verman de zich en staarde hem doordringend aan. ‘Wie ben jij? Waarom ben je hier? Heeft een van de Verza... Uitverkorenen jou gestuurd? Waar om ben ik niet ingelicht?’

Hij gooide zijn hoofd achterover en lachte. ‘Dienen de taken van mij en mijn gelijken aan jou of je gelijken bekend te zijn?’ De klanken van zijn geboortestad Lugard waren nu duidelijk hoorbaar; in zekere zin was het zijn geboortestad. ‘Vertrouwen de Uitverkorenen jou dan alles toe?’ Iets binnen in hem leek te willen schreeuwen dat dit niet de manier was, maar hij haatte de Aes Sedai en dat iets binnen in hem eveneens. ‘Wees voorzichtig, mooie kleine Aes Sedai, of ze schenken jou als speeltje aan een Myrddraal.’ Haar woeste blik priemde als een ijspegel in zijn ogen. ‘We zullen zien, baas Fajin. Ik zal de troep die je gemaakt hebt, opruimen, en dan zullen we eens kijken wie van ons bij de Uitverkorenen hoger staat.’ Ze wierp een blik op de dolk en liep achteruit de kamer uit. De lucht om hem heen werd pas zachter toen ze al heel lang weg was.

Zwijgend grauwde hij in zichzelf. Dwaas. Het spelletje van de Aes Sedai meespelen, voor hen kruipen, en dan een ogenblik van woede om alles kapot te maken. Hij liet de dolk terugglijden in de schede, sneed zichzelf en likte de wond voor hij het wapen onder zijn jas liet glijden. Hij was in het geheel niet degene die zij dacht. Eens was hij een Duistervriend geweest, maar dat was hij nu ontstegen. Hij was verder gegaan, erboven gegaan. Iets anders. Iets meer. Als het haar lukte met een Verzaker te spreken voor hij haar om kon brengen... Hij kon het maar beter niet proberen. Hij had geen tijd meer om de Hoorn van Valere te zoeken. Er stonden volgelingen buiten de stad op hem te wachten. Ze zouden daar nog steeds staan. Hij had hun angst aangejaagd. Hij hoopte dat er nog enkele mensen in leven zouden zijn.

Voor zonsopgang was hij de Toren uit, het eiland Tar Valon af. Ergens daarginds was Rhand Altor. En hij was weer heel.

20

De Jangai-pas

Onder de hoge dreiging van de Rug van de Wereld leidde Rhand Jeade’en de rotsige helling op van de eerste heuvel die naar de Jangai pas leidde. De Drakenmuur boorde zich de hemel in, maakte de andere bergen laag en de sneeuwtoppen tartten de gloeiende middagzon. De hoogste bergkam verhief zich fier boven de wolken, die de Woestenij bespotten met beloften van regen die nooit zou vallen. Rhand kon zich niet voorstellen waarom iemand een berg wilde beklimmen. Men zei dat mannen die die hoogten hadden geprobeerd te over winnen, niet in staat geweest waren adem te halen en bevangen van vrees waren omgekeerd. Hij kon best geloven dat iemand de adem werd benomen bij een poging zo hoog te klimmen. ‘... maar hoewel de Cairhienin geheel opgaan in het Spel der Hui zen,’ zei Moiraine naast hem, ‘zullen ze je volgen zolang ze weten dat je sterk bent. Wees bij hen vastbesloten, maar ik zou je ook willen vragen eerlijk te zijn. Een heerser die echt gerechtigheid...’ Hij probeerde haar te negeren, net als de andere ruiters en het gekraak en lawaai van Kaderes wagens, die achter hem moeizaam voortrolden. De gebarsten kloven en geulen van de Woestenij waren overwonnen, maar deze hobbelige stijgende heuvels waren bijna even ruw en weinig beter voor de wielen. Niemand had de laatste twintig jaar dit pad begaan.

Telkens als ze de kans kreeg, praatte Moiraine op die manier tegen hem vanaf de dageraad tot zonsondergang. Haar lessen konden over kleine dingen gaan, kleinigheden over hoffelijk gedrag in bijvoor beeld Cairhien, Saldea of ergens anders – of over grote: over de po litieke invloed van de Witmantels of misschien de gevolgen op de handel na een besluit van de vorst om ten oorlog te trekken. Het leek of ze ervoor wilde zorgen dat hij even behoorlijk werd opgeleid als een edelman, of dat tenminste zou zijn als ze aan de andere kant van de bergen stonden. Tot zijn verbazing hoorde hij in haar woorden vaak gedachten weerspiegeld die iedereen thuis in Emondsveld gewoon gezond verstand zou hebben genoemd. En even vaak was dat niet het geval.

Af en toe bracht ze iets schokkends naar voren; bijvoorbeeld dat hij geen enkele vrouw van de Witte Toren mocht vertrouwen, met uit zondering van haarzelf, Egwene, Elayne en Nynaeve; of het nieuws dat Elaida nu de Amyrlin Zetel was. Wel of geen eed van gehoor zaamheid, ze wilde hem niet zeggen hoe ze dat wist. Ze zei dat ie mand anders dat behoorde te vertellen, maar dat zoiets de keus van die ander was. Het was haar geheim en dat mocht ze niet schenden. Hij vermoedde een droomloopster bij de Wijzen, hoewel die hem recht in de ogen hadden gekeken en hadden geweigerd dit te bevestigen of ontkennen. Hij zou hen graag dezelfde eed als Moiraine willen laten afleggen. De Wijzen kwamen voortdurend tussenbeide, als of ze wilden dat hij met hun hulp alles aan de stamhoofden zou vertellen.

Juist op dit moment wilde hij niet aan Elaida en de Wijzen denken, of naar Moiraine luisteren. Hij wilde de pas voor hem bekijken, een diepe kloof die zich de bergen in boog, alsof een botte bijl er her haaldelijk op had ingehakt, maar er nooit in was geslaagd erdoor heen te komen. Een paar minuten snel doorrijden, en hij was er. Naast de toegang tot de pas rees een steile, gekloofde rotswand op, gladgemaakt en honderd pas breed, met ervoor een door de wind verweerde slang die zich rond een ruim driehonderd span hoge staf wikkelde. Een monument, een wegwijzer of het zegel van een heerser; het stamde zeker uit een of ander verdwenen land van voor Artur Haviksvleugel, misschien wel van voor de Trollok-oorlogen. Hij had eerder overblijfselen gezien van naties die reeds lang waren on dergegaan. Vaak wist zelfs Moiraine niet uit welke tijd ze stamden. Hoog aan de andere kant, zo ontzettend hoog dat hij niet zeker wist of hij het wel goed zag, vlak onder de sneeuwgrens, stond iets dat nog vreemder was. Iets dat dit eerste monument van enkele duizenden jaren oud gewoontjes maakte. Hij zou hebben gezworen dat het de overblijfselen waren van verwoeste gebouwen, grijs glanzend tegen de donkere berg. Nog vreemder was iets van hetzelfde materi aal, wat een haven leek te zijn en dronken half tegen de berghelling aanlag. Als hij het zich niet verbeeldde, was dit nog van vóór het Breken. Het aanzien van de wereld was in die jaren volkomen veranderd. Hier kon vroeger heel goed de bodem van een oceaan hebben gelegen. Hij zou het Asmodean moeten vragen. Zelfs als hij er de tijd voor had gehad, dacht hij niet dat hij naar die hoogte wilde klimmen om het met eigen ogen te aanschouwen.

Aan de voet van de enorme slang lag Taien, een middelgroot stad je met hoge muren, overblijfsel uit de tijd dat Cairhien karavanen door het Drievoudige Land mocht sturen en de rijkdom uit Shara over het Zijdepad kwam aanstromen. Vogels leken boven de stad te kringelen en op regelmatige afstanden bevonden zich donkere plekken op de grijsstenen muren. Mart stond rechtop in zijn stijgbeu gels, zijn ogen tuurden vanuit de schaduw van zijn breedgerande hoed de pas in. Lans harde gezicht liet totaal niets blijken, maar toch leek ook hij gespannen; een vlaagje wind, hier iets koeler, deed zijn mantel opwaaien en heel even leek hij van zijn schouders tot aan zijn laarzen op te gaan in de rotsige heuvels en spaarzame doorn struiken.

‘Luister je naar me?’ zei Moiraine opeens en stuurde haar witte merrie dichter naar hem toe. ‘Je moet...’ Ze haalde diep adem. ‘Alsje blieft, Rhand. Er is zoveel dat ik je moet vertellen, zoveel dat je hoort te weten.’

Er lag iets smekends in haar stem, waardoor hij haar aankeek. Hij kon zich de tijd herinneren dat haar aanwezigheid diepe indruk op hem maakte. Nu leek ze ondanks haar koninklijke uiterlijk heel klein. Dwaas dat hij iets beschermends voor haar voelde. ‘We hebben meer dan genoeg tijd, Moiraine,’ zei hij zacht, ik wil niet beweren dat ik zoveel van de wereld weet als jij. Ik ben van plan je dicht bij me in de buurt te houden.’ Hij besefte amper hoe groot het verschil was met toen zij hém in haar buurt wilde houden. ‘Maar nu moet ik me met iets anders bezighouden.’

‘Natuurlijk.’ Ze zuchtte. ‘Zoals je wenst. We hebben nog ruimschoots de tijd.’

Rhand spoorde zijn appelschimmel aan tot een draf en de anderen volgden. De wagens versnelden eveneens, hoewel ze hen op de helling niet bij konden houden. De lapjesmantel van Asmodean – Jasin Natael – golfde achter hem aan, net als de banier die hij in zijn stijg beugel had, felrood met het zwart-witte teken van de Aes Sedai in het midden. Zijn gezicht stond misnoegd. Hij vond het in het geheel niet prettig banierdrager te zijn. Onder dat teken zal hij veroveren, zei de Voorspelling van Rhuidean, en misschien zou het de wereld niet zoveel vrees aanjagen als de Drakenbanier, de banier van Lews Therin, die hij op de Steen van Tyr had achtergelaten. Weinigen zouden dit teken kennen.

De vlekken op de muren van Taien waren lijken, verkrampt in hun laatste doodsstrijd, opgezwollen door de zon. Ze waren naast elkaar opgehangen, een lugubere kring die waarschijnlijk om de hele stad liep. De vogels waren glanzende zwarte raven en aasgieren met smerige koppen en nekken. Sommige raven bleven gulzig in de lijken pikken en trokken zich weinig van de nieuwkomers aan. De ziekelijk zoete stank van bederf en een bijtende brandlucht hingen in de droog te. De met ijzeren banden beslagen poorten stonden wijd open naar een ruimte van bouwvallen, met roet besmeurde stenen huizen on der ingestorte daken. Alleen de vogels bewogen. Net als Mar Ruois.

Hij probeerde het van zich af te schudden, maar in gedachten zag hij de stad nadat die was heroverd, zijn immense torens zwart en ingestort, de resten van enorme branden op ieder kruispunt waar de bewoners die geweigerd hadden de Schaduw te volgen, levend in de vlammen waren geworpen. Hij wist wiens geheugen het moest zijn, hoewel hij het niet met Moiraine had besproken.

Ik ben Rhand Altor. Lews Therin Telamon is al drieduizend jaar dood. Ik ben mezelf!

Dat was een strijd die hij van plan was te winnen. Als hij bij Shayol Ghul zou moeten sterven, wilde hij als zichzelf sterven. Hij dwong zichzelf aan iets anders te denken.

Een halve maand was verstreken na Rhuidean. Een halve maand, hoewel de Aiel er van zonsopgang tot zonsondergang flink de pas in hadden gezet, wat zelfs de paarden uitputte. Maar Couladin was al een week op mars voor hij het had vernomen. Als het hen niet was gelukt op hem in te lopen, zou hij de tijd krijgen Cairhien te ver woesten voordat Rhand er kon zijn. Nog lang voor de Shaido konden worden verslagen. Ook deze gedachte stemde hem niet blij. ‘Aan de linkerzijde houdt iemand tussen de rotsen ons in het oog,’ zei Lan kalm. Hij leek volledig op te gaan in het bekijken van de resten van Taien. ‘Geen Aiel, anders zou ik er geen glimpje van hebben opgevangen.’

Rhand was blij dat hij Egwene en Aviendha bij de Wijzen had achtergelaten. De stad gaf hem een tweede reden, maar de toeschouwer paste in zijn oorspronkelijke plan, toen hij nog hoopte dat Taien aan zijn lot had kunnen ontsnappen. Egwene droeg nog steeds dezelfde Aielkleren als Aviendha en de Aiel zouden niet erg welkom zijn in Taien. Dat zou onder de overlevenden nog minder het geval zijn. Hij keek om toen de karavaan op korte afstand achter hem op de berghelling tot stilstand kwam. Hij hoorde de voerlieden onder el kaar mompelen toen ze de stad en wat er aan de muren hing duidelijk konden zien. Kadere, zijn forse gestalte vandaag geheel in het wit, depte met een grote doek zijn haviksneus. Hij leek onverstoord en klemde alleen peinzend zijn lippen op elkaar. Rhand rekende er eigenlijk op dat Moiraine nieuwe voerlieden zou moeten zoeken als ze de pas uit kwamen. Kadere en zijn groep zouden waarschijnlijk de eerste de beste kans aangrijpen om ervandoor te gaan. En hij zou hen moeten laten gaan. Het was niet juist – het was onrechtvaardig – maar hij diende Asmodean te beschermen. Hoe lang deed hij nu al wat noodzakelijk was en niet wat rechtvaardig was? In een eerlijke wereld zouden ze precies hetzelfde zijn. Hij moest erom lachen, een schor fluitend geluid. Hij had niet veel meer weg van de vroegere dorpsjongen, maar soms kwam die even tot leven. De anderen keken hem aan en hij bedwong de neiging hen te zeggen dat hij nog niet krankzinnig was.

Het duurde lang voor er twee mannen zonder jas en een vrouw tussen de rotsen verschenen, alle drie haveloos, vervuild en blootsvoets. Ze kwamen weifelend naderbij en hielden de hoofden bezorgd scheef. Hun ogen schoten van ruiter naar ruiter, naar de wagens en weer te rug, alsof ze er bij de eerste schreeuw vandoor zouden gaan. Inge vallen wangen en onzekere stappen spraken van honger. ‘Het Licht zij dank,’ zei een van de mannen eindelijk. Hij had grijs haar – geen van drieën was jong – en had diepe rimpels in zijn gezicht. Zijn ogen bleven even op Asmodean rusten, met het vele kant rond de polsen en de hals, maar de leider van deze karavaan zou geen muildier berijden en een banier dragen. Hij greep angstig Rhands stijgbeugel beet. ‘Het Licht zij geprezen dat u levend uit die verschrikkelijke landen bent gekomen, heer.’ Het kon zijn vanwege de blauwzijden jas van Rhand, met het borduurwerk van goud op de schouders, of vanwege de banier, of gewoon vleierij. De man had geen enkele reden aan te nemen dat zij geen kooplieden waren, al droegen ze dure kleren. ‘Die bloeddorstige wilden zijn weer in beweging gekomen. Een nieuwe Aiel-oorlog. Voor we het wisten kwamen ze ’s nachts de muren over en doodden iedereen die een hand durfde te heffen en stalen alles wat niet zat vastgemetseld.’

‘Midden in de nacht?’ zei Mart scherp. Met zijn hoed diep omlaag getrokken, nam hij nog steeds aandachtig de bouwvallen op. ‘Stonden jullie schildwachten te slapen? Jullie hadden zo dicht bij de vijand toch wel schildwachten uitgezet? Zelfs voor Aiel zou het moei lijk zijn geweest hier ongezien binnen te komen als jullie goed de wacht hielden.’ Lan schonk hem een goedkeurende blik. ‘Nee, heer.’ De grijze man keek ogenknipperend naar Mart, maar gaf Rhand antwoord. Marts groene jas was mooi genoeg voor een hoge heer, maar stond open en hij leek erin te hebben geslapen. ‘Wij... we hadden alleen een schildwacht bij iedere poort. Het is al zo lang geleden dat iemand ooit een van die wilden heeft gezien. Maar dit maal... Wat ze niet hebben gestolen, hebben ze verbrand. Ze joegen ons de hongerdood in. Smerige beesten! Het Licht zij dank dat u ons komt redden, mijn heer, anders zouden we allen hier gestorven zijn.

Ik Keet Tal Nethin. Ik ben... was zadelmaker. Een goede, mijn heer. Dit is mijn zuster Aril en haar man, Ander Corl. Hij maakt uitste kende laarzen.’

‘Ze hebben ook mensen meegevoerd, mijn heer,’ zei de vrouw schor. Ze was wat jonger dan haar broer en was vroeger misschien knap geweest, maar kwellende zorgen hadden lijnen in haar gezicht geëtst die volgens Rhand nooit meer zouden verdwijnen. Haar man had een lege blik in zijn ogen alsof hij eigenlijk niet wist waar hij was. ‘Mijn dochter en mijn zoon, mijn heer. Ze hebben alle jongeren mee gevoerd, iedereen boven de zestien, en sommigen die wel tweemaal zo oud waren of nog meer. Ze zeiden dat het gaisen waren of zoiets en ze kleedden hen midden op straat uit en leidden ze spiernaakt weg. Mijn heer, kunt u...’ Haar stem stierf weg, haar ogen knepen zich samen toen al dit onmogelijke haar overweldigde en ze zwaai de heen en weer. De kans was klein dat ze haar kinderen ooit zou terugzien.

In een oogwenk was Moiraine uit haar zadel en stond ze naast Aril. De uitgemergelde vrouw zuchtte luid toen de handen van de Aes Sedai op haar rustten, en ze rilde tot in haar tenen. Haar verbaasde ogen richtten zich vragend op Moiraine, maar die hield haar slechts vast alsof ze steun bood.

Opeens snakte haar man naar adem, starend naar de vergulde riem gesp van Rhand, het geschenk van Aviendha. ‘Zijn armen droegen dezelfde tekens. Net zo. Ze liepen helemaal rond zijn arm, als een steenslang.’

Tal keek Rhand onzeker aan. ‘De leider van de wilden, mijn heer. Hij... had net zulke tekens op zijn armen. Hij droeg dezelfde vreemde kleren als de anderen, maar bij hem waren de mouwen afgeknipt om ervoor te zorgen dat iedereen ze zag.’

‘Een geschenk dat ik in de Woestenij heb ontvangen,’ zei Rhand. Hij liet met opzet zijn handen stil op de zadelknop liggen. De mouwen verborgen zijn eigen draken, behalve de koppen die, voor wie goed keek, op de handen zichtbaar waren. Aril vergat zich te verbazen over wat Moiraine had gedaan en alledrie leken op het punt te staan weg te hollen. ‘Hoelang is het geleden dat ze verder zijn getrokken?’

‘Zes dagen, heer,’ zei Tal, niet op zijn gemak. ‘Ze hebben in één dag en één nacht gedaan wat ze hebben gedaan en waren de volgende dag verdwenen. Wij wilden ook weg, maar waren bang hen tegen te komen als ze terugkwamen. Ze zullen bij Selean toch wel zijn te ruggekeerd?’ Dat was de stad aan de andere kant van de pas. Rhand betwijfelde of Selean er op dit moment beter voor stond. ‘Hoeveel overlevenden zijn er, behalve jullie drie?’

‘Mogelijk een honderdtal, heer. Misschien meer. Niemand heeft ze geteld.’

Opeens vlamde woede in hem op, hoewel hij probeerde die te on derdrukken. ‘Honderd?’ Zijn stem klonk als ijzig staal. ‘Zes dagen? Waarom laten jullie je doden aan de raven over? Waarom zijn jullie stadswallen nog steeds met die lijken getooid? Het is de stank van jullie eigen mensen die je neus opvangt!’ Het drietal kromp ineen en deinsde weg van zijn paard.

‘We waren bang, heer,’ zei Tal schor. ‘Ze zijn weggegaan, maar ze konden terugkomen. En hij, die man met de tekens op zijn armen, zei tegen ons dat we niks mochten aanraken.’

‘Een boodschap,’ zei Ander dof. ‘Hij koos zelf de slachtoffers, haal de er net zoveel uit de rij tot er genoeg waren om de hele muur vol te hangen. Mannen, vrouwen, het kon hem niks schelen.’ Zijn ogen waren strak op Rhands gesp gevestigd. ‘Hij zei dat het een bood schap was voor een man die hem zou volgen. Hij zei dat hij deze man wilde laten weten... weten wat ze aan de andere kant van de Rug van plan waren. Hij zei... Hij zei dat hij nog erger dingen met deze man zou doen.’

Opeens gingen Arils ogen nog wijder open en heel even staarde het drietal Rhand met open mond aan. Toen draaiden ze zich krijsend om en renden weg. Zwart gesluierde Aiel rezen op tussen de rotsen waar ze vandaan waren gekomen, en het drietal schoot de andere kant op. Ook daar verschenen gesluierde Aiel en ze stortten snikkend op de grond neer, terwijl ze elkaar vasthielden alsof ze omsingeld waren. Moiraine bleef koel en beheerst toekijken, maar haar ogen stonden zeker niet zo.

Rhand verschoof in zijn zadel. Rhuarc en Dhearic kwamen de helling op, terwijl ze zich ontsluierden en de sjoefa rond hun hoofd los wikkelden. Dhearic was gezetter dan Rhuarc, had een scherpe neus en lichte lokken in zijn goudblonde haar. Hij had de Reyn meegevoerd, zoals Rhuarc gezegd had.

Timolan en zijn Miagoma waren drie dagen lang op enige afstand met hen mee naar het noorden getrokken. Zo nu en dan waren er boodschappers gestuurd, maar Timolan had niets laten blijken van zijn plannen. De Codarra, Shiande en Daryne zaten ergens nog verder weg naar het oosten. Ze volgden Rhand op afstand, volgens Amys en de anderen na droomgesprekken met hun Wijzen, maar langzaam. De Wijzen daar hadden eveneens maar weinig weet van wat hun stamhoofd wilde bereiken, net zomin als Rhand dat van Timolan wist.

‘Was dat nou nodig?’ vroeg hij toen de twee stamhoofden naar hem toeliepen. Hij had ook weleens mensen bang gemaakt, maar nooit zonder reden, en hij had hun niet het idee gegeven dat ze zouden worden gedood.

Rhuarc haalde slechts zijn schouders op en Dhearic zei: ‘Zoals je ver langde, hebben we speren rond deze plek geplaatst en er leek geen reden om langer te wachten, aangezien hier niemand de speer meer kan laten dansen. Bovendien zijn het slechts boomdoders.’ Rhand haalde diep adem. Hij had geweten dat dit een even groot probleem kon worden als Couladin, zij het op een andere manier. Bijna vijfhonderd jaar geleden hadden de Aiel aan Cairhien een scheut van Avendesora geschonken en daarmee het recht op handel met Shara, dat geen enkele andere natie bezat, waardoor ze door het Drie voudige Land mochten trekken. Ze hadden geen reden genoemd op z’n best mochten ze natlanders niet zo erg – maar voor de Aiel vereiste ji’e’toh dat. Tijdens de jarenlange zoektocht die hen naar de Woestenij had gevoerd, waren ze slechts door één volk niet aangevallen, had slechts één volk in een steeds drogere wereld hun zonder strijd water aangeboden. En na heel veel jaren hadden ze de af stammelingen van dat volk gevonden: de Cairhienin. Zijde en ivoor hadden vijfhonderd jaar lang rijkdom naar Cairhien gebracht. Vijfhonderd jaar had de Avendoraldera in Cairhien gegroeid. Toen had koning Laman de boom voor een nieuwe troon laten omhakken. De naties wisten waarom de Aiel twintig jaar geleden de Rug van de Wereld waren overgestoken – Lamans Zonde noemden ze het en Lamans Trots. Maar weinig mensen wisten dat het voor de Aiel geen oorlog was geweest. Vier stammen waren gekomen om een eedbreker te vinden en toen ze hem hadden gedood, waren ze naar het Drievoudige Land teruggekomen. Maar hun ver achting voor de boomdoders, de eedbrekers, was er nooit door ver minderd. Dat Moiraine een Cairhiense was, wilden ze wel vergeten, omdat ze een Aes Sedai was, maar Rhand wist nooit zeker of ze het echt vergaten.

‘Deze mensen hebben geen eed gebroken,’ zei hij. ‘Zoek de anderen. De zadelmaker zegt dat er nog zo’n honderd zijn. En wees wat voor komend. Als een van hen dit heeft gezien, zijn ze waarschijnlijk nu al op de vlucht.’ De twee Aiel wilden zich omdraaien en hij voegde eraan toe: ‘Hebben jullie gehoord wat ik zei? Wat vinden jullie van wat Couladin hier heeft gedaan?’

‘Ze hebben er meer gedood dan ze moesten,’ zei Dhearic, die walgend zijn hoofd schudde. ‘Als zwarte fretten die zich op een rots kipnest in een geul storten.’ Doden is even gemakkelijk als sterven, zeiden de Aiel altijd; iedere gek kon het allebei.

‘En van dat andere? Gevangenen meenemen. Gai’shain?’ Rhuarc en Dhearic keken elkaar aan en Dhearics mond verstrakte. Ze hadden het blijkbaar opgevangen en het verontrustte hen. Er was heel wat voor nodig om dat bij een Aiel te bereiken. ‘Dat mag niet zo zijn,’ zei Rhuarc eindelijk. ‘Als het zo is... Gai’shain is iets van ji’e’toh. Iemand die ji’e’toh niet volgt, kan geen gai’shain worden, anders zijn het slechts menselijke beesten zoals de Sharanen houden.’

‘Couladin volgt niet langer ji’e’toh.’ Dhearic zei het alsof hij vertel de dat stenen vleugels hadden.

Mart stuurde Pips met zijn knieën wat nader. Hij was nooit meer dan een slordig ruiter geweest, maar als hij aan iets anders dacht, reed hij alsof hij op een paard was geboren. ‘En dat verbaast jullie?’ zei hij. ‘Na alles wat hij heeft gedaan? Die man zou bij het dobbelen zijn eigen moeder nog bedriegen.’

Ze keken hem met hun blauwe harde ogen nietszeggend aan. In veel opzichten waren Aiel ji’e’toh. Wat Couladin verder ook was, in hun ogen was hij nog steeds Aiel. De sibbe kwam voor de stam, de stam kwam voor vreemdelingen, maar Aiel stonden boven natlanders. Enkele Speervrouwen kwamen aanlopen. Enaila, Jolin, Adelin en de magere witharige Sulin, die in Rhuidean tot dakvrouwe was gekozen. Ze had de achterblijvende vrouwen gezegd een ander te kiezen en nu leidde ze de Speervrouwen onder Rhand. Ze voelden welke stemming er heerste en zeiden niets. Ze zetten slechts geduldig hun speren op de grond. Een geduldige Aiel kon een rots er haastig uit laten zien.

Lan verbrak het stilzwijgen. ‘Als Couladin erop rekent dat je hem volgt, heeft hij misschien ergens in de pas een verrassing achtergelaten. Een honderdtal krijgers kan het op sommige plaatsen een heel leger lastig maken. Duizend man...’

‘Dan slaan we hier het kamp op,’ zei Rhand, ‘en sturen we verkenners vooruit om te zien of de weg vrij is. Duadhe Mahdi’in?’

‘De Waterzoekers,’ beaamde Dhearic vergenoegd. Dat was zijn krijgs genootschap geweest voor hij stamhoofd werd. Sulin en de anderen keken Rhand vlak aan toen het Reynstamhoofd de helling afliep. De afgelopen drie dagen had hij telkens uit een ander genootschap zijn verkenners gekozen, toen hij het angstige vermoeden kreeg wat hem hier stond te wachten, en hij had het gevoel dat ze wisten dat hij niet willekeurig anderen uitkoos. Hij probeer de hun ogen te vermijden. Vooral bij Sulin was dat lastig. Die vrouw kon met haar lichtblauwe ogen nagels in hout slaan. ‘Rhuarc, als de overlevenden zijn gevonden, zorg er dan voor dat ze te eten krijgen en goed behandeld worden. We nemen ze mee.’ Zijn blik werd weer naar de stadsmuur getrokken. Sommige Aiel schoten met hun gebogen hoornbogen reeds raven neer. Soms gebruikte het Schaduwgebroed raven en andere aasvreters als spionnen. De Aiel noemden hen Schaduwogen. Ze lieten zich in hun vreetwoede nauwelijks storen tot ze door een pijl op de grond vielen, maar een ver standig man gaf raven en ratten geen kans. ‘Zorg ervoor dat de doden worden begraven.’ In dit geval waren recht en noodzaak gelukkig hetzelfde.

21

Het geschenk van een zwaard

Het kampement werd snel opgezet, bij de toegang tot de Jangai-pas, maar wel op enige afstand van Taien. Het strekte zich uit over de heuvels rond de toegangswegen, tussen de her en der verspreide doornstruiken, tot op de hellingen van het gebergte zelf. Niet dat het goed zichtbaar was, afgezien van de tenten in de pas zelf. De Aiel tenten hadden zo’n goede schutkleur dat men ze gemakkelijk over het hoofd kon zien, zelfs als men wist waar en wat men zocht. In de heuvels groepeerden de tenten zich naar stam, maar in de pas zelf voegden de krijgsgenootschappen zich bij elkaar. Het waren voor namelijk Speervrouwen, maar ook de mannelijke genootschappen zonden zo’n vijftig krijgers als afvaardiging, en hun tenten bezetten de omgeving van Taien in nog net te onderscheiden groepen. Ieder een begreep, of meende te begrijpen, dat de Speervrouwen Rhands eer droegen, maar alle genootschappen wilden de car’a’carn bewaken.

Moiraine – met Lan natuurlijk – zocht een goede plek voor de ka ravaan van Kadere, vlak voor de stad. De Aes Sedai toonde zich bijna even bezorgd over de inhoud van de wagens als over Rhand. De wagenmenners mopperden en vloekten over de stank en vermeden elke blik op de Aiel die de lijken lossneden, maar na hun maanden in de Woestenij bleven ze toch liever in de buurt van de bouwvallen, aangezien die voor hen enigszins op beschaving leken. De gai’shain trokken vóór de stad de renten van de Wijzen op – die van Amys, Bair en Melaine – maar bezijden het amper zichtbare pad dat over de heuvels erheen leidde. Rhand wist bijna zeker dat ze de ze plek heel geschikt zouden vinden, omdat zowel hij als de tientallen Wijzen uit de kampementen verderop hen nu gemakkelijk konden benaderen. En het was volgens hem geen toeval dat iedereen uit de heuvels nu door of rond hun kamp moest lopen als ze hem wilden spreken. Het verbaasde hem toen hij Melaine de in het wit geklede gestalten aanwijzingen zag geven. Nog maar drie nachten er voor had ze Bael getrouwd, met een plechtigheid waardoor ze zowel zijn vrouw werd als eerstezuster van zijn andere vrouw Dorindha. Blijkbaar was dat deel even belangrijk als het huwelijk. Aviendha had geschokt zijn verbazing gezien, of misschien was ze wel boos. Toen Egwene met Aviendha achter op de grijze merrie aankwam, de rok tot boven de knie opgeschoven, zagen ze eruit als een tweeling, ondanks hun verschillende huidskleur en Aviendha’s lengte; de Aielse hoefde zich niet uit te rekken om over Egwenes schouder te kijken. Als sieraden droegen ze alleen een ivoren armband en een hals ketting. Het werk om de opgehangen lijken te bergen was amper begonnen. De meeste raven lagen als hoopjes zwarte veren dood op de grond en de rest was weggevlogen, maar de aasgieren hadden zich zo volgevreten dat ze niet weg konden komen en dus waggelden ze nog rond tussen de as en het puin binnen de muren. Rhand wilde dat er een manier was om de twee vrouwen de aanblik te besparen, maar hij zag verbaasd dat ze geen van beiden wegholden om te gaan overgeven. Nou ja, zoiets had hij van Aviendha ook eigenlijk niet verwacht; zij had de dood al vaak genoeg onder ogen gehad en daarin ook haar aandeel geleverd. Op haar gezicht viel niets af te lezen. Maar het zuivere medelijden in Egwenes ogen toen ze zag hoe de opgezwollen lijken omlaag werden gehaald, verbaasde hem. Ze stuurde Mist naar Jeade’en en boog zich naar hem toe om haar hand op zijn arm te leggen. ‘Het spijt me echt, Rhand. Dit had je op geen enkele manier kunnen voorkomen.’

‘Dat weet ik,’ zei hij tegen haar. Hij had zelfs niet eens geweten dat hier een stad lag, totdat Rhuarc het zo’n vijf dagen geleden terloops had gemeld. Tijdens zijn bijeenkomsten met de stamhoofden was alleen gesproken over of ze per dag sneller konden reizen en wat Couladin zou doen wanneer hij uit de Jangai-pas zou komen. Maar toen waren de Shaido hier al klaar en verder getrokken. Hij had zichzelf toen vaak genoeg voor dwaas uitgemaakt.

‘Nou, denk daar maar aan. Jouw schuld was het niet.’ Ze spoorde Mist aan en voor ze buiten zijn gehoor waren, zat ze al met Aviendha te praten, ik ben blij dat hij het zo verstandig opneemt. Ge woonlijk voelt hij zich schuldig over alles wat buiten zijn macht valt.’

‘Mannen menen altijd dat ze overal macht over hebben,’ antwoord de Aviendha. ‘Wanneer ze merken dat het niet zo is, denken ze dat ze hebben gefaald, in plaats van de waarheid onder ogen te zien die vrouwen reeds kennen.’

Egwene giechelde. ‘Dat is waar. Toen ik die stakkers zag, dacht ik dat hij ergens wel zou staan overgeven.’

‘Heeft hij zo’n zwakke maag? Ik...’

Hun stemmen verzwakten toen de merrie doorstapte. Rhand ver mande zich met een rood hoofd en ging rechtop zitten. Proberen hen af te luisteren! Hij gedroeg zich als een idioot. Het weerhield hem er echter niet van fronsend naar hun verdwijnende ruggen te kijken. Hij voelde zich alleen verantwoordelijk voor wat hem aangerekend mocht worden, al was het maar door zichzelf. Alleen verantwoordelijk voor zaken waar hij iets aan kon doen en voor zaken waar hij iets aan had horen te doen. Hij vond het niet prettig dat ze over hem spraken. Achter zijn rug of recht in zijn gezicht. Het Licht mocht weten waar ze het nu weer over hadden.

Hij steeg van Jeade’en af en ging met het paard op zoek naar Asmodean, die ergens leek rond te zwerven. Na zoveel dagen in het zadel was het fijn gewoon te lopen. Overal in de pas verrezen tent groepen; de berghellingen en rotshoogten waren aanzienlijke hindernissen, maar de Aiel stelden hun tenten zo op, alsof ze van daar vandaan toch een aanval konden verwachten. Hij had geprobeerd met de Aiel mee te lopen, maar na een halve dag had hij er genoeg van en was weer opgestegen. Het was al lastig genoeg te paard bij te blijven; als ze voortgejaagd werden, konden ze zelfs paarden uit putten.

Mart was eveneens afgestegen en zat gehurkt met de teugels in zijn hand naar de geopende poorten te turen. Hij nam in zichzelf mom pelend de stad op, terwijl Pips wat van een doornstruik probeerde te knabbelen. Mart zat alles nauwkeurig te bekijken. Waar was die op merking over de schildwachten vandaan gekomen? Mart zei na zijn eerste bezoek aan Rhuidean regelmatig van die vreemde dingen. Rhand wilde er graag met hem over praten, maar Mart ontkende nog steeds dat er iets was gebeurd, ondanks dat zegel met de vos senkop, de speer en het litteken rond zijn hals. Melindhra, de Speervrouwe van de Shaido, met wie Mart de laatste tijd optrok, stond wat opzij naar Mart te kijken tot Sulin aan kwam lopen en haar weg joeg voor een of andere boodschap. Rhand vroeg zich af of Mart wist dat ze weddenschappen afsloten of Melindhra voor hem de speer zou neerleggen. En of ze hem zou leren zingen. Als Rhand vroeg wat dat betekende, lachten ze alleen maar.

Het geluid van muziek leidde hem naar Asmodean, die in z’n eentje op een blok graniet zat, de harp op zijn knie. De stok met de vuurrode banier was in de rotsbodem geplant met het muildier er aan vastgebonden. ‘Ziet u, mijn Heer Draak,’ zei hij opgewekt, ‘uw banierdrager kwijt zich trouw van zijn plicht.’ Zijn stem en gezichtsuitdrukking veranderden en hij zei: ‘Als je dit vaandel zo graag bij je wilt hebben, waarom laat je het dan niet door Mart dragen, of door Lan? Moiraine zou het ook heel goed kunnen. Ze zou het heel fijn vinden je banier te dragen en je laarzen te poetsen. Pas op met haar. Ze is een sluwe vrouw. Als een vrouw uit eigen vrije wil zegt dat ze je zal gehoorzamen, is het de hoogste tijd licht te slapen en achterom te kijken.’

‘Jij draagt hem omdat je bent uitverkoren, baas Jasin Natael.’ Asmodean schrok op en keek om zich heen, hoewel iedereen veel te ver weg was om te luisteren. Alleen zij twee zouden het trouwens heb ben begrepen, niemand anders. ‘Wat weet je van die bouwvallen daar hoog bij de sneeuwgrens? Die moeten stammen uit de Eeuw der Le genden.’

Asmodean nam niet de moeite omhoog te kijken. ‘Deze wereld is zo anders dan de wereld waarin ik... in slaap viel.’ Het klonk vermoeid en hij rilde een beetje. ‘Wat ik van de huidige wereld weet, heb ik na mijn ontwaken geleerd.’ De droevige tonen van ‘De mars des doods’ ontsnapten aan zijn harp. ‘Dat zouden, voor zover ik weet, de resten kunnen zijn van de stad waar ik geboren ben. Shorelle was een havenstad.’

Het zou nog een uur licht blijven voor de Rug van de Wereld de zon zou verbergen. Nu ze vlak bij de hoge bergen waren, viel de nacht snel. ‘Ik ben vanavond te moe voor een van onze gesprekken.’ Zo noemden ze in het openbaar Asmodeans lessen, zelfs wanneer niemand hen kon horen. Asmodeans lessen en de oefeningen met Lan en Rhuarc lieten Rhand na het vertrek uit Rhuidean weinig tijd om te slapen. ‘Dan ga je naar je tent wanneer je klaar bent en zie ik je morgenochtend. Met de banier.’ Er was echt niemand anders om dat bloedding te dragen. Misschien kon hij in Cairhien iemand vinden. Toen hij zich omdraaide, speelde Asmodean wat valse tonen en zei: ‘Komen er vannacht geen brandende netten rond mijn tent? Begin je me eindelijk te vertrouwen?’

Rhand keek om. ‘Ik vertrouw je als een broer. Tot de dag dat je mij verraadt. Je straf voor wat je hebt gedaan, is opgeschort, in ruil voor je lessen, en dat is meer dan je verdient. Op de dag dat je je tegen me keert, zal ik elke belofte in stukken scheuren en die samen met jou begraven.’ Asmodean wilde iets zeggen, maar Rhand was hem voor. ‘Je hoort mijn woorden, Natael. Van Rhand Altor. Mensen uit Tweewater houden niet van mensen die hen in de rug willen aan vallen.’

Een en al ergernis trok hij zijn schimmel aan de teugels verder en liep weg voor de ander nog wat kon zeggen. Hij wist niet zeker of Asmodean het vermoeden had dat een dode man hem probeerde over te nemen, maar hij moest oppassen dat hij de man geen aanwijzingen gaf. Asmodean was er al zo van overtuigd dat dit een hopeloze zaak was. Bij het eerste vermoeden dat Rhand niet volledig meester was over zijn eigen gedachten of dat hij krankzinnig werd, zou de Verzaker hem meteen in de steek laten en Rhand had nog veel te veel te leren.

Onder Aviendha’s leiding plaatsten de gai’shain zijn tent, behoorlijk diep de pas in, waar de enorme kronkelende slang omhoog rees. De gai’shain hadden hun eigen tenten, maar die zouden natuurlijk als laatste worden opgetrokken. Vlakbij zaten Adelin en een tiental andere Speervrouwen neergehurkt; ze hielden alles in het oog en zouden hem, als hij sliep, bewaken. Zelfs nu ruim duizend Speervrouwen iedere nacht om hem heen kampeerden, zetten ze nog steeds een wacht bij zijn tent.

Voor hij naar zijn tent liep, reikte hij met behulp van de angreaal in zijn jaszak naar saidin. Eigenlijk hoefde hij het uitgesneden dikke mannetje met het zwaard niet aan te raken. Hij werd gevuld met een mengeling van smerigheid en zoetheid, door een bulderende rivier van vuur, een verpletterende lawine van ijs. Terwijl hij geleidde, wat hij iedere avond sinds het vertrek deed, plaatste hij een ban rond het gehele kamp, niet alleen rond de tenten in de pas, maar ook rond de groepen die op de heuvels onder hem lagen en die op de berghellingen. Hij had de angreaal bijna niet meer nodig om zo’n grote ban te plaatsen. Hij had zich vroeger al sterk gevonden, maar Asmodeans lessen maakten hem nog sterker. Geen enkel mens of dier zou iets van die grens merken, maar zodra Schaduwgebroed voorbij die lijn kwam, zou iedereen in de tenten gewaarschuwd zijn. Als hij dit in Rhuidean had gedaan, hadden de Duisterhonden nooit kunnen aan vallen zonder dat hij het had gemerkt.

De Aiel zouden de wacht moeten houden voor menselijke vijanden. Een ban was een ingewikkeld weefsel, eigenlijk heel verfijnd, en als je probeerde het meerdere dingen te laten doen, kon het in de prak tijk nutteloos worden. Hij had de ban zo kunnen maken dat het Scha duwgebroed werd gedood in plaats van het kamp gewaarschuwd, maar dat zou een baken hebben opgericht voor Myrddraal en iedere mannelijke Verzaker die naar hem op zoek was. Het was onnodig je vijanden naar je toe te leiden als ze misschien niet wisten waar je was. Op deze manier zou zelfs een Verzaker het alleen opmerken wanneer hij vlakbij kwam en een Myrddraal pas wanneer het te laat was.

Het loslaten van saidin was een oefening in zelfbeheersing, ondanks de smerige smet, ondanks de wijze waarop de Ene Kracht hem tracht te mee te sleuren als zand van een rivierbank, hem te verbranden en hem te vernietigen. Hij dreef in de enorme leegheid van de leegte, maar hij kon voelen hoe de lucht ieder hoofdhaartje beroerde, hij kon het weefsel van de gai’shain-kleding zien, Aviendha’s warme lucht ruiken. Hij wilde meer. Maar hij kon ook de as van Taien ruiken, de doden die werden verbrand, de rotting van de nog niet verbrande lijken, zelfs die van de lijken die al waren begraven, vermengd met de droge grond van hun grafkuilen. Dat hielp. Een tijdlang na het ver dwijnen van saidin haalde hij alleen maar diep adem en snoof de warme droge lucht op. Vergeleken met ervoor leek het vleugje dood afwezig en de lucht zelf zuiver en heerlijk.

‘Kijk eens wat ons vóór was,’ zei Aviendha toen een gai’shain met een onderworpen gezicht Jeade’en wegvoerde. Ze hield een dode bruine slang omhoog, zo dik als zijn onderarm en bijna drie pas lang. De bloedslang ontleende zijn naam aan de gevolgen van zijn beet: het bloed van het slachtoffer werd heel snel een dikke gelei. Hij kon het mis hebben, maar volgens hem was de nette snee achter de kop veroorzaakt door haar kleine riemmes. Adelin en de andere vrouwen keken goedkeurend toe.

‘Heb je er geen moment aan gedacht dat hij jou zou kunnen bijten?’ zei hij. ‘Had je niet even de Kracht kunnen gebruiken in plaats van dat bloedmesje? Waarom heb je hem niet eerst een zoen gegeven? Je was er vlakbij.’

Ze richtte zich op en haar grote ogen konden de nachtkoude nu al verspreiden. ‘De Wijzen zeggen dat het niet goed is de Kracht al te vaak te gebruiken.’ De afgebeten woorden waren net zo kil als haar ogen. ‘Ze zeggen dat ik mogelijk veel te veel aantrek en mezelf kwaad doe.’ Met een kleine frons zei ze vervolgens meer tot zichzelf dan tegen hem: ‘Hoewel ik nog lang niet in de buurt ben van wat ik echt kan omhelzen. Dat weet ik zeker.’

Hoofdschuddend dook hij zijn tent in. Die vrouw wilde niet naar rede luisteren.

Hij had zich nauwelijks op een zijden kussen bij het onaangestoken vuur gezet of ze volgde hem. Gelukkig zonder die bloedslang, maar ze droeg behoedzaam een lang voorwerp dat in een grijsgestreepte deken was gewikkeld. ‘Je maakte je bezorgd over mij,’ zei ze vlak. Op haar gezicht stond niets te lezen.

‘Natuurlijk niet,’ loog hij. Dwaze vrouw. Ze loopt nu al kans gedood te worden omdat ze baar verstand niet gebruikt en niet oppast als het nodig is.

‘Ik zou over iedereen zo bezorgd zijn. Ik wil niet dat ie mand door zo’n slang wordt gebeten.’

Heel even nam ze hem vol twijfel op en knikte toen kort. ‘Goed, zo lang je je maar niets aanmatigt over mij.’ Ze gooide de dekenrol voor zijn voeten neer en ging gehurkt aan de andere kant van de vuurkuil tegenover hem zitten. ‘Je wilde de gesp niet aannemen als vereffening van de schuld tussen ons...’

‘Aviendha, er bestaat geen schuld.’ Hij meende dat ze het was vergeten. Ze ging door alsof hij niets had gezegd. ‘... maar misschien voldoet dit.’

Zuchtend rolde hij de deken uit, behoedzaam, want ze had de rol veel voorzichtiger vastgehouden dan de bebloede slang. De deken ontrolde zich en hij snakte naar adem. Er lag een zwaard in. De schede zat zo vol robijnen en maanstenen dat het goud haast niet te zien was, behalve op de plaats waar een opgaande zon met veel zonne stralen was ingelegd. Het ivoren gevest, lang genoeg voor twee handen, toonde eveneens ingelegd goud in de vorm van de opgaande zon. De knop was volledig bezet met robijnen en maanstenen, en nog meer stenen vormden bijna één geheel langs de pareerstangen. Dit zwaard was niet voor de strijd gemaakt, maar voor uiterlijk vertoon. Om bekeken te worden.

‘Die moet vreselijk duur... Aviendha, hoe heb je dit kunnen betalen?’

‘Het kostte niet veel,’ zei ze zo afwerend dat ze er net zo goed bij had kunnen zeggen dat ze loog.

‘Een zwaard. Hoe ben je in Lichtsnaam aan een zwaard gekomen? Hoe komt een Aiel aan een zwaard? Zeg nou niet dat Kadere dit in een van zijn wagens had.’

‘Ik heb het in een deken meegenomen.’ Ze klonk nu nog geprikkelder dan toen ze het over de prijs hadden. ‘Zelfs Bair zei dat dit de schuld zou vereffenen, zolang ik het zelf maar niet aanraak.’ Ze trok verontrust haar schouders op en bleef met haar sjaal spelen. ‘Het is het zwaard van de boomdoder. Van Laman. Het is als bewijs van zijn dood van zijn lijk genomen, omdat zijn hoofd niet terug kon worden gebracht. Sindsdien is het van hand tot hand gegaan, van jonge mannen naar dwaze Speervrouwen die het bewijs van zijn dood wilden bezitten. Maar als begon door te dringen wat het was, verkochten ze het zo snel mogelijk aan een andere dwaas. De prijs is enorm gezakt sinds het voor het eerst werd verkocht. Geen enkele Aiel zou het willen aanraken, zelfs niet om de juwelen eraf te halen.’

‘Nou, het is heel mooi,’ zei hij zo neutraal mogelijk. Alleen een hans worst zou zoiets opzichtigs dragen. En dat gevest van ivoor zou met wat zweet of bloed niet vast in de handen liggen. ‘Maar dit kan ik niet...’ Zijn woorden stierven weg toen hij uit gewoonte een paar duim van de kling ontblootte om de scherpte te beproeven. Er stond een reiger geëtst in het glanzende staal, het teken van een zwaard meester. Hij had op de Kop van Toman ook zo’n zwaard gedragen.

Opeens wilde hij er wat om verwedden dat dit wapen van hetzelfde metaal was als het met een raaf getekende blad van Marts speer; me taal dat met de Ene Kracht was gemaakt, nooit zou breken en nooit gewet hoefde te worden. De meeste wapens van zwaardmeesters waren nabootsingen hiervan. Lan zou uitsluitsel kunnen geven, maar voor zichzelf was hij er al zeker van.

Hij schoof het uit de schede en legde die over de vuurkuil buigend voor haar neer. ‘Ik zal het wapen nemen om de schuld te vereffenen, Aviendha.’ Het was lang en licht gebogen, met één scherpe kant. ‘Al leen het wapen. Je mag het gevest en de schede houden.’ In Cairhien zou hij een nieuw gevest en een nieuwe schede laten maken. Misschien was een van de overlevenden in Taien een behoorlijke wapensmid.

Ze staarde met grote ogen van de schede naar hem, toen weer naar de schede, met open mond en, sinds hij haar kende, voor het eerst stomverbaasd. ‘Maar die stenen zijn veel waard, veel meer dan ik... Je probeert me weer een schuld op te dringen, Rhand Altor.’ in het geheel niet.’ Als dit wapen onaangeraakt en onbeschadigd ruim twintig jaar in de schede had gezeten, moest het een echt rei gerzwaard zijn. ‘Ik heb de schede nooit aangenomen, dus is hij steeds van jou gebleven.’ Hij gooide een zijden kussen omhoog en voerde gezeten de houding uit die Zachte opstekende wind heette. De veren dwarrelden omlaag toen de kling er recht doorheen sneed. ‘En het gevest neem ik ook niet aan, dus dat is ook van jou. Als je er winst mee maakt, dan doe je het zelf.’

Ze leek absoluut niet blij met dit grote voordeel. Hij vermoedde dat ze alles wat ze bezat voor het zwaard had gegeven en nu voor de schede alleen waarschijnlijk honderdmaal zoveel of nog meer zou te rugkrijgen. Ze leek niet verheugd, bedankte hem evenmin, maar keek hem door de wolk veren even verontwaardigd aan als een huisvrouw in Emondsveld die haar vloer weer vuil ziet worden. Stijfjes klapte ze en een gai’shain verscheen, die meteen neerknielde om de rommel op te ruimen.

‘Het is mijn tent,’ zei hij strak. Aviendha snoof als een tweede Egwene. Die twee vrouwen trokken te vaak met elkaar op. Toen het helemaal donker was, verscheen zijn eten, bestaande uit het gebruikelijke platte brood en een pittige vleessaus met gedroogde pepers, bonen en stukjes wit vlees. Hij grijnsde slechts even toen hij hoorde dat het van de bloedslang kwam. Hij had na zijn komst wel vaker slang of andere griezelige dingen gegeten. Gara – de giftige hagedis – was volgens hem het ergste. Niet wat de smaak betrof, die leek op kip, maar omdat het een hagedis was. Soms leek het of er in de Woestenij meer giftige dingen als slangen, hagedissen, spinnen en planten leefden dan overal elders ter wereld bij elkaar. Aviendha leek teleurgesteld dat hij het vlees niet walgend uitspuug de, hoewel haar gevoelens soms moeilijk te peilen waren. Soms leek ze er veel plezier in te scheppen hem van zijn stuk te brengen. Als hij had geprobeerd een Aiel na te doen, zou zij volgens hem trachten te bewijzen dat hij het niet was.

Vermoeid en naar zijn bed verlangend, trok hij alleen zijn jas en laar zen uit, voor hij onder de dekens kroop en zich van Aviendha af keerde. Mannen en vrouwen van de Aiel mochten van hem best samen in een stoombad, maar een kort verblijf in Shienar, waar men vrijwel hetzelfde deed, had hem ervan overtuigd dat hij hiervoor niet geschikt was. Hij kreeg er zo’n rood hoofd van dat hij bijna stierf van schaamte. Hij probeerde niet naar het geritsel te luisteren toen ze zich onder haar eigen dekens uitkleedde. Gelukkig bezat ze die ze digheid wel, maar voor de zekerheid bleef hij met zijn rug naar haar toe liggen.

Ze beweerde dat ze verondersteld werd hier te slapen om door te gaan met zijn lessen over Aielgewoonten en -gebruiken, aangezien hij het grootste deel van de dag bij de stamhoofden was. Ze wisten allebei dat het een leugen was, hoewel hij zich niet kon voorstellen wat de Wijzen op deze manier uit wilden vinden. Zo nu en dan grom de ze even als ze ergens aan trok en mompelde wat. Om het geluid te smoren, zodat hij niet hoefde te denken aan wat elk geluid was, zei hij: ‘Die bruiloft van Melaine was indrukwekkend. Wist Bael er echt niets van tot Melaine en Dorindha het hem vertelden?’

‘Natuurlijk niet,’ antwoordde ze wrokkig en zweeg, terwijl hij meen de te horen dat ze een kous uittrok. ‘Waarom zou hij het moeten weten vóór Melaine de bruidskrans aan zijn voeten had gelegd en hem had gevraagd?’ Opeens lachte ze. ‘Melaine zelf dreef zichzelf en Dorindha tot wanhoop door zegadebloemen voor de krans te zoeken. Er groeien er niet zoveel dicht bij de Drakenmuur.’

‘Betekenen ze iets bijzonders? Die zegadebloemen?’ Hij had ze ook aan haar gestuurd, bloemen waar ze nooit voor had bedankt. ‘Dat ze geprikkeld van aard is en dat zo wil houden.’ Weer viel er een stilte, onderbroken door gemompel. ‘Als ze blaadjes of bloemen van de zoetwortel had gebruikt, dan zou het betekenen dat ze een lief karakter wil tonen. Ochtendbei zou betekenen dat ze onderdanig wil zijn en... Er zijn er te veel. Het zou me dagen kosten om alles op te noemen en je hoeft dat helemaal niet te weten. Jij krijgt toch geen Aielvrouw. Jij behoort Elayne.’

Hij had bijna naar haar gekeken toen ze ‘onderdanig’ zei. Een minder waarschijnlijk woord voor een Aielse kon hij niet bedenken.

Betekende waarschijnlijk dat ze je waarschuwde voor ze een mes in je rug plantte.

Haar stem had aan het eind wat gedempter geklonken. Hij besefte dat ze haar hemd over het hoofd moest hebben uitgetrokken. Hij wilde dat het licht was gedoofd. Nee, dat zou nog erger zijn. Nou ja, hij had dit vanaf Rhuidean iedere avond meegemaakt en elke nacht was het lastiger geworden. Hij moest dit beëindigen. De vrouw zou vanaf nu bij de Wijzen moeten slapen, waar ze hoorde. Hij zou van haar wel leren wat hij kon leren als het mogelijk was. Hij had vijf tien avonden geleden precies hetzelfde gedacht. Terwijl hij de beelden uit zijn hoofd probeerde te verjagen, zei hij: ‘Dat laatste stuk. Na het uitspreken van de beloften.’ Een handvol Wijzen had amper hun zegen uitgesproken of een honderdtal bloed verwanten van Melaine was komen aansnellen, had haar omringd, en allen hadden hun speer gedragen. Een honderdtal verwanten van Bael had zich bij hem aangesloten en hij had zich een weg naar haar toe moeten vechten. Niemand was toen uiteraard gesluierd – het maakte deel uit van het gebruik – maar aan beide kanten was wel bloed gevloeid. ‘Vlak ervoor zwoer Melaine dat ze van hem hield, maar toen hij haar bereikte, vocht ze als een in de hoek gedreven klipkat.’ En als Dorindha haar geen por in de onderste ribben had verkocht, had Bael haar volgens mij nooit over zijn schouder kunnen hijsen om weg te dragen. ‘Hij loopt nog mank en dat blauwe oog heeft zij hem bezorgd.’

‘Had ze dan een slappeling moeten zijn?’ zei Aviendha slaperig. ‘Hij moest weten hoe waardevol ze is. Ze is geen muntje dat je opraapt en in je zak steekt.’ Ze gaapte en hij hoorde hoe ze zich dieper on der haar dekens schurkte.

‘Wat betekent “een man leren zingen”?’ Aielmannen zongen niet, niet wanneer ze oud genoeg waren voor de speer, behalve strijdzangen en klaagliederen voor hun doden.

‘Denk je aan Mart Cauton?’ Ze giechelde zelfs. ‘Soms geeft een man de speer op voor een Speervrouwe.’

‘Dat verzin je. Zoiets heb ik nog nooit gehoord.’

‘Nou ja, hij geeft de speer ook niet echt op.’ Haar stem klonk dik van de slaap. ‘Soms wenst een man een Speervrouwe die de speer niet voor hem wil opgeven. Hij regelt het dan zo dat hij door haar als gai’shain wordt genomen. Dwaas natuurlijk. Geen enkele Speervrouwe kijkt op die manier naar een gai’shain. Hij moet hard werken en zijn plaats kennen, en het eerste dat hij moet doen, is leren zingen om de speerzusters onder het eten vermaak te bieden. “Ze zal hem leren zingen.” Dat zeggen de Speervrouwen wanneer een man zich als een dwaas gedraagt tegenover een speerzuster.’ Wat een merk waardig volk.

‘Aviendha?’ Hij had gezegd dat hij het haar niet meer zou vragen. Lan had gezegd dat het Kandoraans was, een patroon dat sneeuw vlokjes heette. Waarschijnlijk krijgsbuit uit het noorden. ‘Wie heeft je die halsketting gegeven?’

‘Een vriendschapsgeschenk, Rhand Altor. We hebben vandaag ver gereisd en je zult ons morgenochtend vroeg laten vertrekken. Slaap lekker en word wakker, Rhand Altor.’ Alleen een Aiel wenste je een goede nacht door de hoop uit te spreken dat je niet in je slaap stierf. Nadat hij de veel kleinere, maar wel lastiger ban rond zijn dromen had geplaatst, geleidde hij de lampen uit en probeerde te slapen. Vriendschap. De Reyn kwamen uit het noorden. Maar de halsketting had ze in Rhuidean gekregen. Wat kon het hem schelen? Het langzame ademen van Aviendha leek luid te klinken toen hij in slaap viel. Hij had verwarde dromen over Min en Elayne, die hem hielpen Aviendha – geheel naakt, afgezien van die halsketting – op zijn schouder te nemen, terwijl ze met een krans van zegadebloemen op zijn hoofd timmerde.

22

Vogels fluiten in de nacht

Mart lag met gesloten ogen op zijn buik op de dekens te genieten van het gevoel van Melindhra’s duimen, die zijn rugspieren bewerk ten. Niets was na een lange dag in het zadel zo lekker als het kneden van de spieren. Nou ja, op een paar andere dingen na, maar nu wilde hij best genoegen nemen met haar duimen. ‘Je bent behoorlijk gespierd voor zo’n kleine man, Martrim Cauton.’ Hij deed een oog open en keek naar haar zoals ze schrijlings over zijn heupen geknield zat. Ze had het vuur tweemaal zo hoog opgerakeld als nodig was en het zweet liep in stroompjes langs haar lichaam. Haar mooie goudblonde haren, kort geknipt met uitzondering van dat Aielstaartje laag in haar nek, plakten tegen haar hoofd. ‘Als ik te klein ben, kun je altijd een ander gaan zoeken.’

‘Naar mijn smaak ben je niet te klein,’ lachte ze en ze maakte zijn haren in de war. Die waren langer dan die van Melindhra. ‘En je bent leuk. Ontspan je. Als je je gespannen voelt, heb je er minder aan.’ Grommend sloot hij zijn ogen weer. Leuk? Licht!

En klein. Alleen een Aiel zou hem klein noemen. In elk land waar hij was geweest, was hij langer dan de meeste mannen, zij het soms niet veel. Hij kon zich herinneren dat hij echt lang was geweest. Toen hij tegen Artur Haviksvleugel was uitgereden, was hij langer geweest dan Rhand. En een hand kleiner toen hij naast Maecine tegen de Aelgari had gevochten. Hij had er met Lan over gesproken, zogenaamd omdat hij enkele namen had opgevangen. De zwaardhand had hem verteld dat Maecine koning van Eharon was geweest, een van de Tien Naties dat wist Mart al – zo’n vier- of vijfhonderd jaar voor de Trollok-oorlogen. Lan dacht dat zelfs de Bruine Ajah er niet meer over zou we ten. Tijdens de Trollok-oorlogen was veel verloren gegaan en nog meer in de Oorlog van de Honderd Jaren. Dat waren de vroegste en laatste herinneringen geweest die in zijn hersens waren geplant. Van na Artur Paendrag Tanreall was er niets, noch van vóór Maecine van Eharon.

‘Heb je het koud?’ vroeg Melindhra ongelovig. ‘Je rilde.’ Ze schoof van hem af en hij hoorde hoe ze hout op het vuur gooide. Er lag genoeg sprokkelhout voor de hele avond. Ze gaf hem een klap op de billen toen ze weer terugkwam, mompelend: ‘Sterke spieren.’

‘Als je zo doorgaat,’ mopperde hij, ‘wil je me, geloof ik, net als een Trollok voor het eten aan het spit rijgen.’ Hij voelde zich best pret tig in Melindhra’s gezelschap – zolang ze haar mond hield en hem er niet op wees dat ze langer was dan hij – maar in deze toestand voel de hij zich niet op z’n gemak.

‘Jij wordt niet aan het spit geregen, Martrim Cauton.’ Haar duimen boorden zich in zijn schouders. ‘Goed zo, ontspan je.’ Hij nam aan dat hij op een goede dag zou trouwen en zich ergens zou vestigen. Dat deed iedereen altijd. Een vrouw, een huis en een gezin. Onder de pannen bij de haard voor de rest van je leven.

Ik heb nog nooit een huisvrouw gekend die het leuk vond als haar man dronk of dobbelde. Bovendien wist hij nog wat dat volk aan de andere kant van die ter’angreaalpoort had gezegd. Dat het zijn lot was ‘te trouwen met de Dochter van de Negen Manen’. Een man moet vroeg of laat trouwen, neem ik aan.

Maar hij wilde daarvoor zeker geen Aielse nemen. Hij wilde zo lang mogelijk met zoveel mogelijk meisjes dansen.

‘Jij bent niet geboren voor het spit, maar voor grote roem, denk ik,’ zei Melindhra zachtjes.

‘Lijkt me uitstekend.’ Maar momenteel wierp geen enkele andere vrouw een blik op hem. Geen enkele Speervrouwe, niemand. Het was net of Melindhra een bord om zijn nek had gehangen waarop stond: EIGENDOM VAN MELINDHRA VAN DE JUMAI SHAIDO. Nou ja, dat laatste stuk zou ze er niet op schrijven, niet hier tenminste. Maar niemand wist toch eigenlijk wat een Aielse, en nog wel een Speervrou we, ging doen? Vrouwen dachten anders dan mannen en Aielvrouwen dachten heel anders dan elke andere vrouw, uit welk land dan ook. ‘Vreemd dat je jezelf zo onzichtbaar maakt.’

‘Me onzichtbaar maakt?’ mompelde hij. Haar handen voelden lekker aan; gespannen spieren die hij eerst niet had gevoeld, werden steeds losser. ‘Hoe bedoel je?’ Hij vroeg zich af of het iets met de halsketting te maken had. Melindhra leek er een grote waarde aan te hechten, aan het krijgen in ieder geval. Ze droeg het ding natuur lijk nooit. Speervrouwen droegen geen sieraden. Maar ze had het al tijd in haar riembuidel en toonde het aan iedere vrouw die ernaar vroeg. Heel veel vrouwen wilden het zien. ‘Je plaatst jezelf in de schaduw van Rhand Altor.’ ik sta in niemands schaduw,’ zei hij afwezig. Het kon niet aan de halsketting liggen. Aan andere vrouwen had hij ook sieraden gegeven, zelfs aan Speervrouwen. Hij gaf graag dingen aan mooie vrouwen, zelfs al kreeg hij er enkel een glimlach voor terug. Hij rekende ook niet op meer. Als een vrouw niet evenveel van kussen en om helzingen hield als hij, wat had het dan verder voor zin? ‘Natuurlijk, er straalt een zekere eer op je af als je in de schaduw van de car’a’carn verkeert. Als je omgaat met heersers, dien je in hun schaduw te staan.’

‘Schaduw,’ beaamde Mart, die niet echt luisterde. Soms namen vrouwen de geschenken aan en soms niet, maar niemand had besloten dat zij hem bezat. Dat zat hem eigenlijk niet lekker. Hij wilde niet het bezit van een vrouw zijn, zelfs niet van een knappe. Hoe goed haar handen ook waren in het losser maken van de knopen in je spieren.

‘Jouw littekens behoren erelittekens te zijn, verdiend onder je eigen naam, als stamhoofd, niet op deze manier.’ Een vinger gleed langs het litteken in zijn nek, overgehouden aan de ophanging. ‘Heb je dit verdiend toen je de car’a’carn diende?’

Hij schudde haar hand weg, duwde zich op zijn ellebogen omhoog, draaide zich om en keek haar aan. ‘Weet je zeker dat je nog nooit hebt gehoord van de Dochter van de Negen Manen?’

‘Ja, dat heb ik al gezegd. Ga liggen.’

‘Als je liegt, zweer ik dat ik je billenkoek geef.’

Met de handen in haar heupen keek ze hem dreigend aan. ‘Denk jij dat je dat zou lukken, Martrim Cauton?’

‘Ik zou mijn best doen.’ Ze zou waarschijnlijk een speer in zijn ribben jagen. ‘Zweer je dat je nog nooit van de Dochter van de Negen Manen hebt gehoord?’

‘Ik heb er nooit van gehoord,’ zei ze langzaam. ‘Wie is ze? Of wat is ze? Ga liggen en laat me...’

Een roek kraste, schijnbaar zowel in de tent als buiten, en even later een roodvleugel. Mooie vogels uit Tweewater. Rhand had zijn waarschuwingstekens gekozen uit dingen die hij kende, vogels die je in de Woestenij niet aantrof.

In een oogwenk was Melindhra van hem af, wikkelde de sjoefa rond haar gezicht en sluierde zich terwijl ze haar speren en schild greep. Naakt schoot ze de tent uit.

‘Bloed en as!’ schold Mart toen hij zich in zijn broek hees. Een roodvleugel betekende het zuiden. Hij en Melindhra hadden hun tent in het zuiden geplaatst, bij de Chareen, zo ver mogelijk uit de buurt van Rhand, maar toch nog binnen het kamp. Maar hij ging niet zoals Melindhra in zijn blootje die doornstruiken in. De roek betekende het noorden, waar de Shaarad gelegerd was. Ze kwamen uit twee richtingen tegelijk.

Terwijl hij in de lage tent zo snel mogelijk zijn voeten in zijn laarzen stampte, keek hij naar de zilveren vossenkop op de dekens. Buiten steeg geschreeuw op, het gekletter van metaal op metaal. Eindelijk had hij voor zichzelf uitgemaakt dat het zegel op de een of andere manier Moiraines Heling had tegengehouden toen ze het voor het eerst probeerde. Zolang hij het aanraakte, had haar geleiden hem niets gedaan. Hij had nog nooit gehoord dat Schaduwgebroed kon geleiden, maar er bestond ook nog zoiets als de Zwarte Ajah – volgens Rhand, en hij geloofde hem – en misschien vielen de Verzakers Rhand eindelijk aan. Hij trok het leren koord over zijn hoofd, zodat het zegel op zijn borst hing, greep de ravenzwarte speer en dook het kille maanlicht in.

Hij kreeg geen tijd de ijzige koude te voelen. Voor hij helemaal buiten stond, had hij al bijna zijn hoofd aan een zeisachtig Trollok zwaard verloren. De kling veegde door zijn haren toen hij voorover dook, een koprol maakte en met de speer in de aanslag weer over eind kwam.

Bij een eerste blik in de duisternis had de Trollok een grote forse man kunnen zijn, anderhalf keer zo lang als een Aielman, gekleed in zwarte maliën met pieken aan de ellebogen en schouders, en met een helm met geitenhoorns. Maar deze hoorns groeiden uit een mensenhoofd en onder de ogen stak een geitensnuit naar voren. Met een grauw sprong de Trollok op hem af en jankte schorre woorden die nooit voor de menselijke tong waren bedoeld. Mart liet zijn speer als een vechtstaf rondtollen, sloeg de zware gebogen kling op zij en stak de lange speerpunt in de buik van het monster, waarbij het met de Kracht gesmede staal de maliën even gemakkelijk open kerfde als het vlees eronder. De Trollok klapte met een rauwe schreeuw dubbel en Mart trok zijn wapen eruit en sprong opzij toen het monster viel.

Overal om hem heen vochten Aiel, sommigen slechts half gekleed of ongekleed, maar allen zwartgesluierd, tegen Trolloks met everzwijn snuiten en slagtanden, met wolvenkoppen of arendskoppen, met hoorns of een veren kam. Ze zwaaiden met vreemd gebogen zwaar den, bijlen met pieken en met punten afgezette drietanden en speren. Hier en daar werd een enorme boog gebruikt om pijlen met weer haken af te schieten die zo groot waren als kleine speren. Er vochten ook mensen mee met de Trolloks, in grove jassen en bewapend met zwaarden, die wanhopig schreeuwden wanneer ze tussen de doornstruiken stierven.

‘Sammael!’

‘Sammael en de Gouden Bijen!’

De Duistervrienden stierven bij bosjes, de meeste zodra ze met een Aiel vochten, maar de Trolloks kostten meer moeite, ik ben geen bloedheld!’ schreeuwde Mart naar niemand in het bij zonder, terwijl hij een Trollok met een berenkop en harige oren bevocht, zijn derde. Het schepsel droeg een bijl met een lange steel, een handvol scherpe pieken en een flitsend wapen dat groot genoeg was om een boom doormidden te slaan, maar dat in zijn forse behaarde handen een stuk speelgoed leek. Het kwam doordat hij bij Rhand rondhing, dat hij deze problemen had. Hij verlangde in zijn leven slechts een beker goede wijn, wat dobbelstenen en een stuk of drie knappe meiden, ik wil hier niet bij betrokken raken!’ Zeker niet als Sammael in de buurt was. ‘Horen jullie me?’

De Trollok viel met opengereten keel neer en opeens stond hij te genover een Myrddraal die net twee Aiel had gedood die hem samen hadden aangevallen. De Halfman zag eruit als een mens, deegwit, in een harnas van elkaar overlappende schubben, net als die van een slang. Hij bewoog ook als een slang, zonder botten, soepel en snel, maar de nachtzwarte mantel bewoog niet, hoe hij ook heen en weer sprong. En hij had geen ogen. Enkel een doodsbleke lap huid op de plaats waar de ogen hoorden.

De oogloze blik wendde zich naar hem en hij huiverde, vrees vloei de door zijn botten. ‘De blik van een Oogloze is vrees,’ zeiden ze in de Grenslanden, waar ze het het beste wisten. Zelfs de Aiel gaven toe dat de blik van een Myrddraal rillingen door je merg zond. Dat was het eerste wapen van het schepsel. De Halfman kwam met soepele tred op hem af.

Brullend snelde Mart toe om hem op te vangen; zijn speer tolde als een vechtstaf rond en hij stak toe, voortdurend in beweging. Het we zen droeg een wapen dat even zwart was als zijn mantel, een zwaard gesmeed in de smidsen van Thakan’dar. Als dat hem trof, was hij zo goed als dood, tenzij Moiraine snel verscheen om hem te helen. Er bestond slechts één manier om een Schim aan te pakken: een dol drieste aanval. Je moest hem overweldigen voor hij jou overweldig de, en elke gedachte over je verdediging kon je laatste zijn. Hij mocht geen enkele blik werpen op de strijd die rond hem in het nachtelijk duister woedde.

Het wapen van de Myrddraal flitste als een slangentong, schoot uit als een zwarte bliksem om Marts aanval te weerstaan. Toen het door de Kracht gesmede staal met de raaf op het metaal van Thakan’dar sloeg, flitste er blauw licht rond hen op, knetterend als een bliksemstorm.

Opeens trof Marts snelle aanval vlees. Het zwarte zwaard en een bleekwitte hand vlogen weg en Mart zwaaide terug en haalde de Myrddraal-keel open. Mart stopte niet. Een stoot in het hart, een haal door een dijspier, daarna in het andere been, alles snel achter elkaar. Toen pas deed hij een stap terug van het wezen dat op de grond lag te schokken, zwaaiend met zijn goede hand en de afge sneden stomp, wonden die inktachtig bloed rondspoten. Het kostte een Halfman veel tijd om te erkennen dat hij dood was. Ze stierven nooit helemaal, behalve bij ondergaande zon. Toen Mart rondkeek, besefte hij dat de aanval voorbij was. De nog in leven zijnde Duistervrienden of Trolloks waren zeker op de vlucht geslagen, hij zag alleen nog Aiel rondlopen. Er waren ook verschil lende Aiel gedood. Hij trok een halsdoek van een Duistervriend af om het zwarte bloed van de Myrddraal van zijn speerblad te vegen. Het zou het metaal verteren als hij het te lang liet zitten. De nachtelijke aanval was zinloos. Te oordelen naar het aantal lijken in het maanlicht, van zowel Trolloks als mensen, was de vijand niet verder gekomen dan de buitenste rij tenten. Ze hadden met veel meer moeten komen, als ze op meer wilden hopen. ‘Wat riep je daarnet? Carai en nog wat? De Oude Spraak?’ Hij draaide zich om naar Melindhra. Haar sluier was omlaag, maar behalve haar sjoefa had ze geen draadje aan haar lijf. Er liepen nog meer Speervrouwen en mannen in even weinig kleding rond, maar niemand scheen zich daarom te bekommeren, hoewel de meesten niet bleven rondhangen en snel hun tenten weer opzochten. Ze wisten niet wat zedig was, ze waren helemaal niet zedig. Melindhra leek de kou niet eens te voelen, al kwamen er mistwolkjes uit haar mond. Hij was even bezweet als zij en bevroor bijna, nu het gevecht om zijn leven zijn gedachten niet afleidde.

‘Iets wat ik een keer heb gehoord,’ zei hij. ‘Ik vind het leuk klinken.’ Carai an Caldazar! Voor de eer van de Rode Adelaar. De strijdkreet van Manetheren. De meeste van zijn herinneringen stamden uit de tijd van Manetheren. Sommige herinneringen waren al van vóór die verwrongen poort. Moiraine zei dat het oude bloed in hem sprak. Zolang het maar niet uit zijn aderen stroomde. Ze sloeg een arm om zijn schouder toen hij weer naar de tent te rugliep. ‘Ik heb je met de Nachtloper zien vechten, Martrim Cauton.’ Zo noemden de Aiel een Myrddraal. ‘Je bent zo groot als een man hoort te zijn.’

Grijnzend liet hij zijn arm om haar middel glijden, maar hij kon de aanval niet uit zijn hoofd krijgen. Hij wilde wel maar hij kon het niet; zijn gedachten draaiden te veel rond zijn geleende herinneringen.

Waarom had iemand zo’n zinloze aanval ingezet? Alleen een dwaas viel een grotere strijdmacht zonder reden aan. Dat was de gedachte die hij maar niet kon loslaten. Niemand viel zonder reden aan.

Het vogelgeroep wekte Rhand onmiddellijk en hij reikte naar saidin toen hij de dekens opzij gooide en zonder jas en op zijn kousen naar buiten rende. De nacht was koud in het maanlicht; zwakke strijdgeluiden stegen op van de heuvels onder de pas. De Aiel schrokken als opgewonden mieren op en snelden de nacht in, in de richting van de aanval. De ban zou opnieuw een teken geven – Schaduwgebroed in de pas zou een wintervink laten aanslaan – tot hij de stromen in de ochtend losknoopte, maar het had geen zin een stom risico te lopen.

Weldra was de pas weer in stilte gehuld. De gai’shain bleven in hun tent – zelfs nu mochten ze geen wapens aanraken – en de andere Aiel gingen naar de plekken die verdedigd moesten worden. Zelfs Adelin en de andere Speervrouwen waren weg, alsof ze wisten dat hij hen bij de tent zou proberen te houden. Hij kon wat stemmen uit de karavaan bij de stadsmuren horen, maar de voerlieden en Kadere lieten zich niet zien en daar rekende hij ook niet op. De zwakke strijd geluiden – schreeuwende, gillende en stervende mensen – kwamen uit twee richtingen. Het klonk alsof ze van lager op de berghellingen kwamen, een eind bij hem vandaan. Ook bij de tenten van de Wijzen zag hij mensen buiten staan, waarschijnlijk om naar de strijd te kijken.

Een aanval op die kampementen was zinloos. Het was niet de Miagoma, tenzij Timolan Schaduwgebroed in zijn stam had opgenomen, en dat was even waarschijnlijk als Witmantels met Trolloks in hun gelederen. Hij keerde zich weer naar zijn tent en schrok, zelfs nu hij in de leegte was gehuld.

Aviendha stond met een omgeslagen deken in het maanlicht. Vlak achter haar stond een lange man, gehuld in een donkere mantel. De schaduwen van de maan dreven over een uitgemergeld, lijkbleek gezicht met veel te grote ogen. Hij hoorde zacht gezang en de mantel opende zich tot brede, leerachtige vleermuisvleugels. Aviendha bewoog zich als in een droom en schoof naar de wachtende omhelzing. Rhand geleidde en vingerdun lotsvuur brandde zich langs haar heen, een pijl van rotshard licht dat de Draghkar midden in zijn gezicht trof. De smallere bundel werkte trager, maar even goed als bij de Duisterhonden. De kleuren van het wezen draaiden zich om, zwart werd wit, wit werd zwart, werden fonkelende stofjes die ogenblikkelijk verdwenen.

Aviendha schokte hevig toen het gezang eindigde. Ze staarde naar de verdwijnende laatste deeltjes en wendde zich naar Rhand, de deken wat strakker om zich heen slaand. Haar hand kwam omhoog en een vuurstroom zo dik als een hoofd rolde op hem af. Ondanks de leegte schrok hij, vergat aan de Kracht te denken en wierp zich onder de voortkolkende vlammen op de grond. Ze doofden onmiddellijk.

‘Wat doe je?’ blafte hij, zo kwaad en geschrokken dat zijn leegte barstte en saidin uit hem verdween. Hij krabbelde overeind en been de op haar af. ‘Dit is het toppunt. Zó ondankbaar heb ik je nog nooit meegemaakt.’ Hij wilde haar door elkaar rammelen tot haar tanden zouden klapperen. ‘Voor het geval je het niet gemerkt hebt: ik heb net je leven gered, en als ik een of andere bloedgewoonte van de Aiel heb geschonden, dan geef ik er geen...’

‘De volgende keer mag de grote car’a’carn zijn eigen zaakjes op knappen!’ bekte ze terug. Ze hield de deken onhandig om zich heen en dook met een stijve rug de tent in.

Voor het eerst keek hij om. Een tweede Draghkar lag brandend in een hoopje op de grond. Hij was zo kwaad geweest dat hij het geknisper en geknapper van vuur niet eens had gehoord, niet eens de stank van brandend vlees had geroken. Hij had het kwaad niet eens gevoeld. Een Draghkar doodde door je ziel op te zuigen en daarna je lichaam. Daarvoor moest het wezen dicht bij iemand zijn en hem aanraken, en deze lag nog geen twee stappen van de plek waar hij had gestaan. Hij wist niet of de zingende omhelzing van een Dragh kar werkte bij iemand die met saidin was vervuld, maar hij was blij dat hij het niet had ontdekt.

Hij haalde diep adem en knielde naast de tentflap neer. ‘Aviendha?’ Hij kon niet naar binnen. Er brandde een lamp binnen en misschien was ze naakt en zou ze hem terecht geestelijk in stukjes snijden. ‘Aviendha, het spijt me. Ik bied je mijn verontschuldigingen aan. Dat was een stomme opmerking en ik had moeten vragen waarom je dat deed. Ik had moeten weten dat je me geen kwaad wilde doen en ik... ik... ik ben een dwaas,’ eindigde hij zachtjes.

‘Je weet al heel veel, Rhand Altor,’ klonk het gedempte antwoord. ‘Je bént een dwaas.’

Hoe verontschuldigde een Aiel zich? Hij had het haar nooit gevraagd. Als hij aan ji’e’toh dacht, aan mannen leren zingen en aan hun hu welijksgebruiken, deden ze dat volgens hem ook nooit. ‘Ja, dat ben ik. En het spijt me.’ Ditmaal kwam er geen antwoord. ‘Ben je onder de dekens?’ Stilte.

Zacht mopperend ging hij staan en bewoog zijn tenen in zijn kousen op de ijskoude grond. Tot hij zeker wist dat ze weer behoorlijk gekleed was, zou hij hier moeten blijven, zonder zijn laarzen en jas. Hij greep saidin vast, met smet en al, enkel om in de leegte beschermd te zijn tegen de bottenkrakende kou.

De drie droomloopsters van de Wijzen kwamen natuurlijk aanhollen, met Egwene. Ze keken allemaal naar de brandende Draghkar toen ze eromheen stapten en in bijna dezelfde beweging hun sjaals dichter om zich heen trokken.

‘Maar één,’ zei Amys. ‘Ik dank het Licht, maar het verbaast me.’

‘Het waren er twee,’ zei Rhand tegen haar. ‘Ik... ik heb de andere vernietigd.’ Waarom haperde zijn stem? Alleen omdat Moiraine hem had gewaarschuwd voor lotsvuur? Het was een wapen als elk ander. ‘Als Aviendha deze niet had gedood, zou hij me te pakken hebben gekregen.’

‘We voelden haar geleiden,’ zei Egwene en nam hem van top tot teen op. Eerst meende hij dat ze keek of hij ergens gewond was, maar ze staarde strak naar zijn ongelaarsde voeten en wierp toen een blik op de tent, waar een spleetje lamplicht te zien was. ‘Je hebt haar weer van streek gemaakt, hè? Zij redt je leven en jij... Mannen!’ Hoofd schuddend van afkeer duwde ze zich langs hem heen en dook de tent in. Hij hoorde zacht gemompel, maar kon er niets uit opmaken. Melaine gaf een ruk aan haar sjaal. ‘Als je ons niet nodig hebt, moeten we eens gaan zien wat er beneden op de helling is gebeurd.’ Ze haastte zich weg zonder op de andere twee vrouwen te wachten. Bair lachte kakelend toen zij en Amys haar volgden. ‘Zullen we wedden wie ze het eerst opzoekt? Mijn halsketting van amethist, die je zo mooi vindt, tegen jouw saffieren armband?’

‘Afgesproken. Ik kies Dorindha.’

De Wijze lachte opnieuw kakelend. ‘Haar ogen zijn nog helemaal vol van Bael. Een eerstezuster is een eerstezuster, maar een nieuwe man...’ Toen Rhand hen niet meer kon horen, bukte hij zich naar de spleet in de tent. Hij kon nog steeds niet verstaan wat ze zeiden, alleen als hij zijn oor tegen de spleet drukte en dat wilde hij niet. Aviendha zou zich toch wel aangekleed hebben nu Egwene binnen was? Maar de kans bestond ook dat Egwene met haar Aielmaniertjes nu eveneens haar kleren had uitgetrokken.

Het zachte geluid van muiltjes kondigde de komst van Moiraine en Lan aan. Rhand richtte zich op. Hoewel hij hen allebei hoorde adem halen, maakten de stappen van de zwaardhand amper geluid. Moiraines haren hingen los rond haar gezicht en ze hield een donker, zijden gewaad dicht dat glansde in het maanlicht. Lan was geheel gekleed, droeg zijn laarzen en wapens en had zich in zijn zwaard handmantel gehuld, waardoor hij in de nacht leek op te gaan. Natuurlijk. Het lawaai van de strijd onder aan de heuvels stierf weg. ‘Het verbaast me dat je hier niet eerder bent gekomen, Moiraine.’ Zijn stem klonk kil, maar een koude stem was beter dan een koud lijf. Hij hield saidin vast, bevocht het en de ijzige nachtelijke kilte hield zich op afstand. Hij voelde het wel, voelde ieder haartje onder zijn hemdsmouwen van de kou rechtop staan, maar de kou raakte hem niet. ‘Gewoonlijk zoek je me zo snel mogelijk op als je onheil voelt.’

‘Ik heb nooit alles wat ik doe of juist niet doe uitgelegd.’ Haar stem klonk even koel en geheimzinnig als altijd, maar ondanks het maan licht meende Rhand haar toch te zien blozen. Lan keek verstoord, hoewel je hem lastig kon peilen, ik kan je niet altijd aan het hand je vasthouden. Uiteindelijk zul je op eigen benen moeten staan.’

‘Nou, dat heb ik vannacht gedaan, niet?’ Verlegenheid gleed langs de leegte af – het klonk net alsof hij alles alleen had gedaan – en hij voegde eraan toe: ‘Maar Aviendha zorgde voor die ene die me in de rug aanviel.’ De vlammen van de Draghkar werden al lager. ‘Maar goed dan dat ze hier was,’ zei Moiraine kalm. ‘Je had me niet nodig.’

Ze was niet bang geweest, dat wist hij zeker. Hij had gezien hoe ze zich op Schaduwgebroed stortte, waarbij ze de Kracht even bekwaam stuurde als Lan het zwaard gebruikte. Hij had het zo vaak gezien dat hij niet geloofde dat ze bang was. Dus waarom was ze zojuist met de Draghkars niet gekomen? Zij kon ze voelen, en Lan eveneens. Dat was een van de gaven die een zwaardhand verwierf uit zijn binding met een Aes Sedai. Hij kon het antwoord afdwingen en haar klem zetten tussen de eed die ze had gezworen en haar onvermogen te liegen. Nee, dat kon hij niet. Hij deed het niet. Hij wilde dat iemand die hem probeerde te helpen niet aandoen.

‘Dan weten we nu tenminste waar die aanval in de heuvels om ging,’ zei hij. ‘Om mij in de waan te brengen dat daar iets belangrijks aan de hand was, terwijl de Draghkar naar mij toe sloop. Ze hebben dat ook al in Koudrotsveste geprobeerd, en daar werkte het evenmin.’ Maar ditmaal was het bijna wel gelukt, als dat tenminste de bedoe ling was geweest. ‘Je zou toch denken dat ze iets anders zouden ver zinnen.’ Couladin zat ergens voor hem terwijl de Verzakers overal vandaan leken te komen. Waarom kon hij zijn vijanden niet een voor een aanpakken?

‘Maak niet de fout de Verzakers voor simpel te verslijten,’ zei Moiraine. ‘Dat kan gemakkelijk dodelijk blijken te zijn.’ Ze trok haar gewaad nog wat dichter om zich heen alsof ze wenste dat het dikker zou zijn. ‘Het is al laat. Als je me verder niet meer nodig hebt...’ De Aiel keerden al terug toen zij en de zwaardhand weggingen. Sommigen uitten hun verbazing over de Draghkar en riepen er enkele gai’shain bij om ze weg te slepen, maar de meesten keken slechts even voordat ze hun tent ingingen. Tegenwoordig leken ze bij hem op dit soort dingen te rekenen.

Adelin en de Speervrouwen verschenen. Ze bewogen zich traag in hun zachte laarzen, staarden naar de Draghkar die door witgeklede mannen werden weggesleept en keken elkaar lang aan voor ze Rhand aanspraken.

‘Het was hier rustig,’ zei Adelin langzaam. ‘De hele aanval vond verderop plaats. Duistervrienden en Trolloks.’

‘Ik hoorde ze “Sammael en de Gouden Bijen” roepen!’ voegde een ander eraan toe. Omdat ze nog steeds haar sjoefa om had, kon Rhand niet zien wie het was. Haar stem klonk jong; sommige Speervrouwen waren niet ouder dan zestien.

Adelin haalde diep adem en hield hem met beide handen onbeweeg lijk een speer voor. De anderen deden hetzelfde. ‘Wij... ik heb gefaald,’ zei Adelin. ‘We hadden bij de komst van de Draghkar hier moeten zijn. Maar wij liepen als kinderen weg om de speren te laten dansen.’

‘Wat moet ik hiermee?’ vroeg Rhand en Adelin gaf zonder aarzelen antwoord.

‘Wat u maar verlangt, car’a’carn. Wij staan gereed en zullen ons niet verzetten.’

Rhand schudde zijn hoofd. Die vervloekte Aiel met hun vervloekte ji’e’toh. ‘Pak je speren en ga mijn tent weer bewaken. Nou? Voor uit!’ Ze keken elkaar aan voordat ze met evenveel tegenzin gehoor zaamden als waarmee ze na de slag naar hem toe waren gekomen. ‘En laat een van jullie tegen Aviendha zeggen dat ik naar binnen ga als ik terugkom,’ voegde hij eraan toe. Hij bleef zich niet de hele nacht buiten afvragen wanneer hij met goed fatsoen de tent in kon gaan. Hij beende weg en de rotsgrond voelde hard aan onder zijn voeten.

Asmodeans tent stond niet zo ver weg. Er klonk geen enkel geluid. Hij sloeg de flap opzij en dook naar binnen. Asmodean zat in het donker op zijn lip te bijten. Hij dook in elkaar toen Rhand verscheen en gaf hem niet de kans iets te zeggen.

‘Je verwachtte toch niet dat ik een handje zou helpen, hè? Ik heb de Draghkar gevoeld, maar die kon je best aan, nietwaar? Ik heb het niet zo op Draghkar; we hadden ze nooit moeten maken. Ze hebben nog minder hersens dan een Trollok. Geef ze een opdracht en ze doden nog steeds iedereen die het dichtst bij is. Als ik naar buiten was gegaan, als ik iets had gedaan... Stel je voor dat iemand het had gemerkt? Stel je voor dat iemand had beseft dat niet jij geleidde? Ik...’

‘Maar goed dat je het niet hebt gedaan,’ onderbrak Rhand hem en ging met gekruiste benen tegenover hem zitten. ‘Als ik je vannacht vol saidin buiten had gevoeld, zou ik je misschien hebben gedood.’ De ander lachte trillend. ‘Daar dacht ik ook aan.’

‘Sammael heeft deze aanval bevolen. Die van de Trolloks en Duistervrienden in ieder geval.’

‘Het is niet Sammaels gewoonte zomaar mannen op te offeren,’ zei Asmodean langzaam. ‘Aan de andere kant kunnen tienduizend doden of zelfs nog meer hem niets schelen als hij ermee iets wint wat hem de prijs waard lijkt. Misschien wil een ander jou laten denken dat hij het was. Zelfs als de Aiel gevangenen hadden gemaakt... Trolloks denken eigenlijk alleen aan doden en Duistervrienden geloven alles wat hun gezegd wordt.’

‘Hij was het. Hij probeerde mij op dezelfde manier eens in Serendahar uit te dagen voor een aanval op hem.’

O, Licht! De gedachte dreef over het oppervlak van de leegte. Ik heb ‘mij’ gezegd! Hij wist niet waar Serendahar had gelegen of wat het was geweest, alleen dat hij zomaar dit woord had uitgesproken.

Na lang zwijgen zei Asmodean kalm: ‘Dat heb ik nooit geweten.’

‘Wat ik wil weten, is: waarom?’ Rhand koos zijn woorden met zorg in de hoop dat het zijn eigen woorden waren. Hij herinnerde zich het gezicht van Sammael, herinnerde zich een man. Ik niet! Mijn herinnering is het niet...

Een stevige man met een korte, lichtblonde baard. Asmodean had alle Verzakers beschreven, maar hij wist dat dit beeld niet van Asmodean kwam. Sammael had altijd langer willen zijn en vond het vreselijk dat de Kracht hem niet langer kon maken. Asmodean had hem dat nooit verteld. ‘Uit jouw verhalen maak ik op dat hij het waarschijnlijk niet tegen me op wil nemen, tenzij hij zeker is van de overwinning, en zelfs dan misschien nog niet. Je hebt gezegd dat hij me zo mogelijk liever aan de Duistere wil over laten. Dus waarom is hij er nu wel zeker van, als ik besluit hem uit te dagen?’

Ze bespraken het tot diep in de nacht maar konden het niet eens worden. Asmodean bleef bij zijn mening dat het een van de anderen was geweest, die hoopte dat hij Rhand tegen Sammael kon opzetten en zo minstens een van de twee kwijt zou raken. Dat zei Asmodean tenminste. Rhand voelde de vragende ogen van de Verzaker. Zo’n ernstige verspreking kon hij niet verbloemen.

Toen hij eindelijk naar zijn eigen tent terugkeerde, sprongen Adelin en alle Speervrouwen overeind en vertelden hem bijna tegelijk dat Egwene weg was en Aviendha allang in slaap gevallen en dat ze kwaad op hem was, dat ze beiden kwaad op hem waren. Ze vertelden hem in geuren en kleuren hoe hij een boze vrouw kon aanpakken, alle maal door elkaar heen, zodat hij niets goed kon verstaan. Ten slot te zwegen ze, keken elkaar aan en toen nam Adelin het woord. ‘We moeten over vannacht praten. Over wat wij hebben gedaan en niet hebben gedaan. Wij...’

‘Het was niets,’ maakte hij hun duidelijk, ‘en als het wel iets was, is het vergeven en vergeten. Ik zou ditmaal graag enkele uren willen slapen. Als jullie het willen bespreken, ga dan naar Amys of Bair. Ik weet zeker dat zij beter begrijpen wat jullie willen dan ik.’ Dat bracht hen tot zijn verbazing tot zwijgen, zodat hij de tent in kon gaan. Aviendha lag al onder de dekens, met een slank bloot been erbuiten. Hij probeerde niet naar het been of naar haar te kijken. Ze had een lamp aan gelaten. Hij schoof dankbaar onder zijn eigen dekens en geleidde de lamp uit voor hij saidin losliet. Ditmaal droomde hij dat Aviendha vuur wierp, maar ze richtte het niet op een Draghkar, en Sammael zat naast haar te lachen.

23

‘Vijfden geef ik jullie’

Egwene trok de teugels van Mist aan op een heuveltop met gras en zag de Aiel uit de Jangai-pas omlaag stromen. Haar rok was vanwege het zadel weer tot boven haar knieën opgekropen, maar ze merkte het nauwelijks. Ze kon zich er toch niet elk moment druk om maken? En ze had kousen aan, dus zat ze toch niet met blote benen. In snelle kolonnes draafden de Aiel onder haar door, gegroepeerd naar stam, sibbe en krijgsgenootschap. Duizenden en duizenden, met hun pakpaarden en muildieren, met de gai’shain die voor de kam pementen zouden zorgen terwijl de anderen streden. De massa was wel een span breed, terwijl er zich nog altijd Aiel in de pas bevonden en er ook een hoop waren die reeds uit het zicht verdwenen waren. Zelfs zonder vrouwen en kinderen leek het een volksverhuizing. Het Zijdepad had hier voor een met brede witte stenen geplaveide weg gezorgd, van ruim vijftig pas breed, die recht door de heuvels leidde en gedeeltelijk was afgegraven om hem vlakker te maken. Slechts af en toe was de weg onder de Aielmenigte zichtbaar, hoewel ze liever over het gras leken te hollen; vele tegels van het pad waren aan een hoek opgewipt of in een andere hoek weggedrukt. In geen twintig jaren had deze weg meer te verwerken gekregen dan wat boe renkarren en een enkele wagen van een marskramer. Het was een hele schok weer bomen te zien, echte bomen, hoog op rijzende eiken en lederbladen in heuse bosjes in plaats van de eenzame, door de wind verwrongen, gekromde vormen. Om opnieuw hoog gras te zien dat rimpelde in de bries die over de heuvels streek. In het noorden lag onmiskenbaar een woud en hoog in de hemel dreven ijle wolken, maar toch wolken. De lucht leek gezegend koel en vochtig na de Woestenij, hoewel de bruine bladeren en grote bruine stukken in het gras haar duidelijk maakten dat het hier heter en droger was dan gebruikelijk voor de tijd van het jaar. Desondanks was het Cairhiense landschap een weelderig paradijs vergeleken met dat aan de andere kant van de Drakenmuur.

In het noorden kronkelde een smal riviertje onder een bijna vlakke brug tussen de oevers van een bredere bedding van uitgedroogde klei; de Gaelin lag maar een paar span verder. Ze vroeg zich af wat de Aiel van die rivier zouden vinden; ze had eenmaal eerder een groepje Aiel bij een rivier aangetroffen. De smallere stroom water zorgde voor een duidelijke onderbreking in de gestage mensenstroom. Mannen en vrouwen staarden er vol verbazing naar voor ze eroverheen sprongen.

De karavaan van Kadere roffelde verder over de weg; de lange muil dierspannen werkten hard, maar werden voortdurend ingehaald door Aiel. Het had vier dagen geduurd om de bochtige, kronkelende pas door te komen en Rhand was blijkbaar van plan zo ver in Cairhien door te dringen als het laatste daglicht mogelijk maakte. Moiraine en Lan reden naast de wagens. Niet ervoor, ook niet naast het vier kante, witte wagenhuisje van Kadere, maar naast de tweede wagen, waar de met een zeil afgedekte deurlijst van de ter’angreaal als een bult boven de andere lading uitstak. Een deel ervan was zorgvuldig ingepakt of in kisten en kratten gestopt die Kadere vol met goederen naar de Woestijn had meegenomen; andere voorwerpen waren gewoon op elk geschikt plekje gelegd. Vreemde vormen van metaal en glas, een roodkristallen stoel, twee beeldjes van een naakte man en vrouw ter grootte van een kind, verscheidene staven van bot en ivoor en van een merkwaardige zwarte stof in verschillende lengten en dikten. Allerlei soorten dingen, waaronder enkele die Egwene niet eens kon beschrijven. Moiraine had in alle wagens iedere duim benut.

Egwene had graag willen weten waarom de Aes Sedai zo bezorgd was over die ene wagen. Misschien had niemand anders gemerkt dat Moiraine er meer op lette dan op alle andere wagens samen, maar zij wel. Niet dat ze weldra of in een van de komende dagen te horen zou krijgen waarom die wagen zo belangrijk was. Haar zojuist verworven gelijkheid met Moiraine was een tere band, zoals ze had gemerkt toen ze halverwege de pas die vraag had gesteld, waarna haar te verstaan was gegeven dat haar verbeelding te veel met haar weg liep en dat Moiraine, als Egwene tijd had om een Aes Sedai steeds te begluren, misschien maar beter eens met de Wijzen kon praten om haar bij de lessen wat steviger aan te pakken. Ze had natuurlijk haar diepste verontschuldigingen aangeboden en de verzoenende woorden leken te hebben gewerkt. Amys en de anderen namen haar nachten niet vaker in beslag dan ze al deden.

Een honderdtal Far Dareis Mai van de Taardad draafde aan haar kant van de weg voorbij, soepel en snel, met volle pijlkokers aan de heup en de sluiers omlaag, klaar om voor gebonden te worden. Sommigen hadden een pijl aangelegd aan hun hoornbogen, terwijl anderen hun boog in een hoes op de rug hadden hangen. Speren en schilden zwaaiden regelmatig heen en weer bij het rennen. In hun spoor had een tiental in het wit geklede gai’shain met hun lastdieren de grootste moeite bij te blijven. Een was er in het zwart, niet in het wit: Isendre zwoegde het hardst van allen. Egwene onderscheidde Adelin en twee anderen die Rhands tent in de nacht van de aanval hadden moeten bewaken. Ieder hield behalve haar wapens een pop vast, een grove pop in een lange rok en een wit hemd. Hun gezichten stonden nog harder dan anders en ze probeerden net te doen of ze de pop niet bij zich hadden.

Ze wist niet zeker waar die toe diende. De Speervrouwen van die wacht bij Rhand hadden allen Bair en Amys opgezocht en lang met hen gesproken. De volgende ochtend, toen het kamp al in het grijs van voor de dageraad gehuld was, waren ze die poppen gaan maken. Ze had het natuurlijk niet kunnen vragen, maar ze had wel een opmerking gemaakt tegen Maira, een roodharige Tomanelle van de Seraisibbe. De vrouw vertelde haar dat de pop haar eraan zou her inneren dat ze geen kind was. Aan haar stem was te horen dat ze er verder niet over wilde praten. Een van de Speervrouwen met een pop was pas zestien jaar, maar Maira was minstens even oud als Adelin. Ze herinnerde zich dat Bair haar gedreigd had met een pop toen ze die korte rok moest dragen, maar het ergerde haar dat ze het niet echt begreep. Telkens wanneer Egwene dacht dat ze de zeden van de Aiel begreep, gebeurde er weer iets dat het tegendeel bewees. Ondanks alles gleden haar ogen weer naar de opening van de pas. Daar was nog net een rij staken te zien die zich van de steile berg helling naar een andere steile helling uitstrekte, behalve waar de Aiel er enkelen hadden omgetrokken. Het was een nieuwe boodschap van Couladin. Dwars over hun pad waren mannen en vrouwen op staken gespietst. Ze waren al zeven dagen dood. Rechts van de pas, hoog op de berghelling doemden de hoge grijze muren van Selean op en daarboven was niets te zien. Moiraine had verteld dat de stad slechts een schaduw was van zijn vroegere faam, maar hij moest toch behoorlijk groot zijn geweest, veel groter dan Taien. Nu was er echter niets meer van over. Er waren ook geen overlevenden – behalve de mensen die de Shaido hadden meegevoerd – hoewel enkelen miscchien naar een hopelijk veilige plek waren gevlucht. Er hadden boer derijen op deze hellingen gestaan. Het grootste deel van de oostelijke gewesten van Cairhien was na de Aiel-oorlog verlaten, maar een stad had boerderijen nodig voor voedsel. Nu staken beroete schoor stenen uit roetzwarte stenen boerderij muren. Soms hingen er nog enkele verkoolde dakbalken boven een stenen schuur, maar meestal waren stallen en boerderij door de hitte in elkaar gestort. Het veld waar zij nu op Mist doorheen reed, was een schapenwei geweest. Bij het hek onder aan de heuvel zoemden nog vliegen rond boven de resten van een slachtpartij. Er stond geen enkel dier meer in de wei en geen enkele kip scharrelde op het boerenerf rond. De akkers toonden slechts dorre stoppels.

Couladin en de Shaido waren Aiel. Maar dat was Aviendha ook, en Bair, Amys, Melaine en Rhuarc, die zei dat ze hem aan zijn dochter herinnerde. Ze hadden gewalgd van de lijkstaken, maar ook zij meenden dat de boomdoders niet beter verdienden. Misschien moest je als Aiel geboren zijn om ze echt te kunnen begrijpen. Terwijl ze een laatste blik op de verwoeste stad wierp, reed ze langzaam omlaag naar de ruwe ommuring en ging door de poort naar buiten, waarna ze uit gewoonte de reep leer weer vastbond om het hek te sluiten. De nare ironie was dat Selean volgens Moiraine miscchien best de kant van Couladin had willen kiezen in de veranderlijke stromingen van Daes Dae’mar, het Spel der Huizen, om het even wicht te behouden tussen de Aiel en een man die Tyreners naar Cairhien had gestuurd, om welke reden hij dat ook had gedaan. De beslissing had naar beide kanten kunnen uitvallen als Couladin hun de keus had gegund.

Ze reed verder over de brede straatweg tot ze Rhand had ingehaald, vandaag gekleed in zijn rode jas, en voegde zich bij Aviendha, Amys en een dertigtal Wijzen die ze amper kende, behalve de twee droom loopsters die Rhand op korte afstand volgden. Achter hem reden Mart met zijn hoed en speer met zwarte schacht, en Jasin Natael, met de harp in een leren hoes op de rug en de vuurrode banier die rimpelde in de wind. Aan beide kanten werden ze ingehaald door haastige Aiel. Rhand liep en voerde zijn appelschimmel aan de hand mee, terwijl hij met de stamhoofden sprak. Met of zonder rok zouden de Wijzen de voorbij snellende rijen met gemak hebben bijgehouden, als ze niet als hars aan Rhand zaten vastgekleefd. Ze keken Egwene amper aan; hun aandacht was volledig op hem en de zes stamhoofden gericht.

‘... en aan wie er na Timolan ook doorkomt,’ zei Rhand vastberaden, ‘moet hetzelfde worden gezegd.’ Steenhonden die bij Taien de wacht moesten houden, hadden doorgegeven dat de Miagoma een dag later de pas was in getrokken, ik ben hier om te voorkomen dat Couladin dit land verwoest, niet om het te plunderen.’

‘Dat zal hard overkomen,’ zei Bael. ‘Ook bij ons, als je bedoelt dat we niet een vijfde kunnen nemen.’ Han en de anderen, zelfs Rhuarc, knikten instemmend.

‘Vijfden geef ik jullie.’ Rhand sprak niet luider, maar opeens leken zijn woorden mokerslagen. ‘Maar niets daarvan is voedsel. We zullen eten wat we in het wild vinden, waarop we hebben gejaagd of wat we hebben gekocht – als er nog voedsel te koop is – totdat ik de Tyreners meer uit Tyr kan laten aanvoeren. Als een man ook maar een penner meer neemt dan een vijfde, of een brood zonder betaling, als hij een hut in brand steekt omdat die van een boomdoder is, of een man doodt die hem niet probeert te doden, zal ik die man hangen, wie het ook mag zijn.’

‘Duister om dit aan de stammen te vertellen,’ zei Dhearic bijna even bikkelhard, ik ben gekomen om Hij die komt met de dageraad te volgen, niet om eedbrekers in de watten te leggen.’ Bael en Jheran deden hun mond open alsof ze het wilden beamen, maar klemden na een wederzijdse blik hun tanden weer op elkaar. ‘Hoor mijn woorden, Dhearic,’ zei Rhand. ‘Ik ben gekomen om dit land te redden, niet om het dieper in de ellende te storten. Wat ik zeg, geldt voor iedere stam, ook voor de Miagoma en elke andere stam die volgt. Elke stam. Hoor mijn woorden.’ Ditmaal zei niemand iets. Hij zwaaide zich weer in Jeade’ens zadel en liet de hengst tussen de stamhoofden verder stappen. Die Aielgezichten verrieden niets. Egwene haalde diep adem. Alle stamhoofden waren oud genoeg om zijn vader te kunnen zijn, zelfs ouder, leiders van hun volk, een soort koningen, hoezeer ze het ook ontkenden, en geharde leiders in de strijd. Gisteren nog was hij in velerlei opzichten een jongen geweest, een jongeman die vroeg en hoopte; niet iemand die bevelen gaf en op gehoorzaamheid rekende. Hij veranderde sneller dan ze eigenlijk bij kon houden. Het was goed dat hij deze mannen ervan weerhield andere steden aan te doen wat Couladin met Taien en Selean had gedaan. Ze bleef het zichzelf voortdurend voorhouden. Ze wilde alleen graag dat hij dat deed zonder die hoogmoed, die met de dag groei de. Wanneer verwachtte hij dat zij hem net als Moiraine zou gehoorzamen? Of alle Aes Sedai? Ze hoopte dat het slechts opschepperij was.

Ze wilde praten, schopte een stijgbeugel los en stak een hand uit naar Aviendha, maar de Aielse schudde haar hoofd. Ze zat niet graag op een paard. Misschien kwam het ook door die grote groep Wijzen, dat ze aarzelde. Sommigen van hen zouden nog niet op een paard klimmen als ze beide benen hadden gebroken. Met een zucht stap te Egwene af, leidde Mist aan de teugels verder en verschikte wat mopperig haar rok. De zachte kniehoge Aiellaarzen zagen er aangenaam uit, en dat waren ze ook, maar niet als je lang op de harde, hobbelige straatweg liep. ‘Hij heerst,’ zei ze.

Aviendha liet amper haar ogen van Rhands rug afdwalen. ‘Ik ken hem niet. Ik kan hem niet kennen. Moet je dat ding zien dat hij draagt.’

Ze bedoelde natuurlijk het zwaard. Rhand droeg het eigenlijk niet. Het hing aan de zadelknop in een eenvoudige schede van bruin berenleer; het lange gevest, dat tot aan zijn middel reikte, was van het zelfde leer. Hij had ze tijdens hun tocht door de pas door een Taiener laten maken. Egwene vroeg zich af om welke reden, want hij kon een zwaard van vuur geleiden en andere dingen doen waarbij dat wapen wel kinderspeelgoed leek. ‘Jij hebt het hem gegeven, Aviendha.’ Haar vriendin keek boos. ‘Hij wil dat ik het gevest aanneem. Hij heeft het gebruikt. Het is van hem. Hij heeft het in mijn aanwezigheid gebruikt, alsof hij met dat zwaard in zijn handen de spot met me wilde drijven.’

‘Je bent niet boos vanwege het zwaard.’ Ze dacht niet dat Aviendha dat was, want de Aielse had er die avond in Rhands tent met geen woord over gerept. ‘Je bent nog steeds van streek over wat hij zei en dat begrijp ik. Ik weet dat het hem spijt. Hij praat soms onnadenkend, maar als je hem de kans wilt geven zijn verontschuldigingen aan te bieden...’

‘Die hoef ik niet,’ mopperde Aviendha. ‘Ik wil niet dat... Ik kan er niet meer tegen. Ik kan niet langer in zijn tent slapen.’ Opeens greep ze Egwene bij de arm en als die haar niet beter had gekend, zou ze hebben gedacht dat de Aielse op het punt stond in tranen uit te bar sten. ‘Je moet voor mij met ze gaan praten. Met Amys, Bair en Melaine. Naar jou zullen ze luisteren. Jij bent een Aes Sedai. Ze moeten me toestaan naar hun tenten terug te keren. Ze moeten het goedvinden!’

‘Wie moet wat doen?’ zei Sorilea, die zich losmaakte van de anderen om naast hen verder te lopen. De Wijze van Shendeveste had dun wit haar, een gezicht van leer dat strak over haar schedel spande en felle groene ogen die een paard op tien pas afstand dood konden doen neervallen. Op die manier keek ze meestal. Als Sorilea boos was, hielden de andere Wijzen zich stil en namen stamhoofden beleefd afscheid.

Melaine en een andere Wijze, een grijsharige Nakai van de Zwart watersibbe, wilden ook met hen meelopen, tot Sorilea beide vrouwen aankeek. ‘Als je niet voortdurend over je nieuwe man liep te dromen, Melaine, zou je weten dat Amys met je wil praten. Ook met jou, Aerin.’ Melaine kreeg een kop als vuur en voegde zich haastig weer bij de anderen, maar de oudere vrouw was haar voor. Sorilea zag het aan en richtte toen al haar aandacht op Aviendha. ‘Zo, nu kunnen we even rustig praten. Dus jij wilt iets niet doen. Iets wat jou natuurlijk is opgedragen. En jij denkt dat dit Aes Sedai-kind ervoor kan zorgen dat je eronderuit komt.’

‘Sorilea, ik...’ Aviendha kreeg geen enkele kans. ‘In mijn tijd sprongen meisjes op wanneer een Wijze zei dat ze moesten springen, en bleven ze springen tot ze hoorden dat ze mochten stoppen. Aangezien ik nog in leven ben, is het nog steeds mijn tijd. Moet ik me nader verklaren?’

Aviendha haalde diep adem. ‘Nee, Sorilea,’ zei ze bedeesd. De ogen van de oude vrouw richtten zich op Egwene. ‘En jij? Denk jij dat je het voor haar kunt afsmeken?’

‘Nee, Sorilea.’ Egwene had het gevoel dat ze een buiging moest maken.

‘Goed,’ zei Sorilea, niet echt tevreden kijkend, maar gewoon alsof ze niet anders had verwacht. Dat zou ook wel het geval zijn. ‘Dan kan ik het nu met je hebben over wat ik echt wil weten. Ik hoorde dat de car’a’carn jou een heel belangwekkend geschenk heeft gegeven, waarvan niemand ooit eerder heeft gehoord: robijnen en maan druppels.’

Aviendha schoot recht alsof er een muis langs haar been omhoog liep. Nou ja, ze deed het misschien niet echt, maar Egwene zou in haar geval zo hebben gereageerd. De Aielse legde alles over Lamans zwaard en de schede uit. Ze deed het zo haastig dat de woorden over elkaar heen buitelden.

Sorilea verschikte haar sjaal en mompelde iets over meisjes die zwaarden aanraakten ook al waren ze in dekens gewikkeld en over een hartig woordje spreken met die ‘jonge Bair’. ‘Dus hij heeft niet je oog weten te trekken. Jammer. Het zou hem aan ons binden; momenteel trekt hij te veel op met mensen van zijn soort.’ Heel even nam ze Aviendha van top tot teen op. ‘Ik zal Ferans aandacht eens op jou vestigen. Zijn grootvader is mijn zusterzoon. Je hebt andere ver plichtingen aan het volk dan je lessen om Wijze te worden. Die heupen van jou zijn geschapen voor kinderen.’

Aviendha struikelde over een opstekende tegel en voorkwam nog net een val. ‘Ik... ik zal over hem denken, wanneer het de tijd ervoor is,’ zei ze ademloos, ik moet nog heel veel leren om Wijze te worden en Feran is Seia Doon. De Zwartogen hebben gezworen niet onder een dak of in een tent te slapen tot Couladin dood is.’ Couladin was van de Seia Doon.

De Wijze met de leerachtige gelaatstrekken knikte alsof daarmee alles was geregeld. ‘Jij, jonge Aes Sedai. Jij kent de car’a’carn goed, heb ik gehoord. Zal hij zijn dreigementen uitvoeren? Zelfs een stam hoofd ophangen?’

‘Ik denk... misschien... van wel.’ Wat sneller voegde Egwene eraan toe: ‘Maar ik weet zeker dat hij bepraat kan worden.’ Ze was er in het geheel niet zeker van, zelfs niet of het wel verstandig was – zijn woorden hadden heel juist geklonken – maar gerechtigheid zou hem geen goed doen als hij merkte dat de anderen zich net als de Shaido tegen hem zouden keren.

Sorilea keek haar verbaasd aan en keek toen naar de verzamelde stamhoofden rond Rhands rijdier met een blik die de meesten zou hebben gevloerd. ‘Je begrijpt me verkeerd. Hij moet dat aftandse wolvenpak tonen dat hij hun leider is. Een stamhoofd dient harder te zijn dan andere mannen, jonge Aes Sedai, en de car’a’carn nog har der dan een stamhoofd. Iedere dag vervallen mannen en zelfs Speervrouwen tot de ontmoediging, maar zij vormen slechts de zachte bui tenbast van ijzerhout. De kern blijft over, het harde deel, en hij moet hard zijn om hen te leiden.’ Egwene merkte dat ze zichzelf en de andere Wijzen daar niet bij rekende. In zichzelf mompelend over aftandse wolven beende Sorilea weer naar voren en trok binnen de kortste keren de aandacht van de andere Wijzen. Wat ze vertelde, kon Egwene niet verstaan.

‘Wie is die Feran?’ vroeg Egwene. ‘Je hebt het nooit over hem gehad. Hoe ziet hij eruit?’

Fronsend in de richting van Sorilea’s rug, die grotendeels verborgen werd door de vrouwen rond haar, zei Aviendha verstrooid: ‘Hij heeft veel van Rhuarc weg, maar is jonger, langer en knapper, met veel roder haar. Al meer dan een jaar probeert hij Enaila’s oog te trekken, maar ik denk dat ze hem eerder zal leren zingen dan dat zij de speer opgeeft.’

‘Ik begrijp het niet. Bedoel je dat je hem met Enaila wilt delen?’ Het was nog steeds gek er zo achteloos over te praten. Opnieuw struikelde Aviendha en staarde haar aan. ‘Hem delen? Ik wil niks van hem. Hij heeft een mooi gezicht, maar hij lacht als een balkende muilezel en peutert in zijn oren.’

‘Maar zoals je net met Sorilea over hem praatte... Ik dacht dat je hem wel mocht. Waarom heb je dat niet gezegd?’

De zachte lach van de andere vrouw klonk gespannen. ‘Egwene, als zij denkt dat ik dwars ga liggen, zal ze zelf de bruidskrans vlechten en Feran én mij aan de nek naar ons huwelijk slepen. Heb jij ooit ie mand “nee” tegen Sorilea horen zeggen? Zou jij het kunnen?’

Egwene wilde zeggen dat ze dat natuurlijk best kon, maar deed prompt haar mond weer dicht. Nynaeve een stapje terug te laten doen was één ding, maar hetzelfde bij Sorilea klaarspelen was een heel andere zaak. Het zou net zijn alsof je ‘stop’ zei tegen een om laag stortende lawine.

Ze wilde van onderwerp veranderen en zei: ik zal ter wille van jou met Amys en de anderen praten.’ Ze dacht niet dat ze nu nog enige kans maakte. Het goede moment, voordat dit alles was begonnen, was voorbij. Maar gelukkig zag Aviendha eindelijk in hoe onjuist alles was. Misschien... ‘Als we samen met ze gaan praten, zullen ze volgens mij zeker luisteren.’

‘Nee, Egwene, ik moet de Wijzen gehoorzamen. Ji’e’toh vereist dat.’ Net alsof ze niet vlak ervoor om haar tussenkomst had gevraagd. Net alsof ze niet bijna gesmeekt had om niet in Rhands tent te hoe ven slapen. ‘Maar waarom heb ik die plicht nooit jegens mensen die ik zelf verkies? Waarom moet het zo zijn dat ik veel liever sterf dan dat ik het doe?’

‘Aviendha, niemand gaat jou dwingen te trouwen of kinderen te krijgen. Zelfs Sorilea niet.’ Egwene had het graag niet zo aarzelend willen zeggen.

‘Je begrijpt het niet,’ zei de ander zachtjes. ‘En ik kan het je niet uit leggen.’ Ze trok de sjaal om zich heen en wilde er niet meer over praten. Ze was bereid om over hun lessen te spreken, over de kans dat Couladin om zou keren om strijd te leveren, of over hoe Melaine na haar trouwen was veranderd – ze moest nu hard werken aan haar stekelige optreden – of over elk ander onderwerp, behalve over dat wat ze niet kon of wilde uitleggen.

24

Een afgegeven boodschap

Toen de zon naar de einder zonk, begon het landschap te veranderen. De heuvels werden minder hoog, de bosjes groter. Vaak waren de omgevallen stenen muurtjes rond vroegere akkers met wilde heggen begroeide opstandjes geworden, of ze liepen door lange rijen eiken, lederbladeren, kastanjes, pijnbomen, papierbast en bomen die Egwene niet kende. De paar boerderijen die ze zagen, hadden geen daken, en bomen van zo’n tien of vijftien pas hoog groeiden binnen de muren. Kleine groepjes bomen, met daarin vele kwetterende vogels en eekhoorns met zwarte staarten, stonden binnen de stenen muren opgesloten. Af en toe kwamen ze een stroompje tegen en dat leverde evenveel gespreksstof bij de Aiel op als de bomen en het gras. Ze hadden verhalen over de natlanden gehoord, erover gelezen in boeken van kooplieden en marskramers als Hadnan Kadere, maar na hun jacht op Laman hadden maar weinigen ze echt gezien. Ze pasten zich snel aan. Hun grijsbruine tenten gingen op in de achter grond van dode boombladeren, stervend gras en onkruid. Het kampement besloeg vele spannen en kenmerkte zich door duizenden kleine kookvuurtjes in de goudgele zonsondergang. Egwene was maar al te blij haar tent in te kunnen, nadat de gai’shain die hadden opgezet. Binnen waren de lampen aangestoken en brand de een klein vuurtje in de vuurkuil. Ze maakte de veters van haar zachte laarzen los, trok ze uit, net als haar wollen sokken, en ging languit op de kleurige dikke laag kleden liggen, terwijl ze met haar tenen wriemelde. Ze had graag een bak water willen hebben om haar voeten te baden. Ze kon zich niet meten met een geharde Aiel; al na enkele uren lopen leken haar voeten tweemaal zo groot te zijn. Natuurlijk zou water hier geen probleem vormen. Althans, dat zou niet zo moeten zijn – ze herinnerde zich het kleine stroompje – maar ze kon hier toch wel een behoorlijk bad nemen? Cowinde, gedwee en zwijgend in het wit, bracht haar het avondeten. Een plat stuk bleekwit brood dat van zemaimeel was gemaakt en dikke stamppot in een roodgestreepte kom die ze haast zonder te proeven opat, doordat ze meer vermoeidheid dan honger voelde. Ze her kende de gedroogde pepers en bonen, maar vroeg niet waar het donkere vlees vandaan kwam. Konijn, maakte ze zichzelf ferm wijs en hoopte dat het zo was. De Aiel aten dingen die haar haren nog meer zouden laten krullen dan die van Elayne. Ze wilde er wat om ver wedden dat Rhand niet eens durfde te kijken naar wat hij at. Mannen waren altijd kieskeurig met hun eten.

Toen ze de stamppot op had, strekte ze zich uit bij een prachtig bewerkte zilveren lamp met een glimmende zilveren schijf erachter om het licht te weerspiegelen en te versterken. Ze had zich ooit een tik keltje schuldig gevoeld toen het tot haar was doorgedrongen dat de meeste Aiel, afgezien van hun kampvuur ’s nachts, helemaal geen licht hadden. Behalve de Wijzen en de hoofden van de stammen en de sibben hadden er maar weinigen olie of lampen meegenomen. Maar het had geen zin om in het flauwe licht van het tentvuur te zitten wanneer ze goed licht kon hebben. Dat herinnerde haar er op eens aan: hier zouden de nachten niet zo’n schrille tegenstelling vormen met de dagen als in de Woestenij. Het werd al onbehaaglijk warm in de tent.

Ze geleidde heel even stromen Lucht om het vuur te doven en zocht in haar zadeltas naar het versleten, in leer gebonden boek dat ze van Aviendha had geleend. Het was een klein dik boekje, gemakkelijk om mee te nemen, met dicht opeengeplaatste regels van minieme lettertjes, die ze alleen bij goed licht kon lezen. De vlam, de kling en het hart was een bundel verhalen over Birgitte en Gaidal Cain, Anselan en Barashelle, Rogosh Adelaarsoog en Dunsinin, en nog een tiental anderen. Aviendha beweerde dat ze het mooi vond vanwege de avonturen en veldslagen, en misschien was dat wel zo, maar elk verhaal ging ook over de liefde tussen een man en een vrouw. Egwene wilde best toegeven dat ze van de soms stormachtige, soms te redraden van onsterfelijke liefde hield. Voor zichzelf althans. Het was amper het soort ontspanning dat een vrouw die aanspraak maak te op gezond verstand, in het openbaar kon toegeven. Eigenlijk had ze even weinig zin in lezen als in eten – ze wilde het liefst in bad gaan en slapen en dan mocht het bad vanavond nog achterwege blijven – maar zij en Amys zouden vannacht Nynaeve in Tel’aran’rhiod spreken. Nynaeve was waarschijnlijk ergens op weg naar Geldan, en omdat daar de nacht nog niet was gevallen moest ze wakker blijven.

Bij hun laatste ontmoeting had Elayne heel opgewonden over het beestenspul verteld, hoewel Egwene Galads aanwezigheid voldoen de reden vond om hard weg te hollen. Nynaeve en Elayne waren volgens haar veel te dol geworden op avonturen. Het was erg jammer van Siuan. Ze moesten rustig blijven en hadden een stevige hand nodig. Vreemd dat ze op die manier over Nynaeve dacht; vroeger was het altijd de Wijsheid geweest die alles met ferme hand aanpakte. Maar na dat voorval in de Toren van Tel’aran’rhiod was Nynaeve steeds minder iemand geworden tegen wie ze zich diende te verzet ten.

Berouwvol besefte ze bij het omslaan van een bladzijde dat ze naar haar ontmoeting met Nynaeve uitzag. Niet omdat Nynaeve een vriendin was, maar omdat ze wilde zien of haar opmerkingen nog steeds hun uitwerking hadden. Als Nynaeve aan haar vlecht trok, zou ze koeltjes een wenkbrauw hoog optrekken en... Licht, ik hoop dat het standhoudt. Als ze zich iets laat ontvallen over dat uitstap je, zullen Amys, Bair en Melaine me om beurten villen, als ze me al niet weg zullen sturen. Haar ogen wilden tijdens het lezen voortdurend dichtvallen; half dromend doezelde ze bij de verhalen weg. Ze kon even sterk zijn als elke vrouw in dit boek, even streng als Dunsinin, Nerein, Melisinde of zelfs Birgitte, even sterk als Aviendha. Zou Nynaeve écht zo ver standig zijn om haar mond te houden als ze bij Amys was vannacht? Ze had nog vaag het idee om Nynaeve bij haar nekvel vast te grijpen en haar door elkaar te schudden. Dwaas. Nynaeve was jaren ouder dan zij. Trek je wenkbrauw hoog op. Dunsinin. Birgitte. Even hard en sterk als een Speervrouwe.

Haar hoofd zakte op het boek en ze probeerde het onder haar wang te koesteren toen haar ademhaling steeds langzamer en dieper werd.

Ze schrok op toen ze opeens tussen de hoge roodstenen zuilen in het Hart van de Steen stond, in het vreemde licht van Tel’aran’rhiod. Ze schrok wederom bij het besef dat ze de cadin’sor droeg. Amys zou het niet prettig vinden haar daarin te zien, helemaal niet prettig. Haas tig veranderde ze haar kleren en zag verbaasd hoe die heen en weer flikkerden van het algoedhemd en de ruime wollen rok tot een mooi gewaad van blauwe brokaatzijde, voor het eindelijk Aielkledij werd, aangevuld met haar armband van ivoren vlammen en de gouden en ivoren halsketting. Die besluiteloosheid had ze al enige tijd niet meer gekend.

Heel even overwoog ze uit de Wereld der Dromen te stappen, maar ze vermoedde dat ze diep in slaap was in haar eigen tent. Heel waar schijnlijk zou ze alleen maar in haar eigen droom stappen en tot nog toe had ze niet altijd bewustzijn in haar dromen gehad; zonder dat kon ze niet terug naar Tel’aran’rhiod. Ze was niet van plan Amys en Nynaeve alleen te laten. Nynaeve kon er wel van alles uitflappen als Amys haar wist te prikkelen. Wanneer de Wijze kwam, zou ze alleen zeggen dat ze zelf hier ook nog maar kort was. De Wijzen waren al tijd net voor haar hier aangekomen, maar Amys zou het toch wel geloven als ze zei dat ze hier nog maar kort was en dan maakte het niet uit.

Ze was er al bijna aan gewend geraakt die onzichtbare ogen in deze enorme ruimte te voelen. In haar eentje tussen de pilaren en de scha duwen in die lege ruimte. Ze hoopte dat Amys en Nynaeve snel zouden komen. Dat zou toch wel? De tijd kon in Tel’aran’rhiod even vreemd zijn als in een droom, maar het kon wel even duren voor de afgesproken ontmoeting zou plaatsvinden. Misschien had ze nog tijd om...

Opeens drong het tot haar door dat ze stemmen hoorde, een zwak gefluister tussen de zuilen. Ze omhelsde saidar en sloop voorzichtig op het geluid af dat van de plek vandaan leek te komen waar Rhand Callandor onder de grote koepel had achtergelaten. De Wijzen beweerden dat de beheersing van Tel’aran’rhiod het kon opnemen tegen de Ene Kracht, maar ze had meer vertrouwen in haar vaardig heden met de Kracht. Goed achter de dikke stenen pilaren verborgen bleef ze staan kijken.

Het waren niet twee Zwarte zusters, zoals ze had gevreesd, en ook niet Nynaeve. Elayne stond dicht bij de glinsterende schacht van Callandor, die uit de vloerstenen omhoogstak, en ging volkomen op in een zacht gesprek met een vrouw in de vreemdste kleren die Egwene ooit had gezien. Ze droeg een korte witte jas, heel merkwaardig gesneden, en een brede gele broek die rond haar enkels was samen geplooid boven lage laarzen met hoge hakken. Een ingewikkelde vlecht goudgeel haar hing tot laag op haar rug en ze hield een boog vast die glinsterde als glanzend zilver. Ook de pijlen in de koker glommen.

Egwene kneep haar ogen dicht. Eerst die moeilijkheden met haar kleren en nu dit weer. Enkel het feit dat ze over Birgitte had gelezen die zilveren boog maakte het wel duidelijk – was geen reden om zich te verbeelden wat ze nu zag. Birgitte wachtte – ergens – op het schallen van de Hoorn van Valere, wanneer zij en de andere helden voor de Laatste Slag werden opgeroepen. Maar toen Egwene haar ogen weer opendeed, stonden Elayne en die vreemd geklede vrouw er nog steeds. Ze kon niet helemaal horen wat ze zeiden, maar ditmaal geloofde ze wat ze zag. Ze stond op het punt naar voren te stappen en zichzelf aan te kondigen toen ze achter zich een stem hoorde.

‘Heb je besloten om vroeg te gaan? In je eentje?’ Egwene tolde rond en keek Amys recht in het gezicht. Haar gebruinde gelaat was te jong voor haar witte haren. Naast haar stond Bair met haar getaande huid. Beiden hadden hun armen over elkaar. Zelfs uit hun strak getrokken sjaal bleek hun ongenoegen. ‘Ik ben in slaap gevallen,’ zei Egwene. Ze kon niets verzinnen wat haar vroege komst goedpraatte. Toen ze haastig uitlegde dat ze was weggedoezeld en waarom ze niet terug was gegaan – daarbij ver zwijgend dat ze niet wilde dat Nynaeve en Bair elkaar alleen ontmoetten – merkte ze verrast en een tikkeltje beschaamd dat ze had willen liegen en was ze opgelucht dat ze dat niet had gedaan. Niet dat de waarheid haar als vanzelfsprekend zou redden. Amys was niet zo streng als Bair, niet even streng – maar ze was heel goed in staat haar die nacht aan het werk te zetten en rotsstenen te laten opstapelen. Veel Wijzen geloofden sterk in nutteloze werkjes bij wijze van straf. Het met een klein lepeltje as in de grond begraven kon je moei lijk anders zien als straf. Ze konden natuurlijk ook weigeren haar nog langer les te geven. Dan had ze toch liever de asresten. Ze kon een zucht van opluchting niet onderdrukken toen Amys knik te en zei: ‘Dat kan gebeuren. Maar ga de volgende keer terug en droom je eigen dromen. Ik had ook in mijn eentje kunnen luisteren naar wat Nynaeve te zeggen heeft en haar kunnen vertellen wat wij weten. Als Melaine vannacht niet bij Bael en Dorindha was, zou ze hier zijn geweest. Je hebt Bair bang gemaakt. Ze is trots op je vorderingen en als jou iets zou overkomen...’

Bair keek helemaal niet trots, juist grimmiger toen Amys even zweeg. ‘Je boft dat Cowinde je heeft gevonden toen ze je eten kwam opruimen en bezorgd werd toen ze je niet wakker kon krijgen om onder de dekens te gaan liggen. Als ik gedacht had dat je veel langer alleen was geweest...’ De woeste blik verscherpte zich even tot een waar schuwing, waarna ze knorrig verder sprak, ik veronderstel dat we nu op Nynaeve zullen wachten, enkel om je gesmeek te voorkomen dat je niet teruggestuurd wordt. Als het moet dan moet het, maar we zullen die tijd nuttig gebruiken. Richt elke gedachte op...’

‘Nynaeve is er niet,’ zei Egwene snel. Ze wilde niet weten wat voor les Bair in deze bui zou geven. ‘Het is Elayne en...’ De woorden ver stierven toen ze zich omdraaide. Elayne ijsbeerde in een prachtig groenzijden gewaad, geschikt voor een bal in het paleis, niet ver van Callandor heen en weer. Birgitte viel nergens te bespeuren. Ik heb het me niét verbeeld.

‘Is ze er al?’ zei Amys en stapte opzij om ook te kijken.

‘Nog zo’n jonge dwaas,’ mopperde Bair. ‘Die meisjes van vandaag hebben even weinig hersens en discipline als geiten.’ Ze drong zich langs Egwene en Amys en plantte zich tegenover Elayne aan de andere kant van de glinsterende Callandor, met de vuisten op haar heup. ‘Je bent niet mijn leerlinge, Elayne van Andor, hoewel je ons wel zo veel ontfutseld hebt dat je, als je oppast, jezelf hier niet meer zult doden. Als je dat wel zou zijn, zou ik je van je tenen tot je kruin een pak slaag geven en je naar je moeder terugsturen tot je oud genoeg bent om niet meer aan haar rok te hangen. En dat, neem ik momenteel aan, zal evenveel jaren vergen als je reeds geleefd hebt. Ik weet dat jij alleen naar de Wereld der Dromen bent gekomen. Jij en Nynaeve. Jullie zijn ontzettend dwaas om zoiets te doen.’ Elayne was geschrokken toen ze opeens verscheen, maar terwijl Bairs toespraak over haar heen spoelde, rechtte ze zich, met geheven kin, koel en vastbesloten. Haar gewaad werd rood en nog glanzender en er kronkelde borduurwerk over de mouwen en het hoog gesloten lijf je in de vorm van opstaande leeuwen van witte en gouden lelies, haar eigen wapen. Een smalle gouden diadeem rustte op haar roodgouden krullen, boven haar wenkbrauwen stond een opstaande leeuw van maandruppels. Ze beheerste dit soort dingen nog niet al te best. Maar misschien droeg ze wel precies datgene wat ze op dit moment wenste, ik dank u voor uw bezorgdheid,’ zei ze koninklijk. ‘En de waarheid is dat ik inderdaad uw leerlinge niet ben, Bair van de Hai do Shaarad. Ik ben u dankbaar voor alle aanwijzingen, maar ik dien mijn eigen weg te gaan en de taken uit te voeren die mij door de Amyrlin Zetel zijn opgedragen.’

‘Een dode vrouw,’ zei Bair koud. ‘Je beroept je op gehoorzaamheid aan een dode vrouw.’ Egwene voelde hoe de haren van Bair bijna rechtop stonden van boosheid. Als ze niets deed, zou Bair kunnen besluiten Elayne een pijnlijk lesje te leren, en het laatste dat ze nu nodig hadden, was zo’n botsing.

‘Wat... waarom ben jij hier en niet Nynaeve?’ Ze had bijna gevraagd wat Elayne hier deed, maar ze zou Bair daarmee een kapstok heb ben gegeven en het zou misschien hebben geklonken alsof zij de kant van de Wijzen had gekozen. Ze had graag willen weten waar Elayne met Birgitte over had gesproken.

Ik heb het me niet verbeeld. Misschien was het iemand geweest die droomde dat ze Birgitte was. Maar alleen mensen die bewust Tel’aran’rhiod betraden, konden er langer blijven en dan zou Elayne zeker niet met hen praten. Waar wachtten Birgitte en de anderen alles af?

‘Nynaeve houdt zich slechts bezig met haar zere hoofd.’ De diadeem verdween en Elaynes kleding werd eenvoudiger, met slechts enkele gouden krullen op het lijfje.

‘Is ze ziek?’ vroeg Egwene bezorgd.

‘Alleen hoofdpijn en een paar blauwe plekken.’ Elayne giechelde en kromp tegelijk ineen. ‘O, Egwene, je zult het haast niet geloven. Alle vier de Chavana’s waren bij ons komen eten. Eigenlijk om wat naar Nynaeve te lonken. Ze probeerden de eerste dagen met mij aan te pappen, maar nadat Thom met ze had gepraat hielden ze ermee op. Hij had geen enkel recht dat te doen. Niet dat ik dat gelonk wil de, begrijp me goed. In ieder geval, daar zaten ze, alsmaar flirtend met Nynaeve – of ze probeerden dat; ze gaf hun net zoveel aandacht als bromvliegen – tot Latelle naar binnen beende en al scheldend en kijvend Nynaeve met een stok begon te bewerken.’

‘Was ze gewond?’ Egwene wist niet zeker wie ze bedoelde. Als Nynaeve écht kwaad werd...

‘Zij niet. De Chavana’s probeerden haar van Latelle weg te trekken en Taeric zal waarschijnlijk nog wel enkele dagen hinken, om over die dikke lip van Brugh maar te zwijgen. Petra moest Latelle naar haar wagen terugdragen en ze zal behoorlijk lang haar neus niet meer naar buiten steken.’ Elayne schudde haar hoofd. ‘Luca wist niet wie hij de schuld moest geven – een van zijn tuimelaars lam en zijn berenleidster grienend op haar bed – dus gaf hij iedereen de schuld. Ik dacht bijna dat Nynaeve hem ook de huid vol ging schelden. Ge lukkig geleidde ze niet. Ik meende het haar bijna twee- of driemaal te zien doen, tot ze Latelle plat op de grond had.’ Amys en Bair keken elkaar nietszeggend aan. Zoiets hadden ze van een Aes Sedai zeker niet gedacht.

Egwene voelde zich wat verward, maar dat was voornamelijk te wijten aan het herkennen van de namen die ze nog maar kortgeleden voor het eerst had gehoord. Vreemde mensen, die met leeuwen, honden en beren rondtrokken. En een Vuurwerker. Ze geloofde niet dat die Petra zo sterk kon zijn als Elayne beweerde. Maar ja, Thom trad ook op als vuurvreter en goochelaar, en wat Elayne en Juilin deden, klonk al even vreemd, ook al gebruikte zij de Kracht erbij. Als Nynaeve de Kracht bijna had gebruikt... Elayne moest de om hullende gloed hebben gezien toen ze saidar omhelsde. Of ze nu een goede reden hadden om zich schuil te houden of niet, ze zouden niet lang verborgen blijven als een van beiden geleidde en mensen dat zouden merken. De ogen-en-oren van de Toren zouden het zeker op vangen. Dat soort nieuws verspreidde zich snel, zeker als ze nog in Amadicia verbleven.

‘Je kunt namens mij tegen Nynaeve zeggen dat ze zich maar beter kan beheersen, anders zal ik haar iets vertellen wat ze niet leuk zal vinden.’ Elayne keek geschokt – Nynaeve had haar zeker niet verteld wat er tussen hen was voorgevallen – en Egwene voegde eraan toe: ‘Als ze geleidt, kan ze er zeker van zijn dat Elaida ervan zal horen zodra een postduif naar Tar Valon vliegt.’ Meer kon ze niet zeggen, maar opnieuw keken Bair en Amys elkaar aan. Ze hadden nooit laten merken wat ze echt vonden van het feit dat de Toren verdeeld was en van een Amyrlin die, voor zover zij wisten, het bevel had gegeven om twee Aes Sedai te verdoven. Als ze wilden, konden ze Moiraine afschilderen als een kwebbeltante. ‘Feitelijk had ik dat jullie beiden graag apart gezegd. Als we in de Toren in onze oude kamers waren geweest, zou ik jullie nog wel iets hebben mee te delen.’ Elayne verstijfde, even koninklijk en kil als toen ze Bair had geantwoord. ‘Je kunt het me zeggen, wanneer je maar wilt.’ Had ze het begrepen? Alleen, zonder de Wijzen. In de Toren. Egwene kon slechts hopen. Ze kon maar beter van onderwerp veranderen en bidden dat de Wijzen haar woorden niet zo nauwkeurig over dachten als ze wenste dat Elayne zou doen. ‘Zal dat gevecht met Latelle nog moeilijkheden geven?’ Wat had Nynaeve zich in haar hoofd gehaald? In Tweewater zou ze elke vrouw van haar leeftijd die het zelfde zou hebben gedaan, zo snel naar de vrouwenkring hebben gesleept dat haar ogen eruit zouden vallen. ‘Jullie zullen wel bijna in Geldan zijn.’

‘Nog drie dagen volgens Luca, als we geluk hebben. Het beestenspul reist niet zo snel.’

‘Dan zou je ze misschien achter moeten laten.’

‘Misschien,’ zei Elayne langzaam, ik zou heel graag een keer op het hoge koord willen dansen als er...’ Hoofdschuddend wierp ze een blik op Callandor; de halslijn van haar lijfje zakte vervaarlijk en steeg weer. ‘Ik weet het niet, Egwene. Maar we zouden niet zoveel sneller reizen dan nu en we weten nog niet precies waar we eigenlijk heen moeten.’ Dat betekende dat Nynaeve zich niet herinnerde waar de Blauwe Ajah zich verzamelde. Als Elaida’s verslag tenminste juist was. ‘En dan heb ik het maar niet over het feit dat Nynaeve zou ontploffen als we de wagen achter moesten laten en nieuwe rijpaarden of een andere wagen moesten kopen. Bovendien steken we beiden een heleboel op over de Seanchanen. Cerandin was s’reditkoopman voor het Hof van de Negen Manen, waar de Seanchaanse keizerin zetelt. Gisteren heeft ze ons dingen uit Falme laten zien die ze bij haar vlucht heeft meegenomen. Egwene, ze had een a’dam.’ Egwene deed een stap naar voren, waarbij haar rok langs Callandor streek. Rhands valstrikken waren niet lichamelijk, wat Nynaeve ook vermoedde. ‘Weet je heel zeker dat ze geen sul’dam is?’ Haar stem trilde van boosheid.

‘Ik weet het zeker,’ zei Elayne kalmerend, ik heb haar zelf de a’dam omgedaan en het had geen enkel gevolg.’

Dat was een geheim waarvan de Seanchanen zich niet eens bewust waren, of dat ze heel goed verborgen hielden. Hun damane waren vrouwen die met de vonk waren geboren, vrouwen die later zouden geleiden, zelfs als het hun niet werd geleerd. Maar de sul’dam die de damane beheersten... dat waren de vrouwen die het aangeleerd kon worden. De Seanchanen dachten dat geleidsters gevaarlijke dieren waren die beteugeld moesten worden, maar stelden zonder het te weten vele sul’dam op hoge posten aan.

‘Ik begrijp die belangstelling voor de Seanchanen niet.’ Amys sprak de naam onwennig uit; ze had hem voor het eerst gehoord van Elayne, bij hun vorige ontmoeting. ‘Wat ze doen is verschrikkelijk, maar ze zijn weg. Rhand Altor heeft hen verslagen en ze zijn weg.’ Egwene draaide zich om en staarde naar de enorme glimmende pi laren die in de hoge schaduwen verdwenen. ‘Weg wil nog niet zeggen dat ze nooit terug zullen komen.’ Ze mochten haar gezicht niet zien, zelfs Elayne niet. ‘We moeten al het mogelijke van hen te weten zien te komen voor het geval ze ooit terugkeren.’ Ze hadden haar in Falme een a’dam omgedaan en over de Arythische Oceaan naar Seanchan willen sturen om haar voor de rest van haar leven als een hond aan de lijn te leggen. Woede raasde door haar heen wanneer ze eraan dacht. En vrees. De vrees dat het hun bij terugkeer wel zou lukken haar te vangen en vast te houden. Juist die angst wilde ze niet aan de anderen laten merken. Ze mochten die felle doodsangst in haar ogen niet zien.

Elayne legde haar hand op haar arm. ‘Als ze terugkomen, zullen we er klaar voor zijn,’ zei ze warm. ‘Ze zullen ons geen tweede keer ver rassen.’ Egwene gaf Elayne een klopje op de hand, hoewel ze zich liever aan haar wilde vastklampen. De erfdochter begreep meer dan Egwene lief was, maar het troostte haar wel.

‘Laten we afmaken waarvoor we hier gekomen zijn,’ zei Bair bruusk. ‘Feitelijk moet je in bed liggen, Egwene.’

‘We hebben je door de gai’shain laten uitkleden en toedekken.’ Tot haar verrassing klonk Amys’ stem even warm als die van Elayne. ‘Wanneer je in je lichaam terugkeert, kun je de hele nacht doorslapen.’

Egwenes wangen werden rood. Als ze aan de manieren van de Aiel dacht, was de kans groot dat de gai’shain mannen waren geweest. Ze zou het met de Wijzen moeten bespreken. Heel omzichtig natuurlijk, want ze zouden het niet begrijpen en het was niet iets wat ze ongedwongen kon uitleggen.

Haar angst was verdwenen, besefte ze. Blijkbaar ben ik banger om in verlegenheid te worden gebracht dan voor de Seanchanen.

Her was niet waar, maar ze klampte zich aan die gedachte vast. Ze konden Elayne maar weinig vertellen. Dat ze eindelijk in Cairhien waren aangekomen, dat Couladin Selean had platgebrand en de omringende streek had verwoest, en dat de Shaido nog enkele dagen op hen voorlagen en naar het westen trokken. De Wijzen wisten meer dan zij. Die waren niet meteen naar hun tent gegaan. Er waren ’s avonds enkele onbelangrijke schermutselingen geweest met ruiters die snel op de vlucht sloegen. Andere mannen waren komen aanrijden en er zonder enige strijd vandoor gegaan. Er waren geen gevan genen gemaakt. Moiraine en Lan veronderstelden dat de ruiters rovers waren geweest of aanhangers van een van de Huizen die aanspraak maakten op de Zonnetroon. Ze waren allemaal in lompen gekleed. Wie het ook waren, het bericht dat er zich in Cairhien nog meer Aiel bevonden, zou zich weldra verspreiden. ‘Ze zouden het vroeg of laat toch hebben gehoord,’ merkte Elayne slechts op.

Egwene keek naar Elayne toen zij en de Wijzen vervaagden – op Egwene maakte het de indruk dat de erfdochter en het Hart van de Steen steeds kleiner werden – maar haar goudblonde vriendin gaf geen enkel teken waaruit bleek dat ze de boodschap had begrepen.

25

Dromen van Galad

Egwene keerde niet naar haar eigen lichaam terug, maar bleef in de duisternis rondzweven. Ze leek zelf duisternis, lichaamsloos. Of haar lichaam naar boven of naar onder lag gekeerd, of opzij gedraaid, wist ze niet – hier bestond geen richting – maar ze wist dat het dicht bij was, dat ze er gemakkelijk in kon stappen. Overal om haar heen was het zwart en schijnbaar vol enorme zwermen fonkelende vuur vliegjes die in onmetelijke verten vervaagden. Dat waren dromen, dromen van de Aiel in het kamp, dromen van mannen en vrouwen uit geheel Cairhien, van overal ter wereld, vonken van dromen. Ze kon nu enkele, nabije vonken herkennen en de dromer noemen. In zekere zin hadden die vonkjes op vuurvliegjes geleken – daardoor had ze aanvankelijk zoveel moeilijkheden ondervonden — maar nu waren ze even uniek als gezichten. De dromen van Rhand en van Moiraine, schijnbaar gedempt, waren vager door hun geweven ban. Die van Amys en Bair schitterden scherp en strak. Ze hadden blijk baar hun raad zelf ter harte genomen. Als ze die niet had gezien, zou ze het volgende moment naar haar lichaam zijn teruggekeerd. De twee Wijzen konden deze duisternis veel behendiger afzoeken dan zij. Ze zou niet eens weten dat ze er waren tot ze op haar zouden neervallen. Mocht ze Elaynes en Nynaeves dromen ooit op dezelfde manier herkennen, dan zou ze hen overal in die wereldwijde zwerm kunnen vinden. Maar vannacht wilde ze niemands droom bekijken. Zorgvuldig vormde ze in haar gedachten een beeld dat ze zich goed herinnerde, waarna ze zich weer in Tel’aran’rhiod bevond, in het kleine vensterloze vertrek van de Toren waar ze als Novice was onder gebracht. Aan de witgepleisterde muur was een smal bed bevestigd. Een wastafel en een kruk met drie poten stonden naast de deur. Een witte mantel, de kleren en het ondergoed van witte wol van de huidige bewoonster hingen aan haken. Er had ook niemand kunnen zijn. De Toren was al vele jaren niet meer in staat geweest de verdiepingen van de Novices te vullen. De vloer was bijna even wit als de muren en kleren. Iedere dag zou de Novice van deze kamer op handen en knieën de vloer schrobben; Egwene had het gedaan en Elayne het zelfde in de kamer ernaast. Als een koningin zich in de Toren kwam bekwamen, zou ze in net zo’n kamer beginnen en de vloer moeten schrobben.

Toen ze opnieuw naar de kleren keek, hingen die anders, maar ze negeerde het. Ze hield zich gereed om saidar te omhelzen en deed de deur net ver genoeg open om haar hoofd naar buiten te steken. En om opgelucht adem te halen toen ze Elaynes hoofd even langzaam om de deur ernaast zag steken. Egwene hoopte dat haar ogen niet zo groot en onzeker stonden. Ze wenkte haastig en Elayne snelde naar haar toe in het Novicewit, dat lichtgrijze zijden rijkleding werd toen ze naar binnen schoot. Egwene had een hekel aan grijze kleren, want damane droegen grijs.

Ze bleef nog heel even staan en keek de galerijen met balustrades van het Novicekwartier langs, de hogere en de vele verdiepingen on der haar, tot aan de Novicehof in de diepte. Niet dat ze Liandrin of iets ergers verwachtte, maar voorzichtigheid was de moeder van de porseleinkast.

‘Ik dacht al dat je dit bedoelde,’ zei Elayne, de deur sluitend. ‘Heb je enig idee hoe moeilijk het is eraan te denken wat ik wel of niet tegen de een of de ander kan zeggen? Soms zou ik veel liever de Wijzen gewoon alles vertellen. Hun vertellen dat we nog maar Aan vaarden zijn. Dan was dat in ieder geval gebeurd.’

‘Het zou met jou zijn gebeurd,’ zei Egwene ferm. ‘Ik ben degene die toevallig op nog geen twintig pas afstand van ze slaapt.’ Elayne huiverde. ‘Die Bair. Ze doet me aan Lini denken wanneer ik iets had gebroken dat ik niet mocht aanraken.’

‘Wacht maar tot ik je aan Sorilea voorstel.’ Elayne keek haar weifelend aan, maar ja, Egwene zou zonder het levende bewijs ook niet in Sorilea hebben geloofd. Er bestond geen gemakkelijke manier. Ze schikte haar sjaal. ‘Vertel me eens over je ontmoeting met Birgitte. Dat was toch Birgitte, niet?’

Elayne schoot omhoog alsof ze een stomp in haar buik had gekregen. Ze deed even haar blauwe ogen dicht en haalde zo diep adem dat de zuurstof haar tenen moest hebben bereikt, ik kan er niet met je over praten.’

‘Wat bedoel je met: ik kan er niet over praten? Je hebt toch een mond. Was het Birgitte?’

‘Ik kan het niet, Egwene. Je moet me geloven. Ik zou het doen als ik het kon, maar het kan niet. Misschien... ik zal het vragen...’ Als Elayne het soort vrouw was dat haar handen ineen wrong, dan zou ze dat nu hebben gedaan. Haar mond ging open en dicht, zonder dat er woorden hoorbaar werden; haar ogen schoten het kamertje rond alsof ze ideeën of hulp zocht. Ze haalde weer diep adem en richtte haar doordringende blauwe ogen op Egwene. ‘Alles wat ik vertel, schendt een persoonlijke belofte. Zelfs dit gaat al te ver. Alsjeblieft, Egwene. Je moet me vertrouwen. En je mag niemand vertellen wat je... wat je meende te zien.’

Egwene dwong zich wat minder streng te kijken, ik vertrouw je.’ Ze wist nu in ieder geval dat ze het zich niet had verbeeld.

Birgitte? Licht!

‘Ik hoop dat jij mij op een dag genoeg vertrouwt om het me te vertellen.’

‘Ik vertrouw je écht wel, maar...’ Hoofdschuddend ging Elayne op de rand van het netjes opgemaakte bed zitten. ‘We moeten te vaak geheimen bewaren, Egwene, maar soms is daar een reden voor.’ Even later knikte Egwene en kwam naast haar zitten. ‘Wanneer je het kunt,’ herhaalde ze slechts, en haar vriendin omhelsde haar op gelucht.

‘Ik had voor mezelf besloten dat ik het je niet zou vragen, Egwene. Eén keertje wilde ik niet alleen aan hem denken.’ De grijze rijkleding werd een schemerig groen gewaad en Elayne was zich amper bewust van haar lage halslijn. ‘Maar... is alles goed met Rhand?’

‘Hij leeft en is niet gewond, als je dat bedoelt. Ik vond hem in Tyr al hard, maar vandaag heb ik hem horen dreigen dat hij iedereen zal ophangen die tegen zijn bevelen in gaat. Niet dat het slecht is – hij staat niet toe dat iemand zonder te betalen voedsel pakt of zomaar mensen vermoordt – maar... Zij waren de eersten die hem toejuichten als Hij die komt met de dageraad en ze zijn hem zonder te aar zelen uit de Woestenij gevolgd. Toch sprak hij dat dreigement uit, even hard als koud staal.’

‘Geen dreigement, Egwene. Hij is een koning, wat jij of iemand anders er ook van denkt, en een koning of koningin moet zonder aan ziens des persoons, vriend of vijand, de gerechtigheid handhaven. Wie dat doet, moet hard zijn. Moeder heeft soms hetzelfde, en dan lijken, bij haar vergeleken, de stadsmuren zacht.’

‘Maar hij hoeft niet zo opschepperig te doen,’ zei Egwene op vlakke toon. ‘Nynaeve zei dat ik hem eraan moet herinneren dat hij maar een man is, maar ik weet nog niet hoe ik dat ga doen.’

‘Hij móét eraan blijven denken dat hij slechts een man is. Maar hij heeft het recht gehoorzaamheid te verwachten.’ Er klonk iets waardigs in Elaynes woorden door, tot ze naar zichzelf keek. Toen werd haar gezicht vuurrood en kreeg haar groene gewaad opeens een kanten halskraag die tot haar kin reikte. ‘Weet je zeker dat je dat niet verwart met opschepperij?’ besloot ze met geknepen stem. ‘Hij doet even verwaand als een varken in een erwtenveld.’ Egwene schoof heen en weer. In haar herinnering was het een hard bed, maar de dunne strozak voelde zachter dan haar slaapplek in de tent. Ze wilde niet over Rhand praten. ‘Weet je zeker dat dat gevecht niet nog meer problemen zal geven?’ Ruzie met Latelle zou hun reis er niet echt gemakkelijker op maken.

‘Ik denk van niet. Latelles grief tegen Nynaeve ontstond alleen door dat zij niet meer de enige vrouw was die naar hartenlust uit de vrije mannen kon kiezen. Althans, ik vermoed dat sommige vrouwen zo denken. Aludra houdt zich afzijdig, Cerandrin zou nog geen boe tegen een gans zeggen tot ik haar heb geleerd voor zichzelf op te komen, en Clarine is met Petra getrouwd. Maar Nynaeve heeft duidelijk gemaakt dat ze iedere man die er ook maar over peinst het met haar aan te leggen, de mantel uit zal vegen én ze bood Latelle haar verontschuldigingen aan, dus hoop ik dat daarmee de zaak afge handeld is.’

‘Zij bood haar verontschuldigingen aan?!’

De andere vrouw knikte en haar gezichtsuitdrukking was even ver maakt als die van Egwene. ‘Ik dacht dat ze Luca een stomp ging geven toen hij haar om een verontschuldiging vroeg – tussen twee haakjes: hij schijnt te denken dat het gebod niet op hem slaat – maar ze deed het wel, nadat ze er meer dan een uur over had lopen mopperen. Feitelijk mompelde ze voortdurend dingen over jou.’ Ze aarzel de en keek Egwene van opzij aan. ‘Heb jij haar bij de laatste ontmoeting iets gezegd? Sindsdien is ze... anders en soms loopt ze in zichzelf te praten. In zichzelf te foeteren eigenlijk. Uit het weinige dat ik heb opgevangen, kon ik opmaken dat het over jou ging.’ ik heb niets gezegd wat niet gezegd diende te worden.’ Ze wist niet precies wat er toen tussen hen had plaatsgevonden, maar het was dus blijven hangen. Dat moest het wel zijn en anders bewaarde Nynaeve haar boosheid voor hun volgende ontmoeting. Ze was niet van plan de buien van die vrouw nog langer te verdragen, nu ze besefte dat ze het niet hoefde te slikken. ‘Zeg haar maar namens mij dat ze te oud is om nog vechtend over de grond te rollen. Als ze dat nog eens doet, dan heb ik nog wel wat ergere dingen tegen haar te zeggen. Zeg het maar met die woorden. Het zal nog erger zijn.’ Daar mocht Nynaeve zich tot de volgende keer zorgen over maken. Ze zou zo mak zijn als een lammetje... Anders zou Egwene haar dreigement moeten uitvoeren. Nynaeve was misschien wel sterker met de Kracht wanneer ze kon geleiden, maar hier was Egwene sterker. Hoe dan ook, ze had schoon genoeg van Nynaeves driftbuien.

‘Ik zal het haar zeggen,’ zei Elayne. ‘Je bent veranderd. Die houding van Rhand, jij hebt ook zoiets.’

Het duurde even voor Egwene door het vermaakte lachje van Elayne besefte wat ze bedoelde. ‘Doe niet zo dwaas.’ Elayne lachte luid en omhelsde haar nogmaals. ‘O, Egwene, op een goede dag, als ik koningin van Andor ben, zul jij de Amyrlin Zetel zijn.’

‘Als de Toren dan nog bestaat,’ zei Egwene nuchter en Elaynes lach verdween.

‘Elaida kan de Witte Toren niet vernietigen, Egwene. Wat ze ook doet, de Toren zal standhouden. Misschien zal ze geen Amyrlin meer zijn. Als Nynaeve zich de naam van die stad herinnert, durf ik te wedden dat we een Toren in ballingschap zullen vinden, met zusters van elke Ajah, maar geen enkele Rode.’

‘Ik mag het hopen.’ Egwene wist dat het droevig klonk. Ze wilde dat de Aes Sedai Rhand steunden en zich zouden verzetten tegen Elaida, maar dat hield vast en zeker een verdeelde Toren in, die misschien nooit meer verenigd zou kunnen worden.

‘Ik moet terug,’ zei Elayne. ‘Nynaeve staat erop dat als een van ons Tel’aran’rhiod betreedt de ander voortdurend wakker blijft, maar met haar hoofdpijn moet ze echt een kop van haar eigen kruiden thee drinken en gaan slapen. Ik snap niet waarom ze daar zo aan vasthoudt. Degene die waakt, kan niets doen om te helpen en we weten nu allebei genoeg om hier volmaakt veilig te zijn.’ Haar groene gewaad ging heel even flikkerend over in Birgittes witte jas en ruim vallende gele broek, waarna het weer groen werd. ‘Ze zei dat ik het je niet mocht vertellen, maar ze denkt dat Moghedien ons probeert te vinden. Haar en mij.’

Egwene hield de overduidelijke vraag voor zich. Hoogstwaarschijn lijk had Birgitte het aan hen verteld. Waarom wilde Elayne dat geheim houden? Omdat ze het heeft beloofd. Elayne heeft haar hele leven nog geen enkele belofte gebroken.

‘Zeg haar dat ze voorzich tig moet zijn.’ Er bestond weinig kans op dat Nynaeve rustig bleef afwachten, als ze meende dat ze door een Verzaker werd achtervolgd. Ze zou bedenken dat ze de vrouw al eenmaal had verslagen en ze had altijd meer moed gehad dan gezond verstand. ‘Een Verzaker mag je niet al te lichtvaardig opvatten. En de Seanchanen evenmin, zelfs zogenaamde dierenoppassers. Zeg haar dat maar.’

‘Maar jij luistert volgens mij ook niet als ik je zeg voorzichtig te zijn.’ Ze keek Elayne geschrokken aan. ‘Ik ben altijd voorzichtig. Dat weet je.’

‘Natuurlijk.’ Het laatste dat Egwene van de vervagende vrouw op ving, was een zeer geamuseerde glimlach.

Zelf ging Egwene nog niet terug. Als Nynaeve zich niet meer kon herinneren waar de Blauwe zusters zich verzamelden, kon zij het miscchien hier ontdekken. Het was nauwelijks een nieuw idee. Dit was niet het eerste tochtje naar de Toren na haar laatste ontmoeting met Nynaeve. Ze schiep voor zichzelf een evenbeeld van Enaila’s gezicht, met vuurrood haar tot op de schouders, en een kleed van een Aanvaarde met de kleurige band aan de zoom; daarna vormde ze het beeld van Elaida’s werkkamer, met de rijk bewerkte meubels. Het vertrek zag er net zo uit als de vorige keer, hoewel er bij ieder bezoek minder krukken met houtsnijwerk in de vorm van ranken in een halve kring voor de brede schrijftafel stonden. Nog steeds hingen dezelfde schilderijen boven de haard. Egwene stapte recht op de tafel af en schoof de troonachtige stoel met het ingelegde ivoor in de vorm van de Vlam van Tar Valon opzij, zodat ze bij het gelakte brievenkistje kon komen. Ze deed het deksel, dat versierd was met vechtende haviken tussen wolken, open en begon zo snel mogelijk de perkamenten velletjes na te kijken. Desondanks losten sommige half gelezen op of veranderden. Het viel niet te zeggen wat belangrijk was of wat weinig betekenis had.

De meeste papieren vermeldden mislukkingen. Er was nog geen nieuws over waar de heer van Bashere zijn leger heen leidde en er klonk ergernis en zorg in de woorden door. De naam prikkelde iets in haar geheugen, maar ze had weinig tijd, onderdrukte het en greep een ander vel. Niemand wist waar Rhand was, meldde een wanhopig verslag dat een en al paniek uitstraalde. Het was goed dat ze dat wist; alleen dit nieuws was het tochtje al waard. Er was ruim een maand verstreken sinds de laatste berichten over Tanchico waren binnengekomen van een onbekende bron van de Ajah, en andere faktoors in Tarabon zwegen eveneens. De schrijver gaf de schuld aan de wanorde; geruchten dat iemand Tanchico had veroverd, konden niet bevestigd worden, maar de schrijver dacht dat Rhand zelf erbij betrokken was. Als Elaida duizenden roeden verder op de verkeerde plaats zocht, was dat zelfs nog beter. Een verward bericht zei dat een Rode zuster in Caemlin beweerde dat Morgase was gezien op een openbare ontvangst aan het hof, maar verschillende faktoors van de Ajah zeiden dat de koningin zich al dagen afgezonderd had. Strijd in de Grenslanden, mogelijk kleine opstandjes in Shienar en Arafel. Het perkament was al verdwenen voor ze aan de oorzaken toekwam. Pedron Nial riep de Witmantels naar Amadicia terug, mogelijk om naar Altara op te trekken. Het was maar goed dat Elayne en Nynaeve er nog maar drie dagen zouden blijven.

Het volgende schrijven ging over Elayne en Nynaeve. Eerst maakte de schrijfster bezwaar tegen een straf voor de faktoor die hen had laten ontsnappen – Elaida had dat met dikke krassen doorgestreept en ernaast ‘Stel een voorbeeld!’ geschreven – en toen, net toen de vrouw nauwgezet de speurtocht naar het stel in Amadicia ging beschrijven, werd het ene blaadje een handvol papieren met berekeningen. Die waren blijkbaar van bouwers en metselaars, bedoeld voor de bouw van een eigen onderkomen voor de Amyrlin Zetel op het terrein van de Witte Toren. Meer een paleis eigenlijk, aan het aantal vellen te zien.

Ze liet de papieren vallen en die verdwenen al voor ze wanordelijk op de schrijftafel hadden kunnen neerdwarrelen. Het lakkistje was weer dicht. Ze kon de rest van haar leven hier blijven lezen, wist ze er zouden steeds andere papieren in het kistje zitten; ze zouden voortdurend veranderen. Hoe vluchtiger iets in de echte wereld was – een brief, een kledingstuk, een kom die regelmatig werd verplaatst – des te ijler de weerspiegeling in Tel’aran’rhiod. Ze kon hier niet te lang blijven. Je rustte amper uit als je in de Wereld der Dromen sliep. Ze haastte zich naar de voorkamer en stond op het punt de nette stapel rollen en papieren, waarvan sommige met zegels, van de schrijftafel van de Hoedster te pakken, toen het vertrek leek te flikkeren Voor ze tijd had om te overwegen wat dat inhield, ging de deur open en stapte Galad glimlachend naar binnen. Zijn jas van blauwe brokaatzijde viel volmaakt om hem heen, de strakke broek verried de vorm van zijn dijen.

Ze haalde diep adem en haar maag fladderde. Her was niet eerlijk dat een man zo’n knap gezicht had.

Hij stapte met een twinkeling in zijn donkere ogen op haar af er streelde haar wang. ‘Wil je met me in de Watertuin gaan wandelen? vroeg hij teder.

‘Als jullie willen tortelen,’ zei een ferme vrouwenstem, ‘doe het dan niet hier.’

Egwene draaide zich snel om en staarde met grote ogen naar Leane die, met de stola van de Hoedster om haar schouders, achter de tafel zat en een hartelijke glimlach toonde op haar lichtbruine gezicht De deur naar het werkvertrek van de Amyrlin stond open en daar stond Siuan naast haar eenvoudige, glanzende schrijftafel een lange brief te lezen, de gestreepte stola van haar ambt om zich heen geslagen. Dit was waanzin.

Ze vluchtte weg zonder zich bewust een beeld te vormen en snakkend naar adem merkte ze verrast dat ze op de Brink in Emondsveld stond, tussen de huizen met de rieten daken en bij de bruisende Wijnvloed, die uit de rotsen op het grote grasveld opsprong. Vlak naast de snel breder wordende stroom stond haar vaders kleine herberg, op een fundament van gemetselde stenen dat de witgekalkte, uitstekende hogere verdieping droeg. ‘Dit is het enige huis met dakpannen in heel Tweewater,’ had Bran Alveren haar vaak verteld. Vlak naast de grote stenen fontein bij Herberg De Wijnbron verrees een enorme, brede eik die nog veel ouder was dan de herberg, hoewel sommigen zeiden dat er al meer dan tweeduizend jaar een uitspanning aan de Wijnvloed had gestaan. Dwaas.

Nadat ze Nynaeve zo’n stevige waarschuwing had gegeven over dromen in Tel’aran’rhiod, had ze zich bijna in een droom van haarzelf laten vangen. Hoewel het vreemd was dat Galad er was geweest. Soms droomde ze nog van hem. Ze werd rood. Ze hield niet echt van hem, mocht hem zelfs niet zozeer, maar hij was knap, en in haar dromen was hij veel meer de man geweest die ze zich zou heb ben gewenst. Ze droomde veel vaker over zijn broer Gawein, maar dat was al even dwaas. Wat Elayne ook beweerde, hij had haar nooit iets van zijn gevoelens laten blijken.

Het kwam allemaal door dat stomme boek met die verhalen over de liefde. Zodra ze morgenochtend wakker werd, zou ze het aan Aviendha teruggeven. En haar vertellen dat Aviendha dat boek volgens haar helemaal niet om de veldslagen en zo las. Toch aarzelde ze met weggaan. Thuis. Emondsveld. De plek waar ze zich voor het laatst echt veilig had gevoeld. Er was ruim anderhalf jaar verstreken sinds ze het dorp voor het laatst had gezien, maar alles leek nog precies hetzelfde. Nee, toch niet alles. Op de Brink stonden twee hoge palen met grote banieren, een met een rode adelaar en een met een even rode wolvenkop. Had Perijn er iets mee te maken? Ze kon het zich niet voorstellen. Maar Rhand had gezegd dat hij naar huis was gegaan, en ze had meerdere keren over hem en wolven gedroomd. Nou, ze had hier lang genoeg niets staan doen. Het werd tijd...

Geflikker.

Haar moeder stapte de herberg uit, de grijze vlecht over een schouder. Marin Alveren was een slanke vrouw, nog steeds knap en de beste kokkin van Tweewater. Egwene kon haar vader horen lachen in de gelagkamer, waar hij met de andere leden van de dorpsraad zat. ‘Ben je nog steeds buiten, kind?’ zei haar moeder zacht, plagend en vermaakt. ‘Je bent nu toch al lang genoeg getrouwd om te weten dat je je man niet moet laten merken dat je smachtend op hem wacht.’ Hoofdschuddend lachte ze. ‘Te laat. Daar komt hij al aan.’ Egwene draaide zich snel om en haar ogen schoten langs de spelen de kinderen op de Brink. De balken van de lage Wagenbrug roffelden toen Gawein eroverheen galoppeerde en vlak voor haar uit het zadel zwaaide. Lang en statig in zijn rode jas met goudborduursel had hij dezelfde rossige gouden krullen als zijn zus en prachtige donkerblauwe ogen. Hij was natuurlijk niet zo knap als zijn halfbroer, maar haar hart klopte sneller dan bij Galad – Bij Galad? Waarvoor dan? – en ze moest haar handen tegen haar maag drukken in een vergeefse poging de reusachtige vlinders tot rust te brengen. ‘Heb je me gemist?’ zei hij glimlachend.

‘Een beetje.’

Waarom dacht ik aan Galad? Net alsof ik hem zojuist heb gezien.

‘Zo af en toe, als ik toch niks had te doen. Heb jij mij gemist?’

Bij wijze van antwoord tilde hij haar op en gaf haar een kus. Ze ging er bijna helemaal in op tot hij haar weer terugzette op haar wankele benen. De banieren waren verdwenen.

Welke banieren?

‘Hier is hij,’ zei haar moeder, die met een klein, dik ingepakt kind aan kwam lopen. ‘Je zoon. Een knappe jongen. Hij huilt nooit.’ Gawein lachte toen hij het kind overnam en hem omhooghield. ‘Hij heeft jouw ogen, Egwene. Hij zal op een goede dag veel indruk op de meisjes maken.’

Egwene schoof van hem weg en schudde haar hoofd. Er waren écht banieren geweest: een rode adelaar en een rode wolvenkop. Ze had écht Galad gezien. In de Witte Toren. ‘Neeeee!’ Ze vluchtte weg en sprong uit Tel’aran’rhiod in haar eigen lichaam. Ze bleef lang genoeg bij bewustzijn om zich af te vragen hoe het kon dat ze zich zo dwaas in haar eigen dromerijen had laten vangen en toen bevond ze zich weer in haar eigen veilige droom. Gawein ga loppeerde over de Wagenbrug en zwaaide uit het zadel...

Moghedien kwam achter een huis met een rieten dak vandaan en vroeg zich vergeefs af waar dit dorpje zich bevond. Het was niet het soort plek waar ze banieren had verwacht. Ze had niet gedacht dat het meisje binnen Tel’aran’rhiod zo sterk was dat ze aan het weefsel had kunnen ontkomen. Zelfs Lanfir kon met al haar praatjes haar kundigheden hier niet verbeteren. Maar toch... Het meisje was wel van belang, omdat ze met Elayne Trakand had gepraat, die haar naar Nynaeve Almaeren kon leiden. Ze had dat kind alleen in de val willen lokken, omdat ze Tel’aran’rhiod voor zichzelf wilde hebben. Ie dereen die de Wereld der Dromen vrijelijk kon betreden, moest ver dwijnen. Het was al erg genoeg dat ze hem met Lanfir moest delen. Nee, Nynaeve Almaeren. De vrouw die ze wilde laten smeken om haar, de Uitverkorene, te mogen dienen. Ze wilde haar in de echte wereld te pakken krijgen, wellicht aan de Grote Heer vragen om dat meisje onsterfelijkheid te verlenen, zodat Nynaeve het eeuwig kon berouwen zich tegen Moghedien verzet te hebben. Dus zij en die Elayne waren met Birgitte plannetjes aan het smeden? Dat was er nog een die ze moest zien te strikken. Birgitte had, vele eeuwen geleden, in de Eeuw der Legenden niet eens geweten wie Moghedien was, toen ze haar prachtige slimme plan om Lews Therin te vangen had doorkruist. Maar Moghedien had haar wel gekend. Birgitte – ze heette toen Teadra – was echter gestorven voor ze haar had kunnen pakken. Dood was geen straf, geen einde, niet als het inhield dat je hier verder leefde.

Nynaeve Almaeren, Elayne Trakand en Birgitte. Ze zou die drie vinden en aan hen allen een eind maken. Vanuit de schaduwen, zodat ze het pas zouden merken als het te laat was. Alledrie, niemand uit gezonderd.

Ze verdween en de banieren wapperden in de bries van Tel’aran’rhiod.

26

Sallie Daera

De blauwe en gouden aura van grootheid flikkerde zenuwachtig rond Logains hoofd, hoewel hij in elkaar gezakt in het zadel zat. Min begreep niet waarom de aura de laatste tijd vaker verscheen. Hij nam niet eens de moeite zijn ogen van de planten voor zijn zwarte hengst op te slaan en te kijken naar de lage beboste heuvels die overal rond hen heen oprezen.

De andere twee vrouwen reden een stukje voor hen uit. Siuan als al tijd even onhandig op de ruigharige Bela. Leane stuurde haar grijze merrie statig, meer met de knieën dan met de leidsels. Slechts een on natuurlijk rechte rij varens die door de afgevallen bladeren om hoogstaken, gaf aan dat hier ooit een weg had gelegen. De verdor de varens vormden een fijn kantwerk en de vergane bladeren ritselden en kraakten onder de paardenhoeven. Dicht verstrengelde takken boden een beetje schaduw tegen de middagzon, maar het was nauwelijks koel te noemen. Het zweet liep van Mins gezicht, ondanks het briesje dat ze zo nu en dan in de rug voelde.

Vijftien dagen waren ze onderweg naar het zuidwesten, slechts geleid door Siuans diepe overtuiging dat ze precies wist waar ze heen gingen. Uiteraard vertelde ze niet waarheen dat was. Siuan en Leane hielden hun lippen even ferm op elkaar als dichtgeklapte beren klemmen. Min betwijfelde zelfs of Leane het wel wist. Vijftien dagen, terwijl ze steeds minder stadjes en dorpjes tegenkwamen, tot er uiteindelijk geen meer opdoemde. Elke dag hingen Logains schouders lager en elke dag verscheen de aura vaker. Aanvankelijk was hij gaan mopperen dat ze achter Jak in de nevel aanjoegen, maar Siuan had de leiding zonder verzet weer overgenomen, terwijl hij zich steeds meer in zichzelf keerde. De laatste zes dagen leek hij de kracht niet meer te hebben om zich te bekommeren om hun reisdoel en de vraag of ze er ooit wel zouden komen. Siuan en Leane spraken nu zachtjes met elkaar. Het enige dat Min opving, was wat gemompel dat net zo goed de wind in het gebladerte had kunnen zijn. Als ze probeer de dichterbij te komen, zouden ze tegen haar zeggen dat ze een oog je op Logain moest houden, of haar zo strak aankijken dat alleen een stekeblinde dwaas zijn neus in hun overleg zou steken. Dat hadden beide vrouwen vaak genoeg gedaan. Van tijd tot tijd echter draai de Leane zich in het zadel om, zodat ze naar Logain kon kijken. Ten slotte liet Leane Maanbloem de pas inhouden tot ze naast Logains zwarte hengst reed. Ze leek geen last te hebben van de hitte; haar koperbruine gezicht glom niet eens van het zweet. Min stuur de Wilderoos opzij om haar ruimte te geven.

‘Het duurt niet zo lang meer,’ zei Leane zwoel. Hij bleef naar het on kruid voor zijn paard kijken. Ze leunde opzij en hield zich voor even wicht aan zijn arm vast. Drukte zich feitelijk tegen hem aan. ‘Nog een klein stukje, Dalijn. Dan zul je je wraak krijgen.’ Zijn ogen staarden dof naar de varens.

‘Een dooie zou nog beter luisteren,’ merkte Min op en meende het ook. Ze had alles wat Leane deed in gedachten gehouden en er iedere avond met haar over gepraat, hoewel ze de reden geheim pro beerde te houden. Ze zou nooit in staat zijn zich als Leane te gedragen – niet tot ik zoveel wijn in me heb dat ik niet eens meer kan nadenken – maar enkele nuttige aanwijzingen konden handig zijn. ‘En als je hem eens een zoen gaf?’

Leane keek haar zo woest aan dat een snelstromende beek kon bevriezen, maar Min staarde rustig terug. Ze had met Leane nooit het soort problemen gehad als met Siuan – nou ja, niet zoveel in ieder geval – en die paar problemen waren na hun vertrek uit de Toren veel minder geworden. Ze kwamen nog maar weinig voor nu ze over mannen spraken. Hoe kon je overdonderd worden door een vrouw die je met dodelijke ernst had verteld dat er honderdzeven verschil lende kussen waren en drieënnegentig manieren om het gezicht van een man aan te raken? Leane leek echt in dit soort dingen te geloven.

Min had dat van die zoen eigenlijk niet als spot bedoeld. Sinds de dag dat hij uit zijn dekens moest worden getrokken, had Leane hem zachte woordjes toegefluisterd en hem zulke glimlachjes geschonken dat de stoom wel uit zijn oren moest fluiten. Voor die tijd was hij al tijd de eerste die opstond om de anderen op te jagen. Min wist niet eens of Leane wel iets voor de man voelde – ze vond het moeilijk dat echt te geloven – of dat ze enkel wilde voorkomen dat de man het opgaf en stierf, en dus niet meer voor Siuans plannen gebruikt kon worden.

Logain was voor Leane geen reden om anderen niet uit te dagen. Zij en Siuan hadden blijkbaar afgesproken dat Siuan de vrouwen zou aanpakken, en Leane de mannen. Zo was het na Lugard steeds gegaan. Haar glimlachjes en wulpse blikken hadden hen tweemaal kamers bezorgd waar de herbergier aanvankelijk nee had verkocht, plus een lagere rekening die twee keer en daarna in drie andere herbergen. Bovendien hadden ze voor twee nachten een schuur opgeleverd, toen ze meenden onder de struiken te moeten slapen. Ze had er ook voor gezorgd dat het viertal door een boerenvrouw met een riek was weggejaagd en dat een andere boerin een ontbijtbord met pap naar hun hoofd had geslingerd. Leane had dat als enige heel grappig gevonden. De laatste paar dagen reageerde Logain echter niet meer zo als andere mannen die Leane iets langer aankeken. Hij reageerde nergens meer op, niet op haar, niet op iets anders. Siuan stuurde Bela stijf terug, met de ellebogen naar buiten, en voortdurend de indruk gevend dat ze er het volgende ogenblik af zou vallen. Zij voelde ook niets van de hitte. ‘Heb je vandaag een visioen van hem gehad?’ Ze keek amper naar de man. ‘Nog steeds hetzelfde,’ zei Min geduldig. Net als Leane weigerde Siuan haar te geloven of het van haar aan te nemen, hoe vaak ze het ook zei. Als ze de aura niet meer had gezien na die eerste keer in Tar Valon, had het er niets toe gedaan. Als Logain op de weg had gelegen, een doodskreet in zijn keel, zou ze alles wat ze had en nog meer op een wonderbaarlijk herstel durven verwedden. Het onverwacht verschijnen van een Aes Sedai die hem zou helen. Iets. Wat ze zag was altijd waar. Het gebeurde altijd. Ze wist het op dezelfde manier als ze had geweten dat ze wanhopig verliefd op Rhand Altor zou worden toen ze voor het eerst de beelden bij hem zag; en net zo wist ze dat ze hem met twee andere vrouwen zou moeten delen. Logain was voorbestemd voor roem, waar weinig mannen van durfden dromen.

‘Sla die toon niet tegen me aan,’ zei Siuan en haar blauwe ogen werden scherp. ‘Het is al erg genoeg dat we deze grote harige karper met een lepeltje moeten voeden zonder dat jij zo narrig wordt als een vis vogel in de winter. Met hem moet ik geduld hebben, meisje, maar als jij ook nog moeilijk gaat doen, zul je het heel gauw berouwen. Begrijp je me?’

‘Ja, Mara.’ Je had er iets van hoon in kunnen leggen, dacht ze kwaad. Je hoeft niet zo mak te zijn als een schaap. Je hebt het Leane ook midden in het gezicht gezegd. De Domani-vrouw had voorgesteld dat ze het besprokene zou oefenen op een hoefsmid in het vorige dorp. Een lange knappe man met sterke handen en een trage glimlach, maar toch... ik zal proberen niet narrig te doen.’ Het ergste was dat ze het heel oprecht wilde zeggen. Siuan speelde dat altijd klaar. Min kon zich in de verste verten niet voorstellen dat ze met Siuan besprak hoe ze naar een man moest glimlachen. Siuan zou een man recht in de ogen kijken, hem zeggen wat hij had te doen en erop rekenen dat het prompt werd uitgevoerd. Op dezelfde manier als ze met ieder ander deed. Was dat niet het geval, zoals nu bij Logain, dan kwam dat alleen omdat haar zaak niet belangrijk genoeg was om door te drukken.

‘Het is niet ver meer, wel?’ zei Leane bruusk. Haar andere stem bewaarde ze voor de mannen, ik vind dat hij er niet goed uitziet en als we nog een lange nacht onderweg zijn... Als hij ook maar iets minder meegaand is dan vanmorgen, weet ik niet eens of we hem wel in het zadel kunnen hijsen.’

‘Niet zo ver meet; als mijn laatste aanwijzingen kloppen.’ Siuan klonk geërgerd. Ze had in het dorp waar ze twee dagen geleden doorheen waren gereden, navraag gedaan – zonder dat Min het natuurlijk mocht horen, en Logain had er geen enkele belangstelling voor maar ze wilde er niet aan terugdenken. Min kon niet begrijpen waar om. Siuan kon toch nauwelijks verwachten dat Elaida hen achter volgde.

Zij hoopte zelf ook dat het niet meer zo lang zou duren. Het was vervelend niet te weten hoe ver ze naar het zuiden waren getrokken, nadat ze de hoofdweg naar Jehanna hadden verlaten. De meeste dor pelingen kenden wel de stadjes in de buurt, maar hadden slechts een vaag besef hoe hun dorp lag ten opzichte van al het andere. Toen ze de Manetherendrelle overstaken en in Altara belandden, vlak voor Siuan hen van de drukke weg af leidde, had de grijze oude pontbaas om de een of andere reden een gehavende landkaart bekeken, een kaart waarop zelfs de Mistbergen stonden. Tenzij ze het verkeerd schatte, zouden ze over niet al te veel spannen een tweede brede rivier bereiken. Ofwel de Boern, wat betekende dat ze in Geldan waren, waar de Profeet en zijn gepeupel zich bevonden, ofwel de Eldar, met aan de andere kant Amadicia en de Witmantels. Ze verwachtte dat het Geldan zou worden, Profeet of geen Profeet, maar zelfs het feit dat ze daar zo vlakbij waren, was een verrassing. Alleen een dwaas zou denken dat hij een grote groep Aes Sedai veel dichter bij Amadicia zou vinden dan waar ze moesten zijn, en Siuan Sanche was dat zeker niet. Of ze nu in Geldan of in Altara waren, Amadicia lag niet veel spannen verder.

‘Het stillen krijgt nu lichamelijke gevolgen,’ mompelde Siuan. ‘Als hij het nu nog maar enkele dagen uithoudt-...’ Min hield haar mond stijf dicht. Wanneer de vrouw niet wilde luisteren, had het geen zin iets te zeggen.

Hoofdschuddend spoorde Siuan Bela aan weer voorop te rijden, de teugels vastklemmend alsof ze dacht dat de merrie elk ogenblik wil de bokken en Leane mat zich weer haar zijdezachte stem aan om Logain wat aan te moedigen. Misschien voelde ze wel wat voor hem; het was geen vreemdere keus dan Min had gemaakt. Beboste heuvels doemden op en verdwenen zonder dat er iets ver anderde aan het soort bomen, struiken, doorns en planten. De varens die de vroegere weg aangaven, strekten zich pijlrecht voor hen uit. Leane had verteld dat de grond op de plaats waar de weg was geweest anders was, alsof Min dat had moeten weten. Eekhoorns met pluimoortjes kwetterden soms tegen hen vanaf een tak en zo nu en dan zong een vogel. Min had geen enkel idee wat voor soort vogels het waren. Baerlon was vergeleken met Caemlin, Illian of Tyr dan wel geen stad, maar Min voelde zich een stadsvrouw. Een vogel was een vogel. En het kon haar geen zier schelen in wat voor soort grond varens groeiden.

Haar twijfel leefde weer op. Dat was haar na Korense Bronnen meer malen overkomen, maar in die dagen was het gemakkelijker geweest haar aarzeling te onderdrukken. Na Lugard waren de twijfels vaker naar boven geborreld en ze merkte dat ze over Siuan nadacht op een manier waar ze vroeger nooit de moed voor zou hebben gehad. Niet dat ze zou proberen om Siuan erover aan te spreken, natuurlijk niet; ze voelde zich ellendig dat ze het toegaf, zelfs tegenover zichzelf. Maar misschien wist Siuan niét waar ze heen gingen. Ze kon liegen omdat het sussen haar binding met de Drie Geloften had verbroken. Misschien hoopte ze alleen dat ze, als ze bleef zoeken, een of ander spoor zou ontdekken van wat ze wanhopig graag wilde vinden. Op een simpeler wijze, maar zeker merkwaardig, was Leane begonnen haar eigen leven op te bouwen, los van de zorgen over macht, de Ene Kracht en Rhand. Niet dat ze die geheel links liet liggen, maar voor Siuan bestond er volgens Min niets anders. De Witte Toren en de Herrezen Draak vormden de bouwstenen van haar leven en die zou ze vast blijven houden, zelfs als ze tegen zichzelf moest liegen. Het bos ging zo abrupt over in een dorp dat Min verrast rondstaar de. De bomen – ze herkende zoetgombomen, eiken en naaldstruiken – groeiden tot op vijftig pas van de rietgedekte huizen die van ronde rivierstenen waren gebouwd. Het dorp leek een deel van de lage heuvels te zijn en ze wilde er wat om verwedden dat het nog kort geleden door het bos was overwoekerd. Er stonden nog veel kleine boomgroepjes tussen de huizen en langs de muren, en hier en daar zag ze afgezaagde knoesten vlak voor een huis. De straten waren bedekt met nieuwe grond en vertoonden nog niet het platgetreden op pervlak dat na tientallen jaren door honderden voeten ontstaat. Mannen in hemdsmouwen legden nieuwe rieten daken aan op drie grote stenen vierkanten die vroeger herbergen moesten zijn geweest – één bezat nog een deel van het vergane, verweerde bord boven de deur – maar nergens was iets van oud riet te zien. Vergeleken met de mannen waren er veel te veel vrouwen en gezien het aantal vrouwen veel te weinig kinderen op straat. De geuren van middageten waren het enige gewone aan de plek.

Min vond de eerste aanblik al vreemd, maar toen ze eens goed keek, viel ze bijna uit het zadel. De jongere vrouwen, die bezig waren dekens uit te schudden uit een venster of haastig een bericht rond brachten, droegen eenvoudige wollen kleren, maar geen enkel dorp, hoe groot of klein ook, telde zoveel vrouwen in rijkleding van zijde of fijne wol, in iedere snit en stijl. Rond die vrouwen en rond de meeste mannen dreven aura’s en visioenen, veranderend en flikke rend. De meeste mensen hadden bijna nooit een visioen, maar Aes Sedai en zwaardhanden waren zelden zonder. De kinderen moesten van de bedienden van de Toren zijn. Er bestonden weinig getrouw de Aes Sedai, maar voor zover Min hen kende, zouden ze zich alle moeite getroosten hun dienaren met hun gezin mee te nemen uit elke plaats waarvan ze het idee hadden die te moeten ontvluchten. Siuan had haar bijeenkomst gevonden.

Er hing een griezelige stilte toen ze het dorp inreden. Niemand sprak een woord. Aes Sedai stonden roerloos toe te kijken, net als de jongere vrouwen en meisjes die de Novices en Aanvaarden moesten zijn. Mannen die kort ervoor als lenige wolven bezig waren, stonden verstard stil, met een hand onder het riet of in een deuropening, waar hun wapens ongetwijfeld waren neergelegd. De kinderen verdwenen, haastig weggeleid door volwassenen die de dienaren moesten zijn. Onder al die starende ogen wilden de haartjes achter in Mins nek rechtop gaan staan.

Leane leek verontrust en keek opzij naar de mensen langs wie ze reden, maar Siuans gezicht bleef kalm en gelijkmoedig, terwijl ze hen rechtstreeks naar de grootste herberg leidde, het gebouw met het on leesbare uithangbord. Ze klom van Bela af en bond haar vast aan de ijzeren ring van een stenen paal die nog maar pas leek te zijn neer gezet. Terwijl ze Leane bijstond om Logain uit het zadel te helpen Siuan stak nooit één hand uit om Logain op of af te laten stappen merkte Min dat haar ogen alle kanten op schoten. Iedereen bleef staren, niemand bewoog, ik had niet verwacht dat ik als een lang ver loren dochter zou worden begroet,’ mompelde ze tegen de andere vrouw, ‘maar waarom zegt niemand op z’n minst hallo?’

Voor Leane had kunnen antwoorden – als ze dat had willen doen zei Siuan: ‘Nou, hou niet op met roeien als je de kust in zicht hebt. Breng hem naar binnen.’ Ze verdween naar binnen, terwijl Min en Leane Logain nog aan het helpen waren. Hij liep gewillig mee, maar toen ze hem niet verder duwden, zette hij nog slechts een stap en bleef staan.

Nooit eerder had Min zo’n gelagkamer gezien. De brede haarden brandden natuurlijk niet en vertoonden gaten op plaatsen waar stenen waren verdwenen. Het gepleisterde plafond zag er zwart en ver rot uit, met zulke grote gaten dat het rietwerk erboven zichtbaar was. Niet bij elkaar passende tafels in alle soorten en maten stonden op een eeuwenoude vloer die door verschillende meisjes werd aangeveegd. Vrouwen met leeftijdloze gezichten bekeken papieren, gaven bevelen aan zwaardhanden, van wie er enkelen hun kleurverander de mantels droegen, of aan andere vrouwen, van wie sommigen Aan vaarden of Novices moesten zijn. Anderen waren daarvoor te oud, zowat de helft had grijs haar, dat duidelijk hun leeftijd toonde. Er waren ook mannen die geen zwaardhand waren. De meesten ver trokken met een papier, leverden een brief af of schonken wijn in voor de Aes Sedai. De drukte gaf een indruk van tevredenheid dat er iets werd gedaan. Aura’s en beelden dreven door het vertrek en omhulden hoofden. Het waren er zoveel dat Min probeerde ze te negeren voor ze haar overweldigden. Het was niet gemakkelijk, maar het was een kunstje dat ze had moeten leren als ze in het gezelschap was van meerdere Aes Sedai.

Vier Aes Sedai gleden naar voren om de nieuwkomers te begroeten, ondanks hun rijrok een en al keurige en koele waardigheid. Hun ver trouwde gezichten gaven Min de indruk weer thuis te komen nadat ze verdwaald was geweest.

Sheriams licht schuinstaande groene ogen keken Min onmiddellijk strak aan. Zilveren en blauwe stralen flitsten rond haar vuurrode haar in een zacht gouden licht. Min wist niet wat het betekende. Enigszins gezet in haar donkerblauwe zijden kleding was Sheriam op dit ogenblik een en al strengheid, ik zou veel blijer zijn om jou hier te zien, kind, als ik wist hoe je ons hier hebt ontdekt en waar je het dolgedraaide idee vandaan hebt om hem mee te nemen.’ Een hand vol zwaardhanden kwam aanslenteren, de handen op het gevest, de ogen scherp op Logain gericht, die hen geheel niet leek te zien. Min snakte naar adem. Waarom vroegen ze dat aan haar? ‘Mijn dol gedraai...’ Ze kreeg niet de kans meer te zeggen. ‘Het zou veel beter zijn,’ onderbrak de bleke Carlinya haar ijzig, ‘als hij, zoals de geruchten zeiden, was gestorven.’ Het was niet het ijzigevan kwaadheid maar het kille van nuchter denken. Ze was van de Witte Ajah. Haar ivoorkleurige gewaad zag er verfomfaaid uit. Min zag kort een beeld van een raaf naast haar donkere haren zweven, meer een tekening van de vogel dan de raaf zelf. Ze meende dat het een tatoeage was, maar wist niet wat het betekende. Ze keek alleen naar gezichten en probeerde niets anders te zien. ‘Hij ziet er in ieder geval bijna dood uit,’ vervolgde Carlinya, die amper adem haalde. ‘Wat je ook hebt bedacht, je inspanning is voor niets geweest. Maar ook ik zou willen weten hoe je in Salidar bent beland.’ Siuan en Leane bleven gewoon staan, keken elkaar besmuikt lachend aan, terwijl de ondervraging doorging. Niemand keurde het tweetal een blik waardig.

Mijrelle, donker en mooi, in groene zijde met op het lijfje borduur werk van schuine gouden strepen, haar gezicht volmaakt ovaal, toon de meestal een alles wetende glimlach die het bij tijden op kon nemen tegen Leanes nieuwste kunstjes. Er was echter geen glimlach te zien toen ze Min meteen na de Witte zuster aansprak. ‘Doe je mond open, Min. Sta daar niet als een uilskuiken.’ Ze was heetgebakerd, daar stond ze om bekend, zelfs onder de Groene zusters. ‘Je moet het ons zeggen,’ voegde Anaiya er vriendelijker aan toe. In haar stem zat echter iets van uitputting. Ze had onopvallende, moe derlijke trekken, ondanks de gladde Aes Sedai-huid, en streek langs haar grijze rok, waardoor ze op een moeder leek die probeerde niet meteen het rietje te pakken. ‘We zullen een plekje voor jou en die andere twee meisjes vinden, maar je moet ons vertellen hoe je ons hebt gevonden.’

Min kwam over de schok heen en deed haar mond dicht. Natuur lijk. Die andere twee meisjes. Ze was zo aan hun uiterlijk gewend geraakt dat ze er niet meer aan dacht hoe sterk ze waren veranderd. Ze betwijfelde of een van de andere vrouwen hen nog had gezien na dat ze naar de kerker onder de Witte Toren waren gesleept. Leane leek in lachen uit te barsten en Siuan schudde slechts vol afkeer haar hoofd over deze Aes Sedai.

‘Ik ben niet degene met wie jullie willen praten,’ zei Min tegen Sheriam. Die ‘twee andere meisjes’ mochten nu die Aes Sedai-ogen wel op zich gericht krijgen. ‘Vraag het Siuan of anders aan Leane.’ Ze staarden haar aan of ze gek was, totdat ze met haar hoofd naar de twee vrouwen wees.

Vier paar Aes Sedai-ogen schoten naar de andere vrouwen, maar her kenden hen niet meteen. Ze namen hen fronsend op en keken elkaar aan. Geen van de zwaardhanden wendde zijn ogen af van Logain of nam de handen van zijn zwaard.

‘Sussen kan dit tot gevolg hebben,’ mompelde Mijrelle ten slotte, ik heb verslagen gelezen die daarop duidden.’

‘Hun gezichten vertonen trekken die veel van de hunne weg hebben,’ zei Sheriam langzaam, iemand kan hun evenbeeld hebben gevonden, maar waarom?’

Siuan en Leane meesmuilden niet meer. ‘Wij zijn wie wij zijn,’ zei Leane kortaf. ‘Ondervraag ons. Geen enkele bedriegster kan weten wat wij weten.’

Siuan wachtte de vragen niet af. ‘Mijn gezicht kan dan wel veranderd zijn, maar ik weet in ieder geval wat ik doe en waarom. Dat is meer dan ik van jullie kan zeggen, durf ik te wedden.’ Min kreunde bij het horen van haar stalen stem, maar Mijrelle knik te. ‘Dat is de stem van Siuan Sanche. Zij is het.’

‘Stemmen kunnen worden nagebootst,’ merkte Carlinya op, nog steeds koel en kalm.

‘Maar hoeveel herinneringen kunnen worden aangeleerd?’ vroeg Anaiya met een strenge frons. ‘Siuan – als jij het bent – op je tweeën twintigste naamdag hadden we een meningsverschil, jij en ik. Waar gebeurde het en wat was het gevolg?’

Siuan glimlachte de oudere vrouw vol vertrouwen toe. ‘Tijdens uw les aan de Aanvaarden over de oorzaak van het feit dat er zoveel naties na Artur Haviksvleugels dood uit zijn rijk voortkwamen en weer ten onder gingen. Ik ben het overigens op enkele punten nog steeds niet met u eens. Het gevolg was dat ik gedurende twee maanden drie uur per dag in de keukens moest werken. “In de hoop dat de hitte mijn hartstocht zou overwinnen en verminderen,” meen ik dat u zei.’ Als ze had gedacht dat één antwoord zou volstaan, had ze het mis. Anaiya had nog meer vragen, voor beide vrouwen, evenals Carlinya en Sheriam, die blijkbaar tegelijk met de twee vrouwen Novice en Aanvaarde was geweest. Ze draaiden allemaal om het soort herin neringen dat geen bedriegster kon Ieren, taken die moesten worden vervuld, geslaagd of mislukt kattenkwaad, de heersende mening over verschillende zusters. Min kon niet geloven dat twee meisjes die de Amyrlin Zetel en de Hoedster der Kronieken zouden worden, zo vaak op het strafbankje hadden gezeten. Ze kreeg wel de indruk dat dit maar het topje van de ijsberg was en dat Sheriam een heel goede tweede na hen was geweest. Mijrelle, de jongste, beperkte zich tot vermakelijke opmerkingen, tot Siuan iets zei over een forel in Saroiya’s badkuip en een Novice die een halfjaar haar geest mocht gaan oefenen. Niet dat Siuan veel over de manieren van anderen kon zeggen. Wassen van de onderkleding van een minder geliefde Aanvaar de met jeukkruid in haar Novicetijd? De Toren uitsluipen om te gaan vissen? Zelfs een Aanvaarde mocht, op enkele vastgestelde uren na, alleen mét toestemming de Toren verlaten. Siuan en Leane hadden zelfs samen een emmer water half laten bevriezen en hem zo opgesteld dat een Aes Sedai die hen – ten onrechte, volgens hen – met de zweep had gestraft, een koud stortbad zou krijgen. Aan de glinste ring in Anaiya’s ogen te zien was het maar goed dat ze in die tijd niet waren betrapt. Uit wat Min van de opleiding van Novices en Aan vaarden wist, mochten deze vrouwen zich gelukkig prijzen dat ze nog zo lang hadden mogen blijven om Aes Sedai te worden, en nog meer dat hun huid nog gaaf was.

‘Ik ben tevreden,’ zei de moederlijke vrouw ten slotte, rondkijkend. Mijrelle knikte nadat Sheriam het had gedaan, maar Carlinya zei: ‘Nog steeds blijft de vraag wat we met haar doen.’ Ze keek recht naar Siuan, zonder met haar ogen te knipperen en de anderen leken opeens niet op hun gemak. Mijrelle kneep haar lippen op elkaar en Anaiya staarde naar de grond. Sheriam streek haar rok goed en ver meed naar de nieuwkomers te kijken.

‘We weten nog steeds alles wat we vroeger wisten,’ opperde Leane, haar plotselinge frons min of meer bezorgd. ‘We kunnen nuttig zijn.’ Siuan keek donker; Leane leek vermaakt toen de misdrijven en straffen uit haar jeugd waren opgerakeld, maar Siuan had ieder woord verafschuwd. In tegenstelling tot de smeulende woede in haar ogen klonk haar stem maar een tikkeltje strak. ‘Jullie wilden weten hoe wij jullie hebben gevonden. Ik heb een faktoor opgezocht die ook voor de Blauwe Ajah werkt en zij gaf me Sallie Daera.’ Min begreep het niet. Sallie Daera, wie was dat? Maar Sheriam en de anderen knikten elkaar toe. Siuan had hen, behalve het hoe, ook nog iets anders verteld, besefte Min. Ze liet hen weten dat ze nog steeds banden had met de ogen-en-oren die haar als Amyrlin hadden gediend.

‘Ga jij daar zitten, Min,’ zei Sheriam en wees naar een vrij tafeltje in een hoek. ‘Of ben je nog steeds Elmindreda? En neem Logain met je mee.’ Zij en de andere drie namen Siuan en Leane mee verder de gelagkamer in. Er voegden zich nog twee vrouwen in rijkleding bij hen, voor ze achter een nieuwe deur van ongeschaafde planken in een achterkamer verdwenen.

Zuchtend pakte Min Logains arm beet en bracht hem naar de tafel, zette hem op een ruwhouten bank en vond voor zichzelf een wiebe lende stoel met spijlen in de rugleuning. Twee zwaardhanden stelden zich vlakbij op, leunend tegen de muur. Ze leken Logain niet in het oog te houden, maar Min kende de gaidins. Ze zagen alles en konden in een oogwenk, zelfs in hun slaap, het zwaard trekken.

Dus geen open armen bij hun welkom, zelfs nu Siuan en Leane waren herkend. Nou ja, wat had ze verwacht? Siuan en Leane waren de twee machtigste vrouwen in de Witte Toren geweest, nu waren ze niet eens Aes Sedai meer. De anderen wisten zeer waarschijnlijk niet hoe ze zich moesten gedragen. En dan aankomen met een gestilde valse Draak. Siuan kon maar beter niet liegen over haar plannen met hem of dingen verlangen. Min dacht niet dat Sheriam en de anderen zo geduldig als Logain zouden zijn.

Sheriam had haar tenminste herkend. Ze ging weer staan, lang genoeg om door een gebroken raam naar buiten te kijken. Hun paarden stonden nog aan de paal vastgebonden, maar een van de zwaard handen die niet oplette, zou haar al gegrepen hebben voor ze de teugels van Wilderoos los had kunnen krijgen. Tijdens haar tijd in de Toren had Siuan veel moeite gedaan haar te vermommen. Zin loos, meende ze nu. Ze dacht echter dat niemand van hen over haar visioenen had gehoord. Siuan en Leane hadden dit strikt voor zich zelf gehouden. Min zou het erg op prijs stellen als dat zo bleef. Als deze Aes Sedai er lucht van kregen, zouden ze haar net als Siuan in een vangnet snoeren en zou ze nooit bij Rhand kunnen komen. Ze zou dan niet kunnen gebruiken wat Leane haar had geleerd. Siuan helpen deze bijeenkomst te vinden en ervoor te zorgen dat de Aes Sedai Rhand gingen bijstaan, was prachtig en heel belangrijk, maar zij had ook een persoonlijk doel: een man die haar nog geen twee keer had aangekeken, verliefd op haar laten worden voordat hij krankzinnig werd. Misschien was zij wel even gek als waartoe hij was gedoemd. ‘Dan past dit paar uitstekend bij elkaar,’ mompelde ze in zichzelf.

Een groenogige Novice met sproeten bleef bij haar tafel staan. ‘Wil je iets eten of drinken? Er is een stoofschotel en wilde-perenmoes. Misschien is er ook nog kaas.’ Ze deed zo verschrikkelijk veel moei te niet naar Logain te kijken dat ze net zo goed met uitpuilende ogen kon gaan staren.

‘Peren en kaas lijken me lekker,’ zei Min. De laatste twee dagen had ze honger gehad. Het was Siuan gelukt bij een beek wat vis te vangen, maar daarvoor was Logain altijd op jacht gegaan, wanneer ze niet in een herberg of een boerderij hadden gegeten. Volgens haar waren gedroogde bonen geen eten. ‘En wat wijn, als je dat hebt. Maar eerst graag wat inlichtingen. Waar zijn we, of is dat hier ook geheim? Dit dorp heet Salidar?’

‘In Altara. De Eldar ligt ongeveer een span naar het westen en aan de andere kant ligt Amadicia.’ Het meisje deed een vergeefse poging een geheimzinnige Aes Sedai na te bootsen. ‘Waar kun je een Aes Sedai beter verstoppen dan op een plek waar ze nooit worden gezocht?’

‘We zouden ons niet moeten verstoppen,’ snauwde een meisje met donkere krullen. Min herkende haar. Faolain, een Aanvaarde. Ze had gedacht dat die wel in de Toren zou zijn gebleven. Voor zover Min wist had Faolain aan alles en iedereen een hekel en had ze het er vaak over gehad dat ze de Rode Ajah zou kiezen als ze werd verheven. Een volmaakte volgelinge voor Elaida. ‘Waarom ben jij hier? Met hém! Waarom is zij gekomen?’ Er bestond bij Min geen enkele twijfel wie met zij werd bedoeld. ‘Het is haar schuld dat we ons moeten verbergen. Ik heb niet geloofd dat zij bij de ontsnapping van Mazrim Taim heeft geholpen, maar als zij hier met hém aankomt, deed ze het misschien wel.’

‘Dat is genoeg, Faolain,’ zei een slanke vrouw met zwart lang haar tot haar middel tegen de Aanvaarde met haar ronde gezicht. Min meende de vrouw in de donkergouden rijkleding te herkennen. Ede sina. Een Gele, dacht ze. ‘Ga aan je werk,’ zei Edesina. ‘En als je van plan bent voedsel te brengen, Rabiya, doe dat dan.’ Edesina lette niet op de halve knix van Faolain – de Novice deed het beter en haastte zich weg – maar legde een hand op Logains hoofd. Hij had zijn ogen op de tafel gericht en leek het niet te merken. Voor Mins ogen verscheen om de nek van de Aes Sedai opeens een strakke, zilveren halsband die even plotseling in stukken brak. Min huiverde. Ze had een hekel aan visioenen die de Seanchanen betrof. Gelukkig zou Edesina op de een of andere manier ontsnappen, Zelfs als Min bereid was geweest zich bloot te geven, had het nog geen zin de vrouw te waarschuwen; het zou niets veranderen. ‘Het is het stillen,’ zei de Aes Sedai even later. ‘Hij heeft zijn wil om te leven opgegeven, veronderstel ik. Ik kan niets voor hem doen. En ik weet niet zeker of ik dat wel zou willen als ik het kon.’ De blik die ze op Min wierp, was verre van vriendelijk. Een slanke statige vrouw in roodbruine zijde bleef enkele passen bij hen vandaan staan en nam Min en Logain met uitdrukkingsloze ogen koel op. Kiruna was een Groene en had koninklijke manieren. Ze was de zuster van de koning van Arafel, had Min gehoord, maar ze was in de Toren heel vriendelijk voor Min geweest. Min glimlachte, maar Kiruna’s ogen schoten zonder herkenning over haar heen, waar na de Groene zuster snel de herberg uit schreed. Vier zwaardhanden, heel verschillend maar alle vier met die dodelijke manier van bewegen, volgden haar op de voet.

Terwijl ze wachtte op het eten hoopte Min dat Siuan en Leane een warmer onthaal zouden krijgen.

27

Het gebruik van schroom

‘U bent stuurloos,’ zei Siuan tegen de zes vrouwen die in zes verschillende stoelen tegenover haar zaten. De hele kamer was een al legaartje. Tegen de muren stonden twee grote keukentafels met daar op keurig gerangschikte pennen, inktpotten en zandstrooiers. Er waren allerlei lampen, van geglazuurd aardewerk tot verguld metaal, en kandelaars in vele lengten en breedten stonden klaar om in de avond licht te verschaffen. Een deel van een Illiaans tapijt, diep donkerblauw, rood en goud, lag op een vloer van ruwe versleten plan ken. Leane en zij waren aan de andere kant van het tapijt op stoelen geplaatst, op zo’n manier dat het zestal hen gemakkelijk kon zien. Ruime vensternissen met glas dat was gebroken of vervangen door oliezijde, lieten een zuchtje wind binnen, maar niet genoeg om de hit te te verminderen. Siuan maande zichzelf niet jaloers te zijn op het vermogen van de anderen om te geleiden – daar was ze toch zeker al overheen – maar ze benijdde hen wel om het feit dat niemand van hen een druppeltje zweet vertoonde. Haar eigen gezicht was behoorlijk vochtig. ‘Al die drukte hierbuiten is een gespeelde vertoning. Misschien houdt u elkaar voor de gek, misschien zelfs de gaidins hoewel ik daar in uw geval niet op zou rekenen – maar mij kunt u niet bedriegen.’

Ze had Morvrin en Beonin liever niet bij deze groep gezien. Morvrin vertrouwde niemand ondanks haar geduldige, soms wat afwezige blik. Ze was een stevige Bruine zuster met grijze strepen in het haar die zes bewijzen vroeg vóór ze wilde geloven dat een vis schubben had. Beonin was een knappe Grijze, met donker honingkleurig haar en zeer grote blauwgrijze ogen, zo groot dat ze voortdurend heel geschrokken leek te kijken. Naast Beonin leek Morvrin gemakkelijk om te praten.

‘Elaida heeft de Toren in haar greep en u weet dat ze Rhand Altor verkeerd aan zal pakken,’ zei Siuan geringschattend. ‘Het is puur geluk als ze hem in haar paniek niet voor Tarmon Gai’don laat stillen. U weet dat wat u bij een geleider voelt, de Rode zusters tienmaal zo hevig ondervinden. De Toren is op haar zwakst, nu die op haar sterkst moet zijn; is in handen van een dwaze vrouw, terwijl ze kundig zou moeten worden geleid.’ Ze trok haar neus op en staarde de vrouwen een voor een strak aan. ‘En u zit hier en dobbert wat zonder zeilen rond. Of kunt u me overtuigen dat u meer doet dan duimen draai en en bellen blazen?’

‘Ben je het met Siuan eens, Leane?’ vroeg Anaiya mild. Siuan had nooit begrepen waarom Moiraine de vrouw aardig vond. Als je pro beerde haar iets tegen haar zin te laten doen, leek het of je een veren kussen stompte. Ze ging er niet tegen in, sprak het niet tegen, maar weigerde stilzwijgend één stap te verzetten. Zelfs door de ma nier waarop ze zat, met haar handen gevouwen, leek ze meer op een vrouw die deeg wilde kneden dan op een Aes Sedai. ‘Gedeeltelijk wel,’ antwoordde Leane. Siuan keek haar misprijzend aan, wat de ander negeerde. ‘Dat over Elaida zeker. Elaida zal Rhand Altor op de verkeerde manier gebruiken, en even zeker zal ze de Toren op de verkeerde manier gebruiken. Voor het overige weet ik dat u hard hebt gewerkt om zoveel mogelijk zusters hier bijeen te brengen, en ik verwacht dat u met evenveel inzet iets aan Elaida wilt doen.’

Siuan snoof luid. Toen ze door de gelagkamer was gelopen, had ze hier en daar wat opgevangen van de papieren die zo naarstig werden bestudeerd. Lijsten met voorraden, hoeveelheden timmerhout voor wederopbouw, opdrachten voor hout zagen, het herstel van hui zen en het schoonmaken van waterbronnen. Verder niets. Niets wat ook maar enigszins leek op een verslag over Elaida. Ze maakten plannen om hier te overwinteren. Er hoefde maar één Blauwe zuster die van Salidar had gehoord, gevangen te worden genomen, één vrouw die ondervraagd zou worden. Die zou niet veel achter kunnen houden als Alviarin met het verhoor zou worden belast. Daarna zou Elaida precies weten waar ze haar netten uit moest gooien. En onder tussen maakten ze zich hier zorgen over een juiste plaats voor de moestuinen en of er genoeg brandhout was om de eerste vorst te overleven.

‘Dat is dan afgehandeld,’ zei Carlinya koeltjes. ‘Jullie lijken niet te begrijpen dat jullie niet langer Amyrlin en Hoedster van de Kronieken zijn. Jullie zijn zelfs geen Aes Sedai meer.’ Sommigen waren zo beleefd om beschaamd te kijken; niet Morvrin en Beonin, maar de anderen wel. Geen enkele Aes Sedai praatte graag over sussen of wil de eraan herinnerd worden. Ze zouden het zeker in de aanwezigheid van deze twee vrouwen heel grof vinden. ‘Ik zeg dit niet uit wreedheid. Wij geloven de aanklachten tegen jullie niet – ondanks jullie reisgenoot -, anders zouden we hier niet zitten, maar jullie kunnen geen aanspraak maken op je oude positie; dat is een simpel feit.’ Siuan herinnerde zich Carlinya als Novice en Aanvaarde nog goed. Een keer in de maand beging ze een kleine misstap, waardoor ze voor straf een taak erbij kreeg. Elke maand één. Ze wilde niet dat de anderen haar een heilig boontje vonden. Dat waren haar enige over tredingen geweest – ze brak nooit een regel, deed verder nooit iets fout – maar ze had nooit begrepen waarom de anderen haar het lievelingetje van de Aes Sedai noemden. Nuchter redeneren met nog geen ons gezond verstand, dat was Carlinya.

‘Hoewel in wat jullie is aangedaan de letter van de wet nauwgezet werd gevolgd,’ zei Sheriam zachtmoedig, ‘zijn wij het erover eens dat het kwaadaardig en onjuist was, iets wat volkomen tegen de geest van de wet inging.’ De rugleuning achter haar vuurrode haren pas te hier geheel niet. Het was houtsnijwerk van een kluwen vechtende slangen. ‘Wat de geruchten ook mogen zeggen, de meeste aanklachten die tegen jou werden ingediend, waren zo mager dat ze wegge lachen hadden moeten worden.’

‘Niet de aanklacht dat ze het wist van Rhand Altor en samenzwoer om hem voor de Toren verborgen te houden,’ bracht Carlinya scherp naar voren.

Sheriam knikte. ‘Dat mag dan zo zijn, maar zelfs dat was niet vol doende voor de opgelegde straf. Evenmin mochten jullie niet in het geheim berecht worden, zonder enige kans jezelf te verdedigen. Jullie hoeven niet bevreesd te zijn dat wij ons van jullie af zullen keren. Wij zullen erop toezien dat jullie beiden goed zullen worden ver zorgd.’

‘Ik dank u,’ zei Leane zacht en bijna bevend.

Siuan schonk hun een grijns. ‘U hebt me niet eens gevraagd naar de ogen-en-oren die ik kan gebruiken.’ Ze had Sheriam aardig gevonden toen ze samen studeerden, hoewel de jaren en hun ambt als een breed water tussen hen in lagen. Verzorgd! Welja! ‘Is Aeldene hier?’ Anaiya schudde haar hoofd al voor ze het kon tegenhouden. ‘Ik dacht al van niet, anders zou u meer weten van wat er gaande is. U hebt ze door laten gaan met het sturen van verslagen naar de Toren.’ Langzaam daagde het begrip op hun gezichten; ze hadden niet van het ambt van Aeldene geweten. ‘Ik stond aan het hoofd van de Blauwe ogen-en-oren voor ik tot Amyrlin werd verheven.’ Nog meer verba zing. ‘Met wat moeite kunnen alle Blauwe faktoors en zij die mij als Amyrlin hebben gediend, hun verslagen langs andere wegen naar u sturen, zodat Elaida niet zal weten waar ze uiteindelijk terechtkomen.’ Het zou aanzienlijk meer moeite kosten, maar de meeste plannen daarvoor had ze al in haar hoofd en op dit ogenblik hoefden ze daar niet meer over te horen. ‘Ze kunnen bovendien doorgaan met het sturen van berichten naar de Toren, berichten die bevatten wat Elaida volgens... u moet geloven.’ Ze had bijna ‘ons’ gezegd; ze moest opletten.

Natuurlijk vonden ze het niet prettig. De vrouwen die de netwerken verzorgden, waren misschien bij weinigen bekend, maar ze waren tot in hun merg Aes Sedai en waren dat altijd geweest. Dit was echter haar enige breekijzer, waarmee ze zich kon dringen in de kring waar de beslissingen vielen. Anders zouden ze Leane en haar in een hutje stoppen, met een dienstmeid voor hun verzorging en mogelijk zo nu en dan een bezoekje van een Aes Sedai die gesuste geleidsters wilde onderzoeken tot ze stierven. In die omstandigheden zouden ze in derdaad spoedig sterven.

Licht, ze kunnen ons zelfs laten trouwen!

Sommigen dachten dat man en kinderen genoeg waren om de Ene Kracht in het leven van een vrouw te vervangen. Meerdere geleidsters die waren opgebrand door dat ze te veel saidar hadden omhelsd of bij het beproeven van een ter’angreaal, ontdekten verrast dat hun mogelijke echtgenoten werden opgedrongen. Aangezien die getrouwde vrouwen zo ver moge lijk van de Toren en hun herinneringen vandaan wilden zijn, bleef het idee onbewezen.

‘Het zal voor mij niet moeilijk zijn,’ zei Leane beschroomd, ‘weer in gesprek te komen met hen die mijn ogen-en-oren waren voor ik Hoed ster was. Nog belangrijker is dat ik als Hoedster in Tar Valon zelf faktoors had.’ Verbazing tekende zich in enkele ogen af, hoewel Carlinya ze half toekneep. Ogenknipperend bewoog Leane zich ongemakkelijk in haar stoel en glimlachte zwakjes. ‘Ik heb het altijd dwaas gevonden dat we meer aandacht besteedden aan de stemming in Ebo Dar of Bandar Eban dan aan wat er in onze eigen stad omging.’ Ze moesten het belang van de ogen-en-oren in Tar Valon onderkennen. ‘Siuan.’ Morvrin, die in een stoel met brede leuningen zat, boog zich naar voren en sprak ferm en duidelijk haar naam uit, alsof ze wilde benadrukken dat ze geen Moeder had gezegd. Haar ronde gezicht leek eerder koppig dan vreedzaam en haar gewicht een dreigende massa. In de tijd dat Siuan Novice was geweest, leek Morvrin het kattenkwaad van de meisjes zelden op te merken, maar als dat wel gebeurde, loste ze de kwestie eigenhandig zodanig op dat iedereen nog dagen stijf rechtop bleef zitten en zo geruisloos als een muisje rondwandelde. ‘Waarom zouden we jou toestaan te doen wat je wilt? Je bent gesust, vrouw. Wat je ook bent, je bent geen Aes Sedai meer. Als we de namen van die faktoors willen weten, géven jullie ze aan ons.’ Ze klonk vlak en vastbesloten; deze twee zouden die namen geven, op welke manier ook. En ze zouden het doen als deze vrouwen ze echt wilden hebben.

Leane huiverde zichtbaar, maar Siuans stoel kraakte terwijl ze haar rug rechtte. ‘Ik weet dat ik de Amyrlin niet meer ben. Denkt u dat ik niet weet dat ik gesust ben? Mijn gezicht is veranderd, maar niet wat ik in me heb. Alles wat ik ooit heb geweten, zit nog in mijn hoofd. Gebruik het! Omwille van de liefde van het Licht, gebruik me!’ Ze haalde diep adem om kalmer te worden.

Bloedvuur, ik laat me niet opzij schuiven om weg te rotten!

Tijdens die stilte nam Mijrelle het woord.

‘Het karakter van een jonge vrouw met het gezicht van een jonge vrouw.’ Glimlachend schoof ze naar de punt van haar leunstoel met rechte rug die voor de haard van een boerderij had kunnen staan, als de boer er tenminste niet om gaf dat de lak eraf was. Haar glimlach was echter niet als anders, loom en wetend tegelijkertijd, en haar donkere ogen waren bijna zo groot als die van Beonin en stonden medelevend. ‘Ik weet zeker dat niemand wil dat jij je nutteloos voelt, Siuan. En ik weet zeker dat wij allen je kennis volledig willen gebruiken. Wat jij weet, zal heel veel nut voor ons hebben.’ Siuan wilde haar medelijden niet. ‘U schijnt Logain vergeten te zijn en de reden waarom ik hem de hele weg vanaf Tar Valon heb mee gesleept.’ Ze was niet van plan geweest dit zelf naar voren te brengen, maar als ze wilden stoppen met haar door het slijk te halen... ‘Mijn dolgedraaide idee?’

‘Goed dan, Siuan,’ zei Sheriam. ‘Waarom?’

‘Omdat de eerste stap om Elaida omver te werpen, zal zijn dat Logain aan de Toren, aan de wereld eventueel, onthult dat de Rode Ajah hem als valse Draak naar voren heeft geschoven, zodat hij ver slagen kon worden.’ Nu had ze zeker alle aandacht. ‘Hij werd door de Roden in Geldan gevonden, minstens een jaar voor hij zich tot Draak uitriep, maar in plaats van hem voor stilling naar de Toren te brengen, hebben ze het idee in hem geplant dat hij zich moest uit roepen tot Herrezen Draak.’

‘Weet je dat zeker?’ vroeg Beonin kalm in haar zware Taraboonse tongval. Ze bleef heel rustig in haar grote rieten stoel zitten en nam Siuan aandachtig op.

‘Hij weet niet wie Leane en ik zijn. Hij heeft tijdens de reis af en toe ’s avonds laat met ons gepraat, wanneer Min sliep en hij wakker lag. Hij heeft het niet eerder gezegd, omdat hij dacht dat de hele Toren erachter zat, maar hij weet dat het de Rode zusters zijn die hem heb ben afgeschermd en hem van de Herrezen Draak hebben verteld.’

‘Waarom?’ wilde Morvrin weten en Sheriam knikte. ‘Ja, waarom? Ieder van ons zou zich veel moeite getroosten om zo’n man te stillen, maar de Rode Ajah leeft voor niets anders. Waarom zouden ze een valse Draak willen scheppen?’

‘Logain wist het niet,’ vertelde Siuan. ‘Wellicht dachten ze er meer bij te winnen als ze een valse Draak zouden oppakken in plaats van een of andere dwaas die misschien een dorpje angst aanjaagt. Wel licht hebben ze een reden om meer verwarring te scheppen.’

‘Wij hebben geen idee of ze iets met Mazrim Taim of een van die anderen te maken hebben,’ voegde Leane er vlug aan toe. ‘Elaida zal ongetwijfeld in staat zijn alles te vertellen wat u wilt weten.’ Siuan zag hoe ze dit in stilte overwogen. Ze dachten niet na over de mogelijkheid dat ze loog.

Een voordeel van gesust te zijn.

Het leek niet in hen op te komen dat het sussen ook elk band met de Drie Ge loften had verbroken. Weliswaar bestudeerden enkele Aes Sedai gesuste vrouwen, maar behoedzaam en met tegenzin. Niemand wilde denken aan wat hen zelf misschien kon overkomen. Wat Logain betrof, maakte Siuan zich geen zorgen. Niet zolang Min bleef zien wat het ook was dat ze zag. Hij zou lang genoeg in leven blijven om datgene te onthullen wat Siuan, na een gesprek met hem, wilde dat hij zou onthullen. Ze had het gevaar niet willen lopen dat hij zijn eigen weg ging, wat hij wellicht zou hebben gedaan als ze alles eerder tegen hem had gezegd. Nu hij echter weer omringd werd door Aes Sedai, was dit zijn enige kans zich te wreken op hen die hem hadden gestild, weliswaar alleen op de Roden, maar daar zou hij genoegen mee moeten nemen. Eén vis in de boot was meer waard dan een school in zee.

Ze wierp Leane een blik toe die het kleinst mogelijke glimlachje toon de. Dat was goed. Leane vond het vervelend dat ze tot vanmorgen onwetend was gebleken van Siuans plan met Logain, maar Siuan hield al zolang van alles geheim dat ze ook aan een vriendin slechts het hoogst noodzakelijke onthulde. Ze meende dat het idee van de betrokkenheid van de Rode Ajah bij andere valse Draken keurig was gezaaid. De Roden waren de leidsters van de opstand tegen haar geweest. Als dit alles voorbij was, zou de Rode Ajah niet meer bestaan. ‘Dit verandert heel veel,’ zei Sheriam even later. ‘We kunnen onmogelijk een Amyrlin volgen die zoiets zou doen.’

‘Haar volgen?’ riep Siuan, voor het eerst diep geschokt. ‘Had u werkelijk het idee terug te gaan en Elaida’s ring te kussen, wetend wat ze heeft gedaan en zal doen?’ Leane bewoog alsof ze er zelf ook wat over wilde zeggen, maar ze hadden afgesproken dat Siuan degene was die haar geduld zou verliezen.

Sheriam keek een tikkeltje beschaamd en op de lichtbruine wangen van Mijrelle vertoonde zich zowaar een blos, maar de anderen aan vaardden het even kalm als zonlicht.

‘De Toren dient sterk te zijn,’ zei Carlinya met een stem zo hard als bevroren steen. ‘De Draak is wedergeboren, de Laatste Slag nadert en de Toren dient één te zijn.’

Anaiya knikte. ‘We hebben begrip voor jullie afkeer van Elaida, voor jullie haat. We begrijpen het zeker, maar we dienen aan de Toren en aan de wereld te denken. Ik beken dat ik zelf ook een hekel aan Elaida heb. Daarentegen heb ik Siuan ook nooit gemogen. Je hoeft de Amyrlin Zetel ook niet aardig te vinden. Je hoeft me niet zo boos aan te kijken, Siuan. Je hebt altijd al een tong als een rasp gehad, vanaf het moment dat je Novice was, en die is in de loop der jaren nog verscherpt. En als Amyrlin heb je zusters in jouw richting geduwd en maar zelden de reden aangegeven. Die twee dingen samen leveren niet iets leuks op.’

‘Ik zal proberen... mijn tong in bedwang te houden,’ zei Siuan droog. Verwachtte de vrouw dat de Amyrlin Zetel iedere zuster als een jeugd vriendin behandelde? ‘Maar ik hoop dat mijn verhaal uw wens bij stelt om aan Elaida’s voeten neer te knielen.’

‘Als dit je gekuiste mond is,’ zei Mijrelle terloops, ‘zal ik die miscchien moeten kuisen, als we jou zullen toestaan de ogen-en-oren te leiden.’

‘We kunnen natuurlijk niet terug naar de Toren,’ zei Sheriam. ‘Niet nu we dit weten. Niet tot we de macht hebben om Elaida af te zet ten.’

‘Wat zij ook heeft gedaan, de Rode zusters zullen haar blijven steunen.’ Beonin bracht het als een voldongen feit, niet als tegenwerping. Het was geen geheim dat het de Roden ergerde dat er na Bonwhin geen enkele Amyrlin Zetel uit hun Ajah was verheven. Morvrin knikte hevig. ‘Dat zullen anderen ook doen. Degenen die zich daadwerkelijk achter Elaida hebben gesteld en aannemen dat ze geen andere keus hebben. Degenen die gezag aanvaarden, hoe weer zinwekkend dat ook handelt. En sommigen die geloven dat wij de Toren hebben verdeeld, terwijl die tegen elke prijs verenigd moest blijven.’

‘Met uitzondering van de Rode zusters kunnen we iedereen voor on derhandeling benaderen,’ merkte Beonin afgemeten op. Bemiddeling en onderhandeling waren de reden van bestaan van haar Ajah. ‘Blijkbaar kunnen we jouw faktoors gebruiken, Siuan.’ Sheriam keek de anderen aan. ‘Tenzij iemand hier van mening is dat we hun die last moeten besparen?’ Morvrin schudde als laatste haar hoofd, maar uiteindelijk deed ze het, nadat ze hen lang had aangekeken, waar door Siuan het idee kreeg dat ze werd uitgekleed, gewogen en gemeten.

Ze kon een zucht van opluchting niet tegenhouden. Geen kort leven waarin ze in een hutje wegteerde, maar een leven met een doel. Het kon nog steeds een kort leven zijn – niemand wist hoelang een gesuste geleidster in leven bleef, vooropgesteld dat er iets bestond wat de ene Kracht in haar leven verving – maar met een doel zou het lang genoeg zijn. Dus Mijrelle zou haar mond gaan kuisen, nietwaar?

Ik zal die Groene met haar vossenogen eens wat laten zien. Ik zal me inhouden en blij zijn als ze niet meer doet dan mij aankijken, dat ga ik doen. Ik weet hoe dit zou verlopen. Bloedvuur, ik weet het.

‘Dank u, Aes Sedai,’ zei ze zo onderdanig als ze kon. Die aanspreking kostte haar moeite; het was wederom een breuk, wederom een herinnering aan wat ze niet meer was. ‘Ik zal trachten u goede dien sten te bewijzen.’ Mijrelle hoefde niet zo zelfvoldaan te knikken. Siuan negeerde een stemmetje dat zij in Mijrelles plaats hetzelfde of nog erger zou hebben gedaan.

‘Mag ik iets voorstellen?’ zei Leane. Sheriam knikte. ‘Het is niet voldoende te wachten tot u voldoende steun in de Zaal van de Toren hebt om Elaida af te zetten.’ Siuan keek belangstellend, alsof ze het voor het eerst hoorde. ‘Elaida zit in Tar Valon, in de Witte Toren en voor de wereld is zij de Amyrlin Zetel. Op dit ogenblik zijn de Aes Sedai hier slechts een groep afvalligen. Zij kan u opstandelingen en oproerkraaiers noemen en als een Amyrlin Zetel dat zegt, gelooft de wereld dat.’

‘We kunnen voordat ze is afgezet nauwelijks ontkennen dat ze de Amyrlin Zetel is,’ zei Carlinya met ijzige minachting, in haar stoel verschuivend. Als ze haar stola met de witte franje had gedragen zou ze er een ruk aan hebben gegeven.

‘U kunt de wereld een ware Amyrlin schenken.’ Leane had het niet tegen de Witte zuster alleen, maar tegen allen, waarbij ze ieder af zonderlijk aankeek. Ze was zeker van wat ze stelde, maar wist dat ze een idee opperde waarvan ze slechts kon hopen dat iedereen het zou aannemen. Siuan had haar erop gewezen dat haar aanpak van mannen ook bij vrouwen toegepast kon worden. ‘Ik heb in de gelagkamer en in de straten zusters van iedere Ajah gezien, behalve van de Rode. Laat hen hier een Zaal van de Toren kiezen, waarna de Zaal een nieuwe Amyrlin verkiest. Dan kunt u zich aan de wereld voorstellen als de ware Witte Toren, in verbanning, en Elaida als een tiran betitelen. Als we daar de onthulling van Logain aan toevoegen, bestaat er dan enige twijfel wie de naties als de echte Amyrlin Zetel zullen erkennen?’

Het idee sloeg aan. Siuan kon zien hoe ze het nadenkend overwogen. Wat de anderen ook dachten, alleen Sheriam liet een bezwaar horen. ‘Het zal betekenen dat de Toren waarlijk is gebroken,’ zei de groenogige vrouw droevig.

‘Die is al gebroken,’ merkte Siuan bits op en wenste meteen dat ze dat niet gedaan had, omdat alle ogen zich op haar richtten. Dit werd geacht Leanes idee te zijn. Zijzelf had de naam een handigebedisselaar te zijn en ze konden heel goed achterdocht koesteren bij alles wat Siuan voorstelde. Daarom was zij begonnen hen af te kraken; ze zouden haar niet hebben geloofd als ze met milde woorden was begonnen. Zij zou hen benaderen alsof ze nog steeds meen de de Amyrlin Zetel te zijn, en zich door hen op haar plaats laten zetten. In vergelijking met haar zou Leane meegaand lijken door het weinige dat zij kon aanbieden, waarna de Aes Sedai veel eerder zouden luisteren. Haar eigen aandeel hierin was niet moeilijk geweest tot er gepleit moest worden, toen had ze hen allen aan de drooglijn willen hangen. Hier maar zitten en niets doen!

Je hoeft je geen zorgen te maken dat ze argwanend zijn. Ze denken dat je een gebroken riet bent.

Als alles goed verliep, zouden ze nooit anders weten. Een nuttig riet, maar wel zwak, dat je geen aandacht hoefde te geven. Het was pijnlijk dat ze zich zo moest aanpassen, maar in Lugard had Duranda Tharne haar op die noodzaak gewezen. Ze zouden haar alleen op hun voorwaarden willen nemen en zij zou er het beste van moeten maken.

‘Ik wou dat ik er zelf aan had gedacht,’ vervolgde ze. ‘Nu ik het zo hoor, geeft Leanes idee u een manier om de Toren weer op te bouwen zonder haar eerst volledig af te breken.’

‘Het bevalt me nog steeds niet.’ Sheriams stem werd sterker. ‘Maar wat moet, dat moet. Het Rad weeft wat het Rad wil en als het Licht het toestaat, zullen wij Elaida uit de stola weven.’

‘We zullen met de zusters moeten onderhandelen die nog in de Toren verblijven,’ bedacht Beonin, half in zichzelf. ‘De Amyrlin die wij kiezen, moet een ervaren onderhandelaarster zijn, vinden jullie niet?’

‘Ze moet helder kunnen denken,’ opperde Carlinya. ‘De nieuwe Amyrlin dient een vrouw te zijn met een nuchter en koel verstand.’ Morvrin snoof zo hard dat iedereen rechtop schoot. ‘Sheriam is bij ons de hoogste en heeft ons bijeengehouden toen we in tien verschillende richtingen vluchtten.’

Sheriam schudde heftig haar hoofd, maar Mijrelle bood haar niet de kans iets te zeggen. ‘Sheriam is een voortreffelijke keus. Ik kan beloven dat iedere Groene zuster achter haar zal staan, dat weet ik.’ Anaiya wilde iets zeggen en haar instemming stond op haar gezicht te lezen.

Het werd tijd dit te beëindigen voor het uit de hand liep. ‘Mag ik iets voorstellen?’ Siuan vond dat schroom beter werkte dan onder danigheid. Het kostte moeite, maar ze dacht dat ze maar beter kon leren dit in stand te houden.

Mijrelle is niet de enige die zal proberen mij in het onderruim te stoppen als zij denkt dat ik me dingen aanmatig, wat dat ook mag zijn.

Zij zouden het alleen niet proberen, ze zouden het doen. Aes Sedai verwachtten, nee, eisten achting van hen die geen Aes Sedai waren. ‘Het lijkt mij dat, wie u ook kiest, het iemand moet zijn die niet in de Toren was toen ik werd... afge zet. Zou het niet beter zijn als de vrouw die de Toren weer verenigt, iemand is die door niemand kan worden beschuldigd dat ze op die dag de ene partij of de andere heeft gesteund?’ Als ze dit lang zou moeten volhouden, zou er zeker ergens een naadje in haar hoofd bar sten.

‘Iemand die heel sterk is met de Ene Kracht,’ voegde Leane eraan toe. ‘Hoe sterker zij is, hoe beter zij alles vertegenwoordigt waar de Toren voor staat. Of weer voor zal staan nadat Elaida weg is.’ Siuan had haar willen schoppen. Dit idee zou volgens afspraak pas de volgende dag worden geopperd, het zou worden voorgesteld als er echt namen werden voorgedragen. Samen wisten Leane en zij genoeg van iedere zuster om hun zwakte te kennen; een lijntje twijfel over de bekwaamheid voor de stola en de staf dat subtiel uitgeworpen zou worden. Ze zwom nog liever door een school zilvertanden dan dat ze probeerde hen naar haar hand te zetten. ‘Een zuster die niet in de Toren was,’ zei Sheriam knikkend. ‘Dat lijkt me heel verstandig, Siuan. Heel goed.’ Wat gleden ze gemakkelijk in de gewoonte haar een goedkeurend klopje op het hoofd te geven. Morvrin perste haar lippen opeen en zei vervolgens: ‘Het zal niet gemakkelijk zijn iemand te vinden.’

‘Kracht verkleint het aantal mogelijkheden,’ zei Anaiya terwijl ze de kring rondkeek. ‘Het zal haar niet alleen een betere vertegenwoor digster van de Toren maken, voor de andere zusters tenminste, maar sterkte met de Ene Kracht gaat vaak samen met grote wilskracht en wie wij ook kiezen, zal dat zeker nodig hebben.’ Carlinya en Beonin waren de laatsten die instemmend knikten. Siuan bleef onbewogen kijken maar glimlachte inwendig. De breuk in de Toren had veel veranderd, ook in de manier van denken. De ze vrouwen hadden de zusters hierheen geleid en nu bespraken ze wie aan hun nieuwe Zaal van de Toren als de nieuwe Amyrlin zou worden voorgesteld, alsof die keuze niet aan de Zaal was voorbe houden. Het zou niet zo moeilijk zijn hen heel geleidelijk en gladjes tot de overtuiging te brengen dat de nieuwe Amyrlin er een moest zijn die door hen kon worden geleid. En geheel onwetend zouden zij en de haar vervangende Amyrlin geleid worden door haarzelf. Zij en Moiraine hadden er zo lang aan gewerkt om Rhand Altor te vinden en voor te bereiden, een zo groot deel van hun leven daaraan gewijd, dat ze geen enkel risico wilde lopen dat het laatste deel door iemand zou worden verknoeid.

‘Mag ik nog een voorstel doen?’ Schroom zat gewoon niet in haar karakter, ze zou iets anders moeten vinden. Ze wachtte, probeerde niet met haar tanden te knarsen tot Sheriam knikte dat ze verder mocht praten. ‘Elaida zal pogen te ontdekken waar Rhand Altor is. Hoe verder wij naar het zuiden trokken, hoe sterker de geruchten werden dat hij Tyr heeft verlaten. Ik denk dat het waar is en ik denk dat ik heb uitgedacht waar hij nu is.’

Zij hoefde hun niet te zeggen dat ze hem vóór Tar Valon dienden te vinden. Dat begrepen ze allemaal. Niet alleen zou Elaida hem zeker verkeerd aanpakken, maar als zij hem in handen kreeg, hem afge schermd en in haar macht kon tonen, zou elke hoop op haar afzetting zijn verdwenen. Vorsten kenden de Voorspellingen, al kenden hun volken die vaak niet. Ze zouden Elaida noodgedwongen wel tien valse Draken vergeven.

‘Waar?’ blafte Morvrin, vlak voordat Sheriam, Anaiya en Mijrelle in koor hetzelfde vroegen. ‘De Woestenij, bij de Aiel.’

Het bleef even stil voordat Carlinya zei: ‘Dat is belachelijk.’ Siuan onderdrukte een boze opmerking en glimlachte, naar ze hoop te, enigszins verontschuldigend. ‘Misschien, maar ik heb iets over de Aiel gelezen toen ik nog Aanvaarde was. Gitara Moroso dacht dat enkele Wijzen van de Aiel konden geleiden.’ Gitara was toen Hoed ster geweest. ‘In een van de boeken die ze mij liet lezen, een oud geschrift uit een van de stoffigste hoekjes van de librije, werd beweerd dat de Aiel zich het Volk van de Draak noemden. Ik was het vergeten totdat ik probeerde te bedenken waarheen Rhand Altor kon zijn verdwenen. De Voorspellingen zeggen dat “de Steen van Tyr nooit zal vallen tot het Volk van de Draak komt”, en bij de verovering van de Steen waren Aiel aanwezig. Daarin stemmen alle geruchten en ver halen overeen.’

Morvrins ogen leken opeens elders te kijken. ‘Ik herinner me de gesprekken over de Wijzen, toen ik net de stola had ontvangen. Het zou heel boeiend zijn, als het waar is. De Aiel zijn echter net zo on gastvrij jegens de Aes Sedai als jegens ieder ander die de Woestenij binnenkomt en ik heb begrepen dat hun Wijzen de wet of de gewoonte schijnen te hebben niet met vreemdelingen te spreken. Wat het uiterst moeilijk maakt zo dichtbij te komen dat je kunt voelen of...’ Opeens leek ze dat van zich af te zetten en staarde ze Siuan en Leane aan alsof het hun schuld was dat ze was afgeleid. ‘Een dun strootje om een mand te weven. Iets wat je je herinnert uit een boek, dat mogelijk is geschreven door iemand die nog nooit een Aiel heeft gezien.’

‘Een heel dun strootje,’ merkte Carlinya op.

‘Maar de moeite waard om iemand naar de Woestenij te sturen?’ Het kostte moeite dat als een vraag in plaats van een bevel te laten klinken. Siuan meende dat ze volkomen weg zou smelten als ze geen andere aanpak kon vinden. Ze beheerste zich gewoonlijk zo goed dat ze de hitte kon negeren, maar niet nu ze deze vrouwen mee probeerde te slepen zonder dat ze Siuans strakke vuist in hun haar mochten zien. ‘Ik denk niet dat die Aiel zullen proberen een Aes Sedai kwaad te doen.’ Niet als ze hen snel genoeg liet zien dat ze Aes Sedai was. Siuan dacht dat ze het niet zouden doen. Dat gevaar moest ze maar lopen. ‘En als Rhand Altor in de Woestenij is, zullen de Aiel het we ten. Denk maar aan de Aielmannen in de Steen.’

‘Misschien,’ zei Beonin langzaam. ‘De Woestenij is groot. Hoeveel moeten we erheen sturen?’

‘Als de Herrezen Draak in de Woestenij is,’ bedacht Anaiya, ‘zal de eerste de beste Aiel dat weten. Gebeurtenissen volgen deze Rhand Altor op alle mogelijke manieren. Hij kan geen oceaan in glijden zon der het water tot aan ieder hoekje van de wereld in beroering te brengen.’

Mijrelle glimlachte. ‘Het zou een Groene moeten zijn. Niemand van de andere Ajahs bindt meer dan één zwaardhand en twee of drie gaidins zullen in de Woestenij heel nuttig zijn, totdat de Aiel haar als Aes Sedai herkennen. Ik heb altijd al een Aiel willen ontmoeten.’ Ze was nog Novice tijdens de Aiel-oorlog en had de Toren niet mogen verlaten. Er was trouwens geen enkele Aes Sedai bij betrokken geweest, behalve voor het helen. De Drie Geloften hadden hen gebonden, tenzij Tar Valon zelf of de Witte Toren was aangevallen, maar de oorlog had de stad net niet bereikt.

‘Jij niet,’ zei Sheriam tegen haar. ‘Geen enkel lid van deze raad. Je was het ermee eens, Mijrelle, om dit door te zetten toen je ermee instem de in de raad zitting te nemen. En dat betekent dat je er niet als een vrijbuiter vandoor kunt gaan als je je verveelt. Ik vrees dat er, voor we klaar zijn, meer opwinding zal zijn dan iemand van ons wenst.’

Onder andere omstandigheden zou ze een voortreffelijke Amyrlin Ze tel zijn geweest, maar nu was ze gewoon te sterk en te zeker van zich zelf. ‘Maar Groene zusters... Ja, ik denk van wel. Twee?’ Haar groene ogen gleden langs de andere zusters. ‘Voor de zekerheid?’

‘Kiruna Nachiman?’ stelde Anaiya voor en Beonin voegde eraan toe: ‘Bera Harkin?’ De anderen knikten, behalve Mijrelle, die geërgerd haar schouders optrok. Een Aes Sedai pruilde niet, maar ze kwam er dichtbij.

Siuan haalde voor de tweede keer opgelucht adem. Ze wist zeker dat haar redenering klopte. Rhand was ergens verdwenen en als hij zich ergens tussen de Rug van de Wereld en de Arythische Oceaan bevond, zou het van de geruchten hebben gegonsd. En waar hij was, zou Moiraine zijn, met haar hand aan zijn halsband. Kiruna en Be ra zouden zeker bereid zijn een brief aan Moiraine te geven en beschikten samen over zeven zwaardhanden om moordlustige Aiel tegen te houden.

‘We willen jou en Leane niet vermoeien,’ vervolgde Sheriam. ‘Ik zal een van de Gele zusters vragen om jullie twee na te kijken. Misschien kan ze enige hulp bieden om alles wat gemakkelijker te maken. Bo vendien zal ik kamers laten zoeken waar jullie kunnen rusten.’

‘Als je onze meesteresse van de ogen-en-oren wordt,’ voegde Mijrelle er behulpzaam aan toe, ‘moet je sterk genoeg zijn.’

‘Ik ben niet zo teer als u schijnt te denken,’ verweerde Siuan zich. ‘Als dat zo was, hadden wij u geen tweeduizend span kunnen volgen. Elke mogelijke zwakte die ik na het sussen bezat, is verdwenen, geloof me.’ De waarheid was dat ze een middelpunt van macht had herwonnen en dat wilde ze niet loslaten, maar dat kon ze niet zo maar zeggen. Al die bezorgde ogen gericht op haar en Leane! Nou ja, van Carlinya niet bijzonder, maar van de anderen!

Licht, ze laten ons door een Novice onder de dekens stoppen!

Een klop op de deur werd meteen gevolgd door de binnenkomst van Arinvar, de zwaardhand van Sheriam. De slanke Cairhienin was niet groot, had ondanks het grijs bij zijn slapen een hard gezicht en bewoog als een sluipende luipaard. ‘Er bevinden zich zo’n twintig ruiters ten oosten van ons,’ zei hij plompverloren. ‘Geen Witmantels,’ nam Carlinya aan, ‘dan had je het anders gefor muleerd, neem ik aan.’

Sheriam wiep haar een blik toe. Veel zusters raakten geprikkeld wan neer iemand tussen een Aes Sedai en haar gaidin kwam. ‘We kunnen niet toestaan dat ze ontkomen en misschien verslag doen van onze aanwezigheid. Kunnen ze gevangen worden genomen, Arinvar? Dat heb ik liever dan ze te doden.’

‘Het kan allebei moeilijk zijn,’ antwoordde hij. ‘Machan zegt dat ze gewapend zijn en er ervaren uitzien. Tienmaal meer waard dan jongere mannen.’

Morvrin liet een boos geluid horen. ‘We doen het een of het ander. Vergeef me, Sheriam. Arinvar, kunnen de gaidins enkele fittere zusters heimelijk zo dichtbij krijgen dat ze Lucht om hen heen kunnen weven?’

Hij schudde nauwelijks zichtbaar zijn hoofd. ‘Machan zegt dat ze misschien een paar zwaardhanden hebben gezien die de wacht hiel den. Ze zouden het zeker opmerken als we er een of twee van u in de buurt proberen te krijgen. Ze rijden echter nog steeds in onze richting.’

Siuan en Leane waren niet de enigen die elkaar geschrokken aankeken. Er waren maar weinig mensen die een zwaardhand, ook zon der zijn bijzondere mantel, zagen als hij niet gezien wilde worden. ‘Dan moet je doen wat je het beste lijkt,’ zei Sheriam. ‘Neem hen gevangen als het mogelijk is, maar niemand mag ontsnappen om ons te verraden.’

Voor Arinvar zich weer opgericht had na een buiging met de hand aan het gevest, kwam een andere man naast hem staan, een donkere beer van een kerel, groot en breed, met haar tot op zijn schouders en een korte baard zonder snor. De soepele bewegingen van een zwaardhand leken hem niet te passen. Hij knipoogde naar Mijrelle, zijn Aes Sedai, terwijl hij met zijn dikke Illiaanse tongval opmerkte: ‘De meeste ruiters zijn afgestapt, maar eentje rijdt alleen door. Zelfs als mijn oude moedertje het anders ziet, zou ik uit die korte glimp toch opmaken dat het Garet Brin is.’

Siuan staarde hem aan, haar handen en voeten opeens koud. Er bestonden sterke geruchten dat Mijrelle echt met deze Nuhel en haar twee andere zwaardhanden was getrouwd, een minachting van ieder gebruik en iedere wet van ieder land waar Siuan ooit van had gehoord. Het was het soort gedachte dat nergens op sloeg, maar zo maar in iemands hoofd opkwam die door en door verbijsterd was. Ze had het gevoel dat er een scheepsmast op haar was neergekomen. Brin! Hier?

Het is onmogelijk. Het is waanzinnig!

De man zou haar toch zeker niet dat hele eind vanwege een... O

ja, dat zou hij en dat kon hij. Die man zeker.

Tijdens hun reis had ze zichzelf wijsgemaakt dat het verstandig en voorzichtig was geen sporen achter te laten. Elaida wist nu eenmaal dat ze, ondanks de geruchten, niet dood waren en ze zou de jacht niet staken tot ze waren gevonden en on schadelijk gemaakt. Het had Siuan geërgerd dat ze uiteindelijk de weg had moeten vragen, maar de gedachte die haar als een haai op eens had gebeten, betrof niet de kans dat Elaida op de een of andere manier een smid in een Altaraans dorpje kon vinden, maar dat de smid een handgeschilderd aanwijsbord voor Brin kon betekenen.

En je dacht toen dat het een stom idee was, nietwaar? Maar nu is hij hier.

Ze herinnerde zich nog goed dat ze tegenover hem had gestaan, toen hij zich in die kwestie van Morland voor haar wil had moeten buigen. Het was of ze een dikke stalen staaf had gebogen, of een of andere enorme veer had ingedrukt die meteen weer op zou springen als ze even losliet. Ze had haar volledige macht moeten inzetten, had hem openlijk moeten vernederen om er zeker van te zijn dat hij zo lang gebogen bleef als zij nodig achtte. Hij kon nauwelijks terugkomen op wat hij haar op zijn knieën had beloofd, terwijl hij haar om vergeving smeekte en vijftig heren en vrouwen van het hof toekeken. Morgase zelf was al moeilijk geweest en Siuan wilde niet het gevaar lopen dat Brin voor Morgase een uitvlucht kon scheppen om Siuans aanwijzingen naast zich neer te leggen. Vreemd dat Elaida en zij in die tijd hadden samengewerkt om Morgase in de pas te laten lopen. Ze moest zich beheersen. Het duizelde haar, ze dacht overal aan, behalve aan het noodzakelijke.

Denk alleen daaraan, vergeet het andere! Dit is geen tijd voor paniek!

‘U moet hem wegsturen. Of hem doden!’

Terwijl deze woorden haar veel te fel ontvielen, wist ze dat ze een fout maakte. Zelfs de zwaardhanden staarden haar aan, en de Aes Sedai... Nooit eerder had ze geweten wat iemand voelde die niet over de Ene Kracht beschikte, wanneer Aes Sedai-ogen zo fel en zo door dringend toekeken. Ze voelde zich naakt en haar minste gedachte leek een open boek. Ofschoon ze wist dat de Aes Sedai geen gedachten konden lezen, wilde ze alles bekennen, voordat ze haar zonden en listen gingen opsommen. Ze hoopte dat haar wangen niet zo rood waren en haar ogen niet zo groot als die van Leane. ‘Jullie weten waarom hij hier is.’ Sheriams stem klonk kalm en zeker. ‘Jullie allebei. En jullie willen hem niet zien. Zo graag zelfs dat jullie willen dat wij hem doden.’

‘Er zijn maar weinig grote krijgsheren in leven.’ Nuhel stak een voor een zijn vingers op. ‘Agelmar Jagad en Davram Bashere zullen de Verwording niet willen verlaten, denk ik, en Pedron Nial zal van weinig nut zijn voor u. Als Rodel Ituralde nog in leven is, zal hij wel ergens vastzitten in wat er van Arad Doman over is.’ Hij stak een dikke duim op. ‘Dan hebben we alleen Garet Brin over.’

‘Denk je dan dat we een groot krijgsheer nodig zullen hebben?’ vroeg Sheriam kalm.

Nuhel en Arinvar keken elkaar niet aan, maar Siuan had toch het gevoel dat ze een blik hadden uitgewisseld. ‘Het is uw beslissing, Sheriam,’ antwoordde Arinvar even kalm, ‘die van u en de andere zusters, maar als u van plan bent naar de Toren terug te keren, kunnen we hem gebruiken. Als u hier wilt blijven tot Elaida u komt halen, dan niet.’ Mijrelle keek Nuhel vragend aan, en hij knikte. ‘Het lijkt of je gelijk hebt, Siuan,’ merkte Anaiya zuur op. ‘We kunnen de gaidins niet voor de gek houden.’

‘De vraag is of hij bereid is ons te dienen,’ merkte Carlinya op. Morvrin beaamde dit en voegde eraan toe: ‘We moeten ervoor zorgen dat hij onze zaak zodanig opvat dat hij ons wil dienen. Het doet ons geen goed als, nog voor we zijn begonnen, bekend wordt dat we zo’n bekende man gevangen hebben genomen of gedood.’

‘Ja,’ gaf Beonin toe. ‘En we moeten hem een beloning geven die hem stevig aan ons bindt.’

Sheriam keek de mannen aan. ‘Wanneer heer Brin het dorp binnen rijdt, zeg dan niets tegen hem, maar breng hem hierheen.’ Zodra de deur zich achter de zwaardhanden sloot, kreeg ze die strenge blik op haar gezicht die Siuan herkende. Met diezelfde heldere, groene ogen knikten de knieën van de Novices al voor ze iets had gezegd. ‘Zo. Nu vertellen jullie ons nauwkeurig waarom Garet Brin hier is.’ . Ze hadden geen keus. Als ze ook maar op de kleinste leugen werden betrapt, zouden ze achter alles een vraagteken plaatsen. Siuan haal de diep adem. ‘We zochten onderdak voor de nacht in een schuur in Korense Bronnen, in Andor. Garet Brin is daar de landheer en...’

28

In de val

Een zwaardhand in een grijsgroene jas liep op Brin af zodra hij met Trekker langs de eerste stenen huizen van het dorp reed. Brin zou al na twee passen hebben gezien dat hij een zwaardhand was, ook zon der de Aes Sedai-gezichten die hem in de straten aankeken. Wat deden zoveel Aes Sedai hier, zo dicht bij Amadicia? De geruchten in de dorpen waar hij langs was gekomen, vertelden dat Ailron, en dus de Witmantels, deze oever van de Eldar op wilde eisen. De Aes Sedai konden zich goed verdedigen, maar als Nial een legioen over de rivier stuurde, zou een groot aantal van deze vrouwen sterven. Deze plaats werd nog geen twee maanden geleden door bos overwoekerd, tenzij hij niet meer kon zien hoelang een boomstronk aan de lucht was blootgesteld. Waar was Mara in verzeild geraakt? Hij wist zeker dat hij haar hier zou vinden; de dorpelingen herinnerden zich de drie knappe, jonge reizigsters, vooral doordat een van hen de weg had gevraagd naar een dorp dat sinds de Witmantel-oorlog verlaten was.

De zwaardhand, een grote man met een breed gezicht, aan zijn baard te zien een Illianer, plantte zich midden op straat voor Brins vosruin en maakte een buiging. ‘Heer Brin? Ik ben Nuhel Dromand. Als u met me mee wilt komen, zouden enkelen hier graag met u willen spreken.’

Brin stapte langzaam van het paard af, trok zijn handschoenen uit en stopte ze onder zijn zwaardriem, terwijl hij het dorp bekeek. De eenvoudige lichtbruine jas die hij aan had, was voor dit soort reizen niet veel beter dan de grijze zijden waarin hij was vertrokken en die hij had weggegeven. Aes Sedai, zwaardhanden en anderen hielden hem zwijgend in het oog, maar zelfs mensen die dienaren moesten zijn, keken niet verbaasd. En Dromand wist wie hij was. Zijn gezicht was niet onbekend, maar hij vermoedde dat er meer achter zat. Als Mara... als de vrouwen faktoors waren van de Aes Sedai, verander de dat niets aan de eed die ze hadden gezworen. ‘Gaat u voor, gaidin Nuhel.’ Als deze wijze van aanspreken Nuhel verraste, liet hij het niet merken.

Het gebouw waar Dromand hem heen voerde — wat vroeger een her berg was geweest – zag eruit als het hoofdkwartier tijdens een veld tocht. Er heerste veel haastige drukte. Als de Aes Sedai tenminste ooit een veldtocht hadden geleid. Hij zag Serenla al voor zij hem in de gaten kreeg. Ze zat in een hoekje bij een man; waarschijnlijk die Da lijn. Toen haar ogen op hem vielen, viel haar kin haast op tafel en ze gluurde naar hem vanuit haar ooghoeken alsof ze het niet kon geloven. Dalijn leek met open ogen te slapen en staarde in de leegte. Het leek of geen enkele Aes Sedai of zwaardhand hem opmerkte, ter wijl Dromand hem verder leidde, maar Brin had zijn landgoed en alle landerijen erom willen verwedden dat ieder van hen tienmaal zo veel had gezien als alle toekijkende knechten buiten. Hij had om moeten draaien en wegrijden, zodra hij had beseft wie er in dit dorp huisden.

Heel oplettend luisterde hij naar de zwaardhand die de zes zittende Aes Sedai voorstelde – alleen een dwaas was zorgeloos in het gezel schap van Aes Sedai. Hij maakte een buiging, maar zijn gedachten waren bij de twee jonge vrouwen die bij de muur van de pas schoon gemaakte haard stonden en er gekasteid uitzagen. De glimlach die de slanke Domani-kattenkop hem gaf, was voor de verandering meer beverig dan verlokkend. Mara was eveneens bevreesd – bang tot in haar botten, zou hij zeggen – maar haar blauwe ogen keken hem uit dagend aan. Dat meisje had de moed van een leeuwin. ‘Het doet ons genoegen u hier te mogen begroeten, heer Brin,’ zei de Aes Sedai met het vlammendrode haar. Ze was een tikkeltje gezet en haar ogen stonden iets schuin, maar ze was zo knap dat iedere man nogmaals zou kijken ondanks de Grote Serpent-ring aan haar rechterhand. ‘Wilt u ons zeggen wat u hierheen voert?’

‘Natuurlijk, Sheriam Sedai.’ Nuhel bleef naast hem staan, maar als hier één vrouw was die wegens hem de bescherming van een oude krijgsman nodig had, kon Brin zich niet voorstellen wie. Hij wist zeker dat ze het verhaal al kenden en al pratend werd dat door de gezichten voor hem bevestigd. Aes Sedai lieten nooit iets merken wat niet mocht worden gezien, maar minstens een van hen zou met haar ogen hebben geknipperd toen hij over de gezworen eden vertelde, tenzij ze het verhaal al van tevoren hadden gehoord. ‘Een afschuwelijk verhaal, heer Brin.’ Dat zei de vrouw die Anaiya heette. Ondanks haar leeftijdloze gezicht leek ze eerder op een blije, welgestelde boerenvrouw dan op een Aes Sedai. ‘Ja, ik ben verbaasd dat u hen, eedbreeksters, zo ver bent gevolgd.’ Mara’s lichte huid kleurde vuurrood. ‘Niettemin een zware eed, een die niet behoort te worden gebroken.’

‘Helaas,’ merkte Sheriam op, ‘kunnen wij voorlopig nog niet toe staan dat u ze meeneemt.’

Dus ze waren faktoors van de Aes Sedai. ‘Een zware eed die niet mag worden gebroken en toch bent u van plan hen te beletten die na te komen?’

‘Zij zullen hem nakomen,’ zei Mijrelle met een blik op het tweetal bij de haard, waardoor ze beiden nog rechter gingen staan, ‘en u mag ervan verzekerd zijn dat zij reeds betreuren te zijn gevlucht in plaats van zich aan hun eed te houden.’ Ditmaal werd Amena rood; Mara leek bereid rots stuk te bijten. ‘Maar we kunnen het nog niet toe staan.’ Geen enkele Ajah was genoemd, maar hij dacht dat de donkere knappe vrouw van de Groene was, terwijl de stevige vrouw met het ronde gezicht die als Morvrin was voorgesteld, waarschijnlijk een Bruine was. Misschien vanwege de glimlach die Mijrelle aan Dromand had geschonken toen die hem naar binnen bracht. En vanwegehet feit dat Morvrin ergens anders aan leek te denken. ‘Om u de waarheid te zeggen: ze hebben niet gezegd wanneer ze wilden dienen en ze zijn van nut voor ons.’

Dit was dwaas; hij kon zich beter verontschuldigen dat hij hen had lastig gevallen en afscheid nemen. En dat was ook dwaas. Voor Dromand hem op straat had aangesproken, had hij al geweten dat hij Salidar waarschijnlijk niet levend zou verlaten. Er waren waar schijnlijk wel vijftig zwaardhanden in het bos waar hij zijn mannen had achtergelaten, zo niet honderd. Joni en de anderen zouden fel weerstand bieden, maar hij had hen niet dit hele eind meegenomen om te sterven. Niettemin, zelfs al was hij een dwaas geweest door zich door een stel ogen in de val te laten lokken, dan kon hij de laatste span er ook nog wel bij pakken. ‘Brandstichting, diefstal en mis handeling, Aes Sedai. Dat waren de misdaden. Zij zijn berecht, ver oordeeld en hebben een eed afgelegd. Ik heb er echter geen bezwaar tegen hier te blijven tot u met ze klaar bent. Mara kan mijn lijfeigene zijn, wanneer u haar niet nodig hebt. Ik zal de tijd die ze voor mij werkt, bijhouden en die van haar dienst aftrekken.’ Mara wilde al boos iets terugzeggen, maar zes paar ogen draaiden zich tegelijk naar haar toe, alsof de vrouwen hadden geweten dat ze iets wilde opmerken. Ze bewoog haar schouders, sloot meteen haar mond en keek hem toen woest aan, de vuisten gebald in haar zij. Hij was blij dat ze geen mes bij zich had.

Mijrelle leek op het punt te staan in lachen uit te barsten. ‘U kunt beter de andere kiezen, heer Brin. Als ik zie hoe zij naar u kijkt, zult u zich met haar veel meer... verwant voelen.’

Hij verwachtte min of meer een vuurrode blos bij Amena, maar die bleef uit. Ze keek hem... waarderend aan. Ze wisselde zelfs een glim lachje met Mijrelle uit. Nou ja, ze was per slot van rekening een Do mani en wellicht aanzienlijk meer dan tijdens hun laatste ontmoeting.

Carlinya, kil genoeg om de anderen warm te laten lijken, boog zich naar voren. Hij vertrouwde haar niet erg, evenmin als Beonin met haar grote ogen. Hij wist niet zeker waarom. Als hij zich hier in het Spel der Huizen bevond, zou hij echter zeggen dat beide vrouwen roken naar eerzucht. Misschien was hij daar inderdaad in terechtge komen.

‘U dient zich ervan bewust te zijn,’ zei Carlinya koel, ‘dat de vrouw die u als Mara kent in werkelijkheid Siuan Sanche is, de vroegere Amyrlin Zetel. Amena is Leane Sharif, de voormalige Hoedster van de Kronieken.’

Hij kon alleen nog voorkomen dat zijn mond als die van een boe renkinkel openviel. Nu hij het wist, kon hij het in Mara’s... Siuans gezicht zien. Een gezicht dat hem had doen inbinden, verzacht door de jeugd. Hij zei alleen: ‘Hoe?’ Het was het enige dat hij kon zeggen.

‘Er zijn dingen die niet alleen een man beter niet kan weten,’ antwoordde Sheriam koeltjes, ‘maar ook de meeste vrouwen.’ Mara – nee, hij kon net zo goed onder haar eigen naam aan haar denken – Siuan was gesust. Hij wist het. Het moest iets met sussen hebben te maken. Als die Domani met haar slanke hals de Hoedster was geweest, durfde hij er wat om te verwedden dat zij ook was gesust. Maar als je in aanwezigheid van Aes Sedai over sussen ging praten, bestond er grote kans dat je ontdekte hoe hard ze waren. Als ze bovendien geheimzinnig tegen je gingen doen, zouden Aes Sedai op de vraag of de hemel blauw was, nog geen rechtstreeks antwoord geven.

Die Aes Sedai, ze waren goed. Ze hadden hem in slaap gewiegd en hard toegeslagen toen hij niet meer op zijn hoede was. Hij had het ontmoedigende gevoel dat hij wist waarom ze hem meegaand maak ten. Hij zou graag willen horen of hij gelijk had. ‘Dat verandert niets aan de eed die ze hebben afgelegd. Ook als zij nog de Amyrlin en Hoedster waren geweest, kunnen ze door elke wet aan die eed worden gehouden, waaronder de wet van Tar Valon.’

‘Aangezien u geen bezwaar hebt hier te blijven,’ merkte Sheriam op, ‘kunt u Siuan als uw dienares krijgen wanneer we haar niet nodig hebben. Indien u dat wenst, kunt u ze alle drie hebben, onder wie Min, die u blijkbaar al die tijd hebt gekend als Serenla.’ Om de een of andere reden leek dat Siuan evenzeer te ergeren als hetgeen er over haar was gezegd. Ze stond in zichzelf te mopperen, te zacht om haar te kunnen verstaan. ‘En aangezien u geen bezwaren hebt, heer Brin, kunt u ons tijdens uw verblijf hier wellicht een kleine dienst bewijzen.’

‘De dankbaarheid van de Aes Sedai is niet onaanzienlijk,’ merkte Morvrin op.

‘U zult het Licht en de gerechtigheid dienen door ons bij te staan,’ voegde Carlinya eraan toe.

Beonin knikte en merkte ernstig op: ‘U hebt Morgase en Andor trouw gediend. Dien ons goed en u zult uiteindelijk geen verbanning onder ogen hoeven te zien. Wij zullen niets vragen dat tegen uw eer ingaat. Wij vragen niets dat Andor schaadt.’

Brins gezicht vertoonde een grimas. Hij was inderdaad in het Spel beland. Soms dacht hij dat de Aes Sedai Daes Dae’mar hadden uit gevonden, want ze leken het in hun slaap nog te spelen. Een veldslag was bloediger, maar wel eerlijker. Als ze hem aan een touwtje wilden leiden, dan trokken ze maar aan zijn touwtjes – dat zouden ze toch wel doen – maar het werd hoog tijd dat hij hen liet merken dat hij geen hersenloze pop was.

‘De Witte Toren is gebroken,’ zei hij op vlakke toon. De ogen van de Aes Sedai gingen verder open, maar hij gaf hun niet de kans wat te zeggen. ‘De Ajahs zijn verdeeld. Dat is de enige reden dat jullie hier zijn. Jullie hebben zeker niet meer zwaarden nodig,’ – hij keek naar Dromand, die hem een knikje gaf – ‘dus is de enige dienst die jullie van mij willen: een leger leiden. Er eerst een opbouwen, tenzij jullie elders kampementen hebben met veel meer mannen dan ik hier heb gezien. En dat betekent dat jullie van plan zijn Elaida te bestrijden.’ Sheriam keek verveeld, Anaiya bezorgd en Carlinya wilde al wat zeggen, maar hij ging door. Zij mochten nu luisteren, want hij verwachtte dat hij hen in de komende maanden nog heel vaak zou moeten aanhoren. ‘Goed dan, ik heb Elaida nooit zo erg gemogen en ik kan niet geloven dat ze een goede Amyrlin zal zijn. Belangrijker nog: ik kan een leger opbouwen dat Tar Valon kan innemen. Zo lang u begrijpt dat de strijd lang en hard zal zijn. Dit zijn echter mijn voorwaarden.’

Als één vrouw verstijfden ze, zelfs Siuan en Leane. Mannen stelden geen voorwaarden aan Aes Sedai.

‘Ten eerste: ik heb de leiding. U zegt me wat te doen, maar ik beslis hoe. U geeft mij de bevelen en ik geef ze door aan de soldaten onder mij, niet u. Tenzij ik er eerst mee heb ingestemd.’ Verschillende monden gingen open. Eerst die van Carlinya en Beonin, maar hij ver volgde: ‘Ik stel de mannen aan, ik bevorder ze en ze staan onder mijn gezag. Niet onder dat van u. Ten tweede: wanneer ik zeg dat iets on mogelijk is, overweegt u wat ik heb gezegd. Ik vraag dit niet om uw gezag te ondermijnen,’ – er was weinig kans dat ze dat zouden toe staan – ‘maar ik ben niet van plan mannen te verliezen omdat u weinig van oorlog weet.’ Het zou wel gebeuren, maar slechts eenmaal, als hij geluk had. ‘Ten derde: als u hiermee begint, dan gaat u ook door tot het einde. Ik steek mijn hoofd in een strop, en iedere man die mij volgt met mij, en indien u over een halfjaar besluit dat Elaida als Amyrlin te verkiezen valt boven oorlog, zult u die strop aan trekken voor ieder van ons die opgepakt zal worden. De naties zullen zich mogelijk buiten een burgeroorlog in Tar Valon houden, maar zij zullen ons niet in leven laten als u ons in de steek laat. Daar zal Elaida wel voor zorgen. Als u hier niet mee instemt, weet ik niet of ik u kan dienen. Ofwel u boeit me met de Ene Kracht, zodat Dromand hier mij de keel kan opensnijden, of ik word berecht en opgehangen, maar mijn einde blijft de dood.’

De Aes Sedai zeiden geen woord. Ze staarden hem lang aan, tot de jeuk tussen zijn schouderbladen hem deed afvragen of Nuhel klaar stond om er een dolk in te planten. Toen stond Sheriam op en de anderen volgden haar naar het raam. Hij kon hun lippen zien bewegen, maar hoorde niets. Als zij hun overleg achter de Ene Kracht wilden verbergen, dan mocht dat. Hij was niet zeker met welkewensen ze zouden instemmen. Met alles, als ze verstandig waren, maar Aes Sedai konden soms vreemde dingen verstandig vinden. Wat ze ook besloten, hij zou zo hoffelijk mogelijk moeten instemmen. Dit was een volmaakte val die hij voor zichzelf had opgesteld. Leane schonk hem een blik en een glimlach die even duidelijk als woorden zeiden dat hij nooit zou weten wat hij had gemist. Hij bedacht dat het een fijne jacht zou zijn geweest, waarbij hij om de tuin zou worden geleid. Domani’s beloofden altijd de helft van wat je dacht dat ze beloofden, gaven slechts zoveel als zij verkozen en konden hierover in een oogwenk van gedachten veranderen. Het lokaas in de val staarde hem onbewogen aan en schreed toen de gelagkamer door tot ze zo dicht bij hem stond dat ze haar hoofd ver achterover moest houden om hem aan te kijken. Zacht en woedend sprak ze: ‘Waarom heb je dit gedaan? Waarom ben je ons gevolgd? Vanwege die schuur?’

‘Vanwege de eed.’ Vanwege twee blauwe ogen. Siuan Sanche kon niet meer dan tien jaar jonger zijn dan hij, maar dié Siuan Sanche kon hij zich moeilijk herinneren, terwijl hij naar een gezicht keek dat bijna dertig jaar jonger was. De ogen waren echter dezelfde, diepblauw en sterk. ‘Een eed die je mij hebt gezworen en vervolgens hebt gebroken. Ik zou daarvoor je tijd moeten verdubbelen.’ Ze keek omlaag, sloeg haar armen over elkaar en gromde: ‘Daar is al voor gezorgd.’

‘Bedoel je dat ze je hebben gestraft voor eedbreuk? Als je daarvoor een pak op je billen hebt gehad, telt het niet, tenzij ik het doe.’ Dromands gegrinnik klonk niet echt geschokt – de man moest nog steeds verwerken wie Siuan was geweest. Brin betwijfelde of hij al wel zover was. Haar gezicht werd donker, tot hij meende dat ze een beroerte kreeg. ‘Mijn tijd is reeds verdubbeld, zo niet meer, hoop stinkend visafval! Jij en je opmerkingen over het bijhouden van de tijd! Nog geen uur zal tellen tot je ons alledrie weer op je landgoed hebt, niet als ik je... je... lijfeigene, wat dat ook is, voor twintig jaar moet zijn!’

Dus dit plan hadden ze ook beraamd, Sheriam en de anderen. Hij keek naar het groepje bij het raam. Ze leken verdeeld; Sheriam, Anaiya en Mijrelle tegenover Movrin en Carlinya, terwijl Beonin er tussenin stond. Ze waren vóór zijn binnenkomst al bereid geweest Siuan en Leane en... Min op te offeren, om hem om te kopen, of bij wijze van zoethoudertje. Ze waren wanhopig, wat betekende dat hij aan de zwakkere kant stond, maar misschien waren ze wel zó wanhopig dat ze bereid waren hem alles toe te staan om de overwinning te behalen. «

‘Dit vind je leuk, niet?’ zei Siuan woest zodra hij zijn ogen bewoog. ‘Vieze ouwe vent! Bloedvuur, zeurzieke dwaas. Nu je weet wie ik ben, doet het je plezier dat ik voor jou moet buigen en sloven.’ Ze wekte niet de indruk dat ze een van beide dingen al deed. ‘Waarom? Omdat ik je een keer uit Morland heb verdreven? Ben je zo klein, Garet Brin?’

Ze probeerde hem kwaad te krijgen. Het was tot haar doorgedrongen dat ze te veel had gezegd en ze wilde hem geen tijd geven om na te denken. Ze was misschien wel geen Aes Sedai meer, maar anderen naar haar hand zetten zat haar in het bloed. ‘Jij was de Amyrlin Zetel,’ zei hij kalm, ‘en zelfs een koning kust de ring van de Amyrlin. Ik kan niet zeggen dat ik jouw ingrijpen leuk vond en we moeten een keertje rustig bespreken of het noodzakelijk was te doen wat je hebt gedaan terwijl het halve hof toekeek, maar je herinnert je dat ik Mara Tomanes ben gevolgd en dat ik naar Ma ra Tomanes heb gevraagd. Niet naar Siuan Sanche. Omdat jij voortdurend het waarom wilt weten, wil ik dit weleens weten. Waarom was het zo belangrijk dat ik de Morlanders toestond over de grens aanvallen uit te voeren?’

‘Omdat door jouw ingrijpen belangrijke plannen konden mislukken,’ zei ze gespannen, waarbij ze ieder woord benadrukte. ‘Net zoals je optreden ten opzichte van mij dat nu kan doen. De Toren had uit gevonden dat een jonge heer in de grensstreek, Dulain genaamd, op een dag Morland met onze hulp werkelijk kon verenigen. Ik wilde toch niet de kans lopen dat jouw gardisten hem zouden doden. Ik heb hier werk te doen, héér Brin. Laat me dat doen en misschien zul je de overwinning proeven. Bemoei je ermee vanwege je grief en je zult alles verknoeien.’

‘Wat je werk ook mag zijn, ik weet zeker dat Sheriam en de anderen ervoor zullen zorgen dat je het doet. Dulain? Ik heb nooit van hem gehoord. Hij heeft nog weinig resultaat geboekt.’ Naar zijn mening zou Morland een lappendeken blijven van volkomen onafhankelijke heren en vrouwen tot het Rad verder draaide en er een nieuwe Eeuw kwam. Morlanders noemen zich eerst Lugarders of Mindeanen of hoe dan ook, voordat ze hun natie vermelden. Als ze al de moeite namen hun natie te noemen. Een heer die het land kon verenigen en Siuans lijn om zijn keel had, kon een behoorlijk aantal mannen laten uitrijden.

‘Hij... is gestorven.’ Er verschenen rode vlekjes op haar wangen en ze leek innerlijk verscheurd. ‘Een maand na mijn vertrek uit Caemlin,’ mopperde ze, ‘schoot een Andoraanse boer een pijl door hem heen terwijl hij schapen roofde.’

Hij moest lachen. ‘Je had de boeren moeten laten knielen, niet mij. Nou ja, je hoeft je nu niet meer met dat soort zaken bezig te hou den.’ Dat was in ieder geval waar. Waarvoor de Aes Sedai haar ook wilden gebruiken, ze zouden haar nooit meer macht geven of beslis singen laten nemen. Hij voelde medelijden met haar. Hij kon zich niet voorstellen dat deze vrouw het voor haar dood op zou geven, maar ze had alles verloren wat ze kon verliezen, behalve haar leven. Aan de andere kant vond hij het niet prettig een vieze, oude vent te worden genoemd of een hoop stinkend visafval. Wat was dat andere ook weer? Een zeurzieke dwaas. ‘Van nu af aan kun je je bezig houden met het schoonmaken van mijn laarzen en het opmaken van mijn bed.’

Haar ogen knepen zich samen tot spleetjes. ‘Als je dat wilt, héér Garet Brin, dien je Leane te kiezen. Zij is misschien dwaas genoeg.’ Nog maar net kon hij voorkomen dat zijn mond openviel. De ma nier waarop vrouwen dachten, verbaasde hem steeds weer. ‘Je hebt gezworen mij te dienen op de wijze die ik verkies.’ Hij kon enig gegrinnik opbrengen. Waarom deed hij dit? Hij wist wie ze was en wat ze was. Maar die ogen lieten hem niet los, uitdagend kijkend, ook al wist ze dat er weinig hoop was, net als nu. ‘Je zult ontdekken wat voor man ik ben, Siuan.’ Hij wilde haar wat geruststellen na zijn grapje, maar aan de manier waarop haar schouders verstrakten te zien, leek ze het als een dreigement op te vatten. Plotseling besefte hij dat hij de Aes Sedai kon horen, een zacht gemompel, dat meteen stilviel. Ze stonden bij elkaar en staarden hem ondoorgrondelijk aan. Nee, Siuan. Hun ogen volgden haar toen ze naar Leane, naar haar oude plekje, terugliep. Alsof ze hun druk voel de, kwam iedere stap wat sneller dan de vorige. Toen ze zich naast de haard omdraaide, vertelde haar gezicht evenveel als dat van hen. Een opmerkelijke vrouw. Hij betwijfelde of hij het in haar plaats even goed zou hebben gedaan.

De Aes Sedai stonden te wachten tot hij naar hen toe kwam. Sheriam zei: ‘Wij aanvaarden uw voorwaarden zonder beperkingen, heer Brin, en beloven ons hieraan te houden. Ze zijn heel redelijk.’ Carlinya keek niet alsof zij ze echt redelijk vond, maar dat kon hem niet schelen. Behalve zijn laatste voorwaarde, dat zij het in tijden van nood niet halverwege mochten opgeven, had hij op de andere twee punten willen inbinden.

Hij knielde neer, zijn rechtervuist op het stuk tapijt neerzettend, en ieder legde haar hand op zijn gebogen hoofd. Hij gaf er niet om of ze de Kracht gebruikten om hem aan zijn eed te binden of om zijn geest op waarheid te beproeven – hij wist niet zeker of ze een van beide dingen konden, maar wie wist wat Aes Sedai konden? – en als ze iets anders bedoelden, kon hij er nu niets meer aan doen. In de val door een paar ogen, als een ganzerik van een dorpsjongetje. Hij was een zeurzieke dwaas. ‘Ik beloof en zweer dat ik u trouw zal dienen tot de Witte Toren u behoort...’

Hij was reeds plannen aan het maken. Thad en misschien een stel zwaardhanden de rivier over om te zien waarmee de Witmantels bezig waren. Joni, Barim en een paar anderen naar Ebo Dar. Dan zou Joni niet iedere keer zijn tong inslikken als hij naar ‘Mara’ en ‘Amena’ keek. Iedere uitgezonden man wist hoe hij soldaten kon werven. ‘... dat ik uw leger zal opbouwen en leiden naar mijn beste vermogen...’

Toen het zachte gemompel in de gelagkamer wegstierf, keek Min op van de patronen die ze gedachteloos met haar in de wijn gedoopte vinger op het tafelblad schetste. Logain bewoog ook, verwonderlijk, maar slechts om naar de mensen in het vertrek te kijken of misschien door hen heen; het was moeilijk te zeggen.

Garet Brin en de grote Illiaanse zwaardhand kwamen het eerst de achterkamer uit. In de afwachtende stilte hoorde ze Brin zeggen: ‘Zeg dat een taveernemeid uit Ebo Dar jou heeft gestuurd, anders zetten ze je hoofd op een staak.’

De Illianer lachte bulderend. ‘Ebo Dar. Een gevaarlijke stad.’ Hij trok zijn leren handschoenen onder zijn zwaardriem vandaan en liep de straat op, terwijl hij ze aantrok. Het geroezemoes begon weer bij Siuans verschijnen. Min kon niet horen wat Brin tegen haar zei, maar ze beende inwendig snauwend achter de zwaardhand aan. Min kreeg het ontmoedigende gevoel dat de Aes Sedai hadden besloten die dwaze eed ogenblikkelijk gestand te doen, een eed waar Siuan zo trots op was geweest. Als ze zichzelf kon wijsmaken dat de twee zwaardhanden die tegen de muur leun den, het niet zouden merken, zou ze in een mum van tijd naar buiten schieten en in Wilderoos’ zadel springen.

Sheriam en de andere Aes Sedai kwamen er als laatsten uit, samen met Leane. Mijrelle liet Leane aan een tafel zitten en ging iets met haar bespreken, terwijl de anderen rondliepen en bij iedere Aes Sedai bleven praten. Wat ze zeiden, bracht van alles teweeg: van regelrechte schok tot blijde verrassing, ondanks hun befaamde kalm te.

‘Blijf hier,’ zei Min tegen Logain, en ze schoof haar gammele stoel achteruit. Ze hoopte dat hij geen moeilijkheden zou veroorzaken. Hij zat een voor een de gezichten van de Aes Sedai op te nemen en leek meer te zien dan gedurende alle afgelopen dagen bij elkaar. ‘Blijf hier aan tafel zitten tot ik terug ben, Dalijn.’ Ze was het nog niet gewend bij mensen te zijn die hun echte namen kenden. ‘Alsjeblieft.’

‘Ze heeft me aan de Aes Sedai verkocht.’ Het was een schok hem te horen praten nadat hij dagenlang had gezwegen. Hij huiverde en knikte, ik blijf hier.’

Min aarzelde, maar als twee zwaardhanden hem niet konden tegen houden als hij iets dwaas wilde doen, zou een vertrek vol Aes Sedai dat zeker wel kunnen. Toen ze in de deuropening stond, werd een knokige vosruin weggeleid door een man die leek op een paarden knecht. Brins paard, nam ze aan. Hun eigen rijdieren waren nergens te zien, wat aan haar ontsnappingsplannen een eind maakte. Ik doe die bloedeed gestand! Ik doe het. Maar ze kunnen me nu niet van Rhand weghouden! Ik heb gedaan wat Siuan wilde. Ze moeten me naar Rhand laten gaan. Het enige probleem was dat de Aes Sedai voor zichzelf, maar gewoonlijk evenzeer voor andere mensen beslisten wat ze moesten doen.

Siuan liep haar bijna omver, toen ze nors kijkend terugkwam, een dekenrol onder haar arm en de zadeltassen over haar schouder. ‘Let op Logain,’ siste ze stil terwijl ze doorliep. ‘Laat niemand met hem praten.’ Ze liep naar de trap, waar een grijsharige dienstmeid Brin voorging naar boven en ze sloot zich achter hen aan. Uit de blik die Siuan op zijn rug wierp, maakte ze op dat hij het Licht mocht ver zoeken dat ze geen mes zou trekken.

Min glimlachte naar de lange, slanke zwaardhand die haar naar de deur was gevolgd. Hij stond tien voet verderop, amper naar haar kijkend, maar ze verbeeldde zich niets. ‘We zijn gasten nu. Vrienden.’ Hij glimlachte niet terug. Bloedvent met zijn steenkop. Waarom konden ze niet laten merken wat ze dachten?

Logain zat nog steeds naar de Aes Sedai te kijken toen ze bij het tafeltje terug was. Siuan had een goed ogenblik gekozen om hem te vertellen dat hij zijn mond moest houden, net nu hij weer iets van leven begon te vertonen. Ze moest met Siuan praten. ‘Logain,’ zei ze zachtjes, in de hoop dat de zwaardhanden bij de muur haar niet konden horen. Ze hadden zich, sinds ze daar waren gaan staan, schijn baar niet meer bewogen, nog niet om adem te halen, behalve degene die haar was gevolgd. ‘Ik denk dat je niets moet zeggen tot Mara je heeft verteld wat ze van plan is. Tegen niemand.’

‘Mara?’ Hij keek haar somber spottend aan. ‘Je bedoelt Siuan Sanche?’ Dus hij herinnerde zich wat er tijdens zijn afwezige toestand was gezegd. ‘Zie jij iemand hier die met me wil praten?’ Hij hervat te zijn gefronst rondkijken.

Niemand keek alsof ze met een gestilde valse Draak wilde praten. Afgezien van de twee zwaardhanden leek niemand hem één gedachte te gunnen. Als ze niet beter had geweten, zou ze hebben gezegd dat de Aes Sedai in het vertrek heel opgewonden waren. Ze hadden eerder niet lusteloos geleken, maar waren nu veel levendiger, spraken in kleine groepjes met elkaar en gaven bruusk hun bevelen aan de zwaardhanden. De papieren waar ze het eerst zo druk mee had den, leken vergeten. Sheriam en de anderen die Siuan hadden mee getroond, waren naar de achterkamer teruggekeerd. Leane had nu echter twee schrijfsters bij haar tafeltje en beide vrouwen schreven zo snel ze konden. Een gestage stroom Aes Sedai kwam de gelagkamer binnen, verdween achter de ruwhouten deur en kwam niet te rug. Wat daarbinnen ook was voorgevallen, Siuan had hen zeker in beweging gezet.

Min had graag gewild dat Siuan aan hun tafeltje was komen zitten, of nog beter, ergens een tijdje met haar alleen had kunnen zijn. On getwijfeld mepte ze nu Brin met zijn zadeltassen op zijn hoofd. Nee, tot zoiets zou Siuan zich niet verlagen, al had ze hem nog zo woest aangekeken. Brin was geen Logain, overtrof hem in leven, in alle gevoelens. Het was Logain een tijdlang gelukt door pure grootte Siuan te overheersen. Brin was kalm, beheerst, zeker geen kleine man, maar nauwelijks overheersend. Ze wilde de man die ze zich herin nerde uit Korense Bronnen niet als vijand, maar ze dacht niet dat hij het lang zou uithouden bij Siuan. Misschien meende hij dat ze haar tijd als dienstmeid uit zou dienen, maar Min twijfelde er niet aan wie uiteindelijk zou doen wat de ander wilde. Ze moest met de vrouw over hem praten.

Alsof Mins gedachten haar hadden geroepen, kwam Siuan de treden aflopen met een rol witgoed onder de arm. Afstampen was een beter woord. Als ze een angel had gehad, zou die nu rondzwiepen. Ze bleef even Min en Logain aanstaren en beende toen naar de deur achterin.

‘Blijf hier,’ waarschuwde Min Logain. ‘En zeg alsjeblieft niets tot... Siuan met je heeft gepraat.’ Ze moest eraan wennen mensen weer met hun goede naam aan te spreken. Hij keurde haar geen blik waardig.

Ze haalde Siuan halverwege de keuken in. Het geluid van gekletter en gespat van pannen die werden geboend en afgewassen, dreef door de spleten van de keukendeur.

Siuans ogen sperden zich geschrokken wijd open. ‘Waarom ben je niet bij hem? Leeft hij nog?’

‘Hij blijft eeuwig leven voor zover ik kan zien, Siuan. Niemand wil met hem praten. Maar ik wel met jou.’ Siuan legde de rol witte kleren in haar handen. Hemden. ‘Wat is dit?’

‘Het bloedwasgoed van heer Garet Brin,’ snauwde de andere vrouw. ‘Aangezien jij ook een van zijn dienstmeiden wordt, kun je ze gaan wassen. Ik moet vóór ieder als eerste met Logain spreken.’ Min pakte haar bij de arm voor ze langs haar heen had kunnen schuiven. ‘Hiervoor heb je wel even tijd. Luister. Toen Brin binnenkwam, had ik een visioen. Een aura van een stier die rozen om zijn nek weg beet, en... Het andere is onbelangrijk, alleen zijn aura telt. Ook die heb ik niet helemaal begrepen, maar wel beter dan al het andere.’

‘Hoeveel heb je ervan begrepen?’

‘Als je in leven wilt blijven, kun je maar beter in zijn buurt blijven.’ Ondanks de hitte huiverde Min. Ze had slechts één keer eerder een visioen gehad met een ‘als’ erin en beide ‘alsen’ waren in beginsel dodelijk. Het was soms al erg genoeg dat ze wist wat er ging gebeuren, maar als ze ging zien wat er misschien... ‘Ik weet alleen dit: als hij bij jou blijft, blijf je leven. Als hij te ver en te lang weggaat, sterven jullie. Jullie beiden. Ik snap niet hoe ik iets van jou in zijn aura kon opvangen, maar je leek er bijna deel van uit te maken.’

Siuans glimlach had een peer kunnen schillen, ‘Ik zou nog liever weg varen in een boot vol rotte palingen van een halve maand oud.’ ik had nooit gedacht dat hij ons zou volgen. Dragen de Aes Sedai ons op om met hem mee te gaan?’

‘O nee, Min. Hij gaat onze legers naar de overwinning voeren. En mij een leven geven als in de Doemkrocht. Dus hij gaat mijn leven redden, nietwaar? Ik weet niet of het dat waard is.’ Ze haalde diep adem en streek haar rok glad. ‘Wanneer je dit gewassen en gestreken hebt, breng je ze naar mij. Ik breng ze naar boven. Je kunt voor je gaat slapen zijn laarzen schoonmaken. We hebben een kamer, een kippenhok, vlak naast de zijne, zodat we in de buurt zijn als we zijn kussen moeten opschudden.’ Ze was weg voor Min nee had kunnen zeggen.

Neerkijkend op de opgerolde hemden wist Min zeker wie elk stukje linnengoed van Garet Brin zou verzorgen en dat was niet Siuan Sanche. Vervloekte Rhand Altor. Word je verliefd op een man, en voor je het weet doe je de was, al is die van een ander. Toen ze de keuken inliep om een wastobbe en heet water te vragen, snauwde ze bijna even grof als Siuan Sanche.

29

Herinneringen aan Saldea

In zijn hemdsmouwen lag Kadere in het donker op bed wat met een grote zweetdoek te spelen. De openstaande ramen van de wagen lieten veel maanlicht binnen, maar weinig frisse wind. Cairhien was gelukkig koeler dan de Woestenij. Hij hoopte ooit nog eens terug te keren naar Saldea om daar te wandelen in de tuin waar zijn zus Teodora hem had leren lezen en rekenen. Hij miste haar net zo erg als de strengewinters, waarin de bomen barstten door het bevriezende sap en je alleen kon reizen met sneeuwschoenen of sneeuwlatten. Hier in het zuiden voelde de lente net aan als de zomer en de zomer als de Doemkrocht. Het zweet droop in straaltjes langs zijn lichaam. Diep zuchtend stak hij zijn vingers in de kleine spleet tussen het bed en de wagenwand. Er ritselde een opgevouwen stukje papier. Hij liet het zitten. Hij kende de inhoud van buiten.

Je bent niet alleen onder vreemden. Er is een pad uitgekozen.

Dat was het. Geen naam eronder, natuurlijk. Het was onder zijn wagendeur door geschoven voor hij ’s nachts was binnengekomen om te gaan slapen. Nog geen kwart span verder lag de stad Eianrod, maar zelfs als daar een zacht bed over was, betwijfelde hij of de Aiel hem zouden toestaan een nachtje elders door te brengen. Of dat de Aes Sedai dat goed zou vinden. Momenteel sloten zijn plannen wonderwel aan bij die van Moiraine. Misschien kreeg hij de kans een nieuw bezoek aan Tar Valon te brengen. Het was daar eigenlijk gevaarlijk voor hem, maar het werk was altijd belangrijk en spannend.

Hij dacht weer aan het briefje, hoewel hij het liever had willen negeren. Het woord ‘uitgekozen’ had hem duidelijk gemaakt dat het van een andere Duistervriend kwam. De eerste verrassing was dat hij het nu pas had ontvangen, nadat ze het grootste deel van Cairhien al waren doorgetrokken, en vlak nadat Jasin Natael zich aan Rhand Altor had vastgeklampt – om redenen die de man hem niet ver waardigde te geven – en zijn nieuwe deelgenoot Keille Shaogi was verdwenen. Hij vermoedde dat ze in de Woestenij begraven lag, met een dolksteek van Natael in haar hart, en hij was blij toe. Korte tijd later had een van de Uitverkorenen hem bezocht. Lanfir zelf. Ze had hem opdrachten gegeven.

Als vanzelf ging zijn hand naar zijn borst en voelde hij onder zijn hemd de brandende littekens. Hij depte zijn gezicht. Sindsdien vond een kil deel van zijn gedachten minstens eenmaal per dag dat het een zeer geslaagd bewijs vormde dat het geen gewone droom was geweest. Geen gewone nachtmerrie. Een ander deel zuchtte van op luchting dat ze niet was teruggekomen.

De tweede verrassing van het briefje was het handschrift. Een vrouwenhand, tenzij hij er ver naast zat, en sommige letters hadden volgens hem de vorm van het Aielschrift. Natael had hem gezegd dat er onder de Aiel Duistervrienden waren – er waren Duistervrienden in alle landen, bij elke groep mensen, maar die broeders van de Woestenij had hij nooit willen ontmoeten. De Aiel hadden aan één blik al genoeg om je te vermoorden en door één zucht kon je ze al tegen je innemen.

Alles bijeengenomen voorspelde het briefje rampen. Waarschijnlijk had Natael een of andere Aielse Duistervriend verteld wie hij was. Hij draaide boos de doek tot een lange, harde rol en trok hem strak tussen zijn gebalde vuisten. Als de speelman en Keille niet hadden aangetoond dat ze in de rangen van Duistervrienden een hoge plaats bekleedden, zou hij hen beiden hebben gedood voor hij één voet in de Woestenij had gezet. De enige andere mogelijkheid lag als een brok lood op zijn maag. ‘Er is een pad uitgekozen.’ Misschien werd het woord ‘uitgekozen’ enkel gebruikt omdat het vereist was, maar het kon ook betekenen dat een van de Uitverkorenen had besloten hem te gebruiken. Het briefje was niet van Lanfir, want die zou hem gewoon nog een keer in zijn dromen hebben bezocht. Ondanks de hitte rilde hij, maar hij moest ook zijn gezicht weer af vegen. Hij had het gevoel dat Lanfir een jaloerse meesteresse was, maar als een andere Uitverkorene hem wilde hebben, dan had hij geen enkele keus. Ondanks alle gedane beloften die hij als jongen bij zijn eed had gehoord, was hij een man van weinig dagdromen. Ge vangen tussen twee Uitverkorenen kon hij als een jong katje onder een karrenwiel verpletterd worden en ze zouden het net zo erg vinden als de kar. Hij wilde dat hij weer thuis was, in Saldea. Hij wil de dat hij Teodora weer kon opzoeken.

Gekrabbel aan zijn deur deed hem opspringen. Ondanks zijn om vang was hij leniger dan hij iemand wilde laten merken. Zijn gezicht deppend en zijn nek afdrogend liep hij langs het momenteel overbodige stenen kacheltje en de kasten met hun prachtig gesneden en beschilderde panelen. Toen hij opendeed, schoot iemand in dikke, zwarte kleren langs hem heen. Hij keek eenmaal snel rond in de maanverlichte duisternis om er zeker van te zijn dat niemand het had gezien – de voerlui lagen allemaal onder hun wagens te snurken en de Aielschildwachten kwamen nooit tussen de wagens – en sloot de deur weer snel.

‘Je zult het wel warm hebben, Isendre,’ grinnikte hij. ‘Doe die kleren maar uit en maak het je gemakkelijk.’

‘Nee, dank je,’ klonk het verbitterd uit de diepe schaduw van haar mantelkap. Ze bleef stijf rechtop staan, maar zo nu en dan bewoog ze even; de wol moest vannacht kriebeliger zijn dan anders. Opnieuw grinnikte hij. ‘Zoals je wenst.’ Onder die kleren mocht ze van de Speervrouwen volgens hem niet veel meer dragen dan de gestolen sieraden of misschien wel helemaal niets. In sommige opzichten was de vrouw overdreven stijf geworden, nadat de Speervrouwen haar hadden aangepakt. Waarom ze zo stom was geweest om te stelen, begreep hij niet. Hij had in ieder geval niet tegengesputterd toen ze haar aan haar haren krijsend de woonwagen uit hadden getrokken. Hij was al blij dat ze hem niet verdachten. Haar inhaligheid had zijn taak zeker een stuk moeilijker gemaakt. ‘Heb je nog nieuws over Altor of Natael?’ Een belangrijk deel van de opdrachten van Lanfir had betrekking op dat tweetal. Ze moesten nauwgezet in het oog worden gehouden, en volgens hem was een vrouw in het bed van een man de beste manier. Iedere man vertelde zijn bedgenote dingen waarvan hij had gezworen ze geheim te houden, schepte op over zijn plannen, legde zijn zwakheden bloot, zelfs al was hij de Herrezen Draak of die Dageraadskerel, zoals de Aiel hem noemden.

Ze huiverde zichtbaar, ‘Ik kan Natael in ieder geval wel bereiken.’ Hem bereiken? Nadat de Speervrouwen haar een keer hadden betrapt op het binnenglippen van Nataels tent, gooiden ze haar iedere avond bijna letterlijk zijn tent in. Ze stelde de zaken altijd zo gepast mogelijk voor. ‘Niet dat hij me iets vertelt. Wacht, wees geduldig. Hou je stil. Geef het lot de ruimte, wat dat ook mag betekenen. Hij zegt dat bij elke vraag. Verder wil hij alleen maar muziek spelen die ik nooit eerder heb gehoord en met me naar bed.’ Haar verslag over de speelman was nooit anders geweest. Voor de honderdste keer vroeg hij zich af waarom Lanfir de man in de gaten wilde houden. Hij werd geacht een van de hoogste Duistervrienden te zijn, bijna zo hoog als een Uitverkorene.

‘Ik neem aan dat het je nog steeds niet is gelukt Altors bed te delen?’ vroeg hij, en hij schoof langs haar heen en ging op zijn bed zitten. ‘Nee.’ Een onbeheerste huivering.

‘Dan zul je het nog harder moeten proberen, niet? Ik word heel moe van falen, Isendre, en onze meesters hebben niet zoveel geduld als ik. Het is maar een man, ondanks zijn titels.’ Ze had vaak tegen hem opgeschept dat ze iedere man kon krijgen die ze wilde en hem alles kon laten doen. Ze had hem bewezen hoe waar haar gepoch was. Het was voor haar niet nodig sieraden te stelen; hij zou haar alles hebben gegeven wat ze wenste. Hij had al meer voor haar gekocht dan hij zich kon veroorloven. ‘Die bloedvrouwen kunnen hem niet iedere tel bewaken en als je eenmaal in zijn bed ligt, zal hij niet toe staan dat ze je kwaad doen.’ Als hij eenmaal van haar genoten had, was dat voldoende, ik heb volledig vertrouwen en geloof in je vaar digheden.’

‘Nee.’ Ditmaal klonk het zo mogelijk nog korter. Geërgerd rolde hij de doek op en weer uit. ‘Dat “nee” is geen woord dat onze meesters graag horen, Isendre.’ Daarmee doelde hij op hun heren onder de Duistervrienden, en dat waren niet per se de ‘gewone’ vrouwen en heren – een huisknecht kon aan een vrouwe bevelen geven, een bedelaar aan een hoge bestuurder – maar hun bevelen werden minstens even strikt nageleefd als die van een edelman en vaak nog strikter. ‘Geen woord dat onze vrouwe graag wil horen.’

Isendre beefde. Ze had zijn verhaal niet geloofd tot hij de brand wonden op zijn borst had laten zien, maar daarna was het noemen van Lanfirs naam al genoeg geweest om ieder opstandig gevoel bij haar te onderdrukken. Ze begon te huilen.

‘Ik kan het niet, Hadnan. Toen we vanavond stilhielden, dacht ik dat ik in een stad meer kans zou hebben dan in een tentenkamp, maar ze hadden me al beet voor ik tien stappen in zijn buurt kon komen.’ Ze duwde haar kap naar achter en zijn mond viel open toen hij haar kaalgeschoren hoofd zag. Zelfs haar wenkbrauwen waren weg. ‘Hadnan, ze hebben me kaalgeschoren. Adelin, Enaila en Jolin hielden me plat op de grond en hebben me tot het laatste haartje kaalgeschoren. Daarna hebben ze me met brandnetels gegeseld.’ Ze beefde als een jong boompje in een stormwind en snikte met een slappe mond: ik heb jeuk van mijn schouders tot mijn knieën en ben zo erg verbrand dat ik niet eens kan krabben. Ze hebben gezegd dat ik de volgende keer, ook al kijk ik alleen naar hem, brandnetels te dragen krijg. Ze meenden het, Hadnan. Echt! Ze vertelden dat ze me aan Aviendha zouden overhandigen en wat die met me zou doen. Ik kan het niet, Hadnan. Niet meer. Ik kan het niet.’

Stomverbaasd staarde hij haar aan. Ze had zulk prachtig haar gehad. Toch was ze zo mooi dat ze zelfs kaal nog bijzonder was. Haar tranen en behuilde gezicht deden daar weinig aan af. Als het haar één nachtje lukte in Rhand Altors bed te komen... Het zou niet gebeuren. De Speervrouwen hadden haar gebroken. Hij had zelf mensen gebroken en hij kende de tekens. IJver om meer straf te voorkomen werd ijver om te gehoorzamen. Je geest wilde nooit toegeven dat je voor iets wegliep, dus zou ze zichzelf wijsmaken dat ze eigen lijk wilde gehoorzamen en dat ze alleen de Speervrouwen ter wille wilde zijn.

‘Wat heeft Aviendha ermee te maken?’ mompelde hij. Hoelang zou het duren voor Isendre ook de behoefte zou krijgen alle andere zonden te bekennen?

‘Na Rhuidean heeft Altor zijn bed met haar gedeeld, stommeling! Ze brengt iedere nacht bij hem door. De Speervrouwen denken dat ze met hem zal trouwen.’ Door al haar gesnik heen hoorde hij spijtige woede. Ze vond het niet leuk dat het iemand anders wel was gelukt. Daarom had ze het hem ongetwijfeld niet eerder verteld. Aviendha was een mooie vrouw, ondanks haar felle ogen, en ze had fraaie borsten vergeleken met de meeste andere Speervrouwen, maar hij zou haar te allen tijde tegen Isendre willen inruilen, als... Isendre zakte in het maanlicht op de grond neer, rillend over haar hele lichaam en luid snikkend. De tranen die over haar wangen rolden, veegde ze niet af. Ze zou op de grond liggen kwijlen als Aviendha boos naar haar keek.

‘Goed dan,’ zei hij zacht. ‘Als je het niet kunt, dan kun je het niet. Maar je kunt nog steeds Natael dingen ontfutselen. Ik weet dat je daartoe in staat bent.’ Hij stond op, pakte haar bij de schouders en draaide haar naar de deur.

Ze trok zich pijlsnel terug van zijn handen, maar draaide zich wel om. ‘Natael zal me dagenlang niet willen aankijken,’ zei ze kregelig tussen haar gesnik en gesnuif door. Ze dreigde ieder moment weer in huilen uit te barsten, maar zijn woorden leken haar te hebben gekalmeerd. ‘Ik ben rood, Hadnan. Even rood als wanneer ik een dag bloot in de zon heb gelegen. En mijn haar... Het duurt eeuwen voor het...’

Toen ze de deur wilde openen en haar ogen op de knop richtte, had hij de doek in een oogwenk opgerold en om haar nek geslagen. Hij probeerde het raspende gegorgel en het verwoede geschraap van voeten op de vloer te negeren. Haar vingers klauwden aan zijn handen maar hij bleef strak voor zich uitkijken. Zelfs met open ogen zag hij Teodora. Haar zag hij altijd als hij een vrouw doodde. Hij had van zijn zus gehouden, maar ze had ontdekt wat hij was en ze zou het niet stil hebben gehouden. Isendres hielen roffelden verwoed, maar, na wat een eeuwigheid leek, steeds trager en vielen ten slotte stil, waarna ze een dood gewicht in zijn handen werd. Hij hield de doek nog zestig tellen vast voor hij losliet en ze op de grond viel. De volgende stap zou zijn geweest dat ze alles had bekend. Bekend dat ze een Duistervriend was. Hem verraden.

In de kasten tastte hij naar een slagersmes. Het hele lichaam kwijt raken zou lastig zijn, maar gelukkig bloedden doden niet zo erg; haar kleren zouden het meeste wel opzuigen. Misschien kon hij de vrouw vinden die het briefje onder zijn deur door had geschoven. Als zij niet knap genoeg was, dan had ze vast wel mooie vriendinnen die ook bij de Duistervrienden hoorden. Natael zou het niet kunnen schelen, zelfs niet als het een Aielse was die zijn tent binnenkwam, al zou Kadere liever met een adder naar bed gaan. De Aiel waren gevaar lijk – maar misschien had een Aielse meer kans bij Aviendha dan Isendre. Hij knielde neer en zong zacht een slaapliedje dat Teodora hem had geleerd.

30

Een weddenschap

Door het stadje Eianrod woei even een zacht nachtbriesje en legde zich toen weer neer. Rhand zat op de stenen muur van de brede, plat te brug in het midden van de stad en nam aan dat de bries warm was, maar na de Woestenij voelde hij het niet meer goed. Misschien warm voor de tijd van de nacht, maar niet zo warm dat hij zijn rode jas losknoopte. De rivierbedding onder hem was breed, maar slechts voor de helft gevuld. Toch keek hij met genoegen naar het water dat naar het noorden stroomde. De maan wierp schaduwen van verspreide wolken op het donker glinsterende oppervlak. Dat was de reden waarom hij hier ’s nachts zat: om een tijdje naar stromend water te kijken. Hij had zijn ban geplaatst om de Aielkampen die rond het stadje waren opgetrokken. De Aiel zelf hielden zo scherp de wacht dat een mus er niet ongezien binnen kon glippen. Hij kon hier gemakkelijk een uur doorbrengen en zich door de voorbijstromende rivier laten kalmeren.

Het was hier in ieder geval beter dan de vorige nacht, toen hij Moiraine had moeten bevelen weg te gaan, zodat hij weer les kon krijgen van Asmodean. Ze kwam nu zelfs zijn eten brengen om dan te kunnen praten, alsof ze elk kruimeltje kennis in zijn hoofd wilde persen voordat ze Cairhien in zicht zouden krijgen. Hij wilde geen twee de keer meemaken dat ze smeekte te mogen blijven, echt sméékte, zoals ze de vorige avond had gedaan. Voor een vrouw als Moiraine was haar gedrag zo ongewoon dat hij eigenlijk had willen toegeven om ervan af te zijn. Daarom had ze het waarschijnlijk ook gedaan. Hij zat veel liever een tijdje naar het zachte gekabbel van de rivier te luisteren. Als hij geluk had, zou ze hem vanavond met rust laten. De strook klei tussen het water en het oeverriet, acht tot tien pas breed, was aan beide kanten ingedroogd en gebarsten. Hij tuurde omhoog naar de wolken die voor de maan langs gleden. Hij kon pro beren of ze wat regen wilden laten vallen. De twee fonteinen van het stadje stonden allebei droog en het stof lag duimendik in de bronnen, al konden die schoongemaakt worden. Proberen was echter hét woord. Hij had het een keer laten regenen, maar de kunst was zich te herinneren hoe hij dat had gedaan. Als hij dat wist, kon hij voor komen dat alles half verdronk en bomen omwaaiden. Asmodean kon hem niet helpen, omdat hij blijkbaar niet veel van het weer wist. Bij elk ding dat hij van de man leerde, kon hij er twee bedenken waarbij Asmodean ofwel beide handen in de lucht stak of ze ontweek met een belofte. Vroeger had hij gedacht dat de Verzakers alles wisten, dat ze bijna almachtig waren. Maar als de anderen net zo waren als Asmodean, wisten ze bepaalde dingen ook niet en hadden ze ook hun zwakheden. Feitelijk was hij misschien al meer van sommige dingen op de hoogte dan zij. Meer dan sommigen van hen in ieder geval. Het probleem was te ontdekken wie dat waren. Semirhage was bijna even slecht met het weer als Asmodean. Hij huiverde alsof het nacht was in het Drievoudige Land. Asmodean had hem dat nooit verteld. Hij kon beter naar het water kijken en ophouden met nadenken als hij vannacht nog wilde slapen. Sulin kwam naar hem toe, de sjoefa op de schouders zodat haar kor te witte haren te zien waren, en boog zich over de brugmuur heen. De tanige Speervrouwe was gewapend als voor een veldslag, met boog en pijlen, speren, een mes en een schild. Vannacht had zij het bevel over zijn lijfwacht. Een stuk of twintig Speervrouwen zaten tien pas verder op de brug ontspannen op hun hurken. ‘Een vreemde nacht,’ zei ze. ‘We waren aan het dobbelen, maar opeens gooide iedereen alleen maar zessen.’

‘Het spijt me,’ zei hij onnadenkend en ze keek hem bevreemd aan. Ze wist het natuurlijk niet; hij had het niet rondverteld. De rimpelingen die zich rond hem als ta’veren verspreidden, veroorzaakten vreemde toevallige gebeurtenissen. Zelfs de Aiel zouden minstens tien span van hem vandaan blijven als ze dat wisten. Vandaag was de grond onder drie Steenhonden ingezakt, waardoor ze in een slangenkuil waren gevallen, maar alle giftanden hadden zich alleen in hun kleren vastgebeten. Hij wist dat hij het toeval beïnvloedde. Tal Nethin, de zadelmaker, had Taien overleefd, maar was die middag over een steen gestruikeld en had op vlak gras zijn nek gebroken. Rhand vreesde dat dat ook door hem was gekomen. Daar stond weer tegenover dat Bael en Jheran de bloedvete tussen de Shaarad en de Goshien hadden beëindigd toen hij met hen opliep en ze een middagmaal van gedroogd vlees aten. Ze mochten elkaar nog steeds niet en leken amper te vatten wat ze hadden klaargespeeld, maar het was gedaan, met plechtige beloften en de watereed, waar bij ze uit eikaars beker hadden gedronken. Voor de Aiel woog de watereed zwaarder dan elke andere eed en het zou nog vele geslachten duren voor de Shaarad en de Goshien weer op eikaars geiten, schapen of vee zouden jagen.

Hij had zich al afgevraagd of die toevalligheden ook in zijn voordeel konden werken en misschien was dit best mogelijk. Wat er die dag nog meer was gebeurd dat op zijn kerfstok kon worden bijgeschre ven, wist hij niet. Hij had het niet gevraagd en wilde het ook liever niet vernemen. De Baels en Jherans konden de Tal Nethins amper goedmaken.

‘Ik heb Enaila en Adelin al enkele dagen niet meer gezien,’ zei hij om maar wat te zeggen. Vooral die twee waren erop gespitst als zijn lijf wacht te kunnen dienen. ‘Zijn ze ziek?’

De blik die Sulin hem nu toewierp, was zo mogelijk nog vreemder. ‘Ze zullen terugkeren wanneer ze hebben geleerd niet meer met poppen te spelen, Rhand Altor.’

Hij deed zijn mond open en sloot hem weer. Aiel waren vreemd – de lessen van Aviendha maakten hen eerder vreemder dan vertrouwd maar dit was belachelijk. ‘Nou, zeg maar tegen ze dat ze volwassen vrouwen zijn en dat ze zich ernaar hebben te gedragen.’ Zelfs in het maanlicht kon hij zien dat ze gelukkig glimlachte. ‘Het zal gebeuren zoals de car’a’carn verlangt.’ Wat had dat nou weer te betekenen? Ze nam hem even op en kneep de lippen nadenkend samen. ‘Je hebt vanavond nog niet gegeten. Er is nog genoeg eten over voor iedereen en je zult geen maag méér voeden door zelf honger te lijden. Als je niet eet, zullen mensen vrezen dat je ziek bent. Je zult ziek worden.’

Hij lachte zachtjes, schor en hees. Het ene moment de car’a’carn, het volgende moment... Als hij niet iets te eten haalde, zou Sulin het waarschijnlijk voor hem halen. En het hem persoonlijk voeren, ik ga eten. Moiraine zal nu wel onder de wol liggen.’ Ditmaal was haar bevreemde blik bevredigend; eindelijk had hij iets gezegd dat ze niet begreep.

Toen hij zijn voeten omlaag zwaaide, hoorde hij het getrappel van paardenhoeven op de straatweg naar de brug. Meteen stond iedere Speervrouwe rechtop, het gezicht gesluierd, de pijl half aangelegd. Als vanzelf ging zijn hand naar zijn zij, maar hij droeg geen zwaard. De Aiel vonden het al merkwaardig dat hij reed en dat ding aan zijn zadel droeg. Zoveel paarden waren het niet, en ze reden stapvoets. Toen ze verschenen, omringd door een vijftigtal Aiel, bleken het min der dan twintig ruiters te zijn die moedeloos in elkaar zaten gezakt. De meesten droegen helmen met kammen en Tyreense jassen met ruim vallende gestreepte mouwen onder hun metalen borstplaten.

Het voorste tweetal had fraai vergulde kurassen en hoge witte vederbossen aan de voorkant van hun helm bevestigd, en hun mouw strepen glinsterden als satijn in het maanlicht. Een handvol mannen in de achterhoede was kleiner en magerder dan de Tyreners, met twee kleine banieren, koins genaamd, aan korte staven aan hun rughar nas bevestigd. Ze droegen donkere jassen en helmen in de vorm van klokken, van voren open om het gezicht vrij te laten. De Cairhienin gebruikten de banier om hun aanvoerders en de eigen krijgslieden van een heer in een veldslag te kunnen vinden. De Tyreners met de pluimen staarden met grote ogen naar hem en keken elkaar geschrokken aan. Toen klauterden ze van hun paarden om met de helm onder de arm voor hem neer te knielen. Ze waren jong, iets ouder dan hij, beiden met donkere baarden die in spitse punten waren geknipt in de stijl van Tyreense edellieden. Er zaten deuken in hun kurassen en het verguldsel was beschadigd. Ergens hadden ze het zwaard met andere moeten kruisen. Het tweetal keek geen enkele keer naar de hen omringende Aiel, alsof ze zouden ver dwijnen als zij hen negeerden. De Speervrouwen ontsluierden zich, hoewel ze zich nog steeds klaar hielden om een speer of een pijl door de geknielde mannen heen te jagen.

De Tyreners werden gevolgd door Rhuarc en een wat jongere en langere Aiel met grijze ogen die zich terzijde hield. Mangin was van de Jindo Taardad en had aan de verovering van de Steen van Tyr deel genomen. De Jindo hadden de ruiters opgevangen. ‘Mijn Heer Draak,’ zei de gezette jongeheer met roze wangetjes, ‘bloedvuur, houden ze U ook gevangen?’ Zijn metgezel had flaporen en een aardappelneus, waardoor hij er ondanks zijn baard als een boer uitzag. Hij bleef zenuwachtig zijn sluike haren van zijn voor hoofd vegen. ‘Ze zeiden dat ze ons naar een kerel van de dageraad brachten. De car’a’carn. Betekent zoiets als opperhoofd, als ik me goed herinner wat mijn leraar me vertelde. Vergeef me, mijn Heer Draak. Ik ben Edorion van Huis Selorna en dit is Estean van Huis Andiama.’

‘Ik ben Hij die komt met de dageraad,’ vertelde Rhand hun kalm. ‘En de car’a’carn.’ Hij wist weer wie ze waren: jonge heren die hun tijd al drinkend en dobbelend hadden doorgebracht en op vrouwen hadden gejaagd toen hij in de Steen was. Esteans ogen vielen bijna uit hun kassen; Edorion keek heel even verbaasd en knikte toen langzaam alsof hij opeens begreep hoe het in elkaar stak. ‘Sta op. Wie zijn jullie Cairhiense metgezellen?’ Het zou belangwekkend zijn Cairhienin te ontmoeten die niet doodsbang op de vlucht sloegen bij het zien van Shaido of andere Aiel. Als ze zich in het gezelschap van Ed orion en Estean bevonden, waren het misschien wel de eerste aan hangers die hij hier tegenkwam. Als hun twee Tyreense vaders zijn bevelen hadden opgevolgd. ‘Breng ze hier.’

Estean knipperde verbaasd met zijn ogen toen hij opstond, maar Edorion wachtte amper, draaide zich om en riep: ‘Meresin! Daricain! Kom hier!’ Alsof hij zijn honden bij zich riep. De Cairhiense koins wipten op en neer toen ze langzaam afstegen. ‘Mijn Heer Draak.’ Estean aarzelde en likte zijn lippen af alsof hij dorst had. ‘Hebt u... Hebt u de Aiel bevolen Cairhien aan te vallen?’

‘Hebben ze de stad al aangevallen?’

Rhuarc knikte en Mangin zei: ‘Als we hen mogen geloven, houdt Cairhien stand. Drie dagen geleden tenminste nog wel.’ Ongetwijfeld geloofde hij dat het nu niet meer zo was en nog duidelijker was te horen dat hij geen zier gaf om de stad van de boomdoders. ‘Ik heb ze niet gestuurd, Estean,’ zei Rhand toen de twee Cairhien in zich bij hen voegden, neerknielden en hun helmen afnamen, waar door twee mannen zichtbaar werden van gevorderde leeftijd met een haarlijn die gelijk liep met hun oren. Ze hadden behoedzame donkere ogen. ‘De aanvallers van de stad zijn mijn vijanden, de Shaido. Ik ben van plan Cairhien te redden, als de stad gered kan worden.’ Hij moest de Cairhienin uitdrukkelijk vertellen dat ze op moesten staan. Na zo lang bij de Aiel te zijn geweest, was hij bijna vergeten dat ze aan deze kant van de Rug van de Wereld de gewoonte hadden met een buiging links en rechts van hem neer te knielen. Hij moest hun ook vragen zich voor te stellen en de Cairhienin deden dat zelf. Het waren twee onderkapiteins: heer Meresin van Huis Daganred en heer Daricain van Huis Annallin. Meresins koin bestond uit golvende rode en witte lijnen; de koin van de ander toonde alle maal rode en zwarte vierkantjes. Het was een verrassing dat ze heren waren. Hoewel in Cairhien heren het bevel voerden en het leger leidden, schoren ze nooit het hoofd en deden ze nooit dienst in het leger. Zo was het geweest; er was blijkbaar veel veranderd. ‘Mijn Heer Draak.’ Meresin struikelde bijna over die woorden. Hij en Daricain waren beiden bleke, slanke mannen met smalle gezichten en lange neuzen, maar hij was de zwaarste van de twee. Ze zagen er niet uit of ze de laatste tijd veel te eten hadden gekregen. Meresin sprak snel verder alsof hij bang was onderbroken te worden. ‘Mijn Heer Draak, Cairhien zal standhouden. Nog enkele dagen miscchien, mogelijk een dag of tien, twaalf, maar u dient zich te haasten als u Cairhien wilt redden.’

‘Daarom zijn we er weggegaan,’ zei Estean, die Meresin een donkere blik toewierp. Beide Cairhienin betaalden hem met gelijke munt terug, maar hun verzet had iets onderdanigs. Estean veegde de haar lokken op zijn voorhoofd opzij. ‘Om hulp te zoeken. Men heeft in alle richtingen mannen uitgezonden, mijn Heer Draak.’ Hij huiver de ondanks het zweet op zijn voorhoofd en zijn stem werd hol en ijl. ‘Onze groep was groter toen we vertrokken. Ik heb Baran krijsend zien vallen met een speer in zijn buik. Hij zal nooit meer een kaart bij het hakspel omkeren. Ik zou best een beker sterke brandewijn lus ten.’

Fronsend draaide Edorion zijn helm in zijn gehandschoende handen rond. ‘Mijn Heer Draak, de stad kan het nog even volhouden, maar als deze Aiel hier hen willen bevechten, blijft de vraag: kunt u ze daar bijtijds krijgen? Zelf denk ik dat tien of twaalf dagen een zeer ruime schatting is. Om u de waarheid te zeggen, ik ben alleen gekomen om dat ik vond dat de dood door een speer was te verkiezen boven gevangenschap, als ze over de muren kwamen. De stad zit vol mensen die zijn gevlucht voor de Aiel. In de hele stad is geen hond of duif meer te vinden en ik betwijfel of er nog ratten zijn. Het enige goede is dat niemand zich zorgen over de opvolger van de Zonnetroon lijkt te maken, nu die Couladin voor de poorten staat.’

‘Hij riep ons op de tweede dag toe onszelf over te geven aan Hij die komt met de dageraad,’ bracht Daricain naar voren, wat hem een scherpe blik van Edorion opleverde.

‘Couladin speelde met zijn gevangenen,’ zei Estean. ‘Net buiten het bereik van de bogen, maar iedereen op de muren kon het zien. Je kunt ze ook horen gillen. Het Licht brande mijn ziel, ik weet niet of hij probeert onze wilskracht te ondermijnen of het gewoon leuk vindt. Soms laten ze boeren naar de stad ontsnappen en doorboren hen met pijlen wanneer ze het bijna hebben gehaald. Alsof je in Cairhien nog redding zult vinden. Slechts boeren, maar...’ Zijn stem verflauwde en hij slikte alsof hij zich net had herinnerd wat Rhand vond van ‘slechts boeren’. Rhand keek hem aan en hij leek ineen te krimpen, binnensmonds iets mompelend over brandewijn.

Edorion maakte van de korte stilte gebruik. ‘Mijn Heer Draak, het punt is dat de stad stand kan houden als u vlug kunt komen. We hebben de eerste aanval alleen kunnen afslaan doordat Voorpoort in vuur en vlam stond...’

‘Het vuur breidde zich bijna tot de stad zelf uit,’ kwam Estean tussenbeide. De Voorpoort, een bijna zelfstandige stad rond de muren van Cairhien, bestond hoofdzakelijk uit houten gebouwen, wist Rhand nog. ‘Het zou een ramp zijn geworden als de rivier er niet was geweest.’

De andere Tyrener nam het ongevraagd over. ‘... maar heer Meilan heeft de verdediging goed opgezet en de Cairhienin hebben voorlopig eindelijk eens de ruggen gerecht.’ Dat leverde hem fronsende blikken op van Meresin en Daricain, die hij ofwel niet zag of verkoos te negeren. ‘Met een beetje geluk zeven dagen, op z’n best acht dagen. Als u...’ Een diepe zucht leek Edorions gezetheid opeens te vermin deren. ‘Ik heb geen enkel paard gezien,’ zei hij alsof hij in zichzelf sprak. ‘De Aiel rijden geen paard. U zult te voet nooit in staat zijn in zo’n korte tijd daar te komen.’

‘Hoelang?’ vroeg Rhand aan Rhuarc.

‘Zeven dagen,’ was het antwoord. Mangin knikte en Estean lachte. ‘Bloedvuur, te paard kostte het ons al zeven dagen om hier te komen. Als jullie denken te voet die afstand even snel te kunnen afleggen, dan zijn jullie...’ Hij besefte opeens dat de Aiel hem allemaal aankeken en veegde opnieuw het haar van zijn voorhoofd weg. ‘Is er geen brandewijn in de stad?’ mompelde hij.

‘Het gaat er niet om hoe snel wij zijn,’ zei Rhand kalm, ‘maar hoe snel jullie er kunnen zijn als je enkele mannen hier achterlaat, zodat je hun paarden als reserve kunt gebruiken. Ik wil Meilan en Cairhien laten weten dat er hulp onderweg is. Maar die boodschapper dient in staat te zijn te zwijgen als de Shaido hem gevangennemen. Ik ben niet van plan Couladin meer te vertellen dan hij uit zichzelf al te horen krijgt.’ Estean werd nog witter dan de Cairhienin. Meresin en Daricain vielen op hun knieën neer en beiden grepen Rhands hand voor een kus. Hij liet het toe, met zoveel geduld als hij kon opbrengen. Een van Moiraines lessen die hem aansprak, was de gewoonte mensen niet te schofferen, hoe vreemd of afschuwelijk ze ook waren, tenzij je niet anders kon en zelfs dan diende je nog goed na te denken.

‘We zullen gaan, mijn Heer Draak,’ zei Meresin ademloos. ‘Dank u, mijn Heer Draak. Dank u. Onder het Licht, ik zweer dat ik eerder zal sterven dan dat ik één woord onthul aan iemand anders dan mijn vader of hoogheer Meilan.’

‘Genade begunstige u, mijn Heer Draak,’ voegde de ander eraan toe. ‘Genade begunstige u en het Licht verlichte u voor altijd. Ik ben uw man, tot de dood.’ Rhand hoorde Meresin met dezelfde betuiging aan, voor hij zijn hand ferm lostrok en hen zei op te staan. Hij had een hekel aan de manier waarop ze hem aankeken. Edorion had hen als honden erbij geroepen, maar mannen hoorden niet iemand aan te kijken zoals een hondje zijn baas aanziet.

Edorion haalde diep adem, blies zijn wangen op en zei vervolgens langzaam: ‘Ik neem aan dat ik, als ik ongedeerd naar buiten kon komen, er ook weer binnen kan komen. Mijn Heer Draak, vergeef me als ik u beledig, maar zou u het erg vinden om... laten we zeggen... duizend goudkronen in te zetten dat u daar echt binnen zeven dagen zult zijn?’

Rhand staarde hem aan. Die man was even erg als Mart. ‘Ik heb nog geen honderd zilverkronen, laat staan duizend...’ Sulin onderbrak hem. ‘Hij heeft ze, Tyrener,’ zei ze ferm. ‘Hij neemt je weddenschap aan als je het tienduizend op het gewicht maakt.’ Edorion lachte. ‘Afgesproken Aiel. En het is me iedere penner waard als ik verlies. Nu ik eraan denk... als ik win kan ik de winst niet meer levend innen. Kom Meresin, Daricain.’ Het klonk of hij zijn honden gebood hem te volgen. ‘We stappen op.’

Rhand wachtte tot het drietal gebogen had en de halve afstand naar hun paarden overbrugd had, voor hij de witharige Speervrouwe aan sprak. ‘Wat bedoel je met dat ik duizend goudkronen bezit? Duizend kronen! Die heb ik van mijn leven nog nooit bij elkaar gezien, laat staan tienduizend kronen.’

De Speervrouwen keken elkaar aan alsof hij zwakzinnig was geworden, net als Mangin en Rhuarc. ‘Een vijfde deel van de schat in de Steen van Tyr behoort diegenen die de Steen innamen en zal op geëist worden wanneer ze hem kunnen vervoeren.’ Sulin deed of ze een kind de alledaagse feitjes van het leven bijbracht. ‘Als hoofd en veldslagaanvoerder behoort een tiende deel van het vijfde jou toe. Tyr heeft zich op grond van je overwinning aan jou als hoofd on derworpen, dus behoort je eveneens een tiende deel van Tyr toe. En je hebt gezegd dat we een vijfde van dit land mogen nemen, als... belasting, zoals je het noemt.’ Ze struikelde over het woord want de Aiel kenden geen belastingen. ‘Als car’a’carn krijg je nog een tien de.’

Rhand schudde zijn hoofd. Tijdens de vele gesprekken met Aviendha had hij er nooit aan gedacht of het vijfde deel ook op hem sloeg; hij was geen Aiel, car’a’carn of niet, en het had volgens hem niets met hem te maken. Nou ja, het was wel niet precies belasting, maar hij kon het gebruiken zoals een koning belastingen aanwendde. Jammer genoeg had hij geen flauw idee hoe dat ging. Hij zou het Moiraine moeten vragen, want dat was tijdens haar lessen nog niet aan de orde gesteld. Misschien lag het volgens haar zo voor de hand dat hij het behoorde te weten.

Elayne zou hebben geweten waar belastingen voor waren en het zou zeker veel leuker zijn geweest om van haar en niet van Moiraine die raadgevingen te krijgen. Hij zou graag willen weten waar ze nu was. Waarschijnlijk nog steeds in Tanchico. Egwene had hem weinig meer toevertrouwd dan een stroom van groeten. Hij wilde graag ergens met Elayne praten om haar te vragen die twee brieven uit te leggen. Speervrouwe of erfdochter van Andor, vrouwen waren vreemd. Af gezien van Min natuurlijk. Ze had hem wel uitgelachen, maar ze had hem nooit laten denken dat hij een of andere vreemde taal sprak. Nu zou ze niet meer lachen. Als hij haar ooit weer terug zou zien, zou ze minstens honderd span uit de buurt van de Herrezen Draak willen blijven.

Edorion liet al zijn mannen afstappen, nam een van hun paarden en bond de andere met de teugels aan elkaar vast. Ongetwijfeld bewaarde hij zijn eigen paard voor de laatste spurt langs de Shaido. Meresin en Daricain deden hetzelfde met hun mannen. Hoewel het inhield dat de Cairhienin maar twee paarden in reserve hadden, leken ze er niet aan te denken een van de Tyreense paarden te vragen. Samen reden ze op een draf naar het westen weg, begeleid door de Jindo’s.

Estean vermeed nadrukkelijk naar de Aiel te kijken en schoof langzaam in de richting van de soldaten, die niet op hun gemak in een kring van Aiel stonden bij de oprit van de brug. Mangin greep hem bij zijn roodgestreepte mouw beet. ‘Je kunt ons vertellen hoe de toe stand in Cairhien is, natlander.’ De man met het dikke gezicht leek flauw te vallen.

‘Ik weet zeker dat hij iedere vraag van je wil beantwoorden,’ zei Rhand scherp en nadrukkelijk.

‘We zullen het vragen,’ zei Rhuarc, die de andere arm van de Tyrener greep. Hij en Mangin leken de veel kleinere man tussen hen om hoog te houden. ‘Dat je de verdedigers van de stad wilt waarschu wen, is goed en wel, Rhand Altor,’ vervolgde Rhuarc, ‘maar we horen verkenners uit te sturen. Als ze rennen, kunnen ze tegelijk met die ruiters Cairhien bereiken en dan bij terugkomst ons vertellen hoe Couladin de Shaido heeft opgesteld.’

Rhand voelde de ogen van de Speervrouwen op hem rusten, maar hij keek Rhuarc recht aan. ‘Donderlopers?’ stelde hij voor. ‘Sha’mad Conde,’ beaamde Rhuarc. Hij en Mangin draaiden Estean om – ze hadden hem echt opgetild – en liepen naar de andere sol daten toe.

‘Vraag het!’ riep Rhand hen na. ‘Hij is jullie bondgenoot en mijn leenman.’ Hij had geen idee of Estean dat laatste was of niet – dat wilde hij ook aan Moiraine vragen – zelfs niet eens of hij wel een echte bondgenoot was, want zijn vader, hoogheer Torean, had vaak tegen Rhand samengezworen, maar hij wilde niets toestaan wat op Couladins aanpak leek. Rhuarc keek om en knikte.

‘Je zorgt goed voor je mensen, Rhand Altor.’ Sulins stem klonk even vlak als een geschaafde plank.

‘Dat probeer ik,’ zei hij. Hij was niet van plan op de uitdaging te reageren. Hij wist dat sommige verkenners die hij naar de Shaido zou sturen, nooit terug zouden keren en dat was dat. ‘Ik ga eens kijken of ik wat te eten kan krijgen. En wat slaap.’ Het zou niet lang meer duren of het was middernacht en in deze tijd van het jaar kwam de zon vroeg op. De Speervrouwen volgden hem en speurden behoedzaam in de schaduwen, alsof ze een aanval verwachtten, terwijl hun handen druk met elkaar spraken. Maar ja, de Aiel leken altijd op een aanval te rekenen.

31

De verre sneeuw

De straten in Eianrod waren kaarsrecht en kruisten even rechte zij straten. Waar nodig doorsneden ze heuvels met nette, geplaveide ter rassen. De stenen gebouwen met leien daken zagen er rechthoekig uit, alsof ze geheel uit loodrechte lijnen bestonden. Eianrod was niet gevallen voor Couladin; de mensen waren al verdwenen toen de Shai do erdoorheen stormden. Een groot deel van de huizen bestond echter nog slechts uit verkoolde balken en losse muren rond puinhopen, evenals veel brede marmeren gebouwen van twee verdiepingen met balkons. Volgens Moiraine waren die van kooplieden geweest. Over al op straat lagen kapotte meubels en kleren tussen gebroken schalen en glasscherven van de ramen, losse laarzen, gereedschap en speel goed.

Er had meermalen brand gewoed – dat maakte Rhand. zelf al op uit de aanslag op de roetzwarte balken en de sterke brandlucht die er nog hing – maar Lan kon de reeks veldslagen aanduiden waarmee de stad was veroverd en weer heroverd. Door verschillende Huizen die hoogstwaarschijnlijk om de Zonnetroon streden, hoewel aan de straten was te zien dat de laatste veroveraars van Eianrod struikro vers waren geweest. Vele bendes die Cairhien afschuimden, waren met niemand en geen enkel Huis verbonden, alleen met goud. Rhand liep naar een koopmanshuis dat aan het grootste van de twee pleinen lag. Het bestond uit twee vierkante verdiepingen van grijs marmer met brede trappen, dikke rechthoekige zijmuren en grote balkons die uitkeken op een droge fontein met een stoffig, rond bekken. De kans op een bed wilde hij niet missen en hij koesterde de hoop dat Aviendha de voorkeur aan een tent zou geven. Of het zijn tent was of een tent van de Wijzen kon hem niet schelen, zolang hij maar niet hoefde te luisteren naar haar zachte ademen, terwijl hij op een paar passen afstand in slaap wilde vallen. De laatste tijd hoorde hij in gedachten haar hartslag, zelfs wanneer hij saidin niet had omhelsd. Maar als ze niet zou wegblijven, had hij zijn voorzorgen genomen.

De Speervrouwen bleven voor de treden staan en sommigen holden rond het gebouw om hun plek in te nemen. Hij was bang geweest dat ze zouden proberen dit huis uit te roepen tot hun Dak, al was het maar voor één nacht, dus zodra hij het gebouw had uitgekozen, een van de weinige in de stad met een onbeschadigd dak en glas in de meeste vensters, had hij tegen Sulin gezegd dat hij dit huis uitriep tot het Dak van de Wijnbronbroeders. Wie niet van de Wijnbron in Emondsveld had gedronken, mocht er niet binnen. Uit de blik die ze hem toewierp, maakte hij op dat ze heel goed wist wat hij wilde, maar niemand kwam met hem mee door de brede deuren die geheel uit smalle planken leken te bestaan.

De ruime vertrekken binnen waren kaal, al lagen overal in de grote hal witgeklede gai’shain onder de dekens, onder het hoge gepleister de plafond dat een patroon van strakke vierkanten vertoonde. De gai’shain buitensluiten lag niet in zijn macht, zelfs als hij dat had gewenst, en dat gold ook voor Moiraine als ze niet elders een slaap plek had gevonden. Welk bevel hij ook gaf om niet te worden gestoord, ze vond altijd een manier om de Speervrouwen ertoe te bewegen haar door te laten en hij moest haar ronduit bevelen weg te gaan voor ze zou vertrekken.

De gai’shain, mannen en vrouwen, stonden al overeind voordat hij de deur had dichtgedaan. Ze zouden pas gaan slapen als hij dat deed en sommigen zouden om beurten wakker blijven voor het geval hij ’s nachts iets wenste. Hij had geprobeerd hen op te dragen dat niet te doen en te zeggen dat ze niet volgens hun zeden hoefden te dienen. Je kon echter net zo goed tegen een baal wol schoppen; elke in druk van je tenen was verdwenen zodra je ophield met schoppen. Hij gebaarde hem met rust te laten en klom de marmeren trap op. Enkele gai’shain hadden wat meubelstukken weten op te scharrelen, waaronder een bed en twee veren matrassen, en hij verlangde ernaar zich eindelijk te kunnen wassen en...

Hij verstarde toen hij de deur van zijn slaapkamer opendeed. Aviendha had niet in de tenten willen blijven. Ze stond voor de wastafel met een niet erbij passende lampetkan en schaal, een doekje in haar hand en een stuk gele zeep in de andere. Ze was naakt. Ze leek net zo met stomheid geslagen als hij en niet in staat een spiertje te bewegen.

‘Ik...’ Ze zweeg en slikte, terwijl haar grote groene ogen hem recht aanstaarden, ik kon geen zweettent opzetten in deze... stad, dus dacht ik dat ik jullie manier van...’

Ze was een en al spieren en zachte lijnen. Damp glinsterde over haar hele huid. Hij had nooit kunnen denken dat haar benen zo lang waren. ‘Ik dacht dat je langer op de brug zou... Ik...’ Haar stem werd hoger en haar grote ogen toonden paniek. ‘Het was niet mijn bedoeling dat je mij zag! Ik moet weg van jou. Zo ver mogelijk! Ik moet...’

Opeens verscheen een glinsterende, loodrechte lijn in de lucht voor haar. Die werd breder, alsof de lijn een poort werd. Een ijzige wind waaide de kamer in en droeg dikke gordijnen van sneeuw mee. ‘Ik moet weg!’ riep ze en schoot de poort in, de sneeuwstorm in. Onmiddellijk versmalde de poort zich weer en draaide rond, maar zonder verder nadenken geleidde Rhand en zette hem stil toen hij nog maar half zo breed was. Hij wist niet wat hij had gedaan en hoe, maar hij was er zeker van dat dit een poort was voor reizen. Asmodean had hem erover verteld maar het hem niet kunnen aanleren. Er was geen tijd voor verder nadenken. Hij wist niet waar Aviendha was beland, maar ze was spiernaakt midden in een winterstorm beland. Rhand verknoopte de stromen die hij had geweven, terwijl hij alle dekens van het bed griste en ze op haar kleren en slaapmat gooi de. Hij nam alles met tapijt en al op en sprong slechts enkele tellen na haar de poort in.

Een ijzige wind gierde door de nacht van wervelend wit. Zelfs gehuld in de leegte kon hij zijn lichaam voelen rillen. Vaag kon hij hier en daar enkele vormen in de duisternis onderscheiden, bomen waar schijnlijk. Hij rook niets, alleen de koude. Voor hem bewoog een gestalte, een schim in het donker en de sneeuw. Hij had haar gemakkelijk kunnen missen, als de leegte hem geen scherpe blik had geschonken. Tot aan zijn knieën in de sneeuw struikelde hij achter haar aan, het dikke pak tegen zich aan klemmend. ‘Aviendha! Blijf staan!’ Hij was bang dat de huilende wind zijn schreeuw zou verwaaien, maar ze hoorde het. Bloed en as, ze rende nog harder dan eerst. Hij dwong zichzelf, struikelend en vallend, sneller te gaan, terwijl de steeds dikkere laag sneeuw zijn laarzen vast zoog. De afdrukken van haar blote voeten vulden zich snel. Als hij haar in deze omstandigheden uit het oog verloor... ‘Blijf staan, dwaas! Wil je jezelf soms doden?’ Het geluid van zijn stem leek haar aan te sporen nog harder te hollen.

Grimmig ploeterde hij verder, half vallend en weer opkrabbelend, even vaak door de gierende wind omlaag gedrukt als hij in de sneeuw neerviel en tegen bomen botste. Hij moest haar in het oog houden. Het was maar goed dat de bomen in dit bos, of wat het ook was, zo ver uit elkaar stonden.

Ideeën schaafden langs de leegte en werden verworpen. Hij kon pro beren een eind aan de storm te maken – met het gevolg dat de lucht in ijs veranderde. Een beschermende laag Lucht zou de voortjagen de sneeuw weghouden, maar de sneeuw op de grond niet doen ver dwijnen. Hij kon met Vuur een pad voor zichzelf smelten... om dan door modder verder te moeten baggeren. Tenzij... Hij geleidde en een strook sneeuw van een stap breed smolt weg, een lint dat voor hem uit rolde terwijl hij verder rende. Damp steeg op en op een voet hoogte verdween de vallende sneeuw. Hij kon de warmte van het zand door zijn zolen heen voelen. Behalve zijn voeten en enkels beefde zijn hele lichaam van de door merg en been snijdende kou; zijn voeten zweetten en trokken zich snel terug van de hete grond maar hij haalde haar nu in. Nog even en... Opeens verdween de vage gestalte voor hem, alsof ze in een kuil was gevallen.

Hij hield zijn ogen strak op de plek gericht waar hij haar het laatst had gezien en rende zo snel mogelijk verder. Onverwachts waadde hij tot zijn enkels in ijskoud water rond, toen tot zijn knieën. Voor hem was onder de smeltende sneeuw nog meer water te zien en een ijsrand die zich langzaam terugtrok. Er steeg geen damp op van het zwarte water. Het was een beek of een rivier, en te groot voor zijn Kracht om de snelle stroom ook maar iets warmer te maken. Ze moest het ijs op zijn gehold en erdoorheen zijn gezakt, maar hij zou haar niet redden door zelf rond te waden. Vervuld met saidin voel de hij de kou amper, maar hij kon het klapperen van zijn tanden niet beheersen. Hij stapte achteruit de oever op en staarde naar de plek waar Aviendha volgens hem was verdwenen. Hij geleidde stromen Vuur in de nog kale grond, op enige afstand van het water, tot het zand smolt, glinsterde en wit opgloeide. Zelfs in deze storm zou dat wel een tijdlang heet blijven. Hij legde het pak met de dekens en kleren in de sneeuw ernaast – zijn leven zou ervan afhangen of hij die weer terugvond – klauterde toen door de hoge sneeuw naast het gesmolten pad en ging plat zijn buik liggen. Langzaam kroop hij het besneeuwde ijs op.

De wind gierde over hem heen. Het leek of hij volledig ongekleed was. Zijn handen waren gevoelloos en zijn voeten zouden dat wel dra ook zijn; hij rilde niet meer, maar af en toe trok een beving door hem heen. Koel en kalm in de leegte wist hij wat er aan de hand was. Af en toe kwamen er sneeuwstormen voor in Tweewater, misschien wel even hevig als deze. Zijn lichaam zou worden overmeesterd. Als hij niet spoedig warmte vond, zou hij rustig vanuit de leegte naar zijn dood kunnen kijken. Maar als hij stierf, zou Aviendha ook ster ven. Als ze al niet dood was.

Meer op gevoel dan op gehoor merkte hij dat het ijs onder zijn gewicht kraakte. Zijn tastende handen gleden in water. Dit was de plek, maar met de rondwervelende sneeuw kon hij amper iets zien. Zoekend zwaaide hij zijn handen rond, die gevoelloos in het water spat ten. Hij raakte iets aan de rand van het ijs en beval zijn vingers zich te sluiten, waarna hij bevroren haren hoorde knappen.

Moet haar eruit trekken. Hij kroop achteruit, trok haar mee. Ze was een dood gewicht dat langzaam uit het water gleed. Het ijs zal haar verwonden. Maakt niet uit. Beter dan bevriezen of verdrinken. Achteruit. Blijf in beweging. Geef niet op, anders sterft ze. Blijf in beweging, bloedvuur! Kruipen. Trekkend met zijn benen; duwend met zijn ene hand. De andere verkrampt in Aviendha’s haren. Geen tijd om haar beter vast te pakken; ze zou het toch niet voelen.

Je hebt het al veel te lang veel te gemakkelijk gehad. Heren die voor je kniel den, gai’shain die haastig wijn haalden, Moiraine die deed wat je zei.

Achteruit. Het is de hoogste tijd dat je zelf iets doet, als je dat kan. Beweeg, bloedbastaard van een kreupele geit! Blijf in beweging!

Opeens deden zijn voeten pijn en de pijn trok door zijn benen om hoog. Het duurde even voor hij omkeek en snel van het rokende stuk gesmolten zand afrolde. Rookwolkjes van zijn smeulende broek werden door de wind meegevoerd.

Hij tastte rond naar het achtergelaten pak en wikkelde Aviendha van top tot teen in de dekens, de tapijten, haar kleren. Elk beetje bescherming was van levensbelang. Ze had haar ogen gesloten en bewoog niet. Hij trok de dekens een klein stukje open om aan haar borst te luisteren. Haar hart klopte zo langzaam dat hij niet eens zeker wist of het wel sloeg. Zelfs vier dekens en een stel kleden waren niet genoeg en hij kon geen hitte in haar geleiden zoals hij bij de grond had gedaan. Zelfs als hij de stroom zo fijn mogelijk maakte, zou hij haar eerder doden dan verwarmen. Hij kon het weefsel voelen dat hij had gebruikt om haar poort te versperren. Misschien wel twee span verder in de storm. Als hij probeerde haar zo ver mee te nemen, zou geen van beiden het overleven. Ze hadden beschutting nodig en wel hier.

Hij geleidde stromen Lucht en de sneeuw begon over de grond te schuiven tegen de wind in, richtte zich op tot dikke rechte muren van drie pas lang, met aan een kant een gat als deur, stapelde zich hoger op, perste zich samen tot het glinsterde als ijs. Er vormde zich een dak, hoog genoeg om rechtop te kunnen staan. Hij tilde Aviendha op en viel struikelend de donkere ruimte binnen, weefde en ver knoopte dansende vlammen in de hoeken voor licht, geleidde nog meer sneeuw om de doorgang af te sluiten.

Hij begon zich al warmer te voelen nu de wind was verdwenen, maar dat zou niet voldoende zijn. Hij gebruikte het kunstje van Asmodean, weefde Lucht en Vuur, en binnen werd het warmer. Hij durfde de stroom niet te verknopen; als hij in slaap viel, zou die sterker worden en de hut doen smelten. De vlammen in de hoek waren even gevaarlijk, maar hij was zo uitgeput en ijskoud dat hij niet meer dan één weefsel aankon.

De grond in de hut bestond uit een kale zandbodem met slechts enkele bruine bladeren, die hij niet herkende, en wat krullerige dode kruiden, die hem even onbekend voorkwamen. Hij liet het weefsel dat de lucht verwarmde los en verhitte de grond net zo lang tot de ergste kou verdween, waarna hij het andere weefsel weer oppakte. Het enige dat hij nu nog kon doen, was Aviendha zachtjes neerleggen en voorkomen dat ze viel.

Hij stak een hand onder de dekens om haar wang en schouder te voelen. Druppeltjes water stroomden over haar gezicht toen het ijs in haar haren smolt. Hij was koud, maar zij leek wel een brok ijs. Ze had elk beetje warmte nodig dat hij voor haar kon vinden, maar hij durfde de lucht niet warmer te maken. De muren glansden al door een laagje gesmolten ijs. Ook al was hijzelf ijs- en ijskoud, in hem was wel meer warmte te vinden dan in haar.

Hij trok zijn kleren uit, schoof onder de dekens en legde zijn eigen vochtige kleren erbovenop. Ze konden de lichaamswarmte vasthouden. Zijn gevoel, versterkt door de leegte en saidin, zoog het gevoel van haar huid op. Daarmee vergeleken was zijde ruw te noemen. Vergeleken met haar huid was satijn... Hou op met die gedachten. Hij streek de vochtige haren uit haar gezicht. Hij zou ze moeten drogen, maar het water voelde niet meer zo koud aan en afgezien van de dekens en kleren had hij verder toch niets. Haar ogen waren gesloten; haar borsten bewogen langzaam tegen hem aan. Haar hoofd lag op zijn arm, gekoesterd tegen zijn borst. Als ze niet zo ijskoud had aan gevoeld, had ze in slaap kunnen zijn. Zo vredig en helemaal niet boos. Zo mooi.

Hou op met die gedachten. Het klonk als een scherp bevel buiten de leegte die hem omhulde. Praat. Hij vertelde het eerste het beste dat in hem opkwam. Over Elayne en de verwarring die haar twee brieven hadden veroorzaakt, maar daarmee kwamen al snel de gedachten aan de goudblonde Elayne over de leegte aanzweven, aan hun kussen in verborgen hoekjes van de Steen. Denk niet aan kussen, stommeling!

Hij ging over op Min. Op die manier had hij nooit aan Min gedacht. Nou ja, die paar dromen telden toch niet? Min zou hem een klap midden in zijn gezicht hebben gegeven als hij haar had willen kussen, of hem anders uitlachen en een wolkop noemen. Het leek wel of al dat gepraat over vrouwen hem eraan herinnerde dat hij een naakte vrouw in zijn armen hield. Vervuld met de Kracht kon hij haar geur ruiken, iedere duim van haar even goed voelen alsof hij met zijn handen over... De leegte trilde. Licht, je hoeft haar alleen maar te verwarmen. Hou je gedachten buiten het varkenskot, man!

Terwijl hij probeerde er niet meer aan te denken, sprak hij van zijn hoop op vrede in Cairhien, om er een eind aan de hongersnood te maken, om zonder verder bloedvergieten de naties achter zich te scharen. Maar ook deze woorden kenden een eigen leven, voerden hem onvermijdelijk naar Shayol Ghul, waar hij de Duistere moest bestrijden en zou sterven als de Voorspellingen gelijk kregen. Het leek laf om te hopen dat hij het op de een of andere manier zou overleven. De Aiel kenden geen lafheid, de zwaksten onder hen waren nog zo dapper als een leeuw. ‘Het Breken van de Wereld doodde de zwakken,’ had hij Bael horen zeggen, ‘en het Drievoudige Land doodde de lafaards.’

Hij sprak over de plek waar ze nu waren, waar zij hem had heen gevoerd tijdens haar radeloze vlucht. Ergens ver weg, in een vreemd land, waar in deze tijd van her jaar nog sneeuw lag. Het was nog erger geweest dan een radeloze vlucht. Waanzinnig. Toch wist hij dat ze vanwege hem was gevlucht. Voor hem gevlucht! Ze moest hem wel ontzettend haten dat ze zo ver mogelijk weg wilde komen en niet gewoon tegen hem had gezegd dat hij weg moest gaan, zodat ze zich alleen kon wassen.

‘Ik had moeten kloppen.’ Op zijn eigen slaapkamerdeur? ik weet dat je niet in mijn buurt wilt blijven. Dat hoef je ook niet. Wat de Wijzen ook willen, wat ze ook zeggen, jij gaat naar hun tenten te rug. Je hoeft niet meer bij me te blijven. Feitelijk... als je dat doet... stuur ik je weg.’ Waarom had hij gehaperd? Ze maakte hem razend, koud en verbitterd wanneer ze wakker was, maar als ze sliep... ‘Je deed idioot. Je had jezelf kunnen doden.’ Hij streelde weer haar haren; hij leek er niet mee op te kunnen houden. ‘Als je ooit nog eens zo idioot doet, draai ik je de nek om. Heb je er enig idee van dat ik jouw ademen ’s nachts ontzettend zal missen?’ Missen? Ze maakte hem er gek mee! Hij was degene die krankzinnig was. Hij moest er mee ophouden. ‘Jij gaat weg en daarmee uit, zelfs als ik je naar Rhuidean terug zal moeten sturen. De Wijzen kunnen me niet tegenhouden als ik als de car’a’carn spreek. Voor mij zul je geen tweede keer hoeven te vluchten.’

De hand die haar onwillekeurig bleef strelen, verstarde toen ze bewoog. Ze was warm, besefte hij. Heel warm. Hij zou nu netjes een deken om zich heen moeten wikkelen en van haar wegschuiven. Haar open ogen, helder en donkergroen, staarden hem ernstig van heel na bij aan. Ze leek niet verbaasd hem te zien en trok zich niet terug. Hij nam zijn armen van haar weg, begon bij haar vandaan te schuiven en zij greep pijnlijk een handvol haren. Als hij bewoog, zou hij daar een kale plek krijgen. Ze gaf hem niet de kans alles uit te leggen. ‘Ik heb mijn bijna-zuster beloofd op je te passen.’ Ze leek net zozeer tegen zichzelf te praten als tegen hem, met een zachte, haast uitdrukkingsloze stem. ‘Ik ben zo snel als ik kon van je weggevlucht om mijn eer te beschermen. En zelfs hier ben je me gevolgd. De ringen liegen niet en ik kan niet meer vluchten.’ Haar stem klonk fermer en vastbesloten, ik vlucht niet meer.’

Rhand probeerde te vragen wat ze bedoelde, terwijl hij trachtte haar vingers los te knopen van zijn haar, maar ze greep een andere pluk vast en trok zijn lippen op de hare. Daarmee kwam een eind aan zijn verstandige overwegingen; de leegte verbrijzelde en saidin verdween. Hij meende dat hij niet zelf had kunnen ophouden als hij dat had gewild, maar er kwam geen enkele gedachte dat hij het niet wilde en zij liet heel duidelijk merken dat haar dat niet uitmaakte. Feitelijk was een heel lange tijd zijn laatste samenhangende gedachte dat hij niet dacht dat hij haar had kunnen tegenhouden. Een aanzienlijke tijd later – twee uur, misschien drie; hij was er niet echt zeker van – lag hij boven op de kleden met de dekens over hem heen en zijn handen achter zijn hoofd, terwijl hij naar Aviendha keek, die de gladde witte wanden bestudeerde. Ze hadden verrassend veel warmte vastgehouden. Het was niet nodig geweest saidin weer vast te grijpen, de koude buiten te sluiten of de lucht te verwarmen. Ze had na het opstaan niet meer gedaan dan snel haar vingers door haar haren te harken en ze liep ondanks haar naaktheid volkomen onbevangen rond. Het was natuurlijk ook wat laat om je te schamen over zoiets onbelangrijks als kleding. Hij had zich zorgen gemaakt toen hij haar uit het water had getrokken, maar ze had minder sneden en schrammen opgelopen dan hij, en op de een of andere manier werd haar schoonheid er totaal niet door aangetast. ‘Wat is dit?’ vroeg ze.

‘Sneeuw.’ Hij legde zo goed mogelijk uit wat het was, maar ze schud de slechts het hoofd, gedeeltelijk van verbazing, gedeeltelijk uit on geloof. Voor iemand die in de Woestenij was opgegroeid, moest bevroren water dat uit de hemel viel bijna even onmogelijk lijken als vliegen. Volgens de verhalen was die keer dat hij het had laten regenen het enige moment geweest dat het in de Woestenij had geregend. Hij kon een zucht van spijt niet onderdrukken toen ze haar onder hemd begon aan te trekken. ‘De Wijzen kunnen ons trouwen zodra we terug zijn.’ Hij kon nog steeds zijn weefsel voelen dat haar poort openhield.

Aviendha’s donkere rossige haren schoten door de halsopening en ze keek hem vlak aan. Niet echt aardig maar ook niet onaardig. Wel vastbesloten. ‘Wat brengt jou op de gedachte dat een man het recht heeft mij dat te vragen? Bovendien behoor je Elayne toe.’ Een tel later lukte het hem zijn mond weer dicht te doen. ‘Aviendha, we hebben net... Wij tweeën... Licht, we moeten nu wel trouwen. Niet dat ik het doe omdat het moet,’ voegde hij er snel aan toe. ‘Ik wil het.’ Eigenlijk was hij daar niet zo zeker van. Hij meende dat hij misschien wel van haar hield, maar hij vond evenzeer dat hij van Elayne hield. En door het een of ander bleef Min ook in zijn gedachten rondspoken. Je bent een even grote rokkenjager als Mart.

Maar ditmaal kon hij iets doen wat terecht rechtvaardig was. Ze trok haar neus op en voelde aan haar kousen of die droog waren, waarna ze ging zitten om ze aan te trekken. ‘Egwene heeft me over de huwelijksgebruiken in Emondsveld verteld.’

‘Wil je een jaar wachten?’ vroeg hij ongelovig. ‘Het jaar. Ja, dat bedoel ik.’ Hij had nooit geweten dat een vrouw zoveel been kon laten zien bij het aantrekken van een kous. Het was gek dat het zo opwindend was, nadat hij haar bezweet en naakt had gezien en... Hij dwong zich weer naar haar te luisteren. ‘Egwene heeft verteld dat ze haar moeder al toestemming voor jou had willen vragen, maar voor ze de kans kreeg, zei haar moeder dat ze een jaar moest wachten, zelfs als ze al een vlecht mocht hebben.’ Aviendha dacht fronsend na, met een knie onder haar kin. ‘Klopt dat? Ze ver telde dat een meisje pas haar haren mocht vlechten als ze oud genoeg was om te trouwen. Begrijp je waar ik het over heb? Je ziet eruit als die... vis... die Moiraine in de rivier heeft gevangen.’ Er waren geen vissen in de Woestenij. De Aiel kenden ze alleen uit boeken. ‘Natuurlijk,’ zei hij. Hij had net zo goed doof en blind kunnen zijn, zoveel begreep hij ervan. Hij ging anders liggen onder de dekens en probeerde alle zekerheid in zijn woorden te leggen die hij op kon brengen. ‘Tenminste... nou ja, de gewoonten zijn ingewikkeld en ik weet niet echt welke je nu bedoelt.’

Ze keek hem even achterdochtig aan, maar de zeden bij de Aiel waren zo warrig dat ze hem geloofde. In Tweewater liep je een jaar rond en als je geschikt was, beloofde je je aan de ander en was je einde lijk getrouwd. Dat waren eigenlijk de enige gebruiken. Tijdens het aankleden praatte ze verder, ik had het erover dat een meisje in dat jaar de toestemming van haar moeder vraagt en die van de Wijsheid. Ik kan niet zeggen dat ik dat begrijp.’ Het witte hemd dat ze over haar hoofd trok, smoorde haar woorden half. ‘Als ze hem wil, en als ze oud genoeg is om te trouwen, waarom heeft ze dan toestemming nodig? Maar weet je, volgens onze zeden’ – haar stem maakte duidelijk dat eigenlijk alleen die golden – ‘is het aan mij om te bepalen of ik je vraag. En ik vraag je niet. Onder jullie gebruiken’ – ze maak te haar gordel vast en schudde het hoofd van afkeer – ‘zou ik de toe stemming van mijn moeder niet hebben. En jij hebt die van je vader nodig, neem ik aan. Of die van je vaderbroer, omdat je vader dood is. Nou, die hebben we niet, dus kunnen we niet trouwen.’ Ze begon de sjaal op te vouwen om die om haar voorhoofd te binden, ik begrijp het,’ zei hij zwakjes. Elke jongen in Emondsveld die zijn vader hiervoor toestemming zou vragen, vroeg eigenlijk om een draai om zijn oren. Wanneer hij dacht aan de jongens die zich drijfnat hadden gezweet van zorgen dat iemand, wie dan ook, zou hebben ontdekt wat ze uitspookten met het meisje dat ze van plan waren te trouwen... Hij herinnerde zich nog de keer dat Nynaeve op de hooizolder van Bars vader Kinne Lewin en Bar Datrijn had betrapt. Kinne had vijf jaar haar haren in een vlecht moeten dragen en nadat Nynaeve alles had afgehandeld, deed vrouw Lewin het nog eens dunnetjes over. De vrouwenkring had die arme Bar bijna levend gevild en dat was nog niets vergeleken met wat ze Kinne hadden aangedaan in de maand die volgens hen nog de kortste tijd was om netjes en behoorlijk op de bruiloft te wachten. In verborgen hoekjes, ver van de vrouwenkring, deed het grapje de ronde dat Bar en Kinne de eerste week na de bruiloft niet hadden kunnen zitten. Rhand nam aan dat Kinne vergeten was toestemming te vragen. ‘Maar ik veronderstel dat Egwene ook niet alle gebruiken van de mannen kent,’ ging hij door. ‘Vrouwen weten niet alles. Zie je, ik ben hiermee begonnen, en dus moeten we trouwen. En dan doet toestemming er niet toe.’

‘Ben jij ermee begonnen?’ Ze snoof hoorbaar en laatdunkend. Of ze nu Aiels, Andoraans of wat dan ook was, een vrouw gebruikte die geluiden als stokken, om mee te porren of te slaan. ‘Het doet er trouwens niet toe, omdat we de Aielgewoonten volgen. Dit gebeurt geen tweede keer, Rhand Altor.’ Hij hoorde – tot zijn vreugde en droefenis – dat er iets van spijt in haar stem doorklonk. ‘Jij behoort de bijna-zuster van mijn bijna-zuster. Ik heb nu toh jegens Elayne, maar dat gaat jou verder niet aan. Blijf je daar eeuwig liggen? Ik heb gehoord dat mannen erna lui zijn, maar het zal niet meer zo lang duren of de stammen maken zich op voor de ochtendtocht. Jij moet er zijn.’ Opeens gleed er een verschrikte uitdrukking over haar gezicht en zakte ze door haar knieën. ‘Als we nog terug kunnen komen. Ik weet niet eens precies meer hoe ik dat gat heb gemaakt, Rhand Altor. Jij moet de weg terugvinden.’

Hij vertelde haar hoe hij de poort had versperd en nog steeds voel de hoe hij standhield. Ze leek opgelucht en schonk hem zelfs een glimlach. Maar terwijl ze haar benen onder zich sloeg en haar rok schikte, werd het steeds duidelijker dat ze niet van plan was hem de rug toe te draaien als hij zich ging aankleden.

‘Nou ja, eerlijk is eerlijk,’ mompelde hij na lang wachten en kwam overeind. Hij probeerde het even onbevangen te doen als zij, maar het was niet gemakkelijk. Hij kon haar ogen bijna lijfelijk voelen, zelfs als hij zich omdraaide. Ze had geen reden om te zeggen dat hij een leuk kontje had. Hij had ook niets van haar fraaie achterste gezegd. Ze zei het trouwens toch alleen om hem te laten blozen. Vrouwen keken niet op die manier naar mannen.

En ze vragen hun moeder toch ook niet toestemming om...

Hij had het idee dat het leven met Aviendha er geen sikkepit gemakkelijker op was geworden.

32

Een korte speer

Er werd verder weinig gepraat. Zelfs als buiten de storm nog steeds woedde, konden ze naar de poort terugkomen, omdat ze de dekens en kleden als mantels konden gebruiken. Aviendha begon ze te ver delen, terwijl hij saidin greep en zich vulde met leven en dood, met vuur en vloeibaar ijs.

‘Verdeel ze gelijk,’ zei hij. Hij wist dat zijn stem koud en gevoelloos klonk. Asmodean had hem verteld dat hij nog verder kon komen, maar tot dusver was hem dat niet gelukt.

Ze keek hem verbaasd aan, maar zei alleen: ‘Jij hebt meer nodig om je te bedekken,’ en ze ging door alsof hij niets had gezegd. Het had geen zin ertegen in te gaan. Uit ervaring – van Emondsveld tot aan de Speervrouwen – wist hij dat als een vrouw iets voor je wil de doen, je haar alleen kon tegenhouden door haar vast te binden, vooral als ze zich wilde opofferen. Het verrassende was dat ze het niet zuur had gezegd en er niets aan had toegevoegd, zoals ‘weke nat lander’. Misschien kwam er behalve de herinnering nog wel meer goeds hieruit voort. Ze kan niet écht nooit meer bedoelen.

Hij vermoedde dat ze dat echter wél bedoelde. Hij weefde een vingerdunne stroom Vuur en sneed een deuropening uit een muur, waarbij hij het gat aan de bovenkant verwijdde. Tot zijn verbazing viel er zonlicht naar binnen. Hij liet saidin los en ze keken elkaar verrast aan. Hij wist dat hij elk gevoel van tijd kwijt was – je weet niet eens welk jaar het is – maar zolang hadden ze toch niet binnen gezeten? Waar ze ook waren, het was heel ver weg van Cairhien.

Hij duwde tegen het blok ijs, maar het gaf niet mee, totdat hij zijn rug ertegen zette, zijn hielen stevig in het zand plantte en uit alle macht begon te duwen. Net toen hij besefte dat hij dit veel gemakkelijker met de Ene Kracht had kunnen doen, viel het blok naar buiten, waardoor hij in het koude, scherp bleke daglicht tuimelde. Maar niet helemaal. Het blok bleef schuin tegen de sneeuw hangen die zich rond de hut had opgehoopt. Op zijn rug liggend, met zijn hoofd net buiten, kon hij nog meer sneeuwhopen zien, wat ijle witte wervelingen rond enkele kromme bomen die hij niet herkende en andere sneeuwbuiten, die misschien struiken of rotsen bedekten. Hij wilde wat zeggen – en vergat wat hij wilde zeggen toen op nog geen vijftig voet boven hem iets door de lucht zwierde, een leerachtige grijze vorm, groter dan een paard, met langzaam wiekende grote vleugels, een gehoornde snoet, klauwen aan de voeten en een dunne hagedissenstaart. Alleen zijn hoofd bewoog om de vlucht van het beest boven de bomen te volgen. Op de rug zaten twee mensen. Hoe wel ze kleren met een soort kap droegen, speurden ze overduidelijk de grond beneden hen af. Als er meer te zien was geweest dan zijn hoofd, en als hij zich niet recht onder dat monster had bevonden, zouden ze hem zeker hebben opgemerkt.

‘Laat die dekens maar zitten,’ zei hij toen hij weer naar binnen schoof. Hij vertelde haar wat hij had gezien. ‘Misschien zijn ze vriendelijk, misschien niet, maar ik wil het liever niet ontdekken.’ Hij wist niet eens of hij mensen die zoiets bereden, wel wilde ontmoeten. Als het mensen waren. ‘We sluipen terug naar de poort. Zo snel we kunnen, maar we sluipen.’

Wonderlijk genoeg ging ze er niet tegen in. Toen hij daar iets over zei, terwijl hij haar over het ijsblok hielp – het was ook verwonderlijk dat ze gewoon zijn hand aanpakte zonder hem boos aan te kijken – antwoordde ze: ik maak geen ruzie wanneer je verstandig bent, Rhand Altor.’ Nou, volgens hem was dat weleens anders geweest. Het land voor hen lag bedekt onder een dikke witte deken, maar naar het westen rezen scherpe, met sneeuw bedekte bergen op, waar van de toppen in de wolken waren gehuld. Hij zag meteen dat ze in het westen lagen, want de zon kwam op. Ongeveer’de helft van de gouden bol stak boven de zee uit. Hij bleef er lang naar kijken. Het land liep naar beneden af, zodat hij op ongeveer een halve span af stand de donderende golven kon zien die tegen een met rotsen bezaaide kust kapotsloegen tot een fijne, koude nevel. Een enorme oceaan naar het oosten, die zich eindeloos tot de kim en de zon leek uit te strekken. Als de sneeuw het al niet had verraden, dan wist hij nu zeker dat ze in een onbekend land waren.

Aviendha staarde verbijsterd naar de rollende branding en donderende golven en keek hem toen fronsend aan alsof ze het herkende. Misschien had ze nooit eerder een grote zee gezien, maar landkaarten kende ze wel.

Vanwege haar rokken kwam ze moeizamer vooruit dan hij, terwijl hij zich wijdbeens een weg baande door de sneeuw, die soms tot zijn middel reikte. Ze snakte naar adem toen ze door Rhand werd op getild en haar groene ogen vlamden.

‘We moeten sneller gaan dan jij met die rokken kunt lopen,’ zei hij. De vlammen doofden, maar ze sloeg niet haar arm rond zijn schouder, zoals hij half en half had gehoopt. In plaats daarvan verstren gelde ze haar vingers en keek gelaten. Er lag iets koppigs in haar blik. Misschien was ze wat veranderd door alles wat was gebeurd, maar niet wezenlijk. Hij begreep niet waarom hem dat zo opluchtte. Hij had een pad in de sneeuw kunnen smelten zoals hij tijdens de storm had gedaan, maar als er nog zo’n vliegend beest zou aankomen, zou dat door het vrijgemaakte pad onmiddellijk naar hen toe geleid worden. Een vos die hem en Aviendha af en toe argwanend opnam, draafde rechts van hem over de sneeuw. Hij was helemaal wit, afgezien van de zwarte punt aan zijn dikke staart. Konijnen sporen liepen hier en daar over de ongerepte sneeuw, wat vager daar waar ze hadden gesprongen, en eenmaal zag hij de voetafdrukken van een kat die zeker zo groot waren als van een luipaard. Misschien bestonden er nog grotere dieren, misschien een of ander niet-vliegend familielid van dat leerachtige beest. Zoiets wilde hij liever niet te genkomen, maar er bestond altijd de mogelijkheid dat de... vlieg beesten de uitgeploegde voor in de sneeuw opmerkten die zich achter hem uitstrekte als een spoor.

Nog steeds zocht hij een weg van boom naar boom. Het hadden er best meer mogen zijn en wat dichter bij elkaar. Nou ja, als er meer waren geweest, zou hij Aviendha misschien niet hebben kunnen volgen in de storm – ze gromde en keek hem fronsend aan en hij maak te zijn greep wat losser – maar nu zou het hem zeker hebben geholpen. Doordat hij op die manier verder kroop, zag hij de andere mensen het eerst.

Op minder dan vijftig pas afstand, tussen hem en de poort – recht voor de poort en hij kon voelen hoe zijn weefsel die openhield – zaten vier mensen te paard en stonden er meer dan twintig in de sneeuw. Op de paarden zaten alleen vrouwen in lange, dikke, met bont af gezette mantels. Twee van hen droegen om de linkerpols een zilveren armband, die met een lange, glimmende lijn aan een glanzende halsband vastzat die strak om de nek zat van de in het grijs geklede vrouwen zonder mantel in de sneeuw. De andere mensen te voet waren mannen in donker leer en met een wapenrusting die groen en goud was geschilderd, met metalen schubben over de borstkas, de buitenkant van hun armen en op hun dijen. Hun speren toonden gouden en groene kwasten, hun lange schilden waren in dezelfde kleuren geschilderd en hun helmen leken koppen van enorme insecten, waarbij de gezichten tussen de vangkaken zaten. De een was duidelijk de aanvoerder; hij had geen speer of schild, maar droeg een gebogen, tweehandig zwaard op de rug. De platen van zijn gelakte wapenrusting waren afgezet met zilveren randen. Dunne groene vederdossen als tastsprieten versterkten de indruk van de insecten helm. Rhand wist nu waar hij en Aviendha waren. Hij had dit soort wapenrustingen eerder gezien. En vrouwen met zo’n halsband ook. Hij zette haar neer achter een door de wind gekromde pijnboom met een heel gladde, grijs met zwart gestreepte bast en wees naar hen. Ze knikte zwijgend.

‘De twee vrouwen met de halsband kunnen geleiden,’ fluisterde hij. ‘Kun je ze afschermen?’ Haastig voegde hij eraan toe: ‘Tast nog niet naar de Bron. Het zijn gevangenen, maar ze kunnen de anderen waar schuwen. Zelfs als ze dat niet doen, kunnen de vrouwen met de arm banden jou nog steeds voelen.’

Ze keek hem bevreemd aan, maar verspilde geen tijd aan domme vragen zoals hoe hij dat wist. Hij verwachtte dat die later wel zouden komen. ‘De vrouwen met de armbanden kunnen ook geleiden,’ antwoordde ze even zacht. ‘Maar het voelt heel gek. Zwak. Alsof ze het nooit eerder hebben gedaan. Ik begrijp het niet.’ Rhand wel. Damane waren de vrouwen die volgens de Seanchanen konden geleiden. Als twee vrouwen op de een of andere manier aan het Seanchaanse zoeknet waren ontsnapt om sul’dam te worden hij wist er weinig van, maar het zou niet gemakkelijk zijn, want de Seanchanen beproefden letterlijk iedere vrouw in de jaren dat de kunst van het geleiden zich voor het eerst kon vertonen – zouden ze zichzelf zeker niet durven verraden. ‘Kun je ze allevier afschermen?’ Ze keek hem trots aan. ‘Natuurlijk. Egwene heeft me geleerd hoe ik verschillende stromen tegelijk kan gebruiken. Ik kan ze afschermen, in stromen Lucht verpakken en verknopen voor ze weten wat er aan de hand is.’ Het zelfvoldane glimlachje stierf weg. ‘Ik ben snel genoeg om hen en hun paarden aan te pakken, maar daarmee laat ik de rest aan jou over, tot ik je kan helpen. Als er één ontsnapt... ze kunnen die speren zeker ver gooien, en als een daarvan jou aan de grond vastnagelt...’ Ze mompelde iets binnensmonds, alsof ze boos was dat ze haar zin niet kon afmaken. Ten slotte keek ze hem weer aan, even woest als hij al eerder van haar had gezien. ‘Egwene heeft me iets over Heling verteld, maar ze weet er weinig van en ik nog minder.’

Waar was ze nu weer boos over? Je kunt beter de zon proberen te begrijpen dan een vrouw, dacht hij wrang. Thom Merrilin had het hem eens gezegd en het was gewoon waar. ‘Jij zorgt voor het af schermen van die vrouwen,’ zei hij, ‘ik doe de anderen. Maar pas als ik je arm aanraak.’

Hij kon aan haar zien dat hij volgens haar aan het opscheppen was, maar hij zou geen stromen gaan verdelen, slechts een ingewikkelde stroom Lucht weven die hun armen tegen hun zij klemde en zowel de paarden als de mensen zou vasthouden. Hij haalde diep adem, greep saidin goed beet, raakte haar arm aan en geleidde. De Seanchanen slaakten geschrokken kreten. Hij had aan mond proppen moeten denken, maar ze konden al door de poort zijn voor iemand anders het hoorde. Hij hield de Bron vast, greep Aviendha bij de arm en sleurde haar half mee door de sneeuw, waarbij hij haar gesnauw negeerde dat ze best zelf kon lopen. Op deze manier maak te hij tenminste een pad voor haar vrij en ze moesten voortmaken. De Seanchanen werden stil en keken hem en Aviendha aan toen ze voor hen gingen staan. De twee vrouwen die geen sul’dam waren, hadden hun kappen afgeschud en verzetten zich tegen zijn stroom. Hij hield ze liever vast dan ze te verknopen. Hij zou ze toch moeten losmaken wanneer hij wegging, om de eenvoudige reden dat hij zelfs de Seanchanen niet vastgebonden in de sneeuw wilde achterlaten. Als ze niet doodvroren, kon zo’n grote roofkat wellicht verschijnen. Als er één bestond, moesten er meer zijn.

De poort was er inderdaad nog, maar hij zag niet zijn kamer in Eianrod, maar alleen een effen grijs. Hij leek ook smaller dan eerst. Nog erger was dat hij het weefsel van het grijs kon zien; het was van saidin geweven. Er gleed een woedende gedachte langs de leegte. Hij kon niet zien waar het grijs voor diende, maar het kon gemakkelijk de val van een mannelijke Verzaker zijn. Asmodean, waarschijnlijk. Als de man hem aan de anderen kon verraden, zou hij zijn plaatsje onder hen misschien terug verdienen. Toch bestond er geen enkele twijfel over dat ze hier niet konden blijven. Als Aviendha nog maar wist hoe ze die eerste poort had geweven, dan kon ze een tweede openen, maar zoals de zaken ervoor stonden, zouden ze deze – val strik of niet – moeten gebruiken.

Een van de vrouwen te paard, met de afbeelding van een zwarte raaf voor een kale toren op de borst van haar grijze mantel, had een streng gezicht en donkere ogen die dwars door zijn schedel leken te boren. De andere vrouw, jonger, bleker en kleiner, maar toch vorstelijker, droeg de kop van een zilveren hertenbok op haar groene mantel. De smalle vingers van haar rijhandschoenen waren te lang. Uit de afge schoren zijkanten van het hoofdhaar kon Rhand afleiden dat in die lange handschoenvingers lange, ongetwijfeld gelakte nagels zaten, wat wees op Seanchaanse adel. De soldaten hadden strakke gezichten en rechte ruggen, maar de blauwe ogen van de officier glinsterden achter de vangkaken van zijn insectenhelm en zijn gehand schoende vingers wriemelden in een vergeefse poging zijn zwaard te pakken.

Rhand gaf verder niets om ze, maar hij wilde de damane niet achterlaten. Hij kon hen laten ontsnappen. Ze staarden hem dan wel aan alsof hij een wild dier met ontblote slagtanden was, maar ze waren niet uit eigen vrije wil gevangenen en werden nauwelijks beter behandeld dan huisdieren. Hij legde zijn hand op een halsband en voelde een schok die zijn arm bijna verlamde. Heel even verschoof de leegte en woedde saidin als een duizendvoudige sneeuwstorm door hem heen. Het korte hoogblonde haar van de damane stond recht overeind toen ze door zijn aanraking bijna stikte, waarna ze begon te krijsen. Haar sul’dam snakte naar adem en werd lijkbleek. Beiden zouden zijn gevallen als ze niet door hun boeien van Lucht werden vastgehouden.

‘Probeer jij het,’ zei hij tegen Aviendha en bewoog zijn hand. ‘Een vrouw moet in staat zijn zo’n ding veilig aan te raken. Ik weet niet hoe je het kunt openmaken.’ Het leek uit één stuk te bestaan en was op de een of andere manier met de lijn en de armband verbonden. ‘Het is erom gekomen, dus moet het er ook weer af willen.’ Enkele ogenblikken zouden geen verschil maken voor wat het ook was dat er met de poort was gebeurd. Was het Asmodean? Aviendha schudde haar hoofd en begon aan de halsband te morrelen. ‘Sta stil,’ snauwde ze tegen de terugdeinzende damane, een bleek meisje van een jaar of zestien, zeventien. Misschien vonden de beteugelde vrouwen Rhand een wild beest, maar Aviendha staarden ze aan als een vleesgeworden nachtmerrie.

‘Zij is een marath’damane,’ huilde het bleke meisje. ‘Red Seri, vrouwe! Alstublieft, vrouwe! Red Seri!’ De andere damane, ouder, bijna moederlijk, begon onbeheerst te snikken. Aviendha keek Rhand om de een of andere reden even boos aan als het meisje en mopperde kwaad binnensmonds terwijl ze aan de halsband werkte. ‘Het is hem, vrouwe Morsa,’ zei de sul’dam van de andere damane opeens zacht lispelend, zodat Rhand het amper verstond, ik draag de armband reeds lang en ik had het geweten als de marath’damane meer had gedaan dan Jini af te schermen.’ Morsa keek niet verbaasd. Feitelijk glansde er iets van doodsbange herkenning in haar blauwe ogen toen ze Rhand aanstaarde. Dat kon alleen als zij...

‘Jij was in Falme,’ zei hij. Als hij als eerste door de poort ging, zou hij Aviendha een kort moment alleen moeten laten.

‘Dat was ik.’ De edelvrouwe leek flauw te vallen, maar haar zacht lispelende stem klonk koel en gebiedend, ik heb je gezien, en wat je er hebt gedaan.’

‘Pas maar op dat ik hier niet hetzelfde doe. Als jullie me geen last bezorgen, laat ik je met rust.’ Hij kon Aviendha niet als eerste zo maar in het Licht weet wat sturen. Als zijn gevoel niet zover weg had geleken, zou hij net zo’n gezicht hebben getrokken als zij terwijl ze met die halsband bezig was. Ze moesten er samen doorheen en klaar staan voor wat hun daar wachtte.

‘Er is veel geheim gebleven over wat er in de streken van de grote Haviksvleugel is gebeurd, vrouwe Morsa,’ zei de vrouw met het strengegezicht. Haar ogen keken Morsa even hard aan als ze op hem hadden gerust. ‘De geruchten gaan dat het Eeuwig Roemrijke Leger een nederlaag heeft geproefd.’

‘Zoek je de waarheid in geruchten, Jalindin?’ vroeg Morsa snijdend. ‘Een Zoeker zou toch zeker moeten weten wanneer er gezwegen moet worden. De keizerin zelf heeft elk woord over de Corenne verboden, tot zij die opnieuw uitroept. Als jij – of ik – ook maar de naam noemen van de stad waar het leger is geland, zullen onze tongen worden verwijderd. Misschien verheugt het jou zonder tong in de Toren van de Raven te zitten? Zelfs de Luisteraars zouden niet luisteren naar je geschreeuw om genade.’

Rhand begreep de helft nog niet en dat kwam niet alleen door de vreemde tongval. Hij had graag langer willen luisteren. Corenne. De Terugkeer. Dat was de naam die de Seanchanen in Falme hadden gebruikt voor hun poging de landen aan zijn kant van de Arythische Oceaan in handen te krijgen, die ze op grond van geboorterecht hun eigendom noemden. De andere woorden – de Zoekers, Luisteraars en de Toren van de Raven – vormden een raadsel. Maar blijkbaar was de Terugkeer ingetrokken, voorlopig tenminste. Dat was waar devolle kennis.

De poort was smaller, misschien een vinger smaller dan eerst. Alleen zijn versperring hield hem open, want zodra Aviendha haar weefsel had losgelaten, probeerde de poort zich voortdurend te sluiten. ‘Haast je,’ beval hij Aviendha en ze keek hem zo geduldig aan dat het leek of een steen hem tussen de ogen had geraakt, ik probeer het, Rhand Altor,’ zei ze, nog steeds druk doende met de halsband. Tranen biggelden over Seri’s wangen en voortdurend klonk er een zacht gekreun in haar keel, alsof de Seanchaanse dacht dat Aviendha haar de hals zou afsnijden. ‘Je hebt dit viertal bijna gedood en misschien jezelf ook wel. Ik kon voelen hoe de Kracht woest door hen heen golfde toen je die halsband aanraakte. Laat me dus met rust en als ik het kan, zal ik het doen.’ Ze mompelde een vloek en probeerde het aan de andere kant.

Rhand vroeg zich af of hij de sul’dam de halsband kon laten ver wijderen – als iemand het zou kunnen, dan waren zij het – maar uit de diepe rimpels op hun voorhoofd maakte hij op dat hij hen zou moeten dwingen. Als hij een vrouw niet kon doden, kon hij haar ook niet martelen.

Met een zucht wierp hij een blik op het grijze niets dat de poort weer vulde. De stromen leken met de zijne te zijn verweven. Hij kon ze niet doorsnijden zonder de andere te raken. Als ze erdoorheen gingen, kon de val dichtslaan, maar als hij het grijs doorsneed, zou de poort dichtklappen voor ze erin waren gestapt. Het moest blindelings gebeuren en het Licht wist wat erachter lag. Morsa had goed geluisterd naar hun gesprek en keek nu nadenkend naar de twee sul’dam. Jalindin had haar ogen niet van het gezicht van de edelvrouwe afgehouden. ‘Er is veel geheimgehouden dat de Zoekers hadden moeten horen, vrouwe Morsa,’ zei de strenge vrouw. ‘De Zoekers dienen alles te weten.’

‘Je vergeet jezelf, Jalindin,’ snauwde Morsa en haar gehandschoen de handen bewogen heftig. Als haar armen niet langs haar zij werden vastgehouden, had ze de teugels stuk getrokken. Nu echter hield ze haar hoofd schuin om de andere vrouw hooghartig aan te zien. ‘Jij bent naar me toe gestuurd omdat Sarek boven zichzelf keek en plannen koestert voor Serengada Dai en Tuel, om maar te zwijgen over wat de keizerin...

Jalindin onderbrak haar grof. ‘U vergeet uzelf, vrouwe Morsa, als u denkt dat u niets met de Waarheidszoekers te maken hebt. Ikzelf heb een dochter en een zoon van de keizerin, moge het Licht haar zegenen, mogen ondervragen en als teken van dankbaarheid voor de bekentenissen die ik hen ontlokte, stond zij mij toe haar te aanschouwen. Denkt u dat een lager Huis hoger staat dan de kinderen van de keizerin zelf?’

Morsa hield zich kaarsrecht overeind – ze kon ook niet anders – maar ze werd grauw en maakte haar lippen nat. ‘De keizerin, moge het Licht haar voor eeuwig verlichten, weet reeds veel meer dan ik kan vertellen. Ik wilde zeker niet opperen...’

Opnieuw onderbrak de Zoeker haar en richtte zich tot de soldaten alsof Morsa niet bestond. ‘Vrouwe Morsa staat onder de hoede van de Waarheidszoekers. Ze zal worden ondervraagd zodra we terug zijn in Merinloe. De sul’dam en damane eveneens. Het lijkt me dat ze zaken ten onrechte hebben verborgen.’ Op de gezichten van de aangewezen vrouwen tekende zich afgrijzen af, maar Morsa was er het ergst aan toe. Met grote ogen, bleek en vertrokken, zakte ze in elkaar, voor zover de onzichtbare boeien dat toelieten, en ze zei niets terug. Ze keek of ze wilde gillen, desondanks... slikte ze het. Jalindins ogen richtten zich weer op Rhand. ‘Ze noemde je Rhand Altor. Je zult goed behandeld worden als je je aan mij overgeeft, Rhand Altor. Ik weet niet hoe je hier bent gekomen, maar je hoeft niet tedenken dat je kunt ontsnappen, zelfs niet als je ons doodt. Er is een grote speurtocht begonnen naar de marath’damane die vannacht heeft geleid.’ Haar ogen schoten even naar Aviendha. ‘Daarbij zul jij on getwijfeld eveneens worden gevonden en mogelijk per ongeluk worden gedood. Het oproer kraait in deze streken. Ik weet niet hoe mannen in jouw land worden behandeld, maar in Seanchan kan je lijden worden gesust. Je kunt hier grote eer verwerven door je kracht te gebruiken.’

Hij lachte haar uit en ze leek beledigd, ik kan je niet doden, maar ik zweer dat ik je daarvoor minstens zal villen.’ Hij zou zich in ie der geval geen zorgen hoeven te maken dat hij door Seanchaanse handen zou worden gesust. In Seanchan werden geleiders gedood. Niet door rechtspraak. Ze werden opgejaagd en ter plekke doodge schoten.

De grijze poort was weer een vinger smaller en nu amper breed genoeg om er naast elkaar doorheen te springen. ‘Laat maar, Aviendha. We moeten gaan.’

Ze liet Seri’s halsband los en keek hem terneergeslagen aan, maar terwijl haar ogen langs hem heen naar de poort gleden, nam ze haar rokken op om door de sneeuw naar hem toe te stappen, zachtjes mompelend over bevroren water.

‘Wees op alles voorbereid,’ zei hij en sloeg een arm om haar schouders. Hij maakte zichzelf wijs dat hij dat deed om voor de poort dichter bij elkaar te staan. Niet omdat het fijn aanvoelde. ‘Ik weet niet waarvoor, maar hou je gereed.’ Ze knikte en hij zei: ‘Spring.’ Samen sprongen ze het grijs in, Rhand liet het weefsel los dat de Seanchanen vastbond om zich op te laden met saidin... ... en kwam struikelend neer in zijn slaapkamer in Eianrod, waar de lampen brandden terwijl het buiten nog donker was. Asmodean zat tegen de muur naast de deur, met zijn benen gekruist. Hij hield de Bron niet vast, maar Rhand klapte toch een scherm neer tussen de man en saidin. Hij draaide zich pijlsnel om, nog steeds met zijn arm om Aviendha, en zag geen poort meer. Nee, nog niet echt verdwenen – hij kon zijn weefsel nog steeds onderscheiden, en dat van Asmodean – maar er leek helemaal niets meer te zijn. Hij wacht te geen moment en sneed zijn weefsel door. Opeens verscheen de poort weer en zag hij de Seanchanen achter de smaller wordende opening. Vrouwe Morsa zat ineengezakt in het zadel en Jalindin riep allerlei bevelen. Een groenwitte lans met een kwast boorde zich door de opening, net toen die dichtklapte. Als vanzelf geleidde Rhand Lucht om de twee voet lange lans vast te grijpen. De schacht was scherp en recht afgesneden, alsof een ambachtsman eraan had gewerkt. Hij huiverde en was blij dat hij niet had geprobeerd het grijze scherm te verwijderen – of wat het dan ook geweest was — vóór zij erdoorheen waren gesprongen.

‘Maar goed dat de twee sul’dam zich niet bijtijds herstelden,’ zei hij, terwijl hij de doormidden gehakte lans in zijn handen pakte, ‘anders hadden we nog ergere dingen achter ons aan gekregen.’ Hij nam Asmodean vanuit zijn ooghoeken op, maar de man zat er alleen maar en leek een beetje ziek. Hij wist niet of Rhand van plan was die lans door hem heen te jagen.

Aviendha snoof zo mogelijk nog feller. ‘Dacht je echt dat ik ze los had gemaakt?’ zei ze opgewonden. Ze duwde ferm zijn arm van haar weg, maar hij meende niet dat haar boosheid hem gold. Niet vanwege zijn arm tenminste. ‘Ik heb de afscherming zo strak mogelijk verknoopt. Het zijn je vijanden, Rhand Altor. Zelfs de vrouwen die jij damane noemt, zijn trouwe honden die je liever zouden doden dan zelf vrij te zijn. Je moet hard zijn tegen je vijanden, niet slap.’ Ze had gelijk, dacht hij terwijl hij de lans woog. Hij had daar vijanden achtergelaten die hij op een dag zou moeten bestrijden. Hij moest harder worden. Anders zou hij al geveld worden voor hij de kans kreeg naar Shayol Ghul te trekken.

Onverwachts begon ze haar rok glad te strijken en begon ze bijna een normaal gesprek, ik zag dat je die melkbleke Morsa niet van haar lot hebt gered. Zoals je haar aankeek, meende ik dat grote ogen en een ronde boezem weer je aandacht hadden getrokken.’ Rhand staarde haar aan met een verbijstering die als stroop langs de leegte rond hem droop. Het klonk alsof ze zei dat de soep klaarstond. Hij vroeg zich af hoe hij Morsa’s boezem onder die met bont afge zette mantel had kunnen zien. ‘Ik had haar mee moeten nemen,’ zei hij. ‘Om haar over de Seanchanen te ondervragen. Ik krijg nog last met ze, vrees ik.’

Het vonkje dat in haar ogen was verschenen, verdween. Ze wilde wat zeggen, maar hield haar mond toen ze Asmodean aankeek, die zijn hand had opgestoken. Hij kon bijna zien hoe de vragen over de Seanchanen zich in haar ogen opstapelden. Voor zover hij haar kende, zou ze blijven doorspitten tot ze elk vezeltje kennis uit hem had gekregen, zelfs van dingen die hij zich niet eens meer meende te her inneren. Wat misschien niet zo slecht was. Een volgende keer dan. Nadat hij enkele antwoorden uit Asmodean had geslagen. Ze had gelijk. Hij moest hard zijn.

‘Dat was slim, Rhand Altor,’ zei ze, ‘dat gat van mij verbergen. Als een gai’shain binnen was gekomen, zouden er misschien wel duizend speerzusters doorheen zijn getrokken om je te zoeken.’ Asmodean schraapte de keel. ‘Er is inderdaad een gai’shain geweest. Een zekere Sulin had haar gezegd dat u diende te eten, mijn Heer Draak. Om te voorkomen dat ze het dienblad binnenbracht en dele gekamer zou zien, heb ik de vrijheid genomen haar te zeggen dat u en de jonge vrouw niet gestoord wilden worden.’ Enkele oogspiertjes trokken zich opvallend samen. ‘En?’

‘Nou ja, ze vatte het vreemd op. Ze lachte hardop en rende weg. Even later moeten er wel twintig Far Dareis Mai onder het raam heb ben gestaan. Ze schreeuwden en roffelden een heel lange tijd met hun speren tegen hun schilden. Ik moet bekennen, mijn Heer Draak, dat enkele voorstellen die zij naar boven riepen, zelfs mij deden schrikken.’

Rhand voelde zich vuurrood worden – nu was het gebeurd aan de andere kant van de bloedwereld en nog wisten de Speervrouwen er van! – maar Aviendha kneep alleen haar ogen dicht. ‘Had ze net zulk haar en net zulke ogen als ik?’ Ze wachtte niet eens op het instemmend knikje van Jasin Natael. ‘Dat moet mijn eerst zuster Niella zijn geweest.’ Ze zag de geschrokken vraag op Rhands gezicht en gaf al antwoord. ‘Niella is wolweefster, geen Speervrou we. Ze werd een halfjaar geleden bij een overval op Sularaveste door de Speervrouwen van de Chareen meegenomen. Ze heeft geprobeerd mij de speer af te raden en wil me laten trouwen. Ik stuur haar naar de Chareen terug met een striem op haar achterste voor elke persoon die ze het heeft verteld.’

Rhand greep haar bij de arm toen ze het vertrek uit wilde stappen, ik wil met Natael praten. Ik neem niet aan dat het nog lang duurt voor de dageraad...’

‘Een paar uur, denk ik,’ opperde Asmodean.

‘... dus hebben we nog maar weinig tijd om te slapen. Als je dat zou willen doen, vind je het dan erg om je bed elders op te slaan? Je hebt trouwens toch andere dekens nodig.’

Ze knikte kort voor ze zich lostrok en de deur achter zich dichtsloeg. Ze was zeker niet boos omdat ze uit zijn slaapkamer werd gezet dat kon ook moeilijk: ze had gezegd dat er tussen hen niets meer zou gebeuren – maar hij was blij dat hij niet Niella was.

Terwijl hij de korte speer op en neer liet wippen, wendde hij zich tot Asmodean.

‘Een vreemde koningsstaf, mijn Heer Draak.’

‘Voor het moment volstaat het.’ Om hem eraan te herinneren dat de Seanchanen nog steeds bestonden. Hij had graag gehad dat hij zijn stem nog kouder kon laten klinken dan hij met saidin en de leegte kon bewerkstelligen. Hij moest hard zijn. ‘Voor ik besluit om jou als een lam aan het spit te rijgen... Waarom heb je me nooit dat kunst je geleerd om iets onzichtbaar te maken? Als ik de stromen niet had gezien, zou ik nooit hebben geweten dat de poort nog steeds bestond!’

Asmodean slikte en verschoof alsof hij niet wist of Rhand zijn dreigement meende. Rhand wist het zelf niet eens. ‘Mijn Heer Draak, u hebt het nooit gevraagd. Een kwestie van licht buigen. U hebt altijd zoveel vragen dat het moeilijk is wat tijd te vinden voor iets anders. U dient nu toch te weten dat ik mijn lot volledig aan u verbind?’ Hij maakte zijn lippen nat, kwam overeind, maar bleef geknield, en begon te praten, ik voelde uw weefsel – binnen een span kan iedereen het voelen – ik heb nog nooit zoiets gezien. Ik wist alleen dat De mandred een sluitende poort kon versperren, misschien Semirhage ook, en Lews Therin, maar ik voelde het en ben gekomen en kon slechts met de grootste moeite door hetzelfde kunstje te gebruiken langs de Speervrouwen komen. U móét weten dat ik U nu dien. Mijn Heer Draak, ik ben uw man.’

Het was de herhaling van woorden van de Cairhienin die nu pas goed tot hem doordrongen. Rhand zwaaide met zijn lans en zei ruw: ‘Sta op. Je bent geen hond.’ Maar toen Asmodean langzaam overeind kwam, legde hij de lange lanspunt tegen de hals van de man. Hij moest hard zijn. ‘Van nu af aan vertel je me bij elke wandeling twee dingen die ik niét heb gevraagd. Iedere keer, hoor je me? Als ik de indruk krijg dat je iets voor mij verborgen houdt, sta ik je met plezier aan Semirhage af.’

‘Zoals u beveelt, mijn Heer Draak,’ stamelde Asmodean. Het leek of hij wilde buigen en Rhands hand wilde kussen. Om dat te voorkomen liep Rhand naar het bed zonder dekens en ging op het linnen zitten. De veren matras gaf mee, terwijl hij de lans bekeek. Een goed idee om hem als herinnering te behouden, zij het niet als koningsstaf. Zelfs met al zijn andere zaken kon hij de Seanchanen maar beter niet vergeten. Die damane. Als Aviendha hen niet van de Bron had afgeschermd...

‘Je hebt geprobeerd me te tonen hoe ik een vrouw kan afschermen en het is je niet gelukt. Probeer me te leren hoe ik onzichtbare stromen kan vermijden en opvangen.’ Lanfir had zijn weefsel eens keurig netjes doorgesneden.

‘Dat is niet gemakkelijk, mijn Heer Draak, zonder een vrouw om mee te oefenen.’

‘We hebben de rest van de nacht,’ zei Rhand koeltjes en hief het scherm om de man op. ‘Probeer maar. Probeer het zo goed mogelijk.’

33

Een vuurrode zaak

Het mes streek vlak langs Nynaeves haren toen het in het hout plonk te waar ze tegenaan leunde. Achter haar blinddoek kneep ze haar ogen angstig dicht. Ze had veel liever een behoorlijke vlecht gehad, in plaats van die losse lokken tot op haar schouders. Als dat mes ook maar één haartje had doorgesneden... Stom mens , dacht ze verbitterd. Stom, stom mens.

Onder de opgerolde sjaal voor haar ogen kon ze nog net een streepje licht zien dat onder al die stof heel fel leek. Er moest nog voldoende licht zijn, ook al was het laat in de middag. De man zou zeker geen messen werpen wanneer hij niet goed kon zien. Het volgende mes sloeg aan de andere kant van haar hoofd in; ze kon het voelen trillen. Ze meende het tegen haar oor te voelen. Ze ging Thom Merrilin en Valan Luca vermoorden! En voor de goede orde: daarna elke andere man.

‘De peren!’ brulde Valan Luca, alsof hij niet maar dertig pas van haar vandaan stond. Hij nam blijkbaar aan dat de blinddoek ook haar oren afschermde.

Ze voelde in de buidel aan haar riem, pakte er een peer uit en zette die voorzichtig op haar hoofd. Ze was blind! Puur stom en blind! Nog twee peren. Behoedzaam strekte ze haar armen tussen de messen naast haar en hield de peren aan het steeltje vast. Even gebeur de er niets. Ze wilde haar mond al opendoen om Thom Merrilin toe te roepen dat als er ook maar één schrammetje... Plonk! Plonk! Plonk! De messen kwamen zo snel dat ze zou hebben gegild als haar keel niet door een vuist werd dichtgeknepen. In haar linkerhand had ze alleen nog het steeltje, door de andere peer stak een mes en het sap van de peer op haar hoofd drupte op haar haren. Ze griste de sjaal af en liep op hoge benen naar Thom en Luca, die waanzinnig stonden te grijnzen. Voor ze ook maar één woord kon uitbrengen, zei Luca bewonderend: ‘Je bent geweldig, Nana! Je moed is groots, maar jij bent nog geweldiger!’ Hij zwierde die belachelijke roodzijden mantel met een buiging rond en hield een hand op zijn hart. ‘Ik ga dit “Roos tussen de doornen” noemen. Al moet ik eer lijk zeggen dat jij mooier bent dan welke roos ook.’

‘Er is niet veel moed voor nodig om als een boomstam te blijven staan.’ Dus ze was een roos? Ze zou hem de doorns tonen. Ze zou het beiden eens goed inpeperen. ‘Luister eens, Valan Luca...’

‘Wat een dapperheid! Je dook niet eens in elkaar! Ik moet je zeggen dat ik de moed niet zou hebben om dat te doen!’ Dat was waar, zei ze bij zichzelf, ik ben niet moediger dan ik hoef te zijn,’ sprak ze, milder gestemd. Ze kon moeilijk een man uit schelden die volhield dat ze zo dapper was. Dat was in ieder geval beter dan dat gemekker over rozen. Thom streek langs zijn witte snorpunten alsof hij iets grappigs had gezien. ‘De kleding,’ zei Luca en glimlachte zo breed dat zijn tanden zicht baar werden. ‘Je zult er prachtig uitzien in...’

‘Nee,’ snauwde ze. Wat hij juist had goedgemaakt, deed hij nu teniet door hierover te beginnen. Clarine had een zijden gewaad van nog feller rood dan zijn mantel gemaakt, dat ze van Luca tijdens dit nummer moest dragen. Volgens haar was dat om het bloed te verbergen als Thoms mes ernaast zat.

‘Maar, Nana, schoonheid in gevaar is heel aantrekkelijk!’ Luca’s stem koerde of hij zoete woordjes in haar oor fluisterde. ‘Jij zult ieder oog trekken en ieders hart zal bonzen door je schoonheid en je moed!’

‘Als je het zo mooi vindt,’ zei ze vastbesloten, ‘draag jij het dan.’ Af gezien van de kleur was ze niet van plan zoveel boezem in het open baar te tonen, of Clarine dat nu geschikt achtte of niet. Ze had het pakje van Latelle bij haar uitvoering gezien, geheel van zwarte lovertjes met een hoge kraag die rond de nek sloot. Zoiets wilde ze wel dragen... Waar stond ze aan te denken? Ze was zeker niet van plan om werkelijk hiermee door te gaan. Ze had alleen met deze oefening ingestemd om te voorkomen dat Luca iedere avond aan haar deur kwam krabben om haar over te halen.

De man was niet zo bot om niet aan te voelen wanneer hij een ander onderwerp aan moest snijden. ‘Wat is er gebeurd?’ vroeg hij, een en al gladde bezorgdheid.

Ze kromp ineen toen hij haar opgezwollen oog aanraakte. Hij had goed pech daarover te beginnen. Hij kon veel beter blijven proberen haar in dat rode gewaad te krijgen, ik had er een hekel aan dat het me vanmorgen in de spiegel aankeek, dus heb ik erin gebeten.’ Ze zei het zo vlak, met opgetrokken lippen, dat Luca met een ruk zijn hand terugtrok. Uit de behoedzame glans in zijn ogen maakte ze op dat hij een nieuwe beet verwachtte. Thom streek verwoed over zijn snor en zijn gezicht stond vuurrood vanwege zijn poging om niet in lachen uit te barsten. Hij wist natuurlijk wat er was gebeurd. Hij wel. En zodra zij wegliep, zou hij Luca ongetwijfeld onthalen op zijn verslag van het voorval. Mannen konden het roddelen nooit laten; het was hen aangeboren en geen enkele vrouw kon het hen ooit af leren.

Het was schemeriger dan ze had verwacht. De zon hing rood boven de boomkruinen in het westen. ‘Als je dit ooit nog eens waagt in dit slechte licht...’ gromde ze, haar vuist opstekend naar Thom. ‘De schemering is al bijna ingevallen!’

‘Ik neem aan,’ zei de speelman, die een borstelige wenkbrauw op trok, ‘dat dat inhoudt dat je het gedeelte dat ik geblinddoekt ben, weg wil laten?’ Hij maakte natuurlijk een grapje. Het was een grap je. ‘Zoals je verkiest, Nana. Van nu af aan alleen met volmaakt goed licht.’

Pas toen ze wegbeende, kwaad met haar rok zwaaiend, besefte ze dat ze eigenlijk had ingestemd met dit dwaze gedoe. Niet met zoveel woorden, maar ze had het wel gedaan. Ze zouden zeker proberen haar daaraan te houden, even zeker als de zon vanavond onder zou gaan.

Stom, stom, stom mens’.

Het open veld waar ze – Thom tenminste, vervloekte vent, hij en die Luca – hadden geoefend, lag op enige afstand van het kampement naast de weg naar het noorden. Ongetwijfeld had Luca de dieren niet van streek willen maken voor het geval een van Thoms messen haar hart had doorboord. De man zou het lijk zeker aan de leeuwen heb ben gevoerd. Ze moest dat gewaad van hem alleen maar dragen, om dat hij dan met zijn ogen alles kon verslinden wat ze nooit aan ie mand anders dan Lan wilde laten zien. En bloedvuur voor hem ook, dat hij zo koppig was. Ze wilde dat hij hier was, zodat ze het hem goed kon inwrijveen. Ze wilde dat hij hier was, zodat ze zeker wist dat hij veilig was. Ze brak een dode tak hondenvenkel af en gebruikte de bruine lange pluimen als een zweep om de punten van het on kruid weg te meppen die door de bladeren omhoogstaken. Gisteravond had Elayne verteld dat Egwene verslag had gedaan van strijd in Cairhien, schermutselingen met roversbenden, gevechten tussen Aiel en Cairhienin, die alle Aiel als vijanden beschouwden, met Andoraanse soldaten die de Zonnetroon voor Morgase opeisten. Lan was erbij betrokken geweest. Wanneer Moiraine hem uit het oog verloor, greep hij blijkbaar elke kans aan om bij de strijd betrokken te raken, alsof hij aanvoelde waar die gevoerd werd. Nynaeve had nooit gedacht dat ze nog eens zou wensen dat de Aes Sedai Lan heel kort aan de lijn zou houden.

Vanmorgen was Elayne nog steeds verontrust, omdat de soldaten van haar moeder in Cairhien waren en tegen Rhands Aiel vochten, maar Nynaeve maakte zich meer zorgen over de roversbenden. Egwene had verteld dat Rhand rovers en moordenaars ophing wanneer ie mand bezwoer zijn gestolen eigendommen of een moordenaar of brandstichter van een schuur te herkennen. Hij had het touw wel niet zelf in handen, maar dat maakte geen verschil en Egwene had verteld dat hij iedere terechtstelling met een gezicht zo koud en hard als de bergen bijwoonde. Zo was hij niet. Hij was als jongen heel zacht aardig geweest. Ze wist niet wat hem in de Woestenij was overkomen, maar het had hem weinig goed gedaan. Nou ja, Rhand was ver weg en haar eigen problemen – die van haar en Elayne – waren nog geen stap dichter bij een oplossing gekomen. De Eldar lag een kleine span naar het noorden en werd overbrugd door een hoge stenen brug op metalen pijlers, die zonder een roest plekje in de zon stonden te glanzen. Zeker een overblijfsel van vroeger, misschien wel uit een vorige Eeuw. Ze was er vlak na hun aan komst, midden op de dag, eens heen gegaan, maar had geen enkele boot gezien die de moeite van het noemen waard was. Roeiboten, kleine vissersscheepjes die langs de rivieroevers scharrelden, enkele vreemde, smalle dingen die over het water heen en weer schoten, voortbewogen door mannen met peddels, zelfs een logge barkas die in de modder vast leek te zitten. Aan beide kanten was heel veel modder zichtbaar, veel ervan uitgedroogd en gebarsten, maar dat was geen wonder nu de hitte zo lang en onnatuurlijk bleef voortduren. Er lag niets waarin ze de rivier af konden zakken, zoals hun plan was. Al wist ze nog steeds niet waar ze heen moesten varen. Hoezeer ze haar hersens ook pijnigde, ze kon zich niet meer herin neren hoe de stad heette waar de Blauwe zusters verondersteld werden te zijn. Ze zwaaide wild naar een sproeibol en die barstte open in een heleboel witte pluimpjes die naar de grond zweefden. Waar schijnlijk waren ze er ook niet meer, als ze er al ooit waren geweest. Maar het was de enige aanwijzing die ze hadden van een veilige plaats aan deze kant van Tyr. Wist ze die naam nou maar. Het enige goede van hun hele reis naar het noorden was dat Elayne niet meer met Thom zat te flirten. Er was nadat ze zich bij het beestenspul hadden aangesloten niets meer voorgevallen. Het zou ten minste goed zijn geweest, als Elayne niet had besloten net te doen alsof er nooit iets was gebeurd. Gisteren had Nynaeve het meisje gelukgewenst dat ze weer verstandig was geworden en toen had Elayne koeltjes gereageerd.

Ben je aan het uitzoeken of ik je in de weg sta als je Thom wilt, Nynaeve? Hij is redelijk oud voor jou en ik dacht echt dat je je genegenheid op iemand anders had gericht, maar je bent oud genoeg om dat zelf te beslissen. Ik ben dol op Thom en ik denk dat dat wederzijds is. Ik zie hem als een soort tweede vader. Als je met hem wilt minnekozen, heb je mijn toestemming. Maar ik dacht toch echt dat je steviger in je schoenen stond.

Luca was van plan de rivier morgenochtend over te steken en Samara, aan de andere kant in Geldan, was geen geschikte plaats om te blijven. Luca had het grootste deel van de dag na hun aankomst in Samara doorgebracht om er een goede plek voor zijn beestenspul te vinden. Zijn enige zorg was dat een ander beestenspul, misschien zelfs meer dan één, hem voor was geweest, en hij was niet de enige die meer bood dan alleen dieren. Daarom had hij er sterk op aan gedrongen dat zij meedeed als Thom messen ging werpen. Ze had geluk dat zij van hem niet samen met Elayne op het hoge koord moest dansen. De man meende blijkbaar dat zijn voorstelling het belangrijkste ter wereld was. Die moest groter en mooier zijn dan elke andere. Zelf vond ze de aanwezigheid van de Profeet in Samara zorgwekkend. Zijn volgelingen vulden elk leeg plekje binnen de stadsmuren en hadden ook onderdak gevonden in tenten, hutten en krotten rond de wallen, een stad die de niet onaanzienlijke omvang van Samara nog overtrof. De stad bezat een hoge stenen muur en de meeste gebouwen waren ook van steen. Vele huizen hadden twee verdiepingen en er waren meer lei- en pannendaken dan rietdaken. Aan deze kant van de Eldar was het weinig beter. Ze waren, voor ze stopten, langs drie Witmantelkampen gereden; honderden witte ten ten in rechte rijen en er moesten er nog veel meer zijn die ze niet hadden gezien. Witmantels aan deze kant van de rivier, de Profeet en misschien opstandjes aan de andere kant en zij had geen enkel idee waar ze heen moesten reizen, of op welke manier, afgezien van de hotsende woonwagen die niet veel sneller reed dan zij konden lopen. Ze wilde dat ze zich nooit door Elayne had laten overhalen de koets achter te laten. Ze zag geen enkel onkruid meer rond haar voeten, maar een paar stappen verderop stond hondenvenkel, die ze door midden brak, en nog eens, tot de stukjes niet langer waren dan haar hand, waarna ze alles op de grond gooide. Ze wilde dat ze hetzelf de met Luca kon doen. En met Galad Damodred, die hen had gedwongen hierheen te gaan. En al’Lan Mandragoran, omdat die niet hier was. Ze had hem natuurlijk niet nodig. Zijn aanwezigheid zou... troostrijk zijn geweest.

Het kamp was rustig, nu overal het avondeten werd klaargemaakt op kleine vuurtjes bij de wagens. Petra voedde de mannetjesleeuw en gooide met een stok grote lappen vlees tussen de spijlen door. De leeuwinnen zaten reeds vriendschappelijk over hun vlees gebogen en lieten af en toe een grauw horen wanneer iemand te dicht bij de kooi kwam. Nynaeve bleef bij Aludra’s wagen staan. De Vuurwerkster was aan het werk met een houten stamper en vijzel op een tafel die uit de zijkant van de wagen was neergeklapt, in zichzelf mompelend over het spul dat ze aan het mengen was. Drie Chavana’s glimlachten Nynaeve uitnodigend toe en wenkten haar. Brugh niet. Die was nog laaiend over zijn lip, hoewel ze hem een zalfje had gegeven om de zwelling te verminderen. Als ze de anderen misschien even hard raakte, zouden ze naar Luca luisteren – nog belangrijker: naar haar luisteren! – en beseffen dat ze niet gediend was van hun glimlachjes. Het was jammer dat baas Luca zijn eigen bevelen zo slecht nakwam. Latelle kwam terug van de berenkooi en glimlachte haar strak toe, eigenlijk meer meesmuilend. Nynaeve keek vooral naar Cerandin, die de stompe teennagels van de enorme grijze s’redits aan het bij vijlen was met een vijl die geschikt leek voor metaal. ‘Die vrouw daar gebruikt haar voeten en handen bewonderens waardig handig,’ zei Aludra. ‘Kijk me niet zo woest aan, Nana,’ voeg de ze eraan toe, terwijl ze haar handen afklopte, ik ben je vijand niet. Hier, probeer deze nieuwe vuurstokjes eens.’ Nynaeve pakte het houten kistje van de donkerharige vrouw behoedzaam aan. Het was een vierkant blok dat ze met gemak met één hand kon vasthouden, maar ze gebruikte beide. ‘Ik dacht dat je ze strijkers noemde?’

‘Of het een, of het ander. Vuurstokjes zeggen toch veel beter wat het zijn dan strijkers, ja toch? Ik heb de gaatjes waar ze insteken wat gladder gemaakt, zodat ze niet meer door het hout worden ontstoken. Goed idee, niet? En de koppen zijn van een nieuwe samenstelling. Probeer ze eens en zeg me wat je ervan vindt.’

‘Ja, natuurlijk. Dank je wel.’

Nynaeve haastte zich verder voor de vrouw haar een tweede kistje kon opdringen. Ze hield het ver van zich af, bang dat het zou ontploffen. Aludra liet die nieuwe strijkers of vuurstokjes, of hoe ze ook besloot die morgen weer te noemen, door iedereen proberen. Je kon er in ieder geval een vuur of een lamp mee aansteken. Ze konden ook in vlammen uitbarsten als de grijsblauwe koppen langs elkaar of een ruw oppervlak streken. Zelf hield ze het liever op de vuurslag van metaal en steen, of een kooltje dat netjes in een bakje zand werd bewaard. Dat was veel veiliger.

Juilin ving haar op voor ze een stap op het laddertje naar binnen kon zetten en zijn ogen gleden naar haar opgezette oog. Ze wierp hem zo’n woedende blik toe dat hij terugdeinsde en de belachelijke hoge hoed van zijn hoofd graaide, ik ben de rivier overgelopen,’ zei hij.

‘Er zit een honderdtal Witmantels in Samara. Ze kijken slechts toe en de Geldaanse soldaten kijken even hard terug. Ik heb er echter één herkend. Die jonge vent die bij Het Licht van de Waarheid in Sienda rondhing.’

Ze schonk hem een glimlach en weer stapte hij haastig achteruit, haar behoedzaam opnemend. Nét wat ze nog nodig hadden. ‘Jij brengt ons altijd zulk fijn nieuws, Juilin. We hadden je in Tanchico achter moeten laten, of beter nog, in de haven van Tyr.’ Dat was niet erg eerlijk. Het was beter dat ze van hem hoorde dat Galad er was dan dat ze hem onverwachts tegen het lijf liep.

‘Dank je, Juilin. Nu weten we tenminste dat we naar hem uit moeten kijken.’ Zijn knikje was nauwelijks een antwoord op haar wel willende dank. Hij haastte zich weg en zette zijn hoed met een klap op zijn hoofd, alsof hij erop rekende dat ze hem ging slaan. Mannen hadden geen manieren.

Binnen in de wagen was het veel schoner dan toen Thom en Juilin hem hadden gekocht. De bladderende verf was geheel weggeschuurd – de mannen hadden de hele tijd gemopperd – en de kastjes en het tafeltje dat aan de vloer stond vastgeschroefd, waren gewreven tot ze glommen. Het bakstenen kacheltje met de tinnen pijp werd nooit gebruikt – de nachten waren warm genoeg en als ze hierbinnen gingen koken, zouden Thom en Juilin nooit meer iets doen – maar het was een goede plek om hun kostbaarheden te bewaren, de beurzen en de sieradenkistjes. De wasleren beurs met het zegel had ze zo ver mogelijk naar achteren geschoven en daarna niet meer aangeraakt. Elayne zat op een van de smalle bedden en schoof iets onder de deken toen Nynaeve naar binnen klom, maar vóór ze kon vragen wat het was, riep Elayne uit: ‘Je oog! Wat is er gebeurd?’ Ze moest haar haren weer met hennenpeper wassen; bij de wortels van haar zwarte vlechten waren hier en daar goudblonde plekjes zichtbaar. Het moest om de paar dagen gedaan worden.

‘Cerandin sloeg me toen ik niet keek,’ mompelde Nynaeve. De bekende smaak van gekookte kattenvaren en maarnebladpoeder deed haar tong krullen. Dat was ook niet de reden waarom ze Elayne naar de laatste ontmoeting in Tel’aran’rhiod had laten gaan. Ze ging Egwene niet uit de weg. Het was alleen zo dat zij het vaakst tussen de ontmoetingen door naar de Wereld der Dromen ging; het was een kwestie van eerlijkheid dat Elayne ook de kans kreeg te gaan. Alleen daarom.

Voorzichtig zette ze het doosje vuurstokjes in een kastje, naast twee andere. Het kistje dat vlam had gevat, was allang weggegooid. Ze wist niet waarom ze de waarheid verzweeg. Elayne was blijkbaar de wagen nog niet uit geweest, anders zou ze het al gehoord hebben. Zij en Juilin waren waarschijnlijk de enigen in het kamp die het nog niet wisten, nu Thom vast en zeker elke walgelijke kleinigheid aan Luca had doorgegeven.

Ze haalde diep adem, ging op het andere bed zitten en dwong zich Elayne aan te kijken. Iets in de stilte van de ander vertelde dat ze vermoedde dat er nog meer zou volgen.

‘Ik... vroeg Cerandin naar damane en sul’dam. Ik weet zeker dat ze meer weet dan ze loslaat.’ Ze zweeg om Elayne de kans te geven haar twijfel te uiten over het feit dat ze waarschijnlijk eerder geëist dan gevraagd had, om te zeggen dat de Seanchaanse al alles wat ze wist had verteld, dat ze nooit veel te maken had gehad met damane en zo. Elayne bleef echter zwijgen en Nynaeve besefte dat ze het ogen blik hoopte uit te stellen door ruzie uit te lokken. ‘Ze werd heel op gewonden dat ze verder niets wist, dus schudde ik haar door elkaar. Jij bent echt veel te ver met haar gegaan. Ze hield haar wijsvinger op onder mijn neus.’ Elayne bleef haar aankijken en haar koele blauwe ogen knipperden amper. Nynaeve kon slechts de andere kant op kijken en doorgaan met haar verhaal. ‘Ze... gooide me op de een of andere manier over haar schouder op de grond. Ik stond op en gaf haar een klap, waarna ze me met haar vuist neersloeg. Zo heb ik dat oog opgelopen.’ Ze kon nu net zo goed de rest ook vertellen; Elayne zou het gauw genoeg horen en dan kon het maar beter van haar komen. Ze zou nog liever haar tong hebben uitgerukt. ‘Nou, je snapt, dat pikte ik niet. En we vochten nog een tijdje door.’ Van haar kant was het nauwelijks vechten geweest; ze had alleen geweigerd het op te geven. De bitterste waarheid was dat Cerandin gewoon was op gehouden met haar opzij te gooien en haar op stiekeme maniertjes te laten struikelen, omdat het net was of ze een kind mishandelde. Nynaeve had evenveel kans gekregen als zo’n kind. Had er maar niemand staan kijken, zodat ze had kunnen geleiden; ze was er zeker kwaad genoeg voor geweest. Had er maar niemand staan kijken, punt. Ze wilde dat Cerandin haar links en rechts had gestompt tot er bloed vloeide. ‘Toen overhandigde Latelle haar een stok. Je weet hoe dat mens me terug wil pakken.’ Ze hoefde heel zeker niet te ver tellen dat Cerandin haar met haar hoofd dwars over de wagendissel had vastgehouden. Niemand had haar op die manier mishandeld sinds ze een kan water naar Neysa Ayellin had gegooid, toen ze zes tien was. ‘In ieder geval, Petra kwam tussenbeide.’ Nog net op tijd. De enorme man had ieder als een poesje bij het nekvel gegrepen. ‘Cerandin bood haar verontschuldigingen aan en dat was dat.’ Het was waar dat Petra de Seanchaanse daartoe had gedwongen, maar Nynaeve had het eveneens moeten doen en Petra had die zachte spijkerharde greep rond haar nek niet los willen laten tot ze het had gedaan. Ze had hem zo hard mogelijk midden in zijn maag geslagen, maar hij had geen boe of bah gegeven. Haar hand voelde aan alsof die dik ging worden. ‘Eigenlijk niet veel bijzonders. Ik neem aan dat Latelle wel haar eigen versie zal vertellen. Die vrouw zou ik door el kaar moeten rammelen. Ik heb haar lang niet hard genoeg geraakt.’ Ze voelde zich veel beter nu ze het ware verhaal had gedaan, maar Elayne toonde haar twijfel, waardoor ze liever van onderwerp ver anderde. ‘Wat verberg je daar?’ Ze stak haar hand uit en trok de deken weg, waardoor de zilveren a’dam zichtbaar werd die ze van Cerandin hadden gekregen. ‘Licht nog-aan-toe, waarom wil je ernaar kijken? En als je dat doet, waarom verberg je het dan? Dat is een smerig ding en ik begrijp niet hoe je het aan kunt raken, maar als je dat wilt, moet je het zelf weten.’

‘Doe niet zo nuffig,’ diende Elayne haar van repliek. Een langzame glimlach en een blos van opwinding verspreidden zich over haar gezicht. ‘Ik denk dat ik er een kan maken.’

‘Er een maken!?’ Nynaeve ging zachter praten en hoopte dat niemand aan zou komen hollen om te zien wie wie vermoordde, maar ze voelde zich niet milder gestemd. ‘Licht, waarom? Maak dan eerst een beerput. Een berg afval en vuil. Daar kun je nog iets behoorlijks mee doen.’

‘Ik ben niet van plan zo’n a’dam te maken.’ Elayne bleef rechtop zitten en hield op de haar bekende koele manier haar kin in de hoog te. Ze klonk beledigd en ijzig kalm. ‘Maar het is een ter’angreaal en ik heb uitgezocht hoe het werkt. Ik heb gezien dat je in de Toren een les hebt gevolgd over binding. De a’dam verbindt de twee vrouwen. Daarom moet de sul’dam met de armband ook een geleidster zijn.’ Ze fronste licht. ‘Maar het is een vreemde binding. Anders. In plaats van twee of meer gelijke delen, waarbij er één leidt, neemt één feite lijk de beheersing over. Ik denk dat een damane daarom niets kan doen wat de sul’dam niet wenst. Ik geloof dat de lijn zelf eigenlijk geen nut heeft. De halsband en de armband zouden zonder net zo goed werken en op precies dezelfde manier.’

‘Heel goed,’ zei Nynaeve droog. ‘Je hebt er heel veel aandacht aan besteed voor iemand die niet van plan is er een te maken.’ Elayne was niet eens zo hoffelijk te blozen. ‘Wat voor nut heeft het voor jou? Ik kan niet zeggen dat het om Elaida’s nek niet zou misstaan, maar dat maakt het geen sikkepit minder walgelijk om...’

‘Begrijp je het niet?’ onderbrak Elayne haar, de hooghartigheid vol komen vergetend door haar brandende opwinding. Ze boog zich naar Nynaeve toe en legde een hand op haar knie. Haar ogen glansden en ze was opgetogen over zichzelf. ‘Het is een ter’angreaal, Nynaeve. En ik... denk... dat... ik... er... een... kan... maken!’ Ze lachte, en ging snel verder: ‘Als ik deze kan maken, kan ik ook andere maken. Misschien wel angrealen of sa’angrealen. In duizenden jaren is dat niemand in de Toren gelukt.’ Ze richtte zich op, huiverend, en hield haar vingers tegen de mond. ‘Ik heb er nooit eerder aan gedacht zelf iets te vervaardigen. Niet iets nuttigs. Ik herinner me dat ik eens een vak man aan enkele stoelen voor het paleis heb zien werken. Ze waren niet verguld of met fraai houtsnijwerk versierd – ze waren voor de bediendenzaal – maar ik kon de trots in zijn ogen zien. Trots op wat hij had gemaakt, een goed en nuttig ding. Ik denk dat ik me ook heel prettig zou voelen. O, wisten we maar een deel van wat de Verzakers weten. Zij hebben de kennis van de Eeuw der Legenden in hun hoofd en zij gebruiken het in dienst van de Schaduw. Bedenk eens wat wij met die kennis zouden kunnen doen. Bedenk eens wat we zouden kunnen maken!’ Ze haalde diep adem en liet haar handen in haar schoot vallen, al verminderde haar geestdrift amper. ‘Nou ja, hoe dan ook, ik wed dat ik ook het raadsel van de Wittebrug kan oplossen. Gebouwen als van gesponnen glas, maar sterker dan staal. En cuendillar en...’

‘Rustig, rustig,’ zei Nynaeve. ‘Wittebrug is minstens vijf- tot zes honderd span hiervandaan en als jij bij dat hartsteenzegel wilt gaan geleiden, kun je beter even diep ademhalen. Weet jij wat er kan gebeuren? Het blijft in de beurs, in de kachel, tot we er ergens een veilige plek voor vinden.’

Elaynes gretigheid was vreemd. Nynaeve zou er geen bezwaar tegen hebben om ook iets van de kennis van de Verzakers te krijgen – geen enkel bezwaar – maar als ze een stoel wilde, ging ze wel naar een timmerman. Zij had nooit iets willen maken, afgezien van zalfjes en poedertjes. Toen ze twaalf was, gaf haar moeder het op om haar te leren naaien toen bleek dat het Nynaeve geen steek kon schelen of de zoom wel recht was, en ze ook geen enkele belangstelling had om zoiets te leren. En wat koken betreft... feitelijk meende ze dat ze goed kon koken, maar het punt was dat ze alleen dacht aan wat gezond was. Helen was belangrijk. Ieder mens kon een brug bouwen, maar daar hoefden anderen – en zijzelf – zich niet mee te bemoeien, ik was het door jou en je a’dam haast vergeten,’ vervolgde Nynaeve, ‘maar Juilin heeft Galad aan de andere kant van de rivier, in Samara, gezien.’

‘Bloed, bloed en as!’ mompelde Elayne, en toen Nynaeve haar wenk brauwen optrok, voegde ze er ferm aan toe: ‘Ik ga niet luisteren naar een preek over nette taal, Nynaeve. Wat gaan we eraan doen?’

‘Volgens mij kunnen we aan deze kant van de rivier blijven en mogen de Witmantels ons daar zoeken en zich afvragen waarom we het beestenspul hebben verlaten. We kunnen ook meegaan, de brug over, en hopen dat de Profeet geen opstand begint en Galad ons niet laat stikken, of we kunnen een roeiboot kopen en de rivier afzakken. Geen van drieën erg aantrekkelijk. En Luca zal zijn honderd marken willen. In goud.’ Ze probeerde niet zuur te kijken maar het deed wel pijn. ‘Die heb je aan hem beloofd en ik neem niet aan dat het eerlijk is om zonder betaling weg te sluipen.’

Zijzelf zou het meteen doen, als ze een goed plekje zouden vinden. ‘Dat is het zeker niet,’ zei Elayne geschokt. ‘We hoeven ons echter geen zorgen over Galad te maken, tenminste niet als we bij het beestenspul blijven. Galad zal nooit naar zoiets toe gaan. Hij vindt het wreed dieren in kooien te stoppen. Let wel, jagen en vlees eten vindt hij best, maar in een kóói stoppen!’

Nynaeve schudde haar hoofd. Waar het om ging, was dat Elayne al tijd wel een smoes zou vinden om minstens een dag uitstel te krijgen als er een manier bestond om weg te gaan. Die meid wilde zich werkelijk voor de toeschouwers op het hoge koord tentoonstellen. En zijzelf zou dan waarschijnlijk moeten toelaten dat Thom weer met messen op haar ging mikken.

Maar die bloedkleren trek ik niet aan!

‘We huren de eerste de beste boot die groot genoeg is om vier mensen mee te nemen,’ zei ze. ‘De handel over de rivier zal toch niet geheel stil liggen?’

‘Het zou helpen als we wisten waar we heen moeten.’ De stem van Elayne klonk veel te lief. ‘We kunnen gewoon naar Tyr gaan, weet je. We hoeven ons niet aan die plaats vast te klampen, omdat jij...’ De woorden stierven weg, maar Nynaeve wist wat ze had willen zeggen.

Omdat jij zo koppig bent.

Alleen doordat zij zo woedend was dat ze zich een eenvoudige naam niet meer herinnerde, en omdat zij van plan was hem terug te vinden en erheen te gaan, al zou het de allergrootste moeite kosten. Nou, daar was niets van waar. Ze was van plan die Aes Sedai te vinden die misschien Rhand zouden steunen. Ze wilde hen naar Rhand brengen en niet als een zielige vluchteling naar Tyr vluchten om daar een veilig plekje te zoeken, ik kom er wel weer op,’ zei ze vlak. Het eindigde op ‘bar’. Of was bet ‘dar’? ‘Lar’?

‘Voor je er genoeg van krijgt je op het koord te laten bewonderen, weet ik het.’

Die kleren trek ik niet aan!

34

Een zilveren pijl

Elayne kookte die avond, wat betekende dat geen enkel gerecht simpel was. Ze zaten op krukken rond het vuur. De krekels in het om liggende bos tjirpten en nu en dan klonk in de diepe duisternis een ijl droef geluid van een nachtvogel op. De soep werd koud opgediend en leek gelei, waarop fijngehakte groene verris was gestrooid. Het Licht mocht weten waar ze die verris of die kleine uitjes die door de erwten heen zaten, had gevonden. Het vlees was zo dun gesneden dat je erdoorheen kon kijken en zat om iets gewikkeld dat van peentjes, zoetbonen, bieslook en geitenkaas was gemaakt. Als toetje hadden ze zelfs een kleine honingtaart.

Het smaakte heel lekker, hoewel Elayne tobde dat het niet helemaal was zoals het moest zijn, alsof ze dacht dat ze het werk van de paleiskeuken in Caemlin kon evenaren. Nynaeve was ervan overtuigd dat ze niet uit was op lovende woorden. Elayne zou die altijd weg wuiven en je dan haarfijn vertellen wat er mis was met de smaak. Thom en Juilin mopperden dat er zo weinig vlees was, maar Nynaeve zag dat ze alles tot het laatste hapje opaten en zelfs teleurgesteld keken toen het laatste erwtje was verdwenen. Wanneer zij kookte, leken ze altijd net een uitnodiging te hebben voor een van de andere wagens. Wanneer een van de mannen kookte, was het altijd stamppot, of vlees met bonen dat zo scherp smaak te dat je je tong brandde.

Ze aten natuurlijk niet alleen. Luca had zich opgedrongen, had zijn eigen krukje meegebracht en dat pal naast de hare neergepoot, zijn rode mantel op de fraaiste wijze uitgespreid en zijn lange benen voor zich uitgestrekt, zodat zijn dijen goed zichtbaar waren boven de om geslagen kappen van zijn kniehoge laarzen. Hij was er bijna iedere avond, maar vreemd genoeg niet op de avonden dat zij kookte. Het boeide haar wel dat zijn ogen op haar bleven gericht terwijl zo’n knappe vrouw als Elayne aanwezig was, maar hij zou zijn redenen wel hebben. Goed beschouwd zat hij veel te dichtbij – ze had van avond haar kruk al driemaal opzij geschoven, maar hij schoof steeds weer aan, zonder een woord te missen en zonder het blijkbaar te merken. Hij vergeleek haar nu eens met velerlei bloemen, een vergelijking die altijd in het nadeel van de bloem uitviel, terwijl hij het blauwe oog negeerde dat een blinde nog kon zien, dan weer over peinsde hij hardop hoe knap ze wel niet zou zijn in het rode gewaad, afgewisseld met lofbetuigingen over haar moed. Tweemaal duidde hij heimelijk op een wandelingetje in het maanlicht, maar deed dat zo verborgen dat ze er niet eens zeker van was, totdat ze nog eens goed over zijn woorden nadacht.

‘Dat kleed zal je in je onstuitbare moed volmaakt omlijsten,’ mompelde hij in haar oor, ‘maar nog voor geen kwart zo goed als je je zelf toont, want de in het donker bloeiende daralelies zouden van af gunst wenen als ze jou langs het maanverlichte water zien wandelen, zoals ik zou doen en mezelf tot bard verheffen om je lof te zingen in het schijnsel van deze maan.’

Ze keek hem met knipperende ogen aan, terwijl ze de woorden tot zich liet doordringen. Luca scheen te denken dat ze met haar wimpers knipperde en voor hij aan haar oor kon knabbelen, gaf ze hem per ongeluk een por met haar elleboog. Hij begon te kuchen en beweerde dat er een taartkruimeltje in zijn verkeerde keelgat was geschoten. De man was best knap. Hou daarmee op! Hij had mooie dijen. Wat doe je in Lichtsnaam? Naar zijn benen kijken? Maar hij moest wel denken dat ze een domme gans was. Hij deed het allemaal voor zijn voorstelling.

Ze schoof haar kruk weer opzij, terwijl hij op adem probeerde te komen. Veel verder kon ze niet wegschuiven of ze zou iedereen duidelijk hebben gemaakt dat ze aan hem wilde ontsnappen, maar ze hield haar mes klaar voor het geval hij wilde volgen. Thom zat heel strak naar zijn bord te turen, alsof er van het parelwitte glazuur nog iets viel op te likken. Juilin floot een niet-bestaand wijsje en tuurde zo genaamd aandachtig heel stil naar de kleiner wordende vlammetjes. Elayne keek haar hoofdschuddend aan.

‘Het was heel gezellig dat je bij ons bent geweest,’ zei Nynaeve ter wijl ze opstond. Luca volgde meteen haar voorbeeld en er lag een hoopvolle blik in zijn ogen, terwijl het vuur er flonkerend in weer kaatste. Ze zette haar bord op het zijne, dat hij nog vasthield, ik weet zeker dat Thom en Juilin je heel dankbaar zijn als je helpt bij het afwassen.’ Voor zijn mond wagenwijd openviel, wendde ze zich tot Elayne. ‘Het is al laat en ik neem aan dat we vroeg de rivier over gaan.’

‘Natuurlijk,’ mompelde Elayne met iets van een glimlach, waarna ze haar bord op de twee andere van Luca plaatste voor ze Nynaeve de wagen in volgde. Nynaeve had haar kunnen omhelzen. Totdat Elayne zei: ‘Je zou hem werkelijk niet zo moeten aanmoedigen.’ De lampen in de muurhangers lichtten op.

Nynaeve plantte haar vuisten in de zij. ‘Aanmoedigen?! De enige ma nier waarop ik hem nog minder kan aanmoedigen, is hem neer te steken!’ Elayne snoof veelzeggend, terwijl ze fronsend naar de lampen keek. ‘Gebruik de volgende keer zo’n vuurstokje van Aludra. Zo’n strijker. Op een dag denk je niet na en geleid je waar je het niet zou moeten doen, en waar blijven wij dan? Rennen voor ons leven met honderd Witmantels achter ons aan.’

Met haar aangeboren koppigheid liet Elayne zich niet afleiden. ‘Ik ben wel jonger dan jij, maar soms denk ik dat ik meer van mannen weet dan jij ooit zult doen. Voor een man als Valan Luca was die leuke ontsnapping slechts een aansporing jou te blijven volgen. Als je hem de neus zou afbijten, zoals je de eerste dag hebt gedaan, geeft hij misschien op. Je hebt hem niet gezegd ermee op te houden, je hebt het niet eens gevraagd! Je bleef hem maar glimlachend aankijken. Wat moet die man volgens jou dan wel niet denken? Je hebt al dagenlang voor niemand een glimlach over.’

‘Ik probeer in een goede stemming te blijven,’ mopperde Nynaeve. Iedereen klaagde maar over haar buien en nukken, en net nu ze die probeerde te beheersen^ had Egwene er een klacht over! En ze was echt niet zo stom dat ze zich door zijn lieve woordjes liet inpakken! Zo dwaas was ze niet. Elayne lachte haar uit en ze keek kwaad. ‘O Nynaeve, je kunt de zon in de ochtend niet tegenhouden! Toen Lini dat zei, had ze aan jou kunnen denken.’

Met moeite hield Nynaeve haar gezicht strak. Ze kon haar boze bui bedwingen. Heb ik dat net buiten niet bewezen? Ze stak haar hand uit. ‘Geef mij de ring. Hij wil morgenochtend de rivier over en ik wil vannacht ook nog even echt slapen.’

‘Ik dacht dat ik vannacht zou gaan.’ Elaynes stem klonk bezorgd. ‘Nynaeve, je hebt bijna elke nacht Tel’aran’rhiod betreden, behalve de avonden dat Egwene er was. Die Bair heeft trouwens een appeltje met jou te schillen. Ik moest ze vertellen waarom je er weer niet was en ze zei dat je niet zoveel rust nodig had, hoe vaak je er ook heen gaat, tenzij je iets verkeerds doet.’ Haar zorg werd vastberadenheid en de jonge vrouw zette haar vuisten in de zij. ‘Ik moest naar een lesje luisteren dat voor jou was bestemd en het was heel onprettig, met Egwene erbij, die bij ieder woord stond te knikken. Goed, ik denk echt dat ik vannacht...’

‘Alsjeblieft, Elayne.’ Nynaeve bleef haar hand ophouden. ‘Ik heb vragen voor Brigitte en haar antwoorden zullen wel tot nieuwe vragen leiden.’ Die had ze ook, zo ongeveer; ze kon altijd vragen voor Birgitte bedenken. Het had niets te maken met Egwene of de Wijzen ontlopen. Als zij zo vaak naar Tel’aran’rhiod trok dat Elayne steeds de bijeenkomsten met Egwene bezocht, dan kwam dat gewoon toevallig zo uit.

Elayne zuchtte, maar trok de gedraaide stenen ring uit de halsopening. ‘Vraag het haar opnieuw, Nynaeve. Het is heel moeilijk met Egwene. Ze hééft Birgitte gezien. Ze zegt niets, maar ze kijkt me aan. Het is nog erger als ik haar na de ontmoeting met de Wijzen zie. Dan kan ze het vragen, maar ze doet het niet, nog steeds niet, en dat maakt het veel erger.’ Ze keek gefronst toe hoe Nynaeve de kleine ter’angreaal overbracht naar het leren koordje om haar nek met Lans ring en de Grote Serpent-ring. ‘Waarom denk jij dat er nooit een Wijze met haar meegaat? We krijgen niet veel nieuws uit de werkkamer van Elaida, maar je zou denken dat ze minstens de Toren willen zien. Egwene wil er in hun bijzijn niet eens over praten. Al ik het dreig te noemen, kijkt ze me aan of ze me een klap wil geven.’ ik denk dat ze de Toren zoveel mogelijk willen vermijden.’ En dat was heel verstandig van ze. Als het niet voor dat helen was, zou ze hetzelfde doen, en met Aes Sedai eveneens. Ze werd géén Aes Sedai, ze hoopte slechts meer over Heling te leren. En uiteraard Rhand te helpen. ‘Het zijn vrije vrouwen, Elayne. Zelfs als het in de Toren niet zo’n rotzooi was geweest, zouden zij dan Aes Sedai door hun Woestenij willen zien sjouwen om ze naar de Witte Toren te halen?’ ik neem aan dat het zoiets is.’ Aan Elaynes stem was echter te horen dat ze het niet begreep. Zij vond de Toren prachtig en zag niet in dat elke vrouw de Aes Sedai zou willen vermijden. Voor altijd ver zegeld van de Witte Toren, zeiden ze als ze de ring aanschoven. En dat meenden ze. Maar dit dwaze meisje zag dat in het geheel niet als een last.

Elayne hielp haar met uitkleden en ze strekte zich gapend in haar on dergoed op het smalle bed uit. Het was een lange dag geweest en het verbaasde haar hoe vermoeiend stilstaan kon zijn, wanneer een on zichtbare man messen naar je smeet. Losse gedachten dreven door haar hoofd toen ze haar ogen sloot. Elayne had beweerd dat ze aan het oefenen was geweest toen ze met Thom aan het dollen was. Maar dat vader-en-lieve-dochtertje wat ze nu uitprobeerden, was even dwaas. Misschien kon ze zelf ook wat oefenen met Valan Luca. Nee, dat was stom. Mannenogen zwierven overal – Lan kon dat beter maar laten – maar ze wist hoe ze standvastig kon zijn. Ze ging die kleren gewoon niet dragen. Veel te bloot.

Vaag hoorde ze Elayne zeggen: ‘Vergeet het niet te vragen.’ Ze viel in slaap.

Ze stond buiten de wagen in de nacht. De maan stond hoog en langs drijvende wolken wierpen schaduwen over het kamp. Krekels tjirpten en de nachtvogels riepen. De leeuwenogen glansden, terwijl ze toekeken vanuit hun kooien. De beren met hun witte snuiten vormden slapende hoopjes achter de ijzeren staven. Aan de lange balk stonden geen paarden. Clarines honden waren niet aan de lijn onder hun wagen, en de ruimte waar in de echte wereld de s’redits stonden, was leeg. Na een tijdje had ze begrepen dat alleen wilde beesten hier weerspiegelingen hadden, maar wat de Seanchaanse ook beweerde, het was nauwelijks aan te nemen dat de geweldige grijze dieren al zo lang getemd waren dat ze niet wild meer waren. Opeens drong het tot haar door dat ze het gewaad droeg. Vlammend rood en veel te strak om de heupen om fatsoenlijk te worden genoemd, met een vierkante hals die zo laag was dat ze meende eruit te barsten. Ze kon zich niet voorstellen dat, behalve Berelain, een vrouw zoiets zou willen dragen. Wellicht zou ze het voor Lan doen. Als ze alleen waren. Ze had aan Lan liggen denken toen ze in slaap viel. Inderdaad!

In ieder geval was ze niet van plan zich in deze kleding aan Birgitte te vertonen. Die vrouw beweerde een krijgster te zijn. Hoe meer tijd Nynaeve met haar doorbracht, hoe meer ze vond dat haar houding en haar opmerkingen even erg waren als die van een man. Erger nog. Een kruising van Berelain met zo’n zuipschuit uit een taveerne. De opmerkingen kwamen niet altijd, maar vrijwel zeker als Nynaeve haar gedachten niet beheerste en als ze in zoiets als dit rode geval verscheen. Ze veranderde het in goede stevige wol uit Tweewater, donker met een eenvoudige, overbodige omslagdoek, haar haar weer keurig in een vlecht, en wilde Birgitte gaan roepen. ‘Waarom heb je iets anders aan?’ vroeg de vrouw die uit de schaduw naar voren stapte en de boog als stok gebruikte. Haar ingewikkelde goudblonde vlecht hing over haar schouder en het maanlicht deed de boog en pijlen glanzen. ‘Ik herinner me eens een gewaad te heb ben gedragen dat vrijwel hetzelfde was. Alleen om de aandacht te trekken, zodat Gaidal langs kon sluipen, terwijl de schildwachten mij met ogen als kikkers aangaapten, maar het was leuk. Vooral toen ik het later bij een dans droeg. Hij heeft er altijd een hekel aan gehad, maar hij had zich zó voorgenomen dat geen enkele andere man in de buurt van mij en mijn gewaad mocht komen, dat hij elke dans met mij deed.’ Birgitte lachte liefdevol, ik won vijftig soldeeën van hem met spin, omdat hij me maar bleef aankijken en niet op zijn stenen lette. Mannen zijn merkwaardig. Niet dat hij me nooit...’

‘Allemaal goed en wel,’ onderbrak Nynaeve haar nuffig en sloeg de doek stevig om haar schouders.

Voor ze haar vraag eraan had kunnen toevoegen, zei Birgitte: ik heb haar gevonden.’ Elke gedachte aan vragen verdween. ‘Waar? Heeft ze jou gezien? Kun je mij erheen brengen zonder dat zij het ziet?’ Vrees fladderde in haar buik rond. Valan Luca zou een heleboel kunnen zeggen over haar moed als hij haar nu zou zien, maar ze wist zeker dat die bij Moghedien meteen om zou slaan in boosheid. ‘Als je me in de buurt kunt brengen...’ De woorden ver stierven toen Birgitte haar hand ophief.

‘Ik kan me niet indenken dat ze mij heeft gezien, anders zou ik nu niet hier zijn.’ Ze was volkomen ernstig. Nynaeve vond haar veel gemakkelijker gezelschap wanneer ze deze kant van haarzelf toonde: die van krijgsvrouw. ‘Ik kan je er heel kort heen brengen, als je dat wilt, maar ze is niet alleen. Tenminste... Je ziet wel. Je moet stil zijn en niets tegen Moghedien ondernemen. Er zijn andere Verzakers. Misschien kun je haar wel vernietigen, maar vijf tegelijk?’ Het gekriebel in haar buik zat nu ook in haar borst. En in haar knieën. Vijf! Ze kon Birgitte beter vragen wat ze had gezien en gehoord en het daarbij laten. Dan kon ze weer terug naar bed... Maar Birgitte keek haar aan. Geen twijfel over haar moed, ze keek slechts. Klaar om te gaan wanneer zij het zei. ‘Ik zal heel stil zijn. En geen haar op mijn hoofd denkt aan geleiden.’ Niet met vijf Verzakers bij elkaar. Ze had trouwens op dit ogenblik toch geen vonkje kunnen geleiden. Ze zette zich schrap zodat ze niet door haar knieën zou zakken. ‘Wan neer jij klaar bent.’

Birgitte tilde haar boog op en legde een hand op Nynaeves arm... ... en Nynaeves adem bleef in haar keel steken. Ze stonden op niets, overal rondom hen was een eindeloos zwart, geen verschil met boven of onder en naar alle kanten een val die eeuwen kon duren. Haar hoofd tolde en ze dwong zich in de richting te kijken die Birgitte aan wees.

Onder hen stond Moghedien, ook op duisternis, in even zwarte kleren als het zwart om haar heen, gespannen te luisteren. En dieper onder haar stonden vier enorme stoelen met hoge rugleuningen, die allemaal anders waren, op een vierkant van glanzende witte en zwarte tegels dat in het zwart zweefde. Vreemd genoeg kon Nynaeve de gebruikers van de vier stoelen even goed verstaan als ze tussen hen in had gestaan.

‘... nooit een lafaard geweest,’ zei een mooie, volslanke vrouw met zonneblond haar. ‘Dus waarom dan ermee beginnen?’ Ze leek gehuld in zilvergrijze mist en fonkelende juwelen, en ze zat in een stoel van ivoor dat zo was bewerkt dat het meubel uit naakte tuimelaars leek te bestaan. Vier mannen hielden de zitting op en haar armen rustten op twee geknielde vrouwen. Achter haar hoofd werd een wit zijden kussen opgehouden door twee mannen en vrouwen, terwijl er boven nog meer verwrongen lichamen houdingen toonden die een menselijk lichaam volgens Nynaeve nooit kon aannemen. Ze kreeg een kleur toen ze zag dat sommige paren heel andere kunstjes ver toonden.

Een stevige man van gemiddelde lengte met een vurig litteken over zijn gezicht en een vierkante goudblonde baard boog zich boos naar voren. Zijn stoel was van stevig hout met snijwerk in de vorm van stoeten geharnaste mannen en paarden, een met staal beklede vuist vormde de glimmende punt van zijn rugleuning. Zijn rode jas maak te alles goed wat er niet aan goud in de stoel zat, want zijn schouders en beide mouwen waren bedekt met krullen van goud. ‘Nie mand noemt mij een lafaard,’ zei hij bars, ‘maar als we op deze manier doorgaan, vliegt hij mij naar de keel.’

‘Dat is van het begin af aan ons plan geweest,’ zei een lieftallige vrouwenstem. Nynaeve kon de spreekster niet zien door de hoge rug die geheel leek te bestaan uit sneeuwwitte steen en zilver. De tweede man was lang, op een duistere manier knap, en hij had witte lokken bij zijn slapen. Hij speelde met een fraai bewerkte gouden roemer, onderuitgezakt op een troon. Dat was het enige woord voor het meubelstuk, dat werkelijk bezaaid was met edelstenen. Hier en daar was iets van goud zichtbaar, maar volgens Nynaeve zat on der die glinsterende robijnen, smaragden en maanstenen alleen maar goud. Het gaf tenminste naast de omvang ook een gevoel van zwaar te. ‘Hij zal zich op jou richten,’ zei de man met een diepe lage stem. ‘Indien het nodig is, zal iemand uit zijn omgeving sterven nadat je het teken hebt gegeven, dat is duidelijk. Dan komt hij op jou af. En terwijl hij zich geheel op jou richt, zullen wij drieën, verbonden, hem aanpakken. Wat is er veranderd waardoor het plan moet worden bij gesteld?’

‘Er is niets veranderd,’ snauwde de man. ‘En mijn vertrouwen in jullie het minst van alles. Ik móét deel uitmaken van die binding, anders is dit het einde van het plan.’

De goudblonde vrouw gooide lachend haar hoofd in de nek. ‘Arme man,’ zei ze spottend, hem met een hand vol ringen toewuivend. ‘Denk je dat hij niet mérkt dat jullie verbonden zijn? Hij heeft een leraar, weet je nog? Armzalig, maar niet geheel een dwaas. Ga je ver volgens voorstellen om zoveel Zwarte Ajah-kinderen te verbinden dat we de kring tot boven de dertien vergroten, zodat jij en Rahvin de leiding hebben?’

‘Als Rahvin ons genoeg vertrouwt voor een binding door een van ons de leiding te geven,’ zei de zoetgevooisde stem, ‘kun jij toch wel evenveel vertrouwen tonen?’ De forse man keek in zijn roemer en de in mist geklede vrouw glimlachte zwakjes. ‘Als je meent dat we ons tegen je keren,’ vervolgde de niet zichtbare vrouw, ‘vertrouw er dan maar op dat we elkaar zo nauwlettend in het oog houden dat we ons niet kunnen wenden of keren. Je hebt met alles ingestemd, Sammael. Waarom nu dat gekibbel?’ Nynaeve schrok toen Birgitte haar arm aanraakte... ... en zij weer tussen de wagens stonden onder de maan en de wolken. Het leek bijna gewoon na de plaats waar ze waren geweest. ‘Waarom...’ begon Nynaeve en moest toen slikken. ‘Waarom zijn we teruggegaan?’ Haar hart klopte in haar keel. ‘Zag Moghedien ons?’ Ze had zo scherp op de vier andere Verzakers gelet, op die mengeling van vreemd en alledaags, dat ze was vergeten Moghedien in het oog te houden. Ze zuchtte diep toen Birgitte het hoofd schudde, ik heb haar geen tel uit het oog verloren en ze bewoog geen spier. Maar ik hou er niet van zo zichtbaar te zijn. Als ze wél had opgekeken, of een van de anderen...’

Nynaeve sloeg de omslagdoek wat dichter om zich heen en huiver de nog steeds. ‘Rahvin en Sammael. Heb je de twee anderen herkend?’ Natuurlijk had Birgitte dat, het was een stomme vraag, maar ze voelde zich nog steeds ontzet.

‘Lanfir was de vrouw die je vanwege de rugleuning niet kon zien. De andere was Graendal. Hou Graendal niet voor een dwaas omdat ze op een stoel zit waarvan een bezethouder in Senje nog zou blozen. Ze is duivels sluw en ze gebruikt haar huisdiertjes voor vieringen die de rauwste krijgslieden, uit welke tijd dan ook, elke vrouw zouden doen afzweren.’

‘Graendal is sluw,’ klonk Moghediens stem, ‘maar niet sluw genoeg.’ Birgitte wervelde rond, de zilveren boog rees op en de zilveren pijl sloeg er al tegenaan, maar ze werd ineens dertig pas opzij gesmeten en klapte zo hard tegen Nynaeves wagen aan dat ze vijf pas verder in een hoopje op de grond viel.

Wanhopig probeerde Nynaeve saidar te omhelzen. Vrees vlamde door haar boosheid heen, maar ze was boos genoeg. Ze stuitte op een on zichtbare muur tussen haar en de Ware Bron. Ze jankte bijna. Iets greep haar voeten beet, rukte ze achteruit en omhoog; haar handen vlogen omhoog en naar achter, tot haar polsen boven haar hoofd haar enkels raakten. Haar kleren verpulverden en gleden van haar huid, en de vlecht stond strak tegen haar billen zodat haar hoofd naar achter werd getrokken. Uit alle macht probeerde ze uit de droom te ontsnappen. Er gebeurde niets. Ze hing dubbel geklapt midden in de lucht als een of ander in een net gevangen dier, en al haar spieren waren tot het uiterste uitgerekt. Rillingen trilden door haar heen; haar vingers friemelden zwakjes tegen haar tenen. Als ze nog iets anders bewoog, dacht ze, zou haar rug breken.

Vreemd genoeg was haar vrees verdwenen; nu het te laat was. Ze wist zeker dat ze snel genoeg had kunnen zijn, als haar doodsangst niet had bestaan toen ze iets had moeten doen. Nu wilde ze alleen nog de kans krijgen met haar handen Moghediens nek te omvatten. Wat op dit moment ook niet veel hielp! Iedere ademtocht werd een scheut van pijn.

Moghedien liep naar een plek waar Nynaeve haar tussen de trillen de driehoek van haar armen kon zien. De saidargloed om de Verzaker leek spottend. ‘Een van die beeldjes van Graendals stoel,’ zei de vrouw. Haar kleding was netzo mistig als die van Graendal en wisselde tussen een zwarte mist naar bijna doorzichtig en weer terug naar glanzend zilver. De stof veranderde onophoudelijk. Nynaeve had haar die kleding al eerder in Tanchico zien dragen. ‘Niet iets dat ik uit mezelf zou hebben bedacht, maar Graendal kan heel leerzaam zijn.’ Nynaeve keek woedend, maar Moghedien leek het niet te zien. ‘Ik kan amper geloven dat jij echt op jacht naar mij was. Geloof je werkelijk dat je, omdat je me eenmaal onverhoeds te pakken kreeg, mijn gelijke bent?’ De lach van de vrouw sneed diep. ‘Je moest eens weten hoeveel moeite ik heb besteed om jou te vinden. En dan kom je uit jezelf.’ Ze keek rond, naar de wagens, keek kort naar de leeuwen en beren, voor ze zich tot Nynaeve wendde. ‘Een beestenspul? Nou, dan maakt het gemakkelijk je te vinden. Al heb ik het nu niet meer nodig.’

‘Doe maar het ergste, bloedvuur!’ snauwde Nynaeve. Zo fel mogelijk. Dubbel geklapt als ze was, moest ze de woorden er een voor een uitpersen. Ze durfde niet echt rechtstreeks naar Birgitte te kijken ze kon haar hoofd toch niet draaien – maar door met haar ogen te rollen, alsof ze heen en weer slingerde tussen vrees en woede, ving ze een glimp op. Haar maag leek een leeg gat, voelde uitgerekt en strak als een schapenvel dat te drogen hangt. Birgitte lag plat op het zand, de zilveren pijlen waren uit de koker gegleden, haar boog een stap van haar roerloze hand verwijderd. ‘Je zegt dat ik geluk had? Als het je niet gelukt was mij zo stiekem te besluipen, zou ik je heb ben afgedroogd tot je begon te janken. Ik zou je nek als een kuikentje hebben omgedraaid.’ Ze had maar één kans als Birgitte dood was en dat was een heel sombere: Moghedien zo razend maken dat ze Nynaeve in haar woede snel doodde. Bestond er maar een manier om Elayne te waarschuwen. Haar dood zou dat moeten zijn. ‘Herinner je je nog dat je mij als stapsteen wilde gebruiken? En daarna mijn belofte met jou hetzelfde te doen? Dat was nadat ik jou had verslagen! Toen je stond te snikken en om je leven bedelde. Mij alles aan bood! Jij bent een slappe lafaard! Het braaksel in een nachtspiegel! Stuk...’ Er drong zich iets diks in haar mond, dat haar tong plat drukte en haar kaken sperde.

‘Wat ben je onnozel,’ mompelde Moghedien. ‘Geloof me, ik ben al redelijk kwaad op je. Ik denk niet dat ik je als stapsteen ga gebruiken.’ Haar glimlach bezorgde Nynaeve kippenvel, ik denk dat ik je in een paard verander. Dat is hier heel goed te doen. Een paard, een muis, een kikker...’ Ze zweeg en luisterde. ‘... in een krekel. En iedere keer dat je naar Tel’aran’rhiod komt, ben je een paard, tot ik het verander. Een ander met dezelfde kennis kan het ook.’ Ze zweeg weer en leek bijna vol mededogen. ‘Nee, ik wil je geen valse hoop geven. Er zijn er nog maar negen van ons die die binding kennen en jij zou niet willen dat iemand van de anderen jou liever heeft dan ik. Je zult iedere keer een paard zijn als ik je hierheen haal. Je krijgt je eigen zadel en halster. Ik ga je manen mooi vlechten.’ Nynaeves vlecht werd bijna losgetrokken. ‘Maar ook dan zul je je natuurlijk herinneren wie je bent. Ik denk dat ik van de ritjes zal genieten. Jij waarschijnlijk wat minder.’ Moghedien haalde diep adem en haar kleding werd donkerder, tot iets dat in het maanlicht glinsterde. Nynaeve wist het niet echt zeker, maar meende dat het de kleur van gedroogd bloed had. ‘Door jou begin ik op Semirhage te lijken. Het zal fijn zijn jou achter me te kunnen laten, zodat ik mijn volle aandacht op belangrijke zaken kan richten. Is die lichtblonde teef nog bij je, hier in dit beestenspul?’

De prop verdween uit Nynaeves mond. ‘Ik ben alleen, stomme...’ Pijn! Alsof ze van haar enkels tot haar schouders werd afgeranseld en alle klappen tegelijk doel troffen. Ze jammerde schril. Een twee de keer. Ze probeerde haar tanden op elkaar te klemmen, maar een eindeloos gierend krijsen maakte haar doof. Tranen rolden beschaamd omlaag; ze snikte zonder enige hoop, wachtend op het volgende.

‘Is zij bij je?’ vroeg Moghedien geduldig. ‘Verknoei geen tijd met je poging jezelf te laten doden. Dat doe ik niet. Je blijft nog vele jaren in leven om mij te dienen. Je tamelijk armzalige kundigheden kunnen mogelijk enig nut hebben als ze geoefend zijn. Nadat ik je heb geoefend. Maar ik kan ervoor zorgen dat wat je net hebt gevoeld de streling van een geliefde zal lijken. Welnu, beantwoord mijn vraag.’ Nynaeve lukte het naar adem te happen. ‘Nee,’ huilde ze. ‘Ze is er met een man vandoor gegaan nadat we uit Tanchico vertrokken. Een man die haar grootvader kan zijn, maar hij had veel geld. We heb ben gehoord wat er in de Toren is gebeurd’ – ze wist zeker dat Moghedien daarvan op de hoogte was – ‘en ze was bang daarnaar terug te keren.’

De ander lachte. ‘Een verrukkelijk verhaaltje. Ik begrijp bijna wat Semirhage zo boeiend vindt aan het breken van de geest. Nou, je zult me heel veel boeiend vermaak schenken, Nynaeve Almaeren. Je brengt echter eerst die Elayne naar mij toe. Je schermt haar af, boeit haar en brengt haar hierheen en legt haar aan mijn voeten neer. Weet je waarom? Omdat sommige dingen in Tel’aran’rhiod eigenlijk nog beter werken dan in de echte wereld. Daardoor zul je iedere keer dat ik jou hierheen haal een glanzendwitte merrie zijn. En de pijn die je hier oploopt, is niet het enige dat je meeneemt na het ontwaken. Wils dwang is het andere. Ik wil dat je hier een paar tellen over nadenkt, voordat je aanneemt dat het geheel je eigen idee is. Ik vermoed dat dat meisje je vriendin is. Maar jij zult haar naar me toe brengen als een schoot...’ Moghedien gilde toen opeens de punt van een zilveren pijl onder haar rechterborst verscheen.

Nynaeve viel als een weggeworpen zak op de grond. De klap dreef elk zuchtje uit haar longen, alsof een hamer zich in haar maag drong. Gierend ademhalend probeerde ze haar verrekte spieren weer te bewegen om ondanks de pijn saidar te omhelzen. Wankelend kwam Birgitte overeind en frommelde een tweede pijl tegen haar boog. ‘Verdwijn, Nynaeve!’ De schreeuw klonk niet harder dan gemurmel. ‘Ga weg!’ Birgittes hoofd zakte opzij en de zilveren boog beefde toen ze hem ophief.

De gloed rond Moghedien werd steeds sterker tot het leek of ze door een verblindende zon werd omgeven.

De nacht hulde zich rond Birgitte als een oceaangolf, wikkelde haar in het zwart. Toen het voorbij was, viel de boog op lege, gevallen kleren neer. De kleren vervaagden, alsof mist opbrandde. Alleen de boog en pijl bleven achter, glimmend in het maanlicht. Moghedien zakte hijgend op haar knieën neer, met beide handen de uitstekende pijlschacht omklemmend, terwijl de gloed rondom haar verflauwde en wegstierf. Ze verdween en de zilveren pijl viel neer op de plaats waar ze had gestaan, donker bevlekt met bloed. Na wat een eeuwigheid leek, lukte het Nynaeve op handen en knieën omhoog te komen. In tranen kroop ze naar Birgittes boog toe. Dit maal huilde ze niet van pijn. Geknield, er niets om gevend dat ze naakt was, hield ze de boog tegen haar borst. ‘Het spijt me,’ snikte ze. ‘O, Birgitte, vergeef me. Birgitte!’

Er kwam geen ander antwoord dan de klagende kreet van een nacht vogel.

Liandrin sprong overeind toen de deur naar Moghediens slaapver trek openklapte en de Uitverkorene de zitkamer binnenwankelde. Bloed doorweekte haar zijden nachtgoed. Chesmal en Temaile schoten naar haar toe en pakten haar armen beet om haar overeind te houden, maar Liandrin bleef voor haar stoel staan. De anderen waren naar buiten gegaan, wellicht uit Amador vertrokken, voor zover Liandrin bekend was. Moghedien vertelde alleen wat zijzelf verkoos en bestrafte vragen die ze niet wilde horen. ‘Wat is er gebeurd?’ vroeg Temaile zuchtend.

Moghediens korte blik kon haar ter plekke verschroeien. ‘Jij weet iets van Heling,’ zei de Uitverkorene met een dikke tong tegen Che smal. Haar lippen zaten onder het bloed, uit de mondhoek vloeide een steeds dikker wordend straaltje. ‘Doe het! Nu, dwaas!’ De donkerharige Geldaanse vrouw aarzelde niet en hield haar handen om Moghediens hoofd. Liandrin keek honend toe, terwijl de gloed Chesmal omringde. Chesmals knappe gezicht stond bezorgd, en Temailes fijne gelaatstrekken, die iets van een vos weg hadden, waren verwrongen van pure angst en zorg. Wat waren ze trouw, die twee. Wat een tamme schoothondjes. Moghedien strekte zich uit tot op haar tenen, haar hoofd ver achterover, de ogen groot en bevend, en haar adem gierde uit haar openstaande mond, alsof ze een bak ijskoud water over zich heen kreeg.

Binnen enkele ogenblikken was het gebeurd. De gloed rond Chesmal verdween en Moghediens hielen zakten op het groen-blauwe patroon van het kleed neer. Zonder Temailes steun zou ze zijn gevallen. Slechts een deel van de kracht nodig voor het helen kwam van de Kracht, de rest kwam van de gewonde zelf. Elke wond waaruit bloed stroom de, was verdwenen, maar Moghedien was even zwak als wanneer ze wekenlang kreupel in bed had gelegen. Ze trok de goud en ivoorgele sjaal uit Temailes gordel om haar mond af te vegen, terwijl de vrouw haar hielp zich in de richting van haar slaapvertrek om te draaien. Verzwakt en met de rug naar haar toe. Liandrin sloeg toe, harder dan ze ooit had gedaan en met alles wat ze had uitgedacht over wat die vrouw haar had aangedaan. Op hetzelfde moment leek saidar Moghedien als een vloedgolf te vullen. Liandrins stoot werd gesmoord toen de Bron voor haar werd af geschermd. Stromen Lucht pakten haar op en smeten haar zo hard tegen de houten wandpanelen dat haar tanden op elkaar klapten. Met armen en benen wijd uitgespreid, bleef ze hulpeloos hangen. Chesmal en Temaile keken elkaar verward aan, alsof ze niet begrepen wat er gebeurd was. Ze bleven Moghedien echter ondersteunen toen ze voor Liandrin ging staan, terwijl de Verzaker kalm met Te mailes sjaal haar mond bleef afvegen. Moghedien geleidde, het bloed op haar nachtgoed werd zwart en stof dwarrelde omlaag op het tapijt.

‘U... u begrijpt het niet, Hoge Meesteresse,’ zei Liandrin in paniek. ‘Ik wou u enkel helpen, zodat u goed kon slapen.’ Voor het eerst in haar leven maakte ze zich geen zorgen over haar taalgebruik, waar in de platte tongval van haar geboortestreek doorklonk. ‘Ik wou slechts...’ Ze zweeg plotsklaps met een gesmoord verstikt geluid toen een stroompje Lucht haar tong vasthield en die tussen haar tanden naar voren trok. Haar bruine ogen puilden uit. Nog iets meer en... ‘Zal ik hem eruit trekken?’ Moghedien keek haar kalm aan, maar sprak alsof ze het tegen zichzelf had. ‘Ik denk van niet. Het is jammer dat die Almaeren mij als Semirhage laat denken. Anders zou ik je gewoon doodmaken.’ Opeens verknoopte ze het schild, en ze maakte de knoop steeds ingewikkelder, tot Liandrin geen enkele weet meer had van de lussen en slagen, terwijl het knopen steeds verder ging. ‘Ziezo,’ zei Moghedien ten slotte heel tevreden. ‘Je zult heel lang moeten zoeken om iemand te vinden die dat los kan maken. Al zul je daartoe niet de gelegenheid krijgen.’

Liandrin keek speurend naar Chesmals gezicht, naar dat van Temaile, ze zocht een of ander teken van medeleven, medelijden, wat dan ook. Chesmals ogen stonden streng en koud. Temailes ogen glansden, ze raakte haar lippen aan met het puntje van haar tong en glimlachte. Geen vriendelijke glimlach.

‘Jij dacht iets van wilsdwang te hebben opgestoken,’ vervolgde Moghedien. ‘Ik zal je nog iets meer bijbrengen.’ Liandrin huiverde even. Moghediens ogen vulden haar gezichtsveld terwijl de stem van de Verzaker haar oren, haar hele hoofd doordrong. ‘Leef!’ Het ogen blik ging voorbij en het zweet parelde op Liandrins gezicht, terwijl de Uitverkorene haar toelachte.

‘Wilsdwang kent vele beperkingen, maar een opdracht om je eigen diepste zielswens te vervullen, houdt een leven lang stand. Jij zult in leven blijven, hoe vaak je ook jezelf van het leven wilt beroven. En daaraan zul je denken. Je zult vele nachten huilen en verlangen naar je dood.’

De stroom die Liandrins tong vasthield, verdween en ze had amper tijd om te slikken. ‘Alstublieft, Hoge Meesteresse, ik zweer u dat ik niet...’ Moghedien haalde uit en Liandrins hoofd galmde, zilver zwarte vlekjes dansten voor haar ogen.

‘Er zitten... aantrekkelijke kanten aan... lichamelijke pijn,’ zuchtte de vrouw. ‘Smeek je om meer?’

‘Alstublieft, Hoge Meesteresse...’ De tweede klap liet haar haren alle kanten opzwieren. ‘Meer?’

‘Alstublieft...’ De derde klap ontzette bijna haar kaak. Haar wang brandde.

‘Als je niet meer kunt verzinnen, ga ik niet luisteren. In plaats daar van luister je naar mij. Ik denk dat wat ik voor jou heb uitgedacht, zelfs Semirhage plezier zou doen.’ Moghediens glimlach was bijna even duister als die van Temaile. ‘Je blijft leven, niet gesust, maar met de wetenschap dat je pas kunt geleiden als je iemand vindt die de stroom losknoopt. En dat is nog maar het begin. Evon zal heel blij zijn met zijn nieuwe keukenhulp en ik weet zeker dat die Arene-vrouw met jou heel veel gesprekken over haar man wil hebben. Het zal zelfs zo zijn dat ze jouw gezelschap zeer op prijs zal stellen, zodat ik betwijfel of je de komende jaren nog wel buiten zult komen. Lange, langejaren, waarin je wenst mij gehoorzaam te hebben gediend.’ Liandrins mond bewoog, wilde ‘nee’ en ‘alstublieft’ smeken, maar ze huilde te hard om de woorden te kunnen uiten. Moghedien keek Temaile aan en zei: ‘Maak haar klaar voor die twee. En zeg tegen hen dat ze haar niet mogen doden of verminken. Ik wil dat ze blijft geloven dat ze ooit zal ontkomen. Zelfs een vergeefse hoop zal haar in een leven van lijden gevangenhouden.’ Ondersteund door Chesmals arm draaide ze zich om en de stromen Lucht lieten Liandrin los.

Haar benen voelden als stro en ze zakte omlaag, tot ze als een mie zerig hoopje op het tapijt lag. Alleen het schild bleef. Tevergeefs beuk te ze erop toen ze achter Moghedien aan kroop, trachtend de zoom van haar rok te grijpen, gebroken snikkend: ‘Alstublieft, Hoge Mees teresse.’

‘Ze zitten in een beestenspul,’ vertelde Moghedien aan Chesmal. ‘On danks al jullie gezoek, moest ik ze zelf vinden. Een beestenspul is niet moeilijk op te sporen.’

‘Ik zal trouw dienen,’ huilde Liandrin. Vrees maakte haar benen en armen als water, ze kon niet snel genoeg kruipen om hen in te halen. Ze keken niet eens om terwijl ze brabbelend over het tapijt achter hen aan kroop. ‘Bind me, Hoge Meesteresse, wat dan ook, ik zal uw trouwe hond zijn.’

‘Elk beestenspul dat ik ken, trekt naar het noorden,’ zei Chesmal, haar stem een en al ijver om haar mislukte speurtocht goed te maken. ‘Naar Geldan, Hoge Meesteresse.’

‘Dan ga ik naar Geldan,’ zei Moghedien. ‘Laat snelle paarden komen en volg...’ De slaapkamerdeur viel dicht en maakte de rest on hoorbaar.

‘Ik zal een trouwe hond zijn,’ snikte Liandrin op het tapijt. Ze keek op en knipperde haar tranen weg toen ze zag dat Temaile haar op nam, glimlachend en haar armen wrijvend. ‘We kunnen haar over weldigen, Temaile. Wij drieën samen kunnen...’

‘Wij drieën?’ lachte Temaile. ‘Je kunt die dikke Evon niet eens aan.’ Ze kneep haar ogen toe, terwijl ze het schild bestudeerde dat rond Liandrin was aangebracht. ‘Je kunt evengoed gesust zijn.’

‘Luister! Alsjeblieft!’ Liandrin slikte hevig, probeerde duidelijk te spreken, maar het klonk nog steeds gesmoord, en tegelijk volhartstochtelijke aandrang toen ze vurig en vlug verder praatte. ‘We heb ben het gehad over de meningsverschillen tussen de Uitverkorenen. Als Moghedien zich schuilhoudt, doet ze dat voor die anderen. Als wij haar gevangennemen en aan hen overhandigen, denk dan eens aan de rang die we daarmee zullen verwerven. We komen dan boven koningen en koninginnen te staan. We kunnen zelf Uitverkorenen worden.’

Gedurende één ogenblik – een kort gezegend ogenblik – aarzelde de vrouw met het kindergezicht. Toen schudde ze haar hoofd. ‘Jij hebt nooit geweten hoe hoog je je ogen kunt richten. Wie naar de zon reikt, brandt zich. Nee, ik denk niet dat ik me wil branden door al te hoog te reiken. Ik denk dat ik zal doen wat me gezegd is en je al vast wat voor Evon zal gaan klaarmaken.’ Opeens glimlachte ze en toonde haar tanden zodat ze nog meer weg had van een vos. ‘Wat zal hij verrast zijn, als je aan komt kruipen om zijn schoenen te kussen.’

Liandrin krijste al voor Temaile zelfs maar was begonnen.

35

Losgescheurd

Gapend hield Elayne Nynaeve vanuit haar bed in het oog. Steunend op haar elleboog, het hoofd op haar hand en de zwarte haren over haar onderarm. Het was volkomen belachelijk dat Nynaeve erop stond dat degene die Tel’aran’rhiod niet betrad, wakker bleef. Ze wist niet hoelang Nynaeve dacht in de Wereld der Dromen te blijven, maar Elayne had er nu al enkele uren op zitten, niets om te lezen, niets om te naaien, niets om zich mee bezig te houden. Ze moest alleen naar de ander kijken, die languit op haar smalle bed lag. De a’dam verder bestuderen hielp ook niets, omdat ze dacht er alles uit te hebben gehaald wat ze kon ontdekken. Ze had zelfs iets van Heling op de slapende vrouw uitgeprobeerd, waarschijnlijk het enige dat ze beheerste. Nynaeve zou, als ze wakker was, nooit hebben toe gestemd – ze schatte Elaynes vaardigheden met Heling heel laag in – maar haar blauwe oog was nu wel weg. Eigenlijk was dit het in gewikkeldste dat Elayne ooit met Heling had klaargespeeld en ze had er al haar kunde voor nodig gehad. Ze had niets te doen. Als ze over zilver beschikte, kon ze proberen een a’dam te maken. Zilver was niet het enige mogelijke metaal, maar ze zou munten moeten om smelten om voldoende te hebben. Nynaeve zou het zeker niet op prijs stellen in plaats van een aantal zilveren munten een tweede a’dam te vinden. Als Nynaeve Thom en Juilin over de Wereld der Dromen had verteld, had ze Thom voor een praatje kunnen uitnodigen. Het was verrukkelijk met hem te praten. Als een vader die zijn kennis doorgaf aan zijn dochter. Ze had nooit beseft dat het Spel der Huizen in Andor zo diep zat geworteld, al was het gelukkig niet zo diep en heftig als in andere landen. Volgens Thom waren alleen de Grenslanden er volkomen vrij van. Met de Verwording in het noorden en dagelijkse invallen van Trolloks hadden ze geen tijd om plan netjes te bedenken en uit te voeren. Zij en Thom hadden heerlijke gesprekken, nu hij er zeker van was dat ze niet op zijn schoot wilde kruipen. Ze werd vuurrood bij de herinnering; ze had er wel een of twee keer aan gedacht; het Licht zij dank dat ze het niet had gedurfd. ‘“Ook een koningin stoot haar teen, maar een verstandige vrouw kijkt waar ze stapt,”’ haalde ze zachtjes Lini aan. Lini was een wij ze vrouw. Elayne dacht niet dat ze die ene fout nogmaals zou begaan. Ze wist dat ze er vele maakte, maar niet tweemaal dezelfde. Misschien zou ze ooit nog maar zo weinig fout doen dat ze haar moe der op de troon waardig kon opvolgen.

Opeens veerde ze op. Er druppelden tranen uit Nynaeves gesloten ogen langs haar gezicht omlaag en wat Elayne een klein snurkje leek – Nynaeve snurkte, wat ze zelf ook beweerde – was een kreunende snik diep in haar keel. Dat hoorde niet zo te zijn. Als ze gewond was, zou de pijn nu zichtbaar zijn geweest, hoewel ze het pas bij het ontwaken zou voelen. Moet ik haar wekken?

Ze aarzelde, al stak ze haar hand uit naar de slapende vrouw. Iemand wekken die in Tel’aran’rhiod verbleef, was verre van gemakkelijk – schudden of ijskoud water in het gezicht hielp niet altijd – en Nynaeve zou het niet waarderen als ze wakker werd geslagen na het blauwe oog van Cerandin.

Ik vraag me af wat er werkelijk is gebeurd; ik zal het Cerandin eens vragen.

Wat er ook aan de hand was, Nynaeve zou in staat moeten zijn uit de droom te stappen wanneer ze dat wilde. Tenzij... Egwene had verteld dat de Wijzen iemand tegen haar wil in Tel’aran’rhiod konden houden. Hoe wel zij dat kunstje had geleerd, had ze het niet aan Nynaeve en Elayne doorgegeven. Als iemand Nynaeve nu vasthield, haar pijn deed, kon het niet Birgitte zijn of de Wijzen. Nou ja, de Wijzen wellicht wel, als ze haar hadden zien ronddwalen waar ze volgens hen niet mocht komen. Maar als zij het niet waren, dan bleef alleen... Ze pakte Nynaeves schouders beet om haar wakker te schudden als dat niet werkte zou ze het water in de kan op tafel ijskoud maken, of wezenloos op haar wangen blijven timmeren – maar Nynaeves ogen schoten al open.

Onmiddellijk barstte ze luid in huilen uit, het wanhopigste geluid dat Elayne ooit had gehoord. ‘Ik heb haar gedood! O, Elayne, ik heb haar met mijn stomme trots gedood, omdat ik dacht...’ Ze snikte met open mond en de woorden stierven weg.

‘Gedood? Wie?’ Het kon niet Moghedien zijn. Haar dood zou dit verdriet zeker niet veroorzaken. Ze wilde Nynaeve net troostend in haar armen nemen toen er op de wagendeur werd gebonsd. ‘Stuur ze weg,’ snikte Nynaeve, die zich tot een bal midden in het bed oprolde.

Zuchtend liep Elayne naar de deur en deed open, maar voor ze iets kon zeggen, doemde Thom uit het donker op en duwde haar opzij.

Een verkreukeld hemd hing los over zijn broek en in beide armen droeg hij iemand die in zijn bruine mantel was gewikkeld. Ze zag alleen blote vrouwenvoeten.

‘Ze was er opeens,’ zei Juilin achter hem,, alsof hij zijn eigen woorden niet geloofde. Beide mannen liepen op blote voeten en Juilin had alleen een broek aan, zodat zijn magere, haarloze borst was te zien. ‘Ik werd wakker en opeens stond ze daar, zo naakt als bij haar geboorte, en zakte ze als een losgesneden net in elkaar.’

‘Ze leeft,’ zei Thom, die de in de mantel gewikkelde vrouw op Elaynes bed neervleide, ‘maar het is kantje boord. Ik kan haar hart amper horen kloppen.’

Fronsend trok Elayne de kap van de mantel naar achter en keek met grote ogen onvenvachts neer op het gezicht van Birgitte, bleek en weggetrokken.

Nynaeve klauterde stijf van het andere bed en knielde naast de bewusteloze vrouw neer. Haar gezicht glom van de tranen, maar ze huilde niet meer. ‘Ze leeft!’ zuchtte ze. ‘Ze leeft.’ Opeens drong het tot haar door dat ze in haar nachtgoed was en de twee mannen in de wagen stonden, maar ze hield haar bekende boze blik voor zich en zei: ‘Stuur ze weg, Elayne. Ik kan niets doen als zij hier schaapachtig staan te gapen.’

Thom en Juilin keken elkaar met opgetrokken wenkbrauwen aan, lichtjes hoofdschuddend, maar liepen zonder te klagen naar de deur. ‘Het is... een vriendin,’ gaf Elayne aan. Ze voelde zich alsof ze in een droom bewoog, zweefde zonder iets te voelen. Hoe was dit mogelijk? ‘We zullen voor haar zorgen.’ Hoe had dit kunnen gebeuren? ‘Maar zeg er niets over, tegen niemand.’ De blik die ze haar schonken bij het sluiten van de deur, deed haar bijna blozen. Natuurlijk wisten ze wel beter dan erover te praten. Mannen dienden soms echter aan de eenvoudigste zaken herinnerd te worden, zelfs Thom. ‘Nynaeve, hoe is het bij het Licht mogelijk,’ begon ze, zich omdraaiend, maar kapte haar woorden af toen ze zag hoe de saidargloed de geknielde vrouw omhulde.

‘Moge ze branden!’ vloekte Nynaeve, uit alle macht geleidend. ‘Moge ze hiervoor eeuwig branden!’ Elayne herkende de geweven stromen van het helen, maar het bleef bij herkennen, ik zal haar weten te vinden, Birgitte,’ mompelde Nynaeve. Stromen Geest overheersten, maar Water en Lucht waren er ook bij, zelfs Aarde en Vuur. Het zag er even ingewikkeld uit als met twee handen en twee voeten tegelijk een kleed borduren. Met een blinddoek voor. ‘Hiervoor zal ik haar laten boeten.’ De gloed die rond Nynaeve straalde, werd feller en feller, zodat zelfs de lampen erbij verbleekten. Het deed pijn aan haar ogen en Elayne kneep ze half dicht. ‘Dat zweer ik! Bij het Licht en mijn hoop op redding en wedergeboorte, dat doe ik!’ De woede in haar stem veranderde, werd zelfs nog feller. ‘Het werkt niet! Ze mankeert niets dat ik niet kan helen. Ze is zo gezond als ieder ander! Maar ze is stervende! O Licht, ik kan voelen hoe ze wegzakt. Bloed vuur, Moghedien! Laat haar verzengen met mij erbij!’ Ze gaf het echter niet op. Ze bleef weven en ingewikkelde stromen trokken door Birgitte heen. De vrouw lag nog steeds stil, de goudblonde vlecht op zij op het bed, terwijl het stijgen en dalen van haar borst vertraag de.

‘Ik kan iets doen wat kan helpen,’ zei Elayne langzaam. Je moest er toestemming voor hebben, maar zo was het niet altijd geweest. Vroeger gebeurde het even vaak mét als zonder toestemming. Er was geen reden dat het alleen bij mannen zou werken. Al had ze nooit eerder gehoord dat het bij een vrouw kon.

‘Een band?’ Nynaeve keek niet op van de vrouw op het bed en bleef zich met de Ene Kracht inspannen. ‘Ja, jij zult het moeten doen... ik weet niet hoe... maar laat mij leiden. Op dit moment dringt maar half tot me door wat ik doe, maar ik weet dat ik het kan. Jij kunt nog geen schram helen.’

Elaynes mond verstrakte, maar ze ging er niet op in. ‘Geen band.’ De hoeveelheid saidar die Nynaeve had aangetrokken, was verbijsterend. Als zij Birgitte daarmee niet kon helen, zou de toegevoegde kracht van Elayne niet veel verschil maken. Samen zouden ze beter zijn dan alleen, maar hun twee krachten werden niet bij elkaar gevoegd. Bovendien wist ze niet eens zeker of ze een band kon vormen. Ze was maar één keer eerder verbonden geweest, en toen had een Aes Sedai het gedaan; meer om te laten zien wat het was dan om te tonen hoe het ging. ‘Stop, Nynaeve. Je ziet zelf dat het niet werkt. Stop ermee en laat mij het proberen. Als het niet helpt, kun jij...’ Ja, wat kon Nynaeve dan nog? Als Heling werkte, werkte het, zo niet... het had geen zin om het na een mislukking een tweede keer te pro beren.

‘Wat proberen?’ snauwde Nynaeve, maar ze schoof onhandig van het bed, zodat Elayne erbij kon. Het weefsel van de Heling ver flauwde, maar niet de lichtgloed om de andere vrouw. Elayne gaf geen antwoord, maar legde haar hand op Birgittes voor hoofd. Lijfelijk aanraken was hierbij even noodzakelijk als bij Heling en de twee keren dat ze het in de Toren had zien doen, had de Aes Sedai het voorhoofd van de man aangeraakt. De stromen Geest die ze weefde, waren ingewikkeld, zij het niet zo bewerkelijk als die van Nynaeve eerder. Ze begreep maar half wat ze deed en geheel niets van andere delen, maar ze had vanuit haar schuilplekje heel goed op gelet om te zien hoe het weefsel was gevormd. Heel goed toegekeken, omdat ze veel verhalen in haar hoofd had opgeslagen, dwaze liefdesverhalen die amper waar konden zijn. Even later ging ze op het andere bed zitten en liet saidar los.

Nynaeve keek haar fronsend aan en boog zich toen over Birgitte om haar te onderzoeken. De kleur van de bewusteloze vrouw leek enigs zins te verbeteren, haar ademhaling iets krachtiger. ‘Wat heb je gedaan, Elayne?’ Nynaeve bleef Birgitte in het oog houden, maar de gloed om haar heen verflauwde langzaam. ‘Het was geen Heling. Ik denk dat ik het zelf nu ook kan, maar het was geen Heling.’

‘Blijft ze in leven?’ vroeg Elayne zwak. Er was geen zichtbare band tussen haar en Birgitte, geen stroom, maar ze kon voelen hoe zwak de andere vrouw was. Een vreselijke zwakte. Ze zou het ogenblik kennen dat Birgitte stierf, zelfs in haar slaap, zelfs al was ze honderden spannen van haar vandaan.

‘Ik weet het niet. Ze zakt niet verder weg, maar ik weet het niet.’ Nynaeves stem was slap van uitputting en er klonk heel veel pijn in door, alsof zij de verwondingen van Birgitte deelde. Ze kromp ineen, stond op en vouwde een roodgestreepte deken open om over de vrouw heen te leggen. ‘Wat heb je gedaan?’

Elayne bleef lang stil, terwijl de ander naar haar toe kwam en zich stijf naast haar op het bed liet neerzakken. ‘Binding,’ antwoordde Elayne eindelijk, ik heb... haar gebonden. Tot zwaardhand.’ De on gelovige blik van de ander dwong haar snel verder te praten. ‘Heling hielp haar niet. Ik moest iets. Je kent de gaven die een zwaardhand door binding krijgt. Een ervan is kracht, levenskracht. Hij kan door gaan waar andere mannen instorten en sterven, wonden overleven die ieder ander zouden doden. Het was het enige dat ik kon bedenken.’

Nynaeve haalde diep adem. ‘Nou ja, het werkte tenminste beter dan wat ik deed. Een vrouwelijke zwaardhand. Ik vraag me af hoe Lan erover zou denken. Er is geen reden dat ze het niet kan zijn. Als één vrouw het kan zijn, is zij het wel.’ Ze kromp opnieuw in elkaar en trok haar benen onder zich. Haar ogen gleden telkens terug naar Birgitte. ‘Je zult het geheim moeten houden. Als iemand verneemt dat een Aanvaarde een zwaardhand heeft gebonden, om wat voor goede reden dan ook...’

Elayne rilde, ik weet het,’ zei ze slechts, nogal fel. De overtreding leidde niet tot sussen, maar iedere Aes Sedai zou haar waarschijnlijk hevig naar sussen doen verlangen. ‘Nynaeve, wat is er gebeurd?’ Heel lang meende ze dat de vrouw weer in tranen uit zou barsten, terwijl haar kin trilde en haar lippen druk bleven bewegen. Pratend kreeg haar stem een ijzeren klank en was haar gezicht een mengeling van razernij en zoveel tranen als ze nooit eerder had meegemaakt. Nynaeve gaf haar relaas onopgesmukt, bijna schetsmatig, tot ze toe kwam aan het ogenblik dat Moghedien tussen de wagens verscheen. Dat vertelde ze nauwkeurig, tot de kleinste bijzonderheid, ik zou van mijn nek tot mijn enkels onder de striemen moeten zit ten,’ zei ze ten slotte bitter en ze voelde aan haar normaal uitziende arm. Desondanks kromp ze weer in elkaar, ik begrijp niet waarom dat niet zo is. Ik voel het, maar ik verdien die striemen voor mijn stomme, dwaze trots. Omdat ik te bang was te doen wat ik moest doen. Ik verdien het om als een ham in een rookschuur te worden opgehangen. Als er enige gerechtigheid bestaat, zou ik daar nog steeds in de lucht hangen, zou Birgitte niet in dat bed liggen, terwijl wij ons afvragen of ze nog in leven is of niet. Wist ik maar meer. Kon ik maar heel kort over Moghediens kennis beschikken, want dan had ik Birgitte kunnen helen, daar ben ik zeker van.’

‘Als jij daar nog hing,’ merkte Elayne nuchter op, ‘zou je straks wakker worden en mij afschermen. Ik twijfel er niet aan dat Moghedien je zo kwaad zou hebben gemaakt dat je zou geleiden – ze kent ons al te goed, weet je – en ik betwijfel heel sterk of ik iets zou hebben vermoed tot het te laat was. Ik zou niet graag willen dat ik naar Moghedien zou worden afgevoerd, en ik neem aan, jij ook niet.’ De ander keek haar niet aan. ‘Het moet een band zijn geweest, Nynaeve, net als een a’dam. Op die manier laat ze je pijn voelen zonder dat je het ziet.’ Nynaeve bleef laaiend zitten mokken. ‘Nynaeve, Birgitte leeft. Je hebt alles wat je kon voor haar gedaan en als het Licht het wil, blijft ze in leven. Niet jij, maar Moghedien heeft haar dit aangedaan. Een krijgsman die zichzelf de schuld geeft voor zijn gesneuvelde kameraden, is een dwaas. Jij en ik voeren strijd, maar je bent geen dwaas, dus gedraag je dan ook niet zo.’ Toen pas keek Nynaeve haar nors aan, maar dat duurde slechts kort voor ze de andere kant opkeek. ‘Je begrijpt het niet.’ Haar stem werd een zacht gefluister. ‘Zij... was... een van de heldinnen die aan het Rad des Tijds was gebonden, voorbestemd om telkens herboren te worden en nieuwe legenden te scheppen. Deze keer is ze niet geboren, Elayne. Ze werd zoals ze daar was uit Tel’aran’rhiod losgescheurd. Is zij nog steeds met het Rad verbonden? Of is ze daar nu ook los van? Losgescheurd van iets wat ze door haar eigen moed heeft gewonnen, omdat ik zo trots was, zo mannelijk koppig trots, dat ik haar op Moghédien liet jagen!’

Elayne had gehoopt dat Nynaeve nog niet op die vragen was gekomen, ze pas zou hebben bedacht als ze eerst wat tijd had gekregen om te herstellen. ‘Weet je of Moghedien zwaargewond is? Misschien is ze dood.’

‘Ik hoop van niet,’ snauwde Nynaeve bijna, ik wil haar laten boe ten...’ Ze haalde diep adem, maar het gaf haar geen kracht; ze zak te dieper in elkaar, ik zou er niet op rekenen dat ze sterft. Birgittes pijl miste haar hart. Nog een wonder dat ze de vrouw raakte, zoals ze daar stond te wankelen. Ik zou nooit op hebben kunnen staan als ik zo ver was weggeslingerd en zo hard tegen de wagen was geklapt dat ik helemaal terugkaatste. Na wat Moghedien met mij deed, kon ik niet eens opstaan. Nee, ze leeft nog en we kunnen maar beter aan nemen dat ze geheeld wordt en morgen achter ons aankomt.’

‘Ze heeft toch tijd nodig om te rusten, Nynaeve, dat weet je. Maar weet ze ook waar we zitten? Uit je verhaal maak ik op dat ze alleen maar heeft kunnen zien dat het een beestenspul is.’

‘Maar als ze meer heeft gezien?’ Nynaeve wreef over haar slapen als of het denken moeite kostte. ‘Stel dat ze precies weet waar we zijn? Ze kan Duistervrienden achter ons aan sturen, of een bericht naar Duistervrienden in Samara zenden.’

‘Luca is woest omdat er al vijftien rond de stad zijn en er nog drie voor de brug staan te wachten. Nynaeve, het kost haar dagen om na zo’n wond weer kracht op te bouwen, zelfs met een Zwarte zuster of een Verzaker om te helen. Het kost nog meer dagen om elk beestenspul af te zoeken. Terwijl er mogelijk nog meer achter ons aan reizen, of vanuit Altara komen aanrijden. Als zij achter ons aankomt, of Duistervrienden, wie dan ook, zijn we gewaarschuwd. We hebben zeker nog enkele dagen de tijd een boot te vinden en de rivier af te varen.’ Ze zweeg even en dacht na. ‘Heb je in die tas met kruiden nog iets om je haar te verven? Ik durf er alles om te verwedden dat je een vlecht draagt in Tel’aran’rhiod. Ik heb mijn haar daar steeds in mijn eigen kleur. Als je het los gaat dragen zoals nu, en in een andere kleur, zijn we veel moeilijker te vinden.’

‘Overal Witmantels,’ verzuchtte Nynaeve. ‘Galad, de Profeet. Geen boot. Het lijkt of alles samenspant om ons hier voor Moghedien vast te houden. Ik ben zo moe, Elayne. Doodmoe van het bang zijn voor wie mij om de hoek opwacht. Doodmoe van het bang zijn voor Moghedien. Ik schijn niet te kunnen bedenken wat ik moet gaan doen. Mijn haar? Ik heb niets wat het een andere kleur kan geven.’

‘Je hebt slaap nodig,’ zei Elayne flink. ‘Zonder de ring. Geef hem aan mij.’ De andere vrouw aarzelde, maar Elayne wachtte met uitgestoken hand tot Nynaeve de gevlekte stenen ring aan het koordje om hoogtrok. Elayne stopte hem in haar beurs en praatte door: ‘Nu ga je hier liggen terwijl ik bij Birgitte waak.’

Nynaeve staarde even naar de vrouw die languit op het andere bed lag en schudde toen het hoofd. ‘Ik kan niet slapen. Ik... wil alleen zijn. Ik ga buiten lopen.’ Ze stond heel stijf op alsof ze echt was geslagen, pakte haar donkere mantel van de haak en sloeg die over haar nachtgoed. Bij de deur bleef ze staan. ‘Als zij me wil vermoorden,’ zei ze somber, ‘weet ik niet of ik haar tegen wil houden.’ Op haar blote voeten en droef kijkend stapte ze de nacht in. Elayne aarzelde, onzeker welke vrouw haar het meeste nodig had, voor ze zich op het bed installeerde. Zij kon niets zeggen wat het voor Nynaeve gemakkelijker maakte, maar ze had vertrouwen in haar weerstand. Ze had tijd nodig om alles te overdenken en dan zou ze zeker inzien dat de schuld op Moghediens bord lag, niet op het hare. Dat moest ze inzien.

36

Een nieuwe naam

Heel lang bleef Elayne naar de slapende Birgitte zitten kijken. Het leek een gezonde slaap. Eenmaal bewoog ze, wanhopig mompelend: ‘Wacht op me, Gaidal. Wacht. Ik kom eraan, Gaidal. Wacht op...’ De woorden verstilden weer tot een trage ademhaling. Was die sterker? De vrouw zag er nog steeds doodziek uit; beter dan eerst, maar bleek en verzwakt.

Na ongeveer een uur keerde Nynaeve terug. Haar voeten waren smerig; op haar wangen glommen nieuwe tranen, ik hield het buiten niet meer uit,’ zei ze, de mantel aan de haak hangend. ‘Ga maar slapen. Ik waak. Ik wil haar in het oog houden.’ Elayne stond langzaam op en streek haar rok goed. Misschien hielp het Nynaeve als ze alles op een rijtje kon zetten, terwijl ze een tijd bij Birgitte oppaste, ik heb ook nog geen zin om te slapen.’ Ze was uitgeput maar over haar slaap heen. ‘Ik denk dat ik even een om metje maak.’ Nynaeve knikte slechts, terwijl ze op Elaynes plekje op het bed ging zitten. Haar vuile voeten bungelden over de rand, haar ogen waren strak op Birgitte gericht.

Tot Elaynes verbazing sliepen Thom en Juilin ook nog niet. Ze hadden een klein vuurtje naast de wagen aangelegd en zaten in kleer makerszit tegenover elkaar uit langstelige pijpen te roken. Thom had zijn hemd gefatsoeneerd en Juilin had een jas aangeschoten, de mouwen omgeslagen, maar geen hemd. Ze keek even rond voor ze bij hen ging zitten. In het kamp bewoog niets. Het was donker, afgezien van het licht van dit vuur en uit de woonwagen. Niemand zei iets terwijl ze haar rok schikte. Daarna keek Juilin Thom aan, die knikte en de dievenvanger pakte iets op. ‘Deze heb ik op de plek gevonden waar zij lag,’ zei de bruine man. ‘Alsof hij uit haar hand was gevallen.’ Elayne nam de zilveren pijl langzaam aan. Zelfs de veren leken van zilver.

‘Opvallend,’ merkte Thom gemoedelijk bij zijn pijp op. ‘Dit plus de vlecht... Ieder verhaal vermeldt om de een of andere reden haar vlecht.

Hoewel ik er ook enkele zonder de vlecht heb gehoord, waarin ze onder een andere naam voorkomt. En ook een paar met andere namen mét vlecht.’

‘Ik geef niks om verhalen,’ bracht Juilin naar voren. Hij klonk net zo rustig als Thom. Er was veel voor nodig om deze twee mannen hun kalmte te laten verliezen, is zij het? Het is al erg – ook als zij het niet is – als een naakte vrouw zo uit het niets verschijnt, maar... Waar zijn we door jou en Ny... Nana bij betrokken geraakt?’ Hij was ongerust. Juilin maakte geen fouten en versprak zich nooit. Thom zat stil aan zijn pijp te puffen en wachtte af.

Elayne draaide de pijl in haar handen rond en deed of ze hem bestudeerde. ‘Ze is een vriendin,’ zei ze eindelijk. Totdat – tenzij – Birgitte haar van haar belofte ontsloeg, diende ze zich eraan te houden. ‘Ze is geen Aes Sedai, maar ze heeft ons geholpen.’ Ze keken haar afwachtend aan en wilden meer horen. ‘Waarom hebben jullie dit niet aan Nynaeve gegeven?’

Ze wisselden weer zo’n blik; mannen leken hele gesprekken te kunnen voeren met hun ogen, tenminste, in aanwezigheid van vrouwen. Zij maakte er in ieder geval uit op dat ze het hunne dachten over haar geheimen. Vooral omdat ze bijna zeker wisten wie het was. Niettemin had ze haar woord gegeven.

‘Ze leek van streek,’ zei Juilin, die bedaard aan zijn pijp zat te zuigen, terwijl Thom de zijne uit zijn mond nam en zijn witte snor punten omhoog blies.

‘Van streek? De vrouw kwam in haar nachtgoed naar buiten, zag er volkomen verloren uit en toen ik haar vroeg of ik kon helpen, beet ze mijn hoofd niet af, maar huilde ze uit op mijn schouder!’ Hij trok aan zijn linnen hemd en mompelde iets over nat. ‘Elayne, ze bood haar verontschuldigingen aan voor elk boos woord dat ze ooit tegen me had geuit, wat zo ongeveer de helft is van alles wat ze heeft gezegd. Ze zei dat ze afgeranseld moest worden, of wellicht was dat al gebeurd, want de helft van de tijd was er geen touw aan vast te knopen. Ze zei dat ze een lafaard was en een koppige dwaas. Ik weet niet wat er met haar aan de hand is, maar ze is spannen ver uit haar gewone doen.’

‘Ik heb eens een vrouw gekend die zich ook zo gedroeg,’ vertelde Juilin, in de vlammen turend. ‘Ze werd wakker, zag een inbreker in haar slaapkamer en stak hem midden in zijn hart. Nadat ze de lamp had aangestoken, zag ze dat het haar man was. Zijn boot was eerder binnengelopen. Ze liep een halve maand net zo rond als... Nana nu.’ Zijn mond verstrakte. ‘Waarna ze zich verhing.’

‘Ik vind het niet prettig jou met deze last op te zadelen, kind,’ voeg de Thom er zachtmoedig aan toe, ‘maar als ze geholpen kan worden, ben jij de enige van ons drieën die dat kan. Ik weet hoe ik een man uit zijn ellende kan helpen. Ik geef hem een schop onder zijn achterste, ik voer hem dronken of ik zoek een leuke mei...’ Hij grom de en bromde, deed net of hij moest hoesten en streek met zijn knokkels langs zijn snor. Dat hij haar als een dochter zag, had als nadeel dat hij leek te denken dat ze pas twaalf was. ‘Het punt is eigenlijk dat ik niet weet hoe ik dit moet aanpakken. En al is Juilin bereid haar op zijn knie te vertroetelen, toch denk ik dat ze hem daar niet erg dankbaar voor zal zijn,’

‘Ik vertroetel nog liever een vangvis,’ mompelde de dievenvanger, maar het klonk minder ruw dan wanneer hij het gisteren zou heb ben gezegd. Hij was even bezorgd als Thom, maar wilde het minder laten merken.

‘Ik zal doen wat ik kan,’ verzekerde ze hun, en ze keek weer naar de pijl. Het waren goede mannen en ze wilde liever niet tegen hen liegen of dingen voor hen verzwijgen. Zeker niet als het niet echt nodig was. Nynaeve beweerde dat je mannen voor hun eigen bestwil diende te sturen, maar daar kon je ook te ver mee gaan. Het was niet eerlijk de mannen in gevaren te brengen waar ze niets van wisten. Dus vertelde ze het. Over Tel’aran’rhiod en dat de Verzakers waren uitgebroken en over Moghedien. Natuurlijk niet alles. Sommige gebeurtenissen in Tanchico waren zo beschamend voor haar geweest dat ze er niet eens aan wilde denken. Haar belofte aan Birgitte hield ze en er bestond feitelijk geen enkele noodzaak om iedere kleinigheid over wat Moghedien Nynaeve had aangedaan uit de doeken te doen. Daarom was het wat moeilijker om te verklaren wat er die nacht was gebeurd, maar ze slaagde erin. Ze vertelde hun alles wat ze volgens haar moesten weten, voldoende om ze voor het eerst te laten beseffen tegen wie ze het opnamen. Niet alleen tegen de Zwarte Ajah daar hadden ze indertijd heel glazig bij zitten kijken – maar ook tegen de Verzakers en dat een van hen waarschijnlijk jacht op Nynaeve en haar maakte. Ze maakte hun duidelijk en dat hun vrienden en bekenden het gevaar liepen tussen jager en prooi bekneld te raken.

‘Zo, nu weten jullie het. Aan jullie de keus om te blijven of weg te gaan,’ besloot ze. Daar liet ze het bij en ze zorgde ervoor Thom niet aan te kijken. Ze wilde wanhopig graag dat hij besloot te blijven, maar was niet van plan dat met één blik te laten merken, ik heb je nog niet de helft geleerd van wat je moet weten als je een even goede koningin wilt worden als je moeder,’ zei hij zo ruw mogelijk, wat hij weer verknoeide door met een knokige vinger een zwarte haarlok uit haar gezicht te strijken. ‘Zo gemakkelijk kom je niet van me af, kind. Ik ben van plan jou de meesteres van Daes Dae’mar te maken, al moet ik ervoor in je oor blijven toeteren tot je doof bent. Ik heb je nog niet eens geleerd hoe je met een mes omgaat. Ik heb het je moeder proberen bij te brengen, maar ze zei altijd dat ze in nood een man kon opdragen zijn mes te gebruiken. Een dwaze manier om het zo te bekijken.’

Ze boog zich naar voren en drukte een kus op zijn getaande wang. Hij knipperde met zijn ogen en trok zijn borstelige wenkbrauwen hoog op, waarna hij met een glimlach de pijp weer in zijn mond stak. ‘Je kunt mij ook een zoen geven,’ merkte Juilin droog op. ‘Rhand Altor laat mijn ingewanden eruit snijden wanneer ik jou niet even gezond en wel terugbezorg als je bij je vertrek was.’ Elayne hield haar kin hoog. ‘Ik wil niet dat je vanwege Rhand Altor blijft, Juilin.’

Terugbezorgen? Welja!

‘Je blijft alleen als je dat zelf wilt. En ik ontsla jou, en jou, Thom!’ – hij had zitten grinniken bij de opmerking van de dievenvanger – ‘niet van je belofte om te doen wat je gezegd wordt.’ Thoms geschrokken ogen waren heel bevredigend. Ze wendde zich weer tot Juilin. ‘Jullie volgen mij – en Nynaeve, natuurlijk – in de volle wetenschap welke vijanden we tegenover ons hebben. Anders mogen jullie je spullen inpakken en op Pruiler wegrijden, waarheen je maar wilt. Ik geef hem aan jullie.’ Juilin zat zo recht als een paal en zijn lichtbruine huid werd steeds donkerder, ik heb nog nooit in mijn leven een vrouw die in gevaar verkeerde in de steek gelaten.’ Hij richtte de pijpensteel als een wapen op haar. ‘Als je me wegstuurt, blijf ik je op de hielen zitten als een scheerder op een sternjacht.’ Zo had ze het eigenlijk niet bedoeld, maar het volstond. ‘Goed dan.’ Ze stond op, ging kaarsrecht staan, de zilveren pijl langs haar zij, en behield haar licht ijzige stemming. Ze dacht dat ze eindelijk beseften wie de leiding had. ‘Het wordt al gauw licht.’ Had Rhand inderdaad de onbeschaamdheid gehad tegen Juilin ‘terugbezorgen’ te zeggen? Thom zou een tijdlang met die dievenvanger mee moeten lijden, maar met zo’n grijns verdiende hij dat ook.

‘Doof het vuur en ga slapen. Nu. Geen uitvluchten, Thom. Zonder slaap ben je morgen van geen enkel nut.’

Gehoorzaam schopten ze zand over de vlammetjes, maar toen ze bij het trapje van de wagen stond, hoorde ze Thom zeggen: ‘Ze klinkt soms net als haar moeder.’

‘Dan ben ik blij dat ik die nooit heb ontmoet,’ bromde Juilin terug. ‘Kop of munt voor de eerste wacht?’ Thom stemde mompelend in. Ze liep bijna naar hen terug, maar merkte dat ze glimlachte. Mannen! Het was een aardige gedachte. Haar goede stemming duurde tot ze binnen was.

Nynaeve zat nog op het puntje van het bed en had beide handen nodig om rechtop te kunnen zitten. Haar ogen dreigden tijdens haar wake voortdurend dicht te vallen. Haar voeten waren nog vuil. Elayne legde Birgittes pijl in een van de kastjes achter enkele grove linnen zakjes met gedroogde erwten. Gelukkig schonk de ander er geen enkele aandacht aan. Ze dacht niet dat Nynaeve nu de behoef te had juist dat ding onder ogen te krijgen. Maar waaraan dan wel? ‘Nynaeve, het is al erg laat. Je moet je voeten wassen en gaan slapen.’

Nynaeve draaide, ogenknipperend van de slaap, haar hoofd naar haar toe. ‘Voeten? Wat? Ik moet bij haar waken.’ Het zou stapje voor stapje moeten gaan. ‘Je voeten, Nynaeve. Ze zijn vuil. Was ze.’

Fronsend keek Nynaeve naar haar smerige voeten en knikte toen. Ze knoeide met het water toen ze de grote witte kan boven de wasbak uitschonk en spatte nog meer rond voor ze klaar was en met afdrogen begon, maar zette zich daarna weer op haar oude plekje neer. ‘Ik moet waken. Voor het geval... voor het geval... Ze heeft eenmaal geroepen. Gaidal.’

Elayne drukte haar op het bed neer. ‘Je hebt slaap nodig, Nynaeve. Je kunt je ogen niet openhouden.’

‘Dat kan ik wel,’ mompelde Nynaeve dof en probeerde rechtop te gaan zitten, hoewel Elayne haar schouders omlaag drukte, ik moet bij haar waken, Elayne. Dat moet.’

Vergeleken met Nynaeve waren de twee mannen verstandig en bereid te luisteren. Ook al peinsde Elayne er niet over, ze kon haar nooit dronken voeren of een leuke jonge... eh, man bezorgen, waardoor alleen een harde schop overbleef. Medelijden en gezond verstand hadden in elk geval geen enkele indruk gemaakt, ik heb genoeg van je gepruil en zelfmedelijden, Nynaeve,’ zei ze ferm. ‘Je gaat nú slapen en morgenochtend wil ik niet meer horen dat je zo’n ellendige feeks bent. Als je je niet kunt gedragen als de vrouw met gezond verstand die je bent, vraag ik Cerandin om je twee blauwe ogen te stompen voor die ene die ik heb geheeld. Waarvoor je me niet eens hebt bedankt. En ga nu slapen.’

Nynaeves ogen sperden zich verontwaardigd wijd open – gelukkig leek ze niet meer in huilen uit te barsten – maar Elayne drukte ze zachtjes met haar vingers dicht. Dat ging gemakkelijk, ondanks de zacht gemompelde tegenwerpingen, en al snel volgde de trage adem haling van iemand in diepe slaap.

Elayne gaf een klopje op Nynaeves schouders voor ze zich opricht te. Ze hoopte dat ze vredig sliep en over Lan droomde, maar elk soort slaap was voor haar nu beter dan geen slaap. Ze onderdrukte een geeuw en boog zich over Birgitte heen. Ze kon niet zeggen of haar kleur of ademhaling al beter was. Ze kon slechts afwachten en hopen.

Beide vrouwen leken geen last van het licht te hebben, dus liet ze het aan en ging tussen de twee bedden op de vloer zitten. De lampen hielpen haar wakker te blijven. Niet dat ze wist waarom ze wakker moest blijven. Net als Nynaeve had ze alles gedaan wat er gedaan kon worden. Gedachteloos zat ze met haar rug tegen de wand. Haar kin zakte langzaam op haar borst neer.

Ze had een prettige droom, al was die vreemd. Rhand knielde voor haar neer en ze legde een hand op zijn hoofd en bond hem tot zwaard hand. Een van haar zwaardhanden. Met Birgitte erbij móést ze nu wel voor de Groene Ajah kiezen. Er waren ook andere vrouwen en hun gezichten veranderden bij elke blik. Nynaeve, Min, Moiraine, Aviendha, Berelain, Amathera, Liandrin en anderen die ze niet kende. Wie het ook waren, ze wist dat ze hem met hen moest delen, om dat ze in haar droom zeker wist dat Min het in een visioen had gezien. Ze wist niet goed wat ze ervan vond – sommige gezichten wilde ze openkrabben – maar het was door het Patroon voorbestemd en zou zo moeten zijn. In ieder geval had ze één ding dat de anderen nooit konden krijgen: de binding tussen een zwaardhand en zijn Aes Sedai.

‘Waar zijn we hier?’ vroeg Berelain, zo mooi met haar ravenzwarte haar dat Elayne haar tanden wilde ontbloten. De vrouw droeg het laag gesneden rode gewaad dat Luca zo graag Nynaeve wilde laten dragen; Berelain kleedde zich altijd onthullend. ‘Word wakker, dit is niet Tel’aran’rhiod.’

Elayne schrok wakker en zag Birgitte half uit het bed hangen. Ze greep slapjes haar arm. Haar gezicht was te bleek en vochtig, alsof ze koorts had, maar haar blauwe ogen stonden strak en scherp op Elayne gericht.

‘Dit is niet Tel’aran’rhiod.’ Het was geen vraag, maar Elayne knikte en Birgitte liet zich met een lange zucht terugvallen, ik herinner me alles,’ fluisterde ze. ‘Ik ben hier zoals ik ben. Alles is veranderd. Gaidal is ergens daarginds, een kleuter of zelfs een jongen. Niettemin, als ik hem zie, wat vindt hij dan van een vrouw die oud genoeg is om zijn moeder te zijn?’ Ze wreef kwaad langs haar ogen en mom pelde: ik huil niet. Ik huil nooit. Dat herinner ik me, het Licht helpe me. Ik huil nooit.’

Elayne kwam overeind en knielde naast het bed van de vrouw neer. ‘Je zult hem wel vinden, Birgitte.’ Ze bleef zacht praten. Nynaeve leek nog steeds te slapen – er klonk regelmatig een zacht raspend gesnurk – maar ze had rust nodig, in plaats van dit alles nogmaals te moeten doorstaan. ‘Op de een of andere wijze zul je dat. En hij zal van je houden. Ik weet dat het zal gebeuren.’

‘Denk je dat het me daar om gaat? Ik kan ertegen als hij niet van me houdt.’ Haar glinsterende ogen verrieden de leugen. ‘Hij heeft me nodig, Elayne, en dan zal ik er niet zijn. Hij toont altijd meer moed dan goed voor hem is; ik moet het altijd aanvullen met behoed zaamheid. Nog erger, hij zal rondtrekken, mij zoeken, niet weten waarnaar hij zoekt, niet weten waarom hij zich niet volledig voelt. We zijn altijd bij elkaar, Elayne. Twee helften van een geheel.’ De tranen drongen zich op en gleden omlaag. ‘Moghedien heeft gezegd dat ze me eeuwig zou laten huilen en ze...’ Opeens betrok haar gezicht; er klonken zachte wilde snikken die uit haar keel leken te worden getrokken.

Elayne sloeg haar armen om de langere vrouw heen, mompelde troostende woorden waarvan ze wist dat die nutteloos waren. Hoe zou zij zich voelen als Rhand van haar werd weggenomen? Ze vond het idee zo erg dat ze haar hoofd op Birgittes schouder wilde leggen om mee te huilen.

Ze wist niet zeker hoelang Birgittes huilbui duurde, maar ten slotte duwde ze Elayne weg en ging goed zitten, terwijl ze haar wangen met haar vingers afveegde. ‘Dat heb ik niet meer gedaan sinds ik een kind was. Nooit.’ Ze keek gefronst opzij naar Nynaeve, die nog in het andere bed lag te slapen. ‘Heeft Moghedien haar erg verwond? Ik heb na de inname van Mareesh door Tourag nooit iemand op zo’n vreselijke manier opgehangen gezien.’ Elayne moest heel vragend heb ben gekeken, want ze voegde eraan toe: in een andere Eeuw. Is ze gewond?’

‘Niet erg. Vooral haar geest. Door wat jij deed, kon zij ontsnappen, maar pas nadat...’ Elayne kon het niet over haar lippen krijgen. Er waren nog te veel verse wonden. ‘Ze geeft zichzelf de schuld. Ze denkt dat... alles... haar schuld is doordat ze jouw hulp heeft ingeroepen.’

‘Als ze me dat niet had gevraagd, zou Moghedien haar nu hebben leren smeken. Ze is even onvoorzichtig als Gaidal.’ Birgittes stem klonk droog, wat niet paste bij haar vochtige wangen. ‘Ze heeft me er niet met de haren bij gesleurd. Als zij verantwoording opeist voor de gevolgen, dan eist zij de verantwoordelijkheid voor mijn daden op.’ Het was vreemd dat haar boosheid de boventoon voerde, ik ben een vrije vrouw en ik neem mijn eigen beslissingen. Ze heeft het niet voor mij besloten.’

‘Ik moet zeggen dat je dit beter opneemt dan... ik zou doen.’ Ze had eerst Nynaeve willen zeggen. Dat was wel waar, maar het andere ook. ‘Ik zeg altijd: als je het schavot op stapt, geef je de menigte een grap, de beul een munt en maak je de val met een glimlach rond je lippen.’ Birgittes glimlach was grimmig. ‘Moghedien heeft de val geplaatst, maar mijn nek is nog niet gebroken. Misschien zal ik haar nog ver bazen voor dit alles voorbij is.’ De glimlach ging over in een frons toen ze Elayne opnam, ik kan je... voelen. Als ik mijn ogen dicht doe, denk ik dat ik je zelfs een span verder kan aanwijzen.’ Elayne haalde diep adem. ‘Ik heb je gebonden, je bent mijn zwaard hand,’ zei ze haastig. ‘Je lag op sterven en helen hielp niet en...’ De vrouw keek haar aan. Niet langer fronsend, maar haar ogen stonden verontrustend scherp, ik had geen andere keus, Birgitte, anders zou je gestorven zijn.’

‘Een zwaardhand,’ zei Birgitte langzaam, ik denk dat ik me een geschiedenis herinner over een vrouwelijke zwaardhand, maar dat was in een leven van zo lang geleden dat ik er het fijne niet meer van weet.’

Het was tijd opnieuw diep adem te halen en ditmaal zocht Elayne moeizaam naar de juiste woorden. ‘Er is iets wat je moet weten. Je komt er vroeg of laat toch achter en ik heb besloten geen dingen meer te verzwijgen voor mensen die recht hebben het te weten, tenzij het werkelijk noodzakelijk is om...’ Een derde diepe zucht, ik ben geen Aes Sedai, maar een Aanvaarde.’

Heel lang bleef de vrouw met de goudblonde staart haar aankijken en schudde toen langzaam haar hoofd. ‘Een Aanvaarde. In de Trollok-oorlogen heb ik een Aanvaarde gekend die een vent bond. Ba rashelle zou de volgende dag worden beproefd voor haar verheffing tot Aes Sedai en zou zeker de stola ontvangen, maar ze was bang dat een vrouw die op dezelfde dag zou worden beproefd, hem zou kiezen. In de Trollok-oorlogen achtte de Toren het noodzakelijk vrouwen zo vroeg mogelijk te verheffen.’

‘Wat gebeurde er?’ kon Elayne niet nalaten te vragen. Barashelle? De naam klonk bekend.

Birgitte verstrengelde haar vingers op de deken, schoof haar hoofd opzij op het kussen en mat zich een blik aan van spottend medele ven. ‘Onnodig te zeggen dat ze de proef niet mocht afleggen toen de waarheid bekend werd. De noodzaak was niet groot genoeg voor zo’n overtreding. Ze dwongen haar de binding van de arme kerel aan een ander over te geven en om haar geduld bij te brengen plaatsten ze haar in de keukens bij de werkmeiden en spitdraaisters. Ik heb gehoord dat ze daar drie jaar moest blijven en toen ze eindelijk de stola ontving, koos de Amyrlin Zetel zelf een zwaardhand voor haar. Anselan, een man met een verweerd gezicht en zo koppig als een bok. Ik kwam ze enkele jaren later tegen en ik wist niet wie de baas was. Ik denk dat Barashelle er ook niet zeker van was.’

‘Niet zo prettig,’ mompelde Elayne. ‘Drie jaren in de... wacht eens, Barashelle en Anselan?’ Dat kon niet hetzelfde paar zijn; in het ver haal werd nergens vermeld dat Barashelle een Aes Sedai was. Maar ze had twee verschillende versies gehoord en van Thom nog een der de. In al die verhalen moest Barashelle heel lang zwaar werk ver richten om de liefde van Anselan te winnen. Tweeduizend jaren konden veel veranderen in een geschiedenis.

‘Niet prettig, nee,’ beaamde Birgitte en opeens waren haar ogen veel te groot en onschuldig in haar bleke gezicht. ‘Aangezien je zult willen dat ik dat vreselijke geheim voor me houd, neem ik aan dat je me niet zo achter mijn vodden zult zitten als sommige Aes Sedai. Het gaat niet goed samen: jij mij maar opjagen, zodat ik me gedwongen voel het te zeggen, als ik van je af wil.’

Als vanzelf schoot Elaynes kin omhoog. ‘Dat lijkt verdacht veel op een dreigement. Ik kan niet goed tegen dreigen, niet van jou of ie mand anders. Als je denkt...’

De vrouw richtte zich op, pakte haar bij de arm en onderbrak haar verontschuldigend. Haar greep was al veel krachtiger. ‘Alsjeblieft, ik bedoel het niet op die manier. Gaidal beweert dat ik evenveel gevoel voor grapjes heb als een rots die in een shojakring wordt gegooid.’ Haar gezicht betrok even bij het noemen van Gaidal, maar kreeg snel weer zijn gewone uitdrukking. ‘Je hebt mijn leven gered, Elayne. Ik zal je geheim bewaren en je als zwaardhand dienen. En je vriendin zijn als je dat wilt.’

‘Ik zal er trots op zijn jouw vriendin te zijn.’ Shojakring? Dat zou ze een volgende keer wel vragen. Birgitte was misschien wel sterker, maar ze had rust nodig, geen vragen. ‘Trots op mijn zwaardhand.’ Het leek erop dat ze de Groene Ajah moest kiezen, om ook Rhand te kunnen binden. De droom zat nog helder in haar geheugen en ze was van plan hem over te halen dat op de een of andere manier te aanvaarden. ‘Kun je misschien proberen... je gevoel voor grapjes... wat aan te passen?’

‘Ik zal het proberen,’ zei Birgitte op een toon alsof ze beloofde een berg op te tillen. ‘Maar als ik je zwaardhand moet zijn, zelfs in het geheim, zal ik ook je zwaardhand zijn. Je kunt je ogen amper open houden. Het wordt tijd dat je gaat slapen.’ Zowel Elaynes wenk brauwen als kin schoten omhoog, maar de ander gaf haar geen kans iets te zeggen. ‘Afgezien van veel andere dingen behoort een zwaard hand ook zijn... haar Aes Sedai te zeggen wanneer ze zich afbeult. Of dat ze wat voorzichtiger moet zijn wanneer zij denkt dat ze de Doemkrocht in kan lopen. En om haar in leven te houden, zodat ze kan doen wat ze moet doen. Ik ga die dingen voor jou doen. Je hoeft geen aanval in je rug te verwachten wanneer ik bij je ben, Elayne.’ Zij had geen behoefte aan slaap, veronderstelde ze, maar Birgitte wel. Elayne deed de lampen op half en zorgde ervoor dat de vrouw ging liggen en kon gaan slapen, hoewel dat pas gebeurde nadat Birgitte had gezien dat ze voor haarzelf een kussen en dekens op de vloer tussen de bedden had neergelegd. Ze hadden nog een verschil van mening over wie op de vloer moest slapen, maar Birgitte was nog zo zwak dat het Elayne geen moeite kostte haar in het bed te houden. Nou ja, niet zoveel moeite. Nynaeves zachte gesnurk werd gelukkig niet eenmaal onderbroken.

Zelf viel ze niet snel in slaap, wat ze Birgitte ook had wijsgemaakt. De vrouw kon zonder kleren haar neus niet buiten de wagen vertonen, maar ze was groter dan Nynaeve of zijzelf. Ze ging tussen de bedden zitten en begon de zijden donkergrijze rijkleding bij de zoom uit te leggen. De volgende ochtend zou er amper tijd zijn om meer te doen dan snel te passen en de nieuwe zoom vast te stikken. De slaap overviel haar toen ze nog maar de helft had losgetornd. Opnieuw kreeg ze de droom van de binding met Rhand, meerdere keren. Soms knielde hij vrijwillig neer en soms moest ze doen wat ze met Birgitte had gedaan. Ze moest zelfs een keer zijn slaapkamer binnensluipen terwijl hij sliep. Birgitte stond nu ook bij de andere vrouwen. Dat vond Elayne niet zo erg. Ook niet van Min, Egwene, Aviendha of Nynaeve, hoewel ze zich niet kon voorstellen wat Lan over dat laatste zou zeggen. Maar de anderen... Ze had juist Birgitte, in de van kleur veranderende mantel van een zwaardhand, bevolen om Berelain en Elaida drie jaar lang naar de keuken te sturen, waarop de twee vrouwen haar opeens begonnen te stompen. Ze werd wakker doordat Nynaeve zich verstapte toen ze bij Birgitte wilde gaan kijken om te zien hoe die eraan toe was. Achter de kleine raampjes was het grijs van de vroege dageraad te zien.

Birgitte werd wakker en beweerde dat ze even sterk was als altijd en bovendien een razende honger had. Elayne betwijfelde of Nynaeve haar bui van zelfverwijt al te boven was. Ze wrong niet met haar handen, zei ook niets, maar terwijl Elayne haar handen en gezicht waste, alles uitlegde over het beestenspul en waarom ze daar nog een tijdje moesten blijven, schilde Nynaeve haastig rode peren en gele appels, sneed ze in partjes, verwijderde het klokhuis, sneed brokjes kaas en overhandigde dit alles op een bord aan Birgitte, samen met een beker aangelengde wijn met honing en kruiden. Ze zou het de vrouw hebben gevoerd als haar dat was toegestaan. Nynaeve waste Birgittes haren in witte hennenpeper tot het even zwart was als dat van Elayne – Elayne deed haar eigen haar natuurlijk zelf. Ze schonk Birgitte haar mooiste ondergoed en kousen en keek teleurgesteld toen een paar muiltjes van Elayne beter pasten. Ze stond erop Birgitte in de donkergrijze jurk te helpen, zodra haar haren met een doek waren gedroogd en weer opnieuw gevlochten. Hij moest rond haar heupen en haar borsten worden uitgelegd, maar dat zou moeten wachten. Ze wilde zelfs eigenhandig de zoom vaststikken. De ongelovige blikken van Elayne dreven haar weer naar haar eigen bezigheden en deden haar onder het wassen mompelen dat ze even goed kon naai en als ieder ander. Als ze dat wilde.

Toen ze eindelijk naar buiten gingen, keek net het eerste scherpe gouden randje van de zon boven de bomen in het oosten uit. Dit stukje van de ochtend voelde bedrieglijk aangenaam aan. Er stond geen enkel wolkje aan de strakblauwe hemel en tegen de middag zou de lucht wel weer heet en kurkdroog aanvoelen.

Thom en Juilin leidden het span al naar de wagen en overal in het kamp heerste de drukte van de voorbereiding van het vertrek. Pruiler was reeds gezadeld en Elayne bedacht dat ze vandaag niet moest vergeten om te zeggen dat ze zelf paard wilde rijden voor een van de mannen het zadel in bezit nam. Ook als Thom en Juilin er het eerste waren, zou ze niet al te teleurgesteld zijn. Vanmiddag zou ze voor het eerst voor toeschouwers op het slappe koord dansen. Het pakje dat Luca haar had laten zien, maakte haar wat zenuwachtig, maar gelukkig had ze er niet zo over gezeurd als Nynaeve. Luca zelf schreed met grote stappen door het kamp, de rode mantel fladderde achter hem aan. Hij schoot alle kanten op en verstrekte ie dereen overbodige aanwijzingen. ‘Latelle, maak die bloedberen wakker! Ik wil ze overeind hebben, grauwend, wanneer we door Samara trekken! Clarine, pas deze keer beter op je honden! Als er weer eentje achter een kat aan gaat... Brugh, jij en je broers voeren je kunstjes vlak voor mijn wagen uit, let erop. Vlak ervoor. Dit moet een keurige optocht worden, geen wedstrijd wie van jullie het snelst de losse koprol kan doen! Cerandin, hou de zwijnpaarden in toom! Ik wil dat de monden van de toeschouwers openvallen van verbazing, niet dat ze doodsbang weghollen!’

Hij bleef bij hun wagen staan, keek Nynaeve en haar boos aan en had nog wat over voor Birgitte. ‘Heel vriendelijk van jullie om met de anderen mee te gaan, vrouw Nana en mijn vrouwe Morelin. Ik dacht dat jullie tot de middag bleven slapen!’ Hij gaf Birgitte een knikje. ‘Jullie maken een praatje met iemand van de andere kant van de rivier, nietwaar? Nou, we hebben geen tijd voor bezoekers. Ik ben van plan voor de middag alles te hebben opgesteld en de eerste uit voering in volle gang te zien.’

Nynaeve leek bedremmeld door de woordenvloed, maar na zijn twee de zin werd elke woedende blik met gelijke munt terugbetaald. Hoe onhandig ze zich ook tegenover Birgitte gedroeg, haar houding te genover anderen hield ze niet in toom. ‘Wij zullen even snel klaar zijn als alle anderen, baas Luca, prent dat maar in je hoofd! Boven dien maken enkele uren geen verschil. Er staan genoeg mensen aan de andere kant van de rivier te kijken. Zelfs als er maar een op de honderd komt kijken, heb je meer toeschouwers dan je ooit had kunnen dromen. Als wij besluiten op ons gemak te ontbijten, kun je met je duimen draaien en wachten. Je krijgt niet wat je wilt, als je ons achterlaat.’

Dat was tot nog toe de botste opmerking over de beloofde honderd goudmarken, maar ditmaal bond hem dat niet in. ‘Voldoende mensen? Voldoende mensen! Mensen moet je lokken, vrouw. Chin Aki ma staat er al drie dagen en hij heeft een kerel die met zwaarden en bijlen kunsten vertoont. En negen tuimelaars! Negen! Een of andere vrouw, van wie ik nooit heb gehoord, heeft twee vrouwelijke tuimelaars die aan een hangend touw dingen doen, waardoor de ogen van de Chavana’s uit hun kasseji rollen! Het is ongelooflijk wat voor menigte daarop afkomt! Sillia Cerano heeft mannen die hun gezichten als hofnarren hebben opgeschilderd, elkaar nat gooien met water en elkaar met blazen tegen het hoofd slaan. De mensen hebben alleen daarvoor al een zilveren penner meer over.’ Opeens kneep hij zijn ogen half dicht en richtte zijn aandacht op Birgitte. ‘Wil jij je gezicht beschilderen? Sillia heeft geen vrouw bij haar narren. Enkele paardenknechten willen best meedoen. Het doet geen pijn om met een opgeblazen blaas geraakt te worden en ik betaal je...’ Hij verviel peinzend tot zwijgen – hij hield net zoveel van geld uitgeven als Nynaeve – en in dat ogenblik van stilte merkte Birgitte op: ‘Ik ben geen nar en zal nooit een nar zijn. Ik ben boogschutter.’

‘Boogschieten,’ mopperde hij, de ingewikkelde, glimmend zwarte vlecht opnemend die over haar linkerschouder hing. ‘En ik neem aan dat je jezelf Birgitte noemt. Wat ben je? Een van die gekken die op de Hoorn van Valere jagen? Zelfs als het ding bestaat, wat voor kans heb jij dan om hem eerder te vinden dan een ander? Ik was in Illian toen de Jagers de eed werd afgenomen en op het grote Plein van Tammaz stonden duizenden mensen. Maar de roem die je hóópt te winnen, kan nooit het klappen van de toeschouwers...’ ik ben boogschutter, beste man,’ onderbrak Birgitte hem ferm. ‘Haal een boog en ik schiet beter dan jij of wie je ook aanwijst. Honderd goudkronen tegen een van jou.’ Elayne verwachtte een gilletje van Nynaeve – zij zouden de weddenschap moeten nakomen als Birgitte verloor. Wat Birgitte ook beweerde, Elayne dacht niet dat de vrouw al geheel hersteld was – maar Nynaeve sloot kort haar ogen en haal de diep en lang adem.

‘Vrouwen,’ bromde Luca. Thom en Juilin hoefden toch niet zo te kijken alsof ze het ermee eens waren. ‘Jij past uitstekend bij vróuwe Morelin en Nana, of hoe ze ook heten.’ Met een groots gebaar zwaai de hij zijn zijden mantel rond naar de drukte van mannen en paarden om zich heen. ‘Het is je scherpe oog mogelijk ontgaan, Birgitte, maar ik heb een voorstelling te regelen en mijn rivalen legen reeds de zakken van de Samaranen, stelletje beurzensnijders dat het zijn.’ Birgitte glimlachte, haar lippen krulden licht omhoog. ‘Ben je bang, beste man? We kunnen jouw inzet op een penner zetten.’ Elayne dacht dat Luca een hartaanval kreeg, te oordelen naar de hoogrode kleur van zijn gezicht. Zijn nek leek opeens veel te groot voor zijn hemd. ‘Ik haal mijn boog,’ siste hij bijna. ‘Wat mij betreft, mag je die honderd marken met werken aflossen, met een geverfd gezicht of door de kooien schoon te maken.’

‘Weet je zeker dat je weer voldoende hersteld bent?’ vroeg Elayne aan Birgitte toen hij mopperend wegbeende. Het enige woord dat ze opving, was: ‘Vróuwen’! Nynaeve keek de vrouw met de vlecht aan alsof ze wilde dat de grond zich opende om haar – haarzelf, niet Birgitte – op te slokken. Een aantal paardenknechten stond om de een of andere reden rond Thom en Juilin.

‘Hij heeft mooie benen,’ zei Birgitte, ‘maar ik heb nooit van lange mannen gehouden. Zet er een leuk gezicht op en ze zijn altijd on uitstaanbaar.’

Petra, tweemaal zo breed als ieder ander, had zich bij het groepje mannen gevoegd. Hij zei iets en schudde toen Thom de hand. Ook de Chavana’s stonden erbij. Plus Latelle, die ernstig met Thom sprak terwijl ze duistere blikken op Nynaeve en de twee vrouwen naast haar wierp. Tegen de tijd dat Luca met een ongespannen boog en een koker pijlen terugkeerde, was niemand meer aan het werk. Wagens, paarden en kooien – zelfs de gekluisterde zwijnpaarden – waren in de steek gelaten. De mensen stonden in een groep rond Thom en de dievenvanger. Iedereen volgde Luca, die een klein stukje het kamp uitliep.

‘Men houdt mij voor een goede schutter,’ zei hij en kerfde op borst hoogte een kruis in de stam van een hoge eik. Hij had iets van zijn opgewektheid terug en mat zwierig vijftig passen af. ‘Ik neem het eerste schot, zodat je kunt zien wat je te wachten staat.’ Birgitte plukte de boog uit zijn hand en liep nog eens vijftig passen verder; terwijl hij haar verbluft nakeek. Ze bekeek de boog hoofd schuddend, maar plaatste hem op haar voet en had hem al in één vloeiende beweging gespannen voor Luca, Elayne en Nynaeve naast haar stonden. Birgitte trok een pijl uit de koker die hij haar voor hield, bekeek hem even en gooide hem toen als afval weg. Luca frons te, wilde wat zeggen, maar ze gooide de tweede pijl ook opzij. De volgende drie ploften eveneens op de met bladeren bedekte grond, voor ze er een met de punt in de grond naast haar stak. Van de een entwintig hield ze er vier over.

‘Ze kan het,’ fluisterde Elayne en probeerde er al haar zekerheid in te leggen. Nynaeve knikte grimmig. Als ze die honderd goudmarken moesten betalen, zouden ze heel gauw de juwelen van Amathera moeten verkopen. De pandbrieven waren eigenlijk waardeloos, zoals ze Nynaeve had uitgelegd. Als ze die gebruikten, zouden het voor Elaida net wijsvingers zijn die haar vertelden waar ze waren geweest of zelfs waar ze zich nu bevonden.

Als ik op tijd mijn mond had open gedaan, had ik dit kunnen voorkomen. Als mijn zwaardhand moet ze doen wat ik zeg. Of niet?

De gebeurtenissen van die ochtend bewezen niet dat gehoorzaamheid een deel van de binding vormde. Hadden de Aes Sedai die ze had bespied, de mannen ook een eed af genomen? Nu ze erover nadacht, meende ze dat een dat had gedaan. Birgitte legde een pijl aan, hief de boog en schoot af, zonder tijd om te mikken. Elayne kromp in elkaar, maar de stalen punt trof precies het hart van het uitgesneden kruis. Voor de pijl was uitgetrild, streek de tweede er vlak naast. Daarna wachtte Birgitte een ogenblik, tot de pijlen niet meer trilden. Een zucht steeg uit de toeschouwers op toen de derde pijl de eerste doormidden spleet, maar dat was nog niets vergeleken met de volkomen stilte toen de laatste pijl de twee de even netjes doormidden schoot. Eén keer kon toeval zijn, maar tweemaal...

Luca keek of zijn ogen uit de kassen rolden. Met open mond staar de hij naar de boom, toen naar Birgitte, naar de boom, naar Birgit te. Ze bood hem de boog aan en hij schudde zwakjes het hoofd. Opeens smeet hij de pijlkoker opzij, spreidde beide armen met een blijde kreet: ‘Geen messen! Pijlen! Op honderd pas!’ Nynaeve zocht steun bij Elayne toen de man uitlegde wat hij bedoelde, maar liet geen enkel bezwaar horen. Thom en Juilin haalden geld op. De meesten gaven hun munten met een zucht of een lach af, maar Juilin moest Latelle bij de arm grijpen toen ze probeerde weg te glippen, en haar boos toespreken voor ze de munten uit haar beurs haalde. Dus dat hadden ze uitgespookt. Ze zou hen hier ferm over onderhouden. Later echter. ‘Nana, je hoeft hier niet mee door te gaan.’ Maar Nynaeve staarde Birgitte slechts met grauwe ogen aan. ‘Onze weddenschap?’ vroeg Birgitte, toen Luca aanstalten maakte weg te lopen. Hij grijnsde, zocht langzaam in zijn beurs en gooide haar een munt toe. Elayne ving de glans van goud in de zon op, ter wijl Birgitte de munt bekeek en hem meteen teruggooide. ‘Jouw in zet was een penner; daar hebben we om gewed.’ Luca’s ogen sprongen van verbazing wijd open, maar het volgende ogenblik lachte hij en drukte de goudmark in haar handen. ‘Je bent ieder koperstuk ervan waard. Wie had dat gedacht! De koning van Geldan zelf komt misschien naar jouw opvoering kijken. Birgitte en haar pijlen. We gaan de boog en de pijlen zilverkleurig verven.’ Wanhopig probeerde Elayne Birgittes aandacht te trekken. Als het idee van die man werd uitgevoerd, konden ze net zo goed een weg wijzer voor Moghedien plaatsen.

Maar Birgitte speelde slechts grijnzend met de munt in haar hand. ‘Verf maakt zo’n armzalige boog nog slechter,’ zei ze ten slotte. ‘En noem me Maerion, zo noemden ze me vroeger.’ Leunend op de boog werd haar glimlach breder. ‘Kan ik ook zo’n rood gewaad krijgen?’ Elayne slaakte een enorme zucht van opluchting. Nynaeve keek of ze wilde overgeven.

37

Opvoeringen in Samara

Waarschijnlijk al voor de honderdste keer hield Nynaeve een lok haar voor haar ogen en zuchtte. Door de wanden van de woonwagen drong het lage gezoem van praten en lachen uit honderden, zo niet duizenden kelen, en verre muziek, die er bijna door werd overstemd. Ze had het niet erg gevonden de optocht door de straten samen met Elayne in de wagen door te brengen – als ze af en toe door de raampjes keek, was ze ervan overtuigd dat ze zeker niet tussen die rumoerige massa’s wilde staan die amper opzij gingen om de wagens door te laten – maar iedere keer als ze naar dat koperachtige rood van haar haren keek, besefte ze dat ze nog veel liever een aantal rad slagen met de Chavana’s had gedaan dan haar haren te verven. Ze lette er goed op zichzelf niet nogmaals op te nemen terwijl ze de grijze omslagdoek omdeed. Ze draaide zich om en schrok toen ze Birgitte in de deuropening zag staan. De vrouw was bij de optocht in de wagen van Petra en Clarine meegereden, zodat Clarine voor de boogschutster eenzelfde gewaad kon maken als ze met Luca’s aan wijzingen voor Nynaeve aan het maken was. Hij had Clarine al gezegd hoe hij het wilde hebben voor Nynaeve ermee in had kunnen stemmen. Birgitte had het nu aan. De zwartgeverfde vlecht hing over een schouder en rustte tussen haar borsten; blijkbaar besefte de vrouw in het geheel niet hoe laag de halslijn was. Birgitte kon geen haartje meer van haar lichte huid vertonen en dan enige aanspraak maken op gepaste kleding. Zelfs nu zou zo’n aanspraak maar zwakjes zijn en eigenlijk een lachertje. Als Nynaeve naar haar keek, voel de ze een loden bol in haar maag, maar niet vanwege de kleding of de blote huid.

‘Als je die kleren gaat dragen, waarom bedek je je dan?’ vroeg Birgitte en deed de deur achter zich dicht. ‘Je bent een vrouw. Wees er trots op.’

‘Als jij meent dat ik het moet doen,’ antwoordde Nynaeve aarzelend en ze liet de doek langzaam tot haar ellebogen afzakken, waardoor het evenbeeld van Birgittes uitdossing zichtbaar werd. Ze voelde zich volkomen naakt, ik dacht alleen... ik dacht...’ Ze greep met beide handen de zijden stof ter hoogte van haar dij stevig vast, maar bleef de ander ferm aankijken. Dat was gemakkelijker, zelfs in de weten schap dat zij hetzelfde droeg.

Birgitte grijnsde. ‘En als ik wil dat je de halslijn nog een duimpje lager schikt?’

Nynaeve deed haar mond open; haar gezicht werd even scharlaken rood als haar jurk, maar ze kon niets uitbrengen. Toen het eindelijk lukte, klonk het of ze werd gewurgd. ‘Dit kan geen duim lager. Kijk eens naar jezelf. Het kan nog geen nageltje lager.’ Birgitte kwam fronsend drie snelle stappen dichterbij, boog iets voor over en hield haar gezicht vlak voor dat Nynaeve. ‘En als ik je zeg dat het echt een duim lager moet?’ snauwde ze met opgetrokken lippen. ‘Stel dat ik je gezicht wil verven om Luca zijn nar te verschaffen? Stel dat ik je helemaal naakt uitkleed en je van top tot teen beschilder? Je zou een mooi doelwit vormen. Ze zullen van ver uit de omstreken aankomen om dat te zien!’

Nynaeves mond bewoog, maar er kwam geen enkel geluid uit. Ze wilde alleen maar haar ogen sluiten en hopen dat het, als ze weer rondkeek, misschien allemaal niet waar was.

Birgitte schudde vol afkeer het hoofd en ging op een bed zitten, een elleboog op haar knie, terwijl ze met haar blauwe ogen Nynaeve scherp opnam. ‘Dit moet ophouden. Wanneer ik je aankijk, krimp je in elkaar. Je rent gaten in je kousen om me van alles te voorzien. Als ik om me heen kijk naar een kruk, zet jij hem al achter me klaar. Als ik mijn lippen aflik, heb je een beker wijn voor me, terwijl ik nog niet eens weet of ik dorst heb. Als ik het goedvond, zou je mijn rug wassen en me mijn muiltjes aantrekken. Nynaeve, ik ben geen monster, geen kreupele en geen kind.’

‘Ik probeer goed te maken wat ik...’ begon ze verlegen en ze sprong op toen de ander brulde: ‘Goed maken! Je probeert me slecht te maken!’

‘Nee, nee, dat is het niet. Het is mijn schuld...’

‘Jij neemt de verantwoordelijkheid voor mijn daden,’ onderbrak Birgitte haar ruw. ‘In Tel’aran’rhiod heb ik verkozen jou aan te spreken, ik verkoos jou te helpen, ik verkoos Moghedien te gaan zoeken. En ik verkoos jou erheen te brengen, ik! Jij niet, Nynaeve, ik! Ik was geen speelpop van jou, geen jachthond, daar niet, en hier wil ik het niet worden.’

Nynaeve slikte hevig en greep haar rok nog steviger vast. Ze had geen recht om kwaad op deze vrouw te zijn. Geen enkel recht. Birgitte had elk recht. ‘Jij deed wat je was gevraagd. Het is mijn schuld dat je... dat je hier bent. Het is allemaal mijn schuld!’

‘Heb ik het over schuld gehad? Ik kan niets vinden! Alleen mannen en domme meiden voelen zich schuldig wanneer er geen schuld bestaat, en jij bent geen man en ook geen dom kind.’

‘Het kwam door mijn domme trots. Ik dacht beter dan haar te zijn en door mijn lafheid heeft zij... heeft zij... Als ik niet zo bang was geweest dat ik nog niet kon spuwen, had ik bijtijds iets kunnen doen’

‘Een lafaard?’ Birgittes ogen werden wijd opengesperd, openlijk on gelovig en haar stem klonk honend. ‘Jij? Ik dacht dat je slimmer was en angst niet verwarde met lafheid. Jij had uit Tel’aran’rhiod weg kunnen komen toen Moghedien jou losliet, maar je bleef verder vechten. Dat je dat niet kon, is geen schuld of schande.’ Ze haalde diep adem, wreef even over haar voorhoofd en boog zich toen weer fel naar haar toe. ‘Luister goed naar me, Nynaeve. Ik neem niet de schuld op me van wat jou werd aangedaan. Ik zag het, maar ik kon geen spiertje bewegen. Als Moghedien jou in de knoop had gelegd of je als een appel had uitgehold, zou ik nog de schuld niet op me nemen. Ik deed wat ik kon, toen ik het kon. Jij deed hetzelfde.’

‘Het was niet hetzelfde.’ Nynaeve probeerde elke ergernis uit haar stem te weren. ‘Het was mijn schuld dat je daar was. Het is mijn schuld dat je hier bent. Als jij...’ Ze zweeg om weer te slikken. ‘Als jij... mist... wanneer je vandaag op me schiet, wil ik je zeggen dat ik het begrijp.’

‘Ik mis het doel niet waar ik op richt,’ zei Birgitte droog. ‘En ik richt niet op jou.’ Uit een van de kasten begon ze allerlei dingen te pakken die ze op het kleine tafeltje neerlegde. Pijlen die nog niet af waren, geschuurde schachten, stalen pijlpunten, een stenen lijmpot, een dun koord en grijze ganzenveren. Ze had ook gezegd dat ze, zodra het kon, haar eigen boog wilde maken. Die van Luca noemde ze meer kwast dan tak, door een blinde dwaas in het midden van de nacht van een waaihoutboom afgebroken, ik vond je aardig, Nynaeve,’ zei ze terwijl ze alles rangschikte. ‘Met je stekels en je nukken en alles. Maar zoals je nu bent...’

‘Je hebt geen reden mij aardig te vinden,’ zei Nynaeve ellendig, maar de ander onderbrak haar zonder te luisteren.

‘... en ik sta je niet toe mij te kleineren, mijn beslissingen te minachten door te beweren dat jij er aansprakelijk voor bent. Ik heb enkele vriendinnen gehad, maar de meesten hebben de aard van een sneeuwspook.’

‘Ik zou graag willen dat je mijn vriendin weer kon zijn.’ Wat in het Licht was een sneeuwspook? Ongetwijfeld iets uit een andere Eeuw.

‘Ik zou jou nooit willen kleineren, Birgitte, ik wil...’ Birgitte lette niet op haar, sprak enkel wat luider. Ze leek alleen aan dacht voor haar pijlen te hebben, ik zou het fijn vinden jou te mogen, of dat nu wederkerig is of niet, maar dat is onmogelijk zolang je niet jezelf bent. Ik zou met je kunnen leven als je een melktong snuivende feeks zou zijn. Ik neem mensen zoals ze zijn, zie ze zoals ik ze graag zou zien, of laat ze anders links liggen. Maar zo ben jij niet en ik aanvaard jouw reden niet om anders te zijn. Ziezo. Clarine heeft me over jouw ontmoeting met Cerandin verteld, dus weet ik nu wat ik de volgende keer moet doen als je beweert dat mijn beslissingen de jouwe zijn.’ Ze zwiepte fel met een stuk essenhout. ‘Ik weet zeker dat Latelle mij maar al te graag een zweep zal aanreiken.’ Nynaeve dwong haar kaakspieren zich wat te ontspannen, dwong zich zo gelijkmoedig mogelijk te praten als ze maar kon. ‘Je hebt vol komen het recht met mij te doen wat je wilt.’ Haar om haar rok geklemde vuisten beefden heviger dan haar stem. ‘Een tikkeltje karakter zichtbaar? Aan de randjes?’ Birgitte gaf haar een brede grijns, zowel van vermaak als van angstwekkende bloed dorst. ‘Hoelang zal het duren voor de vlammen eruit slaan? Ik ben bereid je zo nodig eindeloos met rietjes te bewerken.’ De grijns ging over in ernst, ik zal ervoor zorgen dat je inziet dat ik gelijk heb of ik zal je weg krijgen. Een andere mogelijkheid is er niet. Ik kan en wil Elayne niet in de steek laten. Die binding eert mij en ik zal haar eren, en Elayne. En ik sta je niet toe om te denken dat jij de beslis singen voor me neemt of hebt gemaakt. Ik ben mezelf, geen aan hangsel van jou. Ga nu weg. Ik moet die pijlen afhebben, als ik wil dat ze recht vliegen. Ik ben niet van plan jou te doden en ik laat het ook niet per ongeluk gebeuren.’ Ze maakte de lijmpot open en boog zich over de tafel. ‘Vergeet niet als een braaf meisje een diepe knix te maken bij het naar buiten gaan.’

Nynaeve wist het eind van de trap te halen voor ze woest met haar vuisten op haar dijen sloeg. Hoe durfde die vrouw! Dacht ze dat ze zomaar... Dacht ze echt dat Nynaeve dit zou slikken? Ik dacht dat ze alles met jou mocht doen? fluisterde een stemmetje in haar hoofd. Ik zei dat ze me dood mocht maken, snauwde ze terug, niet mij vernederen! Het zou niet lang duren of iedereen ging haar dreigen met dat Seanchaanse bloedmens!

De wagens stonden er verlaten bij, behalve enkele knechten in ruwe jassen die als bewaking vlak bij een hoge omheining van zeil stonden, die rond Luca’s beestenspul was geplaatst. Vanaf dit grote wei land met bruin gras was een halve span verder Samara zichtbaar. De grijze stenen stadswallen waren duidelijk te zien, met lage vierkante torens bij de toegangspoort en enkele hogere gebouwen met daken van pannen of riet. Buiten de muren spreidden dorpen van hutten en smerig afval zich als paddestoelen alle kanten uit, vol met volgelingen van de Profeet, die tot in de wijde omgeving al het hout hadden gebruikt voor de bouw of de vuren.

De ingang voor bezoekers lag aan de andere kant, maar twee knechten stonden met dikke knuppels aan deze kant om iedereen te ontmoedigen die zonder te betalen door de ingang van de kunstenmakers binnen wilde glippen. Nynaeve was al vlak bij hen, zo snel mogelijk doorstappend en boos in zichzelf mopperend, toen ze door hun stomme gegrijns besefte dat de omslagdoek nog steeds over haar ellebogen hing. Haar blik veegde hun gezichten vlak. Pas toen bedekte ze zich netjes en langzaam. Ze wilde niet dat die lummels dachten dat ze haar konden laten gillen en wegspringen. De magere, met een neus die de helft van zijn gezicht besloeg, hield de zeilflap opzij. Ze dook erdoorheen en belandde in de herrie en de drukte. Overal dromden mensen samen: luidruchtige, ronddrentelende groepen mannen, vrouwen en kinderen, in druk pratende stromen die van de ene plek naar een volgende trokken. Alles, behalve de kunsten van de s’redits, werd uitgevoerd op houten verhogingen die Luca had laten bouwen. De zwijnpaarden van Cerandin trokken de meeste kijkers. De geweldige grijze dieren stonden werkelijk op hun voorpo ten, zelfs het kleintje, met hun lange snuiten soepel omhooggekruld. De honden van Clarine trokken de minste aandacht, al sprongen en buitelden zeijverig over elkaar heen. Een behoorlijk aantal mensen bleef staan om te kijken naar de leeuwen en de behaarde beerachti gekapars in hun kooien; naar de herten met hun brede hoorns uit Arafel, Saldea en Arad Doman; naar de felgekleurde vogels uit het Licht wist welke streken; naar enkele waggelende beesten met een bontvacht, grote ogen en ronde oren die geduldig bladeren zaten te eten van takken die ze in hun voorpoten vasthielden. Luca’s verhaal over waar deze vandaan kwamen, was iedere keer anders. Ze nam aan dat hij het niet wist en hij had voor hen nog geen goed klinkende naam kunnen bedenken. Een enorme slang uit de moerassen van Illian, viermaal zo lang als een mens, lokte bijna evenveel gezucht uit als de s’redits, hoewel het beest er enkel doodstil lag, schijnbaar in slaap, maar ze zag tot haar genoegen dat de beren van Latelle, die nu boven op grote, rode houtrollen stonden die ze met hun poten lieten ronddraaien, weinig meer mensen trokken dan de honden. Dit volk kon beren in de bossen hier zien, ook al hadden die geen witte gezichten zoals deze.

Latelle fonkelde van de zwarte lovertjes in het middaglicht. Cerandin glinsterde evenzeer in het blauw en Clarine in het groen, hoewel de laatste twee lang niet zoveel glimmende plaatjes en sterretjes hadden als Latelle, al hadden ze alle drie een halslijn tot aan hun kin. Natuurlijk voerden Petra en de Chavana’s hun kunsten enkel in licht blauwe broeken uit; zo konden ze hun spieren tonen. Dat was begrijpelijk. De tuimelaars stonden vier hoog op eikaars schouders. Even verder pakte de sterkeman een lange ijzeren staaf op met een grote ijzeren bol aan iedere kant – twee man waren er nodig om hem het ding aan te geven – en begon die in zijn dikke handen rond te draaien, zelfs rond zijn nek en achter zijn rug langs. Thom was aan het spelen met vuur en ook bezig met vuurspuwen. Acht vlammende fakkels vormden een volmaakte cirkel. Opeens had hij er vier in elke hand, waarbij er een uit het bosje omhoogstak. Be heerst stopte hij de vlam van de opgestoken fakkel in zijn mond, leek te slikken en haalde hem er dan gedoofd uit met een blik of hij net iets lekkers had geproefd. Nynaeve had geen flauw idee hoe hij voor kwam dat hij zijn grote snor schroeide, nog minder hoe zijn keel niet verbrandde. Een draai van zijn polsen en de gedoofde fakkels vouwden uiteen als een vurige waaier. Een tel later vormden ze twee door elkaar tollende cirkels boven zijn hoofd. Hij droeg dezelfde bruine jas als altijd, hoewel Luca hem een rode had gegeven die afgezet was met glinstertjes. Aan de manier waarop hij zijn wenkbrauwen hoog optrok toen zij voorbij stapte, kon ze zien dat hij niet begreep waar om ze hem zo venijnig aankeek. Zijn eigen jas, hij wel! Ze haastte zich verder naar de dichte opeenhoping van ongeduldig kletsende toeschouwers rond de twee hoge palen die aan de boven kant door een strak koord verbonden waren. Ze moest haar ellebogen gebruiken om vooraan te komen. Twee vrouwen keken haar boos aan, terwijl ze hun mannen opzij rukten toen de omslagdoek om laaggleed. Ze zou woest hebben teruggekeken, als ze niet met een rood hoofd druk bezig was geweest de doek weer op te trekken. Luca stond er, met een even bezorgde frons als een vader buiten de kraamkamer, naast een stevige kerel met een hoofd dat, afgezien van een haarknot, kaalgeschoren was. Ze ging aan de andere kant naast Luca staan. De man met het geschoren hoofd had een schurkachtig uiterlijk, een lang litteken liep over zijn linkerwang en het lapje voor zijn oog was beschilderd met een grimmig loerend oog. Maar weinig mannen hier hadden meer dan een mes aan de riem, maar hij had een zwaard op zijn rug gegord; het lange gevest stak boven zijn hoofd uit. Om de een of andere reden kwam hij haar vaag bekend voor, maar ze had alleen maar aandacht voor het slappe koord. Luca keek gefronst naar haar omslagdoek, schonk haar een glimlach en pro beerde zijn arm om haar heen te slaan.

Terwijl hij nog steeds naar adem stond te happen na haar elleboog je en zij nog druk doende was de doek weer keurig te schikken, kwam Juilin aan de andere kant uit de menigte aanwaggelen, zijn hoge hoed vrolijk scheef op zijn hoofd, de jas half van zijn schouder gezakt en een houten pul met een schuimkraag in de hand. Met de uiterst behoedzame stappen van een man met meer bier in zijn hoofd dan hersens liep hij naar de touwladder die naar een van de hoge vlonders leidde en bleef ernaar staren.

‘Vooruit,’ schreeuwde iemand. ‘Breek je stomme nek!’

‘Wacht vriend!’ riep Luca, die een en al glimlach en wapperend met zijn mantel naar voren schoot. ‘Dit is geen plek voor een man die zijn buik vol heeft...’

Juilin zette de pul op de grond, klauterde de ladder op en stond te zwaaien op de vlonder. Nynaeve hield de adem in. De man had gevoel voor hoogte en dat moest ook wel na een leven van jagen op dieven over de daken in Tyr, maar toch...

Juilin draaide rond alsof hij de weg kwijt was. Hij leek te dronken om de ladder te zien of eraan te denken. Met zijn ogen strak op het touw gericht zette hij tastend een voet op het smalle koord, trok hem toen terug. Hij duwde zijn hoed achterover om op zijn hoofd te krab ben, bestudeerde het koord en monterde zichtbaar op. Langzaam ging hij op handen en knieën zitten, en kroop wiebelend het touw op. Luca gebood hem schreeuwend omlaag te komen en de menigte brulde van het lachen.

Halverwege stopte Juilin, zwaaide wild heen en weer, en gluurde achterom, terwijl zijn ogen zich hechtten aan de pul die hij op de vlonder had achtergelaten. Blijkbaar was hij aan het bedenken hoe hij er weer bij kon komen. Langzaam, met de grootst mogelijke zorg stond hij op, met het gezicht in de richting vanwaar hij gekomen was, ter wijl hij heen en weer wiebelde. Zijn voet slipte weg en hij viel! Een onderdrukte zucht steeg uit de toeschouwers op. Op de een of ander manier wist hij zich met één hand vast te houden en een knie om het touw te haken. Luca ving Juilins hoed op, iedereen toeschreeuwend dat de man gek was en dat alles wat er gebeurde niet zijn verantwoordelijkheid was. Nynaeve drukte beide handen tegen haar maag. Ze beeldde zich in dat zij daarboven stond en die gedachte was vol doende om zich misselijk te voelen. Die man was een dwaas. Een pure ganzerik van een dwaas.

Met zichtbare inspanning slaagde Juilin erin het koord met zijn andere hand vast te grijpen en hij trok zich hand over hand langs het koord terug naar de andere vlonder. Heen en weer zwaaiend klopte hij zijn jas af, probeerde hem recht te trekken, maar hij slaagde er alleen in de andere jasschouder omlaag te laten hangen, waarna hij plotseling de pul bij de andere paal zag staan. Opgewekt wijzend stapte hij het koord weer op.

Ditmaal riep minstens de helft van de kijkers dat hij terug moest gaan, ze schreeuwden dat er achter hem ook een ladder was; de anderen brulden van het lachen en wachtten ongetwijfeld tot hij zijn nek zou breken. Hij liep soepel over het touw heen, gleed aan handen en voeten aan de buitenkant van de ladder omlaag en greep de houten pul voor een lange teug. Pas toen Luca de rode hoed op Juilins hoofd klapte en ze beiden bogen – waarbij Luca zo met zijn man tel rondzwierde dat Juilin de helft van de tijd onzichtbaar was – drong het tot de toeschouwers door dat het er allemaal bij hoorde. Even was het stil en toen barstten ze uit in geklap, gejuich en gelach. Nynaeve had min of meer gevreesd dat ze zich bedrogen zouden voelen en in opstand zouden komen. De kerel met de haarknot zag er zelfs lachend als een schurk uit.

Luca liet Juilin achter bij de touwladder en kwam weer tussen Nynaeve en de man met de haarknot staan, ik dacht wel dat het goed zou gaan.’ Hij klonk ongelooflijk zelfvoldaan en maakte links en rechts buiginkjes naar de mensen, alsof hij boven op het touw had gestaan.

Ze keek hem giftig aan maar had geen tijd voor een zure opmerking, omdat Elayne door de menigte kwam aanspringen om zich met haar armen hoog en een opgetrokken knie naast Juilin op te stellen. Nynaeves mond verstrakte en ze schoof vol ergernis haar doek heen en weer. Wat zij ook van het rode gewaad dacht dat ze nu toch aan had, zonder dat ze eigenlijk besefte hoe dat zo opeens was gekomen, dat pakje van Elayne was volgens haar even erg. De erfdochter van Andor was geheel in het sneeuwwit, met een veelheid aan glinstertjes en flonkertjes op haar korte jasje en strakke broekje. Nynaeve had niet aangenomen dat Elayne hierin in het openbaar zou ver schijnen, maar ze had zoveel zorgen over haar eigen pakje gehad, dat ze haar mening niet had laten horen. Het jasje en de broek deden haar aan Min denken. Ze had Mins jongenskleren afgekeurd, maar de kleur en de glittertjes maakte dit nog... opvallender. Juilin hield de touwladder voor Elayne strak, hoewel dat niet nodig was. Ze ging even behendig naar boven als hij. Hij verdween tussen de mensen zodra zij boven op de vlonder stond, waar ze weer die fraaie houding aannam, stralend neerkijkend op het donderend hand geklap, alsof ze de bewondering van haar onderdanen aanvaardde. Toen ze op het touw stapte – het leek zowaar dunner dan toen Juilin erop had gestaan – hield Nynaeve bijna op met ademen en besteedde verder geen enkele gedachte meer aan Elaynes kleding of de hare.

Elayne begaf zich op het touw, de armen wijd, en ze geleidde geen zuchtje Lucht. Langzaam stapte ze eroverheen, telkens een voet voor de ander plaatsend. Ze haperde nergens en werd alleen gedragen door het touw. Geleiden zou veel te gevaarlijk zijn als Moghedien er enig idee van had waar ze zaten. De Verzaker en de Zwarte zusters konden in Samara huizen en dan zouden ze in staat zijn het weven te voelen. En als ze nu niet in Samara waren, zouden ze zeker gauw komen. Op de verste vlonder bleef Elayne staan – er werd aanzienlijk harder geklapt dan bij Juilin; Nynaeve begreep dat niet – en liep weer terug. Bijna aan het eind tolde ze rond, liep weer terug en tolde nog maals rond. Ze wiebelde, en hield zichzelf nog net in evenwicht. Nynaeve leek een schroef rond haar keel te voelen. Rustig en kalm stappend liep Elayne over het koord naar de vlonder en hief wederom haar handen onder oorverdovend handgeklap en donderend geschreeuw.

Nynaeve slikte een brok weg en haalde weer adem, hortend, maar ze wist dat het nog niet was afgelopen.

Elayne hief beide handen boven haar hoofd en maakte opeens een radslag over het touw, de zwarte vlechten wapperden, de in het wit gestoken benen flitsten in de zon. Nynaeve slaakte een gil en klamp te zich aan Luca’s arm vast tot het meisje op de verste vlonder stond, struikelde en nog net kon voorkomen dat ze doorsloeg. ‘Wat is er aan de hand?’ mompelde hij terwijl de menigte naar adem snakte. ‘Je hebt dit na Sienda elke ochtend gezien. En op heel veel andere plaatsen ook, neem ik aan.’

‘Natuurlijk,’ zei ze flauwtjes. Omdat haar ogen strak op Elayne gericht waren, voelde ze amper hoe zijn arm om haar schouders gleed, zeker niet stevig genoeg om er iets aan te doen. Ze had geprobeerd het meisje over te halen te doen of haar enkel verstuikt was, maar Elayne had erop gestaan en gezegd dat ze, na alle oefeningen, de Kracht niet meer nodig had. Juilin mocht de Kracht dan wel niet nodig hebben, maar Elayne had ’s nachts nooit over de daken rondge klauterd.

De radslagen de andere kant op gingen volmaakt, evenals het neer komen, maar Nynaeve bleef kijken en Luca’s mouw vasthouden. Na wat nu de onvermijdelijke rust was voor het klappen en roepen, keer de Elayne weer terug op het touw voor nog meer rondtollen met een opgetrokken been, dat ze zo snel naar boven en naar beneden bewoog dat het leek of het de hele tijd uitgestrekt was, en voor een tra gehandstand waarbij ze zich zo recht als een dolk opduwde en de witte tenen van haar muiltjes recht omhoogwezen. Vervolgens een achterwaartse handstand, waarbij de menigte naar adem snakte en zij nog net haar evenwicht bewaarde. Dat had Thom haar geleerd. Vanuit haar ooghoeken zag Nynaeve Thom drie stappen verder op de ballen van zijn voeten staan kijken, de ogen aan Elayne vastgeklonken. Hij keek zo trots als een pauw, maar leek klaar te staan om erheen te rennen en haar op te vangen als ze zou vallen. Als ze viel, was het gedeeltelijk zijn schuld. Hij had haar die dingen niet mogen leren!

Een laatste reeks radslagen, witte benen flitsend en glinsterend in de zon, nog sneller dan de vorige. Een onderdeel waarover ze Nynaeve nooit had verteld! Ze zou Luca met haar tong hebben vermorzeld als hij niet boos had gemopperd dat wat Elayne nu alleen voor wat handgeklap aan haar opvoering toevoegde, een goede manier was om haar nek te breken. Een laatste stop voor een fraaie houding en eindelijk klom Elayne omlaag.

Juichend snelde de menigte op haar af. Luca en vier paardenknechten met knuppels doken naast haar op alsof ze door de Kracht werden bewogen, maar zelfs Thom was hinkend en wel nog sneller. Nynaeve sprong zo hoog mogelijk op en slaagde er nog net in Elayne boven de hoofden te zien. Het meisje leek helemaal niet bang, zelfs niet voor de menigte, voor al die handen die haar wilden aan raken. Ze strekte zich uit temidden van de lijfwachten. Met opgeheven hoofd, rood van de inspanning, lukte het haar nog even koel en koninklijk te lijken terwijl ze werd weggeleid. Hoe zij dat in die kleding klaarspeelde, was Nynaeve een raadsel.

‘Gezicht als een bloedkoningin,’ mompelde de eenoog in zichzelf. Hij was niet met de anderen meegehold, maar liet ze allemaal langs. In de grove kleren en een eenvoudige jas van donkergrijze wol leek hij zeker stevig genoeg om niet bang te zijn dat hij werd omgestoten en onder de voet gelopen. Hij maakte de indruk te weten hoe hij dat zwaard moest gebruiken. ‘Bloed en as voor een uitgebeende schapenboer, maar ze is vervloekt dapper genoeg voor een bloedkoningin.’

Nynaeve keek hem met open mond na toen hij door de menigte weg stapte, maar dat kwam niet door zijn taal. Tenminste, dat was het maar gedeeltelijk. Ze herinnerde zich waar ze hem eerder had gezien, een eenogige man met een haarknot die geen twee zinnen kon uit spreken zonder de smerigste vloeken te gebruiken. Ze vergat Elayne – die was nu weer veilig – en begon zich door de menigte een weg te banen, achter hem aan.

38

Een oude kennis

Door de drukte duurde het even voor Nynaeve hem in kon halen. Ze mopperde herhaaldelijk, als ze werd opgehouden door een man die met open mond alles tegelijk wilde zien of door een vrouw met twee kinderen, een aan iedere hand, die probeerden haar twee kanten tegelijk op te trekken naar twee verschillende kunstenmakers. De eenoog bleef nergens staan om te kijken, behalve eventjes bij de grote slang en de leeuwen, tot hij bij de zwijnpaarden kwam. Hij moest ze bij zijn binnenkomst al hebben gezien, want ze stonden vlak bij de ingang voor de toeschouwers. Telkens als de s’redits op hun achterpoten stonden, zoals nu, kon men buiten over de omheining de grote koppen met de slagtanden van de volwassen dieren zien en werd er wat harder gedrongen om binnen te komen. Onder een groot rood bord dat aan beide kanten in ingewikkelde gouden letters VALAN LUCA vermeldde, namen twee paardenknechten het toegangsgeld aan van mensen die tussen dikke gespannen touwden naar binnen dromden. Het geld viel in een doorzichtige glazen stolp – van dik bewolkt glas, want Luca zou nooit veel geld aan een betere besteden – zodat ze konden zien of de juiste munten werden afgegeven zonder dat die in hun handen kwamen. Ze gooiden het geld uit de stolpflessen via een gat in een met ijzeren banden beslagen kist, die geheel door een ijzeren ketting was omwikkeld. De kist was zo zwaar dat Petra hem op zijn plaats had moeten zetten voor dat de eerste penner erin viel. Een tweede stel paardenknechten, mannen met gespierde schouders en gebroken neuzen en de platte knokkels van straatvechters, hadden knuppels om ervoor te zorgen dat de mensen ordelijk binnenkwamen. En om toezicht te houden op de mannen bij de stopflessen met het geld, vermoedde Nynaeve. Luca had weinig vertrouwen in mensen, zeker niet als het munten betrof. Feitelijk zat hij als een bok op een haverkist op zijn duiten. Ze had nog nooit zo’n vrek gezien.

Haar ellebogen gebruikend drong ze verder naar Uno. Hij had ui teraard geen enkele moeite de voorste rij rond de s’redits te bereiken. Zijn litteken en het beschilderde ooglapje zorgden daar wel voor, ook zonder het zwaard op zijn rug. Op dit ogenblik bekeek hij met een grimas de grote grijze dieren. Er lag vermoedelijk iets van ver bazing op dat rotsharde gezicht. ‘Uno?’ Ze meende dat hij zo heette.

Hij draaide zijn hoofd om en staarde haar aan, maar in zijn zwarte oog sprankelde geen enkele herkenning. Het geschilderde oog op het lapje maakte haar enigszins misselijk.

Cerandin zwaaide met haar prikstokje, schreeuwde lispelend iets wat niemand verstond en de s’redits draaiden zich om. Sanit, de koe, zet te haar voorpoten op Mers brede rug en stapte achteruit, terwijl Mer op z’n achterpoten bleef staan. Nerin, het kalf, zette de voorpoten laag op Sanits rug.

‘Ik heb je in Fal Dara gezien,’ zei Nynaeve. ‘En daarna kort op de Kop van Toman. Na Falme. Je was bij...’ Ze wist niet hoeveel ze kon zeggen nu de mensen zich om hen heen verdrongen. Door heel Amadicia deden de geruchten over de Herrezen Draak de ronde en soms werd zelfs de naam Rhand Altor genoemd. ‘Bij Rhand.’ Uno’s oog kneep zich half dicht – ze probeerde niet naar het andere te kijken – en knikte even later, ik herinner me je gezicht. Vervloekt, ik vergeet nooit een knap gezichtje. Maar het haar was toen ver vloekt heel anders. Nina?’

‘Nynaeve,’ maakte ze hem bits duidelijk.

Hij schudde zijn hoofd, nam haar van top tot teen op, en voor ze nog een woord kon zeggen, had hij haar bij de arm gegrepen en sleur de haar bijna de uitgang door, naar buiten. De paardenknechten hadden haar natuurlijk herkend en de kerels met de gebroken neuzen pakten hun knuppels stevig beet en wilden naar hen toe komen. Zelfs nog voor ze haar arm had losgerukt, gebaarde ze hun dringend weg te gaan. Ze moest dat drie keer herhalen en ten slotte lukte het alleen doordat Uno haar losliet. Die man had een greep van staal. De mannen met de knuppels aarzelden en stapten vervolgens weer terug naar hun plekje, nadat ze hadden gezien dat Uno zijn zwaard losliet. Blijkbaar wisten ze wat Luca het liefst liet bewaken. ‘Wat haal je je in je hoofd,’ wilde ze weten, maar Uno gebaarde haar hem te volgen. Hij lette alleen op of ze dat ook deed, zonder zelfs maar in te houden, terwijl de mensen naar voren drongen. Hij had kromme benen en bewoog zich als een man die meer gewend was aan een paardenrug dan aan zijn eigen voeten. In zichzelf grommend tilde ze haar rok op en beende achter hem aan in de richting van de stad.

Even verderop zag ze een ander beestenspul, twee zelfs, achter een omheining van bruin zeildoek, en daarachter stonden er nog verschillende verspreid over de volle krottenwijken. Geen enkele stond vlak bij de stadswallen. Blijkbaar had de stadhoudster – zo heette de vrouw met de taak die in Nynaeves dorp door de dorpsmeester werd vervuld, ofschoon ze nog nooit had gehoord van een vrouwelijke dorpsmeester – een halve span als tussenruimte bevolen, om de stad te beschermen voor het geval de dieren uit zouden breken. Het bord boven de ingang van het eerste beestenspul vermeldde Mairin Gome in felgroen en goud. Boven het bord waren twee vrouwen zichtbaar die zich aan een touw vastklemden dat van een hoog staketsel van palen hing en dat er niet was geweest bij het opzetten van Valan Luca’s spul. Blijkbaar het gevolg van de zwijnpaarden, die boven het zeil uittorenden. De vrouwen wrongen zich in houdingen die Nynaeve huiverend deden terugdenken aan wat Moghedien met haar had gedaan en ze slaagden er op de een of andere manier in kaarsrecht als een vaandel zijwaarts aan het koord te hangen. De on geduldig wachtende menigte voor het bord van vrouw Gome was bijna even groot als bij Valan Luca. Voor zover ze kon zien bood geen enkel ander beestenspul de mensen buiten iets aan. Daar stonden dan ook veel minder mensen.

Uno weigerde antwoord te geven op haar vragen en sprak geen enkel woord, maar nam haar ijselijk fronsend op, totdat ze uit de grootste drukte weg waren en op een karrenspoor liepen. ‘Wat ik probeer te doen, vervloekt,’ grauwde hij, ‘is je ergens heenbrengen waar je vervloekt kunt praten, zonder dat we in duizenden bloedstukjes worden gescheurd, wanneer dat bloedvolk je bloedrok wil kussen bij de ontdekking dat jij vervloekt de Heer Draak kent!’ Binnen dertig pas was er niemand, maar hij keek toch grimmig rond of iemand hen kon horen. ‘Bloed en bloedvuur, vrouw. Weet je nog niet hoe die ver vloekte geitenkoppen zijn? De ene helft denkt dat de Schepper iedere bloedavond bij het bloedeten met hem spreekt, en de andere helft denkt dat hij de vervloekte Schepper is!’

‘Ik zou je dankbaar zijn als je je taal wilt kuisen, baas Uno. En ik zou je ook dankbaar zijn als je wat langzamer loopt. We zijn niet met een hardloopwedstrijd bezig. Waar ga je heen en waarom zou ik nog één stap met je meelopen?’

Zijn goede oog draaide zich naar haar toe, waarbij hij wrang grinnikte. ‘O, ik herken je zeker. Jij bent die met die vervl... met die mond. Ragan dacht dat je een bloe... een stier op tien pas afstand met je mond kon afslachten en stropen. Chaena en Nangu schatten het op vijftig pas.’ Gelukkig liep hij niet meer zo vlug.

Nynaeve bleef stokstijf staan. ‘Waar en waarom?’

‘De stad in.’ Hij bleef niet staan. Hij beende gewoon verder en gebaarde dat ze hem moest volgen, ik weet vervl... niet wat je hier uit spookt, maar ik herinner me dat je iets met die blauwe vrouw had te maken.’

Stil mopperend trok ze haar rok op en haastte zich achter hem aan; alleen dan kon ze hem horen. Hij ging door alsof hij al die tijd naast haar had gelopen.

‘Dit is vervl... geen plaats voor jou. Ik kan denk ik genoeg bloe... hè, genoeg geld bij elkaar schrapen om je naar Tyr te brengen. Volgens de geruchten is de Heer Draak daar ook.’ Opnieuw keek hij waakzaam rond. ‘Tenzij je in plaats daarvan naar het eiland wilt gaan.’ Hij moest Tar Valon bedoelen. ‘Daarover doen vervl... vreemde geruchten de ronde. Vrede, als die er niet zouden zijn!’ Hij kwam uit een land dat al drieduizend jaar geen vrede meer had gekend. Shien aranen gebruikten het woord als geluksteken en als eed. ‘Ze zeggen dat de vroegere Amyrlin is afgezet. Mogelijk terechtgesteld. Sommigen zeggen dat ze hebben gestreden en de hele stad in de fik heb ben...’ Hij zweeg, haalde diep adem en besloot met een afschuwelijke grijns: ‘... in de fik hebben gestoken!’

Naast hem meestappend, nam ze hem verwonderd op. Ze had hem een klein jaar niet meer gezien, had nooit meer dan twee woorden met hem gewisseld, maar toch... Waarom dachten mannen altijd dat een vrouw een zorgende man nodig had? Mannen konden zonder de hulp van een vrouw nog niet eens hun eigen hemd dichtknopen! ‘Het lukt ons heel aardig onze eigen boontjes te doppen, dank je wel. Ten zij je weet of een schipper die stroomafwaarts vaart van plan is hier aan te leggen.’

‘Wij? Is de blauwe vrouw bij je, of de bruine?’ Dat moesten Moiraine en Verin zijn. Hij was zeker heel waakzaam. ‘Nee, herinner je je Elayne nog?’ Hij knikte kortaf en ze kreeg een ondeugend idee. Niets scheen deze man van zijn stuk te brengen en hij scheen te denken dat hij de taak voor hun welzijn op zich moest nemen. ‘Je hebt haar zojuist gezien. Je zei dat ze,’ – ze sprak grof om zijn stem na te bootsen – ‘een gezicht had als dat van een bloedkoningin!’

Het was heel bevredigend hem te zien struikelen en zo woest om zich heen te zien blikken dat zelfs twee Witmantels met een ruime boog om hem heen reden, hoewel ze natuurlijk net deden of dat niets met Uno had te maken. ‘Zij?’ gromde hij ongelovig. ‘Maar haar bloed haar was ravenzwart en...’ Hij wierp een blik op haar haren en been de meteen verder over het pad, half in zichzelf mompelend. ‘Die vervloekte meid is de dochter van een koningin. Een bloedkoningin. En dan haar benen op die manier te vertonen!’ Nynaeve knikte instemmend. Tot hij eraan toevoegde: ‘Jullie vervloekte zuiderlingen zijn vervloekt vreemd! Geen enkele vervloekte zedigheid.’ Nou, hij had geen recht van spreken. Misschien kleedden de Shienaranen zich netjes, maar ze werd nog rood bij de herinnering dat in Shienar mannen en vrouwen vaker wel dan niet samen baadden en dat even gewoon vonden als samen aan tafel te gaan.

‘Heeft je moeder je nooit geleerd netjes te praten, man?’ Zijn echte oog keek haar even fronsend en duister aan als het geschilderde oog. Hij schokschouderde. In Fal Dara hadden hij en ieder ander haar behandeld alsof ze van hoge, of bijna hoge, geboorte was. Natuurlijk was het moeilijk om je als een vrouwe te gedragen met haren in een ’ kleur die de natuur nooit had bedoeld en in dit gewaad. Ze schikte de omslagdoek wat strakker om zich heen en sloeg haar armen over elkaar, zodat de doek goed bleef zitten. Die grijze wol was in deze droge hitte verschrikkelijk onbehaaglijk en het zweet liep in straaltjes over haar lichaam. Ze had nog nooit gehoord dat iemand zich dood zweette, maar ze dacht dat er voor alles een eerste keer moest zijn. ‘Wat doe je hier, Uno?’

Hij keek rond voor hij antwoord gaf. Niet dat het nodig was; er was weinig verkeer op dit weggetje – zo nu en dan een ossenkar, wat volk in boerenkleren of kledij van nog ruwere stof, hier en daar een man te paard – en niemand leek bereid dichterbij te komen dan nodig was. Hij gaf de indruk een man te zijn die in een vloek en zucht ie mand zou kelen. ‘De vrouw in het blauw gaf ons de naam van ie mand in Jehanna en zei dat we daar op verdere opdrachten moesten wachten. Die vrouw in Jehanna was echter gestorven en begraven bij onze aankomst. Een oude vrouw. In haar slaap overleden en niemand van haar familie had ooit de naam van de vrouw in het blauw gehoord. Toen begon Masema tegen de mensen te preken en... Nou ja, het had geen zin om daar op bevelen te wachten die we nooit zouden krijgen, als ze al zouden komen. We bleven bij Masema hangen, want hij schoof genoeg af om van te kunnen leven, hoewel niemand, met uitzondering van Bartu en Nengar, naar zijn rotzooi luisterde.’ De grijze haarknot zwaaide heen en weer toen hij vol ergernis het hoofd schudde.

Opeens drong het tot Nynaeve door dat er geen enkele vloek in zijn verhaal was voorgekomen. Hij leek zijn tong bijna in te slikken. ‘Als je misschien eens af en toe vloekt?’ Ze zuchtte. ‘Misschien eenmaal in twee zinnen?’ De man schonk haar zo’n dankbare glimlach dat ze haar handen in wanhoop op wilde steken. ‘Hoe komt het dat Masema geld heeft en jullie niet?’ Ze herinnerde zich Masema. Een stevige, zure man die niets en niemand mocht.

‘Nou, hij is de vervloekte Profeet waar iedereen naar komt luisteren. Zou je hem willen ontmoeten?’ Hij gaf de indruk zijn zinnen te tellen. Nynaeve haalde diep adem; de man had het letterlijk opgevat. ‘Misschien vindt hij zo’n bloedboot voor jullie, als je er een wilt. In Geldan is het woord van de Profeet vaak wet. Nee, vervloekt, hij krijgt altijd zijn zin, is het niet op de ene manier dan wel op een andere. De man was een goede krijgsman, maar wie zou ooit hebben gedacht dat het uiteindelijk hierop zou uitlopen?’ Zijn fronsende blik gleed over de krottenwijken en de mensen, het een na het andere beestenspul en de stad voor hen.

Nynaeve aarzelde. Was Masema de gevreesde Profeet die het gepeupel opstookte en opstandjes veroorzaakte? Maar hij preekte wel over ’ de komst van de Herrezen Draak. Ze stonden nu dichter bij de stads poort en ze had nog tijd voordat ze klaar moest staan voor Birgittes pijlen. Luca was buitengewoon teleurgesteld geweest dat de vrouw erop stond Maerion te worden genoemd. Als Masema écht een boot kon vinden die de rivier afvoer... Misschien vandaag wel. Aan de andere kant waren die rellen ook echt. Tienmaal aangedikte geruchten of niet; er waren inderdaad honderden mensen in dorpen en steden in het noorden gestorven. Slechts honderden.

‘Maar herinner hem er niet aan dat je iets te maken hebt met dat bloedeiland,’ vervolgde Uno, haar peinzend opnemend. Nu ze eraan dacht, besefte ze dat hij waarschijnlijk niet wist wat voor band ze met Tar Valon had. Vrouwen reisden er ook heen om antwoorden op vragen te vinden, niet alleen om er Aes Sedai te worden. Hij was zich ervan bewust dat er een of andere band bestond, maar niet meer dan dat. ‘Hij is tegenover vrouwen niet veel vriendelijker dan Wit mantels. Hou enkel die bloedmond van je erover dicht, dan zal hij er ook niet op ingaan. Voor iemand uit hetzelfde dorp als de Heer Draak zal Masema waarschijnlijk wel zo’n bloedboot laten bouwen.’ De menigte was groter bij de poort tussen twee vierkante grijze torens. Mannen en vrouwen stroomden in en uit, gehuld in alle soorten kleding, van lompen tot geborduurde zijden jassen en gewaden. De poort zelf, dik en met ijzer beslagen, stond open en werd bewaakt door een wacht van een tiental speerdragers in maliëntunieken en met ronde stalen helmen met platte randen op het hoofd. De wacht besteedde eigenlijk meer aandacht aan een handvol Witmantels die daar vlakbij stond dan aan iets anders. In feite namen de mannen in de sneeuwwitte mantels en glimmende kurassen de stroom mensen op.

‘Veroorzaken de Witmantels veel last?’ vroeg ze zacht. Uno tuitte zijn lippen alsof hij wilde spugen, keek haar aan en besloot het niet te doen. ‘Waar vervloekt niet? Er was een vrouw in een beestenspul die knappe goochelkunstjes met haar handen deed. Vier dagen geleden verwoestte een vervloekte menigte schaapskoppen met duivendarmen het hele spul.’ Daarover had Valan Luca het nooit gehad! ‘Vrede! Zij wilden de vrouw in handen krijgen. Ze beweerden dat ze’ – hij keek woest naar de voorbijgangers en ging zachter praten – ‘een Aes Sedai was. Plus een Duistervriend. Ze brak haar bloed nek, heb ik gehoord, toen ze haar naar de galg sleepten, maar het lijk hebben ze toch opgehangen. Masema heeft de aanvoerders laten onthoofden, maar de Witmantels hadden die bloedmenigte opgezweept.’ Zijn woeste oog paste nu heel goed bij het vuurrode oog lapje. ‘Er zijn veel te veel van die vervloekte hangpartijen en onthoofdingen geweest, als je het me vervloekt vraagt. Die vervloekte Masema is even erg als die vervloekte Witmantels als het erop aan komt een Duistervriend onder ieder bloedsteentje te vinden.’

‘Eentje per twee zinnen,’ mompelde ze en de man bloosde zo waar. ‘Snap niet waar ik aan loop te denken,’ gromde hij en bleef staan. ‘Kan je niet mee naar binnen nemen. Daarbinnen is het half feest en half opstand, met om de drie stappen een beurzensnijder; een vrouw is buitenshuis in het donker niet veilig.’ Hij vond het laatste schandaliger dan het andere; in Shienar was een vrouw overal en altijd veilig – behalve voor Trolloks en Myrddraal natuurlijk – en iedere man zou zijn leven ervoor geven om haar te beschermen. ‘Niet veilig. Ik breng je terug. Wanneer ik een manier vind, kom ik je halen.’ Daarmee was haar besluit genomen. Ze trok haar arm los voor hij haar goed vast kon pakken en liep vlug door naar de stadspoort. ‘Kom mee, Uno, en talm niet. Als je talmt, laat ik je staan.’ Hij haal de haar in, binnensmonds mopperend over de koppigheid van vrouwen. Nadat ze had begrepen dat hij het daarover had en blijkbaar vond dat haar vloekverbod niet sloeg op in zichzelf praten, luisterde ze niet langer.

39

Ontmoetingen in Samara

De Witmantels bij de poort schonken Uno en Nynaeve evenveel aan dacht als de andere mensen die gestaag langs stroomden, wat inhield dat ze hen koel en wantrouwend opnamen. Het grote aantal mensen maakte iets anders onmogelijk en misschien kwam het ook door de geharnaste stadswachten. Niet dat er enige aanleiding was voor verdere aandacht; alleen wat er in haar gedachten speelde. De Grote Serpent-ring en Lans gouden ring zaten diep in haar beurs – door de laag gesneden jurk kon ze die niet om haar hals hangen – maar eigenlijk rekende ze erop dat de Kinderen van het Licht het zouden aanvoelen als ze met een door de Toren opgeleide vrouw te maken kregen. Ze was merkbaar opgelucht toen de ijzige, meedogenloze ogen langs haar gleden.

De schildwachten schonken het tweetal even weinig aandacht – na dat ze haar omslagdoek weer had opgetrokken. Uno’s frons zou geholpen hebben hun aandacht weer op de Witmantels te richten, maar de man had om te beginnen al geen recht om te fronsen. Dit waren haar zaken.

Ze wikkelde de lange dubbelgeslagen grijze stof nog een keer om zich heen en knoopte de punten bij haar middel aan elkaar. De omslagdoek benadrukte haar borsten meer dan haar lief was en liet nog steeds iets zien, maar het was aanzienlijk beter dan zonder. Nu hoefde ze zich tenminste geen zorgen meer te maken dat de doek omlaag zou zakken. Was het ding maar niet zo warm. Het weer hoorde eigenlijk heel snel om te slaan. Zó ver waren ze niet van Emondsveld af! Voor de verandering bleef Uno geduldig wachten. Ze wist niet goed hoe dat kwam. Was hij gewoon beleefd? Zijn gezicht met het litte ken leek maar half echt geduldig, en uiteindelijk liepen ze samen Samara in; de drukte en het rumoer tegemoet.

Overal klonk geroezemoes, waarbij geen enkel geluid bijzonder op viel. Schouder aan schouder vulden mensen de ongelijke keienstraten tussen taveernes met leidaken en stallen met rieten daken. Rumoerige herbergen hadden gewone namen als De Blauwe Stier of De Dansende Gans, afgewisseld door winkels met uithangborden zon der naam. Een mes en schaar, een rol stof, de weegschaal van een goudsmid, een scheermes, een ketel, lamp of laars. Nynaeve zag de bleke gezichten van Andoranen, maar ook gezichten die zo donker bruin waren dat het mensen van het Zeevolk konden zijn. Sommige schoon, sommige vuil. Jassen met hoge kragen, lage kragen, zonder kraag, in grauwe of felle kleuren, eenvoudig of met kant en borduursels, gerafeld of bijna nieuw, in stijlen die even vaak vreemd waren als bekend. Een man met een gespleten zwart baardje droeg zilveren kettingen over de borst van zijn eenvoudige blauwe jas en twee anderen hadden hun haar in vlechten – mannen, met langs ieder oor een zwarte vlecht die tot over hun schouders viel – en koperen bel letjes aan rode jasmouwen en de omgeslagen randen van hun heup laarzen. Uit welk land die ook stamden, het waren geen dwazen. Hun donkere, rondkijkende ogen stonden even hard en waakzaam als die van Uno en ze hadden kromzwaarden op hun rug. Een man met een blote borst boven zijn lichtgele buikband, een huid die bruiner was dan oud hout en handen met ingewikkelde tatoeëringen, kon van het Zeevolk zijn, hoewel hij geen oorringen en neusring had. De vrouwen waren al even verscheiden, met haar van zwart tot zo lichtblond dat het wel wit leek. Hun haren waren gevlochten, bij eengebonden, hingen los, waren heel kort geknipt of reikten tot de schouders of het middel. Hun kleren waren van versleten wol, keurig linnen of glanzende zijde. Kragen tot aan de kin met kant of borduurwerk en halslijnen die bijna even laag waren als bij haarzelf. Ze zag zelfs een lichtbruine Domani in een bijna doorzichtig rood gewaad van haar nek tot aan de enkels dat zo goed als niets verborg.

Ze vroeg zich af of die vrouw ’s nachts wel veilig kon rondlopen. Of zelfs in dit heldere ochtendlicht. Nu en dan bewogen Witmantels of soldaten zich in de woelige massa, maar ze leken beduusd en moesten net als ieder ander dringen.

Ossenkarren en rijtuigen met paarden schoven duimpje voor duimpje door de doolhof van kronkelige straatjes, dragers worstelden hun draagstoelen door de menigte, en af en toe reed een glimmend gelakte koets met een span van vier of zes bepluimde paarden moeizaam tussen het volk door, terwijl dienaren in livrei en gehelmde wachten tevergeefs probeerden vrij baan te maken. Muzikanten met fluiten, hanous of citers speelden op alle hoeken waar geen gooche laar of tuimelaar aan het werk was. Ze waren niet zo goed dat Thom of de Chavana’s zich zorgen hoefden te maken. Er was altijd een man of vrouw bij die een bakje ophield voor muntjes. Overal zwierven in lompen geklede bedelaars rond, plukten aan mouwen en hielden groezelige handen op. Straatverkopers bewogen zich roepend tegen de herrie in met hun bakken voor de buik. Ze verkochten van alles, van spelden tot linten en peren.

Haar hoofd tolde tegen de tijd dat Uno haar een smallere straat in trok, waar het iets minder druk leek, tenminste vergeleken met de hoofdstraat. Ze bleef staan om haar kleren te schikken, die in de war waren geraakt door het gedrang, voor ze hem volgde. Het was hier iets rustiger. Er waren geen kunstenmakers en minder verkopers en bedelaars. De laatsten bleven uit de buurt van Uno, zelfs nadat hij een wantrouwig groepje straatjongens enkele koperstukken had toe gegooid, wat ze hen niet kwalijk nam. De man zag er niet... liefdadig uit.

De gebouwen in de smalle straten rezen hoog boven hen op, hoewel ze maar een of twee verdiepingen telden, en hielden alles in de schaduw. De lucht was echter stralend helder en het was nog lang geen avond. Ze hadden ruim de tijd voor ze naar het beestenspul terug moesten. Als het moest. Met enig geluk konden ze bij zonsondergang op een boot zitten.

Ze schrok toen onverwachts een andere Shienaraan opdook, zijn zwaard op de rug en met een kaalgeschoren hoofd, afgezien van de haarknot. Hij had zwart haar en was maar een paar jaar ouder dan zijzelf. Uno stelde hen kort aan elkaar voor, terwijl ze doorliepen. ‘Vrede begunstige je, Nynaeve,’ zei Ragan. De donkere huid op zijn wang toonde een rimpelig, driehoekig, wit litteken. Zelfs een glim lach verzachtte zijn gezicht niet; ze had nog nooit een zachte Shienaraan ontmoet. Zachte mannen overleefden de Verwording niet lang; zachte vrouwen evenmin. ‘Ik herken je nog. Je haar was toen anders, niet? Doet er niet toe. Niet bang zijn. We brengen je veilig naar Masema en waar je verder naartoe wilt. Zorg er in ieder geval voor dat je het bij Masema niet over Tar Valon hebt.’ Niemand lette echt op het drietal, maar hij ging toch zachter praten. ‘Masema denkt dat de Witte Toren de Drakenheer probeert te sturen.’

Nynaeve schudde het hoofd. Nóg een dwaas die op haar ging passen. Gelukkig probeerde hij geen gesprek met haar aan te knopen. Ze was in een stemming waarin ze hem zelfs voor een opmerking over het weer goed zou afblaffen. Haar hoofd voelde klam aan en dat was geen wonder met deze omslagdoek. Ineens herinnerde ze zich wat de eenogige man had gezegd over wat Ragan vond van haar mond. Ze meende hem maar een keer te hebben aangekeken; toch ging Ragan aan de andere kant naast Uno lopen, alsof hij beschutting zocht, waar hij haar behoedzaam opnam. Mannen!

De straten werden steeds smaller en hoewel de stenen gebouwen er langs niet kleiner werden, zag ze steeds vaker de achterkant en ruw stenen grijze muren voor kleine achtererven. Uiteindelijk sloegen ze een hoek om naar een steeg die amper breed genoeg was om naast elkaar te kunnen lopen. Aan het eind stond een zwartgelakte, vergulde koets, omringd door geharnaste krijgslieden. Halverwege de koets hing aan beide kanten van de steeg een heel stel kerels rond. In allerlei jassen gekleed hielden ze knuppels, speren en zwaarden vast die al net zo’n allegaartje vormden als hun kleren. Het had een groep straatschenners kunnen zijn, maar de twee Shienaranen stapten snel door, zodat zij hetzelfde deed.

‘Aan de voorkant zal de straat volstaan met bloedidioten die hopen een glimp van Masema achter een bloedvenster op te vangen.’ Uno sprak zo zacht dat alleen haar oren de woorden opvingen. ‘Je kunt alleen door de achterdeur naar binnen.’ Hij zweeg toen ze zo dicht bij waren dat de anderen hem konden horen. Twee van hen waren soldaten met randhelmen en maliënhemden, zwaarden aan de heup en speren in de hand, maar de overigen namen de drie nieuwkomers achterdochtig op en streken over hun wapens. Ze hadden verontrustende ogen, te fel, bijna koortsig. Voor het eerst had ze veel liever een eerlijke, wellustige grijns gezien. Deze mannen maakte het niets uit of zij een vrouw was of een paard. Zonder een woord te zeggen gespten Uno en Ragan de zwaardscheden op hun rug los en overhandigden die samen met hun dolken aan een man met een dik gezicht die vroeger een winkelier kon zijn geweest, te oordelen naar zijn blauwwollen jas en kniebroek. De kleren waren ooit goed geweest, ze waren schoon, maar vaak gedragen en verkreukeld alsof hij er een maand in had geslapen. Hij herken de blijkbaar de Shienaranen en ofschoon hij haar fronsend kort op nam en vooral naar haar riemmes keek, knikte hij naar het smalle houten poortje in de muur. Eigenlijk was het het verontrustendst dat er al die tijd geen woord werd gewisseld.

Achter de muur lag een klein erf waar het onkruid tussen de keien welig tierde. Het grote stenen huis van grijswitte steen, met twee ver diepingen, brede ramen, krullerig versierde balken en daklijsten en donkerrode pannendaken, moest een van de mooiste huizen in Samara zijn. Nadat het poortje achter hen was dichtgevallen, zei Ragan zachtjes: ‘Er zijn pogingen gedaan de Profeet te vermoorden.’

Het duurde even voor Nynaeve besefte dat hij uitlegde waarom hun wapens waren ingenomen. ‘Maar jullie zijn zijn vrienden!’ merkte ze op. ‘Jullie zijn met Rhand naar Falme gereden!’ Ze wilde er niet aan beginnen hem Drakenheer te noemen.

‘Dat is ook de enige bloedreden dat we binnen worden gelaten,’ zei Uno droog, ik heb je gezegd dat wij niet alles op dezelfde manier bekijken als... de Profeet.’ De korte pauze en de snelle blik naar de poort om te zien of iemand meeluisterde, spraken boekdelen. Op straat was het nog Masema geweest, ofschoon Uno zo te horen geen man was die een blad voor de mond nam. ‘Kijk ditmaal gewoon uit met wat je zegt,’ merkte Ragan op, ‘dan krijg je waarschijnlijk de verlangde hulp.’ Ze knikte, zo inschikke lijk als iemand maar kon verlangen; ze wist wanneer iets verstandig was, al had hij niet het recht zo vrijmoedig te spreken. Uno en Ragan keken elkaar vol twijfel aan. Ze ging deze twee samen met Thom en Juilin in een zak stoppen en alles wat uitstak eens goed afdrogen.

Al was het een mooi huis, de keuken was stoffig en op een schrale, grijze vrouw na verlaten. Haar grauwgrijze kleding en witte schort waren het enige dat volgens haar schoon was. De vrouw zoog sissend lucht naar binnen, maar keek amper op en roerde rustig door in een kleine pan soep die op een vuurtje in een van de brede stenen haarden stond. Twee gebutste pannen hingen aan twee van de wel twintig lege haken en op een brede tafel stond een aardewerken kom vol barsten op een blauwgelakt dienblad.

De gang achter de keuken had redelijk mooie schilderingen aan de wanden. Nynaeve had er het afgelopen jaar meer oog voor gekregen en deze taferelen van feesten en jachtpartijen op herten, beren en evers waren goed, hoewel niet uitmuntend. Langs de muren stonden stoelen, tafeltjes en kisten van donkergelakt hout met rode lijnen en ingelegd met parelmoer. Alle wandkleden en meubels zaten onder het stof en de roodwit betegelde vloer was zonder al te veel zorg wat aangeveegd. In hoeken en nissen van het hoge gepleisterde plafond zag ze spinnenwebben. Ze kwamen geen andere bedienden – noch iemand anders – tegen, tot ze bij een broodmagere man kwamen die op de vloer bij een open staande deur zat. Zijn smoezelige roodzijden jas was veel te groot en stond vreemd bij het vuile hemd en de versleten wollen broek. De ene laars had een groot gat in de zool en uit de andere stak een teen; het leer zat vol barstjes en scheurtjes. Hij stak een hand op en fluisterde: ‘Het Licht schijne op jullie en geprezen is de naam van de Heer Draak?’ Het klonk als een vraag uit zijn klagerige, verwrongen, smalle gezicht, dat even vuil was als zijn hemd. Zijn volgende woorden bleken al even vragend. ‘De Profeet kan nu niet worden gestoord? Hij is bezig? Jullie zullen even moeten wachten?’ Uno knikte geduldig en Ragan leunde tegen de muur; ze hadden dit eerder meegemaakt.

Nynaeve wist niet wat ze van de Profeet had verwacht, zelfs niet nu ze wist wie hij was, maar deze viezigheid zeker niet. Die soep had naar kool en aardappels geroken; toch amper goede kost voor een man die een hele stad naar zijn pijpen liet dansen. En maar twee bedienden, die uit de krotten buiten de stad leken te komen. De broodmagere lijfwacht – als hij dat was; hij was ongewapend en werd wellicht ook niet vertrouwd – leek er geen bezwaar tegen te hebben dat ze even doorliep en naar binnen keek. De man en de vrouw die binnen waren, konden geen grotere tegenstelling vormen.

Masema had zijn haarknot afgeschoren. Hij droeg een gewone bruine jas, vol kreukels maar wel schoon. Zijn kniehoge laarzen zagen er kaal uit. Diepliggende ogen keken voortdurend zuur of boos en op zijn bruine wang vormde een litteken een wit driehoekje, bijna een evenbeeld van dat van Ragan, zij het van langer geleden en iets dichter bij het oog. De vrouw was gekleed in een prachtig zijden gewaad met goudborduursel. Ze was van bijna middelbare leeftijd, heel knap, al leek haar neus iets te lang. Een eenvoudig, blauw, openge werkt haarkapje hield haar tot het middel reikende haren bijeen. Ze droeg een zware gouden halsketting met vuurdruppels en een bij passende armband, terwijl bijna aan alle vingers ringen met edelstenen staken. Terwijl Masema zich gedwongen leek te voelen alles snel af te handelen, gedroeg zij zich statig, rustig en welwillend. ‘... waarheen u ook gaat, door zovelen gevolgd, dat bij uw aankomst rust en orde over de muur vliegen,’ zei ze net. ‘Er bestaat geen vei ligheid voor de mensen of hun eigendommen...’

‘De Heer Draak heeft elke binding van de wet gebroken, elke band die sterfelijke mannen en vrouwen hebben opgesteld.’ Masema’s stem klonk opgewonden en fel, maar niet kwaad. ‘De Voorspellingen zeggen dat de Heer Draak alle ketenen die boeien, zal verbreken en zo zij het. De stralen van de Heer Draak zullen ons beschermen tegen de Schaduw.’

‘Hier dreigt echter niet de Schaduw, maar het gevaar van beurzen snijders, zakkenrollers en halsafsnijders. Sommige van hen die u volgen, velen, geloven dat ze alles mogen pakken van wie dan ook, zon der hun toestemming of zonder ervoor te hoeven betalen.’

‘Er is gerechtigheid in het leven hierna, als wij worden wedergeboren. Zorg over wereldse zaken is nutteloos. Maar... goed dan. Als je aardse gerechtigheid wenst’ – zijn lip krulde zich verachtelijk – ‘het zij zo. Vanaf heden. Bij een man die steelt, zal de rechterhand worden afgehakt. Een man die een vrouw lastig valt, haar eer schendt of moordt, wordt opgehangen. Een vrouw die steelt of moordt, zal worden gegeseld. Indien een beschuldiging door twaalf personen wordt bevestigd, zal de passende straf worden uitgevoerd. Laat aldus geschieden.’

‘Wat u zegt, uiteraard,’ mompelde de vrouw. Haar gezicht bleef beschaafd, maar ze klonk geschokt. Nynaeve kende de Geldaanse wet niet, maar die zou zeker niet zo oppervlakkig zijn. De vrouw haal de diep adem. ‘We hebben nog het voedselprobleem. Het wordt uiterst lastig zoveel mensen te voeden.’

‘Iedereen, man, vrouw of kind, die naar de Heer Draak is gekomen, dient een volle buik te hebben. Dat moet zo zijn! Waar goud gevonden kan worden, kan voedsel gevonden worden en er is te veel goud in deze wereld, te veel zorg over goud.’ Masema’s hoofd schudde kwaad heen en weer. Niet kwaad op de vrouw, maar in het alge meen. Hij leek degenen te zoeken die zich te veel met goud bezig hielden, zodat hij zijn woede op hen kon laten neerbliksemen. ‘De Heer Draak is wedergeboren. De Schaduw hangt over de wereld en slechts de Heer Draak kan ons redden. Door ons geloof in de Heer Draak, door onze onderwerping en gehoorzaamheid aan het woord van de Heer Draak. Al het andere is zinloos, tenzij het schennis van de Heer Draak betreft.’

‘Gezegend zij de naam van de Heer Draak in het Licht.’ Het klonk als een vaste aanroeping. ‘Het is niet langer slechts een kwestie van goud, mijn heer Profeet. Het vinden en aanvoeren van voedsel in voldoende...’ Hij onderbrak haar weer.

‘Ik ben geen heer!’ Ditmaal was hij kwaad op haar. Hij boog zich naar de vrouw toe, speeksel op zijn lip en ofschoon haar gezicht niet veranderde, bewogen haar handen of ze in haar gewaad wilde knijpen. ‘Er is geen andere heer dan de Heer Draak, in wie het Licht verkeert, en ik ben slechts een nederige vol geling van de Heer Draak – gezegend zij de naam van de Heer Draak – zoals zij die komen en hem volgen om de wijsheid te horen en de leiding van de Profeet te volgen!’ Hij veegde zijn mond af met de rug van zijn hand en klonk opeens heel kil. ‘Je draagt te veel goud. Laat wereldse bezittingen je niet ver leiden. Goud is droesem. De Heer Draak is alles.’

Onmiddellijk begon ze alle ringen af te schuiven en voor de tweede in haar schoot lag, was de broodmagere kerel al toegesneld, had een beurs uit zijn jaszak getrokken en hield die voor haar open, zodat ze de ringen erin kon gooien. De armband en halsketting volgden.

Nynaeve keek Uno aan en trok een wenkbrauw op. ‘Alles, tot en met de laatste munt, gaat naar de armen,’ zei hij zo zacht dat het amper te horen was. ‘Of naar iemand die het nodig heeft. Als een of andere koopvrouw hem niet dit bloedhuis zou heb ben gegeven, zou hij in een of ander bloedschuur huizen, of in een van die krotten buiten de stad.’

‘Zelfs zijn eten beschouwt hij als geschenk,’ voegde Ragan er even zacht aan toe. ‘Ze brachten hem eerst schalen passend voor een koning, tot ze zagen dat hij alles weggaf, behalve wat brood, soep of stamppot. Hij drinkt tegenwoordig ook nauwelijks nog wijn.’

Nynaeve schudde het hoofd. Ze veronderstelde dat dit ook een manier was om geld voor de armen te krijgen. Beroof gewoon iedereen die wél rijk is. Natuurlijk zou uiteindelijk iedereen even arm zijn, maar het kon een tijdlang goed gaan. Ze vroeg zich af of Uno en Ragan het hele verhaal kenden. Mensen die geld ophaalden om anderen te helpen, lieten vaak behoorlijk wat in hun eigen zakken glijden. Of anders genoten ze van de macht die ze erdoor kregen, genoten er veel te veel van. Ze kon meer meevoelen met een man die uit zich zelf een koperstukje uit zijn beurs haalde dan met een kerel die een ander een goudmark wist af te troggelen. En nog veel minder met de dwazen die hun boerderij of nering in de steek lieten om deze... Profeet te volgen, zonder enig idee te hebben waar hun volgende maal tijd vandaan zou komen.

In de kamer maakte de vrouw een diepe knix voor Masema, spreidde haar rok breed uit en boog het hoofd. ‘Tot mij wederom de eer van de woorden en de raad van de Profeet gegund zal worden. De naam van de Heer Draak zij gezegend in het Licht.’

Masema wuifde haar afwezig weg, was haar al half vergeten. Hij had hen in de gang zien staan en keek naar hen met de grootste uit drukking van plezier die zijn sombere gezicht kon opbrengen, wat niet erg groot was. De vrouw schoof voorbij zonder haar of de twee mannen blijkbaar te zien. Nynaeve snoof toen de uitgeteerde man in de rode jas hun druk maande naar binnen te gaan. Voor een vrouw die net gedwongen was geweest haar sieraden af te geven, hield ze haar koninklijk gedrag heel goed vol.

De magere vent schuifelde terug naar zijn plekje bij de deur, terwijl de drie mannen elkaar volgens de traditie van de Grenslanden de hand schudden door elkaar bij de onderarm te grijpen.

‘Vrede begunstige je zwaard,’ zei Uno, gevolgd door Ragan.

‘Vrede begunstige de Heer Draak,’ was het antwoord, ‘en zijn Licht verlicht ons allen.’

Nynaeve bleef de adem in de keel steken. Er bestond geen twijfel aan wat hij bedoelde: de Drakenheer was de bron van het Licht. En hij had de stoutmoedigheid om over schennis te praten?

‘Zijn jullie eindelijk tot het Licht gekomen?’

‘Wij wandelen in het Licht,’ gaf Ragan behoedzaam te kennen. ‘Als altijd.’ Uno, zweeg, zijn gezicht effen.

Een zweem van vermoeid geduld speelde een vreemd spel op Masema’s norse gezicht. ‘Er is geen pad door het Licht dan door de Heer Draak. Uiteindelijk zullen jullie de weg en de waarheid vinden, want jullie hebben de Heer Draak gezien en alleen zij wier zielen in de Schaduw zijn verzwolgen, kunnen zien en niet geloven. Jullie zijn zo niet. Jullie zullen geloven.’

Ondanks de hitte en de omslagdoek kreeg Nynaeve kippenvel op haar armen. Er klonk een onvoorwaardelijke overtuiging in zijn stem en van nabij zag ze een vonk in zijn bijna zwarte ogen die grensde aan waanzin. Zijn ogen gleden over haar heen en ze zette zich schrap. Vergeleken bij hem maakte zelfs de meest bezeten Witmantel die ze had ontmoet een zachtmoedige indruk. Die kerels in de steeg waren slechts een zwakke afschaduwing van hun meester.

‘Jij, vrouw. Ben je gereed in het Licht van de Heer Draak te komen, je zonden en het vlees af te zweren?’

‘Ik wandel in het Licht naar beste vermogen.’ Het ergerde haar dat ze even behoedzaam sprak als Ragan. Zonde! Wie dacht de man wel dat hij was?

‘Je houdt je te veel bezig met het vlees.’ Masema’s blik gleed vernietigend over haar rode kleren en de omslagdoek die ze strak had om geknoopt.

‘Wat bedoel je daar mee?’ Uno’s oog sprong van schrik wijd open en Ragan maakte kalmerende gebaartjes, maar ze vluchtte liever weg dan nu op te houden. ‘Denk jij dat je het recht hebt mij te zeggen hoe ik me moet kleden?’ Voor ze er goed over had nagedacht, had ze de doek losgeknoopt en omlaag laten glijden. Het was trouwens toch te heet. ‘Niemand heeft dat recht, niet over mij, niet over een andere vrouw! Als ik naakt rond wil lopen, is dat niet jouw zorg!’

Masema bekeek nadenkend haar boezem – nog geen sprankje bewondering glansde in zijn diepliggende ogen – en keek haar toen recht aan. Uno’s echte oog paste volmaakt bij het geschilderde oog door grimmig nergens naar kijken, en Ragan kromp in elkaar en zou inwendig wel mopperen.

Nynaeve slikte diep. Had ze zich toch laten meeslepen. Misschien voor het eerst van haar leven betreurde ze het dat ze niet even had nagedacht. Als deze man kon bevelen dat handen van dieven werden afgehakt, of dat mannen werden opgehangen, met slechts een potsierlijke schertsvertoning van rechtspraak, wat kon hij dan nog meer? Ze dacht boos genoeg te zijn om te geleiden. Maar als ze dat deed... Als Moghedien of de Zwarte zusters echt in Samara zaten...

Maar als ik niet...

Ze wilde heel graag de omslag doek weer om haar schouders slaan, tot aan haar kin optrekken.

Maar niet terwijl hij stond te gluren. Ergens in haar hoofd werd geschreeuwd dat ze niet zo’n doorgedraaide wolkop moest zijn – alleen mannen hadden meer trots dan hersens – maar ze beantwoord de Masema’s blik uitdagend, ook al kon ze niet voorkomen dat ze opnieuw moest slikken.

Hij trok zijn lip op. ‘Zulke kledij wordt gedragen om mannen te verleiden, om geen andere reden.’ Ze begreep niet hoe zijn stem tegelijk zo bevlogen en zo ijzig kon zijn. ‘De gedachten van het vlees leiden de geest van de mens af van de Heer Draak en het Licht. Ik heb overwogen kleding die het oog en de geest van de man doen dwalen te verbannen. Laat vrouwen die tijd verspillen met mannen verleiden en mannen die naar vrouwen lonken, gekastijd worden tot ook zij weten dat slechts de volmaakte bezinning over de Heer Draak en het Licht vreugde schenkt.’ Hij zag haar eigenlijk niet meer. De donkere vurige ogen keken door haar heen, naar iets in de verte. ‘Laat de taveernes, andere holen van sterkedrank en alle andere plaatsen die de geest van de mensen weghoudt van die volmaakte bezinning, gesloten worden en tot de grond toe in vlammen opgaan. In de dagen dat ik nog zondigde, bezocht ik vaak die plaatsen, maar nu betreur ik het vanuit het diepst van mijn hart, zoals allen hun Lichtschennis dienen te berouwen. Er zijn slechts de Heer Draak en het Licht! Al het andere is een spookbeeld, een dodelijke val van de Schaduw.’

‘Dit is Nynaeve Almaeren,’ bracht Uno snel naar voren, toen Masema adem schepte. ‘Uit Emondsveld in Tweewater, vanwaar de Heer Draak komt.’

Masema draaide langzaam zijn hoofd naar de eenogige man en zij maakte haastig van de gelegenheid gebruik haar omslagdoek weer om te slaan. ‘Ze was in Fal Dara, samen met de Heer Draak, en in Falme. De Heer Draak heeft haar in Falme gered. Zij is als een moe der voor Heer Draak.’ Een andere keer zou ze hem enkele welgekozen woorden hebben toe gevoegd en misschien een enorme draai om zijn oren. Rhand had haar niet gered – nou ja, niet rechtstreeks – en ze was maar een paar jaar ouder dan hij. Een moeder, welja.

Masema wendde zich weer tot haar. Het licht van bezieling dat eerder in zijn ogen had geschitterd, was nu een laaiend vuur. Ze gloeiden bijna.

‘Nynaeve. Ja.’ Hij ging weer sneller praten. ‘Ja. Ik herinner me je naam en je gezicht. Gezegend ben jij onder de vrouwen, Nynaeve Almaeren, haast evenzeer gezegend als de moeder van de Heer Draak zelf, want je hebt de Heer Draak zien opgroeien. Jij hebt de Heer Draak als kind bijgestaan.’ Hij pakte haar bij de armen beet, zijn harde vingers groeven zich diep in haar vlees, maar hij leek het niet te beseffen. ‘Jij moet spreken tot de menigten over de jeugd van de Heer Draak, over zijn eerste woorden in wijsheid, over de wonderen die hem vergezelden. Het Licht heeft je hierheen gezonden om de Heer Draak te dienen.’

Ze wist niet goed wat ze moest zeggen. Ze had nog nooit wonderen rond Rhand opgemerkt. Ze had dingen in Tyr gehóórd, maar je kon de gevolgen van een ta’veren nauwelijks wonderen noemen. Niet echt. Zelfs wat er in Falme was gebeurd, was verstandelijk best uit te leggen. Ongeveer. En wat die woorden in wijsheid betrof: het eerste dat ze ooit van hem hoorde, was zijn belofte nooit meer een steen naar iemand te gooien nadat ze hem een pak slaag op zijn billen had gegeven. Ze dacht niet dat ze daarna ooit nog een woord te horen had gekregen dat zij wijs wilde noemen. Trouwens, als Rhand een wijze raad vanuit zijn wieg had verstrekt en als er ’s nachts een licht aan de hemel verscheen plus verschijningen overdag, zou ze nog niet bij deze waanzinnige blijven.

‘Ik moet de rivier af,’ zei ze behoedzaam. ‘Om me bij hem te voegen, bij de Heer Draak.’ De titel proefde wrang na haar eigen belofte, maar in de nabijheid van de Profeet was Rhand blijkbaar nooit zoiets simpels als een ‘hij’. Ik ben gewoon verstandig. Dat is het enige. ‘Een man is een eik, een vrouw een wilg,’ was het spreekwoord. De eik bevocht de wind en brak, terwijl de wilg meeboog en bleef leven. Dat hield echter niet in dat ze buigen leuk vond. ‘Hij... de Heer Draak... is in Tyr. De Heer Draak heeft me opgeroepen.’

‘Tyr.’ Masema trok zijn handen weg en ze wreef enkele malen over haar arm. Ze had het echter niet stiekem hoeven te doen, want hij staarde weer in ongeziene verten. ‘Ja, dat heb ik gehoord.’ Praatte ook nog tegen iets ongeziens, of in zichzelf. ‘Wanneer Amadicia, zo als Geldan, tot de Heer Draak is bekeerd, zal ik het volk naar Tyr leiden om ons te baden in de straling van de Heer Draak. Ik zal vol gelingen sturen om het woord van de Heer Draak overal in Tarabon en Arad Doman tot aan Saldea, Kandor en de Grenslanden, tot aan Andor te verspreiden en ik zal het volk voorgaan om aan de voeten van de Heer Draak neer te knielen.’

‘Een wijs plan, o... Profeet van de Heer Draak.’ Een stommer plan had ze van haar leven niet gehoord, wat niet inhield dat het niet zou lukken. Plannen van dwazen werkten soms goed uit, en om de een of andere reden vooral als mannen ze opstelden. Rhand zou mogelijk genieten van al die neergeknielde mensen, als hij maar half zo hoogmoedig was als Egwene stelde. ‘Maar we... ik kan niet wachten. Ik ben opgeroepen en als de Heer Draak me oproept, moeten sterfelijke mensen gehoorzamen.’ Op een mooie dag zou ze Rhand hiervoor nog een reuzenschop verkopen. ‘Ik moet de rivier af en heb een boot nodig.’

Masema staarde haar zo lang aan dat ze zenuwachtig werd. Zweet druppelde langs haar rug en tussen haar borsten en dat kwam maar gedeeltelijk door de hitte. Onder zo’n blik zou Moghedien zelfs gaan zweten. Tenslotte knikte hij en de vlammende ijver verflauwde tot zijn gewone norse blik. ‘Ja,’ zuchtte hij. ‘Als je bent opgeroepen, dien je te gaan. Ga met het Licht en in het Licht. Kleed je netter aan. Zij die de Heer Draak na hebben gestaan, dienen deugdzamer te zijn dan alle anderen. Gedenk de Heer Draak en zijn Licht.’

‘Een rivierboot,’ hield Nynaeve vol. ‘U krijgt het te horen wanneer een boot afmeert in Samara of de andere dorpen aan de rivier. U hoeft me alleen maar te vertellen waar ik er een kan vinden, dan zal onze reis veel... sneller verlopen.’ Ze had ‘gemakkelijker’ willen zeggen maar dacht niet dat Masema gemak erg belangrijk achtte,

‘Ik hou me niet met dat soort zaken bezig,’ zei hij zuinig. ‘Maar je hebt gelijk. Wanneer de Heer Draak roept, dien je terstond te komen. Ik zal navraag doen. Als er een vaartuig is, zal iemand me dat vertellen.’ Zijn ogen gleden naar de andere twee mannen. ‘Jullie zorgen ervoor dat ze tot dan beschermd wordt. Als ze hardnekkig dit soort kleding blijft dragen, zal ze mannen met vunzige gedachten aantrekken. Ze moet als een nukkig kind beschermd worden, tot ze weer verenigd is met de Heer Draak.’

Nynaeve beet op haar tong. Een wilg, geen eik, wanneer een wilg nodig was. Ze slaagde erin haar ergernis te verbergen achter een glim lachend masker dat alle dankbaarheid uitstraalde die deze dwaas maar kon verlangen. Een gevaarlijke dwaas, dat moest ze niet vergeten.

Uno en Ragan namen gehaast afscheid. Wederom werden de onder armen omklemd, waarna ze haar naar buiten werkten, een aan iedere arm, alsof ze om de een of andere reden dachten dat het nodig was haar zo snel mogelijk van Masema weg te krijgen. Masema leek hen al te zijn vergeten voor ze bij de deur waren en keek reeds fronsend naar de wachtende, broodmagere kerel. Naast hem stond een gebruinde man in een boerenkiel, in zijn dikke handen een verfrom melde pet en zijn volle gezicht druipend van ontzag. Nynaeve zweeg toen ze door de gang en de keuken teruggingen, waar de grijze vrouw weer tussen haar tanden door siste en nog in de soep stond te roeren, alsof ze al die tijd niet van haar plek was geweest. Ze uitte geen enkel woord toen ze hun wapens ophaalden, geen woord tot ze de hele steeg waren uitgelopen, geen woord tot ze in een wat bredere straat stonden. Toen ging ze pal voor hen staan en hield hen om beurten een opgeheven vinger onder de neus. ‘Hoe durven jullie me zo naar buiten te slépen!’ De voorbijgangers grinnikten – mannen medelijdend, vrouwen waarderend – hoewel niemand wist waarover zij hen de les las. ‘Als ik nog iets langer had kunnen praten, had ik hem zover gekregen vandaag nog een boot te vinden! Als jullie me ooit nog eens durven aan te raken...’ Uno snoof zo luid dat ze geschokt zweeg.

‘Iets langer? Iets langer en Masema zou jou hebben aangeraakt, vervloekt nog-an-toe. Of eigenlijk, hij zou hebben gezegd dat iemand jou moest aanpakken en dan zou iemand het vervloekt hebben gedaan! Wanneer hij zegt dat iets moet gebeuren, zijn er altijd wel vijftig bloedhanden, of honderd, of zo nodig duizend, om je aan te pakken, bloedvuur!’ Hij beende weg met Ragan naast zich en ze moest wel meelopen om niet alleen achter te blijven. Uno stapte verder als of hij wel wist dat ze hen zou volgen. Ze was bijna de andere kant opgelopen om hem te tonen dat hij het mis had. Dat ze hen volgde, had niets te maken met haar angst om in deze doolhof te verdwalen. Ze zou best de weg terug kunnen vinden. Uiteindelijk.

‘Hij heeft een vervloekte kroonheer van de Hoge Raad laten geselen... géselen voor een grote mond, een mond die nog niet half zo groot was als die van jou daarnet,’ raasde de eenogige man. ‘Minachting voor het woord van de Heer Draak, noemde hij het. Vrede! Hem uit te schelden, vervloekt, met wat voor bloedrecht hij iets over je bloedkleren had te zeggen! Daarna deed je het heel behoorlijk, maar ik zag je gezicht aan het eind. Bloed en as, je stond weer hele maal klaar het hem eens goed te vertellen! Het enige dat nog erger is dan je gedaan hebt, is de bloednaam van de Drakenheer te gebruiken. Hij noemt het schennis, net als het noemen van de vervloekte Duistere.’

Ragans haarknot schudde terwijl hij instemmend knikte. ‘Weet je nog van die vrouwe Baelome, Uno? Vlak na de eerste geruchten uit Tyr over de Drakenheer. Ze zei iets als “die Rhand Altor” in Masema’s aanwezigheid en hij liet een bijl halen zonder zijn adem in te houden.’

‘Heeft hij iemand daarvoor laten onthoofden?’ vroeg ze ongelovig.

‘Nee,’ mopperde Uno vol afkeer, ‘maar alleen omdat ze door het bloedstof kroop toen ze merkte dat hij het meende. Ze werd naar buiten gesleept en aan haar bloedpolsen achter haar eigen koets vast gebonden en werd letterlijk het hele bloeddorp, waar we toen waren, door geranseld. Haar eigen bloedbedienden stonden er als een stel uitgebeende boerenknuppels naar te kijken.’

‘Toen het was afgelopen,’ voegde Ragan eraan toe, ‘bedankte ze Masema voor zijn goedertierenheid, net zoals heer Aleshin heeft gedaan. Zijn toon was haar veel te scherp; hij leerde haar een lesje en was van plan dat voor eens en altijd in haar hoofd te prenten. ‘Ze hadden er alle reden toe, Nynaeve. Hun hoofden zouden niet de eersten zijn die hij op een paal laat steken. Het jouwe had het laatste kunnen zijn. Met die van ons ernaast, als we geprobeerd hadden je t« helpen. Masema trekt niemand voor.’

Ze haalde diep adem. Hoe kon Masema zoveel macht hebben? En blijkbaar niet alleen onder zijn eigen volgelingen. Maar toch. Er was geen enkele reden te bedenken waarom vrouwen en heren niet even grote dwazen waren als een boer. Misschien nog wel grotere volgens haar. Dat idiote mens met haar ringen was vast en zeker een edel vrouw geweest; koopvrouwen droegen geen vuurdruppels. Maar Gel dan had toch zeker schouten, wetten en rechters? Wat deed de koning? Of koningin? Ze kon zich niet herinneren wat Geldan had. In Emondsveld wist niemand veel van koningen en koninginnen, maar ze waren toch voor dit soort dingen, voor haar en de vrouwen en heren, en dat er eerlijk recht werd gesproken? Maar wat Masema hier uitspookte, was haar zorg niet. Ze had grotere problemen dan zich zorgen te maken over een kudde stomme idioten die over zich heen liet lopen. Ze was echter nieuwsgierig en vroeg: ‘Méénde hij dat over te proberen om mannen en vrouwen niet meer naar elkaar te laten kijken? Wat denkt hij dat er zal gebeuren als er niet meer wordt getrouwd, als er geen kinderen meer komen? Gaat hij hierna mensen verbieden op een boerderij te werken, of te weven of laarzen te maken, zodat ze over Rhand Altor na kunnen denken?’ Ze benadrukte met opzet zijn naam. Deze twee namen de woorden ‘Heer Draak’ bijna even vaak in de mond als Masema. ‘Ik zal jullie dit zeggen. Als hij vrouwen gaat vertellen hoe ze zich moeten kleden, ontketent hij zeker een opstand. Tegen hemzelf.’ Samara moest zoiets als een vrouwenkring hebben. De meeste plaatsen hadden dat, wellicht onder een andere naam en niet geheel volgens vaste gewoonten en regels, omdat mannen van sommige zaken geen verstand hadden; die konden vrouwen beter regelen. Een vrouwenraad kon en zou ook zeker vrouwen ter verantwoording roepen voor ongepaste kleding, maar dat was niet hetzelfde als wanneer een man een boze vinger opstak. Vrouwen bemoeiden zich niet met mannenzaken – nou ja, niet meer dan nodig was – en mannen behoorden zich niet met vrouwenzaken te bemoeien. ‘En ik denk dat mannen niet begripvoller zullen reageren als hij probeert taveernes en dat soort zaken te sluiten. Ik heb nog nooit een man gekend die niet huilend in slaap viel als hij niet af en toe zijn neus in een pul mocht steken.’

‘Misschien doet hij het,’ zei Ragan, ‘of doet hij het niet. Soms beveelt hij iets en soms vergeet hij dat, of schaft het toch af, omdat er iets belangrijkers aan de hand is. Je zou verbaasd staan,’ voegde hij er droog aan toe, ‘over wat zijn volgelingen zonder één enkele zucht van hem pikken.’ Hij en Uno liepen aan weerszijden van haar, besefte ze, en hielden de andere mensen op straat waakzaam in het oog.

Zelfs zij had de indruk dat het tweetal zich gereed hield om in een oogwenk het zwaard te trekken. Als ze echt van plan waren om Masema’s orders op te volgen, konden ze maar beter gaan nadenken.

‘Vervloekt, hij is niet tegen bruiloften,’ gromde Uno, die zo streng naar een straatverkoper van vleespasteitjes keek dat de man zich om draaide en wegrende, zonder het geld aan te pakken dat twee vrouwen hem reeds voorhielden. ‘Je hebt geluk dat hij niet wist dat je geen man hebt, want anders had hij er een met je meegestuurd naar de Heer Draak. Soms zoekt hij zo’n driehonderd ongetrouwde mannen bij elkaar, bloed en as, en evenveel bloedvrouwen en trouwt hij ze meteen zelf. Die bloeddag was de eerste dag in hun leven dat ze elkaar zagen. Als die uitgemelkte stofkrabbers daar niet over klagen, denk je dan dat ze hun bloedbek opendoen over bier?’

Ragan mopperde iets binnensmonds, waarvan ze net genoeg opving om het te verstaan. ‘En ergens weet een man niet wat voor bloedgeluk hij heeft.’ Dat had hij gezegd. Hij zag niet eens dat ze hem woest aankeek. Hij had al zijn aandacht bij de straat, loerend naar iemand die zou proberen haar af te voeren als een duif in een zak. Ze kreeg zin de omslagdoek af te doen en weg te gooien. Hij leek haar gesnuif ook niet te horen. Mannen konden onuitstaanbaar blind en doof zijn als ze dat wensten.

‘Hij heeft gelukkig niet geprobeerd om mijn sieraden te stelen,’ zei ze. ‘Wie was die zottin die ze weggaf?’ Ze had weinig hersens als ze een volgelinge van de Profeet was geworden.

‘Dat was Alliandre,’ zei Uno. ‘Gezegende van het Licht, koningin van dit vervloekte Geldan. Ze heeft nog zo’n tien titels meer, zo’n lange rij waar jullie zuiderlingen zo dol op zijn.’

Nynaeves teen stootte tegen een kei en ze viel bijna. ‘Op die manier doet hij het dus,’ riep ze uit, terwijl ze hun hulpvaardige handen weg duwde. ‘Als de koningin zo dwaas is naar hem te luisteren, is het geen wonder dat hij kan doen en laten wat hij wil.’

‘Niet dwaas,’ zei Uno scherp, en hij keek haar even fronsend aan, voor hij de straat weer in het oog hield. ‘Verstandig. Wanneer je op een wild paard zit, rij je bloedvuur met hem mee over de bloedweg die hij afdraaft, als je slim genoeg bent om water uit je laarzen te laten lopen. Dacht je dat ze stom deed door zich die ringen te laten af nemen? Vervloekt, ze is slim genoeg om te weten dat Masema nog meer van haar zal eisen wanneer ze bij haar volgende bezoek geen sieraden draagt. De eerste keer ging hij naar haar toe – het is nu andersom – en heeft hij eigenhandig die bloedringen van haar vingers getrokken. Ze had een snoer pareltjes in het haar en hij rukte het in stukken van haar hoofd af. Alle vrouwen van haar gevolg lagen op hun knieën die bloeddingen op te rapen. Zelfs Alliandre.’

‘Dat klinkt mij niet echt verstandig in de oren,’ zei ze flink. ‘Eerder laf.’

Wie had slappe knieën toen Masema haar aankeek? vroeg een stemmetje in haar hoofd. Wie stond te zweten als een paard? Gelukkig was het haar gelukt haar woordje te doen. Dat heb ik gedaan. Buigen als een wilg is niet hetzelfde als het gescharrel van een muis. ‘Is zij nou koningin of niet?’

De twee mannen keken elkaar geërgerd aan en Ragan zei kalm: ‘Je begrijpt het niet, Nynaeve. Alliandre is de vierde op de Lichtgezegende Troon sinds onze komst naar Geldan en dat is een kleine zes maanden geleden. Johanin droeg de kroon toen Masema voor het eerst hier en daar een menigte bijeen wist te krijgen. Hij dacht echter dat Masema een onschuldige gek was en deed niets, terwijl de massa’s steeds groter werden en zijn heren hem vertelden dat hij er een eind aan moest maken. Johanin kreeg een ongeluk tijdens een jacht...’

‘Een jachtongeluk!’ onderbrak Uno hem spottend. Een straatverkoper die hem toevallig aankeek, liet zijn bak met naalden en spelden vallen. ‘Alleen wanneer hij niet het verschil kende tussen de bloed punt van een speer en de bloedschacht. Vervloekt zijn die vervloek te zuiderlingen en vervloekt hun Spel der Huizen.’

‘Ellizelle volgde hem op,’ vervolgde Ragan. ‘Ze liet het leger de menigte verspreiden, totdat het op een echte slag uitliep, en daarbij werd het leger verjaagd.’

‘Bloedvuur, zielige speelgoedsoldaten,’ mompelde Uno. Ze zou hem weer moeten onderhouden over zijn taalgebruik. Ragan knikte instemmend, maar vervolgde zijn verhaal. ‘Ze zeggen dat Ellizelle daarna gif heeft ingenomen, maar hoe dan ook... Ze werd opgevolgd door Teresia, die het na haar kroning tien hele dagen volhield. Tot de dag dat ze tienduizend soldaten op tienduizend burgers en boeren afstuurde die zich hadden verzameld om ergens buiten Jehanna naar Masema te luisteren. Toen haar soldaten onderweg waren, trad ze af door een rijke koopman te trouwen.’ Nynaeve staarde hem ongelovig aan en Uno snoof. ‘Dat zeggen zeten minste,’ hield de jongeman vol. ‘In dit land betekent het trouwen met een burger natuurlijk wel dat je voor altijd de troon opgeeft. Wat Beron Goraed ook mag denken van een mooie jonge vrouw met koninklijk bloed, ik hoorde dat hij midden in de nacht mooi van zijn bed werd gelicht door een stel bedienden van Alliandre en naar het Jheda-paleis werd gesleurd om in de vroege uurtjes getrouwd te worden. Teresia vertrok naar het nieuwe landgoed van haar man en Alliandre werd gekroond nog voor de zon op was. Diezelfde dag werd Masema naar het paleis gehaald, waar ze hem vertelde dat hij niet meer zou worden lastig gevallen. Binnen twee weken kwam niet hij, maar ging zij bij hem op bezoek. Ik weet niet of ze echt gelooft wat hij verkondigt, maar ik weet wel dat ze op de troon van een land kwam dat op het randje van burgeroorlog verkeerde, een land waar de Witmantels elk ogenblik konden binnenvallen. Zij heeft dat alles op de enig mogelijke manier voorkomen. Ze is een verstandige koningin en een man zou trots zijn om haar te mogen dienen, zelfs al komt ze uit het zuiden.’

Nynaeve wilde wat zeggen maar vergat het toen Uno terloops op merkte: ‘Vervloekt, we worden gevolgd door een Witmantel. Kijk niet om, vrouw. Daar ben je toch te slim voor.’ Haar nek verstijfde van de inspanning recht vooruit te blijven kijken. ‘Sla de volgende hoek om, Uno.’

‘Dat leidt ons weg van de hoofdstraten en de bloedpoorten. Vervloekt, we kunnen hem tussen al die mensen wel kwijtraken.’

‘Doe het!’ Ze haalde langzaam adem en zorgde ervoor dat haar woorden minder schril klonken, ik moet hem zien.’ Uno keek haar zo bloeddorstig aan dat tien pas verder mensen op zij stapten, maar ze sloegen wel de hoek om, de smalle straat in. Tijdens het afslaan draaide ze haar hoofd iets, net genoeg om vanuit haar ooghoeken te gluren voordat de hoek van een kleine taveerne haar het zicht ontnam. De sneeuwwitte mantel met de vlammende zon sprong tussen de mensen uit. Ze kon zich niet vergissen in het knappe gezicht, een gezicht dat ze verwachtte. Van alle Witmantels had alleen Galad een reden om haar te volgen.

40

Het Rad weeft

Zodra Galad door de taveerne op de hoek uit het zicht werd genomen, zochten Nynaeves ogen snel de zijstraat af. Er borrelde woede in haar op, zowel op zichzelf als op Galadedrid Damodred.

Hersen loze wolkop! De kasseienstraat was smal en zag eruit als vele andere, met grijze winkels, huizen en taveernes, en met in de late middag overal mensen verspreid. Als je de stad niet was ingegaan, had hij je nooit gevonden. Te verspreid om je te verbergen. Je moest zo nodig de Profeet bezoeken. Je moest zo nodig, omdat je geloofde dat de Profeet je weg zou goochelen voor Moghedien hier zou komen. Wanneer zul je eens gaan leren dat je van niemand afhankelijk kunt zijn, alleen van jezelf? In een oogwenk maakte ze haar keus. Als Galad de hoek om zou komen en hen niet zag, zou hij meteen in de winkels gaan kijken en waarschijnlijk ook in de taveernes. ‘Deze kant op.’ Ze hield haar rok bijeen, schoot de dichtstbijzijnde steeg in en drukte zich tegen de muur. Niemand keek echt op, hoe schichtig ze ook deed, en wat dat zei over de toestand in Samara, wilde ze niet eens bedenken. Uno en Ragan stonden al naast haar voor ze stilstond en drukten haar dieper de steeg in, achter een gebarsten emmer en een regenton die zo droog was dat de duigen elk ogenblik binnen de ijzeren banden in elkaar zouden klappen. Gelukkig deden ze wat ze wilde. In zekere zin. Gespannen hielden ze hun handen aan het lange gevest boven hun schouders en stonden klaar om haar te beschermen, of zij dat nu wilde of niet. Laat ze, stommeling! Dacht je echt dat je jezelf kon beschermen?

Ze was in ieder geval kwaad genoeg. Uitgerekend Galad! Ze had nooit het beestenspul moeten verlaten. Een dwaze nuk, een die alles kon verpesten. Ze kon hier evenmin geleiden als bij Masema. De mogelijkheid dat Moghedien of de Zwarte zusters in Samara waren, maakte haar voor haar bescherming afhankelijk van de twee mannen. Daardoor zette haar kwaadheid zich nog steviger in haar vast. Ze had een gat in de muur achter zich kunnen bijten. Ze wist waar om alle Aes Sedai behalve de Roden een zwaardhand hadden. Ver standelijk wist ze dat. In haar hart wilde ze enkel snauwen. Galad verscheen. Hij baande zich langzaam een weg tussen de mensen in de straat en zijn ogen gleden zoekend rond. Ieder ander zou zijn doorgelopen – en dat moest hij ook doen – maar zijn ogen richtten zich meteen op de steeg. Op hen. Hij had niet eens het fatsoen verheugd of verrast te zijn.

Uno en Ragan bewogen als één man toen Galad zich naar de steeg wendde. In een oogwenk had de eenogige man zijn zwaard getrokken en had Ragan niet alleen hetzelfde gedaan, maar haar ook verder de steeg in geduwd. Ze stelden zich achter elkaar op. Als het Galad lukte langs Uno te komen, moest hij Ragan nog verslaan. Nynaeve klemde haar tanden op elkaar. Ze kon al dat gedoe met zwaarden overbodig en nutteloos maken. Ze kon de Ware Bron voelen, als een onzichtbaar licht boven haar schouders, wachtend tot ze zou geleiden. Ze kon het. Als ze durfde.

Galad bleef in de toegang tot de steeg staan. Zijn mantel was terug geslagen, een hand rustte achteloos op zijn gevest, een toonbeeld van strakke, veerkrachtige gratie. Afgezien van zijn blinkende kuras had hij op een paleisfeest kunnen zijn.

‘Ik wil jullie niet doden, Shienaranen, geen van beiden,’ zei hij rus tig tegen Uno. Nynaeve had Egwene en Elayne horen praten over Galads bekwaamheid met het wapen, maar voor het eerst besefte ze dat hij weleens zo goed kon zijn als ze beweerden. Hij dacht ten minste dat hij dat was. Twee ervaren krijgslieden met getrokken zwaarden stonden voor hem en hij nam hen op zoals een wolfshond een paar erfhonden zou aankijken, niet uit op een gevecht maar vol vertrouwen dat hij beiden aankon. Hij verloor hen geen moment uit het oog, maar richtte zich tot Nynaeve. ‘Een ander zou een winkel of een herberg zijn ingegaan, maar jij doet nooit wat anderen ver wachten. Kun je tegen ze zeggen dat ik met je wil praten? Het is niet nodig dat ik ze eerst moet doden.’

Geen enkele voorbijganger bleef staan, maar hoewel de drie mannen haar het zicht benamen, kon ze zien hoe hoofden opzij werden gedraaid om te kijken waarom de Witmantel daar stond. Waardoor ze tevens de zwaarden zagen. Er zouden geruchten ontstaan die zich als op vleugels zo snel zouden verspreiden dat schemerzwaluwen er traag bij leken.

‘Laat hem door,’ beval ze. Toen Uno en Ragan onverzettelijk bleven staan, herhaalde ze het krachtiger. Toen pas schoven ze langzaam op zij, voor zover de smalle steeg dat toeliet. Hoewel beiden geen woord zeiden, leken ze in zichzelf te mompelen. Galad stapte soepel langs hen heen, de Shienaranen blijkbaar vergetend. Ze vermoedde dat ie mand die dat geloofde, een ernstige fout maakte; de mannen met de haarknot deden dat in ieder geval niet.

Afgezien van een Verzaker kon ze niemand anders bedenken die ze nu niet had willen zien, maar met zijn gezicht vlak bij haar voelde ze heel goed hoe snel haar ademhaling ging en haar hart klopte. Het was belachelijk. Waarom kon die man niet lelijk zijn? Of minstens gewoontjes.

‘Jij wist dat ik wist dat je mij volgde.’ De beschuldiging was hoor baar in haar woorden, hoewel ze niet zeker wist waar ze hem van beschuldigde. Omdat hij niet deed wat ze had verwacht en gewenst, bedacht ze spijtig.

‘Dat nam ik aan toen ik je herkende, Nynaeve. Ik weet nog dat je in het algemeen meer ziet dan je laat merken.’

Ze wilde zich niet laten afleiden door zijn lof. Als ze bedacht waar dat bij Valan Luca toe had geleid... ‘Wat doe je hier in Geldan? Ik dacht dat je onderweg was naar Altara.’

Heel even keek hij met zijn mooie donkere ogen op haar neer en lach te toen onverwachts. ‘Nynaeve, jij bent de enige in de hele wereld die mij de vraag zou stellen die ik aan jou moet stellen. Goed, ik geef je antwoord, al zou het andersom moeten zijn. Ik had een opdracht naar Salidar in Altara te trekken, maar alles veranderde toen die man, de Profeet... Wat is er? Ben je ziek?’

Nynaeve dwong zich een effen gezicht te zetten. ‘Natuurlijk niet,’ zei ze boos. ‘Met mijn gezondheid is het uitstekend, dank je vriendelijk.’ Salidar! Natuurlijk! De plaatsnaam ontvlamde in haar hoofd als een vuurstokje van Aludra. Al dat diepe nadenken, en hier gaf Galad zo maar waar ze zelf niet meer op kon komen. Als Masema nu maar snel een boot vond. Als ze er nu maar voor kon zorgen dat Galad hen niet zou verraden. Zonder dat Uno of Ragan hem natuurlijk hoefden te doden. Wat Elayne ook over hem zei, ze zou het niet op prijs stellen wanneer haar broer in deze steeg zou sneuvelen. Haar leugentje dat Elayne niet bij haar was, zou geen enkele kans maken, dacht ze. ‘Ik ben enorm geschokt jou hier te zien.’

‘Minder geschokt dan ik toen ik merkte dat jullie Sienda waren ontvlucht.’ Zijn strengheid paste onbehaaglijk goed op het knappe gezicht, maar zijn toon verknoeide het. Een beetje. Het was net of hij een klein meisje dat na bedtijd het huis was uitgeslopen om in een boom te klimmen een standje gaf. ‘Ik was bijna doodziek van zorgen over jullie. Wat haalden jullie je in Lichrsnaam in je hoofd!? Heb ben jullie enig idee van de gevaren die jullie lopen? En dan trekken jullie uitgerekend hierheen. Elayne wil altijd een paard in volle galop zadelen, als ze dat kan, maar ik dacht dat jij verstandiger was. Die zogenaamde Profeet...’ Hij zweeg en nam de andere twee mannen op. Uno had zijn zwaard op de grond gezet en hield zijn handen op elkaar op de weerstang. Ragan leek geheel verdiept in het nakijken van de scherpte van zijn zwaard.

‘Ik heb geruchten gehoord,’ vervolgde Galad langzaam, ‘dat hij een Shienaraan is. Het kan toch niet zo zijn dat je hierbij betrokken bent, hè?’ Zijn woorden klonken naar haar smaak veel te vragend. ‘Geen van beiden is de Profeet, Galad,’ zei ze zuur. ‘Ik ken hen al langer en dat kan ik je verzekeren. Uno. Ragan. Tenzij jullie van plan zijn je nagels met je zwaard af te snijden, zouden jullie je zwaarden terug kunnen steken? Nou?’ Ze aarzelden voor ze haar bevel uit voerden. Uno mopperde binnensmonds en keek woest, maar ten slot te deden ze het. Mannen luisterden gewoonlijk na ferme woorden. De meesten. Soms, in ieder geval.

‘Ik dacht ook niet dat zij het waren, Nynaeve.’ Galads nog drogere toon streek haar tegen de haren in, maar toen hij verder sprak, klonk hij eerder verveeld dan hooghartig. En bezorgd. Wat haar nog meer ergerde natuurlijk. Uitgerekend hij bezorgde haar hartkloppingen en uitgerekend hij was zo onbeschaamd bezorgd, ik weet niet waar jij en Elayne in verzeild zijn geraakt en daar geef ik ook niet om, zo lang ik jullie eruit kan krijgen voor jullie iets overkomt. Er vindt weinig handel plaats over de rivier, maar binnen enkele dagen zal er wel een geschikte rivierboot, groot of klein, aanmeren. Zeg me waar ik jullie kan vinden en ik zal plaatsen bespreken naar de eerste de bes te stad in Altara. Vandaar kunnen jullie verder naar Caemlin.’ Onwillekeurig viel haar mond open. ‘Bedoel je dat je een schip voor ons gaat zoeken?’

‘Dat is nu het enige dat ik voor jullie kan doen.’ Het klonk veront schuldigend en hij schudde het hoofd, alsof hij het met zichzelf niet eens was. ‘Ik kan jullie niet naar een veilige plek begeleiden, want mijn plicht ligt hier.’

‘We zouden je niet in het uitvoeren van je plicht willen belemmeren,’ zei ze enigszins ademloos. Als hij dat anders opvatte, mocht hij dat. Nu was haar grootste hoop dat hij hen met rust zou laten. Hij leek de behoefte te hebben zich te verdedigen. ‘Het is nauwelijks veilig jullie alleen verder te sturen, maar met een boot kunnen jullie al een heel eind op weg zijn voor de hele grensstreek ontploft. En dat gaat vroeg of laat gebeuren. Daar is maar één vonkje voor nodig en dat zal de Profeet ook zeker treffen, als er al niet eerder iets anders gebeurt. Jullie moeten ervoor zorgen in Caemlin te komen, jij en Elayne. Het enige dat ik jullie vraag, is daarheen te gaan. De Toren is niet de juiste plaats voor jullie twee. Of voor...’ Hij perste zijn tanden op elkaar, al had hij net zo goed door kunnen praten en Egwene noemen.

Het kon geen kwaad als Galad ook naar een boot uitkeek. Als Masema al kon vergeten of hij de taveernes wel of niet ging sluiten, kon hij ook vergeten dat iemand naar een boot uit moest kijken. Vooral als hij bedacht dat handige vergeetachtigheid haar in Samara kon houden om hem met zijn eigen plannen te helpen. Het kon geen kwaad, mits ze Galad kon vertrouwen. Als ze dat niet kon, zou ze moeten hopen dat hij niet zo goed met het zwaard was als hij zelf meende te zijn. Het leek flink gedacht, maar niet zo flink bij wat miscchien kon gebeuren – zóu gebeuren – als hij niet te vertrouwen bleek, ik ben wat ik ben, Galad, en Elayne is net zo.’ Die rondedans bij Masema had een vieze smaak in haar mond achtergelaten. Gewoon wat om de waarheid heen draaien, zoals in de Witte Toren, moest lukken. ‘En jij bent nu wat je bent.’ Ze trok haar wenkbrauwen veel betekenend op, terwijl ze de witte mantel opnam. ‘De Witmantels haten de Toren en ze haten geleidsters. Nu jij bij ze hoort, kan ik me voorstellen dat nog voor de avond valt vijftig man mij zullen gaan zoeken en me een pijl in de rug schieten, als ze me niet in een kerker kunnen gooien. Mij, en Elayne erbij.’

Galads hoofd schoot boos omhoog. Wellicht was hij beledigd. ‘Hoe vaak moet ik dat nog zeggen? Ik zou nooit willen dat mijn zus iets overkomt... Of jou.’

Dat was echt vervelend, het besef dat ze zich ergerde over een stilte in zijn woorden waaruit duidelijk bleek dat zij er maar wat bij hing. Ze was niet een of andere dwaze meid die haar verstand verloor door mannenogen die er op de een of andere manier in slaagden een vrouw te laten smelten en tegelijk ongelooflijk diep in haar door te dringen. ‘Als jij het zegt,’ zei ze en zijn neus ging weer omhoog. ‘Vertel me waar jullie onderdak hebben gevonden en dan kom ik, of een ander, het zeggen zodra er een boot is gevonden.’ Als Elayne gelijk had, kon hij net zomin liegen als een Aes Sedai, die de Drie Geloften had gezworen, maar ze bleef aarzelen. Eén foutje hier en het kon haar laatste zijn. Ze kon voor zichzelf het risico nemen gevaar te lopen, maar dat gevaar betrof Elayne net zo. En Thom en Juilin trouwens ook; zij was verantwoordelijk voor hen, hoe ze er zelf verder ook over dachten. Maar zij was hier en zij moest de beslissing nemen. Niet dat het ooit anders was. ‘Licht, vrouw, wat wil je nou nog meer?’ gromde Galad, die zijn handen hief alsof hij haar bij de schouders wilde pakken. In een flits van glimmend staal schoot Uno’s wapen tussen hen in, maar Elaynes broer veegde het werkelijk als een twijgje opzij en deed of het er niet was. ‘Ik wil jullie niets doen, nu niet en nooit niet, dat zweer ik op de naam van mijn moeder. Jij zegt dat je bent wat je bent? Ik weet wat je bent. En wat je niet bent. Misschien is de helft van de reden dat ik dit draag’ – hij raakte de rand van zijn mantel aan – ‘dat de Toren jullie erop uit heeft gestuurd, jou, Elayne en Egwene, om het Licht weet wat voor reden, terwijl jullie zijn wat jullie zijn. Het is of je een jongetje dat net geleerd heeft zijn zwaard vast te houden een veldslag in stuurt, en dat zal ik ze nooit vergeven. Er is nog steeds tijd voor jullie twee om eruit te stappen, jullie hoeven dat zwaard niet te dragen. De Toren is te gevaarlijk voor jou en mijn zus, voor al nu. De helft van de wereld wordt te gevaarlijk voor jullie! Laat mij je helpen in veiligheid te komen.’ De gespannen toon werd min der, maar klonk wel rauwer, ik smeek je, Nynaeve. Als Elayne iets overkomt... Ik zou half en half willen dat Egwene hier bij jullie zou zijn, zodat ik...’ Hij streek met zijn hand door zijn haren, keek links en rechts, op zoek naar iets om haar te overtuigen. Uno en Ragan hielden hun zwaarden gereed om hem neer te steken, maar hij leek hen niet te zien. ‘In de naam van het Licht, Nynaeve, geef me alsje blieft de kans iets voor jullie te doen.’

Het was een heel klein dingetje dat de weegschaal in haar hoofd door liet slaan. Ze bevonden zich in Geldan. Amadicia was in werkelijkheid het enige land dat bij wet bepaalde dat geleidsters misdadigsters waren, maar ze bevonden zich hier aan de andere kant van de rivier. Waardoor alleen de eed van Galad als Kind van het Licht streed om voorrang met zijn verplichtingen aan Elayne. Ze liet hun verwant schap in haar strijd prevaleren. Bovendien vond zij hem werkelijk veel te verrukkelijk om hem door Uno en Ragan te laten doden. Al had dat natuurlijk niets met haar beslissing te maken. ‘We zijn bij het beestenspul van Valan Luca,’ zei ze ten slotte. Hij stond fronsend met zijn ogen te knipperen. ‘Valan Luca... Bedoel je die kunstenmakers?’ In zijn stem vocht ongeloof met afkeer, in naam van het Licht, wat doen jullie in zulk gezelschap? Mensen die dat soort voorstellingen geven, zijn niet beter dan... Doet er niet toe. Als jullie geld nodig hebben, kan ik dat geven. Genoeg om jullie in een behoorlijke herberg onder te brengen.’

Aan zijn toon viel duidelijk te horen dat hij zeker wist dat ze dat zouden doen. Geen: ‘Kan ik jullie met enkele kronen helpen?’ of: ‘Zou je willen dat ik een kamer voor jullie zoek?’ Hij vond dat ze in een herberg hoorden, dus moesten ze naar een herberg. De man had mogelijk goed op haar gelet en beseft dat ze een steeg in zou duiken, maar haar echt kennen deed hij niet. Bovendien had ze een reden om bij Luca te blijven.

‘Dacht je nog een kamer of een hooizolder in Samara te vinden?’ vroeg ze, een tikkeltje vinniger dan ze bedoelde, ik weet zeker dat ik...’

Ze viel hem in de rede. ‘De laatste plek waar iemand, wie dan ook, ons zal zoeken, is bij het beestenspul.’ Behalve Moghedien dan. ‘Je vindt toch dat we zoveel mogelijk uit het zicht moeten blijven? Als je een kamer vindt, zul je er waarschijnlijk iemand uit moeten gooi en. Een Kind van het Licht die voor twee vrouwen een kamer op eist? Dat zou de tongen in rep en roer brengen en de aandacht trekken als vliegen naar paardenmest.

Zijn grimas toonde dat hij dat niet leuk vond en hij keek woest naar Uno en Ragan, alsof het hun schuld was, maar hij was slim genoeg om naar iets verstandigs te luisteren. Ze diende hem echter zoveel mogelijk uit de buurt van het beestenspul te houden. Een glimp van zijn zus in die witte lovertjesbroek en zijn ontzetting zou elke op stand van Masema overstemmen. ‘Denk er wel aan dat je ver van het beestenspul wegblijft. In ieder geval tot je een boot vindt. Kom dan ’s avonds naar de wagens van de kunstenmakers en vraag naar Nana.’ Dat vond hij zo mogelijk nog erger, maar ze was zijn woorden vastberaden voor. ‘Ik heb nog geen enkel Kind bij een voorstelling gezien. Als jij wel komt, denk je dan niet dat de mensen het zullen opmerken en zich het waarom zullen afvragen?’ Zijn glimlach bleef prachtig, maar er waren te veel tanden zichtbaar. ‘Blijkbaar heb je overal een antwoord op. Heb je er dan tenminste geen bezwaar tegen als ik je terugbreng?’

‘Dat heb ik zeker. Er zullen nu toch al geruchten de ronde doen. Zo’n honderd mensen moeten ons hier hebben zien praten.’ Ze kon de straat achter de drie mannen niet meer zien, maar twijfelde er niet aan dat de voorbijgangers hen nog steeds opmerkten en Uno en Ragan hadden hun zwaarden nog niet weggestoken. ‘En als je mij begeleidt, worden het er tienmaal zoveel.’

Hij kromp in elkaar, zowel van spijt als instemming. ‘Overal een antwoord op,’ mopperde hij. ‘Maar hierin heb je gelijk.’ Hij had het overduidelijk niet willen toegeven. ‘Luister naar me, Shienaranen,’ zei hij, omkijkend, en opeens was zijn stem als van staal, ik ben Galadedrid Damodred en deze vrouw staat onder mijn bescherming. Net als voor haar reisgenote zou ik mijn dood een klein verlies achten als ik daarmee een ongeluk voor hen voorkom. Als hen door jullie ook maar iets naars overkomt, zal ik jullie twee weten te vinden en doden.’ Hij negeerde de plotseling effen gezichten even volledig als de zwaarden en richtte zijn ogen weer op haar. ‘Ik neem aan dat je me nog steeds niet wilt vertellen waar Egwene is?’

‘Het enige dat je hoeft te weten is dat ze heel ver hier vandaan is.’ Ze sloeg haar armen over elkaar en voelde haar hart onder haar rib ben tekeergaan. Maakte ze een gevaarlijke fout vanwege een knap gezicht? in veiliger omstandigheden dan jij ooit kunt scheppen.’ Hij keek haar aan of hij haar niet geloofde, maar ging er niet verder op door. ‘Als ik geluk heb, vind ik binnen een dag of twee een vaar tuig. Blijf tot dat moment zo dicht mogelijk bij... bij die Valan Luca. Hou je op de achtergrond en zorg ervoor dat je niet opvalt. Zo veel als mogelijk is, met die haarkleur. En zeg tegen Elayne dat ze niet meer voor me moet vluchten. Het Licht schijne op jullie, zodat ik jullie ongedeerd zal terugzien en het zal dubbel zo helder moeten schijnen om jullie tegen alle narigheid bij je sluiptocht uit Geldan te beschermen. Die Licht schennende schurken van de Profeet zijn over al, schenden wet en mensen, en dan noem ik de struikroversbenden nog niet eens, die hun voordeel doen met deze wetteloosheid. Samara zelf is een wespennest, maar als jullie je rustig houden – en overtuig mijn koppige zus ervan dat ze daar goed aan doet – zal ik ervoor zorgen dat je weg kunt zijn voor je gestoken wordt.’ Het kostte haar moeite niets terug te zeggen. Aannemen wat ze hem had verteld en het dan als gebod terugspelen! Hierna ging hij Elayne en haar zeker in wol verpakken en op een plank zetten!

Zou het niet beter zijn als iémand dat deed? vroeg een stemmetje. Heb je al niet voldoende moeilijkheden veroorzaakt door je eigen zin te doen?

Ze bracht het stemmetje tot zwijgen. Het luisterde niet maar begon de rampen en halve rampen op te sommen die haar koppigheid had veroorzaakt.

Galad vatte haar zwijgen blijkbaar als instemming op, draaide zich om en bleef staan. Ragan en Uno hadden zich verplaatst om de uit gang van de steeg af te sluiten en keken haar aan met die vreemde, bedrieglijke kalmte die mannen toonden wanneer ze op een haartje na in geweld zouden uitbarsten. De lucht leek te knetteren en ze maakte haastig een gebaar. De Shienaranen lieten hun zwaard zakken en stapten opzij. Galad nam zijn hand van het zwaard, liep langs hen en verdween in de menigte zonder op of om te kijken. Nynaeve schonk zowel Uno als Ragan een woeste blik, voor ze de andere kant op stapte. Had zij daar alles keurig geregeld en maakten zij het bijna weer stuk. Mannen leken altijd te denken dat geweld alles oploste. Als ze een dikke stok had gehad, zou ze wat ver stand in hun drieën hebben geranseld.

De Shienaranen leken het aan te voelen; ze haalden haar in, de zwaarden wederom in de schede, en volgden haar zonder iets te zeggen, zelfs toen ze tweemaal verkeerd liep en ze op hun schreden moestenterugkeren. Het was heel goed dat ze zwegen. Ze had er genoeg van zich de mond te laten snoeren. Eerst Masema en toen Galad. Nu wil de ze slechts een uiterst doorzichtige smoes om iemand eens flink de waarheid te zeggen. In het bijzonder dat stemmetje in haar hoofd, dat ze in zoverre had onderdrukt dat het nog maar een bromvlieg was, al weigerde die zich stil te houden.

Tegen de tijd dat ze buiten Samara waren en weer op het zanderige karrenspoor liepen, waar amper iemand voorbijkwam, weigerde het stemmetje genegeerd te worden. Ze maakte zich zorgen over de hoog moed van Rhand, maar haar eigen hoogmoed had haarzelf en de anderen als nooit tevoren op de rand van de afgrond geplaatst. Birgit te zat mogelijk al in de afgrond, ook al was ze in leven. Nynaeve kon maar beter de Zwarte Ajah en Moghedien niet uitdagen, niet tot ie mand die wist waar ze mee bezig waren besliste wat er gedaan moest worden. Ze wilde ertegenin gaan, maar sloeg dat even plat als ze Thom en Juilin zou hebben gedaan. Ze ging op reis naar Salidar, om daar de zaak aan de Blauwe zusters over te dragen. Zo hoorde dat. Ze was vastbesloten.

‘Iets gegeten wat slecht is bevallen?’ vroeg Ragan. ‘Je mond staat ver wrongen, alsof je op een rijpe eendenbes kauwt.’ Ze gaf hem een blik die hem meteen het zwijgen oplegde en beende door. Naast haar stapten de Shienaranen gelijk mee op. Wat ging ze met die twee doen? Dat ze hen ergens goed kon gebruiken, betwijfelde ze niet. Hun komst leek te mooi voorbeschikt om er niets mee te doen. Allereerst had ze nu twee paar ogen erbij – nou ja, drie ogen in ieder geval; ze moest leren om zonder te slikken naar dat ooglapje te kijken, al zou het haar dood betekenen – meer ogen erbij om naar een vaartuig uit te kijken, waardoor ze eerder op een boot konden zitten. Het was allemaal best dat Masema of Galad als eerste een vaartuig vonden, maar ze wilde niet dat een van die twee meer van haar zaken te weten kwam dan ze zelf wilde. Het viel ook niet te voorspellen wat die twee nog gingen doen. ‘Volgen jullie mij omdat Masema zei dat jullie voor me moesten zorgen,’ wilde ze weten, ‘of omdat Galad dat zei?’

‘Vervloekt, wat maakt dat nou uit?’ mopperde Uno. ‘Als de Heer Draak jou heeft opgeroepen, dan kun je vervloekt...’ Fronsend sloot hij abrupt zijn mond toen ze haar vinger opstak. Ragan keek ernaar alsof het een wapen was.

‘Willen jullie mij en Elayne helpen naar Rhand te komen?’

‘We hebben toch niets beters te doen,’ antwoordde Ragan droog. ‘Zoals het er nu voor staat, zullen we Shienar pas weer zien als we geen tand meer in onze mond en grijs haar hebben. We kunnen net zo goed met jou meerijden naar Tyr, of waar hij dan ook is.’ Daaraan had ze nog niet gedacht, maar het was verstandig. Twee mannen erbij om Thom en Juilin bij alles te helpen en de wacht te houden. Ze hoefde hun niet te zeggen hoe lang dat kon duren en hoe veel keer ze ergens zouden blijven of een zijweg in zouden slaan. Misschien mocht niemand van de Blauwe zusters in Salidar verder rei zen. Als ze weer bij de Aes Sedai waren, zouden ze weer Aanvaarden zijn. Denk daar verder niet aan! Je gaat erheen en doet het!

De wachtende menigte voor het kakelbonte bord van Valan Luca leek niet kleiner dan die van vanochtend. Een stroom mensen liep het weiland op en sloot zich aan, terwijl een andere groep toe schouwers naar buiten waaierde, elkaar toeroepend wat ze hadden gezien. Zo nu en dan waren de zwijnpaarden zichtbaar boven het zeil, waarop de wachtenden ‘oooh’ en ‘aaaah’ riepen. Cerandin liet ze weer rondstappen. De Seanchaanse zorgde er altijd voor dat de s’redits veel rust kregen. Ze was hierin heel strikt, ook al wilde Luca meer. Mannen déden wel wat hun werd gezegd, wanneer je er geen twijfel over liet bestaan dat al het andere ondenkbaar was. Ge woonlijk deden ze het.

Vlak voor het platgetrapte bruine gras bleef Nynaeve staan en keek de twee Shienaranen aan. Haar gezicht stond kalm, maar ze keken terecht waakzaam, hoewel dat in Uno’s geval jammer genoeg inhield dat hij met zijn ooglapje speelde, wat haar misselijk maakte. De mensen die aankwamen of vertrokken, besteedden geen aandacht aan hen. ‘Dan zal het zo zijn, maar niet vanwege Masema of Galad,’ zei ze vastberaden. ‘Als jullie met me meereizen, doen jullie wat ik zeg, en anders gaan jullie je eigen weg, want dan heb ik je niet nodig.’ Natuurlijk moesten ze elkaar eerst aankijken voor ze met een knik instemden. ‘Vervloekt, als het zo zal moeten zijn,’ gromde Uno, ‘is het voor ons goed genoeg. Bloedvuur, als jullie niet iemand hebben die vervloekt goed op jullie kan passen, zul je, vervloekt, nooit levend de Heer Draak bereiken. Met die mond van je vreet een of andere schaapneukende boer jou met huid en haar op.’ Ragan keek hem behoedzaam aan, wat aangaf dat hij het met elk woord eens was, maar in sterke mate Uno’s wijsheid betwijfelde om zoiets hardop te zeggen. Het leek haar dat Ragan een verstandig man kon worden.

Als ze haar voorwaarden aanvaardden, deed de reden er niet veel toe. Nu tenminste. Er zou later meer dan genoeg tijd zijn om alles recht te zetten.

‘Ik twijfel er niet aan dat de anderen er ook mee zullen instemmen,’ merkte Ragan op.

‘Anderen?’ vroeg ze met knipperende ogen. ‘Bedoel je dat er meer van jullie zijn? Hoeveel meer?’

‘We zijn nu nog maar met vijftien man, alles bij elkaar. Ik denk niet dat Bartu of Nengar mee zal rijden.’

‘Beiden lopen met de tong uit hun bek achter de vervloekte Profeet aan.’ Uno keek opzij en spuwde een enorme fluim op het gras. ‘Nog maar vijftien. Sar donderde van die bloedrots in de bergen en Mendao vond het nodig een gevecht aan te gaan met drie Jagers op de Hoorn, en...’

Nynaeve had het zo druk met te zorgen dat haar mond niet open viel dat ze niet meer luisterde. Vijftien! Onwillekeurig telde ze in gedachten op wat het zou kosten om nog eens vijftien monden te voeden. Zelfs als ze niet zoveel honger hadden, aten Thom en Juilin in hun eentje al meer dan zij en Elayne samen. Licht! Met vijftien Shienaraanse krijgslieden hoefden ze echter niet op een boot te wachten. Over de rivier was zeker de snelste manier – ze her innerde zich weer wat ze van Salidar wist: een rivierstadje, of in elk geval vlak bij een rivier; een boot kon hen er rechtstreeks heen brengen – maar een lijfwacht van Shienaranen maakte een reis met de wagen even veilig. Geen last meer van Witmantels, rovers of volge lingen van de Profeet. Wel veel langzamer. En een enkele wagen, begeleid door zo’n groep, die uit Samara vertrok, zou veel aandacht trekken. Een baken voor Moghedien of de Zwarte Ajah. Dat laat ik door de Blauwe zusters afhandelen en daarmee uit’.

‘Is er wat?’ vroeg Ragan en Uno voegde er verontschuldigend aan toe: ik had niet moeten vertellen hoe Sakaru aan zijn eind kwam.’ Sakaru? Dat moest hij hebben verteld toen ze niet luisterde, ik breng weinig tijd door in het gezelschap van bloe... vrouwen. Ik vergeet al tijd dat hun pe..., eh, ik bedoel, dat ze een zwakke maag hebben.’ Als hij nog langer aan die ooglap bleef pulken, zou hij merken hoe zwak haar maag was.

Het aantal deed er niets toe. Als twee Shienaranen goed waren, waren vijftien geweldig. Haar eigen persoonlijke leger. Geen zorgen meer over Witmantels, struikrovers of opstandelingen en of ze bij Galad een fout had gemaakt. Hoeveel hammen zouden vijftien man per dag eten? Vastberaden zei ze: ‘Goed, dan. Elke avond, als het donker is, komt een van jullie – luister goed: één – hierheen en vraagt naar Na na. Dat is hier mijn naam. Elayne heet hier Morelin, maar je vraagt naar Nana. Als je geld nodig hebt, kom je naar mij en ga je niet naar Masema.’ Ze moest bij die woorden enig gekreun onderdrukken. In de wagenkachel zat nog geld, maar Luca had zijn honderd goud marken nog niet opgeëist en zou dat ongetwijfeld doen. Ze hadden echter die juwelen nog. Ze moest er zeker van zijn dat ze van Masema werden losgeweekt. ‘Afgezien daarvan komt niemand naar mij of het beestenspul toe.’ Als ze dat niet had gezegd, zouden ze een schildwacht plaatsen of zoiets stoms doen. ‘Tenzij er een rivierboot aanlegt. In dat geval kom je meteen aanhollen. Begrijpen jullie me?’

‘Nee!’ mopperde Uno. ‘Vervloekt, waarom moeten we uit de buurt blijven...’ Met een ruk trok hij zijn hoofd weg toen haar opgestoken vinger bijna zijn neus raakte.

‘Weet je nog wat ik over je taal heb gezegd?’ Ze moest zich dwingen hem effen aan te staren. Van die loerende rode ooglap draaide haar maag zich om. ‘En als je dat niet meer weet, zal ik je leren waarom de mannen in Tweewater geen vuilbekken zijn.’ Ze keek hoe hij het verwerkte. Hij wist niet wat haar band met de Witte Toren was, alleen dat er een bestond. Ze kon een faktoor van de Toren zijn, of door de Toren geoefend. Zelfs een Aes Sedai, maar dan iemand die de stola nog niet zo lang droeg. En het dreigement was zo vaag dat hij er zelf de ergste uitleg aan zou geven. Die werk wijze kende ze al voor Juilin het Elayne had verteld. Toen het erop leek dat het idee was doorgedrongen – en voor hij haar vragen kon stellen – liet ze haar hand zakken. ‘Jullie blijven om de zelfde reden weg als Galad. Om geen aandacht te trekken. Het overige doen jullie omdat ik het zeg. Als ik ieder besluit aan jullie moet uitleggen, heb ik nergens anders tijd voor, dus maak er maar het bes te van.’

Dat was een keurige Aes Sedai-verklaring. Ze hadden bovendien geen keus als ze haar wilden helpen naar Rhand te reizen. Alles bij elkaar voelde ze zich heel tevreden met zichzelf toen ze hen naar Samara te rugstuurde en langs de wachtende menigte verder liep, onder het bord door met de naam van Valan Luca.

Ze zag verrast dat de voorstelling was uitgebreid. Op een nieuwe ver hoging, niet ver van de ingang, was een vrouw in een knalgele broek bezig. Ze stond op haar hoofd, de armen aan beide kanten gestrekt, met in iedere hand een paar witte duiven. Nee, niet op haar hoofd. De vrouw omklemde met haar tanden een soort houten toestel en hield zich daarop in evenwicht. Terwijl Nynaeve verbijsterd toekeek, hield de merkwaardige tuimelaarster haar handen kort op de vloer, terwijl ze zich kromde tot ze op haar eigen hoofd leek te zitten. Zelfs dat was niet het einde. Haar benen bogen voor haar lijf omlaag en strekten zich toen op een onmogelijke manier onder haar armen door weer omhoog, waarna ze de duiven van haar handen naar haar voet zolen overbracht, die nu het hoogste lichaamsdeel van de opgerolde bol vormden waarin ze zich had gekruld. De toeschouwers zuchtten en klapten, maar het deed Nynaeve huiveren. Ze moest daardoor veel te veel denken aan wat Moghedien met haar had gedaan. Dat is niet de reden waarom ik haar aan de Blauwe Ajah overlaat, vermaande ze zich. Ik wil geen nieuwe rampen veroorzaken.

Dat was waar, maar ze was ook bang dat ze de volgende keer niet zo gemakkelijk zou ontsnappen of er zo licht van af zou komen. Ze zou dat nooit aan iemand anders willen toegeven. Ze wilde het tegenover zichzelf niet eens bekennen.

Ze keek nog eenmaal onderzoekend naar de tuimelaarster en had geen idee hoe het mens zich nu in elkaar had gedraaid. Ze wendde zich af en schrok toen Elayne en Birgitte opeens aan haar kant van de rondlopende mensenmassa opdoken. Elayne droeg keurig een mantel over haar witte jasje en broekje; Birgitte droeg slechts haar diep uitgesneden, rode gewaad. Het was inderdaad ‘slechts’. Ze stond zelfs nog rechter dan anders en had haar vlecht op de rug geschud, waardoor ook die kleine bedekking was verdwenen. Nynaeve voel de aan de knoop van haar omslagdoek en had graag gehad dat niet elke blik op Birgitte haar eraan herinnerde hoeveel ze van zichzelf liet zien als die doek af was. De pijlkoker van de andere vrouw hing aan haar riem en ze had de boog die Luca voor haar had gevonden in de hand. Het was toch veel te laat om nog te schieten? Een blik op de lucht overtuigde Nynaeve van het tegendeel. Ofschoon er van alles was gebeurd, stond de zon nog vrij ver boven de kim. De schaduwen waren uitgerekt, maar nog niet zo lang, meende ze, dat Birgitte ervan af zou zien.

In een poging te verheimelijken dat ze naar de stand van de zon had gekeken, knikte ze in de richting van de vrouw met de opzichtige broek, die zich weer opnieuw in een houding kronkelde die volgens Nynaeve onmogelijk was. Nog steeds in evenwicht door haar tanden. ‘Waar is zij vandaan gekomen?’

‘Luca heeft de slangenvrouw aangenomen,’ gaf Birgitte kalm antwoord. ‘Hij heeft ook enkele luipaarden gekocht. Ze heet Muelin.’ Birgitte was dan wel door en door kalm, Elayne stond te trillen van opwinding. ‘Waar zij vandaan is gekomen,’ sputterde ze. ‘Ze werk te voor een beestenspul dat door het gespuis bijna verwoest is.’

‘Dat heb ik gehoord,’ zei Nynaeve, ‘maar dat is niet zo belangrijk. Ik...’

‘Niet belangrijk?’ Elaynes ogen rolden omhoog, alsof ze in de lucht naar antwoorden zocht. ‘Heb je ook gehoord waardóór? Ik weet niet of het de Witmantels waren of de Profeet, maar iemand heeft dat gepeupel opgestookt dat er een...’ Ze keek rond in de mensenmassa en begon zachter te praten. Niemand stond stil maar iedereen keek wel naar de twee vrouwen die gingen optreden. ‘... een vrouw van het spul een stola zou dragen.’ Ze legde nadruk op de naam van het kledingstuk. ‘Het zijn dwazen dat ze denken dat zo iemand zich bij een beestenspul zou bevinden; maar kijk eens naar ons. En dan fladder jij vrolijk de stad in zonder ons iets te zeggen! We hebben van alles gehoord. Dat een kale man je over de schouder meedroeg, en dat je een Shienaraan kuste en arm in arm met hem wegtrippelde.’ Nynaeve keek haar met open mond aan en Birgitte voegde eraan toe: ‘Wat er ook gezegd werd, Luca was over zijn toeren. Hij zei...’ Ze schraapte haar keel en bootste zijn zware stem na: ‘Dus ze houdt van ruwe mannen, hè? Nou, ik kan even ruw zijn als een winternoot!’ En toen ging hij er meteen vandoor, vergezeld van twee kerels met schouders als steenhouwers in s’Gandin om je terug te halen. Thom Merrilin en Juilin Sandar zijn ook naar de stad en waren niet veel beter te spreken. Dat maakte de stemming bij Luca er ook niet beter op, maar ze waren zo ongerust over jou dat de mannen op elkaar niet meer boos konden worden.’

Heel even stond Nynaeve hen verward aan te kjken. Hield zij van ruwe mannen? Wat bedoelde hij daar nu... Langzaam drong het tot haar door en kreunde ze. ‘O, net wat we nodig hebben.’ En Thom en Juilin zwierven in Samara rond. Het Licht mocht weten in wat voor problemen zij zouden belanden, ik wil nog steeds graag horen wat jij hebt uitgespookt,’ zei Elayne, ‘maar we staan onze tijd te ver knoeien.’

Nynaeve liet zich tussen de mensen door meevoeren, tussen de twee vrouwen in, maar ondanks dat nieuws over Luca en de mannen voel de ze zich tevreden over het werk van die dag. ‘Als we geluk heb ben, zijn we met een dag of twee weg. Als Galad geen boot voor ons vindt, doet Masema het. Het bleek dat hij de Profeet is. Ken je hem nog, Elayne? Dat was die Shienaraan met dat sombere gezicht die we...’ Ze zag dat Elayne was blijven staan en bleef op haar wachten. ‘Galad,’ zei de jonge vrouw ongelovig, vergetend haar mantel dicht te houden. ‘Jij hebt... je hebt Galad gesproken? En de Proféét? Dat moet wel, want als ze een boot voor je gaan zoeken... Heb je een kopje thee met ze gedronken of heb je ze gewoon in een gelagkamer ontmoet? Waar die kale man je ongetwijfeld heen heeft gedragen. Was de koning van Geldan er toevallig ook? Wil je mij er alsjeblieft van overtuigen dat ik niet droom, zodat ik wakker kan worden?’

‘Beheers je,’ zei Nynaeve ferm. ‘Ze hebben tegenwoordig een konin gin, geen koning, en ja, ze was er. En hij was niet kaal, hij had een haarknot. De Shienaraan bedoel ik. Niet de Profeet. Die is zo kaal als een...’ Ze keek Birgitte zo lang aan dat het geproest ophield. Haar woede verminderde wat toen Nynaeve zich herinnerde op wie ze woest was en wat zij Birgitte had aangedaan, maar als die vrouw niet heel snel anders ging kijken, zou ze voelen dat ze Birgitte een klap midden in haar gezicht kon geven. De drie vrouwen liepen weer door en zo nuchter mogelijk vertelde ze verder. ‘Dit is er gebeurd. Ik zag Uno, een van de Shienaranen uit Falme, bij jouw voorstelling op het slappe koord, Elayne. Hij denkt er overigens hetzelfde over. Hij vindt ook dat een erfdochter van Andor op die manier niet haar benen kan laten zien, maar goed, Masema heeft hen na Falme hierheen gestuurd, maar...’

Ze verhaalde alles snel, terwijl ze zich een weg baanden door de me nigte. Ze kapte Elaynes steeds ongeloviger uitroepen ruw af en beantwoordde hun vragen zo kort mogelijk. Elayne toonde wat belangstelling voor de troonwisselingen in Geldan en wilde precies weten wat Galad had gezegd en waarom Nynaeve zo stom was geweest naar de Profeet te stappen, wie het ook was. Het woord stom kwam zo vaak voor dat Nynaeve zich met moeite kon beheersen. Ze betwijfelde dan wel of ze Birgitte kon slaan, maar Elayne had die bescherming niet, erfdochter of niet. Als ze het nog een keer zei, zou dat meisje het ontdekken. Birgitte had daarentegen veel meer belangstelling voor zowel Masema’s bedoelingen als die van de Shien aranen. Het bleek dat ze uit vorige levens Grenslanders kende, hoe wel de landen toen anders heetten, en ze achtte hen in het algemeen zeer hoog. Ze zei er eigenlijk weinig over, maar leek haar beslissing over het aanhouden van de Shienaranen goed te vinden. Nynaeve had gedacht dat ze van het nieuws uit Samara zouden schrikken of opgewonden zouden zijn, of wat dan ook, maar niet dit. Birgitte vatte het heel zakelijk op, alsof ze had aangekondigd die avond met Thom en Juilin te gaan eten. Zij was merkbaar van plan Elayne overal te volgen en de rest deed er weinig toe. Elayne twijfelde zichtbaar. Twijfelde!

‘Weet je het zeker. Je hebt er zo diep en lang over nagedacht en... Nou ja, het lijkt verschrikkelijk toevallig dat uitgerekend Galad het toevallig tegen jou zegt.’

Nynaeve was laaiend. ‘Natuurlijk ben ik er zeker van. Toevalligheden gebeuren! Het Rad weeft zoals het Rad wil, zoals je weleens gehoord hebt. Ik herinner me nu dat hij het in Sienda ook noemde, maar toen maakte ik me zo bezorgd dat jij je zoveel zorgen over hem maakte, dat ik daar niet...’ Ze hield haar mond verder. Ze waren bij een lange smalle strook gekomen bij de noordelijke om heining, die met touwen was afgezet. Aan het ene eind stond een soort houten schutting van twee pas breed en twee pas hoog. De mensen stonden vier rijen dik buiten de touwen, terwijl de kinderen voor de volwassenen waren geduwd of gekropen of op de schouders van vaders zaten. Een verwachtingsvol gemompel steeg op toen de drie vrouwen verschenen. Nynaeve wilde ter plekke blijven staan, maar Birgitte hield haar arm vast, zodat ze of mee kon lopen of mee gesleurd zou worden.

‘Ik dacht dat we naar de wagen gingen,’ zei ze zwakjes. Ze had zo druk gepraat dat ze niet had gekeken waar ze heen liepen. ‘Nee, tenzij je me in het donker wilt zien schieten,’ antwoordde Birgitte. Het klonk of ze best bereid was dat te doen. Nynaeve had graag iets anders laten horen dan wat gepiep. De houten schutting werd in haar ogen steeds groter toen ze over de vrijgehouden strook erheen liepen. Zelfs het steeds luidere gemompel klonk ver weg. De schutting leek wel een span van Birgittes plek af te staan. ‘Weet je zeker dat hij zwoer bij... onze moeder?’ wilde Elayne bitter weten. Galad te erkennen als haar broer vond ze hoe dan ook heel akelig.

‘Wat? Ja. Dat heb ik toch gezegd nietwaar? Luister, als Luca in de stad is, zal hij niet weten of we dit schieten wel of niet hebben gedaan en daarna is het nog te laat voor...’ Nynaeve besefte dat ze door sloeg, maar ze leek haar tong niet meer in bedwang te hebben. Ze had nooit beseft hoe ver honderd pas was. In Tweewater schoten de mannen altijd op dubbele afstand. Maar daar was het doelwit ook nooit de Wijsheid geweest, ik bedoel, het is al erg laat. De scha duw... die lage zonnestand... Ik bedoel dat we dit ’s ochtends moeten doen, als het licht...’

‘Als hij bij haar heeft gezworen,’ onderbrak Elayne haar alsof ze niet luisterde, ‘zal hij die belofte hoe dan ook houden. Hij zal eerder een eed op zijn hoop tot redding en wedergeboorte breken. Ik denk... nee ik wéét dat we hem kunnen vertrouwen.’ Het klonk echter niet of ze dat heel plezierig vond.

‘Het licht is uitstekend zo,’ merkte Birgitte kalm en met iets van ver maak op. ‘Ik zou het nog geblinddoekt kunnen. Ik denk dat dit stel graag gevaar wil zien.’ Nynaeve deed haar mond open, maar er kwam geen geluid uit, al zou ze graag hebben gegild. Birgitte maakte enkel een naar grapje. Ze moest het als grap bedoelen. Ze plaatsten haar met de rug tegen de houten schutting en Elayne begon aan de knoop van haar schouderdoek te sjorren, toen Birgit te zich omdraaide en naar het andere eind liep terwijl ze een pijl uit de koker trok.

‘Deze keer heb je echt iets stoms gedaan,’ mopperde Elayne. ‘Ik ben er wel zeker van dat we Galads eed kunnen vertrouwen, maar je kunt nooit weten wat hij in de tussentijd doet. En om naar de Profeet toe te stappen...’ Ze trok de doek ruw van Nynaeves schouders. ‘Je kon nooit enig idee hebben over wat hij zou gaan doen. Je hebt iedereen bezorgd gemaakt en alles in de waagschaal gesteld.’ ik weet het,’ wist Nynaeve uit te brengen. De zon scheen recht in haar ogen; ze kon Birgitte niet meer zien. Maar Birgitte kon haar zien. Natuurlijk kon ze dat. Dat was het belangrijkste. Elayne keek haar achterdochtig aan. ‘Weet je dat?’ ik weet dat ik het gevaar heb opgezocht. Ik had met je moeten praten, het aan je moeten vragen. Ik weet dat ik stom heb gedaan. Ik had zonder oppasser niet naar buiten moeten gaan.’ Het kwam er in een ademloze reeks uit. Birgitte móést in staat zijn haar goed te zien. De achterdocht van Elayne ging over in bezorgdheid. ‘Ben je in orde? Als je dit werkelijk niet wilt...’

De vrouw dacht dat ze bang was. Dat kón en mócht ze niet toestaan. Ze dwong zich te glimlachen en hoopte dat haar ogen niet al te groot zouden worden. Haar gezicht voelde strak aan. ‘Natuurlijk wil ik het. Eigenlijk wil ik het graag doen.’

Elayne keek haar fronsend en vol twijfel aan, maar knikte ten slot te. ‘Weet je het zeker van Salidar?’

Ze wachtte niet op Nynaeves antwoord, maar haastte zich opzij, ter wijl ze de omslagdoek opvouwde. Om de een of andere reden kon Nynaeve niet de juiste verontwaardiging over haar vraag opbrengen. Ze haalde zo snel adem dat ze vaag vreesde dat haar borsten uit de lage hals zouden springen, maar zelfs die gedachte bleef niet hangen. De zon verblindde haar. Als ze haar ogen half kon dichtknijpen, zou ze misschien Birgitte enigszins kunnen onderscheiden, maar haar ogen werkten niet mee en werden groter en groter. Op dit ogenblik kon ze niets meer doen. Dit was haar straf voor het opzoeken van die stomme gevaren. Het enige gevoel dat ze op kon brengen, was wat geprikkeldheid dat ze zo werd gestraft, terwijl alles goed was af gelopen. En zelfs Elayne geloofde het niet van Salidar! Ze zou het stoïcijns moeten aanvaarden. Ze zou...

Schijnbaar uit het niets plonkte een pijl in het hout, trillend tegen haar rechterpols, en haar kalmte brak zacht jammerend in stukken. Alleen daardoor zakte ze niet door haar knieën. Een tweede pijl veeg de langs de andere pols en lokte een iets hogere gil uit. Birgitte te genhouden met pijlen te schieten was even gemakkelijk als nu stil te staan. Met elke pijl werd haar gegil hoger en ze kreeg de indruk dat de toeschouwers iedere gil met gejuich begroetten. Hoe harder ze gil de, hoe luider de mensen juichten en klapten. Tegen de tijd dat ze van hoofd tot knieën tussen de pijlen stond, werd er donderend geklapt. Na afloop was ze geërgerd, omdat de menigte naar Birgitte toe snelde en zich om haar heen schaarde, en zij alleen achterbleef en naar de veren van de pijlen mocht staren. Sommige trilden nog na. Zij trilde nog na.

Ze duwde zich af en haastte zich zo snel als ze kon naar de wagen, voordat iemand merkte dat haar benen weinig steun boden. Al besteedde niemand aandacht aan haar! Zij was gewoon stil blijven staan en had het Licht gevraagd dat Birgitte niet zou niezen of jeuk krijgen. Morgen stond haar hetzelfde te wachten. Hetzelfde, tenzij ze Elayne – nog erger: aan Birgitte – liet merken dat ze het niet aankon. Toen Uno die avond langskwam, liet ze hem in duidelijke bewoor dingen weten dat hij Masema, zoveel als hij durfde, moest opporren. Tevens diende hij Galad op te zoeken en hem te zeggen dat die snel een boot móést vinden, wat het ook zou kosten. Toen ging ze zon der gegeten te hebben slapen en probeerde ze zelf te geloven dat ze Elayne en Birgitte er morgen van kon overtuigen dat ze te ziek was om tegen die schutting te staan. Ze was er echter ook van overtuigd dat ze heel zeker zouden weten aan welke ziekte ze leed. En dat Birgitte dan naar alle waarschijnlijkheid heel aardig zou zijn, maakte het nog erger. Een van die stomme kerels móést een boot vinden!

41

Het vakmanschap van Kin Tovere

Met een hand op zijn zwaardgevest en de andere hand om de Seanchaanse lans met de groenwitte kwast negeerde Rhand iedereen op de spaarzaam beboste heuveltop, terwijl hij de drie kampen bekeek die zich onder hem in de ochtendzon uitstrekten. Drie aparte kampen en dat was het vervelende. Dat was de gehele Cairhiense en Tyreense strijdmacht die hij tot zijn beschikking had. Ieder ander die een zwaard of een speer kon dragen, zat in de stad opgesloten of ergens anders, en het Licht mocht weten waar.

Enorme aantallen vluchtelingen waren in grote massa’s door de Aiel tussen de Jangai-pas en deze plek bijeengedreven en enkele waren zelf aan komen strompelen, aangetrokken door geruchten dat déze Aiel tenminste niet iedereen die ze zagen, doodden. En anders waren ze zo wanhopig dat niets hen meer kon schelen, zolang ze voor hun dood maar iets te eten kregen. Veel te veel mensen meenden te zullen sterven, door de handen van de Aiel of door de Herrezen Draak of in de Laatste Slag, die volgens hen iedere dag kon losbarsten. Al met al was het een behoorlijk aantal, dat voor het grootste deel bestond uit boeren, ambachtslieden en winkeliers. Sommigen konden een boog afschieten of met een slinger een konijn vangen, maar er was geen enkele krijgsman bij en er was geen tijd om ze wat bij te brengen. De stad Cairhien zelf lag zo’n vijf span verder naar het westen en sommige van zijn befaamde puntloze torens waren boven het woud zichtbaar. De stad strekte zich over heuvels langs de Alquin uit, belegerd door de Shaido van Couladin en hen die zich bij hem hadden aangesloten.

Een wanordelijke groep tenten en kookvuren in het lange vlakke dal onder Rhand huisvestte zo’n achthonderd Tyreners, mannen in wapenuitrustingen. Bijna de helft waren Verdedigers van de Steen, met goudgele borstplaten en gerande helmen. Hun ruime jasmouwen toonden zwarte en goudgele strepen. De rest bestond uit lotelingen van een tiental heren, wier banieren en vaandels een kring vormden rond het midden van het kamp, rond de zilveren maansikkel en sterren van hoogheer Weiramon. Er stond een dichte rij schildwachten rond hun scheerlijnen alsof ze elk ogenblik een aanval op hun paarden verwachtten.

Zo’n driehonderd pas verder werden in het tweede kamp de paarden even zorgvuldig bewaakt. De dieren vormden een allegaartje; er waren er maar enkele die het Tyreense ras met zijn fraai gebogen nek benaderden, en aan de touwen stonden ook wat voormalige ploeg paarden en trekpaarden, of Rhand moest het helemaal mis hebben. Er waren hier misschien een paar honderd meer Cairhienin dan Tyreners, maar ze hadden minder tenten, en de meeste daarvan waren opgelapt. Hun banieren en koins vertegenwoordigden zo ongeveer zeventig heren. Er waren slechts weinig Cairhiense edellieden die nog mandienaren hadden en het leger was aan het begin van de burgeroorlog al uiteengevallen.

De laatste groep tenten stond weer zo’n vijfhonderd pas verder, voor het merendeel Cairhienin, maar heel duidelijk van het tweede kamp gescheiden en niet alleen door afstand. Dit kamp was groter dan de twee andere samen, maar had weinig tenten en paarden. Er hingen geen banieren en alleen de officieren droegen koins, de kleine rug banieren met felle kleuren, zodat hun manschappen hen konden vinden en niet zozeer om het Huis aan te duiden. Voetvolk was misschien noodzakelijk, maar er was bijna geen heer uit Tyr of Cairhien die zoiets zou toegeven. Zeker niemand zou zo’n strijdmacht feitelijk willen aanvoeren. Het was wel het netste van de drie kampen: de kookvuurtjes in een rechte lijn, de lange pieken rechtop in de grond gestoken waar ze meteen gegrepen konden worden, en groepen boog schutters of kruisboogdragers duidelijk van elkaar gescheiden. Volgens Lan hield krijgstucht mannen in een veldslag in leven, maar het voetvolk zou dat waarschijnlijk beter beseffen en aannemen dan de ruiters.

De drie groepen werden verondersteld één te zijn onder hetzelfde bevel – hoogheer Weiramon had ze de vorige dag laat uit het zuiden binnengebracht – maar de twee kampen met paarden hielden elkaar bijna even nauwlettend in het oog als ze de Aiel bekeken, die zich op de omringende heuvels bevonden. De Tyreners deden dat met zichtbare minachting, en de Cairhienin imiteerden dat min of meer in de manier waarop zij het derde kamp negeerden, dat op zijn beurt de andere twee waakzaam in het oog hield. Dat waren Rhands vol gelingen en bondgenoten en die waren evenzeer bereid elkaar te bestrijden als wie dan ook.

Terwijl hij net deed alsof hij de drie kampen bekeek, observeerde Rhand Weiramon, die zonder helm en met een kaarsrechte rug vlak bij stond. Twee jongere Tyreners, lagere heren, volgden de hoogheer op de voet, hun donkere baarden geknipt en ingevet in een volmaakte nabootsing van die van Weiramon. Hun baard toonde echter geen grijze haren en hun borstplaten, gedragen over fel gekleurde gestreepte jassen, droegen goudstiksels die iets minder fraai oogden dan zijn borstplaat. Waakzaam, afgescheiden van alle anderen op de heuveltop, maar toch dicht bij Rhand, hadden ze kunnen staan wachten op een of ander krijgshaftige plechtigheid aan een koninklijk hof, ware het niet dat het zweet van hun gezicht stroomde. Maar ook dat negeerden ze.

Het wapen van de hoogheer had wat minder sterren dan dat van Lanfir, maar de kerel met de lange neus was niet de vermomde Verzaker met voornamelijk grijs haar, dat net zo ingevet was als zijn baard en vergeefs zo was gekamd dat verborgen bleef hoe dun het was. Hij was met versterkingen vanuit Tyr naar het noorden getrokken en had toen vernomen dat de Aiel de stad Cairhien zelf aan vielen. Hij was niet omgekeerd, had niet halt gehouden maar was, zo snel als de paarden het toelieten, verder getrokken naar het noorden, waarbij hij alle krijgslieden meenam die hij onderweg kon op pikken.

Dat was het goede nieuws van Weiramon. Het slechte was dat hij er helemaal op had gerekend met zijn strijdmacht de Shaido rond Cairhien te kunnen verdrijven. Hij geloofde het nog steeds. En hij was er niet al te gelukkig mee dat Rhand zijn aanval niet toestond en dat hij door de Aiel was omsingeld. Voor Weiramon waren alle Aiel een pot nat. De anderen trouwens ook. Een van de jonge heren snoof telkens opzettelijk aan een zijden geurdoekje wanneer hij naar de Aiel keek. Rhand vroeg zich af hoelang die kerel het zou overleven. En wat Rhand eraan zou moeten doen wanneer hij stierf. Weiramon zag Rhand kijken en schraapte zijn keel. ‘Mijn Heer Draak,’ begon hij met raspend geblaf, ‘een goede aanval zal ze als kwartels uiteen doen schieten.’ Hij liet met een klap de handschoenen op zijn handpalm kletsen. ‘Voetvolk kan niet op tegen ruiterij. Ik zal de Cairhienin laten optrekken om ze op te jagen en dan volg ik met...’

Rhand onderbrak hem. Kon de man wel tellen? Gaf het aantal Aiel dat hij hier zag hem geen enkele aanwijzing over de aantallen die er om de stad waren gelegerd? Het maakte niet uit, Rhand had er nu zijn buik vol van. ‘U bent zeker van het nieuws uit Tyr?’ Weiramon knipperde met zijn ogen. ‘Nieuws, mijn Heer Draak? Wat... O, dat. Bloedvuur, dat is niet zo belangrijk. De zeeschuimers van Illian proberen vaak de kustgebieden te plunderen.’ Volgens zijn eigen bericht bij aankomst was het wel wat meer dan proberen. ‘En de aanvallen op de Vlakte van Maredo. Doen ze dat ook vaak?’

‘Wel, bloedvuur, dat zijn gewone struikrovers.’ Hij gaf het meer als feit dan als tegenspraak. ‘Misschien wel helemaal geen Illianers, maar ook zeker geen krijgslieden. Met de rotzooi die Illianers van alles maken, valt nooit te zeggen welke koning of Vergadering of Raad van Negen op een gegeven dag het bewind voert, maar als ze echt besluiten op te trekken, zullen het legers onder de Gouden Bijen zijn die Tyr zullen aanvallen; geen rovers die handelskaravanen of grens boerderijen in brand steken. U kunt u verlaten op mijn woord.’

‘Zoals u verkiest,’ antwoordde Rhand zo beleefd mogelijk. Welke macht de Vergadering, de Raad van Negen of Mattin Stepaneosden Balgar ook had, het was wat Sammael hun toestond. Betrekkelijk weinig mensen wisten dat de Verzakers reeds vrij rondliepen. Sommigen die het behoorden te weten, weigerden het te geloven, negeerden het – alsof de Verzakers daardoor zouden verdwijnen – of meenden dat als het moest gebeuren, het in een of andere vage en graag verre toekomst zou plaatsvinden. Het had geen zin Weiramon te overtuigen, tot welke groep hij ook gerekend mocht worden. Het geloof of ongeloof van de man veranderde er toch niet door. De hoogheer keek bars naar het dal, voornamelijk eigenlijk naar de twee Cairhiense kampementen. ‘Nu hier nog geen goede orde bestaat, weet toch niemand welk gepeupel naar het zuiden is afge dwaald?’ Grijnzend kletste hij zijn handschoenen nog harder in zijn geopende hand voordat hij zich weer tot Rhand wendde. ‘Goed, we zullen ze gauw genoeg voor u laten buigen, mijn Heer Draak. U hoeft het bevel maar te geven en dan drijf ik zo...’

Rhand liep vlak langs hem heen, niet luisterend, hoewel Weiramon volgde en nog steeds om toestemming voor een aanval vroeg. De twee andere Tyreners draafden als waakhondjes achter hem aan. De man was een rotsverblinde dwaas.

Ze waren natuurlijk niet alleen. Eigenlijk was het heel druk op de heuvel. Sulin had bijvoorbeeld een honderdtal Far Dareis Mai rond de top opgesteld. Van de eerste tot de laatste zagen ze eruit of ze zich nog sneller dan anders zouden sluieren. Het kwam niet alleen door de aanwezigheid van de Shaido dat Sulin zo gespannen was. Ze trokken zich niets aan van Rhands verachting voor de achterdocht tussen de kampen in het dal, zodat Enaila en twee Speervrouwen nooit ver van Weiramon en zijn jonge heren af stonden en hoe dichter ze bij Rhand kwamen, hoe sneller hun sluier opgetrokken kon worden. Niet veel verder stond Aviendha met een tiental Wijzen te praten, de sjaals afhangend van hun ellebogen, de oudere vrouwen allen behangen met armbanden en halskettingen. Tot zijn verbazing leek een vrouw met krijtwit haar, nog ouder dan Bair, de leiding te hebben. Rhand had Amys of Bair verwacht, maar zelfs zij hielden hun mond zodra Sorilea sprak. Melaine stond bij Bael, halverwege tussen de andere Wijzen en de andere stamhoofden. Ze bleef voortdurend de jas van Baels cadin’sor schikken, alsof hij niet wist hoe hij zich dien de te kleden en hij keek even lijdzaam als een man die zichzelf aan alle redenen van zijn trouwen herinnert. Misschien was het per soonlijk, maar Rhand vermoedde dat de Wijzen de stamhoofden weer probeerden te beïnvloeden. Als dat het geval was, zou hij de bijzon derheden snel genoeg vernemen.

Het was echter Aviendha die zijn blik vasthield. Ze schonk hem een korte glimlach voor ze zich weer luisterend naar Sorilea wendde. Een vriendelijke glimlach, niets meer. Nou ja, dat was tenminste iets, meende hij. Ze had hem geen enkele keer uitgescholden na wat er tussen hen was voorgevallen en als zij soms zure opmerkingen maak te, waren ze niet scherper dan die van Egwene. Behalve die ene keer dat hij het onderwerp bruiloft had aangesneden. Toen had ze zo grondig zijn oren geschroeid dat hij het daarna nooit meer ter sprake had gebracht. Maar haar vriendelijkheid kende grenzen, ofschoon ze zich nu ’s avonds soms heel onbezorgd bij hem uitkleedde. Ze bleef op amper drie pas afstand in zijn kamer slapen.

De Speervrouwen leken er in ieder geval van overtuigd dat er onder de dekens veel minder afstand bestond en voortdurend verwachtte hij dat meer mensen hun overtuiging zouden delen, wat tot dusverre nog niet zo was. Egwene zou als een roofvogel op hem zijn neer gestort als ze ook maar iets had vermoed. Zij had het maar gemakkelijk met haar gepraat over Elayne, maar Aviendha vormde al een groot raadsel en die was nog wel vlakbij. Alles bij elkaar voelde hij zich bij een blik op Aviendha veel gespannener, maar zij leek losser dan ooit. Op de een of andere manier vond hij eigenlijk dat het om gekeerde het geval had moeten zijn. Bij haar leek het allemaal piek fijn in orde. Min was de enige vrouw die hem niét het gevoel had gegeven dat hij de halve dag als een zot op zijn kop stond. Zuchtend liep hij verder, zonder naar Weiramon te luisteren. Ooit, op een dag, zou hij een vrouw begrijpen. Als hij de tijd kreeg zich ermee bezig te houden. Hij vermoedde echter dat een heel leven daar voor niet voldoende zou zijn.

De stamhoofden hadden hun eigen beraad met de sibbehoofden en vertegenwoordigers van de krijgsgenootschappen. Rhand herkende er enkelen. De donkere Heirn, hoofd van de Jindo Taardad, en Man gin, die hem een kameraadschappelijk knikje gaf en de Tyreners een verachtelijke grijns. De speerslanke Juranai van de Aethan Dor, de Roodschilden, die met hem meetrok ook al werd zijn lichtbruine haar al wit, en de grijze Roidan met de brede schouders, die de Sha’mad Conde, de Donderlopers, leidde. Nadat ze uit de Jangai-pas waren gekomen, hadden die vier hem soms geoefend als hij het ongewapend vechten wilde leren.

‘Wil je vandaag op jacht?’ vroeg Mangin, toen Rhand voorbijkwam. Rhand keek hem verbaasd aan. ‘Op jacht?’

‘Het is het jagen niet waard, maar we kunnen proberen enkele schapen in de weitas te krijgen.’ Zijn scheve blik naar de Tyreners liet er weinig twijfel over bestaan welke ‘schapen’ hij bedoelde, hoewel het Weiramon en de twee anderen niet opviel. Of ze deden net alsof. De jonge heer met het reukdoekje snoof er maar weer eens aan. ‘Misschien een andere keer,’ antwoordde Rhand hoofdschuddend. Hij dacht dat hij best vrienden kon worden met dit viertal, vooral met Mangin, die hetzelfde soort humor had als Mart. Maar als hij al geen tijd had voor vrouwen, dan had hij zeker geen tijd voor nieuwe vriendschappen. Hij had trouwens ook weinig tijd voor oude vrienden. Hij maakte zich zorgen over Mart.

Op het hoogste punt van de heuvel stak een zwaar gevaarte van balken boven de boomkruinen uit. De brede vlonder hing ruim twintig stap boven de grond. De Aiel wisten weinig van zulke grote houten bouwsels, maar er waren genoeg Cairhiense vluchtelingen die die kennis wel bezaten.

Onder aan de eerste ladder stond Moiraine met Lan en Egwene te wachten. Egwene had werkelijk behoorlijk wat zon genoten. Zon der haar donkere ogen had ze zo voor een Aielse kunnen doorgaan. Een kleine Aielse. Hij keek haar snel en onderzoekend aan, maar zag alleen dat ze moe was. Amys en de anderen moesten haar wel flink met lessen bezighouden. Ze zou hem echter niet dankbaar zijn als hij ingreep.

Rhand stond stil en vroeg: ‘Heb je een besluit genomen?’ Eindelijk zweeg Weiramon.

Egwene aarzelde, maar Rhand zag dat ze Moiraine niet aankeek voor ze knikte. ‘Ik zal doen wat ik kan.’

Haar aarzeling maakte hem bezorgd. Hij had het Moiraine niet gevraagd – zij kon de Ene Kracht niet als wapen tegen de Shaido gebruiken, tenzij ze haar bedreigden of tenzij hij haar kon overtuigen dat het allemaal Duistervrienden waren — maar Egwene had de Drie Geloften niet afgelegd en zij zou de noodzaak volgens hem inzien.

Toen ze zijn voorstel echter hoorde, was ze wit weggetrokken en had ze hem drie dagen lang ontweken. Ze had er nu tenminste mee in gestemd. Wat het ook zou kosten, het bekortte de strijd tegen de Shai do, en dat was het beste.

Moiraines gezicht veranderde geheel niet, hoewel hij bijna zeker haar mening kende. De gladde gelaatstrekken van een Aes Sedai konden met die ogen een ijzige afkeuring inhouden, zonder dat er een spiertje vertrok.

Hij stak de ingekorte lans in zijn riem en zette zijn voet op de eerste sport toen Moiraine vroeg: ‘Waarom draag je weer een zwaard?’ Het was de laatste vraag die hij verwachtte. ‘Waarom niet?’ mom pelde hij en klauterde naar boven. Geen goed antwoord, maar ze had hem ermee overvallen.

De half genezen wond in zijn zij trok tijdens het klimmen, deed niet echt pijn, maar leek toch weer open te breken. Hij sloeg er geen acht op; de plek voelde vaak zo aan wanneer hij zich ontzettend inspan de.

Rhuarc en de andere hoofden klommen achter hem aan; Bael, die Melaine achterliet, volgde als laatste, maar gelukkig bleven Weiramon en zijn twee maatjes op de grond achter. De hoogheer wist wat er gedaan moest worden. Hij had niet meer gegevens nodig en wil de ook niet meer weten. Terwijl hij Moiraines ogen op zich voelde rusten, keek Rhand omlaag. Niet naar Moiraine. Egwene keek naar hem op en haar gezicht leek zo op dat van een Aes Sedai dat ze geen haartje leek te verschillen van Moiraine, die met gebogen hoofd met Lan stond te praten. Hij hoopte dat Egwene niet van mening zou veranderen.

Op de brede vlonder richtten twee kleine zwetende jongemannen in hemdsmouwen een houten buis met koperen ringen. De buis, drie pas lang en dikker dan hun arm, stond op een draaistelling aan de leuning. Eenzelfde buis was iets verderop bevestigd, waar hij meteen was geplaatst nadat de toren de vorige dag was voltooid. Een derde man zonder jas veegde met een gestreepte doek zijn kale hoofd af, terwijl hij hen uitfoeterde.

‘Voorzichtig daarmee. Voorzichtig, zei ik, wezelteven! Als jullie een lens uit de juiste stand stoten, keer ik je hersenloze koppen binnen stebuiten. Maak het goed vast, Jol. Vast! Als hij valt terwijl de Dra kenheer erdoor kijkt, kun je er maar beter achteraan springen. Maar niet vanwege hem alleen. Je kunt beter een grote barst in je stomme schedel oplopen dan mijn werk vernielen!’

Jol en de andere jongeman, Cail, werkten snel door, al leken ze niet zichtbaar verontrust. Ze waren al jaren aan Kin Toveres manier van praten gewend. Rhand had het idee van deze toren gekregen nadat hij de ambachtsman en zijn twee leerlingen, die lenzen en kijkglazen maakten, tussen de vluchtelingen had aangetroffen. Eerst leek geen van drieën te merken dat er mensen bij waren gekomen. De stamhoofden klommen heel stil en Tovere brulde zo luid dat Rhands laarzengestamp niet werd opgemerkt. Ook Rhand schrok echter toen na Bael Lans hoofd in de Iadderopening zichtbaar werd. Wel of geen zachte laarzen, de zwaardhand maakte evenveel lawaai als de Aiel. Zelfs Han was een kop groter dan de Cairhienin. Toen ze de nieuwe groep eindelijk zagen, schoten de twee leerlingen met grote ogen recht, alsof ze nooit eerder een Aiel hadden gezien, en bogen toen bijna dubbel in een buiging voor Rhand, waarna ze zo bleven staan. De lenzenslijper sprong bij het zien van de Aiel bijna even hoog op, maar boog meer afgemeten en veegde al doende zijn voorhoofd af.

‘Ik heb u gezegd dat we vandaag die twee af zouden krijgen, mijn Heer Draak.’ Toveres stem klonk even ruw, maar er lag ook iets van eerbied in. ‘Een prachtig idee, deze toren. Ik zou er nooit op zijn gekomen, maar na uw vraag hoe ver met een kijkglas gekeken kon worden... Als u me wat tijd gunt, maak ik er een waarmee u vanaf hier Caemlin kan zien. Als de toren hoog genoeg is,’ voegde hij er na denkend aan toe. ‘Er zijn beperkingen.’

‘Wat u gedaan hebt, is al ruim voldoende, baas Tovere.’ Zeker meer dan waarop Rhand had gehoopt. Hij had het eerste kijkglas al een keer gebruikt.

Jol en Cail stonden nog steeds als een knipmes met het hoofd om laag. ‘Misschien is het beter dat u uw leerlingen mee naar beneden neemt,’ zei Rhand, ‘zodat het hier niet al te vol wordt.’ Er was genoeg ruimte voor wel viermaal zoveel mannen, maar Tovere porde onmiddellijk met een dikke vinger in Cails schouder. ‘Kom mee, staljongen met je worstvingers. We lopen de Heer Draak in de weg.’

De leerlingen richtten zich amper op voor ze hem volgden. Ze keken naar Rhand zelfs met nog grotere ogen dan naar de Aiel toen ze langs de ladder verdwenen. Cail was een jaar ouder dan hij. Jol twee. Beiden waren geboren in grotere steden dan hij zich voor zijn vertrek uit Emondsveld had voorgesteld. Zij hadden Cairhien bezocht, de koning en de Amyrlin Zetel gezien, zij het op afstand, toen hij nog steeds schapen hoedde. Heel waarschijnlijk wisten ze op verschillen de gebieden meer van de wereld dan hij. Hoofdschuddend bukte hij zich om door het nieuwe kijkglas te kijken.

Opeens was Cairhien voor hem zichtbaar. De bossen die nergens bij zonder dicht waren voor iemand die aan de bossen in Tweewater gewend was, hielden bij de stad natuurlijk geheel op. Hoge grijze muren met vierkante torens in een volmaakt vierkant aan de rivier bespotten de vloeiende lijnen van de heuvels. Binnen de stadswallen staken nog meer torens omhoog in een kunstmatig patroon en duidden op punten van een rasterwerk. Ze waren soms meer dan twintig keer hoger dan de wallen, maar elke toren stond in de steigers. Nog steeds werd gebouwd aan de legendarische stompe torens, na dat ze in de Aiel-oorlog waren verbrand.

Toen hij de stad voor het laatst had gezien, had er van rivieroever tot rivieroever een andere stad omheen gelegen: Voorpoort, een dool hof, even woest en wild als Cairhien stijf en statig was, geheel in hout opgetrokken. Nu werden de wallen omgeven door een brede strook as en verkoolde balken. Hij begreep niet hoe men voorkomen had dat zo’n brand naar Cairhien was overgeslagen. Op elke toren van de stad prijkten banieren, maar te ver om duidelijk te kunnen zien, al hadden zijn verkenners ze beschreven. De helft droeg de maansikkels van Tyr, de andere helft was het evenbeeld van de Drakenbanier die hij boven de Steen van Tyr had laten wapperen, wat misschien niet zo wonderlijk was. Geen enkel vaandel toonde de rijzende zon van Cairhien.

Terwijl hij het kijkglas ietsje verder draaide, verdween de stad in een oogwenk uit het zicht. Aan de andere kant van de rivier stonden nog steeds de geblakerde muren van de graanpakhuizen. Sommige Cairhienin met wie Rhand had gesproken, beweerden dat de brand in de graanopslagplaatsen tot de opstand had geleid, vervolgens tot koning Galdrians dood en zodoende tot de burgeroorlog. Anderen zeiden dat de moord op Galdrian de opstanden en brandstichtingen had veroorzaakt. Rhand vroeg zich af of hij ooit de waarheid te weten zou komen, als een van beide verhalen tenminste waar was. Een aantal uitgebrande scheepsrompen lag langs beide oevers van de brede rivier, maar geen enkele vlak bij de stad. De Aiel voelden zich niet op hun gemak — vrees was een te groot woord – bij watervlakten waar ze niet overheen konden stappen of doorheen konden waden, maar het was Couladin gelukt stroomopwaarts en -afwaarts van Cairhien versperringen van drijvende houtblokken over de Alquin te trekken. Hij had er genoeg mannen bij geplaatst om ervoor te zorgen dat ze niet werden doorgesneden. Vuurpijlen hadden de rest gedaan. Afgezien van ratten en vogels kon zonder Couladins toestemming niets Cairhien in of uit.

Van de belegeraars van de stad was op de omringende heuvels weinig te zien. Hier en daar wiekten breed en zwaar aasgieren rond, die zich ongetwijfeld te goed deden aan de overblijfselen van iemand die gepoogd had uit te breken, maar er was geen enkele Shaido zicht baar. Dat waren Aiel zelden, tenzij ze zich wilden tonen. Wacht. Rhand zwaaide het kijkglas terug naar een kale heuveltop op wel een span afstand van de stad. Terug naar een groep mannen. Hij kon de gezichten niet onderscheiden, zag maar heel weinig andere bijzonderheden, alleen dat ze allen de cadin’sor droegen. Er was nog iets. Eén man had blote armen. Couladin. Rhand wist zeker dat het verbeelding moest zijn, maar wanneer de man bewoog, meende Rhand het zonlicht in de metaalachtige schubben te zien glinsteren die rond de onderarmen slingerden in nabootsing van Rhands eigen armen. Asmodean had die bij Couladin aangebracht. Het was slechts een poging geweest om Rhands aandacht af te leiden, hem bezig te houden, terwijl Asmodean aan zijn eigen plannen werkte. Maar hoe veel zou zonder die tekenen anders zijn verlopen? Hij zou dan zeker niet op deze toren hebben gestaan en in afwachting van de veldslag een belegerde stad hebben bekeken.

Opeens flitste er iets door de lucht op die verre heuveltop af, een lang waas, en twee mannen vielen met een klap neer. Starend naar de gevallenen, beiden duidelijk doorboord door dezelfde speer, leken Couladin en de anderen even stomverbaasd als Rhand. Hij draaide het kijkglas verder en zocht naar de man die de speer met zo’n kracht had geworpen. Hij moest dapper zijn – en een dwaas – om zo dicht bij te komen. Al snel moest Rhand verder en verder zoeken, verder dan een menselijke arm eigenlijk kon gooien. Hij begon al aan een Ogier te denken – onwaarschijnlijk, want er was veel nodig voor een Ogier zich tot geweld liet verleiden – toen zijn oog een volgende wazige schicht zag.

Geschrokken richtte hij zich half op, voor hij de kijker weer op de muren van Cairhien richtte. Die speer – of wat het ook was – was daar vandaan gekomen. Hij wist het zeker. Hoe was weer een heel andere zaak. Op deze afstand kon hij alleen maar af en toe iemand over de muren zien lopen of op een toren zien staan. Rhand hief zijn hoofd en zag Rhuarc net van het andere kijkglas weg stappen. Hij stond zijn plaats af aan Han. Alleen daarvoor was de toren met de kijkglazen gebouwd. Verkenners gaven alles door wat ze te weten waren gekomen over de opstellingen van de Shaido, maar op deze manier konden de stamhoofden zelf het terrein bekijken waar de veldslag gestreden zou worden. Ze hadden samen al een plan uit gewerkt, maar een laatste blik op het land kon nooit verkeerd zijn. Rhand wist niet veel van veldslagen, maar Lan had het een goed strijdplan gevonden. In zijn eigen geest wist Rhand er tenminste niet veel van; soms kropen andere herinneringen naar boven en dan leek hij meer te weten dan hem lief was. ‘Heb je ze gezien? Die... speren?’

Rhuarc keek even verbaasd als Rhand wist dat hij keek, maar de Aiel knikte. ‘De tweede trof ook een Shaido, maar hij kroop weg. Niet Couladin, dat is pech hebben.’ Hij gebaarde naar het kijkglas en Rhand liet hem zijn plek overnemen.

Was het wel pech? Couladins dood zou geen eind aan het gevaar voor Cairhien maken, voor andere gebieden evenmin. Nu ze aan de ze zijde van de Drakenmuur waren, zouden de Shaido niet zomaar als makke schapen terugkeren wanneer de volgens hen enige en echte car’a’carn dood was. Ze zouden er verontrust door zijn, maar niet zo erg dat ze terug zouden keren. En na alles wat Rhand had gezien, vond hij niet dat Couladin zo gemakkelijk mocht ontsnappen. Ik kan zo hard zijn als nodig is, dacht hij, en streek langs zijn zwaardgevest. Tegen hem kan ik dat.

42

Voor de eerste afgeschoten pijl

De binnenkant van een tentdak moest wel het saaiste schouwspel ter wereld opleveren, maar in hemdsmouwen op zijn rug liggend, gevlijd in de kussens met scharlakenrode kwasten die Melindhra had opgedoken, bestudeerde Mart de grijsbruine stof heel aandachtig. Of eigenlijk lag hij in de verte te staren. Zijn ene arm lag onder zijn hoofd en met de andere liet hij een goede Zuid-Cairhiense wijn in een bokaal van gedreven zilver ronddraaien. Een klein vaatje had hem even veel gekost als twee uitstekende paarden – evenveel als twee paarden zouden hebben gekost als de hele wereld en iedereen niet op hun kop hadden gestaan – maar hij achtte het een juiste prijs voor iets beschaafds. Soms spatte er wat wijn op zijn hand, maar hij merkte het niet eens en nam geen enkele slok uit de bokaal. Volgens zijn eigen regels waren de zaken allang niet meer gewoon ernstig te noemen. Ernstig betekende in de Woestenij vastzitten zon der dat je wist hoe je eruit kon komen. Ernstig was het onverwach te, uit het niets opduiken van Duistervrienden, nachtelijke aanvallen van Trolloks, of zo nu en dan een Myrddraal, die je bloed met zijn oogloze blik deed stollen. Dat soort dingen dook ineens op en was gewoonlijk alweer voorbij voor je er goed over na kon denken. Dat soort dingen zocht je zeker niet op, maar als het moest, kon je er mee leven, op voorwaarde dat je het tenminste overleefde. Maar nu wist hij al vele dagen waar ze heen trokken en waarom. Daar was niets voorbijgaands aan. Dagen waarin je kon nadenken. Ik ben geen bloedheld, dacht hij grimmig,en ik ben geen bloedkrijger.

Woest onderdrukte hij een herinnering waarin hij over burcht muren liep en zijn laatste mannen naar de plaats stuurde waar een troep Trolloks enterladders had opgericht. Die is niét van mij, het Licht brande wie het ook was! Ik ben...

Hij wist niet wat hij was een bittere gedachte – maar wat hij ook was, het hield dobbelen en taveernes in, vrouwen en dansen. Dat wist hij zeker. Het hield een goed paard in en alle wegen ter wereld naar eigen keuze. Het hield niet in dat je afwachtte of iemand een pijl afschoot of een zwaard of een speer door je ribben stak. Al het andere zou hem een dwaas maken en dat wilde hij niet zijn, niet voor Rhand, niet voor Moiraine, voor niemand.

Toen hij rechtop ging zitten, glipte het zilveren zegel met de vossen kop aan het leren koordje uit de open hals van zijn hemd. Hij stop te het terug voor hij een lange teug wijn nam. Dat zegel betekende bescherming tegen Moiraine of elke andere Aes Sedai, zolang zij het niet van hem af konden pakken – zij of een ander zou het vroeg of laat zeker proberen – maar alleen zijn eigen verstand beschermde hem tegen de idioot die hem en een paar duizend andere dwazen wil de doden. Of tegen Rhand, of tegen het feit dat hij ta’veren was. Een man behoorde munt te slaan uit iets dat de gebeurtenissen rond hem rangschikte. Rhand had het in ieder geval ergens wel klaarge speeld. Zelf had hij alleen dobbelstenen heel gunstig voor hem zien rollen, nooit wat anders. Van enkele dingen die in verhalen een ta’veren overkwam, zou hij niet afkerig zijn. Rijkdom en roem vielen zo’n man als rijpe appelen in de schoot. Mannen die hem wilden vermoorden, besloten het niet te doen en werden volgzaam; ijzige vrouwenogen werden opeens zacht.

Eigenlijk klaagde hij helemaal niet over wat hij had. En zeker niet dat hij iets van Rhands winst oppikte. De prijs voor zo’n speler was te hoog. Het was enkel dat hij wél alle lasten van een ta’veren droeg, maar geen enkel pleziertje kende.

‘Tijd om te vertrekken,’ vertelde hij aan de verder lege tent, zweeg toen nadenkend en nam een slokje wijn. ‘Tijd om Pips te zadelen. Misschien wel naar Caemlin.’ Geen gekke stad, zolang hij het koninklijk paleis maar vermeed. ‘Of Lugard.’ Hij had enkele geruchten over Lugard opgevangen. Een fijne plek voor mensen als hij. ‘Het is tijd om Rhand in mijn stof achter te laten. Hij heeft een bloedmacht aan Aiels achter zich en meer zorgzame Speervrouwen om zich heen dan hij kan tellen. Mij heeft hij niet nodig.’

Dat laatste was strikt genomen niet waar. Op een of andere vreemde manier was hij aan Rhands slagen of falen in Tarmon Gai’don verbonden. Zowel hij als Perijn. Drie ta’veren die met elkaar ver bonden waren. De verhalen zouden waarschijnlijk alleen Rhand noemen. Er was weinig kans dat hij of Perijn een plekje in die verhalen zou krijgen toebedeeld. En dan had je de Hoorn van Valere nog. Waar hij niet over na wilde denken en dat ging hij ook niet doen. Pas als het moest. Misschien kon hij nog aan die rotzooi ontsnappen. Van welke kant hij het ook bekeek, de Hoorn was een probleem voor een andere dag. Een dag die nog lang niet was gekomen. Als hij geluk had, zouden al die rekeningen op een dag in een heel verre toekomst vereffend worden. Maar dan had hij misschien meer geluk nodig dan hij bezat.

Vandaag kwam het er echter op neer dat hij zomaar van alles over vertrekken had kunnen zeggen en geen krimp had gegeven. Nog niet zo lang geleden had hij niet eens over weggaan kunnen praten. Wan neer hij te ver van Rhand afdwaalde, werd hij als een vis aan de haak van een onzichtbaar snoer weer teruggetrokken. Daarna had hij het kunnen uitspreken, zelfs plannen kunnen maken, maar het nietigste voorval leidde hem dan af, of zorgde ervoor dat hij zijn plannen tot later uitstelde. Zelfs in Rhuidean, toen hij Rhand had gezegd dat hij wegging, was hij er zeker van geweest dat iets hem tegen zou hou den. Dat was min of meer ook gebeurd; Mart was de Woestenij uit gekomen, maar was nog even dicht bij Rhand als ervoor. Deze keer zou hij niet worden afgeleid.

‘En ik laat hem helemaal niet in de steek,’ mompelde hij. ‘Bloedvuur, als hij nu nog niet op eigen benen kan staan, zal hij het nooit kunnen. Bloedvuur, ik ben zijn kindermeisje niet.’ Hij dronk de roemer leeg, schoot zijn groene jas aan, stopte de dolken op hun verborgen plekjes, schikte een donkergele zijden sjaal zo om zijn hals dat die het litteken van de strop verborg, pakte zijn hoed op en dook naar buiten.

De hitte sloeg hem in het gezicht na de betrekkelijke koelte van de schaduw in de tent. Hij wist weinig van de wisseling van de jaarge tijden in dit land, maar het bleef naar zijn smaak veel te lang zomer. Toen hij de Woestenij uit trok, had hij met verlangen uitgezien naar de herfst. Naar wat koelte. Maar hij had geen geluk hier. Nou ja, de brede rand van zijn hoed hielp tegen de zon.

Dit bos op een Cairhiense heuvel was maar armetierig; meer open plekken dan bomen en de helft was in de hittegolf bruin aan het worden. Niet te vergelijken met het Westwoud thuis. Overal stonden lage Aieltenten, hoewel ze op enige afstand sterk leken op een hoop dorre bladeren of een bergje aarde, tenzij de tentflappen waren open geslagen, maar zelfs dan waren ze niet gemakkelijk waar te nemen. De Aiel waren druk doende en schonken hem geen enkele aandacht. Toen hij door het kampement liep en op de top van een heuvel aan kwam, kreeg hij Kaderes karavaan in zicht. Alle wagens stonden in een cirkel en de voerlieden lagen in de schaduwen eronder; de mars kramer zelf was nergens te bekennen. Kadere bleef steeds meer in zijn eigen wagen en vertoonde zich zelden, behalve wanneer Moiraine de lading kwam nakijken. De Aiel omringden de wagens, vormden kleine groepjes met hun speren en schilden, bogen en pijlkokers, en lieten zonneklaar blijken dat ze alles bewaakten. Moiraine moest hebben gedacht dat Kadere en enkele voerlieden er met de lading uit Rhuidean vandoor zouden willen gaan. Mart vroeg zich af of Rhand besefte dat hij haar letterlijk al het gevraagde had gegeven. Een tijd lang had Mart gedacht dat Rhand de overhand had gekregen, maar hij was er niet meer zo zeker van, zelfs al deed Moiraine bijna alles voor hem, afgezien van buigen en zijn pijp aansteken. Rhands eigen tent stond natuurlijk boven op een heuvel, met de rode banier aan een stok ervoor. De banier rimpelde in de lichte bries en waaide een enkele keer op, zodat de zwart-witte cirkel zichtbaar werd. Mart kreeg er kippenvel van, net als bij de Drakenbanier. Als een man geen enkele bemoeienis van een Aes Sedai wenste, wat ie dereen die geen idioot was zou willen, zou hij toch als laatste met dat teken moeten zwaaien.

De hellingen waren kaal, afgezien van de tenten van de Far Dareis Mai rond de voet van de heuvel en tussen de bomen van de andere heuvels rond Rhands tent. Dat was net zo gewoon als dat het kamp van de Wijzen binnen de kring Speervrouwen was opgetrokken, tien tallen lage tenten op roepafstand van Rhands heuvel, waar witgeklede gai’shain ijverig bezig waren.

Hij kon maar enkele Wijzen zien, maar ze maakten het voor de af wezigen meer dan goed met hun blikken die hem volgden. Hij had geen idee hoeveel vrouwen van dat stelletje konden geleiden, maar ze waren minstens gelijkwaardig aan Aes Sedai als het op staren en opnemen aankwam. Hij liep wat sneller door en had moeite zijn schouders niet op te halen. Hij kon de op zijn rug gerichte ogen even scherp voelen als een por van een stok. En hij zou bij zijn vertrek de zelfde uitdaging moeten doorstaan. Nou ja, enkele woorden met Rhand en dan zou hij het voor de laatste keer meemaken. Toen hij echter zijn hoed afnam en Rhands tent indook, was er niemand, behalve Natael, die het zich op de kussens gemakkelijk had gemaakt. Zijn vergulde, met draken besneden harp rustte op zijn knie en hij had een gouden roemer in de hand.

Mart grijnsde en vloekte binnensmonds. Hij had het kunnen weten. Als Rhand er was geweest, had hij door een kring Speervrouwen rond de tent moeten lopen. Heel waarschijnlijk stond hij nu op die nieuwe toren. Dat was een goed idee geweest. Je moet het terrein kennen. Dat was de tweede regel die meteen volgde op ‘Ken je vijand’. Beide waren eigenlijk even belangrijk.

Bij die gedachte trok hij een lelijk gezicht. Die regels kwamen uit de herinneringen van andere mannen, maar de enige regels die hij in zijn hoofd wilde hebben, waren ‘Kus nooit een meisje met broers die littekens vertonen’ en ‘Dobbel nooit als je de nooduitgang niet weet te vinden’. Hij had veel liever gehad dat die herinneringen van andere mannen nog brokstukken in zijn hersens waren geweest en niet voortdurend door zijn eigen gedachten stroomden wanneer hij er het minst op verdacht was.

‘Speelt je maag op?’ vroeg Natael loom. ‘Een Wijze heeft mogelijk een wortel om het te genezen. Je zou het ook Moiraine kunnen vragen.’

Mart kon geen warme gevoelens voor de man opbrengen, die vaak aan een grap leek te denken die hij niet wilde doorvertellen. En hij zag er altijd uit alsof hij alleen al voor zijn kleding drie bedienden had. Al dat sneeuwwitte kant rond de pols en de nek leek steeds netjes gewassen en gestreken. Die kerel leek ook nooit te zweten. Waar om Rhand hem bij zich hield, was hem een raadsel. Hij speelde nooit iets vrolijks op die harp. ‘Komt hij gauw terug?’ Natael trok zijn schouders op. ‘Wanneer hij dat wil. Misschien al vlug, misschien pas later. Geen mens let op de tijd als de Draak er is. En maar weinig vrouwen.’ Weer dat stiekeme glimlachje. Een beet je ziekelijk ditmaal.

‘Ik wacht wel.’ Hij was van plan het nu echt te doen. Te vaak had hij gemerkt dat hij het had opgegeven en weg was gegaan. Natael dronk van zijn wijn en nam hem over de rand van de bokaal op.

Het was al erg genoeg dat Moiraine en de Wijzen hem op die stille, slinkse manier opnamen – soms deed Egwene hetzelfde; die was zeker veranderd: een halve Wijze en een halve Aes Sedai – maar nu Rhands speelman het deed, klemde hij zijn tanden op elkaar. Het fijne van hier weg te gaan was dat niemand hem zou aankijken alsof zij meteen zijn gedachten kenden en onmiddellijk wisten of hij schoon ondergoed aan had.

Vlak bij de vuurkuil lagen twee opengevouwen landkaarten. De een, tot in alle bijzonderheden nagetekend van een verfomfaaide kaart uit een half in vlammen opgegaan stadje, gaf het noorden van Cairhien weer, vanaf het westen van de Alquin tot halverwege de Rug van de Wereld, terwijl de andere kaart, nieuw getekend, schetsmatig het land rond de stad aangaf. Op beide kaarten lagen strookjes perkament onder steentjes. Als hij hier bleef wachten en tegelijkertijd Nataels blikken wilde negeren, kon hij maar beter de kaarten goed bekijken. Met de punt van zijn laars schoof hij enkele steentjes opzij, zodat hij kon lezen wat op die stukjes perkament was geschreven. Onwille keurig kromp hij ineen. Als de Aielverkenners konden tellen, had Couladin bijna honderdzestigduizend speren onder zich, bestaande uit Shaido en Aiel die zich waarschijnlijk in de Shaidostam bij hun krijgsgenootschappen hadden gevoegd. Een harde noot met doorns om te kraken. Aan deze kant van de Rug van de Wereld was sinds de tijden van Artur Haviksvleugel een leger van een dergelijke om vang niet meer gezien.

De tweede kaart toonde de andere stammen die de Drakenmuur waren overgestoken. Allevier de stammen hadden zich nu achter elkaar opgesteld; in dezelfde volgorde als zij uit de Jangai-pas waren gekomen, maar ze waren te dichtbij om je er gerust over te voelen. De Shiande, de Codarra, de Daryne en de Miagoma. Samen hadden ze minstens evenveel speren als Couladin, en in dat geval hadden ze niet veel mensen achtergelaten. De zeven stammen bij Rhand hadden er bijna tweemaal zoveel en dat was genoeg om het tegen Couladin of de vier stammen op te nemen. Maar de nadruk lag op óf. Niet alle beitegelijk. Maar mogelijk diende Rhand beiden tegelijk te bestrijden.

Wat de Aiel de ontmoediging noemden, moest ook invloed op die stammen hebben – nog steeds wierpen elke dag mannen hun wapens neer en verdwenen – maar alleen een dwaas nam aan dat er daar meer waren dan bij Rhand. Er bestond ook altijd de mogelijkheid dat sommigen naar Couladin overliepen. De Aiel spraken er niet vaak over en met grote tegenzin en negeerden het door te praten over het aansluiten bij je krijgsgenootschap. Maar nog steeds besloten mannen en Speervrouwen dat ze Rhand niet konden erkennen of zijn woorden over hen niet wilden aanvaarden. Elke ochtend werden er enkelen vermist en niet allen lieten hun speren achter. ‘Ziet er aardig uit, vind je niet?’

Mart schrok op van het geluid van Lans stem, maar de zwaardhand kwam alleen de tent binnen. ‘Enkel om er tijdens het wachten wat naar te kijken. Komt Rhand eraan?’

‘Hij zal gauw terug zijn.’ Met de duimen achter zijn zwaardriem gehaakt stond Lan naast Mart naar de kaarten te kijken. Zijn gezicht verried evenveel als een standbeeld. ‘Morgen leveren we de grootste veldslag sinds Artur Haviksvleugel.’

‘Dat kun je wel zeggen.’ Waar was Rhand? Nog steeds op die uit kijktoren waarschijnlijk. Hij kon er maar beter heen gaan. Nee, dan zou hij misschien overal in het kampement moeten zoeken en voortdurend overal net te laat komen. Uiteindelijk zou Rhand hier terug keren. Hij wilde liever over iets anders dan Couladin praten. Dit gevecht is niet mijn gevecht. Ik loop niet weg van iets wat mij niks aangaat.

‘Al nieuws van hen?’ Hij gebaarde naar de strookjes die de Miagoma en andere stammen aanduidden, is er al iets wat erop wijst of ze van plan zijn zich bij Rhand te voegen, of blijven ze daar gewoon op hun achterste zitten?’

‘Niemand die het weet. Rhuarc schijnt niet meer te weten dan ik. En ook al weten de Wijzen wat, ze houden hun mond dicht. Het staat alleen vast dat Couladin nergens heen gaat.’

Weer Couladin. Mart bewoog, niet op zijn gemak en wilde al half en half naar de tentopening stappen. Nee, hij zou wél wachten. Hij keek strak naar de kaarten en deed net of hij ze nader bestudeerde. Misschien zou Lan hem met rust laten. Hij zou tegen Rhand zeggen wat hij te zeggen had en dan vertrekken.

De zwaardhand leek echter te willen praten. ‘Wat vind je, meester speelman? Zouden we met alle strijders op Couladin moeten afstormen en hem morgen onder de voet moeten lopen?’

‘Dat lijkt me een even goed plan als alle andere,’ antwoordde Natael stug. Hij sloeg de wijn achterover, liet de beker op de kleden vallen en pakte de harp op, waarna hij zacht iets duisters en droevigs begon aan te slaan, ik leid geen legers, zwaardhand. Ik ben alleen baas over mezelf, en dat niet eens altijd.’

Mart gromde en Lan wierp hem een blik toe voor hij de kaarten weer ging bekijken. ‘Je vindt het geen goed plan? Waarom niet?’ Hij zei het zo afwezig dat Mart zonder nadenken antwoord gaf. ‘Twee redenen. Als je Couladin omsingelt, hem tussen de stad en jezelf op sluit, zet je hem misschien tegen de stadsmuren klem.’ Hoelang duur de het nog voor Rhand kwam? ‘Maar dan dwing je hem misschien ook de wallen over. Uit wat ik heb gehoord, maak ik op dat het hem al tweemaal bijna is gelukt, zelfs zonder mineurs en belegeringstoe stellen. Het lot van de stad hangt aan een zijden draadje.’ Zeggen wat hij moest zeggen en vertrekken, alleen dat. ‘Als je hem in het nauw drijft, zul je mogelijk in Cairhien zelf moeten vechten. Heel vervelend: een veldslag in een stad. Het idee is de stad te redden, niet er uiteindelijk een bouwval van te maken.’ De verspreide papiertjes op de kaart en de kaarten zelf maakten het overduidelijk. Fronsend hurkte hij neer en zette zijn ellebogen op de knieën. Lan hurkte naast hem, maar hij merkte het amper. Een netelig probleem. En boeiend. ‘Je kunt hem beter wegdrijven. Vooral vanuit het zuiden aanvallen.’ Hij wees naar de Gaelin, die op enkele spannen ten noorden van de stad samenstroomde met de Alquin. ‘Daar liggen bruggen. Hou een uitweg erheen voor de Shaido open. Hou altijd een vluchtweg open, tenzij je echt wilt ontdekken hoe hard een man kan vechten als hij niets meer te verliezen heeft.’ Zijn vinger gleed naar het oosten. Grotendeels heuvels met bossen waarschijnlijk. Verschilden mogelijk weinig van wat hij hier om zich heen zag. ‘Een strijdmacht op deze plaats bij de rivier om hen tegen te houden, zal er zeker voor zorgen dat ze naar de bruggen trekken, als die strijd macht groot genoeg is en op de juiste plaats wordt opgesteld. Als ze eenmaal in beweging komen, zal Couladin niet tegen iemand willen vechten die zich vóór hem bevindt terwijl je van achter op hem afkomt.’ Ja, bijna net als in Jenje. ‘Tenzij hij echt een doorgewinterde dwaas is. Ze kunnen in goede orde de rivier bereiken, maar die bruggen zullen hen bijeendrijven. Ik zie trouwens een Aiel nog niet zwemmen of de oversteekplaatsen opzoeken. Blijf druk uitoefenen en schuif ze eroverheen. Met wat geluk kun je ze helemaal tot aan de bergen opjagen.’ Net als bij de Cuaindaighvoorden, aan het eind van de Trollok-oorlogen en op vrijwel dezelfde schaal. Ver schilde ook weinig van Tora Shan. Of van de Sulmein-pas, vlak voordat Haviksvleugel op dreef kwam. De namen flitsten door zijn gedachten, beelden van bloedige slagvelden die zelfs door geschiedschrijvers waren vergeten. Hij ging zo in de kaarten op dat hij ze slechts als zijn eigen herinneringen opmerkte. ‘Jammer dat je niet meer ruiterij hebt. Lichte ruiterij is uitstekend voor het opjagen. Prikken uitdelen in de flanken, hou ze aan het hollen en geef ze geen enkele kans zich ergens te groeperen. Maar Aiel zouden het bijna even goed kunnen.’

‘En de andere reden?’ vroeg Lan kalm.

Mart dook nu helemaal in het probleem. Hij hield meer van gokken dan wat dan ook en de krijg vormde een weddenschap die van het dobbelspel in taveernes een kinderspelletje voor mummelende oudjes maakte. Hier stonden levens op het spel, dat van jezelf en dat van andere mensen, mensen die niet eens hier waren. Eén verkeerde gok, één stom idee en hele steden of naties gingen ten onder. Nataels sombere muziek vormde een passende begeleiding. Maar bij dit spel ging je bloed ook vlugger stromen.

Hij keek niet op van de kaarten en snoof. ‘Dat weet je zelf best. Ook als een van die vier stammen besluit zich bij Couladin aan te sluiten, zullen ze je van achter aanvallen, terwijl je je handen nog steeds vol hebt aan Couladin. Hij zal het aambeeld zijn en de stam de moker, en jij zit er dan met je strijdmacht als een gekraakte noot tussen. Zet tegen Couladin maar de helft van je strijdmacht in. Dat maakt de partijen even sterk, maar daar is niets aan te doen.’ In de oorlog bestond geen eerlijk spel. Je pakte de vijand van achteren, wanneer hij het het minst verwachtte, op het moment en de plek waar hij het zwakst was. ‘Je hebt nog steeds één voordeeltje. Hij moet zich zorgen maken over een uitval vanuit de stad. De andere helft van je leger verdeel je in drieën. Een om Couladin naar de rivier te leiden, de andere twee met enkele spannen tussenruimte tussen de stad en de vier stammen.’

‘Keurig,’ knikte Lan instemmend. Het rotsharde gezicht veranderde geen moment, maar zijn stem klonk ietwat goedkeurend. ‘Een stam zou er niets bij winnen om een van die legers aan te vallen, vooral niet als hij door de andere stam van achteren kan worden aangevallen. En om dezelfde reden zal niemand proberen in de strijd bij de stad in te grijpen. Die vier stammen kunnen zich natuurlijk aaneen sluiten. Dat lijkt me niet waarschijnlijk, omdat ze dat nog steeds niet hebben gedaan, maar als dat wel gebeurt, verandert alles.’ Mart lachtte luid. ‘Alles verandert altijd. Het beste plan houdt stand tot de eerste pijl wordt afgeschoten. Dit is zo simpel dat een kind het kan afhandelen, afgezien van Indirian en de anderen die voor zich zelf nog steeds niet hebben besloten. Als ze allevier besluiten naar Couladin over te lopen, gooi je de dobbelstenen maar vol hoop op, omdat de Duistere dan zeker aan het spel meedoet. Je strijdmacht op enige afstand van de stad is bijna groot genoeg om ze aan te kunnen. Zo groot dat je ze voorlopig enige tijd vast kunt houden. Laat dan de achtervolging van Couladin varen en stuur alles wat je hebt op de vier stammen af, zodra hij echt de Gaelin oversteekt. Maar ik wed dat ze zullen wachten en toekijken en zich bij jullie zullen aan sluiten wanneer Couladin is verslagen. Een overwinning geeft veel mensen de sterkste argumenten.’

De muziek was gestopt. Mart wierp een blik op Natael en zag dat de man krampachtig zijn harp vasthield en hem feller dan ooit zat aan te staren. Te staren alsof hij hem nooit eerder had gezien en niet wist wie hij was. De ogen van de speelman waren als van donker fonkelend glas en zijn knokkels tekenden zich wit en scherp tegen het verguldsel af.

Daardoor drong met een donderende schok alles tot Mart door, al les, wat hij had gezegd, de herinneringen die in hem waren opgekomen. Bloedvuur, stommeling, kun je niet beter op je tong letten! Waarom had Lan het gesprek deze kant op geleid? Waarom hadden ze het niet over paarden gehad, het weer, of had hij niet gewoon zijn mond gehouden? De zwaardhand had nooit eerder de indruk gegeven zo graag te willen praten. Een boom was spraakzamer dan de ze man. Natuurlijk had hij beter moeten weten en ook zijn grote mond moeten houden. Nou ja, hij had gelukkig niet in de Oude Spraak zitten kletsen. Bloed en as, ik hóóp tenminste dat ik dat niet heb gedaan! Hij sprong overeind, draaide zich om naar de tentopening en zag op eens dat Rhand binnen was, die verstrooid met die vreemde, afge broken lans met kwasten speelde, alsof hij niet besefte dat hij hem vasthield. Hoelang had hij daar gestaan? Ach, het deed er niet toe. Mart gooide het er allemaal achter elkaar uit. ‘Ik ga vertrekken, Rhand. Bij het eerste licht van de ochtend zit ik in mijn zadel en ben ik weg. Ik zou nog ditzelfde ogenblik willen gaan, als ik in een halve dag lang genoeg kon rijden om een veilige kampplek te vinden. Ik ben van plan met Pips zo ver mogelijk te komen en zoveel moge lijk spannen tussen mij en alle Aiel te brengen.’ Het had geen zin je in de dekens te rollen als je zo dichtbij was dat je gegrepen kon worden en door iemands verkenners kon worden afgedroogd en opgehangen. Die van Couladin moesten ook ergens zitten en zelfs de anderen konden hem te laat herkennen en een speer dwars door zijn ribben jagen.

‘Het spijt me als je gaat,’ zei Rhand kalm.

‘Probeer me niet om te praten wanneer...’ Mart knipperde met zijn ogen. ‘Dat is alles? Het spijt je dat ik ga?’

‘Ik heb nooit geprobeerd je tegen te houden, Mart. Perijn is gegaan toen hij moest, en dat kun jij ook.’

Mart deed zijn mond open en weer dicht. Rhand had nooit geprobeerd hem te laten blijven, dat was waar. Hij had dat wel gedaan zonder dat hij het hoefde proberen. Maar momenteel voelde hij geen vezeltje ta’veren aan hem trekken, voelde hij nergens vaag dat hij het verkeerde deed. Zijn doel stond hem helder voor ogen. ‘Waar ga je heen?’

‘Naar het zuiden.’ Niet dat hij veel keus had. Andere wegen leidden naar de Gaelin en ten noorden van die rivier was niets belangwekkends, of brachten hem naar die Aiel die hem zeker zouden doden en naar Aiel die het misschien wel of niet zouden doen, afhankelijk van Rhands nabijheid en van wat ze de vorige avond hadden gegeten. Wat hemzelf betrof, was dat geen gelijke kans. ‘In ieder geval in het begin. Dan ergens heen waar een taveerne is en waar geen vrouwen zijn met een speer in de hand.’ Melindhra. Zij kon een probleem worden. Hij had het gevoel dat zij het soort vrouw was dat je niet liet gaan tot zij het zelf wilde. Nou ja, hoe dan ook, dat zou hij met haar wel afhandelen. Misschien kon hij weg zijn voor ze ervan hoor de. ‘Dit is niets voor mij, Rhand. Ik weet niets van veldslagen en ik wil het ook niet weten.’ Hij vermeed naar Lan en Natael te kijken. Als een van hen ook maar iets waagde te zeggen, konden ze een klap op hun bek krijgen. Zelfs de zwaardhand. ‘Je begrijpt het toch?’ Het knikje van Rhand zou op begrip kunnen wijzen. Misschien was het dat ook. ‘Ik zou maar geen afscheid van Egwene nemen als ik jou was. Ik ben er niet meer zo zeker van of wat ik haar vertel ook niet tegelijk aan Moiraine of de Wijzen of allebei wordt doorgege ven.’

‘Die gevolgtrekking heb ik allang gemaakt. Ze heeft Emondsveld verder achter zich gelaten dan jij of ik. En heeft er minder spijt van.’

‘Misschien,’ zei Rhand bedroefd. ‘Moge het Licht op je schijnen,’ voegde hij eraan toe en stak zijn hand uit, ‘en je begaanbare paden, mooi weer en plezierig gezelschap schenken, tot we elkaar weer ontmoeten.’

Dat zou nog een hele tijd mogen duren, als Mart het voor het zeggen had. Hij voelde zich daar wat bedroefd door en ook dwaas dat hij zich zo voelde, maar hij was een man en diende voor zichzelf te zorgen. Nou ja, alles was gezegd en gedaan, en dat was dat. Rhands hand voelde even hard als altijd – al dat oefenwerk met het zwaard had weer nieuwe eeltplekken gevormd op het oudere eelt van het boogschieten – maar het ruwe brandmerk van de reiger in zijn handpalm was duidelijk voelbaar. Enkel een kleine herinnering voor het geval hij die tekenen onder de jasmouwen van zijn vriend zou vergeten of zelfs die nog vreemdere dingen in Rhands hoofd, waar door hij kon geleiden. Alsof hij ooit zou vergeten dat Rhand een geleider was – en hij had er al dagenlang, dagen!, niet eenmaal aan gedacht; dus was het de hoogste tijd weg te gaan. Er werden nog enkele verlegen woorden gewisseld terwijl ze kort bij elkaar stonden. Lan leek hen te negeren en bekeek met over elkaar geslagen armen de kaarten, terwijl Natael wat losse noten aan zijn harp ontlokte. Mart had een oor voor muziek en voor hem klonk het onbekende wijsje enigszins spottend. Hij vroeg zich af waarom die vent dat had gekozen – tot Rhand, die wat halfslachtig rond drentelde, er in feite een eind aan maakte – en toen stond Mart bui ten. Er bevond zich een hele menigte met wel honderd Speervrouwen her en der op de heuvel. Ze liepen op hun tenen, alsof ze iemand meteen aan hun speer wilden rijgen. Liefst zeven stamhoofden stonden geduldig als standbeelden te wachten en drie Tyreense heren pro beerden al zwetend net te doen of ze de Aiel niet opmerkten. Hij had gehoord dat de heren waren aangekomen en was zelfs naar hun kamp – of kampen – gaan kijken, maar er was niemand bij geweest die hij kende en niemand die met de dobbelstenen of de kaarten een gokje wilde wagen. Dit drietal nam hem van top tot teen op, keek fronsend op hem neer en besloot kennelijk dat hij geen haar beter was dan een Aiel; wat inhield dat ze hem niet hoefden te zien. Mart zette met een klap zijn hoed recht op het hoofd en trok de rand tot vlak boven de ogen, waarbij hij de Tyreners kort en koeltjes aan keek. Hij voelde het genoegen dat de jongste twee zich tenminste niet op hun gemak voelden en liep de heuvel af. De grijze baardman leek nog steeds met slecht verborgen ongeduld Rhands tent binnen te willen stappen, maar het deed er niet meer toe. Hij zou hen toch nooit meer zien.

Hij had geen enkel idee waarom hij ze niet gewoon had genegeerd. Maar zijn stap voelde lichter en hij voelde zich bruisen van leven. Eigenlijk geen wonder nu hij morgenochtend eindelijk ging vertrekken. De dobbelstenen leken rond te tollen in zijn hoofd en hij kon on mogelijk weten hoeveel ogen geteld konden worden als ze stillagen. Dat was vreemd. Het moest door Melindhra komen dat hij zich zorgen maakte. Ja, hij zou zeker in alle vroegte vertrekken, zo stil als een muisje dat over veren trippelt.

Fluitend begaf hij zich naar zijn tent. Wat voor wijsje was het ook alweer? O ja. ‘Dans met Jak met de zeis’. Hij was niet van plan met de dood te dansen, maar het klonk vrolijk, dus floot hij door, terwijl hij de beste weg probeerde te bedenken om uit Cairhien weg te komen.

Rhand stond Mart nog lang na te staren, toen de tentflappen allang weer terug waren gevallen, ik hoorde alleen het laatste stuk,’ zei hij eindelijk. ‘Was de rest ook zo goed?’

‘Bijna hélemaal,’ antwoordde Lan. ‘Hij had maar heel kort de kaarten staan bekijken, maar hij ontvouwde bijna precies hetzelfde strijd plan als Rhuarc en de anderen. Hij zag de moeilijkheden en gevaren en hoe die opgevangen moeten worden. Hij weet wat mineurs zijn en belegeringstoestellen, en dat je met lichte ruiterij het best een ver slagen vijand kunt opjagen.’

Rhand keek hem aan. De zwaardhand toonde geen enkele verbazing, geen ooglid knipperde. Hij was uiteraard wel de man geweest die had gezegd dat Mart verbazend veel kennis van de krijgskunst bezat. Maar Lan zou niet de voor de hand liggende vraag stellen, wat maar goed was. Rhand had niet het recht hem het halve antwoord te geven waarover hij beschikte.

Hij had zelf ook nog wel enkele vragen. Zoals wat mineurs met de strijd te maken hadden. Of misschien was het alleen bij een belegering. Nou ja, deze veldslag zou zonder die mineurs worden gestre den. Het voornaamste was dat hij wist dat Mart aan de andere kant van die poort, van die ter’angreaal, meer had gewonnen dan de neiging om woorden in de Oude Spraak te spuien, wanneer hij niet na dacht. En die wetenschap zou Rhand zeker kunnen benutten. Harder hoef je niet te worden, dacht hij verbitterd. Hij had Mart naar zijn tent zien stappen en had zonder aarzelen Lan erheen gestuurd om uit te zoeken wat er in een simpel gesprekje naar boven zou komen. Dat was opzet geweest. De rest zou mogelijk wel of niet gebeuren, maar her zou plaatsvinden. Hij hoopte dat Mart een fijne tijd zou hebben, nu hij vrij was. Hij hoopte ook dat Perijn van zijn tijd in Tweewater genoot, waarbij hij Faile aan zijn moeder en zusters zou voorstellen en misschien wel met haar zou trouwen. Hij hoopte maar van wel, want hij wist dat hij hen terug zou trekken, de sterkste ta’veren trok de andere ta’veren aan. Moiraine had het geen toeval genoemd dat drie van die mensen in hetzelfde dorp waren opgegroeid en dat ze alledrie bijna even oud waren. Het Rad spon toeval en samenloop van omstandigheden in het Patroon, maar het weefde niet zonder reden drie soortgelijke mensen in één dorp. Uiteindelijk zou hij zijn vrienden weer aantrekken, hoe ver ze ook gingen, en wanneer ze terugkwamen, zou hij ze op alle mogelijke ma nieren gebruiken. Op welke wijze dan ook. Omdat hij dat moest doen. Omdat wat de Voorspellingen van de Draak ook zeiden, hij er zeker van was dat zijn enige kans om Tarmon Gai’don te winnen in het drietal lag verenigd. Drie ta’veren die sinds hun kindertijd waren verbonden, en wederom verenigd zouden worden. Nee, hij hoefde niet hard te worden. Je bent al zo bedorven dat een Seanchan je zou uitspugen!

‘Speel “De mars des doods”,’ beval hij, harder dan hij wilde, en Natael keek hem effen aan. De man had naar alles zitten luisteren. Hij zou vragen hebben, maar geen antwoorden krijgen. Als Rhand Marts geheimen niet aan Lan vertelde, zou hij ze ook niet aan een Verzaker verklappen, hoe mak die ook was geworden. Ditmaal maakte hij opzettelijk zijn stem ruw en wees met de lans naar de man. ‘Speel, tenzij je er eentje kent die droeviger is. Speel iets waarbij zelfs jouw ziel weent. Als je er nog een hebt.’

Natael lachte hem beminnelijk toe en boog zelfs hoewel hij zat, maar werd lijkwit rond de ogen. Hij begon inderdaad met ‘De mars des doods’, maar nooit eerder hadden de tonen zo scherp geklonken, zo krijsend en klaaglijk, zodat iedere ziel hiervan zou wenen. Hij bleef Rhand strak aanstaren, alsof hij hoopte dat hij genoeg indruk maak te.

Rhand draaide zich om en ging op zijn buik op de kleden liggen met zijn ogen op de kaarten gericht en een roodgouden kussen onder zijn elleboog. ‘Lan, kun je nu de anderen vragen binnen te komen?’ De zwaardhand maakte een vormelijke buiging voor hij naar buiten stapte. Het was voor het eerst dat hij dat deed, maar Rhand merkte het maar half.

De veldslag zou morgen beginnen. Het was een beleefde veront schuldiging dat hij bij de plannen van Rhuarc en de anderen had geholpen. Hij was slim genoeg om te weten wat hij niet wist, en on danks alle gesprekken met Lan en Rhuarc wist hij dat hij er nog niet klaar voor was.

Ik heb wel honderd veldslagen van deze omvang voor bereid en bevelen gegeven die geleid hebben tot duizenden veldslagen.

Niet zijn gedachte. Lews Therin kende de oorlog – had de oorlog gekend – maar Rhand Altor niet en dat was hijzelf. Hij luisterde, stel de vragen en knikte alsof hij het begreep wanneer de hoofden zeiden dat iets op een bepaalde manier moest gebeuren. Soms begreep hij het inderdaad en had het liever niet geweten, omdat hij wist waar dat begrip uit voortkwam. Zijn enige bijdrage was eigenlijk de opmerking geweest dat Couladin verslagen moest worden zonder de stad te ver woesten. In ieder geval zou deze bijeenkomst slechts enkele kleinig heden toevoegen aan het grotere geheel, waarover reeds was beslist. Mart had van nut kunnen zijn met zijn nieuw ontdekte kennis. Nee. Voor alles voorbij was, wilde hij niet aan zijn vrienden denken of wat hij met hen kon doen. Zelfs als hij de veldslag even vergat, was er later meer dan voldoende te doen. Het ontbreken van elke Cairhiense vlag boven de stad duidde op een belangrijk probleem en de voortdurende schermutselingen met de Andoranen op een ander. De plannen van Sammael vergden alle aandacht en De stamhoofden stapten ongedwongen naar binnen. Ditmaal was Dhearic de eerste en sloten Rhuarc en Erim samen met Lan de rij. Bruan en Jheran gingen naast Rhand zitten. Onder elkaar maakten ze zich geen enkele zorg over rangorde en Aan’allein leken ze als een van hen te aanvaarden.

Weiramon kwam als laatste, met zijn jonge heren vlak achter zich en een honende trek rond zijn samengeknepen lippen. Rang was voor hem zeker van groot belang. Mompelend in zijn ingevette baard been de hij naar de vuurkuil en plaatste zich achter Rhand. Totdat de starre blikken van de stamhoofden eindelijk door zijn schild braken. Bij de Aiel mocht op die plek alleen een goede verwant of genoot schapsbroeder staan, als de mogelijkheid bestond dat iemand een mes in zijn rug kon krijgen. Hij keek Jheran en Dhearic fronsend aan, alsof hij van hen verwachtte dat zij plaats zouden maken. Ten slotte gebaarde Bael naar de plek naast hem, aan de andere kant van de kaarten, tegenover Rhand, en na een korte pauze schreed Weiramon erheen. Hij ging stijf zitten met gekruiste benen en rechte rug, keek strak voor zich uit en leek op een man die een onrijpe pruim door had moeten slikken. De jongere Tyreners stonden bijna even star vlak achter hem, maar een van hen liet tenminste nog iets van verlegenheid blijken.

Rhand keek hem even aan maar zei niets, stopte zijn pijp en greep saidin lang genoeg beet om de tabak aan te steken. Hij moest iets aan Weiramon doen. De man vergrootte de oude problemen en schiep nieuwe. Er bewoog geen enkel spiertje op Rhuarcs gezicht, maar de gezichtsuitdrukkingen van de andere hoofden liepen uiteen van een zure afkeer bij Han tot Erims klare, kille bereidheid om hier en nu de speren te laten dansen. Misschien kon Rhand Weiramon kwijtraken en tegelijkertijd een van zijn andere zorgen oplossen. Op Rhands voorbeeld stopten Lan en de andere stamhoofden even eens hun pijp.

‘Ik vind dat slechts kleine wijzigingen nodig zijn,’ zei Bael, die met korte trekjes zijn pijp rookte en als gebruikelijk een felle blik aan Han ontlokte.

‘Betreffen die kleine veranderingen de Goshien of misschien ook een andere stam?’

Terwijl Rhand Weiramon uit zijn gedachten verbande, boog hij zich voorover om te luisteren naar hun besprekingen over wat door een betere kijk op het gebied aangepast moest worden. Nu en dan keek een Aiel even kort naar Natael. Een korte strakheid rond ogen of mond duidde aan dat de treurige muziek iets in hen beroerde. Zelfs de Tyreners glimlachten droevig. De geluiden spoelden echter over Rhand heen en raakten hem niet. Tranen waren een weelde die hij zich niet meer kon veroorloven, zelfs geen verborgen tranen.

43

Vandaag en hier

Ruim voor het eerste licht was Rhand al opgestaan en aangekleed. Hij had feitelijk niet geslapen en dat was niet door Aviendha gekomen, al had ze zich al uitgekleed voor de lampen uitgingen. Hij had er bijna weer een met geleiding aangestoken, omdat ze plagend had opgemerkt dat hij misschien wel, maar zij zeker niet in het donker kon zien. Hij had geen antwoord gegeven en had uren later amper gemerkt dat ze zich vóór hem had aangekleed en was weggegaan. Het was zelfs niet in hem opgekomen haar te vragen waar ze heen ging. De gedachten die hadden veroorzaakt dat hij voortdurend in het donker had liggen staren, speelden nog steeds door zijn hoofd. Vandaag zouden mensen sterven. Heel veel mensen, zelfs als alles volmaakt verliep. Hij kon niets meer doen waardoor dat zou veranderen. De dag van vandaag zou volgens het Patroon verlopen. Maar steeds weer overdacht hij de beslissingen die hij had genomen nadat hij naar de Woestenij was getrokken. Had hij iets anders kunnen doen, iets wat vandaag en deze plek hier had kunnen voorkomen? De volgende keer misschien. De lans met de kwast lag boven op zijn zwaardriem en het wapen in de schede vlak naast de dekens. Er zou een volgende keer komen, vervolgens nog een en nog een.

In de zwarte duisternis kwamen de stamhoofden bijeen voor enkele laatste woorden en om door te geven dat hun krijgers klaarstonden op de afgesproken plekken. Niet dat iets anders werd verwacht. Op alle steenharde gezichten waren toch enkele gevoelens zichtbaar. Het was een vreemde mengeling, een zweem van vurigheid in alle som berheid.

Erim toonde in feite nog een lichte glimlach. ‘Een goede dag om het einde van de Shaido mee te maken,’ zei hij. Hij leek op zijn tenen rond te sluipen.

‘Als het Licht het wil,’ zei Bael, die met zijn hoofd het tentzeil raak te, ‘zullen we voor zonsondergang de speren wassen in het bloed van Couladin.’

‘Het brengt ongeluk te praten over wat komen gaat,’ mompelde Han. Natuurlijk was de zweem van vurigheid bij hem heel dun. ‘Het lot zal beslissen.’

Rhand knikte. ‘Het Licht geve dat het niet wil schijnen op al te veel doden onder ons.’ Inwendig had hij maar één zorg willen hebben, namelijk dat slechts enkele mannen zouden sterven, omdat het leven van mensen niet te vroeg mocht eindigen, maar er zouden nog vele dagen volgen. Hij zou iedere speer nodig hebben om aan deze zijde van de Drakenmuur de orde te herstellen. Dat was tussen hem en Couladin evenzeer een geschil als al het andere. ‘Het leven is als een droom,’ zei Rhuarc tegen hem, en Han en de anderen knikten instemmend. Het leven was slechts een droom en aan alle dromen kwam een eind. Aiel keken niet uit naar hun dood, maar vluchtten er ook niet bepaald voor weg. Toen ze vertrokken bleef Bael even staan. ‘Ben je zeker van de taak van de Far Dareis Mai? Sulin heeft met de Wijzen gepraat.’ Dus daarover had Melaine het met Bael gehad. Uit de manier waar op Rhuarc bleef staan luisteren, maakte Rhand op dat hij blijkbaar met Amys had gesproken.

‘Ieder ander doet zonder klagen wat van hem of haar verwacht wordt, Bael.’ Dat was niet eerlijk, maar dit was geen spelletje. ‘Als de Speervrouwen nader overleg wensen, kan Sulin mij aanspreken en hoeft ze niet naar de Wijzen te hollen.’

Als het geen Aiel waren geweest, zouden Rhuarc en Bael bij hun ver trek het hoofd hebben geschud. Rhand nam aan dat ze van hun vrouwen nog wei iets te horen zouden krijgen, maar daar zouden ze mee moeten leven. Als de Far Dareis Mai zijn eer hoog hielden, zou het ditmaal gebeuren op de wijze die hij wenste.

Tot Rhands verbazing verscheen Lan net op het moment dat hij naar buiten wilde stappen. Hij had zijn zwaardhandmantel om en de bewegingen vertroebelden Rhands zicht.

‘Is Moiraine hier?’ Rhand had eigenlijk gedacht dat Lan niet van haar zijde zou wijken.

‘Ze maakt zich grote zorgen in de tent. Ze kan onmogelijk iedereen helen, zelfs niet de heel erge gevallen.’ Zij had voor haar soort hulp gekozen. Ze kon de Kracht vandaag niet als wapen gebruiken, maar ze kon wel helen. ‘Niets doen maakt haar altijd boos.’

‘Het maakt ons allemaal boos,’ snauwde Rhand. Dat hij Egwene van haar had weggehaald, had haar ook van streek gemaakt. Voor zover hij wist, was Egwene in haar eentje niet zo goed in Heling, maar ze had Moiraine kunnen helpen. Nou ja, hij vond het nood zakelijk haar aan haar belofte te houden. ‘Zeg tegen Moiraine dat ze enkele geleidsters bij de Wijzen hulp kan vragen.’ Er waren echter maar weinig Wijzen die iets van Heling wisten. ‘Ze kan zich met hen verbinden en hun kracht gebruiken.’ Hij aarzelde. Had Moiraine het ooit met hem over binding gehad? ‘Je bent niet hierheen gelopen om me te zeggen dat Moiraine zit te mokken,’ zei hij geërgerd. Het was soms moeilijk om uit elkaar te houden wat van haar kwam, wat hij van Asmodean had opgestoken en wat er uit Lews Therin opborrelde.

‘Ik kwam je vragen waarom je je zwaard weer bent gaan dragen.’

‘Dat heeft Moiraine me ook al gevraagd. Heeft zij jou...’ Lans gezichtsuitdrukking veranderde niet, maar hij onderbrak Rhand kortaf, ik wil het weten. Je kunt met de Kracht een zwaard maken, zelfs zonder een zwaard doden, maar opeens draag je weer staal aan je zijde. Waarom?’

Verstrooid streek Rhand langs de lange schede aan zijn zij. ‘De Kracht op die manier gebruiken kun je niet echt eerlijk noemen. Vooral niet tegen iemand die niet kan geleiden. Het is of je tegen een kind vecht.’ De zwaardhand bleef hem heel lang stil opnemen. ‘Je bent van plan Couladin zelf te doden,’ zei hij ten slotte op vlakke toon. ‘Jouw zwaard tegen zijn speren.’

‘Ik ben niet van plan hem op te zoeken, maar niemand weet hoe alles zal lopen.’ Rhand haalde zijn schouders op, weinig op z’n gemak. Hij ging niet op jacht. Maar als zijn ta’veren-invloed op het lot hem ooit wilde begunstigen, dan had hij het liefst dat het lot hem oog in oog met Couladin bracht. ‘Bovendien acht ik hem er best toe in staat mij te komen opzoeken. De dreigementen die ik heb gehoord, waren heel persoonlijk, Lan.’

Hij stak een vuist op, waardoor de vuurrode mouw omlaag zakte en de gouden manen van de draak zichtbaar werden. ‘Couladin zal niet rusten zolang ik leef, niet zolang we allebei deze tekenen dragen.’ In feite zou hijzelf pas rusten als er nog maar één man met Draken op beide armen in leven was. Eigenlijk zou hij Asmodean net als Couladin moeten aanpakken, want die had de Shaidokrijger zo getekend. Maar Couladins onbeheerste machtswellust had dat mogelijk gemaakt; die wellust en de weigering zich bij de gewoonten en wetten van de Aiel neer te leggen, hadden hem onvermijdelijk naar deze plek gevoerd, naar deze dag. Afgezien van de ontmoediging en de oorlog tussen de Aielstammen kon hem ook Taien voor de voeten worden geworpen, Selean en enkele tientallen stadjes en dorpjes daarna, on telbaar veel boerderijen. Onbegraven mannen, vrouwen en kinderen hadden de aasvreters gevoed. Als hij de Herrezen Draak was, als hij enig recht had om te eisen dat elke natie – en Cairhien hoorde daar zeker bij – hem volgde, was hij hun gerechtigheid verschuldigd. ‘Laat hem dan onthoofden, wanneer hij gevangen wordt genomen,’ zei Lan ruw. ‘Stuur honderd man, of duizend, met alleen de taak hem te zoeken en gevangen te nemen. Wees echter niet zo’n grote dwaas om het tegen hem op te nemen! Je bent nu goed met het zwaard heel goed – maar Aielkrijgers worden bijna geboren met de speer en het schild in de hand. Eén speer in je hart en alles is vergeefs geweest.’

‘Dus moet ik de echte strijd maar ontlopen? Zou jij het doen, als Moiraine geen recht op je deed gelden? Zou Rhuarc dat doen, Bael of een van de andere krijgers?’

‘Ik ben niet de Herrezen Draak. Op mijn schouders rust niet het lot van de wereld.’ Maar het vuur van dat moment was al uit zijn stem verdwenen. Zonder Moiraine zou hij zich in het heetst van de strijd hebben geworpen. Het was bijna onmogelijk, maar hij leek haar aan spraak op hem op dat ogenblik te betreuren.

‘Ik ga niet nodeloos het gevaar zoeken, Lan, maar ik kan niet over al voor weglopen.’ Vandaag zou de Seanchaanse lans in zijn tent achterblijven; het zou alleen maar lastig zijn als hij op Couladin stoot te. ‘Kom. Als we hier nog langer blijven staan, maken de Aiel het zonder ons af.’

Toen hij de tent uit dook, stonden er slechts enkele sterren aan de hemel en een dunne rand licht tekende een scherpe kim in het oosten. Maar dat was niet de reden waarom hij tegelijk met Lan opeens abrupt bleef staan. Speervrouwen vormden een ring rond de tent, schouder aan schouder, hem aankijkend. Een kring van in cadin’sor gestoken vrouwen die zich over de in duisternis gehulde hellingen uitstrekte, zo dicht opeengepakt dat er nog geen muis doorheen kon glippen. Jeade’en was nergens te zien, hoewel hij een gai’shain had opgedragen hem gezadeld voor de tent gereed te houden. Het waren echter niet alleen Speervrouwen. Twee vrouwen die voor aan stonden, droegen ruim vallende rokken en lichte hemden, hun haar achter in de nek samengebonden met opgerolde sjaals. Het was nog te donker om met enige zekerheid de gezichten te herkennen, maar aan de gestalten en hun houding met over elkaar geslagen armen herkende hij ze: Aviendha en Egwene.

Sulin stapte naar voren voor hij zijn mond kon openen om te vragen wat ze wilden. ‘We zijn hier om de car’a’carn naar de toren te begeleiden, samen met Egwene Sedai en Aviendha.’

‘Wie heeft jullie hiertoe aangezet?’ wilde Rhand weten. Een blik op Lan toonde dat hij het niet was geweest. Zelfs in het duister leek de zwaardhand verrast. Heel even tenminste, want hij richtte zijn hoofd op. Lan was nooit lang verbaasd. ‘Egwene wordt nu geacht op weg naar de toren te zijn en de Speervrouwen moeten haar beschermen. Wat zij vandaag zal gaan doen, is heel belangrijk. Ze moet bij haar taak beschermd worden.’

‘We zullen haar beschermen.’ Sulins stem klonk even vlak als een geschuurde plank. ‘Maar ook de car’a’carn, die de Far Dareis Mai zijn eer laat behoeden.’ Een instemmend gemompel rimpelde door de dichte rijen Speervrouwen.

‘Dat is het verstandigst, Rhand,’ merkte Egwene op vanaf haar plaats. ‘Als een geleidster met de Kracht als wapen de veldslag kan bekor ten, maken drie hem zelfs nog korter. Jij bent bovendien sterker dan Aviendha en ik samen.’ Het klonk niet of ze dat had willen toege ven. Aviendha zei niets, maar haar houding sprak boekdelen. ‘Dit is belachelijk,’ dreigde Rhand. ‘Laat me erdoor en jullie gaan naar de toegewezen plaatsen.’

Sulin bond niet in. ‘De Far Dareis Mai houden de eer van de car’a’carn hoog,’ zei ze kalm en de anderen namen haar woorden over. Niet zoveel harder, maar door het grote aantal vrouwen werd het een luid geroezemoes. ‘De Far Dareis Mai houden de eer van de car’a’carn hoog. De Far Dareis Mai houden de eer van de car’a’carn hoog.’

‘Ik zei dat jullie me door moesten laten,’ eiste hij toen de stemmen wegstierven.

Het was of hij had gezegd opnieuw te beginnen, want dat gebeurde. ‘De Far Dareis Mai houden de eer van de car’a’carn hoog. De Far Dareis Mai houden de eer van de car’a’carn hoog.’ Sulin stond hem slechts aan te kijken.

Even later boog Lan zich naar hem toe om droogjes te mompelen: ‘Ook met een speer blijft een vrouw een vrouw. Ben je er ooit een tegengekomen die je ervan kon overtuigen iets wat ze echt wilde niet meer te doen? Je moet toegeven, anders blijven we hier de hele dag, terwijl jij ruzie maakt en zij jou in koor toespreken.’ De zwaardhand aarzelde en voegde er toen aan toe: ‘Bovendien is het echt veel ver standiger.’

Egwene wilde iets zeggen toen het koor wederom stilviel, maar Aviendha legde haar hand op Egwenes arm en fluisterde enkele woor den, waarna Egwene verder zweeg. Maar hij wist wat ze had willen zeggen. Ze had op het punt gestaan hem te vertellen dat hij een koppige stommeling was, een wolkop of iets dergelijks. De ellende was dat hij zich ook zo begon te voelen. Het was écht veel verstandiger dat hij naar de toren ging. Hij had nergens echt wat te doen – de veldslag werd nu geleid door de stamhoofden en het lot – en hij zou meer nut hebben als geleider dan door rond te rijden in de hoop Couladin te treffen. Als Couladin door ta’veren zou worden aangetrokken, dan kon hij net zo gemakkelijk naar de toren worden getrokken als naar elke andere plek. Niet dat de kans groot was dat hij de man zou zien. Niet nadat hij de Far Dareis Mai tot op de laatste vrouw had opgedragen de toren te verdedigen. Maar hoe kon hij zich terugtrekken en nog een greintje waardigheid behouden nadat hij het letterlijk overal op een zo opgeblazen wijze had verkondigd? ‘Ik heb besloten dat ik het best op de toren kan strijden,’ zei hij terwijl zijn gezicht vuurrood werd. ‘Zoals de car’a’carn beveelt,’ antwoordde Sulin, zonder dat er ook maar iets van spot in doorklonk, net alsof het vanaf het eerste begin zijn eigen idee was geweest. Lan knikte en glipte weg, terwijl de Speervrouwen een smalle doorgang voor hem vrijmaakten. De opening sloot zich meteen weer achter Lan, en toen de Speervrouwen zich in beweging zetten, had Rhand geen andere keus dan met hen mee te lopen. Hij had natuurlijk kunnen geleiden, had Vuur kunnen rondwerpen of ze met Lucht bewusteloos kunnen slaan, maar zo kon je toch niet omgaan met mensen die aan je zijde streden, laat staan met vrouwen. Bovendien twijfelde hij er niet aan dat hij alleen weg had kunnen komen als hij hen had gedood en misschien zelfs dan nog niet eens. Achteraf bezien was hij trouwens toch het nut tigst op de toren zelf.

Egwene en Aviendha waren tijdens het lopen even stil als Sulin, waar hij hen dankbaar voor was. Natuurlijk werd minstens een deel van hun zwijgen veroorzaakt doordat ze allerlei heuvels op en af liepen en hun nek niet wilden breken. Maar Aviendha mopperde zo nu en dan boos iets wat hij amper kon verstaan, over een rok of zo. Maar geen van beiden maakten hem belachelijk, doordat hij overduidelijk had ingebonden. Hoewel dat best later nog kon gebeuren. Vrouwen leken het leuk te vinden de speld er nog eens in te steken op het moment dat je dacht dat het gevaar was geweken. De hemel ging langzaam over in grijs en bij het in zicht komen van de houten toren boven de bomen, verbrak hij zelf de stilte. ‘Ik had niet gedacht dat jij hieraan deel zou nemen, Aviendha. Ik meen dat je een keer hebt verteld dat Wijzen nooit aan veldslagen meedoen.’ Hij was er eigenlijk heel zeker van. Een Wijze kon dwars door een veldslag heen lopen, zonder dat haar een haar werd gekrenkt, elke veste of post binnenstappen, zelfs een stam die in bloedvete leefde met haar stam, maar ze nam geen deel aan de strijd, zeker niet door te geleiden. Tot hij in de Woestenij was gekomen, hadden de meeste Aiel niet eens echt geweten dat sommige Wijzen konden geleiden, hoewel de geruchten gingen dat ze over vreemde kundigheden leken te beschikken en soms over iets anders wat volgens de Aiel dicht bij geleiden kwam.

‘Ik ben nog geen Wijze,’ antwoordde ze opgewekt en gaf een ruk aan haar sjaal. ‘Als een Aes Sedai als Egwene dit kan doen, kan ik het ook. Ik heb het vanmorgen geregeld toen je nog sliep, maar ik liep er al aan te denken nadat je het Egwene had gevraagd.’ Het was nu zo licht dat hij Egwene zag blozen. Toen ze hem zag kijken, struikelde ze zomaar en moest hij haar bij de arm grijpen om een val te voorkomen. Ze vermeed het hem aan te kijken en rukte zich los. Misschien hoefde hij zich toch niet te hoeden voor latere speldenprikken. Ze liepen tussen het schaarse geboomte de heuvel op naar de toren.

‘Hebben ze niet geprobeerd je tegen te houden? Amys, bedoel ik, Bair of Melaine?’ Hij wist dat ze het niet hadden gedaan, anders zou ze niet hier zijn geweest.

Aviendha schudde haar hoofd en keek toen peinzend. ‘Ze hebben heel lang met Sorilea staan praten en me toen verteld dat ik moest doen wat ik dacht te moeten doen. Gewoonlijk zeggen ze tegen mij wat zij vinden.’ Ze nam hem van terzijde op en voegde eraan toe: ‘Ik hoorde Melaine zeggen dat je in alles verandering brengt.’

‘Inderdaad,’ zei hij, terwijl hij zijn voet op de onderste sport van de eerste ladder zette. ‘Het Licht sta me bij, dat doe ik inderdaad.’ Het uitzicht vanaf de vlonder was zelfs met het blote oog indruk wekkend. Het landschap strekte zich in spaarzaam beboste heuvels onder hem uit. De bomen droegen nog zoveel loof dat hij de naar Cairhien oprukkende Aiel niet kon zien – de meesten zouden al op de aangewezen stellingen staan – maar de dageraad zette de stad zelf in een goudgeel licht. Een vlugge blik door een van de kijkglazen liet zien dat er rust heerste op de schijnbaar levenloze kale heuvels langs de rivier. Dat zou heel spoedig veranderen. Daar lagen de Shaido, al hielden ze zich nu verborgen. Ze zouden zich niet verborgen blijven houden als hij ging geleiden... Maar wat? Lotsvuur? Nee, dat niet. Wat hij ook ging doen, het moest de Shaido zo zenuwachtig moge lijk maken voor zijn Aiel aanvielen.

Egwene en Aviendha hadden om beurten door de andere lange buis gekeken, af en toe onderbroken door wat opmerkingen, maar ze stonden nu gewoon zachtjes te praten. Ten slotte knikten ze elkaar in stemmend toe, schoven dichter naar de rand en bleven met hun handen op de ruw geschaafde balken strak naar Cairhien staan kijken. Opeens kreeg hij overal kippenvel. Eén van hen geleidde, misschien wel beiden.

Het eerst merkte hij de opstekende wind in de richting van de stad op. Geen briesje, maar de eerste fikse wind die hij in dit land had gevoeld. Er begonnen zich kolkende wolken boven Cairhien te vormen, de dikste in het zuiden, die dikker en zwarter werden. Alleen daar, boven Cairhien en de Shaido. Voor zover hij kon zien, was de hemel overal elders strakblauw met slechts enkele hoge, dunne wolkenflar den. Maar het onweer donderde, lang en luid. Opeens sloeg een bliksem omlaag, een zigzaggende zilveren streep die op een heuveltop aan deze zijde van de stad insloeg. Voor de klap van die eerste in slag de toren bereikte, knetterden er nog twee bliksemschichten naar de aarde toe. Wilde lichtvorken dansten in de hemel, maar slechts een paar speren van flikkerend wit sloegen met de regelmaat van een hartslag omlaag. Opeens ontplofte de grond op de plaats waar de bliksem niet had ingeslagen en rees wel vijftig voet omhoog, toen ontplofte een andere plek, en weer een andere. Rhand had geen idee welke vrouw dat deed, maar ze leken zeker bereid de Shaido weg te vagen. Het werd tijd zijn aandeel te leveren of anders slechts toe te zien. Hij reikte naar de Ware Bron en greep saidin vast. Ijzig vuur schroeide de buitenkant van de leegte die om ringde wat Rhand Altor was. Kil negeerde hij de vettige vuiligheid die van de smet in hem doorsijpelde, en hij goochelde met woeste Krachtstromen die hem dreigden te overspoelen. Op die afstand waren zijn mogelijkheden beperkt. Feitelijk was het de uiterste grens van zijn bereik, met of zonder angreaal of sa’angreaal. Dat was waarschijnlijk ook de reden waarom de vrouwen slechts één bliksem en een uitbarsting tegelijk geleidden. Als hij al naar de grenzen reikte, dan moesten zij die al helemaal bereikt heb ben.

Er gleed een herinnering langs de leegheid. Niet van hem, maar van Lews Therin. Maar ditmaal vond hij het niet erg. Hetzelfde ogenblik geleidde hij en op bijna vijf span afstand omhulde een vuurbol de heuveltop, een schroeiende massa lichtgele vlammen. Toen die afnamen, kon hij ook zonder kijkglas zien dat de heuvel lager was en op de top zwart beroet, schijnbaar half weggesmolten. Samen met Egwene en Aviendha kon hij er misschien wel voor zorgen dat de stammen Couladin niet eens meer hoefden te bestrijden. Ilyena, mijn lief, vergeef me.

De leegte trilde; een oogwenk lang verkeerde Rhand op de rand van vernietiging. Golven van de Ene Kracht sloegen door hem heen in schuimende vrees; de smet leek rond zijn hart tot een stinkende steen te stollen.

Hij omvatte de leuning van de toren tot zijn knokkels zeer deden en dwong zichzelf kalm te worden, dwong de leegheid stand te houden.

Daarna weigerde hij naar zijn gedachten te luisteren. In plaats daar van schonk hij het geleiden alle aandacht, waarbij hij volgens een vast plan heuveltop na heuveltop verzengde.

Terwijl Mart zich tussen de overgebleven bomen op een heuveltop schuilhield, had hij onder zijn arm Pips’ neus omklemd, zodat de ruin niet zou hinniken nu ongeveer een duizend Aiel over de heuvels uit het zuiden op hem afkwamen. De zon piekte net boven de horizon uit en wierp langgerekte hoekige schaduwen over de voorste helft van de aanstormende massa. De warmte van de nacht begon reeds over te gaan in de hitte van de dag. De lucht zou schroeien als de zon redelijk hoog stond. Het eerste zweet brak hem uit. De Aiel hadden hem nog niet opgemerkt, maar hij twijfelde er eigenlijk niet aan dat dat wel zou gebeuren als hij nog veel langer bleef wachten. Het deed er amper iets toe dat het bijna zeker Rhands mannen waren – als Couladin mannen in het zuiden had, zou de dag heel boeiend worden voor hen die zo stom waren in het midden van de strijd te belanden. Het deed er weinig toe, omdat hij niet het gevaar wilde lopen dat ze hem zouden zien. Hij was die ochtend al veel te dicht langs een pijl gereden om zo zorgeloos te worden. Verstrooid voelde hij aan de nette scheur in de schouder van zijn jas. Een goed schot op een bewegend doel dat door de bomen slechts half zicht baar was. Hij had er nog meer bewondering voor op kunnen brengen als hij niet het doelwit was geweest.

Zonder zijn ogen van de oprukkende Aiel af te nemen, trok hij behoedzaam Pips verder terug in het dunne struikgewas. Als ze hem zagen en sneller zouden gaan lopen, wilde hij dat weten. De mensen beweerden dat Aiel een ruiter konden inhalen en hij wilde zeker een mooie voorsprong hebben als ze dat gingen proberen. Pas toen de bomen hem voor hun ogen verborgen, liep hij snel weg en leidde Pips de tegenoverliggende heuvel op voordat hij in het zadel klom. Een man kon niet voorzichtig genoeg zijn, als hij vandaag op deze velden in leven wilde blijven. In zichzelf mompelend, de hoed diep omlaag getrokken voor de schaduw en de speer met de zwarte schacht over de zadelboog, reed hij naar het westen. Opnieuw. De dag was zo goed begonnen. Ruim twee uur voor het eerste och tendlicht was Melindhra vertrokken naar een of andere bijeenkomst van de Speervrouwen. Ze dacht dat hij sliep en had niet een keer naar hem gekeken toen ze naar buiten sloop. Ze mompelde zachtjes iets over Rhand Altor, eer en ‘Far Dareis Mai voor alles’. Het klonk of ze ruzie met zichzelf had, maar eerlijk gezegd gaf hij er niet om of ze Rhand wilde inmaken of laten sudderen. Ze was de tent nog niet uit of hij begon zijn zadeltassen vol te proppen. Niemand had bij het opzadelen op hem gelet, ook niet toen hij heimelijk naar het zuiden wegreed. Een goed begin. Hij had alleen geen rekening gehouden met de talloze colonnes Taardad, Tomanelle en andere bloed stammen die naar het zuiden optrokken. Het was een schrale troost dat ze vrijwel geheel het plan volgden dat hij zo loslippig aan Lan had verteld. Hij wilde naar het zuiden en die Aiel hadden hem in de richting van de Alquin gedwongen. In de richting waar het gevecht zou worden geleverd.

Ongeveer twee span verder stuurde hij Pips behoedzaam een heuvel op en hield in, verborgen tussen de bomen. Deze heuvel was hoger dan de andere en hij had een goed uitzicht. Ditmaal zag hij geen enkele Aiel, maar de colonne die zich over de bodem van een kronkelig dal slingerde, was bijna even erg. Tyreense ruiterij reed voorop achter een groepje kleurrijke banieren van heren. Achter hen, in het stof, volgde een dichte ritselende slang van Tyreense piekeniers. Daar na kwam er even niets en toen zag hij de Cairhiense ruiters en hun ontelbare banieren, vaandels en koins. De Cairhienin schoten zon der enige orde in het rond; de heren reden heen en weer om zo nu en dan iets tegen iemand te zeggen. Gelukkig hadden ze wel aan beide zijden soldaten op hun flanken. In ieder geval had hij, zodra ze langs waren gereden, vrije baan naar het zuiden. En ik stop pas als ik halverwege die bloedrivier de Erinin ben!

Een korte verholen beweging viel hem opeens op, ruim voor de colonne onder hem. Hij zou het niet hebben gezien als hij niet zo hoog had gestaan. Niemand van de ruiters kon het zijn opgevallen. Hij trok zijn kleine kijkglas uit de zadeltas – Kin Tovere hield van dobbelen – en keek strak naar wat hem was opgevallen, zachtjes door zijn tanden fluitend. Aiel. Minstens evenveel als de colonne onder hem en als die niet van Couladin waren, dan waren ze van plan voor een verrassend naamdaggeschenk te zorgen, want ze hielden zich on der dorre struiken en bladeren verborgen.

Heel even roffelden zijn vingers op zijn dij. Binnen afzienbare tijd zouden daar beneden enkele lijken liggen. En daar zouden maar weinig Aiel bij zijn. Ik heb er niets mee te maken. Ik sta hierbuiten en hoor hier niet. Ik ben op weg naar het zuiden.

Hij zou even wachten en dan op pad gaan, wanneer zij het te druk hadden om hem op te merken.

Die kerel Weiramon – hij had de vorige dag de naam van die grijs baard gehoord – was volslagen dwaas. Geen voorruiters en geen ver kenners, bloedvuur, anders zou hij weten wat hem te wachten stond. Maar door de ligging van deze heuvels en de bochten in het dal konden de Aiel de colonne ook niet zien, alleen het opstijgende dunne stof. Ze hadden vrijwel zeker verkenners uitgezet, ze zouden daar niet stom toevallig in hinderlaag liggen.

Verstrooid ‘Dans met Jak met de zeis’ fluitend, zette hij het kijkglas weer aan het oog en bestudeerde de heuveltoppen. Ja. De aanvoer der van de Aiel had enkele mannen op een plaats gezet waar ze een waarschuwing konden doorgeven vlak voor de colonne de plek des onheils zou oprijden. Maar zelfs zij konden onmogelijk alles al zien. Over enkele tellen zouden de eerste Tyreners in zicht komen, maar pas dan...

Geschokt merkte hij dat hij Pips had aangespoord naar beneden te galopperen. Licht-nog-aan-toe, wat ben ik aan het doen?

Nou ja, hij kon zich niet afzijdig houden en ze allemaal naar hun dood laten trekken als ganzen naar de slachter. Hij ging hen waarschuwen. Dat alleen zou hij doen. Hun zeggen wat voor hen lag, en dan zou hij weer verdwijnen.

De ruiters aan de flanken zagen hem uiteraard aankomen voor hij onder aan de heuvel was en hoorden het krijgshaftige geroffel van Pips’ hoeven. Twee of drie lieten hun lansen zakken. Mart vond het niet echt prettig dat er een lans van zo’n anderhalve voet staal naar hem wees, laat staan dat het er drie waren, maar het was ook duidelijk dat één man geen bedreiging vormde, zeker zo’n aanstormen de gek niet. Ze lieten hem doorrijden en terwijl hij langs de voorste Cairhiense heren heen reed, schreeuwde hij: ‘Halt houden! Nu! Bevel van de Drakenheer! Anders geleidt hij je kop in je buik en mag je je eigen voeten als ontbijt verorberen!’

Zijn hielen spoorden Pips aan en de ruin sprong verder. Hij keek slechts een keer over zijn schouder om te zien of ze deden wat hij zei. Dat deden ze, al was er enige verwarring merkbaar. De heuvels hielden hen nog steeds voor de Aiel verborgen en als het stof een maal was gezakt, zouden de Aiel absoluut niet weten waar ze zaten. Maar hij lag laag over de paardennek gebogen en galoppeerde langs het voetvolk verder. Als ik wacht tot Wetramon die bevelen doorgeeft, zal het te laat zijn. Dat is het enige.

Hij zou hen waarschuwen en dan vertrekken. Het voetvolk trok in groepen van zo’n tweehonderd piekeniers op, met een officier te paard voor ieder blok en misschien vijftig boog schutters of kruisboogschutters erachter. De meesten keken hem nieuwsgierig aan toen hij langsdraafde en Pips’ hoeven wolkjes stof deden opdwarrelen, maar niemand verbrak de rijen. Enkele rossen van de officieren dansten opzij, alsof de ruiters wilden zien waarom hij zo’n haast had, maar niemand reed gelukkig van zijn plek weg.

Goede krijgstucht. Dat zouden ze nodig hebben. De Verdedigers van de Steen vormden de achterhoede van de Tyreners. Ze droegen borstkurassen, bolle, zwart en goud gestreepte mouwen en pluimen in verschillende kleuren op de helmkammen, waar aan de officieren en onderofficieren herkend konden worden. De anderen waren op dezelfde manier geharnast, maar toonden de kleuren van verschillende heren op hun mouwen. De in zijde gestoken heren zelf reden helemaal vooraan met versierde kurassen en grote witte pluimen terwijl achter hen hun banieren in de opstekende bries wapperden.

Hij trok zo fors de teugels aan dat Pips steigerde. Mart schreeuwde: ‘Halt! In naam van de Heer Draak!’

Het leek hem de snelste manier om hen te laten stoppen, maar heel even dacht hij dat ze van plan waren dwars door hem heen te rijden. Bijna op hetzelfde ogenblik hief een jonge heer die hij zich nog van Rhands tent herinnerde, zijn hand op en toen trokken allen de teugels aan in een stortvloed van geschreeuwde bevelen die in de colonne verder werden doorgegeven. Weiramon was er niet bij; bijna elke heer was amper tien jaar ouder dan Mart. ‘Wat heeft dit te betekenen?’ wilde de man van de opgestoken hand weten. Donkere ogen fonkelden hoogmoedig langs een scherpe neus, de kin zo hoog geheven dat zijn puntbaardje een dolk leek te vormen. Het zweet dat langs zijn gezicht druppelde, bedierf het amper. ‘De Drakenheer heeft me zelf dit bevel gegeven. Wie ben jij, dat je...’ Hij zweeg abrupt toen een andere man die Mart kende, aan zijn mouw trok en hem fel iets toefluisterde. Estean, met zijn aardappel gezicht, zag er onder zijn helm zowel afgetobd als verhit uit – de Aiel hadden hem helemaal uitgewrongen over de toestand in de stad, had Mart gehoord – maar in Tyr had hij met Mart aan de kaartta fel gezeten. Hij wist precies wie Mart was. Alleen Esteans borstplaat vertoonde scheurtjes in het fraaie verguldsel. Geen van de anderen had meer gedaan dan wat pralend rondgereden. Nog niet. De kin van de steekneus zakte al luisterend omlaag en toen Estean zweeg, klonk zijn stem meer bescheiden. ‘Ik wilde u niet beledigen... eh... heer Mart. Ik heet Melanril van Huis Asegora. Hoe kan ik de Drakenheer dienen?’ Er klonk tenminste eindelijk wat bescheidenheid en echte aarzeling in zijn stem door en Estean onderbrak hem gehaast.

‘Waarom moeten we halt houden? Ik weet dat de Drakenheer heeft gezegd ons achteraf te houden, Mart, maar mijn ziel mag branden, er steekt geen eer in rustig af te wachten en de Aiel al het vechten voor hun rekening te laten nemen. Waarom moeten we opgezadeld worden met hen na te jagen als ze de rijen hebben verbroken? Bo vendien is mijn vader in de stad en...’ Hij zweeg toen Mart hem fel aanstaarde.

Mart schudde het hoofd en waaide zich met zijn hoed koelte toe. De zotten waren niet eens op de plek waar ze hoorden te zijn. Maar de kans was ook klein dat hij hen kon laten omdraaien. Als Melanril dat zou doen – Mart keek hem aan en betwijfelde dat, zelfs met een verzonnen bevel van de Drakenheer – hadden ze nog geen enkele kans. Hij zat in het volle zicht van de Aielverkenners te paard. Als de colonne om zou keren, zouden de Shaido weten dat ze ontdekt waren en heel waarschijnlijk de aanval inzetten als de Tyreense en Cairhiense piekeniers warrig door elkaar trokken. Ze zouden net zo zeker in de pan worden gehakt als wanneer ze zonder enig vermoeden verder zouden rijden. ‘Waar is Weiramon?’

‘De Heer Draak heeft hem naar Tyr teruggestuurd,’ gaf Melanril langzaam ten antwoord. ‘Om de Illiaanse zeeschuimers en de struikro vers op de Vlakte van Maredo aan te pakken. Hij wilde liever niet gaan, natuurlijk, zelfs niet voor zo’n verantwoordelijke taak, maar... Vergeef me, heer Mart, maar als de Heer Draak u gestuurd heeft, hoe komt het dan dat u niet weet...’

Mart onderbrak hem. ‘Ik ben geen heer. En als je twijfels hebt over wat Rhand wel of niet aan zijn mensen laat weten, vraag het hem zelf.’ Dat zou de man doen inbinden. Bloedvuur, die man zou de Draak van zijn leven geen vragen meer stellen. Weiramon was een dwaas, maar was tenminste wel zo oud dat hij eerder een veldslag had meegemaakt. Afgezien van Estean, die als een zak knollen op zijn paard zat, had dit hele stelletje niet meer meegemaakt dan een paar gevechten in een taveerne. En misschien wat tweegevechten geleverd. Dat zou hen op dit moment weinig helpen. ‘Wel, luister alle maal goed naar me. Als jullie door dat dal tussen die twee heuvels achter me rijden, zullen de Aiel als een lawine op jullie neerstorten.’ Het was of hij hun had verteld dat ze naar een bal gingen met vrouwen die smachtend uitzagen naar de komst van de jonge heren. Er werd gretig gegrijnsd en ze lieten hun paarden ronddansen, waarbij ze elkaar op de schouder sloegen, pochend op het aantal dat ze per soonlijk zouden doden. Estean was de enige die niet meedeed. Hij zuchtte en voelde of zijn zwaard los in de schede stak. ‘Zit niet naar boven te staren!’ snauwde Mart. Dwazen. Binnen de kortste keren zouden ze een stormaanval inzetten. ‘Blijf mij aankijken. Mij!’

Door zijn vrienden onder de Tyreense jonge heren werden ze weer kalm. Melanril en de anderen in hun mooie, smetteloze wapenrusting fronsten het voorhoofd van ongeduld en begrepen niet waarom ze van Mart niet met het afslachten van die wilden mochten beginnen. Als hij niet de vriend van de Drakenheer was geweest, zouden ze zowel over hem als Pips heen zijn gereden.

Hij kon ze die aanval laten uitvoeren. Ze zouden in groepjes naar voren draven, de piekeniers en de Cairhiense ruiterij achterlaten, hoe wel de Cairhienin zich mogelijk erbij zouden aansluiten als die beseften wat er gaande was. En ze zouden allemaal sterven. Het zou verstandig zijn hen maar door te laten rijden, terwijl hij de andere kant opreed. De enige ellende was dat als deze idioten de Aiel hadden laten merken dat ze ontdekt waren, dat de Aiel dan op hun beurt misschien besloten iets slims te doen, zoals om hen heen trekken en die opgeblazen dwazen van opzij aanpakken. En als dat gebeurde, wist hij niet zeker of hij ertussenuit kon komen. ‘Wat de heer Draak wil dat jullie doen,’ vertelde hij, ‘is langzaam verder rijden, net alsof er binnen honderd span geen Aiel te bekennen is. Zodra de piekeniers door de laagte zijn getrokken, moeten ze een ruim vierkant vormen en maken jullie als de drommel dat je binnen dat vierkant komt.’

‘Erbinnen?’ wierp Melanril tegen. Er steeg een boos gemompel op van de andere jonge heren, met uitzondering van Estean, die diep na dacht. ‘Er zit geen eer in je te verstoppen achter die stinkende...’

‘Bloedvuur! Dat doe je!’ donderde Mart, die Pips vlak naast Melanrils paard trok. ‘Als die bloedkrijgers je niet doden, doet Rhand het, en wat hij overlaat, zal ik zelf in kleine worstjes hakken!’ Dit alles duurde veel te lang. De Aiel zouden zich al afvragen, waar ze het over hadden. ‘Als we geluk hebben, staan jullie klaar als de Aiel aan vallen. Als jullie bereden boogschutters hebben, gebruik ze dan. Voor de rest, hou de rijen gesloten. Jullie krijgen je bloedaanval nog wel en je zult zelf merken wanneer dat kan, maar als jullie te vroeg in beweging komen...’ Hij kon bijna voelen hoe de tijd hem ontglipte. Terwijl hij de voet van zijn speer als een lans in zijn stijgbeugel zet te, spoorde hij Pips aan langs de colonne terug te rijden. Toen hij omkeek, zag hij Melanril met de anderen praten en hem nakijken. Gelukkig kwamen ze niet in galop door het dal aanjagen. De bevelhebber van de piekeniers was een bleke, slanke Cairhienin, een halve kop kleiner dan Mart en gezeten op een grijze ruin die geschikter was voor een grazige weide. Maar Daerid had harde ogen, een neus die vaak was gebroken en drie witte littekens dwars over zijn gezicht, waarvan er een nog maar kortgeleden was geheeld. Hij nam zijn klokvormige helm af tijdens zijn gesprek met Mart. De voor kant van zijn hoofd was gladgeschoren. Hij was geen heer. Misschien had hij voor de burgeroorlogen waren begonnen in het leger gezeten. Ja, zijn mannen kenden de egelstelling. Hij had nog nooit te genover Aiel gestaan, maar wel tegenover struikrovers en Andoraanse ruiterij. Tussen de regels door vermoedde Mart dat hij ook tegen andere Cairhienin had gevochten, voor een van de Huizen die om de troon streden. Daerids woorden klonken niet gretig of weifelend, maar meer als de woorden van een man die een klus ging klaren.

De colonne zette zich in beweging, terwijl Mart Pips wendde en de andere kant opreed. Iedereen stapte zeker en ordelijk verder en een snelle blik achterom leerde hem dat de Tyreense ruiters niet sneller doorreden.

Hij liet Pips wat vlugger doorstappen, maar niet veel. Hij leek de Aielogen op zijn rug te voelen, hun vraag naar wat hij had gezegd en waar hij nu heen ging en met welk doel. Enkel een boodschapper die zijn bericht heeft afgeleverd en wegrijdt. Hoefje je geen zorgen over te maken.

Hij hoopte in ieder geval dat de Aiel dat dachten, maar zijn schouders ontspanden zich pas toen hij er zeker van was dat ze hem niet meer konden zien.

De Cairhienin stonden nog te wachten op de plaats waar hij hen had achtergelaten. Ze hadden ook nog steeds hun wachten op de flanken. Banieren en koins vormden een bos rond de groep heren, ruim een van de tien droeg zoiets, dacht hij. De meesten hadden kale borst platen en waar verguldsel of zilverwerk te zien was, was dat gedeukt alsof een dronken wapensmid erop losgelaten was. Sommige krijgs rossen leken op het paard van Lan. Maar konden ze doen wat nodig was? De gezichten die zich naar hem keerden, waren hard, hun ogen nog harder.

Hij was nu uit zicht en kon door de Aiel niet worden gezien. Hij kon wegrijden. In elk geval nadat hij dit stel had verteld wat er van hen werd verwacht. Maar hij had de anderen in de val van de Shaido gestuurd; hij kon hen nu niet zomaar in de steek laten. Talmanes van Huis Delovinde – zijn koin toonde drie gele sterren op een blauw veld en zijn vaandel een zwarte vos – was zelfs nog kleiner dan Daerid. Hij was hoogstens een jaar of drie ouder dan Mart, maar voerde desondanks de Cairhienin aan, hoewel er oudere mannen met grijs haar onder waren. Zijn ogen waren even uitdruk kingsloos als die van Daerid en hij deed denken aan een zweep die elk moment kon knallen. Zijn wapenrusting en zwaard waren heel eenvoudig. Nadat hij zich aan Mart had voorgesteld, luisterde hij kalm naar diens plannen. Mart boog wat uit zijn zadel opzij om met zijn zwaardspeer lijnen in het zand te trekken. De andere Cairhiense heren kwamen op hun paarden om hen heen staan, keken toe, maar geen zo scherp als Talmanes, die de kaart bestudeerde en Mart van laarzen tot hoed opnam, zelfs de zwaardspeer. Toen Mart was uitgesproken, zei de man nog steeds niets, tot Mart blafte: ‘Nou, hoe zit het? Het kan mij niet schelen of je het doet of niet, maar je vrienden zullen binnen de kortste keren tot hun heupen in de Aiel staan.’

‘De Tyreners zijn geen vrienden van mij. En Daerid is... nuttig. Zeker geen vriend.’ De toekijkende Cairhiense heren grinnikten droog bij deze opmerking. ‘Maar ik zal de ene helft leiden, als jij de andere helft aanvoert.’

Talmanes trok een met staal beklede handschoen uit en stak vervolgens zijn hand uit. Maar heel even kon Mart er alleen maar naar staren. Aanvoeren? Hij? Ik ben een gokker, geen krijgsman. Een minnaar.

Herinneringen aan oeroude veldslagen wervelden rond in zijn hoofd, maar hij onderdrukte ze. Hij hoefde alleen maar weg te rij den. Maar dan zou Talmanes misschien Estean en Daerid en de anderen aan het spit laten rijgen. Het spit dat Mart had klaargezet. Des ondanks was hij echt verbaasd toen hij de hand van de ander aanpakte en zei: ‘Zorg ervoor dat je er bent wanneer je er moet zijn.’ Bij wijze van antwoord begon Talmanes snel namen op te noemen. Heren en jonge heren stuurden hun paarden naar Mart, ieder gevolgd door een banierdrager en misschien een tiental krijgslieden tot hij zo’n vierhonderd Cairhienin verzameld had. Talmanes had daar na niets meer te zeggen en leidde de overgeblevenen in een lichte wolk van stof in een draf naar het westen.

‘Blijf bij elkaar,’ gebood Mart zijn helft. ‘Val aan, wanneer ik zeg aanvallen, draaf snel door wanneer ik dat beveel, maak geen onnodige geluiden.’ Er klonk uiteraard gekraak van zadels en hoefge klepper toen ze hem volgden, maar ze hielden gelukkig hun mond en stelden geen vragen.

Een laatste blik op de andere wirwar van kleurrijke banieren en koins die na een bocht in het dal verdwenen. Hoe was hij hierin verzeild geraakt? Het was allemaal zo eenvoudig begonnen. Enkel waar schuwen en er dan vandoor gaan. Iedere stap erna leek zo klein en zo noodzakelijk. En het gevolg was dat hij nu tot aan zijn middel in de modder stak en geen enkele andere keus had dan door te gaan. Hij hoopte dat Talmanes volgens afspraak zou verschijnen. De man had zelfs niet eens gevraagd wie hij was.

Het heuveldal boog en splitste zich toen hij naar het noorden reed, maar hij had een goed richtingsgevoel. Hij wist bijvoorbeeld precies waar het veilige zuiden lag, maar daar reed hij nu niet heen. Er vormden zich donkere wolken boven de stad, de eerste dikke zwarte wolken die hij sinds lang had gezien. De regen zou de droogte verdrij ven – goed voor de boeren die er nog waren – en het stof doen neerslaan – goed voor de ruiters, zodat ze zich niet te vroeg aan kondigden. Misschien zouden de Aiel het opgeven als het regende en naar huis gaan. De wind wakkerde aan en bracht wonderlijk genoeg ook iets van koelte.

De geluiden van strijd dreven over de heuveltoppen, schreeuwende mannen, krijsende mannen. Het was begonnen. Mart wendde Pips, hief zijn zwaardspeer en zwaaide die links en rechts. Hij was bijna verrast toen de Cairhienin aan weerszijden een lange rij vormden in de richting van de helling. Het gebaar was als vanzelf gekomen, stamde uit een andere tijd en plaats, maar ja, de ze mannen hadden al eerder strijd meegemaakt. Hij zette Pips tussen de spaarzame bomen aan tot een langzame draf en zijn medestrijders bleven naast hem. De teugels ritselden kalm.

Zijn eerste gedachte op de heuveltop was er een van opluchting, toen hij Talmanes en zijn mannen op de top tegenover hem zag opdoemen. Zijn tweede was dat hij wilde vloeken.

Daerid had een egel gevormd, stekelige bossen van pieken, vier man achter elkaar, afgewisseld door boogschutters rond een lege, vier kante ruimte. De lange pieken maakte het de Shaido moeilijk dichterbij te komen, hoe hard ze ook aan kwamen rennen, en bogen en kruisbogen schoten verwoed en snel hun pijlen af op de Aiel, die het zelfde deden. Aan beide kanten vielen mannen neer, maar de piekeniers sloten zich gewoon weer aaneen wanneer iemand neerviel, waardoor het vierkant nog kleiner en stekeliger werd. Natuurlijk zouden de Shaido hun aanval niet willen afbreken. De Verdedigers en misschien de helft van de Tyreense heren met hun volgelingen waren tussen de piekeniers afgestegen. De helft. Dat was de reden waarom hij had willen vloeken. De anderen sprongen rond tussen de Aiel, slaand en stekend met zwaarden en speren, in groepjes van vijf of tien, of alleen. Tientallen onbereden paarden vertelden hoe slecht het deze groep verging. Melanril stond erbuiten, met alleen zijn banierdrager, rondzwaaiend met zijn wapen. Twee Aiel schoten op hem af en sneden de pezen van zijn paard door. Het viel en het hoofd schoot omhoog – Mart was er zeker van dat het gilde, maar dat geluid ging in de herrie verloren – en toen verdween Me lanril achter de in cadin’sor geklede figuurtjes met toestekende speren. De banierdrager hield het slechts enkele tellen langer vol. Opgeruimd staat netjes, dacht Mart grimmig. Rechtop staand in de stijgbeugels hief hij zijn zwaardspeer en zwaaide die toen naar voren met de schreeuw: ‘Los! Los caba’drin!’

Hij zou de woorden hebben onderdrukt als hij het had gekund, maar niet vanwege de Oude Spraak. Het was daar beneden in het dal een ziedende heksenketel. Of één Cairhienin het bevel van ‘ruiters naar voren’ in de Oude Spraak begreep, wist hij niet, maar ze begrepen zijn gebaar, zeker toen hij zich in het zadel terug liet vallen en Pips aanspoorde. Eigenlijk wilde hij helemaal niet, maar hij zag geen andere mogelijkheid. Hij had die mannen daar beneden hierheen gestuurd – sommigen hadden kunnen ontkomen als hij hun had gezegd te vluchten. Hij had geen keus.

Met zwaaiende koins en banieren denderden de Cairhienin samen met hem de heuvel af, strijdkreten brullend. Ongetwijfeld om hem na te bootsen, hoewel hij alleen maar vloekte: ‘Bloedvuur! Bloed- en bloedvuur!’ Aan de andere kant van het dal snelde Talmanes even hard naar beneden.

De Shaido waren er zo zeker van geweest dat ze alle natlanders in gesloten hadden dat ze de anderen pas zagen toen die van achter aan beide kanten op hen in reden. Toen begonnen de bliksems in te slaan. En daarna werd het echt eng.

44

Minder droef

Door alle inspanningen plakte Rhands hemd aan zijn huid, maar hij hield zijn jas aan vanwege de harde wind die naar Cairhien blies. De zon, stond nog ruim voor het hoogste punt; desondanks had hij het gevoel dat hij de hele ochtend had gerend en daarna met een knuppel was afgeranseld. Gehuld in de leegte was hij zich slechts vaag bewust van zijn uitputting, voelde hij heel veraf de pijn in zijn armen, zijn schouders en onder in zijn rug, en het kloppen rond het kwets bare litteken in zijn zij. Dat hij zich toch van dat alles bewust was, maakte hem veel duidelijk. Met de Kracht in hem kon hij op honderd pas afstand de blaadjes aan de bomen voelen, maar iets lichamelijks voelde hij alsof het een ander overkwam. Hij was al een hele tijd bezig met saidin door de angreaal in zijn zak aan te trekken, door het stenen beeldje van de kleine dikke man. Toch vergde het werken met de Kracht, het weven van de stromen op vele spannen afstand, een grote inspanning en slechts de ranzige draden in de aangetrokken vloed weerhielden hem ervan om meer aan te trekken of om alles aan te trekken. Zo zoet smaakte de Kracht, besmet of niet. Na uren onafgebroken te hebben geleid, was hij door en door vermoeid. Tegelijk moest hij saidin zelf nog steviger bevechten, meer van zijn eigen krachten gebruiken om te voorkomen dat zijn geest op die plek tot as verteerde. Het was zelfs nog moei lijker de vernietiging door saidin weg te houden, moeilijker weer stand te bieden aan het verlangen meer aan te trekken, moeilijker om alles te doen met wat hij aantrok. Een nare omlaag kringelende spiraal en het zou nog uren duren voor de slag was beslist. Terwijl hij het zweet uit zijn ogen veegde, greep hij de houten leuning van de toren beet. Hij balanceerde op het randje, terwijl hij toch sterker was dan Egwene of Aviendha. De Aielse stond naar Cairhien en de stormwolken te turen en boog zich af en toe naar het kijkglas om er doorheen te kijken. Egwene zat in kleermakerszit tegen een rechte paal geleund en had haar ogen gesloten. Ze zagen er beiden even afgemat uit als hij zich voelde.

Voor hij iets kon doen – niet dat hij wist wat; hij wist niets van Heling – gingen Egwenes ogen open en stond ze op. Ze wisselde met Aviendha enkele woorden die de wind van hem wegvoerde, zelfs voor zijn met saidin versterkte gehoor. Toen ging Aviendha op Egwenes plek zitten en zocht met haar hoofd steun tegen de opstaande balk. De zwarte wolken rond de stad bleven hun bliksems afschieten, maar er waren nu veel meer wilde bliksemschichten dan enkele doel treffende inslagen.

Dus zij wisselden elkaar af en gunden elkaar rust. Het zou fijn zijn geweest als hij dat ook had gekund, maar het speet hem niet dat hij Asmodean had gezegd in de tent te blijven. Hij zou hem met het geleiden niet hebben vertrouwd. Zeker nu niet. Niemand kon zeggen wat de Verzaker zou doen als hij Rhand zo verzwakt zag. Enigszins wankelend draaide Rhand zijn kijkglas rond voor een blik op de heuvels buiten de stad. Er was nu zeker leven te zien. En dood. Overal waar hij keek, werd gevochten. Aiel tegen Aiel, hier een duizendtal, daar vijfduizend. Ze zwermden over de boomloze heuvels en stonden te dicht bij elkaar om iets te kunnen doen. Hij kon de colonne van ruiters en piekeniers niet meer zien. Hij had ze driemaal gezien en eenmaal hadden ze het opgenomen tegen Aiel die in getal tweemaal zo sterk waren. Hij wist zeker dat ze daar nog ergens zaten. Hij had maar weinig hoop dat Melanril had besloten zijn bevelen op dit late tijdstip op te volgen. Die man te kiezen omdat hij zijn verlegenheid had laten blijken bij Weiramons gedrag, was fout geweest, maar hij had weinig tijd gehad en hij moest Weiramon zien te lozen. Daar kon hij nu niets meer aan doen. Misschien dat een Cairhienin de leiding had moeten nemen. Maar of de Tyreners na een rechtstreeks bevel van hem een Cairhienin wilden volgen...

Een krioelende massa vlak onder de hoge grijze stadswallen trok zijn aandacht. Hoge met ijzer beslagen poorten stonden wijd open. Aielmannen streden bijna op het open veld tegen ruiters en lansdragers, terwijl burgers de poorten probeerden te sluiten, het opnieuw pro beerden en faalden vanwege de druk van de lichamen. Paarden met lege zadels en onbeweeglijk op de grond liggende geharnaste mannen een halve span buiten de poort gaven aan vanwaar de uitval was teruggeslagen. Pijlen en kopgrote brokken puin regenden van de muren omlaag – zelfs speren flitsten af en toe naar beneden met genoeg kracht om twee of drie man eraan te rijgen, hoewel hij nog steeds niet goed zag waar die eigenlijk vandaan kwamen – maar de Aiel klommen over hun doden heen en rukten steeds meer op om zich een weg naar binnen te vechten. Een snel overzicht toonde hem nog twee andere colonnes Aiel die naar de poorten draafden, misschien wel drieduizend man. Hij twijfelde er niet aan dat dat ook Couladins mannen waren.

Hij besefte dat hij zijn tanden op elkaar klemde. Als de Shaido in Cairhien wisten door te dringen, zou hij ze nooit naar het noorden kunnen drijven. Hij zou ze straat voor straat moeten wegvagen en de prijs aan levens zou het aantal reeds gedoden verwaarloosbaar klein maken. De stad zelf zou als een puinhoop eindigen, zoals Eianrod of Taien. Cairhienin en Shaido krioelden als mieren in een kom door elkaar heen. Hij moest iets doen.

Hij haalde diep adem en geleidde. De twee vrouwen hadden de voor waarden geschapen door de stormwolken bijeen te drijven; hij hoef de hun weefsels niet te kunnen zien om er zijn voordeel mee te doen. Felle zilverblauwe bliksems sloegen op de Aiel in, eenmaal, twee maal, opnieuw en opnieuw, zo snel als een man kon toeslaan. Rhands hoofd rukte zich omhoog en zijn ogen knipperden, weg van de brandende strepen die in zijn gezichtsveld omlaagschoten. Toen hij weer door de lange buis keek, lagen de Shaido als gemaaide gerst in het rond, overal waar de bliksems waren ingeslagen. Mannen en paarden dichter bij de poort waren eveneens getroffen en sommige bewogen helemaal niet, maar de niet-gewonden sleepten de gewonden mee en de poorten begonnen zich te sluiten.

Hoeveel mannen kunnen niet meer binnen komen? Hoeveel mannen van mij heb ik gedood?

De kille waarheid was dat het er niet toe deed. Het moest gedaan worden en het was gebeurd. En dat was maar goed ook. In de verte voelde hij zijn knieën beven. Hij zou zich moeten aanpassen als hij de rest van de dag nog door moest. Hij kon zich niet overal mee bemoeien; hij moest zich richten op die plekken waar hij in het bijzonder nodig was, waar hij het verschil uitmaakte tussen...

Hoewel de stormwolken alleen boven de stad en de heuvels in het zuiden bij elkaar gedreven waren, was er opeens sprake van inslaande bliksem uit de heldere, wolkeloze hemel boven de toren. Die sloeg met een donderende klap tussen de verzamelde Speervrouwen beneden hem in.

Door de tintelende lucht voelde Rhand hoe de haren hem te berge rezen en hij kon slechts rondstaren. Hij kon die bliksem op een andere manier voelen, het weven van saidin voelen die hem had gevormd. Dus Asmodean daar in de tenten was ook in verleiding gebracht.

Maar hij had geen tijd om verder na te denken. Als snelle slagen op een reusachtige trommel sloeg weerlicht na weerlicht flitsend neer op de Speervrouwen tot de laatste schicht de onderkant van de toren trof. Die spatte uiteen in duizenden splinters zo dik als armen en benen.

Toen de toren langzaam over begon te hellen, wierp Rhand zich op Egwene en Aviendha. Op de een of andere manier lukte het hem beiden met een arm op te scheppen en de andere arm rond een op staande balk te slaan die nu aan de bovenkant van de vlonder zat. Ze staarden hem met grote ogen aan, hun monden sperden zich open, maar er was voor praten even weinig tijd als voor denken. De verbrijzelde houten toren viel om en klapte door de takken van de bomen omlaag. Heel even meende hij dat ze de val zouden breken.

Met een klap knapte de opstaande balk af. De grond kwam omhoog en sloeg in een oogwenk alle adem uit zijn longen voor de vrouwen op hem neerploften. Duisternis rolde over hem heen. Langzaam kwam hij bij bewustzijn. Het eerst zijn gehoor. ‘... heeft ons als een rotsblok opgegraven en midden in de nacht de heuvel af laten rollen.’ Het was Aviendha’s stem, zacht, alsof ze alleen voor haar eigen oren sprak. Er bewoog iets over zijn gezicht. ‘Je hebt van ons weggenomen wat we zijn, wat we waren. Je moet ons in ruil daarvoor iets teruggeven, iets wat zal zijn. We hebben je nodig.’ Het bewegende ding ging langzamer, raakte hem zachter aan. ‘Ik heb je nodig. Niet voor mezelf, begrijp me goed. Voor Elayne. Wat er nu tussen haar en mij is, is tussen haar en mij, maar ik zal je aan haar overhandigen. Dat zal ik doen. Als je doodgaat, draag ik je lijk naar haar toe. Als je doodgaat...’

Zijn ogen schoten open en heel even staarden ze elkaar recht in het gezicht. Haar haren zaten volkomen in de war, haar hoofdsjaal was weg en een lichtpaarse bult ontsierde haar kaak. Met een schok zat ze rechtop, vouwde een vochtige doek vol bloed op en begon zijn voorhoofd te deppen met aanzienlijk meer kracht dan eerst.

‘Ik ben niet van plan dood te gaan,’ zei hij tegen haar, hoewel hij daar eerlijk gezegd niet helemaal van overtuigd was. De leegte en saidin waren natuurlijk verdwenen. Alleen de gedachte aan het kwijt raken, zoals het was gebeurd, deed hem huiveren. Het was puur geluk dat saidin zijn geest niet had verzengd in dat laatste ogenblik. De gedachte opnieuw naar de Bron te reiken deed hem al kreunen. Zon der de leegte als stootblok voelde hij alle pijn volledig, elke snee, elke schram. Hij was zo door en door moe dat hij meteen in slaap had kunnen vallen, als hij niet zoveel pijn had gehad. Het was maar goed dat het pijn deed, omdat hij zeker nog niet mocht slapen. Nog heel lang niet.

Hij liet een hand onder zijn jas glijden, voelde aan zijn zij en veegde toen heel zorgvuldig de vingers af aan zijn hemd, voor hij de hand weer uit zijn jas trok. Het was geen wonder dat de val die half genezen, nooit geheelde wond had doen openbarsten. Hij leek niet zo erg te bloeden, maar als de Speervrouwen of Egwene, laat staan Aviendha, dat zagen, zou hij slechts met de allergrootste moeite kunnen voorkomen dat ze hem naar Moiraine zouden slepen. Hij had nog veel te veel te doen – en als hij naast dat alles ook nog de Heling zou moeten doorstaan, zou dar werken als een knuppel tegen zijn slaap – en bovendien moesten er mensen veel erger gewond zijn dan hij, voor wie ze beter kon zorgen.

Grijnzend en een tweede kreun onderdrukkend stond hij op met een beetje hulp van Aviendha. Waarna hij prompt al zijn wonden vergat. Sulin zat vlakbij op de grond, terwijl Egwene een bloedende wond op haar hoofd verbond, woest in zichzelf mopperend omdat ze niet kon helen, maar de witharige vrouw was niet de enige gewonde en bij lange na niet degene met de ergste wonden. Overal legden in cadin’sor geklede vrouwen dekens over doden en verzorgden degenen die alleen brandwonden hadden opgelopen, als wonden veroorzaakt door bliksem tenminste zo heetten. Afgezien van het gemopper van Egwene en de gierende ademhaling van gewonde vrouwen was de heuveltop bijna stil.

De houten toren, totaal onherkenbaar, had de Speervrouwen bij zijn val niet gespaard. Er waren gebroken armen en benen, vlees was opengescheurd. Hij zag hoe over het gezicht van een Speervrouwe met blondrood haar, bijna dezelfde kleur als Elaynes haar, een deken werd getrokken. Het hoofd stond in een onnatuurlijke hoek en ver glaasde ogen staarden omhoog. Jolin. Een van de eersten die over de Drakenmuur was gekomen om Hij die komt met de dageraad te zoeken. Voor hem was ze naar de Steen van Tyr getrokken. Nu was ze dood. Voor hem. De Speervrouwen tegen pijn beschermen, dat heb je goed gedaan, dacht hij verbitterd. Heel goed gedaan.

Nog steeds kon hij de bliksem voelen, of liever het restant van hoe hij was gemaakt. Bijna zo als het nabeeld eerder in zijn ogen was gebrand, kon hij het weefsel opsporen, hoewel dat nu afzwakte. Tot zijn verrassing leidde het naar het westen, niet naar de tenten achter hem. Dus toch niet Asmodean.

‘Sammael.’ Hij wist het zeker. Sammael had die aanval in de Jangai pas bevolen. Sammael zat achter de zeeschuimers en de overvallen op Tyr en Sammael had dit gedaan. Zijn lippen trokken zich op tot een snauw en zijn stem was een schor gefluister. ‘Sammael!’ Hij besefte pas dat hij naar voren stapte toen Aviendha hem bij de arm greep.

Even later had Egwene de andere arm beet en het tweetal klemde zich aan hem vast, alsof ze hem ter plekke in de grond wilden plan ten. ‘Wees niet zo’n volslagen wolkop,’ zei Egwene. Ze schrok toen hij haar woest aankeek, maar ze liet hem niet los. Ze had de bruine sjaal weer om het hoofd, maar haar vingers hadden haar haren niet kunnen fatsoeneren en haar hemd en rok zaten nog onder het stof. ‘Waarom denk je dat die aanvaller heeft gewacht tot je doodmoe was? Als het hem niet lukte jou te doden en jij op hem afging, zou je een heel gemakkelijke prooi vormen. Je kunt amper rechtop staan!’ Aviendha was al evenmin bereid hem los te laten en beantwoordde zijn blik met evenveel kwaadheid. ‘Je bent hier nodig, Rhand Altor. Hier, car’a’carn. Vind je je eer door die man te doden of hier bij hen die je naar dit land hebt geleid?’

Een jonge Aielman kwam tussen de vrouwen aanhollen, de sjoefa op de schouders, de speren en het schild meezwaaiend met zijn stappen. Misschien vond hij het gek dat twee vrouwen Rhand vasthielden, maar hij liet er niets van merken. Hij bestudeerde de kapotte resten van de toren en bekeek de doden en gewonden met een lichte nieuws gierigheid, alsof hij zich afvroeg wat er gebeurd kon zijn en waar de dode vijanden lagen. Hij stak voor Rhands voeten de speren in de grond en zei: ‘Ik ben Seirin van de Shorarasibbe van de Tomanelle.’

‘Ik zie je, Seirin,’ antwoordde Rhand even vormelijk, wat al moeilijk genoeg was vanwege de twee vrouwen die hem vasthielden, alsof hij ervandoor wilde gaan.

‘Han van de Tomanelle geeft dit bericht aan de car’a’carn. De stammen in het oosten sluiten zich aaneen. Allevier. Han is van plan zich bij Dhearic aan te sluiten en hij heeft bericht naar Erim gestuurd het zelfde te doen.’

Rhand haalde beheerst adem en hoopte dat de vrouwen zoudendenken dat zijn grimas door het nieuws was veroorzaakt. Zijn zij stond in brand en hij kon voelen hoe het bloed langzaam zijn hemd door weekte. Nu was alles weg wat Couladin naar het noorden kon dwingen als de Shaido zich terugtrokken. Als zij zich tenminste terug trokken, want uit wat hij had gezien, had hij dat niet kunnen opmaken. Waarom sloten de Miagoma en de anderen zich aaneen? Als ze van plan waren het tegen hem op te nemen, hadden Han, Dhearic en Erim lang niet genoeg krijgers onder zich en als de Shaido het zo lang uithielden en de vier stammen doorbraken... Boven de heuvels kon hij zien dat het boven de stad was gaan regenen nu Egwene en Aviendha de wolken niet meer beheersten. Dat zou beide partijen hinderen. Tenzij de twee vrouwen zich beter voelden dan hij, zouden ze niet in staat zijn vanaf deze afstand de wolken opnieuw in hun macht te krijgen.

‘Zeg Han te doen wat hij moet doen om hen van ons af te houden.’ Zo jong als hij was – en wat dat betreft scheelde hij niet veel met Rhand – keek Seirin hem verbaasd aan. Natuurlijk. Han zou niet anders handelen en Seirin wist dat. Hij wachtte slechts lang genoeg om er zeker van te zijn dat Rhand er niets aan toe wilde voegen. Ver volgens ging hij er snel vandoor en rende even hard heuvelafwaarts als hij aan was komen rennen. Ongetwijfeld hoopte hij terug te zijn voor hij nog meer van de strijd moest missen dan hij al gedaan had. Wat dat betreft zou het daar in het oosten misschien al begonnen zijn.

‘Ik heb iemand nodig die Jeade’en voor me haalt,’ zei Rhand zodra Seirin was weggesprongen. Als hij zo ver probeerde te lopen, zou hij de vrouwen echt nodig hebben om hem overeind te houden. Zij tweeën leken in het geheel niet op elkaar, maar ze slaagden erin bijna hetzelfde wantrouwen op hun gezicht te tonen. Die frons moest iets zijn wat ieder meisje van haar moeder leerde. ‘Ik ga niet op Sammael af.’ Nog niet. ‘Maar ik moet dichter bij de stad zijn.’ Hij knik te in de richting van de omgevallen toren, het enige gebaar dat hij kon maken nu die twee aan zijn armen hingen. Baas Tovere was miscchien in staat de lenzen uit die kijkglazen te redden, maar bijna geen enkele balk van de toren was nog heel. Vandaag zouden ze niet meer alles vanuit de hoogte kunnen bekijken.

Egwene was echt onzeker, maar Aviendha wachtte geen moment voor ze een jonge Speervrouwe vroeg naar de gai’shain te gaan, ook om Mist te laten zadelen, iets waar hij niet op had gerekend. Egwene begon zich schoon te borstelen, binnensmonds mopperend over het stof. Aviendha had ergens een ivoren haarkam en een andere sjaal gevonden. Ondanks de val zagen ze er aanzienlijk minder onverzorgd uit dan hij. Hun gezichten stonden nog steeds vermoeid, maar zo lang ze konden geleiden, zouden ze nuttig zijn. Dat deed hem even stoppen. Kon hij alleen nog maar aan iemand denken in termen van nut? Hij zou ze toch op een veilige plek kunnen laten, zoals boven op die toren? Niet dat de toren achteraf bezien erg veilig was gebleken, maar ditmaal zou hij de zaken beter in de hand houden.

Sulin stond op toen ze aan kwamen lopen, een licht gekleurde kap van algoed boven op haar hoofd, waar haar witte haren als een rand je onderuit staken.

‘Ik verplaats me naar een plek dichter bij de stad,’ vertelde hij haar, ‘waar ik kan zien wat er gebeurt en misschien iets kan ondernemen. Iedere gewonde dient hier te blijven, met genoeg Speervrouwen om hen zo nodig te beschermen. Versterk die wacht, Sulin. Ik heb er maar een handvol nodig en het is een armzalige terugbetaling voor de eer die de Speervrouwen me hebben betoond als ik toelaat dat hun gewonden afgeslacht worden.’ Daarmee zou het grootste deel uit de buurt van de strijd worden gehouden. Zelf zou hij afstand moeten bewaren om de rest erbuiten te houden, maar zoals hij zich nu voel de, zou dat geen grote belasting betekenen. ‘Ik wil dat jij hier blijft en...’

‘Ik hoor niet bij de gewonden,’ zei ze stijfjes en hij aarzelde en knik te toen.

‘Goed dan.’ Hij twijfelde er niet aan dat haar verwonding ernstig was, maar twijfelde evenmin aan haar taaiheid. En als zij hier bleef, werd hij misschien opgescheept met iemand als Enaila als hoofd van zijn lijfwacht. Hij kon beter als broer worden beschouwd dan als zoon worden behandeld, wat helemaal vervelend zou zijn, en hij was bovendien niet in de stemming om zich dat te laten welgevallen. ‘Ik vertrouw er echter op dat niemand meegaat die écht gewond is, Sulin. Ik zal me snel moeten verplaatsen en kan het me niet veroorlo ven dat iemand me ophoudt of achtergelaten moet worden.’ Ze knikte zo snel dat hij ervan overtuigd was dat ze iedere Speervrouwe met een schrammetje achter zou laten. Maar niet zij zelf, natuurlijk. Ditmaal voelde hij zich niet schuldig dat hij iemand gebruikte. De Speervrouwen hadden niet alleen de speer gekozen maar ook verkozen hem te volgen. Misschien was ‘volgen’ niet het juiste woord, als hij dacht aan sommige dingen die ze deden, maar volgens hem veranderde dat er niets aan. Hij zou nooit, en was daartoe ook niet in staat, een vrouw bevelen de dood te zoeken en dat was dat. Om de waarheid te zeggen had hij vooraf verzet verwacht. Hij was er wel dankbaar voor dat ze hem niet tegensprak. Ik moet toch fijn zinniger zijn dan ik denk.

Twee in het wit gestoken gai’shain brachten Jeade’en en Mist en achter hen volgden nog meer, hun armen vol verband en zalfjes en over hun schouders verschillende volle waterzakken, onder leiding van Sorilea en een tiental andere Wijzen die hij kende. Op z’n best kende hij van de helft hun naam.

Sorilea had hoorbaar en zichtbaar de leiding en al snel had ze zowel gai’shain als Wijzen verdeeld om de gewonde Speervrouwen te ver zorgen. Ze nam Rhand, Egwene en Aviendha scherp op, fronste na denkend en perste haar dunne lippen op elkaar, overduidelijk met de gedachte dat alledrie er zo verfomfaaid uitzagen dat er naar hun ver wondingen gekeken moest worden. Die blik volstond om Egwene zo snel mogelijk en glimlachend in het zadel van haar grijze te laten klauteren, met een knikje naar de bejaarde Wijze. Als Sorilea beter met paarden bekend was geweest, zou de Aielse hebben gezien dat de onhandige stijfheid van Egwene heel ongewoon was. En dat Aviendha zich zonder enig bezwaar door Egwene achter op het paard liet trekken, gaf eveneens goed aan hoe het met haar stond. Ook zij glimlachte Sorilea toe.

Zijn tanden op elkaar klemmend trok Rhand zich in een vloeiende beweging in zijn eigen zadel. De bezwaren van bezeerde spieren gingen helemaal ten onder in een lawine van pijn in zijn zij, alsof hij op dat ogenblik werd neergestoken, en het duurde heel lang voor hij weer adem durfde te halen, al liet hij niemand iets merken. Egwene stuurde Mist tot naast Jeade’en en fluisterde hem toe: ‘Als je niet beter op een paard kunt klimmen dan je net deed, Rhand Altor, kun je paardrijden de eerste tijd maar beter vergeten.’ Aviendha toonde een van haar nietszeggende Aielse uitdrukkingen, maar haar ogen waren strak op hem gericht.

‘Mij is jouw opstijgen ook al zo opgevallen,’ zei hij kalm. ‘Misschien hoor jij hier te blijven en Sorilea te helpen tot je je beter voelt.’ Dat bracht haar tot zwijgen, al stond haar mond heel zuur. Aviendha schonk Sorilea wederom een glimlach; de oude Wijze keek nog steeds. Rhand spoorde zijn schimmel aan de heuvel af te draven. Iedere stap stuurde een schok door zijn zij, waardoor hij tussen zijn opeenge klemde tanden sissend ademhaalde, maar hij moest een behoorlijke afstand afleggen en dat kon niet lopend. Ook bij hem begon Sorilea’s blik op zijn zenuwen te werken.

Mist kwam naast Jeade’en lopen voor hij vijftig stappen de begroei de helling af was en na nog eens vijftig stappen volgden Sulin en een lange stoet Speervrouwen, van wie enkelen langs hen heen renden om het terrein voor hen te verkennen. Het waren er meer dan hij had gehoopt, maar het zou er weinig toe doen. Wat hij had te doen, zou hem niet naar de strijd voeren. Ze konden door de afstand veilig bij hem blijven.

Saidin aan te grijpen was op zich al een inspanning, zelfs met behulp van de angreaal, en de pure zwaarte leek nu harder dan ooit op hem te drukken, leek de smet smeriger te maken dan ooit. De leegte beschutte hem gelukkig wel tegen zijn eigen pijn. Tegen iets ervan ten minste. En als Sammael weer een spelletje met hem wilde spelen... Hij versnelde Jeade’ens pas. Wat Sammael ook deed, Rhand had nog steeds zijn eigen werk te doen.

Regen droop van de rand van Marts hoed en regelmatig moest hij zijn kijkglas laten zakken om het droog te vegen. De stortbui was het laatste uur wat minder geworden, maar de paar takken boven zijn hoofd boden geen bescherming. Zijn jas was al heel lang volkomen door weekt en Pips’ oren hingen omlaag; het paard stond erbij alsof het zelfs na de felste aansporing geen stap meer zou willen zetten. Hij wist niet meer zeker hoe ver de dag gevorderd was. Ergens hal verwege de middag dacht hij, maar de donkere wolken waren na de regen niet uitgedund en hielden de zon voor hem verborgen. Hij had het gevoel alsof er al drie of vier dagen verstreken waren, nadat hij de heuvel was afgereden om de Tyreners te waarschuwen. Hij wist nog steeds niet echt goed waarom hij dat had gedaan. Hij keek naar het zuiden en zocht een uitweg. Een uitweg voor drie duizend man. Zeker zoveel hadden het tot dusver overleefd, hoewel ze geen enkel idee hadden wat hij van plan was. Ze namen aan dat hij nieuwe strijd voor hen opzocht, maar de laatste drie veldslagen waren er voor zijn boek met regels drie te veel geweest. Hij dacht wel dat hij in z’n eentje had kunnen ontsnappen, zolang hij zijn ogen openhield en zijn verstand gebruikte. Drieduizend man echter trokken altijd de aandacht wanneer ze zich verplaatsten en dat kon niet snel, nu ruim de helft dat lopend moest doen. Daarom stond hij op deze Lichtvervloekte heuveltop en daarom stonden de Tyreners en Cairhienin dicht opeen in het lange, smalle dal tussen zijn heuvel en de volgende. Als hij het er nu op waagde...

Hij zette het kijkglas weer stevig tegen zijn oog en keek woest naar de spaarzaam beboste heuvels in het zuiden. Hier en daar stonden bomengroepen, sommige vrij groot, maar ook hier was het land voor namelijk begroeid met struiken en gras. Hij was langzaam naar het oosten getrokken, iedere diepte in het land die een muis kon ver bergen gebruikend, waarbij hij de colonne uit het boomloze gebied had weggevoerd naar een plaats die wat meer bescherming bood. Weg van die bloedbliksems en vuurbollen. Hij wist niet goed of die erger waren dan de onberekenbare bulderende uitbarstingen van de aarde. En al zijn inspanningen hadden er eigenlijk toe geleid dat de strijd met hem mee was getrokken. Hij leek maar niet uit het midden van de slag weg te kunnen komen. Hoe zit het met mijn bloedgeluk, nu ik het echt nodig heb? Hij was een doorregen stommeling dat hij was gebleven. Dat het hem was gelukt de anderen zo lang in leven te houden, wilde niet zeggen dat dat zo zou blijven. Vroeg of laat zouden de stenen de Ogen van de Duistere tonen. Zij zijn de vervloekte krijgslieden. Ik zou het aan hen moeten overlaten en wegrijden.

Maar hij bleef kijken en de beboste toppen en heuvelkammen af zoeken. Ze boden zowel hem als Couladins Aielkrijgers beschutting, maar hij kon ze hier en daar zien. Ze waren niet allemaal betrokken bij uitgebroken veldslagen, maar letterlijk elke groep was groter dan de zijne, elke groep tussen hem en het veilige zuiden en hij wist ab soluut niet welke Aiel het waren tot het misschien te laat was. De Aiel leken het bij de eerste blik te weten, maar daar had hij niets aan. Ongeveer een span verder renden een paar honderd in cadin’sor geklede gestalten met z’n achten naast elkaar over een heuveltop naar het oosten, waar een handvol lederbladbomen de naam bos nauwelijks waarmaakte. Voordat de eerste renners weer omlaag konden springen, sloeg de bliksem op hen in, waardoor mannen en aarde weg werden geslagen als vijverwater door een steen. Pips trilde niet eens toen de donder Mart bereikte; de ruin was gewend geraakt aan inslagen dichtbij.

Sommige gevallen mannen krabbelden hinkend overeind en voegden zich bij degenen die waren blijven staan om de onbeweeglijke gestalten te onderzoeken. Amper tien man werden over schouders gelegd, voor ze allemaal van de hoogte wegsprongen, terug naar de plaats waar ze vandaan waren gekomen. Niemand bleef naar de krater staan kijken. Mart had gezien hoe ze dat lesje hadden geleerd: blijven wachten nodigde slechts een tweede zilveren schicht uit de wolken uit. Binnen enkele tellen waren ze uit het zicht verdwenen. Alleen de doden bleven achter.

Hij zwaaide het kijkglas naar het oosten. Daar zag hij enkele spannen verder zonlicht. De houten toren had boven de bomen zichtbaar moeten zijn, maar hij had die al een hele tijd niet meer kunnen vinden. Misschien keek hij de verkeerde kant op. Het deed er niet toe. Die bliksems moesten van Rhand komen en al het andere waar schijnljk ook. Als ik ver genoeg die kant op kan gaan Hij zou op dezelfde plek uitkomen vanwaar hij was vertrokken. Zelfs als hij door ta’veren niet werd teruggetrokken, zou hij het heel moei lijk krijgen om weer weg te komen als Moiraine ervan hoorde. Bo vendien diende hij nog aan Melindhra te denken. Hij had nog nooit van een vrouw gehoord die niet achterdochtig werd als een man heimelijk uit haar leven verdween.

Terwijl hij, op zoek naar de toren, het kijkglas langzaam rond liet gaan, laaiden opeens vlammen op tegen een helling met lederbladeren en papierbomen en werd iedere boom een vurige fakkel. Langzaam liet hij de in koper beslagen buis zakken; hij hoefde echt het vuur en de dikke grijze rook niet te zien die reeds een dikke pluim vormde in de lucht. Hij had geen aanwijzingen nodig om geleiding te herkennen wanneer hij het zag, niet na zoiets. Was Rhand einde lijk van het randje van krankzinnigheid gedonderd? Of voelde Aviendha niet meer de noodzaak vlak bij hem te blijven? Breng een geleidster nooit van haar stuk. Het lukte Mart maar zelden die regel op te volgen, maar hij probeerde het vol overtuiging. Bewaar die slimme opmerking maar voor een ander, bedacht hij grimmig. Hij probeerde gewoon niet aan de derde mogelijkheid te denken. Als Rhand niet krankzinnig was geworden en als Aviendha, Egwene of anders een van de Wijzen niet had besloten hem te lozen, bemoeide iemand anders zich vandaag met de gang van zaken. Bij hem was twee en twee nog geen vijf. Sammael. Nou, dat was dan de uitweg; een uitweg die nergens heen leidde. Bloedvuur, bloedvuur! Wat is er gebeurd met mijn...

Een gevallen tak knapte onder een laars achter hem en hij reageer de zonder nadenken, waarbij meer zijn knieën dan de teugel Pips deden ronddraaien en hij zijn zwaardspeer op de zadelboog liet uithalen.

Estean liet bijna zijn helm vallen en zijn ogen werden tweemaal zo groot toen het lange blad op een haartje na van zijn gespleten hoofd af was. De regen plakte zijn haren op zijn gezicht. Nalesean, even eens te voet, grijnsde, half van schrik en half uit vermaak over de verlegenheid van de jonge Tyrener. De stevige Nalesean met zijn vier kante gezicht was onderbevelhebber van de Tyreense ruiterij onder Melanril geweest. Talmanes en Daerid waren er eveneens, als gewoonlijk een stap achter hen, met dezelfde effen gezichten onder klokvormige helmen. Het viertal had hun paarden verderop onder de bomen achtergelaten.

‘Er komen Aiel recht op ons af, Mart,’ zei Nalesean toen Mart de met raven getekende speer weer had opgericht. ‘Het Licht brande mijn ziel als het er minder zijn dan vijfduizend.’ Ook daarover moest hij grijnzen. ‘Ik denk niet dat ze weten dat wij hen hier opwachten.’ Estean knikte eenmaal. ‘Ze houden zich in de dalen en diepten. Houden zich verborgen voor...’ Hij wierp een blik op de wolken en hui verde. Hij was niet de enige die zich verontrust voelde over wat er uit de hemel kon vallen. Ook de andere drie keken omhoog. ‘Nou ja, het is wel duidelijk dat ze van plan zijn door het dal te trekken waar Daerids mannen staan.’ In feite klonk er iets van waardering door in zijn stem toen hij de piekeniers noemde. Met tegenzin, zeker, en niet zo’n grote achting, maar je kon moeilijk neerkijken op mannen die een paar keer je leven hadden gered. ‘Ze zullen ons op de nek zitten voor ze ons zien.’

‘Prachtig,’ verzuchtte Mart. ‘Bloedvuur, dat is gewoon prachtig.’

Hij had het scherp spottend bedoeld, maar natuurlijk misten Nalesean en Estean het fijne ervan. Ze zagen er gretig uit. Daerids gezicht vol littekens vertoonde echter evenveel uitdrukking als een gebarsten rots en Talmanes trok slechts even zijn wenkbrauwen op naar Mart en schudde daarna zijn hoofd. Die twee wisten wat strijd was. De eerste ontmoeting met de Shaido was op z’n best een muntje op z’n kant geweest, een munt die Mart zonder dwang nooit had op gepakt. Dat alle bliksems genoeg onrust onder de Aielkrijgers hadden veroorzaakt om hen de aftocht te laten blazen, veranderde daar niets aan. Daarna hadden ze nog tweemaal strijd moeten leveren, toen Mart ontdekte dat hij alleen de keus had om aan te pakken of aangepakt te worden en die twee veldslagen waren maar half zo goed afgelopen als de Tyreners geloofden. Een was onbeslist gebleven, maar alleen doordat het hem gelukt was de Shaido van zich af te schudden, nadat ze zich hadden teruggetrokken om zich opnieuw te groeperen. Ze waren tenminste niet teruggekomen, terwijl hij ieder een door de kronkelige dalen wegleidde. Hij vermoedde dat ze iets anders hadden gevonden wat hen bezighield; misschien nog meer bliksems, vuurbollen of het Licht mocht weten wat. Hij wist heel goed waardoor het was gelukt uit de laatste slag weg te komen en hun hachje nog net te redden. Een andere groep Aiel was op de achterhoede van vijandige Aiel gestoten, vlak voordat de piekeniers on der de voet zouden worden gelopen. De Shaido hadden besloten zich naar het noorden terug te trekken en de anderen – hij wist nog steeds niet wie – waren naar het westen afgezwaaid en hadden hem die velden gelaten. Nalesean en Estean beschouwden het als een pure over winning, maar Daerid en Talmanes wisten wel beter. ‘Hoelang nog?’ vroeg Mart.

Talmanes gaf hem antwoord. ‘De helft van een uur. Misschien wat meer, als het Licht ons genadig is.’ De Tyreners twijfelden; ze leken nog steeds niet te beseffen hoe snel de Aiel zich konden verplaatsen. Mart koesterde die dromen niet. Hij had het omliggende terrein reeds in zich opgenomen, maar hij keek opnieuw en zuchtte. Vanaf deze heuvel had je heel goed zicht en het enige redelijk grote bos binnen een halve span stond om hem en de vier anderen heen. De rest was wat laag struikgewas, amper tot het middel reikend, afgewisseld met een enkele lederblad, papierboom of eik. Die Aiel zouden zeker ver kenners naar deze plek sturen en zijn ruiters zouden geen enkele kans hebben uit het zicht te komen voor zij er waren. De piekeniers zouden open en bloot in het veld staan. Hij wist wat er gedaan moest worden – gepakt worden of zelf aanpakken – maar dat hield niet in dat hij het leuk vond.

Hij keek heel kort, maar voor hij iets kon zeggen, zei Daerid: ‘Mijn verkenners zeggen dat Couladin zelf bij dit stel zit. Hun aanvoerder heeft tenminste ontblote armen en die vertonen net zulke tekenen als de Drakenheer schijnt te dragen.’

Mart gromde. Couladin, op weg naar het oosten. Als hij ook maar ergens een plek wist om opzij te stappen, dan zou die vent regelrecht op Rhand botsen. Misschien was dat zijn bedoeling wel. Mart besefte dat hij laaiend was en dat had niets te maken met Couladins wens Rhand te doden. Het stamhoofd van de Shaido, of wat hij dan ook was, kon zich Mart misschien nog een beetje herinneren als ie mand bij Rhand, maar door Couladin zat hij hier in het heetst van de strijd vast, moest hij proberen in leven te blijven en zich afvragen of het volgende ogenblik alles zou veranderen in een persoonlijke strijd tussen Rhand en Sammael, het soort tweegevecht waarbij ie dereen binnen een paar span de dood zou vinden. Als ik tenminste niet eerst een speer door mijn bast krijg.

En hij had evenveel keus als een geslachte gans die naast een keukendeur hing. Dat alles zou zonder Couladin niet zo zijn geweest.

Jammer dat niemand die man jaren geleden had gedood. Hij gaf er genoeg reden voor. De Aiel toonden hun boosheid zelden en wan neer dat wel het geval was, gebeurde het kil en strak. Couladin leek daarentegen twee- of driemaal per dag in vuur uit te barsten en verloor bij felle woede zijn kop even snel als een strootje brak. Het was een wonder dat hij nog in leven was en had het geluk van de Duistere zelf.

‘Nalesean en Estean,’ zei Mart kwaad, ‘wijk met jullie Tyreners ver uit naar het noorden en pak die kerels van achter aan. Wij zullen hun aandacht trekken, dus rij zo snel mogelijk en val als een instortende schuur op hen neer.’ Dus hij heeft het geluk van de Duistere, nietwaar? Bloed en as, ik hoop maar dat mijn geluk weer opleeft. ‘Talmanes, jij doet hetzelfde vanuit het zuiden. Vooruit, jullie twee. We hebben weinig tijd en we verspillen die nu.’ De twee Tyreners bogen haastig en renden naar hun paarden, hun helmen opzettend. De buiging van Talmanes was meer vormelijk. ‘Moge het Licht je zwaard begunstigen, Mart. Of misschien zou ik speer moeten zeggen.’ Toen was hij eveneens verdwenen. Opkijkend naar Mart toen het drietal de heuvel afreed, veegde Daerid met een vinger de regen uit zijn ogen. ‘Ditmaal blijf je dus bij de piekeniers. Je moet je boosheid op die Couladin niet de overhand laten krijgen. Een veldslag is niet de juiste plaats voor een tweege vecht.’

Mart kon nog net voorkomen dat zijn mond openviel. Een tweegevecht? Hij? Tegen Couladin? Dacht Daerid dat hij daarom bij het voetvolk bleef? Hij had hen gekozen omdat het achter de lansen veel veiliger was. Daarom deed hij het. De enige reden. ‘Maak je geen zorgen. Ik hou mezelf wel in bedwang.’ En hij had Daerid nog wel de verstandigste van het hele stel gevonden.

De Cairhienin knikte slechts. ‘Ik dacht dat ook. Je hebt het zo te zien al eerder meegemaakt, piekeniers in de knel en enkele aanvallen. Tal manes prijst iemand alleen als er twee manen aan de hemel staan, maar ik heb hem net hardop horen zeggen dat hij jou als aanvoer der overal zou volgen. Op een mooie dag wil ik jouw verhaal graag horen, man van Andor. Maar je bent jong – bij het Licht, ik wil niet onbeleefd zijn – en jonge mannen hebben vurig bloed.’

‘Dat zal op z’n minst door de regen wel worden afgekoeld.’ Bloed en as! Waren ze allemaal gek? Talmanes préés hem? Hij vroeg zich af wat ze zouden zeggen als ze hoorden dat hij slechts een gokker was die stukjes herinnering volgde van mannen die al duizend jaar en langer dood waren. Ze zouden strootjes trekken wie hem als eerste aan het spit mocht rijgen. Zeker de heren. Niemand vond het leuk belachelijk gemaakt te worden, maar de adel leek het helemaal niet te waarderen, misschien omdat ze het uit zichzelf al zo vaak waren. Hoe dan ook, hij was van plan vele spannen weg te zijn wanneer ze dat ontdekten. Vervloekte Couladin. Wat zou ik hem graag een speer door zijn strot willen rammen!

Hij spoorde Pips aan en reed naar de heuvel tegenover hem, naar de mannen die onder hem wachtten. Daerid klom op zijn eigen paard en voegde zich bij hem, en hij knik te terwijl Mart zijn plan ontvouwde. De boogschutters op de hellingen, waar ze de flanken konden dekken, maar ze moesten plat liggen, verborgen door de struiken tot het laatste ogenblik. Een man op de heuveltop om aan te geven wanneer de Aiel in zicht kwamen. En de piekeniers moesten meteen wegstappen bij dat teken en recht op de naderende vijand afgaan. ‘Zodra wij de Shaido zien, trekken we ons zo snel mogelijk terug, bijna tot die laagte tussen die twee heuvels daar, en daar draaien we ons dan om voor het gevecht. Ze zullen denken dat we willen vluchten, zien dat we dat niet kunnen en als een everzwijn aan jachthonden aan hun genade zijn over geleverd. Als ze zien dat we de helft van hun aantal hebben en alleen vechten omdat we moeten, zullen ze aannemen dat ze ons op kunnen rollen. Laten we er in ieder geval voor zorgen dat we hun aandacht vasthouden tot de ruiterij van achter ingrijpt...’ De Cairhienin grinnikte. ‘We gebruiken hun eigen strijdplan tegen hen.’

‘Dus kunnen we maar beter zorgen dat we hun bloedaandacht vast houden.’ Marts stem klonk even droog als hijzelf nat was. ‘Om daar voor te zorgen... om er zeker van te zijn dat zij geen omtrekkende beweging maken, wil ik dat we een strijdkreet laten horen zodra we ons omkeren. “Bescherm de Drakenheer.”’ Ditmaal lachte Daerid hardop.

Dat zou de Shaido naar hen toe brengen, zeker als Couladin hun aanvoerder was. Als Couladin echt hun hoofdman was, als hij dacht dat Rhand zich bij de piekeniers bevond en als de krijgslieden stand konden houden tot de ruiters kwamen... Heel veel ‘alsen’. Mart kon de dobbelstenen in zijn hoofd weer horen rollen. Dit was de grootste gok die hij ooit in zijn leven had gewaagd. Hij vroeg zich af hoe ver de nacht nog van hen af was; een man moest er ’s nachts toch vandoor kunnen gaan. Hij had liever gehad dat die dobbelstenen weg waren of anders stillagen en hun ogen toonden, zodat hij het wist. Bars de regen in kijkend, spoorde hij Pips aan en reed de heuvel af.

Jeade’en bleef op een heuvelkam staan, waar een tiental bomen een mager bomengroepje vormde en Rhand kromp wat in elkaar vanwege de pijn in zijn zij. De maansikkel, hoog aan de hemel, gaf bleek licht, maar zelfs voor zijn door saidin verbeterde ogen was alles op meer dan honderd pas afstand niet meer dan een vage schaduw. De nacht omhulde de omliggende heuvels geheel en hij was zich slechts nu en dan bewust van Sulin, die zich vlak bij hem ophield, en de Speervrouwen om hem heen. Maar hij leek zijn ogen slechts half open te kunnen houden. Er leek zand in te zitten en hij dacht dat de knagende pijn in zijn zij het enige was dat hem wakker hield. Hij dacht er niet vaak aan. Denken was niet alleen ver weg, het was ook traag. Had Sammael nu tweemaal een aanslag op zijn leven gedaan, of drie maal? Meer? Het leek hem toch dat een man zich het aantal aanslagen op zijn leven behoorde te herinneren. Nee, niet doden. Uitdagen.

Ben je nog steeds jaloers op me, Tel Janin? Wanneer heb ik je ooit gekleineerd of je een vinger minder gegeven dan waar je recht op had?

Heen en weer zwaaiend haalde Rhand een hand door zijn haar. Er was iets vreemds aan die gedachte, maar hij kon niet bedenken wat. Sammael... Nee. Hem kon hij afhandelen, wanneer... als... Deed er niet toe. Later. Vandaag leidde Sammael hem slechts af van wat belangrijk was. Misschien was hij wel weg.

De vage gedachte kwam op dat er geen aanval meer geweest was na... Ja, na wat? Hij herinnerde zich de laatste zet van Sammael met iets heel naars te hebben beantwoord, maar hij wist niet meer met wat. Geen lotsvuur. Moet dat niet gebruiken. Bedreigt het weefsel van het Patroon. Zelfs niet voor Ilyena? Ik zou de wereld verzengen en mijn ziel als lont willen gebruiken om haar weer te horen lachen. Hij dreef weer weg, weg van wat belangrijk was. Hoelang het ook geleden was dat de zon was ondergegaan, die was gedoofd boven de strijd en de lengende schaduwen hadden geleide lijk het goudrode licht waarin mensen doodden en stierven, over weldigd. Nu voerden geurige winden nog steeds ver geschreeuw en gegil aan. Zeker, het kwam door Couladin, maar als je tot de kern doordrong, kwam het door hemzelf. Heel even wist hij zijn naam niet meer.

‘Rhand Altor,’ zei hij hardop en huiverde, hoewel zijn jas klam was van het zweet. Heel even klonk die naam hem vreemd in de oren. ‘Ik ben Rhand Altor en ik moet... Ik moet kijken.’ Hij had sinds die morgen niet meer gegeten, maar de smet op saidin verdreef de honger wel. De leegte trilde voortdurend, en hij hield zich nog aan zijn nagels aan de Ware Bron vast. Het was of hij een stier bereed die gek was geworden van roodklaver, of hij naakt in een rivier van vuur zwom, overgaand in watervallen tussen scherpe ijs blokken. Maar wanneer hij niet op het randje verkeerde van bevuild te worden of leek te verdrinken, leek saidin de enige kracht te zijn die hem restte. Saidin was er, vijlde de randjes, probeerde zijn geest te slijpen of weg te rotten, maar was klaar voor gebruik. Met een beverige schok geleidde hij en hoog aan de hemel ontbrandde iets. Iets. Een bol van bulderende blauwe vlammen die met een hard vochtig licht de schaduwen verjoeg.

Overal om hem heen rezen de heuvels op, de bomen staken zwart af in het sterke schijnsel. Er bewoog niets. Een zuchtje wind voerde een zwak geluid met zich mee. Gejuich misschien, of gezang. Of wellicht verbeeldde hij zich van alles; het was zo ijl, verbeelding waarschijn lijk, en het stierf met de wind weg.

Opeens drong de aanwezigheid van honderden Speervrouwen tot hem door. Sommigen, waaronder Sulin, staarden hem aan, maar velen hadden hun ogen dichtgeknepen. Het duurde even voor hij besefte dat ze probeerden hun nachtzicht niet kwijt te raken. Hij frons te en keek zoekend rond. Egwene en Aviendha waren er niet meer. Het duurde nog langer voor hij eraan dacht zijn weefsel te ontbinden, waardoor de duisternis de nacht weer kon opeisen. Het was op het oog pikzwart.

‘Waar zijn ze?’ Hij was half geërgerd dat hij moest uitleggen wat hij bedoelde en zich even vaag bewust dat hij er geen reden voor had. ‘Ze zijn met zonsondergang naar Moiraine en de Wijzen gereden, car’a’carn,’ antwoordde Sulin, die wat dichter bij Jeade’en kwam staan. Haar korte witte haren glansden in het maanlicht. Nee, ze had een verband om het hoofd. Hoe had hij dat kunnen vergeten? ‘Een paar uur geleden. Ze weten dat vlees geen steen is. Zelfs de sterkste benen kunnen niet blijven rennen.’

Rhand fronste. Benen? Ze hadden een paard. Mist. De vrouw praat te onzin. ‘Ik moet ze vinden.’

‘Ze zijn bij Moiraine en de Wijzen, car’a’carn,’ zei ze langzaam. Hij meende bij haar ook een frons te zien, maar was er niet echt zeker van.

‘Niet die twee,’ mompelde hij. ‘Moet mijn mensen vinden. Ze zijn daarginds ergens, Sulin.’ Waarom bewoog de hengst niet. ‘Kun jij ze horen? Daarginds, in de nacht. Nog steeds aan het vechten. Ik moet ze helpen.’ Natuurlijk, hij moest zijn hakken gebruiken in de ribben van de appelschimmel. Maar toen hij het deed, stapte Jeade’en slechts opzij, terwijl Sulin het paard aan de halster vasthield. Hij herinner de zich niet dat ze de halster had vastgepakt.

‘De Wijzen moeten je nu spreken, Rhand Altor.’ Haar stem klonk anders, maar hij was te uitgeput om te horen hoe anders. ‘Kan het niet wachten?’ Hij moest de boodschapper gemist hebben. ‘Ik moet ze vinden, Sulin.’

Enaila leek aan de andere kant van het paardenhoofd op te duiken. ‘Je hebt je mensen gevonden, Rhand Altor.’

‘De Wijzen verwachten je,’ voegde Sulin eraan toe. Zij en Enaila wendden Jeade’en zonder op zijn toestemming te wachten. Om de een of andere reden groepten de Far Dareis Mai rond hem samen, toen ze een slingerend pad opgingen langs een heuvel en hun gezichten weerspiegelden het maanlicht terwijl ze van zo nabijnaar hem opkeken dat hun schouders de flanken van het paard raakten. ‘Wat ze ook willen,’ gromde hij, ‘ze kunnen het maar beter snel doen.’ Het was niet nodig dat ze de schimmel leidden, maar het kostte te veel moeite om er moeilijk over te doen. Hij draaide zich om, grommend door de pijn in zijn zij, maar de heuveltop was reeds door de nacht opgeslokt. ‘Ik moet nog een heleboel doen. Ik moet...’ Couladin. Sammael. De mannen die voor hem streden en stierven. ‘Ik moet ze vinden.’ Hij was zo moe, maar hij kon nog niet slapen. Het licht in het kampement van de Wijzen kwam van lampen op staken en kleine vuurtjes, waar ketels met kokend water door witgeklede mannen en vrouwen werden vervangen door nieuwe, volle ketels. Overal waren gai’shain druk bezig, die net als de Wijzen de gewonden verzorgden die in groten getale het kampement bevolk ten. Moiraine bewoog zich langzaam langs de lange rijen op de grond liggende krijgers en bleef slechts af en toe staan om haar handen op een Aiel te leggen die schokkend bewoog vanwege de stuipen van haar Heling. Ze wankelde wanneer ze zich oprichtte en Lan bleef vlak bij haar, alsof hij haar overeind wilde houden, of erop rekende dat hij dat moest doen. Sulin wisselde enkele woorden met Adelin en Enaila, zo zacht dat Rhand het niet verstond, waarna ze naar de Aes Sedai rende.

Ondanks de vele gewonden waren niet alle Wijzen met de verzorging bezig. In een grote open tent opzij zaten er wel twintig in een kring te luisteren naar een Wijze in hun midden. Toen zij ging zit ten, nam een andere haar plaats in. Buiten de vergadertent knielden de gai’shain neer, maar geen enkele Wijze leek belangstelling voor de wijn te hebben, alleen voor wat er in de tent werd gezegd. Rhand meende dat Amys nu het woord voerde.

Tot zijn verbazing hield Asmodean zich eveneens met de gewonden bezig. De waterzakken over zijn schouders leken heel vreemd bij zijn donkere fluwelen jas met witte kant. Toen hij zich oprichtte na een man te drinken hebben gegeven die afgezien van al het verband tot aan zijn middel ontbloot was, zag hij Rhand en aarzelde. Even later gaf hij de waterzakken aan een gai’shain en baande zich tussen de Speervrouwen door een weg naar Rhand. Ze negeerden hem – ze leken of naar Adelin en Enaila te kijken, die met Moiraine praatten, of Rhand in het oog te houden – en zijn gezicht stond strak toen hij de gesloten kring van vrouwen rond Jeade’en bereikte. Ze weken langzaam uiteen en gunden hem nog net een plekje bij Rhands stijgbeugel.

‘Ik wist zeker dat je veilig was. Ik wist het zeker.’ Aan zijn stem te horen was dat niet helemaal het geval geweest. Toen Rhand niets terugzei, trok Asmodean verontrust zijn schouders op. ‘Moiraine stond erop dat ik water ronddeelde. Een wilskrachtige vrouw, dat ze de bard van de Drakenheer niet toestaat...’ Zijn stem stierf weg en hij likte snel zijn lippen af. ‘Wat is er gebeurd?’

‘Sammael,’ zei Rhand, maar niet als antwoord. Hij sprak slechts de gedachten uit die door de leegte dreven. ‘Ik herinner me hem toen hij voor het eerst de Verrader van Hoop werd genoemd. Nadat hij de Poorten van Hevan had verraden en de Schaduw in de Rorn M’doi en het hart van Satelle neer had laten dalen. Die dag leek een einde aan alle hoop te maken. Culan Cuhan weende. Is er wat mis?’ Het gezicht van Asmodean was even wit geworden als Sulins haar; verstomd schudde hij zijn hoofd. Rhand tuurde naar de vergader tent. Wie er nu ook aan het woord was, hij kende haar niet. ‘Wachten ze daar op me? Dan hoor ik daar te zijn.’

‘Ze zullen jou en geen enkele man verwelkomen,’ zei Lan, die naast een opverende Asmodean kwam staan. Rhand had de zwaardhand ook niet zien aankomen, maar hij wendde alleen zijn hoofd. ‘Ze heb ben een bijeenkomst met de Wijzen van de Miagoma, Codarra, Shian de en Daryne.’

‘De stammen sluiten zich bij me aan,’ zei Rhand op vlakke toon. Maar ze hadden wel zo lang gewacht dat deze dag nog bloediger was geworden. In verhalen ging het nooit zo.

‘Dat schijnt zo. Maar de vier stamhoofden zullen pas met je praten als de Wijzen de afspraken hebben geregeld,’ voegde Lan er droogjes aan toe. ‘Kom mee. Moiraine kan je er meer over vertellen dan ik.’ Rhand schudde het hoofd. ‘Gedaan is gedaan. Ik hoor de bijzon derheden later wel. Als Han ze niet meer van onze rug hoeft weg te houden, heb ik hem nodig. Sulin, stuur een boodschapper. Han...’

‘Het is gedaan, Rhand,’ zei de zwaardhand doordringend. ‘Alles. Er zitten nog maar een paar Shaido ten zuiden van de stad. Duizenden zijn er gevangengenomen en bijna alle overigen steken de Gaelin over. Je zou ongeveer een uur geleden dat bericht al hebben ontvangen als iemand had geweten waar je was. Je bleef niet op dezelfde plaats. Kom mee en laat Moiraine het vertellen.’

‘Gedaan? We hebben gewonnen?’

‘Je hebt gewonnen. Volledig.’

Rhand tuurde naar de mannen die verbonden werden, naar de gewonden die wachtten om verbonden te worden, naar hen die dik in het verband wegliepen. Naar de rijen die bijna onbeweeglijk stillagen. Naar Moiraine, die nog steeds langs die rijen liep en slechts hier en daar vermoeid stilstond om te helen. Dit zouden er natuurlijk maar enkelen zijn. Ze waren waarschijnlijk de hele dag door binnengekomen en weer vertrokken als ze dat konden. Als ze dat kon den. Er zou hier geen enkele dode zijn. Alleen een gewonnen veld slag stemt minder droef dan een verloren veldslag. Hij leek dat eerder te hebben gezegd, heel lang geleden. Misschien had hij het ergens gelezen. Nee. Er waren zoveel levenden voor wie hij verantwoordelijk was dat hij zich geen zorgen over de doden kon maken. Maar hoe veel gezichten ken ik, zoals dat van Jolin? Ik zal Ilyena nooit vergeten, ook al staat de hele wereld in brand!

Fronsend bracht hij zijn hand naar zijn hoofd. De gedachten leken over elkaar heen te schuiven, van verschillende plekken te komen. Hij was zo moe dat hij amper kon denken. Hij moest echter nadenken, had gedachten nodig die nét buiten zijn bereik wegglipten. Hij liet de Ware Bron en de leegte los en klapte in elkaar toen saidin hem op dat ogenblik bijna eronder kreeg. Hij had nauwelijks tijd zijn fout te beseffen. Nu de Kracht was verdwenen, sloegen uitputting en pijn fel toe.

Hij was zich bewust van opkijkende gezichten terwijl hij uit zijn zadel viel, van bewegende monden, van uitgestoken handen die hem wilden vasthouden en tegen de val beschermen.

‘Moiraine!’ schreeuwde Lan met een stem die hol klonk in Rhands oren. ‘Hij bloedt verschrikkelijk!’

Sulin hield zijn hoofd in haar armen. ‘Hou vol, Rhand Altor,’ zei ze fel. ‘Hou vol!’

Asmodean zei niets, maar zijn gezicht was bleek. Rhand voelde een druppeltje saidin uit de man in hem stromen. De duisternis viel in.

45

Na de storm

Het was halverwege de ochtend en Mart zat op een uitstekend rots blok onder aan een helling. Hij kromp ineen terwijl hij zijn breed gerande hoed wat omlaag trok tegen de zon. Gedeeltelijk daarom, tenminste. Er was nog iets anders wat hij niet wilde zien, hoewel sneden en blauwe plekken hem eraan herinnerden, vooral de inkeping over zijn slaap waar de hoed tegenaan drukte. Een smeerseltje uit de zadeltas van Daerid had het bloeden gestelpt, niet alleen daar, ook op andere plekken, maar toch deed alles nog zeer en de meeste wonden staken van de pijn. Dat laatste zou nog erger worden. De hitte van de dag begon zich net goed vast te zetten, maar het zweet pa relde al op zijn gezicht en maakte zijn onderkleren en hemd klam. Wat leeg vroeg hij zich af of het in Cairhien ooit herfst zou worden. Nou ja, het ongemak voorkwam tenminste dat hij zijn vermoeidheid al te zeer voelde. Zelfs in de nacht zou hij nu in een donzen bed wakker blijven en alle dekens op de grond gooien. In geen geval wilde hij in de buurt van zijn eigen tent komen.

Dat was een prachtig: ‘Ik heb geen keus’. Bijna gedood. Ik zweet als een os. Ik kan geen gemakkelijke plek vinden om even lekker te gaan liggen en ik durf niet pronken te worden. Bloed en bloedvuur!

Hij hield op met het voelen aan de scheur dwars over de voorkant van zijn jas – een duimpje dieper en die speer zou recht in zijn hart zijn gegaan. Licht, wat was die man goed geweest! – en bande dat deel uit zijn gedachten. Niet dat het gemakkelijk was met alles wat er om hem heen gaande was.

Voor het eerst kon het de Tyreners en Cairhienin niet schelen dat ze in alle richtingen de tenten van de Aiel konden zien. Er waren zelfs Aiel hier midden in het kamp. Het was een even groot wonder dat Tyreners en Cairhienin de rokerige kampvuurtjes deelden. Niet dat er iemand aan het eten was. De ketels waren er nog niet boven gehangen, hoewel hij kon ruiken dat er ergens vlees lag te verbranden. In plaats daarvan waren de meesten zo dronken als ze maar konden worden door de wijn, brandewijn of Aielse oosquay en vierden lachend feest. Niet ver van zijn plek danste een tiental Verdedigers in bezwete opgerolde hemdsmouwen op het geklap van wel tienmaal zoveel toeschouwers. In een rij, de armen om eikaars schouders geslagen, maakten ze zulke snelle passen dat het een wonder was dat niemand struikelde of iemand de man naast hem een schop verkocht. Voor weer een andere kring kijkers in de buurt van een tien voet ho gestok die in de grond was gestoken – Mart wendde snel zijn ogen af – sprongen even zoveel Aielmannen op en neer. Mart veronder stelde dat het een dans was; een andere Aiel bespeelde de dubbelfluit. Ze sprongen zo hoog mogelijk op, zwaaiden een voet zelfs nog hoger, kwamen dan weer op die voet neer en sprongen meteen weer omhoog, sneller en sneller, waarbij ze soms op het hoogste punt rond tolden als horizontale tollen, of een koprol en een rugrol maakten. Zeven of acht Tyreners en Cairhienin zaten hun botten te koesteren die ze bij hun poging hadden gebroken, maar juichten en lachten voortdurend als idioten, waarbij ze een stenen kruik met het een of ander aan elkaar doorgaven. Op andere plekken waren mannen aan het dansen en misschien zingen. Het was in al die herrie moeilijk te bepalen. Zonder zich te verroeren kon hij wel tien fluiten horen, om maar te zwijgen over wel tweemaal zoveel tinnen fluitjes. Een brood magere Cairhienin in een gerafelde jas blies op iets wat half een fluit leek en half een hoorn, met wat vreemde onderdelen eraan geknut seld. Er klonken talloze trommen, meestal potten waar met lepels op geslagen werd.

Kortom, het kampement was een ziedende ketel van dans, zang en gebrul. Hij herkende het, voornamelijk uit die herinneringen die hij nog steeds aan andere mensen kon toeschrijven, als hij erover na dacht. Een feest omdat men nog steeds in leven was. Wederom waren ze onder de neus van de Duistere doorgelopen en konden ze het navertellen. Wederom een dans op het scherp van de snede voorbij. Gisteren bijna dood, misschien morgen dood, maar vandaag in leven, een verrukkelijk leven. Hij had geen zin om iets te vieren. Wat voor zin had het in leven te zijn als dat inhield dat je in een kooi op gesloten zat?

Hij schudde het hoofd toen Daerid, Estean en een onbekende, zwaar gebouwde roodharige Aielman voorbijwankelden terwijl ze elkaar overeind hielden. Amper hoorbaar door het rumoer probeerden Daerid en Estean samen de grotere man de woorden bij te brengen van ‘Dans met Jak met de zeis’.

We bezingen de nacht, verdrinken de dag de meiden besteden ons geld met een lach en als het gedaan is, gaan we op reis voor een woeste dans met Jak met de zeis. De zongebruinde kerel had natuurlijk helemaal geen belangstelling om het te leren – die zou hij ook nooit krijgen, tenzij ze hem ervan overtuigden dat het een goed strijdlied was – maar hij luisterde en was niet de enige. Tegen de tijd dat het drietal in de ronddrentelen de massa was opgenomen, hadden ze een stoet van ruim twintig man achter zich aan gekregen, die met tinnen en gevlekte leren bekers zwaaiden en allemaal uit volle borst het wijsje meebrulden. Ze bezatten zich met wijn en bier of gaan met meisjes aan de zwier. Mijn eigen plezier, en altijd mijn wijs, is een woeste dans met Jak met de zeis.

Mart wenste dat hij niemand van hen het lied ooit had geleerd. Maar het zingen had hem afgeleid terwijl Daerid had voorkomen dat hij doodbloedde. Zijn smeersel had even gemeen gestoken als de snij wonden zelf en Daerid zou met zijn aanpak van naald en draad geen enkele naaister ooit jaloers maken. Maar het liedje had zich door dat eerste tiental als een lopend vuurtje verspreid. Tyreners en Cairhien in, zowel de ruiterij als het voetvolk, hadden het bij hun terugkomst vroeg in de dageraad uit volle borst gezongen. Terugkomst. Weer terug in hetzelfde dal waaruit ze waren weggere den, onder de puinhoop van de ineengestorte houten toren, zonder enige kans voor hem om weg te komen. Hij had aangeboden voor uit te rijden en Talmanes en Nalesean hadden bijna slaande ruzie gekregen over wie voor de begeleidende ruiters had mogen zorgen. Niet iedereen was beste maatjes met de ander geworden. En hij had er al helemaal geen zin in dat Moiraine hem nu vragen zou gaan stellen over waar hij was geweest en waarom, voortdurend tegen hem zou zeuren over ta’veren en plicht, over-het Patroon en Tarmon Gai’don, tot zijn hoofd zou tollen. Ongetwijfeld was ze nu bij Rhand, maar ze zou hem uiteindelijk zeker op komen zoeken. Hij wierp een blik op de heuvel, naar de wirwar van overal verspreide stammen tussen de afgebroken bomen. Die Cairhienin die de kijk glazen voor Rhand had gemaakt, liep er met zijn leerlingen tussen de rommel te zoeken. De Aiel hadden hun mond niet kunnen houden over wat daar was gebeurd. Het was duidelijk de allerhoogste tijd voor hem zijn biezen te pakken. Het vossenkopzegel bescherm de hem tegen geleidsters, maar hij had genoeg van Rhand opgestoken om te weten dat het bij een geleider anders werkte. Hij wilde liever niet uitproberen of het zegel hem tegen Sammael en zijn vriendjes zou beschermen.

Hij grimaste vanwege de pijnscheuten en gebruikte zijn zwarte zwaardspeer om overeind te komen. Overal om hem heen ging het feestvieren verder. Als hij zich nu geleidelijk naar de paaltjes met de vastgebonden touwen liet leiden... Hij had niet echt veel zin om Pips op te zadelen.

‘De held behoort niet zonder een beker te zitten.’ Geschrokken draaide hij rond, grommend vanwege de stekende wonden, om Melindhra aan te gapen. In haar ene hand hield ze een grote aardewerken kan, geen speren en ze had zich niet gesluierd, maar haar ogen leken hem schattend op te nemen. ‘Hoor eens, Me lindhra, ik kan alles uitleggen.’

‘Wat moet er dan uitgelegd worden?’ vroeg ze en ze sloeg haar vrije arm om zijn schouders. Ondanks die onverwachte schok probeerde hij rechter te gaan staan; hij was het nog steeds niet gewend naar een vrouw op te kijken. ‘Ik wist dat je je eigen eer hoog zou houden. De car’a’carn werpt een weidse schaduw, maar geen enkele man wil zijn leven in diens schaduw leven.’

Hij deed vlug zijn mond dicht, al lukte het hem ‘natuurlijk’ te zuchten. Ze zou hem niet proberen te doden. ‘Zo is het precies.’ Opgelucht nam hij de kan van haar over, nam een slok maar verslikte zich bijna. Het was de sterkste dubbelgestookte brandewijn die hij ooit had geproefd.

Ze nam de kan lang genoeg over om zelf een stevige teug te nemen, slaakte vervolgens een dankbare zucht en gaf hem de kan weer te rug. ‘Het was een man van grote eer, Mart Cauton. Hem gevangen nemen zou nog beter zijn geweest, maar ook door zijn dood heb je veel ji gewonnen. Het was goed dat je hem hebt uitverkoren.’ Onwillekeurig keek Mart naar wat hij tot nog toe had ontweken en huiverde. Een leren koord was aan Couladins korte, vlammendrode haar gebonden en hield zijn hoofd op de punt van een tien voet ho gestaak op de plek waar de Aielmannen aan het dansen waren. Het ding leek te grijnzen. Hém toe te grijnzen. Couladin uitverkoren? Hij had zijn best gedaan de lansen tussen hem en de Shaido – elke Shaido – te houden. Maar die pijl was langs zijn slaap geschampt en voor hij het besefte had hij op de grond gelegen. Terwijl de strijd om hem heen golfde, was hij met moeite overeind gekrabbeld, zwaaiend met zijn ravenspeer om te proberen naar Pips terug te komen. Toen was Couladin schijnbaar uit de lucht komen vallen, gesluierd voor de dood, maar door die ontblote armen was hij gemakkelijk te herkennen: de draken glinsterden van het goud. De man had zich met zijn speren een pad door de piekeniers gevochten, steeds maar brullend dat Rhand zich diende te tonen, steeds maar schreeuwend dat hij de énige echte car’a’carn was. Misschien geloofde hij het zelf op dat moment ook echt. Mart wist nog steeds niet of Couladin hem had herkend, maar dat maakte geen enkel verschil, toen de kerel zich door Mart een weg wilde banen om bij Rhand te komen. Hij wist ook niet wie Couladin naderhand het hoofd had afgehakt. Ik had het te druk met in leven te blijven om dat te zien, bedacht hij grimmig. In de hoop dat ik niet doodbloedde. Thuis in Emondsveld was hij met de vechtstok even goed geweest als ieder ander, en die vechtstok verschilde maar weinig van de zwaardspeer, maar Couladin leek met die dingen geboren te zijn. Uiteindelijk had die kun de de man echter niet veel gebaat. Misschien heb ik nog steeds een beetje geluk. Alsjeblieft, Licht, laat dat nu dan blijken!

Hij stond net te bedenken hoe hij Melindhra kon lozen zodat hij Pips kon zadelen, toen Talmanes voor hem kwam staan en vormelijk een buiging maakte met de hand op zijn hart, zoals men in Cairhien gewoon was. ‘Voorspoed begunstige je, Mart.’

‘En jou,’ mompelde Mart afwezig. Ze zou zeker niet weggaan als hij het vroeg. Die vraag zou de vos in het kippenhok loslaten. Mogelijk zou het lukken als hij zei dat hij enkel een ritje wilde maken. Ze beweerden dat Aiel harder konden lopen dan een paard. ‘Er is vannacht een afvaardiging uit de stad gekomen. Er zal een triomftocht voor de Heer Draak in Cairhien plaatsvinden, uit dank baarheid.’

‘O ja?’ Ze zou toch wel een of andere klus moeten doen? De Speervrouwen verzamelden zich altijd rond Rhand; misschien werd ze daarvoor weggeroepen. Als hij haar echter goed aankeek, kon hij er maar beter niet op rekenen. Haar brede glimlach had iets... bezitte rigs.

‘De afvaardiging kwam van hoogheer Meilan,’ zei Nalesean, die zich bij hen voegde. Zijn buiging was even keurig, beide handen wijd uit zwaaiend, zij het wat haastig. ‘Hij is de man die de Heer Draak een zegetocht aanbiedt.’

‘Hoogheer Dobraine, hoogheer Maringil en hoogvrouwe Colavaere zijn ook bij de Heer Draak geweest.’

Mart ordende zijn gedachten. Beiden probeerden net te doen of de ander niet bestond – ze keken hem strak aan en geen enkele keer richtten ze hun ogen op de ander – maar hun gezichten stonden door de spanning even strak als hun stemmen klonken en de handen op hun zwaardgevesten toonden krijtwitte knokkels. Het zou het top punt zijn als die twee hier tot een handgemeen zouden raken en hem per ongeluk overhoop zouden steken terwijl hij hinkend buiten hun bereik probeerde te komen. ‘Wat doet het ertoe wie die gezant heeft gestuurd, zolang Rhand maar zijn optocht krijgt.’

‘Het is voor jou van belang dat je onze rechtmatige plaats opeist aan het hoofd van de stoet,’ merkte Talmanes snel op. ‘Jij hebt Couladin verslagen en voor ons die plaats verdiend.’ Nors sloot Nalesean snel zijn mond. Hij had zeker hetzelfde willen zeggen. ‘Vragen jullie twee het maar,’ zei Mart. ‘Ik heb er niets mee te maken.’ Melindhra’s hand in zijn nek verstrakte, maar dat kon hem niet schelen. Moiraine zou zeker bij Rhand zijn en hij was niet van plan zijn nek voor de tweede keer in een strop te steken, terwijl hij nog steeds van alles probeerde om uit de eerste val te ontsnappen. Talmanes en Nalesean gaapten hem aan of hij zwakzinnig was geworden. ‘Jij bent onze aanvoerder,’ protesteerde Nalesean. ‘Jij bent onze generaal.’

‘Mijn dienaar kan je laarzen poetsen,’ opperde Talmanes met een klein glimlachje dat niet voor de Cairhienin met zijn vierkante gezicht bedoeld was, ‘je kleren herstellen en borstelen, zodat je je op je best kunt vertonen.’

Nalesean gaf een ruk aan zijn ingevette baard en zijn ogen schoten al op de ander af voor hij zich weer kon beheersen. ‘Als je mij toe staat... Ik heb nog een mooie jas, waarvan ik denk dat die je goed zal staan. Van goudsatijn met rood.’ Op zijn beurt keek de Cairhienin woest.

‘Generaal?’ riep Mart uit, die zich aan zijn zwaardspeer rechtop hield. ‘Ik ben geen bloed... Ik bedoel, ik wil jullie plaats niet inpikken.’ Zo, nou mochten zij uitzoeken wie van de twee hij bedoelde. ‘Mijn ziel mag branden,’ zei Nalesean, ‘maar door jouw krijgskun de hebben we gewonnen en het leven behouden. En dan hebben we het nog niet over je geluk. Ik had al gehoord dat je altijd de juiste kaarten krijgt, maar het is veel meer. Ik zou je nog volgen als je nooit de Drakenheer had gekend.’

‘Jij bent onze leider,’ liet Talmanes er meteen op volgen en zijn stem klonk wat rustiger maar even zeker. ‘Tot gisteren heb ik mannen uit andere naties gevolgd omdat ik dat moest. Jou wil ik volgen omdat ik dat wil. Mogelijk ben je in Andor geen heer, maar nu, zo zeg ik je, ben je er wel een en die man wil ik dienen.’ De Cairhienin en de Tyrener staarden elkaar aan, alsof ze geschrokken waren dat ze dezelfde gedachte hadden uitgesproken en knikten toen even kort en met tegenzin. Al mochten ze elkaar niet zo – en alleen een dwaas zou willen wedden van niet – op dit punt konden ze elkaar ontmoeten. Tot op zekere hoogte althans. ‘Ik zal mijn knecht sturen om je paard voor de intocht klaar te maken,’ zei Talmanes en fronste zijn wenkbrauwen amper toen Nalesean eraan toevoegde: ‘Die van mij kan daarbij helpen. We moeten trots op jouw krijgsros kunnen zijn. En bloedvuur, we hebben een banier nodig, jouw banier.’ De Cairhienin stond er instemmend hef tig bij te knikken.

Mart wist niet of hij nu uitzinnig moest lachen of gaan huilen. Die vervloekte herinneringen. Als die er niet waren geweest, zou hij zijn doorgereden. Als Rhand er niet was geweest, zou hij ze niet hebben gehad. Hij wist elke stap nog die hem hierheen had geleid; elke stap leek op dat moment noodzakelijk en leek tevens de laatste te zijn, maar toch had elke stap onvermijdelijk tot een volgende geleid. En aan het begin stond steeds Rhand. En dat vervloekte ta’veren. Hij kon maar niet begrijpen waarom een daad die absoluut noodzake lijk leek en bijna zo onschuldig als hij het maar kon maken, hem telkens weer dieper het moeras in leek te leiden. Melindhra kneep niet meer in zijn nek maar streelde hem. Het enige dat nodig was, zou... Hij wierp een blik op de heuveltop en daar stond ze. Moiraine, op haar mooi stappende merrie, samen met Lan, die op zijn zwarte hengst hoog boven haar uittorende. De zwaardhand boog zich naar haar toe, alsof hij wilde luisteren, en ze leken even ruzie te hebben hij ging heftig tegen haar in – maar even later wendde de Aes Sedai Aldieb en verdween uit zijn gezichtsveld op weg naar een andere heuvel. Lan bleef op Mandarb achter, het kampement beneden in zich opnemend. Mart opnemend.

Hij rilde. Couladins hoofd leek hem echt toe te grijnzen en hij kon de man bijna horen praten. Misschien heb je me gedood, maar je hebt je voet tot aan je laatste teen in de val gestoken. Ik ben dood, maar jij zult nooit vrij zijn.

‘Gewoon bloedfijn,’ mompelde hij en nam een lange, verstikkende teug van de sterke brandewijn. Talmanes en Nalesean veronderstelden dat hij het bedoelde zoals hij het zei en Melindhra lachte in stemmend.

Een stuk of vijftig Cairhienin en Tyreners waren samengestroomd om naar hem en de twee heren te kijken en ze vatten zijn drinken op als een verzoek hem een zelfverzonnen erezang toe te zingen.

We gooien de stenen hoe ze ook vallen;

vrijen met meisjes, we nemen ze allen

dan volgen wij jonge Mart op zijn wijs: voor een woeste dans met Jak met de zeis.

Met een gierend gelach dat maar niet ophield, zakte Mart op het rotsblok neer en begon de kan leeg te drinken. Er moest uit dit alles een uitweg zijn. Die moest gewoon bestaan.

Rhands ogen gingen langzaam open en staarden naar het tentdak. Hij lag naakt onder een deken. Hij schrok bijna dat hij nergens pijn voelde. Hij was wel zwakker dan hij zich herinnerde. En hij herin nerde het zich. Hij had dingen gezegd, dingen gedacht... Hij voelde zich koud worden.

Ik mag me niet door hem laten overheersen. Ik ben ik. Ikzelf!

Hij frommelde zijn hand onder de deken en vond het gladde, ronde litteken in zijn zij, kwetsbaar nog, maar dicht. ‘Heling van Moiraine Sedai,’ zei Aviendha en hij schrok. Hij had haar niet gezien. Ze zat in kleermakerszit op een dikke laag tapijten bij de vuurkuil en nipte wat aan een zilveren beker met lui paarden erop. Asmodean lag languit op de kussens met de vele kwasten, zijn kin op de armen. Ze schenen beiden niet geslapen te heb ben en vertoonden donkere kringen onder de ogen. ‘Dat had eigenlijk niet nodig moeten zijn,’ vervolgde Aviendha koeltjes. Moe of niet, ieder haartje leek op zijn plaats te zitten en haar nette kleren vormden een scherpe tegenstelling met het donkere ver kreukelde fluweel van Asmodeans kledij. Nu en dan draaide ze zon der het te beseffen aan de ivoren armband met rozen en doorns die hij haar had gegeven. Ze droeg eveneens de zilveren halsketting van sneeuwvlokken. Ze had hem nog steeds niet verteld van wie ze die had gekregen, hoewel het haar had geamuseerd toen het tot haar doordrong hoe graag hij dat wilde weten. Op dit ogenblik leek ze zeker niet vermaakt. ‘Moiraine Sedai stortte zelf bijna in toen ze de gewonden had geheeld. Aan’allein heeft haar naar haar tent terug moeten brengen. En dat kwam door jou, Rhand Altor. Jou te helen heeft haar van haar laatste kracht beroofd.’

‘De Aes Sedai loopt alweer rond,’ bracht Asmodean naar voren, een geeuw onderdrukkend. Hij negeerde Aviendha’s felle blik. ‘Ze is sinds zonsopgang al tweemaal hier geweest, hoewel ze had gezegd dat je beter zou worden. Daar leek ze gisteren echter niet zo zeker van te zijn. Ik evenmin.’ Hij trok zijn vergulde harp naar zich toe, rommelde er wat mee en sprak verstrooid verder. ‘Ik heb natuurlijk voor jou gedaan wat ik kon – mijn leven en lot zijn met die van jou ver bonden – maar ik heb andere talenten dan Heling, begrijp je?’ Hij ontlokte enkele tonen aan de snaren om dat te onderstrepen. ‘Ik begrijp dat een man zichzelf kan doden of stillen door te doen wat jij hebt gedaan. Sterk zijn met de Kracht is nutteloos als het lichaam uitgeput is. Dan kan saidin gemakkelijk je dood betekenen. Zoiets heb ik tenminste gehoord.’

‘Ben je klaar met je wijze woorden, Jasin Natael?’ Aviendha’s stem klonk op zijn minst nog ijziger en ze wachtte niet eens op zijn antwoord, voor ze haar blik van blauwgroen ijs weer op Rhand richt te. Waardoor het leek of Nataels woorden zijn schuld waren. ‘Een man mag zich soms als een dwaas gedragen en dat is al erg genoeg, maar een stamhoofd dient meer te zijn dan een man en het hoofd der hoofden nog veel meer. Je had niet het recht jezelf tot op het randje van de dood te wagen. Egwene en ik hebben geprobeerd je mee te nemen, toen wij zo moe waren dat we niet verder konden, maar jij wilde niet luisteren. Misschien ben je echt zoveel sterker dan Egwene beweert, maar je bent nog steeds van vlees en bloed. Jij bent de car’a’carn, geen nieuwe Seia Doon op zoek naar eer. Je hebt toh jegens de Aiel, Rhand Altor, en dood kun je niet aan die verplichting voldoen. Je kunt niet alles in je eentje.’

Heel even kon hij haar alleen maar aangapen. Hij had amper iets kunnen doen, had de strijd aan anderen overgelaten, omdat dat veel praktischer was, terwijl hij wat aanrommelde en probeerde nuttig te zijn. Hij had Sammael niet eens tegen kunnen houden toen die vol komen ongehinderd toesloeg. En zij beweerde dat hij te veel had gedaan.

‘Ik zal proberen eraan te denken,’ zei hij ten slotte. Desondanks leek ze bereid hem nog langer de les te lezen. ‘Welk nieuws heb je van de Miagoma en de andere drie stammen?’ vroeg hij, zowel uit nieuws gierigheid als om haar af te leiden. Vrouwen leken zelden bereid te zwijgen voordat ze je volkomen de grond in hadden gestampt, ten zij je hen kon afleiden.

Het hielp. Ze was natuurlijk vol van wat ze wist en even bereid hem wat bij te brengen als hem uit te schelden. De zachte harptonen van Asmodean – eindelijk iets plezierigs, zelfs lief landelijk – vormden een vreemde achtergrond voor haar verhaal.

De Miagoma, Shiande, Daryne en Codarra hadden op een paar span naar het westen vlak bij elkaar hun kamp opgeslagen. Er stroomden voortdurend mannen en Speervrouwen tussen de kampementen heen en weer, waaronder die van Rhand, maar alleen tussen de krijgsge nootschappen en Indirian; de andere stamhoofden hadden nog geen voet verzet. Er bestond nu geen enkele twijfel dat ze zich uiteinde lijk bij Rhand zouden aansluiten, maar pas wanneer de Wijzen waren uitgepraat.

‘Zijn ze nog steeds aan het praten?’ vroeg Rhand. ‘Bij het Licht, wat hebben ze allemaal te bespreken dat het zolang duurt? De stam hoofden komen zich bij mij aansluiten, niet bij hen!’ Ze keek hem zo effen aan dat het Moiraine deugd zou hebben gedaan. ‘De woorden van de Wijzen zijn voor de Wijzen, Rhand Altor.’ Aarzelend, alsof ze hem een gunst bewees, voegde ze eraan toe: ‘Egwene kan je er mogelijk iets over zeggen. Als ze klaar zijn.’ Haar toon gaf aan dat Egwene het misschien ook niet zou doen. Hij drong aan op meer, maar ze ging er niet op in en hij liet het er ten slotte bij. Misschien zou hij het nog vernemen voor hij erdoor werd overvallen, misschien ook niet, maar hoe dan ook, hij ging niet elk woord uit haar peuteren als zij het niet wilde zeggen. De Wijzen hoefden van de Aes Sedai niets te leren als het aankwam op het bewaren van hun geheimen en het zich erin hullen. Aviendha was de ze ene les heel bekwaam aan het leren.

Egwenes aanwezigheid bij de besprekingen van de Wijzen kwam als een verrassing, evenals de afwezigheid van Moiraine – hij zou heb ben gedacht dat ze zich er geheel in zou storten, trekkend aan alle koordjes van haar plannen – maar het bleek dat het eerste uit het tweede was voortgekomen. De Wijzen van de vier stammen hadden een van de Aes Sedai willen spreken die de car’a’carn volgden, en hoewel Moiraine na Rhand geheeld te hebben weer hersteld was, beweerde ze dat ze geen tijd had. In haar plaats was Egwene onder haar dekens vandaan getrokken.

Aviendha barstte in lachen uit. Ze was net buiten geweest toen Sorilea en Bair Egwene bijna uit haar tent hadden meegesleurd, die haar kleren aantrok terwijl ze haar voortjoegen. ‘Ik heb haar toegeroepen dat ze kuilen in de grond moest graven, ditmaal met haar tanden, alsof ze bij haar misdaad betrapt was, en ze was zo slaperig dat ze me geloofde. Ze begon fel tegen te stribbelen dat ze dat niet zou doen, zo fel dat Sorilea wilde weten wat ze had gedaan dat ze zoiets meen de te verdienen. Je had het gezicht van Egwene moeten zien!’ Ze lach te zo hard dat ze bijna omviel.

Asmodean keek achterdochtig naar haar, maar waarom hij dat deed, denkend aan wat en wie hij was, begreep Rhand totaal niet. Rhand bleef echter geduldig wachten tot ze weer lucht had gekregen. Voor Aielhumor was dit nog matig te noemen. Meer iets wat hij van Mart had verwacht dan van een vrouw, maar toch nog mild. Toen ze weer recht zat, haar ogen afvegend, zei hij: ‘En hoe staat het nu met de Shaido? Of zijn hun Wijzen ook bij die besloten bijeen komst.’

Nog steeds in haar beker wijn giechelend gaf ze antwoord. Voor zo ver zij had opgevangen was het met de Shaido afgelopen en hoefde er verder geen aandacht aan hen te worden geschonken. Duizenden waren gevangengenomen, nog steeds werden er zo nu en dan gevangenen binnengebracht en afgezien van enkele kleine schermutse lingen hier en daar was de strijd gestreden. Hoe meer hij echter van haar hoorde, hoe minder hij vond dat alles was afgehandeld. Door dat de vier stammen het grootste deel van Hans strijdmacht hadden beziggehouden, was het merendeel van Couladins volk de Gaelin in goede orde overgestoken. Ze hadden zelfs de meeste Cairhiense gevangenen die ze bij zich hadden, mee kunnen voeren. Nog erger, ze hadden de stenen bruggen achter zich vernietigd. Zij maakte er zich niet zo bezorgd over, maar hij wel. Er bevonden zich nu tienduizenden Shaido ten noorden van de rivier en er bestond geen enkele kans hen aan te pakken tot de bruggen waren vervangen en zelfs een houten overspanning zou tijd kosten. Tijd die hij niet had.

Helemaal aan het eind, toen het leek dat er over de Shaido niets meer viel te zeggen, kwam ze nog met iets naar voren waardoor hij zich geen zorgen over de Shaido meer hoefde te maken en over de ellen de die ze konden veroorzaken. Ze noemde het zomaar, terloops, als of ze het bijna vergeten was.

‘Heeft Mart Couladin gedood?’ vroeg hij ongelovig toen ze zweeg. ‘Mart?’

‘Dat zei ik toch!’ Ze zei het scherp maar het leek niet zo bedoeld. Ze gluurde hem over de rand van haar wijnbeker aan en leek meer belangstelling te hebben voor hoe hij dat nieuwtje verwerkte dan of hij haar geloofde.

Asmodean sloeg enkele tonen aan die strijdlustig klonken; de harp leek een weerkaatsing van trommels en hoorns. ‘In enkele opzichten is hij een even verrassende jongeman als jij bent. Ik zie werkelijk uit naar de dag dat ik die derde jongen uit je dorp ontmoet, die Perijn.’ Rhand schudde zijn hoofd. Dus Mart was uiteindelijk toch niet aan die aantrekkingskracht tussen ta’veren en ta’veren ontkomen. Of miscchien had het Patroon hem gevangen en kwam het doordat Mart zelf ta’veren was. Hoe dan ook, hij vermoedde dat Mart momenteel niet al te gelukkig was. Hij had de les nog niet geleerd die Rhand nu wel kende. Probeer weg te vluchten en het Patroon trekt je terug, vaak ruw. Als je echter de richting bewandelde die het Rad voor je weefde, dan lukte het je misschien een enkele keer je leven ietwat te beheersen. Soms. Als je geluk had, misschien wel meer dan waar je op rekende, tenminste op de lange duur. Maar er waren dringender zaken af te handelen dan Mart of de Shaidostam.

Een blik door de open voorhang vertelde hem dat de zon al vrij hoog stond, al zag hij verder alleen twee Speervrouwen die net buiten de tent zaten neergehurkt met hun speren dwars over hun knieën. Een nacht en het grootste deel van de ochtend waren verstreken toen hij bewusteloos lag. Sammael had ofwel niet geprobeerd hem te vinden of het was hem niet gelukt.

Hij paste terdege op die naam te gebruiken, zelfs voor hemzelf, of schoon een andere naam nu ergens in zijn gedachten rondzweefde. Tel Janin Aellinsar. Geen enkel geschrift vermeldde die naam, geen enkel papier in de librije van Tar Valon. Moiraine had hem alles verteld wat de Aes Sedai van de Verzakers wisten en dat was weinig meer dan wat in de dorpsverhalen werd overgeleverd. Zelfs Asmodean noemde hem altijd Sammael, zij het om een andere reden. Lang voor het einde van de Oorlog van de Schaduw hadden de Verzakers de namen aangenomen die de mensen hun hadden gegeven, alsof het een uiterlijk teken was van hun wedergeboorte in de Schaduw. De echte naam van Asmodean – Joar Addam Nessosin – deed de man ineenkrimpen en hij beweerde die in de loop van drieduizend jaren te zijn vergeten.

Misschien bestond er eigenlijk geen reden te verheimelijken wat er in zijn hoofd omging – misschien was het slechts een poging de werkelijkheid voor zichzelf te ontkennen – maar Sammael bleef bestaan. En als Sammael zou hij volledig boeten voor iedere Speervrouwe die hij had gedood. De Speervrouwen die Rhand niet had kunnen red den.

Zelfs toen hij zich dit voornam, moest hij grijnzen. Hij had een begin gemaakt door Weiramon naar Tyr terug te sturen – als het Licht het wilde, wisten tot dusverre alleen Weiramon en hij ervan – maar hij kon geen jacht op Sammael gaan maken, hoe graag hij het ook wilde of bezwoer. Nog niet. Er moest eerst hier in Cairhien nog van alles geregeld worden. Misschien meende Aviendha dat hij ji’e’toh niet begreep, en misschien was dat ook zo, maar hij kende zijn plicht en hij had er een in Cairhien. Bovendien bestonden er manieren om zijn verplichtingen hier met Weiramons opdracht te verbinden. Hij ging rechtop zitten – en trachtte zich zo goed en keurig mogelijk te bedekken, hoeveel inspanning dat ook kostte met die ene deken en vroeg zich af waar zijn kleren waren. Hij zag alleen zijn laarzen vlak achter Aviendha staan. Zij wist het waarschijnlijk. Mogelijk hadden de gai’shain hem uitgekleed, maar het had net zo goed Aviendha kunnen zijn. ‘Ik moet naar de stad. Natael, laat Jeade’en zadelen en voorleiden.’

‘Morgen misschien,’ maakte Aviendha hem ferm duidelijk, Asmodean bij de mouw grijpend toen die wilde opstaan. ‘Moiraine Sedai heeft gezegd dat je rust nodig had, zeker nog...’

‘Vandaag, Aviendha. Nu. Ik weet niet waarom Meilan, als hij nog in leven is, niet hier is, maar ik ga dat uitzoeken. Natael, mijn paard?’ Ze keek halsstarrig, maar Asmodean trok zijn arm los, streek het verkreukelde fluweel glad en zei: ‘Meilan is hier geweest. Samen met anderen.’

‘Hij mocht het niet horen,’ begon de Aielse boos, maar kneep toen haar lippen stijf op elkaar en besloot met: ‘Hij heeft rust nodig.’ Dus de Wijzen meenden dat ze zaken voor hem konden verzwijgen. Nou, hij was niet zo zwak als zij meenden. Hij probeerde op te staan met de deken strak om zich heen, maar veranderde de beweging in een andere houding toen zijn benen weigerden mee te werken. Misschien was hij inderdaad zwak. Maar hij was niet van plan zich daar door tegen te laten houden.

‘Ik kan rusten wanneer ik dood ben,’ zei hij en had het toen liever niet gezegd, omdat ze in elkaar dook alsof hij haar had geslagen. Dat hij in leven bleef was voor haar ter wille van de Aiel heel belangrijk en zo’n dreigement deed haar meer pijn dan een vuistslag. ‘Vertel me over Meilan, Natael.’

Aviendha bleef koppig zwijgen, maar als haar blikken er iets aan hadden kunnen doen, zou Asmodean ook met stomheid zijn geslagen. Er was ’s nachts een bode van Meilan gekomen, die bloemrijke betuigingen van lof en oneindige trouw had overgebracht. Bij zonsop gang was Meilan zelf verschenen, met de zes andere Tyreense hoog heren die in de stad waren en een kleine groep Tyreense soldaten die aan hun zwaardgevesten voelden en hun lansen vasthielden, alsof meer dan de helft erop rekende dat ze de Aiel, die hen zwijgend hadden ontvangen, moesten bevechten.

‘Het liep er bijna op uit,’ vertelde Asmodean. ‘Die Meilan is het niet gewend gedwarsboomd te worden, denk ik, en de anderen evenmin. Vooral die met dat grove gezicht – Torean? – en Simaan. Die laatste heeft ogen die even scherp zijn als zijn neus. Je weet dat ik gevaarlijk gezelschap gewend ben, maar op hun manier zijn deze mannen even gevaarlijk als ieder ander die ik heb gekend.’ Aviendha snoof luid. ‘Nou, waar ze ook aan gewend zijn, ze maak ten geen enkele kans bij Sorilea, Amys, Bair en Melaine aan de ene kant en Sulin met een duizendtal Far Dareis Mai aan de andere kant. Er waren ook enige Steenhonden bij,’ gaf ze toe. ‘Plus enkele Waterzoekers en een paar Roodschilden. Als je de car’a’carn écht dient, zoals je beweert, Jasin Natael, zou je even goed voor zijn rust zorgen als zij.’ ik volg de Herrezen Draak, jonge vrouwe. De car’a’carn laat ik aan jullie over.’

‘Ga verder, Natael,’ zei Rhand ongeduldig, wat hem enig gesnuif op leverde.

Ze had gelijk over de kansen van de Tyreners, hoewel de Speervrouwen en anderen die aan hun sluiers hadden gevoeld, hun miscchien meer zorgen hadden gebaard dan de Wijzen. In ieder geval was zelfs Aracome, een grijzende, slanke man met een onverstoor baar karakter, bijna in vuur en vlam geraakt tegen de tijd dat ze aan de teugels trokken en de paarden wendden, en zag Gueyam, zo kaal als een knikker en zo breed als een hoefsmid, krijtwit van woede. Maar ze hadden hun wapens niet getrokken. Asmodean wist niet of dat kwam omdat ze wisten dat ze in de minderheid waren of vanwege het besef dat Rhand, mochten ze naar hem doorbreken, hen waarschijnlijk niet echt welkom zou heten met het bloed van zijn bondgenoten aan hun wapens.

‘Meilans ogen rolden bijna uit hun kassen,’ besloot de man. ‘Maar voor hij wegreed, schreeuwde hij zijn verbondenheid en trouw jegens jou uit. Misschien dacht hij dat je dat zou opvangen. De anderen deden hem snel na, maar Meilan voegde er iets aan toe waar ze van opkeken. “Ik bied Cairhien als geschenk aan de Heer Draak aan,” zei hij. Daarna verkondigde hij dat hij een grote triomftocht voor jou zou regelen, als je zo ver was de stad te betreden.’

‘Er bestaat een oud spreekwoord in Tweewater,’ zei Rhand droogjes. ‘“Hoe luider iemand zijn eerlijkheid roemt, hoe strakker je de koorden van je beurs moet toeknopen.” En nog een: “De vos biedt de eend vaak zijn vijver aan.”’ Cairhien behoorde hem ook zonder Meilans geschenk al toe.

Er bestond bij hem geen enkele twijfel over Meilans trouw. Die duur de net zo lang tot hij betrapt zou worden op verraad van Rhand. Als, dat was de angel. Die zeven Tyreense hoogheren die nu in Cairhien zaten, waren degenen die met de grootste ijver geprobeerd hadden hem in Tyr te doden en daarom had hij hen naar het noorden gestuurd. Als hij iedere Tyreense edelman die plannen tegen hem beraamde, had laten doden, was er misschien niemand overgebleven. In die dagen had het hem een goede manier geleken hun plannetjes te verstoren door hun op te dragen de wetteloosheid, hongersnood en burgeroorlogen op ruim duizend span afstand van Tyr af te handelen, terwijl ze tevens goed werk deden waar dat nodig was. Natuurlijk had hij op die dag niet eens geweten dat er een Couladin bestond en nog minder dat die man hem naar Cairhien zou voeren.

In een verhaal is het altijd veel gemakkelijker, bedacht hij. In verhalen kwamen verrassingen maar beperkt voor, voordat de held alles wist wat nodig was. Zelf leek hij altijd maar een kwart van alles af te weten.

Asmodean aarzelde – het oude spreekwoord over het roemen van je eerlijkheid, kon ook op hem slaan, zoals hij ongetwijfeld goed besefte – maar toen Rhand er niets aan toevoegde, zei hij: ik denk dat hij koning van Cairhien wil zijn. Onderworpen aan jou, natuurlijk.’

‘Waarbij ik het liefst maar heel ver weg moet blijven.’ Meilan rekende er waarschijnlijk op dat Rhand naar Tyr en Callandor zou te rugkeren. Meilan zelf zou nooit bang voor te veel macht zijn. ‘Natuurlijk.’ Asmodeans stem klonk nog droger dan die van Rhand. ‘Tussen die twee bezoeken door kwam er nog een groep.’ Een tien tal Cairhiense heren en vrouwen, zonder hun gevolg, kwam gemanteld en met ondanks de warmte omhooggetrokken kappen langs. Overduidelijk bleek dat de Aiel de Cairhienin verachtten en het was even duidelijk dat het omgekeerde ook het geval was, maar ze waren er misschien even zenuwachtig over dat Meilan van hun komst zou horen als over een besluit van de Aiel hen om te brengen. ‘Toen ze mij zagen,’ zei Asmodean wrang, ‘leek de helft bereid mij te do den; zo bang waren ze dat ik een Tyrener was. Je hebt het aan je Far Dareis Mai te danken dat je nog steeds een bard hebt.’ Hoewel de groep veel kleiner was, konden de Cairhienin toch moeilijker afgewimpeld worden dan de Tyreners. Ze raakten steeds meer bezweet en werden steeds witter, maar bleven koppig een gesprek met de Drakenheer eisen. Toen hun eis niet werd ingewilligd, ver laagden ze zich zelfs door er openlijk om te smeken, waaruit viel op te maken hoe graag ze dat gesprek wilden. Asmodean vond de Aiel humor misschien hard of grof, maar hij grinnikte wel toen hij beschreef hoe de Cairhiense edelen in hun zijden jassen en fraaie rij kleding net deden alsof hij er niet was, terwijl ze neerknielden om de zoom van de wollen rokken van de Wijzen vast te grijpen. ‘Sorilea dreigde hen uit te kleden en naar de stad terug te laten slaan.’ Zijn gesmoorde lach ging over in ongeloof. ‘Ze bespraken het zelfs onder elkaar. Als ze door die eis tot jou hadden kunnen doordringen, hadden sommigen het volgens mij nog aanvaard ook!’

‘Sorilea had het moeten doen,’ bracht Aviendha naar voren, verrassend ermee instemmend. ‘Die eedbrekers hebben geen eer. Ten slot te heeft Melaine de Speervrouwen opgedragen hen als zakken over hun paarden te gooien en de dieren uit het kampement weg te jagen en hoe de eedbrekers te paard wilden blijven, mochten ze zelf uit zoeken.’

Asmodean knikte. ‘Maar ervoor hebben twee nog met mij gepraat, toen ze zeker wisten dat ik geen Tyreense spion was. Heer Dobraine en vrouwe Colavaere. Ze spraken zo vaag en met zoveel verborgen duidingen en onuitgesproken gedachten dat ik het niet zeker weet, maar het zou me niet verbazen als ze van plan zijn jou de Zon netroon aan te bieden. Zij zouden woordspelletjes kunnen spelen met enkele mensen die... ik vroeger heb gekend.’

Rhand lachte blaffend. ‘Misschien doen ze dat ook. Als ze dezelfde voorwaarden kunnen bedingen als Meilan.’ Hij had Moiraine niet nodig om hem te vertellen dat de Cairhienin het Spel der Huizen zelfs slapend nog speelden, en Asmodean niet om te weten dat ze dat zelfs met de Verzakers zouden proberen, hoogheren aan de ene kant en de Cairhienin ertegenover. Eén veldslag was achter de rug en de volgende brandde los, zij het iets anders van aard, maar even gevaarlijk. ‘In ieder geval heb ik de Zonnetroon bestemd voor iemand die er aanspraak op mag maken.’ Hij negeerde het vragende gezicht van Asmodean. Misschien had de man hem gisteravond geholpen en miscchien ook niet, maar hij vertrouwde hem maar half en wilde zijn plannen niet vertellen. Hoezeer Asmodeans toekomst ook met de zijne verbonden was, zijn trouw kwam alleen uit dwang voort en hij was nog steeds dezelfde man die zijn ziel aan de Schaduw had geschonken. ‘Dus Meilan wil me een grootse intocht bereiden als ik er klaar voor ben, nietwaar? Dan lijkt het me veel beter dat ik met eigen ogen de toestand opneem, voordat hij me verwacht.’ Opeens drong het tot hem door waarom Aviendha met alles instemde en zelfs met hen meepraatte. Zolang Rhand in de tent bleef, deed hij precies wat ze wilde. ‘Ga je mijn paard nog halen, Natael, of moet ik het zelf doen?’

Asmodeans buiging was vormelijk, diep, en ogenschijnlijk oprecht, ik dien de Heer Draak.’

46

Andere veldslagen, andere wapens

Terwijl Rhand Asmodean fronsend nakeek en zich afvroeg in hoe verre hij de man vertrouwde, schrok hij enorm toen Aviendha haar beker wegslingerde, zodat de wijn over de kleden spatte. De Aiel ver spilden niets dat gedronken kon worden, ook geen water. Starend naar de natte plek leek ze verbaasd, maar dat duurde kort. Meteen daarop plantte ze haar vuisten in de zij en keek hem woest aan. ‘Dus de car’a’carn gaat de stad binnenrijden terwijl hij amper rechtop kan blijven zitten. Ik heb gezegd dat de car’a’carn meer dien de te zijn dan andere mannen, maar ik wist niet dat hij meer dan sterfelijk was.’

‘Waar zijn mijn kleren, Aviendha?’

‘Jij bent ook van vlees en bloed!’

‘Mijn kleren?’

‘Denk aan je toh, Rhand Altor. Als ik aan ji’e’toh kan denken, kun jij dat ook.’ Dat klonk vreemd uit haar mond. De zon zou nog eerder midden in de nacht opkomen dan dat zij het kleinste flardje ji’e’ toh vergat.

‘Als je zo doorgaat,’ zei hij glimlachend, ‘ga ik nog denken dat je wat om me geeft.’

Hij had het als grapje bedoeld – je kon maar op twee manieren met haar omgaan: een grapje maken of haar gewoon overbluffen; rede twisten was zinloos – een klein grapje als je bedacht dat ze een hele nacht in eikaars armen hadden gelegen, maar haar ogen sperden zich wijd open van woede en ze trok aan haar ivoren armband, alsof ze hem af wilde rukken en hem in zijn gezicht wilde gooien. ‘De car’a’carn staat zo ver boven gewone mensen dat hij geen kleren nodig heeft,’ spoog ze. ‘Als hij zo graag wil, laat hem dan maar in z’n blo te huid gaan! Moet ik Sorilea en Bair halen? Of anders Enaila, Somara en Lamelle?’

Hij verstrakte. Van alle Speervrouwen die hem als hun lang verloren tienjarig zoontje behandelden, had ze de ergsten gekozen. Lamelle bracht hem zelfs soep; de vrouw kon nog geen water koken, maar stond erop soep voor hem te brouwen! ‘Haal maar wie je wilt,’ zei hij gespannen en vlak, ‘maar ik bén de car’a’carn en ik ga naar de stad.’ Als hij geluk had, vond hij zijn kleren voordat ze terug waren. Somara was bijna even lang als hij en momenteel waarschijnlijk ook sterker. De Ene Kracht zou hem zeker niet helpen; hij zou saidin nog niet kunnen vastgrijpen als Sammael opeens voor hem opdoemde, en saidin vasthouden kon al helemaal niet.

Ze bleef hem een hele tijd recht aankijken en pakte toen abrupt de beker met luipaarden op, die ze uit een kan van gedreven zilver bij vulde. ‘Als je je kleren kunt vinden en je kunt aankleden zonder dat je omvalt, mag je weg,’ zei ze kalm. ‘Maar ik ga met je mee en als ik je te zwak vind om het door te zetten, dan kom je hier terug, al moet Somara je in haar armen dragen.’

Hij bleef naar haar kijken toen ze steunend op een elleboog op haar zij ging liggen, zorgvuldig haar rok goed schikkend, daarbij kleine slokjes wijn nemend. Als hij het opnieuw over trouwen zou hebben, zou ze zeker zijn huid vol schelden, maar in sommige opzichten gedroeg ze zich alsof ze getrouwd waren. Wat de slechte kenmerken betrof tenminste. Kenmerken die nog geen penner leken te verschillen van Enaila of Lamelle op hun ergst.

In zichzelf mompelend trok hij de deken om zich heen en schuifelde langs haar en de vuurkuil naar zijn laarzen. Er zaten schone opgevouwen wollen kousen in, maar verder niets. Hij kon er een gai’shain bij halen. En daarmee de hele zaak in het kampement bekendmaken, bovendien zouden de Speervrouwen zich er dan uiteindelijk toch mee bemoeien, waarna de vraag zou rijzen of hij de car’a’carn was aan wie ze moesten gehoorzamen of gewoon Rhand Altor, in hun ogen een doodgewone man. Een opgerold tapijt achter in de tent viel hem op; kleden werden altijd uitgerold. Daarin lag de riem met de dra kengesp rond de schede met het zwaard.

Zacht in zichzelf zingend, de ogen half gesloten, leek Aviendha bijna in slaap, terwijl ze hem zag rondzoeken. ‘Dat... heb je niet meer nodig.’ Ze doordrenkte het ‘dat’ met zoveel afkeer dat niemand geloofd zou hebben dat hij het zwaard van haar had gekregen. ‘Wat bedoel je?’ Er waren maar een paar kleine kleerkisten in de tent, ingelegd met parelmoer of beslagen met koper, en eentje zelfs met bladgoud. De Aiel bewaarden hun spullen veel liever in opgerolde dekens of kleden. Geen enkele kist bevatte zijn kleren. De kist met bladgoud in de vorm van onbekende vogels en dieren bevatte goed dichtgeknoopte leren zakken die naar kruiden roken toen hij het deksel opensloeg.

‘Couladin is dood, Rhand Altor.’

Geschrokken bleef hij staan en staarde haar aan. ‘Waar heb je het over?’ Zou Lan het hebben verteld? Alleen hij wist het. Maar waar om?

‘Niemand heeft het me verteld, Rhand Altor, als je dat mochtdenken. Ik ken je nu, Rhand Altor. Ik begin je elke dag steeds beter te kennen.’

‘Daar dacht ik helemaal niet aan,’ grauwde hij. ‘Er is niets en dus kan niemand wat vertellen.’ Geërgerd pakte hij de schede met het zwaard op en droeg hem al zoekend in de tent onhandig onder zijn arm mee. Aviendha bleef van haar wijn nippen en hij meende haar stiekem te zien glimlachen.

Dit was fraai. De hoogheren uit Tyr zweetten wanneer Rhand Altor hen aankeek en de Cairhienin zouden hem misschien de troon aan bieden. De grootste Aielstrijdmacht die de wereld ooit had gezien, was op bevel van de car’a’carn, het hoofd der hoofden, de Draken muur overgestoken. Naties beefden als de Herrezen Draak werd genoemd. Machtige naties! En als hij zijn kleren niet vond, zou hij op toestemming moeten wachten van een stel vrouwen die meenden alles beter te weten dan hij, voor hij naar buiten mocht. Hij vond ze ten slotte doordat de goudgeborduurde polskraag van een rode jas onder Aviendha uitstak. Al die tijd had ze erbovenop gezeten. Ze gromde zuur toen hij haar vroeg opzij te schuiven, maar deed het wel. Uiteindelijk.

Als gewoonlijk keek ze toe terwijl hij zich schoor en aankleedde, waarbij ze zonder enige opmerking en zonder dat het haar gevraagd was met geleiding het water voor hem verwarmde, nadat hij zich voor de derde keer had gesneden en iets over het koude water mop perde. Eerlijk gezegd was hij ditmaal even bezorgd over het feit dat ze zag hoe wankel hij stond als om welke reden dan ook. Je kunt overal aan wennen als het maar vaak genoeg gebeurt, dacht hij grimmig.

Ze vatte zijn hoofdschudden anders op. ‘Elayne zal het niet erg vinden als ik toekijk, Rhand Altor.’

Hij stopte even met het vaststrikken van de koordjes van zijn hemd en keek haar lang aan: ‘Geloof je dat echt?’

‘Natuurlijk. Jij behoort haar toe, maar ze bezit niet het recht op je uiterlijk.’

Inwendig lachend maakte hij de koordjes vast. Het was goed eraan herinnerd te worden dat haar pas ontdekte geheim onwetendheid in hield, afgezien van al het andere. Onwillekeurig glimlachte hij voldaan nadat hij zich had aangekleed, zijn zwaard had omgegespt en de Seanchaanse lanspunt met de kwasten had gepakt. Dat laatste maakte zijn lach een tikkeltje grimmig. Hij nam hem opzettelijk mee als herinnering aan het bestaan van de Seanchanen, maar diende ook om aan alle zaken te denken waarmee hij moest goochelen. Cairhienin en Tyreners, Sammael en de andere Verzakers, de Shaidostam en de naties die hem nog niet kenden, naties die hem wél zouden moeten kennen vóór Tarmon Gai’don. Daarmee vergeleken was zijn omgang met Aviendha nog eenvoudig.

De Speervrouwen sprongen overeind toen hij snel uit de tent dook om te verhullen hoe onvast hij nog op zijn benen stond. Hij wist niet zeker of dat ook gelukt was. Aviendha bleef vlak naast hem, alsof ze niet alleen van plan was hem op te vangen wanneer hij in elkaar zak te, maar alsof ze er volledig op rekende dat het zou gebeuren. Het deed zijn stemming geen goed dat Sulin, met haar hele hoofd in het verband, haar vragend aankeek – haar, niet hem – en wachtte op haar knikje voor ze de Speervrouwen beval zich voor vertrek klaar te houden.

Asmodean kwam op zijn muilpaard de heuvel op, Jeade’en aan de teugels meevoerend. Op de een of andere manier was het hem gelukt schone kleren aan te schieten, alle van donkergroene zijde. Met uit bundig veel kant uiteraard. De vergulde harp hing op zijn rug, maar hij had de speelmanmantel afgedankt en hij voerde ook niet langer de vuurrode banier met het oeroude teken van de Aes Sedai. Die eer was een Cairhiense vluchteling toegevallen die Pevin heette. Een man die geen enkel gevoel liet blijken in zijn verstelde boerenjas van grove, donkergrijze wol, rijdend op een bruin muildier dat al enkele jaren geleden geen wagen meer had mogen trekken maar in een wei land diende te grazen. Een lang litteken, nog steeds vurig, liep van zijn kaak over zijn smalle gezicht tot aan zijn dunne haar. Pevin had zijn vrouw en zijn zus aan de hongersnood verloren, zijn broer en een zoon aan de burgeroorlog. Hij had geen enkel idee van welk Huis de mannen waren die hen hadden gedood of wie zij hadden gesteund in de strijd om de Zonnetroon. Zijn vlucht naar Andor had hem een tweede zoon gekost, ditmaal door de handen van Andoraanse soldaten, en een tweede broer, die door bandieten was omgebracht. Zijn terugkeer had hem zijn laatste zoon gekost, gedood door een Shaidospeer, evenals zijn dochter, die was weggevoerd, ter wijl Pevin voor dood was achtergelaten. De man zei amper iets, maar voor zover Rhand het begreep, draaiden zijn gedachten slechts om drie zaken. De Draak was wedergeboren. De Laatste Slag kwam er aan. En als hij in de buurt van Rhand Altor bleef, was hij in staat zijn familie te wreken voor de wereld werd verwoest. Natuurlijk zou de wereld aan haar einde komen, maar dat deed er niet toe. Niets deed ertoe, zolang hij zijn wraak maar zou krijgen. Hij maakte van uit zijn zadel een stille buiging voor Rhand toen zijn merrie de heuveltop bereikte. Zijn gezicht vertoonde geen enkele uitdrukking en hij hield de banier doodstil en kaarsrecht.

Nadat Rhand Jeade’en had bestegen, trok hij Aviendha omhoog achter zich zonder haar de stijgbeugel te laten gebruiken, enkel om te tonen dat hij daartoe in staat was, en spoorde de appelschimmel aan tot een draf voor ze goed en wel zat. Ze sloeg beide armen om hem heen, half binnensmonds mopperend. Hij ving slechts enkele flarden op van haar huidige mening over Rhand Altor en over de car’a’carn. Ze maakte echter geen aanstalten hem los te laten, waarvoor hij haar dankbaar was. Het was niet alleen fijn haar tegen zich aan te voelen, maar haar steun kon hij best gebruiken. Toen hij haar had op getild, had hij halverwege niet zeker geweten of ze weer omlaag zou zakken of de paardenrug zou bereiken. Hij hoopte dat ze het niet had gemerkt. Hij hoopte dat dat niet de reden was dat ze hem zo stevig vasthield.

De vuurrode banier met de zwart-witte schijf wapperde achter Pevin aan, terwijl ze zigzaggend de heuvel afreden, de ondiepe dalen in. Als gewoonlijk besteedden de Aiel weinig aandacht aan de groep toen ze langsreden, hoewel de banier zijn aanwezigheid even goed aanduidde als de begeleidende groep van enkele honderden Far Dareis Mai, die Jeade’en en de muildieren met gemak bijhielden. Ze hielden zich in de kampementen op de omringende heuvels met hun eigen zaken bezig en keken soms op, eigenlijk alleen vanwege de stampende hoeven. Hij was geschokt toen hij hoorde dat er een kleine twintigduizend gevangenen waren gemaakt onder de volgelingen van Couladin voor zijn vertrek uit Emondsveld zou hij nooit geloofd hebben dat er zoveel mensen op één plaats bij elkaar konden zijn – maar ze in het echt te zien, betekende een veel grotere schok. In groepen van veertig of vijftig leken het verspreide kolen op de hellingen; zowel mannen als vrouwen zaten naakt in de zon en elk groepje stond zo mogelijk onder toezicht van een gai’shain. Eigenlijk besteedde niemand anders veel aandacht aan hen, hoewel zo nu en dan een in cadin’sor gekleed persoon naar een groepje toe liep en een man of een vrouw een boodschap liet doen. De aangesprokene ging er dan on bewaakt op een holletje vandoor en Rhand zag verschillende gevan genen naar hun eigen groep terugkeren. Verder bleven ze kalm, bijna verveeld kijken, alsof ze geen enkele reden hadden elders te zijn en ook eigenlijk geen enkel verlangen daartoe bezaten. Misschien zouden ze de witte kledij even kalm aantrekken. Maar on willekeurig herinnerde hij zich met hoeveel gemak deze zelfde mensen hun eigen wetten en gewoonten hadden geschonden. Couladin was mogelijk met die schending begonnen of had het bevolen, maar zij hadden hem gehoorzaam gevolgd.

Gefronst naar de gevangenen kijkend – twintigduizend, en er zouden er nog meer komen, en dat terwijl hij er eigenlijk geen enkel ver trouwen in had dat ze zich als gai’shain zouden gedragen – duurde het even voor het tot hem doordrong dat sommige Aiel iets opvallends droegen. Speervrouwen en Aielmannen die de speer droegen, hadden altijd alleen de sjoefa om het hoofd en zeker nooit in een tint die niet wegviel tegen de kleur van de rotsen of opging in de scha duwen, maar nu zag hij mannen met een smalle, scharlakenrode haar band. Ongeveer een op de vier of vijf had een reep stof rond de slapen geknoopt, met daarop een geborduurde of geverfde cirkel, twee aaneengesloten traandruppels, zwart en wit. Misschien wel het vreemdst van alles: de gai’shain droegen ze ook. De meeste hadden hun kap opgeslagen, maar ieder die blootshoofds rondliep, droeg er een. En de algai’d’siswai in hun cadin’sor zagen het en deden niets, of ze nu een hoofdband droegen of niet. Gai’shain werden geacht nooit iets te dragen dat degenen met de speren aanhadden. Nooit, ik weet het niet,’ zei Aviendha kortaf tegen zijn rug als antwoord op zijn vraag wat dat betekende. Hij probeerde wat rechter te gaan zitten; ze leek hem echt veel steviger vast te houden dan eigenlijk nodig was. Even later vertelde ze verder, zo zacht dat hij zich moest in spannen om het te kunnen verstaan. ‘Bair heeft gedreigd me te slaan als ik het durfde te vermelden en Sorilea sloeg me met een stok op m’n schouders, maar ik denk dat het degenen zijn die ons siswai’a man vinden.’

Rhand wilde al vragen wat dat betekende – hij kende slechts enkele woorden uit de Oude Spraak – toen de betekenis naar boven kwam drijven in zijn gedachten. Siswai’aman. Letterlijk: de speer van de Draak.

‘Soms is het moeilijk het verschil te zien tussen jezelf en je vijand,’ grinnikte Asmodean. ‘Ze willen de wereld bezitten, maar het lijkt er op dat je reeds een volk bezit.’

Rhand keek om en bleef kijken tot Asmodeans geamuseerdheid ver dween en hij, schouderophalend en niet op zijn gemak, zich af liet zakken tot naast Pevin met de banier. De ellende was dat het woord ‘bezit’ inhield – meer dan dat inhield. Ook dat kwam uit Lews Ther ins herinneringen. Het leek onmogelijk mensen te bezitten, maar als dat wel het geval was, dan wees hij het af. Ik wil ze eigenlijk alleen gebruiken, dacht hij verbitterd. ‘Ik zie dat jij er niet in gelooft,’ zei hij over zijn schouder. Geen enkele Speervrouwe had zo’n ding omgebonden.

Aviendha aarzelde voor ze zei: ik weet niet wat ik geloof.’ Ze sprak even rustig als ervoor, maar het klonk boos en onzeker. ‘Er bestaan vele overtuigingen en de Wijzen zwijgen vaak, alsof ze de waarheid niet kennen. Sommigen beweren dat ze door jou te volgen, boeten voor de zonde van onze voorouders... voor ons falen jegens de Aes Sedai.’

De hapering in haar stem schokte hem. Hij had er nooit aan gedacht dat ze mogelijk even bezorgd was als elke andere Aiel over wat hij over hun verleden had onthuld. Beschaamd zou toch een beter woord zijn dan bezorgd; schande was van belang binnen ji’e’toh. Ze schaamden zich over wat ze waren geweest – volgelingen van de Weg van het Blad – en tegelijkertijd waren ze beschaamd dat ze hun belofte daartoe niet waren nagekomen.

‘Te veel lieden hebben nu in de een of andere vorm een stukje van de Voorspelling van Rhuidean vernomen,’ vervolgde ze beheerster, en het klonk net alsof ze al iets van die voorspelling had gehoord voordat ze zelf een Wijze was geworden, ‘maar het is verdraaid. Ze weten dat jij ons zult vernietigen...’ Een diepe ademtocht lang verloor ze haar beheersing. ‘Velen nemen aan dat je ons allen in einde loze dansen van de speer zult doden, een offer om de zonde goed te maken. Anderen geloven dat de ontmoediging zelf een proef is, om alles tot de harde kern af te schaven voor de Laatste Slag. Ik heb zelfs enkelen horen zeggen dat de Aiel nu jouw droom zijn en dat wij, als je uit dit leven ontwaakt, niet langer zullen bestaan.’ Dat was een reeks grimmige overtuigingen. Het was al erg genoeg dat hij het voor hun zo schandelijke verleden had onthuld. Het was een wonder dat ze hem niet allemaal in de steek hadden gelaten. Of gek waren geworden. ‘Wat geloven de Wijzen?’ vroeg hij even kalm als zij.

‘Dat wat moet zijn, zal zijn. We zullen redden wat gered kan worden, Rhand Altor. Op meer mogen we niet hopen.’ Wij. Ze rekende zichzelf ook tot de Wijzen, net zoals Egwene en Elayne zich Aes Sedai vonden. ‘Nou ja,’ zei hij luchtig, ‘ik neem aan dat Sorilea in ieder geval vindt dat ik een draai om m’n oren moet heb ben. Bair waarschijnlijk ook. Melaine zeker.’

‘Plus nog andere dingen,’ mompelde ze. Tot zijn teleurstelling schoof ze een stukje bij hem vandaan, hoewel ze zijn jas bleef vasthouden. ‘Ze nemen veel dingen aan waarvan ik hoop dat ze ze niet zullen uit voeren.’

Hij moest onwillekeurig grinniken. Dus zij vond een draai om zijn oren niet nodig. Dat was na vanmorgen een plezierige verandering. De kring van Hadnan Kaderes karavaan stond op zowat een span afstand van zijn tent, in een breed dal tussen twee heuvels, waar de Steenhonden de wacht hielden. De Duistervriend met zijn haakneus, gekleed in een te krappe roomkleurige jas, keek op en depte zijn gezicht met de overbekende grote lap, terwijl Rhand met zijn hollende begeleiders en banier langsreed. Moiraine was er ook en bekeek de wagen waarin de ter’angreaalpoort onder het zeil achter de bok lag vastgebonden. Ze keek zelfs niet om tot Kadere haar aansprak. Aan zijn gebaren te zien stelde hij nadrukkelijk voor of ze misschien geen zin had met Rhand mee te rijden. Het was overduidelijk dat hij dat graag wilde en dat was niet verwonderlijk. Hij mocht zichzelf gelukwensen dat hij zo lang verborgen had kunnen houden dat hij een Duistervriend was, maar hoe langer hij in het gezelschap verkeerde van een Aes Sedai, hoe groter het gevaar op ontdekking was. Het was inderdaad verrassend, vond Rhand, dat de man er nog steeds was. Minstens de helft van de voerlui die met hem de Woestenij waren in getrokken, was na hun tocht over de Drakenmuur weggeglipt en vervangen door Cairhiense vluchtelingen die door Rhand zelf waren uitgekozen om ervoor te zorgen dat het geen soortgenoten van Kadere waren. Elke ochtend verwachtte hij dat de kerel verdwenen zou zijn, zeker na Isendres ontsnapping. De Speervrouwen hadden alle wagens bijna uit elkaar gehaald bij hun speurtocht naar de vrouw, terwijl Kadere drie lappen nat had gezweet. Rhand zou er niet om treuren als Kadere ook ’s nachts weg zou sluipen. De bewakers hadden bevelen dat ze hem moesten laten gaan, zolang hij de voor Moiraine waardevolle wagens maar niet meenam. Het werd met de dag duidelijker dat ze de lading heel kostbaar vond en Rhand wilde niet meemaken dat ze die kwijtraakte.

Hij keek om, maar Asmodean keek recht voor zich uit en negeerde de karavaan geheel. Hij beweerde dat hij na zijn gevangenname door Rhand niet meer met Kadere had gesproken en Rhand dacht dat het waar was. De koopman liet in ieder geval zijn wagens nooit in de steek en was altijd in het zicht van de Aielbewakers, tenzij hij in zijn eigen wagen bleef.

Aan de andere kant van de karavaan trok Rhand onbewust half en half de teugels aan. Moiraine zou hem toch zeker wel begeleiden naar Cairhien? Ze had hem overladen met feiten en er leek altijd wel iets te zijn wat ze wilde aanvullen, en zeker deze keer kon hij haar aan wezigheid en raad best gebruiken. Ze keek hem echter lang aan en wendde zich toen weer naar de wagen.

Fronsend spoorde hij de schimmel aan. Hij kon er maar beter goed aan denken dat ze ook nog andere schapen te scheren had. Hij begon er te veel op te vertrouwen. Hij kon beter even behoedzaam voor haar zijn als voor Asmodean. Vertrouw niemand, dacht hij grimmig. Heel even wist hij niet of dit zijn gedachte was of die van Lews Therin, maar hij besloot ten slot te dat het er niet toe deed. Iedereen had zijn eigen doel, zijn eigen verlangen. Het was het beste niemand volledig te vertrouwen, alleen zichzelf. Toch vroeg hij zich af in hoeverre hij zichzelf vertrouwde nu er een andere man in zijn gedachten doordrong. Aasgieren vulden de hemel boven Cairhien in rondcirkelende lagen van zwarte vleugels. Op de grond fladderden ze rond tussen zwermen zoemende vliegen, schor krijsend naar de glimmend zwarte ra ven die hun het recht op de lijken betwistten. Waar de Aiel de kale heuvels overtrokken en de lichamen van hun gevallenen verzamel den, vlogen de vogels vadsig met krijsende bezwaren op, maar daalden meteen weer neer zodra de mensen enkele stappen verder waren. De gieren, raven en vliegen konden het zonlicht niet verduisteren, maar die indruk maakte het wel.

Met een opstandige maag, proberend niets te zien, spoorde Rhand Jeade’en aan sneller te gaan, tot Aviendha zich weer steviger aan hem vastklemde en de Speervrouwen moesten rennen. Niemand maakte bezwaar en hij nam aan dat dat niet alleen kwam doordat Aiel uren achter elkaar konden rennen. Zelfs Asmodean zag wit rond zijn ogen. Het gezicht van Pevin veranderde geen tel, maar de wapperende, kleurige banier boven hem leek de plek te bespotten. Het gebied voor hem was weinig beter. Rhand herinnerde zich Voor poort als een bruisende bijenkorf, een verwarrende doolhof van straten vol lawaai en kleur. Nu was het aan drie zijden een stille, dikke laag as rond de vierkante grijze muren van Cairhien. Verkoolde balken lagen kriskras op stenen funderingen. Op een enkele plaats stond nog een roetzwarte schoorsteen, die soms gevaarlijk schuin hing. Hier en daar lag zomaar een onbeschadigde stoel in de smerige straat, een snel bijeengeknoopte bundel achtergelaten door een vluchteling, een lappenpop. Ze benadrukten de verlatenheid.

Zuchtjes wind lieten de banieren rimpelen op de stadstorens en langs de muren; daar zag hij een rood met gouden draak op wit en elders witte Tyreense maansikkels op rood en goud. De middelste Jangai poort stond open; drie hoge vierkante doorgangen in de grijze steen, bewaakt door Tyreense krijgslieden met kamhelmen. Enkele waren te paard, maar de meeste te voet, en de vele kleurige banen op de brede mouwen toonden aan dat ze onder bevel stonden van verschillende heren.

Hij wist niet wat men in de stad had gehoord van de gewonnen veld slag en van de reddende Aielse bondgenoten, maar de komst van zo’n vijfhonderd Far Dareis Mai schiep enige onrust. Handen schoven on zeker naar gevesten, speren en lange schilden of naar een lans. Enkele krijgslieden maakten reeds aanstalten om de poorten te sluiten, hun officier met drie witte pluimen op zijn helm aankijkend. Deze aarzelde, richtte zich in zijn stijgbeugels op en zette zijn hand boven zijn ogen tegen de zon om de vuurrode banier te zien. Nog meer om Rhand goed te bekijken.

Opeens liet de officier zich zakken en zei iets waardoor twee ruiters door de poort de stad in galoppeerden. Meteen daarna gebaarde hij zijn mannen opzij te gaan terwijl hij riep: ‘Opzij voor de Heer Draak Rhand Altor! Het Licht verlichte de Heer Draak! Alle eer aan de Her rezen Draak.’

De soldaten leken nog wat verontrust door de Speervrouwen, maar ze vormden twee rijen aan weerszijden van de poort en maakten een diepe buiging terwijl Rhand langsreed. Achter hem snoof Aviendha luid en deed dat nogmaals na Rhands lach. Ze begreep het niet en hij was niet van plan het uit te leggen. Hij vond het heel vermakelijk dat, wanneer hij door Tyreners of Cairhienin of ieder ander naast zijn laarzen dreigde te gaan lopen, hij minstens op haar en de Speervrouwen kon rekenen om hem weer met beide voeten op de grond te laten belanden. En op Egwene. En op Moiraine. En wat dit betrof ook op Nynaeve en Elayne, als hij een van de twee ooit nog zou ontmoeten. Nu hij erover nadacht: dat hele stel leek dat hun belang rijkste werk te vinden.

Binnen de poorten maakte de stad een einde aan zijn lach. Hier waren de straten geplaveid en sommige waren zo breed dar er wel tien of meer koetsen naast elkaar konden rijden. Ze waren alle maal kaarsrecht en kruisten elkaar in loodrechte hoeken. De glooi ende heuvels buiten de stadswallen waren hier afgegraven en vormden vlakke terrassen, afgezet in steen. Ze leken evenzeer door mensen te zijn gebouwd als de stenen huizen met hun strenge lijnen en scherpe hoeken, of de hoge torens met hun niet voltooide toppen, omgeven door bouwsteigers. De straten en stegen waren vol met mensen met doffe ogen en ingevallen wangen; ze waren bijeen gekropen on der zelfgemaakte afdakjes of rafelige dekens die als tenten dienden of gewoon samengedrongen in de open lucht. Rhand zag de donkere kledij die de Cairhiense stadsbewoners verkozen, de felle kleuren van voormalige Voorpoorters alsmede de grove kledij van boeren en buitenlui. Zelfs de steigers waren overvol, op alle lagen, tot de top aan toe, waar de mensen nog maar kleine poppetjes leken te zijn. Al leen het midden van de straat bleef vrij toen Rhand en de Speervrouwen zich een weg baanden, maar de open ruimte stroomde achter hen meteen weer vol met opdringende mensen. De mensen bevredigden zijn goede stemming. Hoe afgesloofd en uit geteerd ze er ook uitzagen, als schapen in een te kleine kooi bijeen geperst, ze juichten. Hij had geen idee hoe ze wisten wie hij was, ten zij ze mogelijk het geroep van de officier aan de poort hadden op gevangen, maar ver voor hem uit steeg reeds een luid gejuich op toen ze door de straten trokken en de Speervrouwen zich een weg baanden door de mensenmassa. Het was zo overdonderend dat weinig woorden verstaanbaar waren, afgezien van ‘Drakenheer’ zo nu en dan, als genoeg mensen dit tegelijk riepen. Hun mening viel echter duidelijk af te lezen aan de mannen en vrouwen die hun kinderen omhooghielden om hem langs te zien komen, aan de sjaals en lappen die uit ieder venster wapperden, aan de mensen die zich met uit gestrekte armen door het kordon Speervrouwen trachtten te worstelen.

Ze leken zeker niet bang te zijn voor de Aiel, niet nu ze de kans kregen met een vinger Rhands laarzen aan te raken. De druk van honderden die hen verder stuwden, was zo groot dat het sommigen luk te zich er doorheen te wurmen. Feitelijk raakten velen niet hem, maar Asmodean aan – die zag er zeker als een hoge heer uit met die over vloed aan kant en mogelijk dachten ze dat de Drakenheer ouder zou zijn dan die jongeman in de rode jas – maar het maakte geen verschil. Het gezicht van iedere man of vrouw die erin slaagde een laars of een stijgbeugel aan te raken, zelfs die van Pevin, toonde vreugde en hun monden vormden het woord ‘Drakenheer’, dat in de herrie niet te horen viel. Een vreugde die bleef, zelfs als de Speervrouwen hen met de schilden weer wegduwden.

Na de toejuichingen en de ruiters die bij de poort weg waren gestuurd, was het geen wonder dat Meilan verscheen met een tiental lagere Tyreense heren als gevolg en vijftig Verdedigers van de Steen om ruim baan voor hem te maken, wat ze met de schachten van hun lansen klaarspeelden. Grijs, gehard en mager in zijn prachtige zijden jas met strepen en polskragen van groen satijn zat de hoogheer in het zadel met de rechte rug en het gemak van iemand die al op een paard gezet was en geleerd had te bevelen zodra hij had leren lopen. Hij negeerde de zweetdruppels op zijn gezicht en evenzeer de moge lijkheid dat zijn groep ruiters iemand onder de voet zou rijden. Dat waren kleine ongerieflijkheden en het zweet was daarvan waar schijnlijk de grootste.

Edorion, de jonge heer met roze wangen die naar Eianrod was gekomen, reed tussen de anderen, niet meer zo gezet als toen, zodat zijn roodgestreepte jas hem vrij ruim zat. Verder herkende Rhand alleen een breedgeschouderde man met kleren in verschillende tinten groen. Reimon had graag met Mart in de Steen kaart gespeeld, her innerde Rhand zich. De anderen waren voor het merendeel oudere mannen. Ze toonden even weinig mededogen voor de menigte als Meilan, terwijl ze zich erdoorheen ploegden. Er was geen enkele Cairhienin bij.

De Speervrouwen lieten Meilan doorrijden na Rhands knikje, maar sloten zich achter hem meteen weer aaneen om de anderen buiten te sluiten, iets wat de hoogheer aanvankelijk niet leek op te merken. Toen dat wel het geval was, smeulden zijn ogen vervaarlijk. Al van af Rhands komst in de Steen van Tyr was Meilan vaak kwaad geweest.

Het lawaai begon met de aankomst van de Tyreners af te nemen en verzwakte zelfs tot een dof gemompel tegen de tijd dat Meilan van uit zijn zadel een vormelijke buiging voor Rhand maakte. Zijn ogen schoten even naar Aviendha voor hij besloot haar te negeren, net zo als hij probeerde de Speervrouwen niet te zien. ‘Het Licht verlichte u, mijn Heer Draak. Laat mij u welkom heten in Cairhien. Ik moet me verontschuldigen voor al die boeren, maar ik was me niet bewust dat u nu de stad wilde betreden. Indien ik het had geweten, had ik de straten laten ontruimen. Ik had u een grootse intocht willen bereiden, passend voor de Herrezen Draak.’

‘Die heb ik gekregen,’ zei Rhand en de ander knipperde met zijn ogen. ‘Zoals u zegt, mijn Heer Draak.’ Hij zweeg even en toen hij verder sprak, was aan zijn stem duidelijk te horen dat hij zoiets niet begreep. ‘Mag ik u volgen naar het koninklijk paleis, waar ik een kleine begroeting heb georganiseerd? Echt klein, vrees ik, zo zonder aankon diging van uw komst, maar zelfs hiermee wil ik u laten blijken dat...’

‘Het volstaat, wat u ook alsnog geregeld hebt,’ onderbrak Rhand hem en ontving wederom een buiging en een smalle vettige glimlach als antwoord. De kerel was nu een en al onderdanigheid, maar over een uur zou hij praten alsof hij het tegen een of andere zwakzinnige had die overbekende feiten niet begreep. En onder dit alles scholen een minachting en een haat waarvan hij aannam dat Rhand die niet opmerkte, al straalde het recht uit zijn ogen. Minachting omdat Rhand geen heer was – geen echte, bij geboorte, volgens Meilan en haat omdat Meilan voor Rhands komst de macht over leven en dood had gehad, waarbij weinigen zijn gelijken waren en niemand zijn hogere was. Het geloof dat op zekere dag de Voorspellingen van de Draak bewaarheid zouden worden, was nog iets anders dan ze in het echt mee te maken, en dat zijn eigen macht daardoor vermin derde, was weer een geheel andere zaak.

Er ontstond even wat verwarring voordat Rhand aan Sulin toestond de andere Tyreense heren door te laten om zich achter Asmodean en Pevins banier te scharen. Meilan had de Verdedigers willen opdragen een vrije doorgang te banen, maar Rhand beval kortaf dat ze achter de Speervrouwen mochten aansluiten. De soldaten gehoor zaamden met onbewogen gezichten onder de rand van hun helm, maar hun witgepluimde aanvoerder schudde het hoofd en de hoog heer mat zich een neerbuigende glimlach aan. Die glimlach verdween toen duidelijk werd dat de menigte best voor de Speervrouwen wil de wijken. Dat ze zich niet met geweld een pad hoefden te banen, weet hij aan de reputatie van woeste Aiel en hij fronste toen Rhand daar niet op reageerde. Wat Rhand in ieder geval wel merkte: nu de Tyreners bij hem waren, werd er niet meer gejuicht. Precies in het midden van de stad besloeg het koninklijk paleis van Cairhien de hoogste heuvel, vierkant en donker en indrukwekkend. Doordat het paleis in vele verdiepingen oprees en vanwege de stenen muren rond de geplaveide terrassen viel eigenlijk niet te zeggen of er wel een heuvel lag. Torenhoge omgangen achter colonnades en ho gesmalle vensters, hoog boven de grond, konden evenmin als het grijs het strakke doorbreken; de getrapte torens stonden precies af gepast op steeds hogere pleinen, die kleiner leken naarmate ze hoger gelegen waren. De straat ging over in een lange, brede helling die naar grote bronzen deuren leidde en een enorme vierkante voorhof erachter, met aan de rand Tyreense soldaten als standbeelden, hun speren alle precies even schuin. Nog meer soldaten stonden op de hogere balkons aan het plein.

Gemompel golfde door de rangen bij het opdoemen van de Speervrouwen, maar het ging al gauw ten onder in zingend geroep als: ‘Alle eer aan de Herrezen Draak! Alle eer aan de Heer Draak en Tyr! Alle eer aan de Heer Draak en hoogheer Meilan!’ Als men Meilans gezicht bekeek, zou men denken dat dit allemaal heel spontaan gebeurde.

In donkere kledij gestoken bedienden – de eerste Cairhienin die Rhand in het paleis zag – snelden naar buiten met fraai bewerkte gouden kommen en witte linnen doeken, zodra hij zijn been over de hoge zadelboog zwaaide en uit het zadel gleed. Andere dienaren namen de teugels over. Hij gebruikte het verfrissen van zijn gezicht en handen als uitvlucht om Aviendha niet van het paard te helpen. Als hij haar wel zou helpen, zouden ze misschien beiden op de plavui zen terechtkomen.

Ongevraagd koos Sulin behalve zichzelf nog twintig andere Speervrouwen om hem naar binnen te begeleiden. Aan de ene kant was hij blij dat ze niet alle vijfhonderd speren om hem heen wilde hou den, aan de andere kant had hij Enaila, Lamelle en Somara liever niet bij die twintig gezien. Ze namen hem zo schattend op – vooral Lamelle, een magere vrouw met een sterke kaak en donkerrood haar, die bijna twintig jaar ouder was dan hij – dat hij zijn kiezen op el kaar klemde en tegelijk zelfverzekerd probeerde te glimlachen. Op de een of andere manier was het Aviendha gelukt stiekem met hen en met Sulin te praten. Misschien kan ik helemaal niets aan de Speervrouwen doen, dacht hij grimmig terwijl hij de handdoek naar de wachtende dienaar teruggooide, maar bloedvuur-nog-aan-toe, elke Aielse zal wél de car’a’carn leren kennen’.

De andere hoogheren begroetten hem onder aan de grijze helling die naar de voorhof omhoogleidde, allen in kleurige zijden jassen met banen van satijn en met zilver afgewerkte laarzen. Het bleek al snel dat ze pas achteraf hadden vernomen dat Meilan hem was gaan verwelkomen. Torean met zijn aardappelgezicht, vreemd lenig voor zo’n grofgebouwde man, snoof bezorgd aan zijn geurdoekje. Gueyam, wiens kale hoofd door zijn ingevette baard nog kaler leek, balde zijn vuisten ter hoogte van dijen als kleine hammen en bleef zelfs tijdens zijn buiging voor Rhand woest naar Meilan gluren. Simaans scherpe neus leek te trillen van woede; Maracon, met zijn voor Tyr vreemd blauwe ogen, perste zijn lippen zo stevig op elkaar dat ze bijna onzichtbaar werden. Waar Hearnes smalle gezicht een en al glimlach was, trok hij toch onbewust aan een oorlelletje, wat hij altijd deed als hij ontstemd was. Alleen de staalslanke Aracome toonde geen enkele emotie, hij beheerste zijn gevoelens uitstekend tor hij bereid was in vuur en vlam uit te barsten.

Deze kans was te mooi om te missen. Stilzwijgend Moiraine voor haar lessen bedankend – een dwaas kon je gemakkelijker laten struikelen dan neerslaan, zei ze – omvatte Rhand Toreans pafferige hand hartelijk, sloeg hij Gueyam vriendschappelijk op de dikke schouder, beantwoordde hij Hearnes glimlach met zoveel genegenheid dat ze dikke maatjes leken en knikte hij Aracome stil met een schijnbaar betekenisvolle blik toe. Simaan en Maracon negeerde hij bijna geheel, afgezien van een vlakke blik die zo kil was als een diep winters ven.

Meer dan toezien hoe hun ogen heen en weer schoten en hun gezichten nadenkend verstarden, was nu niet nodig. Ze hadden hun hele leven Daes Dae’mar, het Spel der Huizen, gespeeld, en nu ze bij de Cairhienin waren, die een onbeschrijfbare hoeveelheid informatie putten uit een opgetrokken wenkbrauw of een kuchje, had dat hun gevoeligheid ervoor nog versterkt. Iedere man wist dat Rhand geen reden had vriendelijk tegen hen te zijn, maar ieder mocht zich nu af vragen of de begroeting van hem misschien iets echts van een ander verborg. Simaan en Maracon leken het meest bezorgd, maar de anderen keken juist deze twee met de grootst mogelijke achterdocht aan. Misschien was Rhands koelheid wel een dekmantel geweest. Of misschien rekende Rhand erop dat ze dat dachten. Voor zichzelf bedacht Rhand dat Moiraine en Thom Merrilin trots op hem zouden zijn geweest. Zelfs als niemand van dit zevental daad werkelijk plannen tegen hem beraamde – iets waar volgens hem zelfs Mart niet op durfde te wedden – konden mannen van hun rang on gemerkt veel verzieken, en alleen uit gewoonte zouden ze dat willen doen. Of hadden ze dat al gedaan. Nu had hij ze uit hun evenwicht gebracht. Als hij deze toestand kon handhaven, zouden ze het te druk hebben met elkaar in de gaten te houden en te bang zijn zelf in het oog te worden gehouden om hem moeilijkheden te kunnen bezorgen. Misschien gehoorzaamden ze hem zelfs eens een keer zonder honderd redenen te geven waarom iets volgens hun eigen overtui ging afgehandeld moest worden. Nou ja, dat was misschien wel te veel gevraagd.

Zijn voldoening ontglipte hem toen hij Asmodeans honende grijns opving. Aviendha’s verwonderde blik was nog erger. Ze was zelf in de Steen van Tyr geweest; ze kende die mannen en de redenen waar om hij ze naar Cairhien gestuurd had. Ik doe wat ik moet doen, dacht hij zuur en had liever gehad dat het niet als een uitvlucht had geklonken.

‘Naar binnen,’ zei hij, scherper dan hij bedoelde en de zeven hoog heren veerden op alsof ze opeens weer wisten wie en wat hij was. Eigenlijk wilden ze om hem heen lopen toen hij de treden beklom, maar afgezien van Meilan, die vooropging, vormden de Speervrouwen gewoon een dichte kring om hem heen en bleven de hoogheren met Asmodean en de heren van lagere rang in de achterhoede. Aviendha liep natuurlijk naast hem en Sulin liep aan de andere kant. Soma ra, Lamelle en Enaila volgden hem op de voet en hadden hem zon der hun armen te strekken zo kunnen aanraken. Hij keek Aviendha beschuldigend aan en zij trok haar wenkbrauwen zo hoog en vragend op dat hij bijna geloofde dat ze er niets mee te maken had. Bijna. De gangen in het paleis waren verlaten, afgezien van dienaren in donkere livreien die, terwijl hij passeerde, ofwel een zo diepe buiging maakten dat hun borst bijna hun knieën raakte, ofwel heel diep kniel den. Maar pas bij het betreden van de Grote Zaal van de Zon ontdekte hij dat de Cairhiense adel niet geheel buiten het paleis was gelaten.

‘De Herrezen Draak komt!’ zong een witharige man vlak achter de enorme vergulde deuren met de Opgaande Zon. Zijn rode jas, geborduurd met zespuntige blauwe sterren, die hem na de afgelopen weken in Cairhien wat te ruim zat, duidde aan dat hij een hogere dienaar was van Meilans Huis. ‘Allen prijzen de Heer Draak Rhand Altor. Alle eer voor de Heer Draak!’

Snel steeg een donderend gejuich op dat de ruimte vulde tot aan het vijftig pas hoge, koepelvormige plafond. ‘Lof aan de Heer Draak Rhand Altor. Alle eer voor de Heer Draak! Het Licht verlichte de Heer Draak!’ De daaropvolgende stilte leek nu dubbel zo stil. Tussen de forse vierkante marmeren zuilen, doorschoten met blauw dat zo donker was dat het wel zwart leek, stonden meer Tyreners dan Rhand had verwacht, hele rijen en op hun mooist gekleed. Land heren in fluwelen punthoeden en jassen met ruime gestreepte mouwen, landvrouwen in kleurige gewaden met kanten roesjes, het hoofd bedekt met strak zittende, kunstig geborduurde kapjes, vlechtwerk van parels of kleine sieraden.

Achter hen stonden de Cairhienin, gehuld in donkere kledij, die alleen wat kleur vertoonde bij splitten in de borst van hun gewaad of knielange jas. Hoe meer splitten met de kleur van het Huis, hoe hoger de rang van de drager, maar de mannen en vrouwen met kleuren van hun nek tot aan hun middel of nog lager stonden achter Tyreners die zichtbaar van lagere Huizen stamden, aan hun wollen kleding en het borduurwerk te zien, dat geel en niet goudkleurig was. Slechts enkele oudere Cairhienin hadden hoge geschoren en gepoederde voorhoofden, in tegenstelling tot de jongere heren, die er alle maal zo uitzagen.

De Tyreners keken afwachtend, zij het niet op hun gemak; de Cairhiense gezichten hadden uit ijs kunnen zijn gehouwen. Rhand had onmogelijk kunnen zeggen wie er gejuicht had en wie niet, maar volgens hem waren het alleen de voorste rijen geweest. ‘Velen, ja velen wensen u hier te dienen,’ mompelde Meilan toen ze over de blauwbetegelde vloer liepen met het grote gouden mozaïek van de Opgaande Zon. Een rimpeling van stille kniebuigingen volg de hen.

Rhand gromde alleen. Ze wilden hem dienen? Hij had Moiraine niet nodig om te weten dat deze lage adel met uitgestrekte landgoederen in Cairhien zelf in aanzien hoopte te stijgen. Ongetwijfeld hadden Meilan en de andere zes reeds aangeduid of toegezegd wie welke landgoederen kreeg.

Aan de andere kant van de Grote Zaal stond de Zonnetroon zelf boven op een brede verhoging van diepblauw marmer. Zelfs hier was de Cairhiense beheersing merkbaar, voor een troon in ieder geval. De grote stoel met brede leuningen glom van het goud en gouden zijde, maar op de een of andere manier leken het allemaal kaarsrechte lijnen, afgezien van de kronkelige zonnestralen rond de Opgaande Zon, die boven iedereen uit zou steken.

Dat zou hij moeten zijn, drong tot Rhand door, lang voor ze de negen treden naar de verhoging bereikten. Aviendha stapte met hem mee, en Asmodean als zijn bard mocht eveneens de treden beklimmen, maar Sulin stelde de Speervrouwen snel rond de verhoging op, waarbij ze terloops zowel Meilan als de andere hoogheren de door gang belemmerde. Hevige ergernis tekende zich op hun Tyreense gezichten af. De zaal was zo stil dat Rhand zijn eigen ademhaling kon horen.

‘Deze behoort iemand anders,’ zei hij ten slotte. ‘Bovendien heb ik te lang in het zadel gezeten om zo’n harde zetel aangenaam te vinden. Breng me een gemakkelijke stoel.’

Er viel een geschokte stilte, voor gemompel zich door de zaal ver spreidde. Meilan vertoonde opeens een gezicht vol verwachting, die hij zo snel onderdrukte dat Rhand er bijna om moest lachen. Waar schijnlijk had Asmodean wat deze Tyrener betreft gelijk. Asmodean zelf stond Rhand met nauwelijks verhulde vermoedens op te nemen. Het duurde even voor de kerel in de jas met blauwe sterren hijgend aan kwam hollen, gevolgd door twee Cairhiense dienaren die een stoel met een hoge rug meedroegen vol zijden kussentjes. De man wees een plek aan, waarbij hij bezorgde blikken op Rhand wierp om te zien of alles naar wens was. Er liepen gouden banen over de dikke poten en de rugleuning, maar naast de Zonnetroon maakte de stoel een povere indruk.

Terwijl de dienaren al buigend wegschoven en bij iedere stap bijna dubbel klapten, gooide Rhand de meeste kussentjes opzij en liet zich uiterst dankbaar zakken, de Seanchaanse lanspunt op zijn knieën leggend. Hij zorgde er wel voor niet te zuchten. Daarvoor stond Aviendha hem veel te belangstellend op te nemen en hij zag zijn vermoedens bevestigd toen Somara beurtelings hem en haar aankeek. Maar welke problemen hij momenteel ook met Aviendha en de Far Dareis Mai had, alle andere aanwezigen wachtten zowel gretig als verward op zijn woorden. Zij springen in ieder geval wel meteen op als ik ‘hup’ zeg, dacht hij. Ze zouden het niet erg leuk vinden, maar ze zouden het wel doen.

Met behulp van Moiraine had hij van tevoren bedacht wat hem te doen stond. Sommige dingen waren op zichzelf al juist, daar had hij haar hulp niet voor nodig. Het zou fijn zijn geweest als zij naast hem had gestaan om hem iets in te fluisteren en niet Aviendha, die elk moment Somara een wenk kon geven, maar hij kon niet langer wachten. Iedere Tyreense en Cairhiense heer of vrouwe die zich in de stad bevond, zou momenteel in deze zaal aanwezig zijn. ‘Waarom houden de Cairhienin zich achteraf?’ vroeg hij luid, en de edelen bewogen zich verontrust en wisselden verwarde blikken uit. ‘De Tyreners zijn komen helpen, maar dat is nog geen reden dat de Cairhienin achteraan moeten staan. Laat iedereen zich naar stand opstellen. Iedereen!’

Het viel niet te zeggen wie het meest verstomd was: de Tyreners of de Cairhienin, maar Meilan leek op het punt te staan zijn tong in te slikken en de andere zes hoogheren leken hem te volgen. Zelfs de on verstoorbare Aracome werd krijtwit. Met heel veel laarzengeschui fel, opzij houden van wijde rokken en nog meer ijzige blikken van beide zijden werd zijn bevel uitgevoerd, tot de voorste rijen geheel bestonden uit mannen en vrouwen met kleurbanen over hun borst, waarbij pas in de tweede rij enkele Tyreners voorkwamen. Achter Meilan en zijn kameraden had zich een tweemaal zo grote groep Cairhiense heren en vrouwen aangesloten; de meesten met grijs haar en bijna ieder met stroken tot aan de knieën. Aangesloten was waar schijnlijk niet het beste woord. Het bleven twee groepen, die ruim drie stappen afstand bewaarden en zo hardnekkig van elkaar weg keken dat ze net zo goed scheldend met hun vuisten konden gaan zwaaien. Alle ogen waren op Rhand gericht. De Tyreners waren waarschijnlijk razend en de Cairhienin nog ijzig stil, al leken ze een heel klein beetje te ontdooien toen ze Rhand opnamen. ‘Mij zijn de banieren boven Cairhien opgevallen,’ vervolgde hij toen er nergens meer enige beweging te zien was. ‘Het is goed dat er zo veel banieren met de maansikkels van Tyr wapperen. Zonder het Tyreense graan zou er geen Cairhienin in leven zijn om die vlaggen te hijsen en zonder de Tyreense zwaarden zouden de mensen in deze stad, zowel edelen als gewone mensen, leren wat gehoorzaamheid aan de Shaido inhoudt. Tyr heeft zijn eer hoog gehouden.’ Dat streelde de Tyreners natuurlijk en veroorzaakte een hevig geknik en nog brutalere glimlachjes, hoewel het zeer zeker de hoogheren in de war bracht nu dit zo snel op het vorige volgde. En ook de Cairhienin stonden elkaar onder aan de troon vol twijfel aan te kijken. ‘Maar ik heb voor mezelf niet zoveel banieren nodig. Laat op de hoogste toren van de stad een Drakenbanier staan, zodat iedereen die naar de stad komt, hem ziet, maar strijk de andere en hijs de banieren van Cairhien. Dit is Cairhien en de Opgaande Zon moet en zal trots wapperen. Cairhien moet zijn eigen eer hoog houden.’ In de zaal stak opeens zo’n enorm gejuich op dat de Speervrouwen hun speren ophieven tegen het oorverdovende geschreeuw dat tussen de muren heen en weer kaatste. Onmiddellijk liet Sulin de hand taal spreken, maar de reeds half opgetrokken sluiers zakten weer. De Cairhienin juichten even luid als de mensen in de straten hadden gedaan, huppelend en zwaaiend met hun armen als Voorpoorters bij een zomerfestijn. In dit rumoerige beestenspul was het nu de beurt aan de Tyreners om elkaar stilzwijgend aan te staren. Ze keken niet kwaad. Zelfs Meilan leek eerder onzeker dan iets anders, hoewel hij net als Torean en de andere hoogheren verbijsterd toekeek naar de hoge heren en vrouwen naast hen, die even tevoren zo kil en waardig waren geweest en nu voor de Drakenheer stonden te dansen en te roepen.

Rhand wist niet hoe ieder zijn woorden nu precies had uitgelegd. Hij had er zeker op gerekend dat ze er meer in zouden vinden dan erin zat, vooral de Cairhienin, en misschien zouden enkelen precies weten wat ze inhielden, maar niets had hem op deze vertoning voorbereid. Hij wist inmiddels dat de Cairhiense beheerstheid merkwaardig genoeg af en toe vermengd werd met een zekere onverschrokkenheid. Ondanks Moiraines grote inzet hem alles bij te brengen, had ze zich over dit onderwerp terughoudend getoond. Haar sterkste uitspraak was geweest dat het tot een verbazingwekkende uitbarsting kon komen als de beheersing werd losgelaten. Inderdaad verbazingwekkend. Toen het gejuich eindelijk afnam, begon het beloven van trouw. Meilan knielde als eerste met een strak gezicht neer, terwijl hij zijn belofte deed onder het Licht en bij de hoop op redding en wederge boorte om getrouw en gehoorzaam te dienen. Het waren woorden van weleer en Rhand hoopte dat de belofte misschien sommigen werkelijk aan die trouw zou binden. Nadat Meilan de punt van de Seanchaanse lans had gekust en een grimmige grijns probeerde te verbergen door over zijn baard te strijken, werd hij opgevolgd door vrouwe Colavaere. Een zeer knappe vrouw van gemiddelde leeftijd met kleursplitten tot aan haar knieën en roomkleurige kanten polskragen over haar handen. Ze legde haar handen tussen Rhands handen op de lans en sprak haar belofte uit met duidelijke, heldere stem en de zangerige tongval die hij al van Moiraine kende. Zelfs haar donkere ogen hadden iets van Moiraines schattende en keurende blik, vooral toen ze Aviendha tijdens haar knix opnam, achterwaarts de treden afgaand. Zij werd gevolgd door Torean, zwetend bij zijn belofte, en Dobraine. Zijn diepliggende ogen schatten en wogen, en hij was een van de paar oudere Keren die het voorste stuk van zijn lange, grotendeels grijze haar had afgeschoren. Vervolgens kwam Aracome en toen...

Rhand voelde zich ongeduldig toen de lange rij voorbij schoof en voor hem neerknielde, waarbij Cairhienin en Tyreners elkaar afwisselden, zoals hij had bevolen. Het was volgens Moiraine allemaal nodig – ook volgens de stem van Lews Therin in zijn hoofd – maar voor hem betekende het slechts vertraging. Hij moest zich verzekeren van hun trouw, al was het maar een dun laagje, zodat hij Cairhien veilig kon maken. Daarmee móést hij beginnen voor hij het tegen Sammael op kon nemen. En dat ga ik doen! Ik heb nog te veel te doen; hij mag me vanuit het struikgewas niet de enkels breken. Hij zal merken wat het betekent de Draak te wekken!

Hij begreep niet waarom opeens het zweet bij de mannen en vrouwen voor hem uitbrak en zij hun lippen nat maakten voor ze neer knielden en de belofte van hun trouw stamelden. Maar hij zag het kille licht in zijn eigen ogen niet.

47

De prijs van een schip

Het was ochtend. Nynaeve was klaar met zich te wassen, droogde zich af en trok aarzelend schoon zijden ondergoed aan. Zijde was niet zo koel als linnen en ook al was de zon net op, de warme wagen voorspelde al dat het een snikhete dag zou worden. Bovendien was het kledingstuk zo gemaakt dat ze bang was dat het ding in een hoopje rond haar enkels zou vallen wanneer ze verkeerd ademhaal de. Nou ja, het was niet zo klam van het nachtzweet als dat wat ze net opzij had gegooid.

Verontrustende dromen hadden haar slaap verstoord, dromen over Moghedien, waardoor ze als een speer in haar bed overeind was geschoten. Maar deze dromen waren nog altijd beter dan de dromen waarvan ze niet wakker schrok – dromen over Birgitte die pijlen op haar afschoot en mét miste, dromen over de volgelingen van de Profeet die het beestenspul in rep en roer brachten, dromen waarin ze voor altijd vastzaten in Samara omdat er nooit een schip verscheen, of dromen over hun aankomst in Salidar, waar Elaida dan het bewind voerde. Of weer over Moghedien, die zich daar eveneens bevond. Uit die laatste droom was ze huilend wakker geworden. Het kwam uiteraard door haar zorgen en het was heel natuurlijk. Drie nachten hadden ze hier gestaan en er was geen enkel schip langs gekomen. Drie bloedhete dagen waarop ze geblinddoekt tegen dat vervloekte schot had gestaan. Dat zou iedereen overspannen maken, ook als je geen zorgen had over een Moghedien die steeds dichterbij kwam. Maar gelukkig zou ze hen niet in Samara vinden alleen om dat ze wist dat ze bij een beestenspul zaten. Er waren rondreizende potsenmakers van overal ter wereld hier bij elkaar gekomen. Het was echter gemakkelijker redenen voor onbezorgdheid te vinden, dan niet bezorgd te zijn. Maar waarom maakte ze zich zoveel zorgen over Egwene.

Ze stak een gespleten takje in een schoteltje met zout en soda en begon ijverig haar tanden te poetsen. In bijna elke droom had Egwene tegen haar staan kleppen, maar ze begreep niet wat Egwene met al die dromen te maken had.

Feitelijk vormden haar zorgen en gebrek aan slaap slechts gedeelte lijk de oorzaak van haar slechte bui vanmorgen. Dat andere deel was van minder belang, maar bestond wel echt. Een steentje in je schoen was een kleine zorg vergeleken met een afgehakt hoofd, maar als het steentje echt was en het beulsblok mogelijk nooit... Ze kon onmogelijk naar haar spiegelbeeld kijken en haar ongevlochten, loshangende haren niet zien. Al borstelde ze de hele dag, die koperrode kleur zou nooit minder afgrijselijk worden. Ze wist bovendien maar al te goed dat een blauw gewaad lag uitgespreid op het bed achter haar. Een tint blauw waar een ketellappersvrouw nog van zou blozen en de jurk was even laag uitgesneden als het rode evenbeeld, dat aan de haak hing. Daarom had ze dit gewaagde strakke ondergoed aan. Volgens Valan Luca was één zo’n gewaad onvoldoende. Clarine was bezig met een tweede stel. Een in het knalgeel en het ander zou iets met strepen worden. Nynaeve wilde niet van strepen horen. Die man had me toch minstens de kleur kunnen laten kiezen, dacht ze, hard met het twijgje borstelend. Of Clarine. Maar nee-, hij had zijn eigen ideeën en hij vroeg nooit wat. Valan Luca niet, nee. Zijn smaak liet haar de halslijn soms vergeten. Ik hoor hem dit recht in zijn gezicht te smijten!

Ze wist echter dat ze het niet zou doen. Birgitte liep uitdagend in dit soort kleren rond zonder een blosje op haar wangen. Die vrouw was echt heel anders als in die verhalen over haar! Maar ze ging die stomme kleren niet zonder meer aantrekken omdat Birgitte dat deed. Ze was trouwens helemaal niet met haar aan het wedijveren. Het was enkel doordat... ‘Als je iets móét,’ brom de ze met het takje in haar mond, ‘kun je er maar beter aanwennen.’

‘Wat zei je?’ vroeg Elayne. ‘Als je van plan bent te gaan praten, haal dan dat ding uit je mond. Het geluid is anders walgelijk.’ Nynaeve veegde haar kin af en keek woest om. Elayne zat met op getrokken benen op haar eigen smalle bed en vlocht haar zwartge verfde haren. Ze had haar witte kniebroek vol lovertjes al aangetrokken, en een veel te dun, sneeuwwit, zijden hemd met roesjes om de hals. Haar lovertjesjasje lag naast haar. Wit. Zij had ook twee stel voor de uitvoering, met een derde in het verschiet. Alles in het wit. ‘Als je je zo uitdost, Elayne, moet je niet zo gaan zitten. Dat is niet netjes.’

De andere vrouw keek nors, maar zette toch haar voeten met de muiltjes op de grond. En stak meteen de kin op die hooghartige manier van haar in de lucht, ik denk dat ik deze morgen misschien een wandelingetje in de stad ga maken,’ zei ze koeltjes, nog steeds met haar vlecht bezig. ‘Deze wagen is... beklemmend.’

Nynaeve spoelde en spoog in de wasbak. Luid. De wagen leek in derdaad met de dag kleiner te worden. Misschien konden ze elkaar zo veel mogelijk ontlopen – het was haar idee geweest en iedere dag had ze er meer spijt van – maar dit werd steeds belachelijker. Drie dagen van stilzwijgen met Elayne, behalve voor hun optreden, begonnen op drie weken stilte te lijken. Of drie maanden. Nooit eerder had ze geweten dat Elayne zo’n scherpe tong bezat. Er moest een schip komen. Wat voor schip dan ook. Ze zou er iedere munt die in het stenen kacheltje was verborgen voor over hebben, ieder juweel, alles, als er vandaag een schip kwam. ‘Nou, dat zal zeker geen aan dacht trekken, nietwaar? Maar wellicht is wat oefening wel goed voor je. Of misschien is het gewoon omdat die kniebroek zo mooi om je heupen valt.’

Elaynes blauwe ogen vonkten, maar ze hield haar neus in de lucht en praatte kil door. ‘Ik heb vannacht over Egwene gedroomd en over haar verhalen over Rhand en Cairhien – ik maak me zorgen over wat daar gebeurt, zelfs als jij dat niet doet – tussen dat alles door zei ze dat je steeds meer een krijsende helleveeg werd. Niet dat ik dat ook denk, ik zou viswijf hebben gezegd.’

‘Luister eens goed naar me, stuk venijnig verdriet. Als jij niet...’ Nog steeds laaiend klapte Nynaeves mond abrupt dicht en ze haai de langzaam adem. Met de grootste moeite dwong ze zich kalm te praten. ‘Je hebt van Egwene gedroomd?’ Elayne knikte kortaf. ‘En ze had het over Rhand en Cairhien?’ De jongere vrouw richtte over dreven vermoeid haar ogen op het dak en werkte verder aan haar vlecht. Nynaeve maakte haar vuist vol koperachtig rood haar open en dwong zich verder niet te bedenken hoe ze die bloederfdochter van dat vervloekte Andor wat fatsoen bij kon brengen. Als ze niet gauw een boot vonden... ‘Als je aan iets anders kunt denken dan aan hoe je nog meer been kunt vertonen dan je nu al doet, zou je het mogelijk belangwekkend vinden dat zij ook in mijn dromen voorkwam. Ze vertelde dat Rhand gisteren een grote overwinning in Cairhien heeft behaald.’

‘Mogelijk toon ik mijn benen,’ blafte Elayne en er verschenen vuur rode vlekjes op haar wangen, ‘maar ik loop tenminste niet zo te koop met mijn... Heb jij ook van haar gedroomd?’

Het duurde niet lang om alle gegevens te vergelijken, hoewel Elayne nog steeds haar giftige tong liet werken; Nynaeve had een volmaakte reden om Egwene uit te schelden en Elayne had ongetwijfeld gedroomd dat ze voor Rhand pralend heen en weer stapte in haar lovertjesjasje, of nog minder. Zoiets te zeggen was gewoon eerlijk. Des ondanks werd het al snel duidelijk dat Egwene in hun dromen dezelfde dingen had gezegd en dat liet weinig ruimte over voor twijfel. ‘Ze bleef volhouden dat ze er echt was,’ mompelde Nynaeve, ‘maar ik meende dat het bij de droom hoorde.’ Egwene had hun vaak genoeg verteld dat het mogelijk was in een droom tegen iemand te praten, maar ze had nooit gezegd dat zij het kon. ‘Waarom zou ik het geloven? Ik bedoel, ze zei dat ze eindelijk had ontdekt dat een of andere speer die hij nu bij zich draagt, uit Seanchan komt. Dat is belachelijk!’

‘Natuurlijk.’ Elayne trok een wenkbrauw op een ergerlijke manier hoog op. ‘Net zo belachelijk als Cerandin en haar s’redit tegen te komen. Er móéten andere Seanchaanse vluchtelingen zijn, Nynaeve, en een speer is waarschijnlijk wel het minste wat ze hebben achtergelaten.’

Waarom kon die vrouw nooit iets zeggen dat niet van weerhaken was voorzien? ik heb gemerkt hoe goed jij het geloofde.’ Elayne gooide de gestrikte vlecht over haar schouder en schudde haar verwaande hoofd, ik hoop dat het goed gaat met Rhand.’ Nynaeve snoof. Egwene had gezegd dat hij enkele dagen rust nodig had voor hij weer op kon staan, maar hij was geheeld. De ander sprak door. ‘Niemand heeft hem ooit bijgebracht dat hij niet te veel hooi op zijn vork moet nemen. Weet hij niet dat de Kracht hem kan doden als hij te veel aantrekt of te veel weeft wanneer hij moe is? Dat is in ieder geval hetzelfde als bij ons.’

Dus ze wilde van onderwerp veranderen, niet? ‘Misschien weet hij het niet,’ vertelde Nynaeve haar liefjes, ‘aangezien er geen Witte Toren voor mannen bestaat.’ Wat haar op iets anders bracht. ‘Denk je echt dat het Sammael was?’

De vraag overviel Elayne, die al een snedige opmerking klaar had, dus keek ze Nynaeve laaiend van opzij aan en slaakte toen misnoegd een zucht. ‘Daar hebben wij weinig aan, niet? Waar wij over zouden moeten denken, is de ring weer te gebruiken. Voor meer dan een ontmoeting met Egwene. We moeten nog zoveel leren. Hoe meer ik leer, hoe meer ik besef hoeveel ik nog niet weet.’

‘Nee.’ Nynaeve verwachtte eigenlijk niet dat de ander meteen de ter’angreaal zou pakken, maar onwillekeurig deed ze een stap naar het kacheltje toe. ‘Geen uitstapjes voor ons beiden meer naar Tel’aran’rhiod, behalve om haar te spreken.’

Elayne praatte gewoon door alsof ze niets merkte. Nynaeve had het net zo goed tegen zichzelf kunnen hebben. ‘Maar we hoeven toch niet te geleiden? Op die manier verraden we onszelf ook niet.’ Ze keek niet naar Nynaeve, maar er klonk wat stekeligs in haar stem door. Zij hield vol dat ze de Kracht konden gebruiken als ze zouden oppassen. Voor zover Nynaeve wist, deed Elayne het ook stiekem, ik wil wedden dat als een van ons vannacht het Hart van de Steen zou bezoeken, Egwene er zal zijn. Licht, als wij in haar dromen konden praten, hoefden we ons geen zorgen te maken of we Moghedien in Tel’aran’rhiod tegen zullen komen.’

‘Dus jij denkt dat je het gemakkelijk kunt leren?’ vroeg Nynaeve droog. ‘Als dat zo is, waarom heeft ze het ons dan nog niet geleerd? Waarom heeft ze dat al niet eerder gedaan?’ Maar ze was er met haar hart niet bij. Zij was degene die bezorgd was over Moghedien. Elayne wist dat die vrouw gevaarlijk was, maar het was net zoiets als beseffen dat een adder gevaarlijk was. Elayne wist het, maar Nynaeve was gebeten. En in staat zijn elkaar te spreken zonder de Wereld der Dromen te betreden was heel waardevol; bovendien konden ze zo Moghedien vermijden.

In ieder geval luisterde Elayne nog. ‘Ik vraag me af waarom ze zo hardnekkig herhaalde dat we het niemand mochten vertellen. Dat begrijp ik niet.’ Bezorgd beet ze op haar lip. ‘Er bestaat een tweede reden om zo snel mogelijk met haar te praten. Op dat moment vond ik het volkomen onbelangrijk, maar de laatste keer dat ze met me sprak, verdween ze midden in een zin. Wat ik me nu herinner: vlak ervoor keek ze opeens verbaasd en verschrikt.’ Nynaeve haalde diep adem en drukte beide handen tegen haar maag in een vergeefse poging het misselijke gekriebel te stillen. Het lukte haar echter op vlakke toon te zeggen: ‘Moghedien?’

‘Licht, wat heb jij leuke ideeën. Nee. Als Moghedien in onze dromen kon komen, zouden we het volgens mij nu wel weten.’ Elayne rilde een beetje, dus ze had wel enig idee hoe gevaarlijk de Verzaker was. ‘Zo’n soort blik was het trouwens niet. Ze was bang, maar niet zo erg als anders.’

‘Dan bestaat er wellicht geen enkel gevaar. Misschien...’ Nynaeve dwong zich de handen in haar zij te zetten en perste boos haar lippen op elkaar. Ze wist alleen niet goed waarop ze boos was. De ring weg te leggen, uit het zicht, behalve voor hun ontmoetingen met Egwene, was een goed idee. Was. Elk waagstuk in de Wereld der Dromen kon hen bij Moghedien doen belanden en uit haar buurt blijven was een uitstekend plan. Ze wist dat ze was afgetroefd. Die gedachte stak, iedere keer weer erger, maar het was gewoon waar. Nu echter bestond de kans dat Egwene hulp nodig had. Een kleine kans. Maar dat ze terdege voor Moghedien op haar hoede was, betekende nog niet dat ze die mogelijkheid onderschatte. Het zou kunnen zijn dat Rhand op dezelfde manier een Verzaker achter zich aan had zoals Moghedien naar haar en Elayne op jacht was. Aan Egwenes verslag van Cairhien en de bergen te horen, kreeg ze de indruk van een man die een ander uitdaagde ruzie te maken. Niet dat ze ook maar iets kon bedenken om daar wat aan te doen. Egwene echter... Af en toe had Nynaeve de indruk dat ze de belangrijkste reden vergeten was waarom ze uit Emondsveld was vertrokken. Om de jon gemensen uit haar dorp die in het web van een Aes Sedai waren ver strikt, te beschermen. Ze waren niet zoveel jonger – een paar jaar maar – maar het verschil leek groter doordat zij de Wijsheid van het dorp was. De vrouwenkring in Emondsveld zou nu zeker al een nieuwe Wijsheid hebben gekozen, maar desondanks bleven het nog steeds haar dorp en haar mensen. In het diepst van haar hart voelde ze zich nog steeds de Wijsheid. Op de een of andere manier was de bescherming van Rhand, Egwene, Mart en Perijn tegen de Aes Sedai echter overgegaan in hulp bieden om te overleven en vervolgens, zon der het hoe en wanneer goed te beseffen, was ook dit streven weer in andere doelen veranderd. Ze was naar de Witte Toren gegaan om te leren hoe ze Moiraine het best ten val kon brengen, maar nu koesterde ze de vurige wens te leren helen. Haar haat jegens de Aes Sedai voor hun bemoeizucht ging nu vergezeld van de wens er ook een te worden. Eigenlijk wilde ze niet, maar alleen op die manier kon ze leren wat ze wilde leren. Alles was net zo’n wirwar geworden als een web van de Aes Sedai, zijzelf eveneens, en een uitweg zag ze niet. Ik ben nog steeds wie ik altijd ben geweest. Ik zal ze helpen, zo goed als ik kan.

‘Vannacht,’ verkondigde ze, ‘ga ik de ring gebruiken.’ Ze zette zich op het bed en begon haar kousen aan te trekken. Dikke wol was met deze hitte niet aangenaam, maar nu ging een stukje van haar lichaam in ieder geval behoorlijk gekleed. Stevige kousen en stevige schoenen. Birgitte droeg muilen van brokaat en kant-zijden kousen, die er wel koel uitzagen. Ze bande die gedachte stevig uit haar hoofd. ‘Enkel om te zien of Egwene in de Steen is. Zo niet, dan keer ik terug en gebruiken we de ring niet meer tot de volgende afspraak.’ Elayne keek haar aan zonder met de ogen te knipperen, waardoor ze aan haar kousen begon te rukken en zich steeds minder op haar gemak voelde. De vrouw zei geen woord, maar haar nietszeggende ogen maakten duidelijk dat Nynaeve mogelijk loog. Dat vond Nynaeve althans. Het hielp niet dat de gedachte flinterdun aan de rand van haar bewustzijn fladderde. Ook niet dat ze er heel gemakkelijk voor kon zorgen dat de ring niet haar huid raakte wanneer ze ging slapen. Ze kon geen echte reden aanvoeren waarom Egwene van nacht in het Hart van de Steen zou staan te wachten. Ze had het niet echt overwogen; de gedachte was vanzelf aan komen drijven. Het was haar eigen idee geweest, en dat maakte het moeilijk om Elayne aan te kijken. Stel dat ze bang was voor Moghedien? Het was louter gezond verstand, hoe bitter het ook smaakte dat toe te geven. Ik zal doen wat ik moet doen. Ze onderdrukte uit alle macht de misselijke vlinders onder in haar buik.

Toen ze eindelijk haar onderrok over haar kousen omlaag kon gooi en, wilde ze graag zo snel mogelijk de blauwe jurk aantrekken en de hitte buiten in stappen om aan Elaynes ogen te ontsnappen. Elayne was net klaar de rijen kleine knoopjes op haar rug dicht te doen – voortdurend mompelend dat niemand haar had geholpen, als of je bij een broek hulp nodig had – toen de wagendeur open werd gegooid en een golf warme lucht binnenstroomde. Geschrokken sprong Nynaeve op en bedekte met beide handen haar boezem voor ze zichzelf daarvan kon weerhouden. Het was echter Birgitte die naar binnen klom en niet Valan Luca, dus probeerde ze net te doen of ze de hals goed trok.

De langere vrouw, die net zo’n fel blauw kledingstuk droeg, trok inwendig vermaakt met een grijns haar zwarte vlecht over haar blote schouder. ‘Als je de aandacht wilt trekken, ga er dan niet aan frommelen. Dat valt te veel op. Haal gewoon diep adem.’ Ze deed het voor en lachte om Nynaeves norse gezicht.

Met moeite bedwong Nynaeve haar boosheid, maar waarom ze dat deed, begreep ze eigenlijk niet. Ze kon zich nauwelijks voorstellen dat ze zich schuldig over het gebeurde voelde. Gaidal Cain was waar schijnlijk blij dat hij aan die vrouw was ontsnapt. En Birgitte kon haar haar kappen op de manier die ze het liefst had. Niet dat dat ergens mee te maken had. ‘Ik heb in Tweewater eens iemand net als jij gekend, Maerion. Kalle kende iedere koopmansknecht bij de voor naam en had voor hen geen enkel geheim.’

Birgittes glimlach verstrakte. ‘En ik heb vroeger eens een vrouw als jij gekend. Mathena keek ook zo uit de hoogte op mannen neer en liet zelfs een arme vent op het schavot brengen, omdat hij haar per ongeluk in haar blootje zag zwemmen. Ze was zelfs nog nooit gezoend tot Zheres een kus van haar stal. Daarna zou je hebben gedacht dat ze voor het eerst mannen had ontdekt. Ze werd zo stapel gek dat Zheres op een berg ging wonen om aan haar te ontsnappen. Kijk maar uit voor de man die jou als eerste kust. Vroeg of laat zul je toch mee moeten doen.’

Met gebalde vuisten kwam Nynaeve op haar af. Probeerde het in ie der geval. Elayne stond er ineens tussen en hief beide handen op.

‘Jullie allebei! Stop ermee. Nu!’ zei ze en probeerde hen beiden even hooghartig aan te kijken. ‘Lini zei altijd: “Wachten maakt van mannen beren in een schuur en van vrouwen katten in een zak”, maar jullie stoppen nu met elkaar te krabben. Ik wil het niet meer heb ben.’

Tot Nynaeves verbazing werd Birgitte zelfs rood en ze mompelde narrig een verontschuldiging. Natuurlijk was die voor Elayne bestemd, maar dat ze het deed, was verrassend. Birgitte had ervoor gekozen zich aan Elayne vast te klampen – ze hoefde zich niet te verbergen maar na drie dagen had de hitte op haar een even nare invloed als op Elayne. Nynaeve schonk de erfdochter haar kilste blik. Haar was het tenminste gelukt heel gelijkmoedig te blijven bij al dat wachten, terwijl zij tweeën elkaar op de huid zaten – zij wel – maar Elayne had boter op haar hoofd.

‘Goed,’ zei Elayne nog steeds even ijzig, ‘heb je een reden om als een stier binnen te stormen of ben je vergeten hoe je aan moet kloppen?’ Nynaeve deed haar mond al open om bij wijze van zachte vermaning iets over katten en zakken te mompelen, maar Birgitte was haar voor en zei strak: ‘Thom en Juilin zijn terug uit de stad.’

‘Terug!?’ riep Nynaeve uit en Birgitte keek haar even aan voor ze Elayne antwoord gaf. ‘Heb jij ze er niet heen gestuurd?’

‘Ik niet,’ zei Elayne bars.

De erfdochter was de deur al uit, met Birgitte op haar hielen, voor Nynaeve een woord kon zeggen. Ze kon hen alleen maar mopperend volgen. Elayne hoefde het niet in haar hoofd te halen dat zij de bevelen gaf. Nynaeve had het haar nog steeds niet vergeven dat ze de mannen zoveel had onthuld.

De droge hitte leek buiten nog erger, ondanks het feit dat de zon nog steeds achter de zeildoeken omheining van het beestenspul stond. Het zweet stond op haar voorhoofd voor ze van het laddertje af was, maar ditmaal trok ze geen lelijk gezicht.

De twee mannen zaten op lage krukjes bij het kampvuur. Hun haren zaten in de war en ze leken met hun jas in het zand te hebben gerold. Onder een opgepropte doek die Thom tegen zijn hoofd druk te, liep een straaltje bloed uit in een gedroogde rode driehoek. Ook zijn witte snorpunt kleurde. Een lichtpaarse bult, zo groot als een kippenei, stak vlak naast Juilins oog omhoog en hij hield zijn duim dikke vechtstok van licht gekleurd hout vast met een hand die in een slordig, bebloed verband was gewikkeld. De belachelijke rode hoge hoed achter op zijn hoofd was zichtbaar platgetrapt. Aan de geluiden achter de omheining te horen waren de paarden knechten de stallen al aan het schoonmaken en ongetwijfeld zou Cerandin er ook zijn met haar s’redits, aangezien niemand van de mannen bij hen in de buurt wilde komen, maar het was nog niet zo druk rond de wagens. Petra rookte een langstelige pijp, terwijl hij Clarine hielp met het ontbijt. Twee Chavana’s bekeken een of ander toe stel met Muelin, de slangenvrouw, terwijl de andere twee stonden te praten met twee van de zes tuimelaarsters die Luca had overgenomen van het spul van Sillia Cerano. Ze beweerden zusters te zijn en dat ze Murasaka heetten, maar verschilden in uiterlijk en huidskleur nog meer dan de Chavana’s. Een van het tweetal zat in een fleurige zijden mantel bij Brugh en Taeric en had blauwe ogen en bijna wit haar; de ander was zowat even donker als haar ogen. Alle anderen waren al gekleed voor de eerste opvoering: de mannen met ontblote borst en kleurige broeken – die van Muelin felrood – en een strak bijpassend vestje, Clarine in een hoog bij de hals gesloten kleed met groene lovers.

Enkelen wierpen een blik op Thom en Juilin, maar gelukkig vond niemand het nodig aan de twee mannen te vragen hoe het met hen was. Het kwam wellicht doordat ze er zo hondsmoe bij zaten, met ingezakte schouders en de ogen op de grond bij hun laarzen gericht. Ongetwijfeld wisten ze dat hun een uitbrander stond te wachten waarvan hun vel zou verschroeien. Nynaeve was dat in ieder geval zeker van plan.

Elayne snakte echter naar adem toen ze de twee mannen zag en hol de naar ze toe, knielde naast Thom neer en alle boosheid leek in een oogwenk te zijn vervlogen. ‘Wat is er gebeurd? O Thom, je arme hoofd! Wat moet dat pijn doen! Dit kan ik niet aan! Nynaeve zal je mee naar binnen nemen om het te verzorgen. Thom, je bent te oud om je in dit soort twisten te mengen!’

Verontwaardigd weerde hij haar zo goed hij kon af, terwijl hij de wonddoek tegen zijn hoofd gedrukt hield. ‘Laat zitten, kind. Ik heb weleens iets ergers gehad dan dit door uit mijn bed te vallen. Laat maar zitten.’

Nynaeve was niet van plan iets te helen, al was ze er boos genoeg voor. Ze plantte zich voor Juilin, zette haar vuisten in haar zij en trok een gezicht van ‘verkoop me geen onzin en geef me duidelijk antwoord’. ‘Wat hadden jullie op het oog om er zonder iets te zeggen tussenuit te knijpen?’ Dat was ook een goed begin om Elayne te laten weten dat zij de leiding had. ‘Als je de keel was afgesneden in plaats van zo’n aardappel bij je oog op te lopen, hoe hadden wij dan kunnen weten wat er met jullie was gebeurd? Er was geen enkele reden om erheen te gaan! Geen enkele! We moeten een boot vinden!’ Juilin keek boos naar haar op en schoof zijn hoed naar voren. ‘Een boot vinden, hè? Dus daarom hangen jullie drie hier maar kalm rond als...’ Hij zweeg toen Thom luid kreunde en opzij zakte. Nadat de oude speelman Elayne, die bezorgd sputterde, had gekalmeerd met tegenwerpingen dat dit maar een kleine inzinking was en dat hij zo aan een paleisdans kon beginnen – en Juilin veelbetekenend had aangekeken in de duidelijke hoop dat het de vrouwen niet op zou vallen – wendde Nynaeve zich weer vervaarlijk tot de donkere Tyrener, om te horen wat hij dan wel mocht denken wat hun wachten hier betekende.

‘Maar goed dat we zijn gegaan,’ gaf hij echter strak als antwoord. ‘Samara is een school zilvertanden rond een lap bloederig vlees. In alle straten is het gepeupel op zoek naar Duistervrienden en naar ie der ander die niet bereid is meteen de Profeet te verwelkomen als de enige ware stem van de Herrezen Draak.’

‘Het is zo’n drie uur geleden bij de rivier begonnen,’ vulde Thom aan, die zich zuchtend liet welgevallen dat Elayne met een vochtige doek zijn hoofd schoonmaakte. Hij scheen haar gemopper te negeren, wat behoorlijk lastig was, aangezien Nynaeve duidelijk woorden hoorde als ‘dwaze oude man’ en ‘iemand nodig om voor je te zorgen voor je de dood vindt’, naast andere woorden die zowel ter neergeslagen als medelijdend klonken. ‘Ik weet niet hoe het begonnen is. Aes Sedai kregen de schuld, hoorde ik, Witmantels, Trolloks, iedereen, niet de Seanchanen, maar als ze die hadden gekend, zouden ze ook de schuld hebben gekregen.’ Hij kromp in elkaar toen Elayne hard drukte. ‘En zojuist waren we iets te persoonlijk betrokken bij een kansje om iets te weten te komen.’

‘Er is brand,’ zei Birgitte. Petra en zijn vrouw zagen haar wijzen en stonden bezorgd te kijken. In de richting van de stad rezen twee donkere rookpluimen boven de omheining uit.

Juilin stond op en keek Nynaeve met harde ogen recht aan. ‘Tijd om te vertrekken. Misschien vallen we te veel op, zodat Moghedien ons kan vinden, maar ik betwijfel het. De mensen vluchten nu letterlijk alle kanten op. Over enkele uren zijn het geen twee branden meer, maar vijftig, en het heeft weinig zin haar te ontlopen om vervolgens door een opstandige menigte in stukken te worden gescheurd. Ze zullen zich op het beestenspul richten, als ze in de stad alles kapot geslagen hebben wat er maar kapot valt te slaan.’

‘Gebruik die naam niet,’ bitste Nynaeve met een frons bestemd voor Elayne, die hem niet opmerkte. Het was altijd verkeerd mannen te veel te vertellen. De moeilijkheid was dat hij gelijk had, maar als je dat een man al te vlug vertelde, was dat ook fout. ‘Ik zal over je voor stel nadenken, Juilin. Ik zou het heel vervelend vinden om zomaar weg te vluchten en dan te horen dat vlak na ons vertrek een boot heeft aangelegd.’ Hij staarde haar aan of ze gek was en Thom schud de zijn hoofd hoewel Elayne dat vasthield. Een man die tussen de wagens aan kwam lopen, monterde Nynaeve op. ‘Misschien is die er al.’

Uno’s geschilderde ooglapje, het litteken op zijn gezicht, het haar knotje en het zwaard op de rug ontlokten Petra en verschillende Chavana’s terloopse knikjes en deden Muelin huiveren. Hij was iedere avond zelf verschenen voor een verslag, ofschoon er geen nieuws was. Zijn komst vanmorgen hield in dat hij iets te melden had. Als altijd schonk hij Birgitte een grijns zodra hij haar zag, en zijn ene oog rolde opzichtig naar haar blote boezem, en als gewoonlijk grijns de zij terug en nam hem lui van top tot teen op. Uitzonderlijk genoeg gaf Nynaeve er ditmaal niet om dat ze zich afkeurenswaardig gedroegen. ‘Ligt er een boot?’

Uno’s grijns verdween. ‘Er ligt een bloe... boot,’ antwoordde hij nors, ‘als je er heelhuids kunt komen.’

‘We hebben alles van de rellen gehoord, maar vijftien Shienaranen kunnen ons er toch wel veilig heen brengen?’

‘Dus jullie hebben ervan gehoord,’ mompelde hij, Thom en Juilin op nemend. ‘Weten jullie vervl... weten jullie dan ook dat Masema’s mensen op straat tegen de Witmantels vechten? Weten jullie dat die bloe... hij zijn mensen heeft opgedragen Amadicia te vuur en te zwaard te veroveren? Er zijn er al duizenden die blo..., hè!, rivier overgestoken.’

‘Dat kan wel zo zijn,’ merkte Nynaeve vastberaden op, ‘maar ik reken erop dat je doet wat je hebt gezegd. Je hebt beloofd mij te gehoorzamen, als je je dat nog herinnert.’ Ze had het ‘mij’ licht bena drukt en keek Elayne veelbetekenend aan.

De ander deed of ze het niet zag, stond op, de bebloede lap in haar hand, en richtte haar aandacht op Uno. ‘Ze hebben mij altijd verteld dat de Shienaranen de dapperste krijgslieden ter wereld waren.’ De scheermesscherpe toon in haar stem was plotseling koninklijk zijig en honingzoet, ik heb heel veel verhalen gehoord over hun dapperheid toen ik klein was.’ Ze liet haar andere hand op Thoms schouder rusten, maar had alleen oog voor Uno. ‘Ik herinner me die nog steeds. Ik hoop dat ze altijd in mijn herinnering kunnen blijven.’ Birgitte kwam een stap dichterbij en begon Uno’s nekspieren te bewerken, hem van dichtbij strak aankijkend. Dat woeste geschilder de oog op het lapje maakte haar geheel niet van streek. ‘Gedurende drieduizend jaar hebben jullie de Verwording bewaakt,’ zei ze teder. Teder! De laatste keer dat ze die toon tegen Nynaeve had aangeslagen, was twee dagen geleden! ‘Drieduizend jaar en nooit ook maar een stap achteruit als die niet tienmaal in bloed was vergolden. We zijn hier dan wel niet in Enkara of op de Soralle Hoogte, maar ik weet wat jij zult doen.’

‘Wat heb jij gedaan?’ grauwde hij. ‘Alle bloedverhalen uit de bloed geschiedenis van de Grenslanden gelezen?’ Meteen dook hij in elkaar en keek Nynaeve schichtig aan. Het was nodig hem nogmaals te zeggen dat ze geen grove spraak van hem wenste te horen. Hij had niet vrolijk gekeken, maar anders zou hij weer in die taal vervallen en Birgitte hoefde haar niet zo fronsend aan te kijken. De Shienaraan richtte zich tot Thom en Juilin. ‘Kunnen jullie met ze praten? Het zijn vervl... zotten als ze dit willen proberen.’

Juilin hief zijn handen en Thom lachte luid. ‘Heb jij ooit een vrouw gekend die naar verstandige woorden luisterde wanneer ze dat niet wilde?’ antwoordde de speelman. Hij kreunde toen Elayne de natte doek wegtrok en de diepe snee in zijn hoofd harder begon te deppen dan strikt noodzakelijk was.

Uno schudde zijn hoofd. ‘Nou ja, als ik dan week gemaakt moet worden, dan wil ik wel week zijn. Maar luister goed naar me: die mensen van Masema zagen de boot, de Rivierserpent of zoiets, nog geen uur nadat die was afgemeerd, maar de Witmantels hebben hem ver overd. Daardoor is dat opstandje ontstaan. Het slechte nieuws is dat de Witmantels nog steeds het haventje bezet houden. Wat nog erger is: misschien is Masema de boot al vergeten. Ik heb hem opgezocht maar hij wilde niks van boten horen. Hij kan alleen nog praten over het ophangen van Witmantels en Amadicia de knie laten buigen voor de Drakenheer, al zal hij het hele land ervoor in de as moeten leggen, maar hij heeft niet de moeite genomen dat van de boot aan zijn volgelingen te vertellen. Er is gevochten bij de rivier en misschien is dat nog steeds gaande. Het zal al verrot moeilijk zijn jullie door die rellen heen te loodsen, maar als er strijd gaande is bij de haven, kan ik niks beloven. En hoe ik jullie op een boot krijg die door Wit mantels wordt bezet, daar durf ik nog niet eens aan te denken!’ Hij zuchtte lang en diep en veegde met de rug van een hand vol littekens het zweet van zijn voorhoofd. De inspanning van zo’n lang verhaal zonder vloeken was hem duidelijk aan te zien.

Nynaeve zou bereid zijn hem nu over zijn taalgebruik met rust te la ten, maar ook al had ze iets willen zeggen, ze kon het niet, zo stom verbaasd was ze. Het moest toeval zijn. Licht, ik zei dat ik alles voor een schip over zou hebben, maar dit heb ik niet bedoeld. Dit niet!

Ze had geen idee waarom zowel Birgitte als Elayne haar zo vlak stond aan te kijken. Ze hadden alles geweten wat zij wist en geen van beiden had deze mogelijkheid genoemd. De drie mannen keken elkaar fronsend aan en beseften blijkbaar dat er iets aan de hand was en eveneens dat ze geen benul hadden wat dat was, waarvoor ze het Licht mocht danken. Het was veel beter als ze niet alles wisten. Het moest gewoon toeval zijn.

In zekere zin was ze meer dan gelukkig dat ze zich op een andere man kon richten die tussen de wagens aan kwam lopen. Daarmee had ze een reden om haar ogen van Elayne en Birgitte af te wenden. Maar bij het zien van Galad zakte haar maag zo ongeveer tot in haar tenen.

Hij was in eenvoudig bruin gekleed en had een platte fluwelen muts op, in plaats van zijn witte mantel en glanzende maliënkolder, maar het zwaard hing nog altijd aan zijn zij. Hij was nog niet eerder bij het beestenspul geweest, maar zijn gezicht toonde dat hij onder de indruk was. Muelin deed onbewust een stap naar hem toe en de twee slanke tuimelaarsters bogen zich met open mond naar voren. De Chavana’s waren duidelijk vergeten, tot hun intense ergernis. Zelfs Clarine streek haar rok glad, terwijl ze naar hem keek, tot Petra de pijp uit zijn mond haalde en iets tegen haar zei. Toen pas liep ze lachend naar hem toe en drukte zijn gezicht tegen haar ruime boezem, al bleven haar ogen over Petra’s hoofd heen Galad volgen. Nynaeve was niet in de stemming zich door zijn knappe gezicht te laten beïnvloeden en ademde amper sneller. ‘Jij hebt dat gedaan, nietwaar?’ vroeg ze streng terwijl hij nog aan kwam stappen. ‘Jij hebt de Rivierslang in handen, nietwaar? Waarom?’ ‘Rivierserpent,’ verbeterde hij haar terwijl hij haar ongelovig opnam. ‘Je hebt me toch gevraagd ervoor te zorgen dat jullie mee konden varen?’

‘Maar niet met onlusten!’

‘Onlusten?’ bracht Elayne naar voren, ‘een oorlog, een veldslag. Met als aanleiding dat vaartuig.’

Galad gaf kalm antwoord, ik heb Nynaeve mijn woord gegeven, zuster. Het is mijn grootste plicht ervoor te zorgen dat je veilig naar Caemlin kunt afreizen. Met Nynaeve, natuurlijk. De Kinderen hadden vroeg of laat toch de strijd met de Profeet moeten aanbinden.’

‘Had je ons niet gewoon kunnen vertellen dat er een boot was?’ vroeg Nynaeve vermoeid. Mannen en hun woord geven. Het viel soms in hen te bewonderen, maar ze had naar Elaynes opmerking moeten luisteren dat hij deed wat hij juist vond, ongeacht de pijnlijke gevolgen die dat voor iemand kon hebben.

‘Ik weet niet waar de Profeet de boot voor wilde hebben, maar ik betwijfel of het voor jullie vertrek was.’ Nynaeve kromp in elkaar.

‘Bovendien heb ik de schipper het vaargeld betaald terwijl hij zijn vracht uitlaadde. Een uur later kwam een van de twee mannen die ik bij de boot had achtergelaten, zodat die niet zonder jullie zou ver trekken, me vertellen dat de ander dood was en de boot in de handen van de Profeet. Ik begrijp niet waarom je zo van streek bent. Jij wilde een boot, je had een boot nodig en ik heb ervoor gezorgd.’ Fronsend richtte Galad zich tot Thom en Juilin. ‘Wat scheelt die vrouwen? Waarom staan ze elkaar steeds aan te gapen?’

‘Vrouwen,’ zei Juilin enkel en kreeg van Birgitte een klap tegen zijn achterhoofd. Hij keek haar boos aan.

‘Een steek van een horzel is erger,’ grinnikte ze en zijn boze blik werd onzeker terwijl hij zijn hoge hoed goed schoof. ‘We kunnen de hele dag blijven praten over juist en verkeerd,’ merkte Thom droog op, ‘of we kunnen dat vaartuig nemen. Er is voor betaald en die kosten zijn niet terug te vorderen.’ Opnieuw kromp Nynaeve ineen. Wat hij ook bedoelde, ze wist hoe zij het opvatte.

‘Er kunnen zich bij de rivier moeilijkheden voordoen,’ bracht Galad naar voren, ik heb deze kleding aangetrokken, omdat Samara de Kinderen vandaag niet gunstig gezind is, maar de bendes kunnen ie dereen aanvallen.’ Hij nam Thom met zijn witte haren en snor met enige twijfel op en bekeek ook Juilin twijfelachtig – zelfs afkeurend, want de Tyrener keek zo hard dat hij paaltjes in de grond kon slaan – maar wendde zich toen tot Uno. ‘Waar is die vriend van jou? Het kan nuttig zijn er nog een krijgsman bij te hebben tot we mijn mannen hebben bereikt.’

Uno’s glimlach was schurkachtig. Ze koesterden ook na hun eerste ontmoeting nog weinig vriendschap voor elkaar. ‘Hij is in de buurt. En misschien nog een paar meer. Ik breng ze naar de boot, als jouw Witmantels die bezet houden. Maar ook als ze dat niet kunnen.’ Elayne wilde al wat zeggen, maar Nynaeve snoerde haar de mond voor ze weer zoete broodjes begon te bakken. ‘Dat is genoeg, voor allebei!’ Misschien was honing beter geweest maar ze wilde slaan. Iets. Alles. ‘We moeten snel gaan!’ Ze had moeten bedenken wat er kon gebeuren als ze twee zotten op hetzelfde doel afstuurde en beiden tegelijk het doel bereikten. ‘Uno, haal zo snel mogelijk je andere mannen op.’ Hij probeerde haar nog te zeggen dat die aan de andere kant van het beestenspul stonden te wachten, maar ze ploegde verder. Het waren gekken, beide mannen. Alle mannen. ‘Galad, jij...’ inpakken en wegwezen!’ Luca’s schreeuw bracht haar tot zwijgen. De man kwam hinkend tussen de wagens aanhollen en een rauwe, blauwe plek verkleurde de zijkant van zijn gezicht. Zijn scharlaken rode schoudermantel was smerig en gescheurd. Blijkbaar waren Thom en Juilin niet de enigen die de stad waren ingegaan. ‘Brugh, zeg tegen de paardenknechten de wagens gereed te maken. We laten het zeil van de omheining achter,’ riep hij met een grimas, ‘maar ik wil binnen een uur onderweg zijn. Andaya, Kuan, haal jullie zusters op. Wek iedereen die nog slaapt en als ze zich aan het wassen zijn, komen ze maar smerig of bloot mee! Opschieten, tenzij je de Profeet wil bejubelen en naar Amadicia op wil trekken. Chin Akima is zijn hoofd al kwijt, samen met de helft van zijn mensen, en Sillia Cerano is met een tiental van haar kunstenmakers al gegeseld omdat ze te langzaam waren! Vooruit!’ Bijna iedereen, afgezien van het groepje mensen bij Nynaeves wagen, was al weggehold. Luca kwam wat langzamer hinkend aanlopen en nam Galad behoedzaam op. Uno eveneens, ofschoon hij de eenogige man al twee maal eerder had gezien. ‘Nana, ik wil met je praten. Alleen.’

‘We gaan niet met je mee, baas Luca,’ vertelde ze hem. ‘Alleen,’ herhaalde hij, haar bij de arm grijpend en meetrekkend. Ze keek om naar de anderen om te zeggen niet tussenbeide te komen en zag dat het niet nodig was. Elayne en Birgitte haastten zich naar de omheining die om het beestenspul liep en afgezien van zo nu en dan een blik op het tweetal waren de vier mannen druk in gesprek. Ze snoof luid. Een mooi stel! Stonden gewoon toe te kijken als een vrouw werd mishandeld!

Met een ruk trok ze haar arm los en beende naast Luca mee, terwijl het geruis van haar zijden rok haar ongenoegen uitzoefde. ‘Ik ver onderstel dat je je geld wilt zien nu we weggaan. Goed, je zult het krijgen. Honderd goudmarken. Al ben ik van mening dat we de waar de van de wagen en de paarden, die we niet meenemen, in minde ring kunnen brengen. Plus wat wij hebben opgeleverd. Wij hebben zeker voor meer bezoekers gezorgd. Morelin en Juilin door hun koorddansen, ik met het boogschieten, Thom door zijn...’

‘Denk je dat ik goud wil, vrouw?’ donderde hij terwijl hij voor haar ging staan. ‘Als dat zo was, had ik er op de dag dat we de rivier over staken, om gevraagd. Heb ik erom gevraagd? En weet je waarom niet?’

Onwillekeurig deinsde ze achteruit en sloeg haar armen fors over el kaar. En wenste meteen dat ze dat niet had gedaan, want daardoor werd nog sterker benadrukt wat ze blootstelde. Haar koppigheid zorgde ervoor dat ze de armen zo liet – ze was niet van plan hem de gedachte te geven dat ze zich verlegen voelde, zeker niet omdat het wel zo was – maar tot haar verbazing bleef hij haar recht aankijken. Misschien was hij ziek. Hij had nog nooit zijn ogen van haar boezem af kunnen houden en als Valan Luca én voor borsten én voor goud geen belangstelling meer had.... ‘Als het niet om het geld gaat, waar gaat het dan wel om?’

‘Nadat ik uit de stad was vertrokken, heb ik de hele weg lopendenken,’ ging hij door terwijl hij weer voor haar kwam staan, ‘dat je nu ten slotte zou vertrekken.’ Ze verdomde het verder achteruit te stappen, zelfs nu hij over haar heen stond gebogen en haar gespannen aanstaarde. Gelukkig bleef hij haar wel recht aankijken, ik weet niet voor wie je op de vlucht bent, Nana. Soms geloof ik je verhaal bijna. Morelin heeft op z’n minst iets van een hoge vrouwe in haar ma nier van doen en laten. Maar jij bent nooit een dienster geweest. De laatste paar dagen verwachtte ik half en half jullie nog eens vechtend en haren plukkend over de grond te zien rollen, met mogelijk Maerion erbovenop.’ Hij moest iets in haar gelaatsuitdrukking hebben opgevangen, omdat hij zijn keel schraapte en snel verder sprak. ‘Het punt is: voor Maerion kan ik iemand anders vinden om voor de schietschijf te staan. Je gilt heel mooi, iedereen denkt echt dat je doodsbang bent, maar...’ Weer schraapte hij de keel, zelfs nog gehaaster en ging wat achteruit. ‘Wat ik probeer te zeggen: ik wil dat je blijft. Daarginds ligt een heel grote wereld, duizenden steden wachten op een voorstelling van mij, en wie er ook jacht op je maakt, hij zal je nooit bij mij vinden. Een stel van Akima’s mensen en enkele kunstenmakers van Sillia die nog niet de rivier over zijn gestuurd... ze sluiten zich bij mij aan en dan zal Valan Luca’s beestenspul het grootste ter wereld zijn.’

‘Blijven? Waarom zou ik blijven? Ik heb je vanaf het begin gezegd dat we alleen maar naar Geldan wilden gaan en daaraan is niets ver anderd.’

‘Waarom? Nou, om mijn kinderen te dragen, natuurlijk.’ Met beide handen pakte hij haar hand. ‘Nana, jouw ogen drinken mijn ziel, jouw lippen ontvlammen mijn hart, jouw schouders doen mijn bloed razen, jouw...’

Snel onderbrak ze hem. ‘Je wilt met me trouwen?’ vroeg ze ongelovig.

‘Trouwen?’ Ogenknipperend. ‘Tja... eh... ja. Ja, uiteraard.’ Zijn stem klonk weer krachtiger en hij drukte haar vingers tegen zijn lippen. ‘We zullen trouwen in de eerste stad waar ik het huwelijk kan regelen. Ik heb nooit eerder een vrouw gevraagd met me te trouwen.’

‘Dat neem ik zonder meer aan,’ zei ze zwakjes. Het kostte moeite haar handen los te wringen. ‘Ik voel me gevleid, baas Luca, maar...’

‘Valan, Nana, Valan.’

‘Maar ik moet je afwijzen. Ik ben aan een ander beloofd.’ Nou ja, in zekere zin was dat zo. Lan Mandragoran mocht zijn zegelring dan wel beschouwen als een geschenkje, maar zij vatte het anders op. ‘En ik ga.’

‘Ik hoor je in te pakken en mee te dragen.’ Stof en scheuren bedier ven de zwierige en welsprekende mantelzwaai toen hij zich oprichtte. ‘Na verloop van tijd vergeet je die man wel.’

‘Als je dat probeert, laat ik Uno ervoor zorgen dat je zou wensen liever in worstjes te zijn gesneden.’ Dat ontmoedigde de dwaze kerel amper of eigenlijk geheel niet. Ze porde hard in de borst van de man. ‘Je kent me in het geheel niet, baas Luca. Je weet niets van me. Mijn vijanden, waar jij zo gemakkelijk overheen stapt, zouden je levend villen en op je botten dansen en je zou ontzettend dankbaar moeten zijn als dat het enige was. Luister, ik vertrek en heb geen tijd om naar je gevlij te luisteren. Nee, hou je mond! Ik ben vastbesloten en jij kunt er niets aan veranderen, dus kun je net zo goed stoppen met je gefleem.’

Luca zuchtte diep. ‘Nana, voor mij ben jij de enige vrouw die bestaat. Laat andere mannen maar saaie grietjes met hun verlegen zuchtjes kiezen. Een man zal weten dat hij iedere keer door het vuur zal moeten lopen en met zijn blote handen een leeuwin zal moeten temmen om jou te mogen benaderen. Elke dag zal een avontuur zijn en elke nacht...’ Zijn glimlach leverde hem bijna een oorvijg op. ‘Ik zal je terugvinden, Nana, en je zult mij kiezen. Hier, in mijn hart, weet ik het.’ Met een indrukwekkende stomp tegen zijn borst gaf hij zijn mantel een nog uitbundiger zwaai mee. ‘En jij weet het ook, liefste Nana. In je lieve hartje weet je dat.’

Nynaeve wist niet of ze haar hoofd moest schudden of hem aangapen. Mannen waren gek. Alle mannen.

Hij stond erop haar naar haar wagen te begeleiden, haar arm vast houdend of ze een dans gingen openen.

Elayne stapte stevig door tussen de opgewonden paardenknechten die snel de wagens klaarmaakten, de schreeuwende mensen, hinni kende paarden, brommende beren en grauwende luipaarden. Ze merkte dat ze binnensmonds liep te mopperen, wat goed paste bij alle dierengeluiden om haar heen. Nynaeve moest nodig wat zeggen over dat tonen van haar benen. Zij had heus wel gezien dat dat mens bij Valan Luca’s komst rechter ging staan. En ook dieper ademhaal de. Net als wanneer Galad er was, trouwens. En ze vond een broek helemaal niet zo fijn. Hij zat trouwens wel gemakkelijk en was koeler dan een rok. Ze kon bijna begrijpen waarom Min graag in man nenkleren rondliep. Het enige moeilijke was dat gevoel te overwinnen dat je jasje net een rok was die tot je heupen reikte. Dat had ze tot nog toe op kunnen brengen. Maar ze was zeker niet van plan dat aan Nynaeve met haar giftong te laten merken. Dat mens had moeten beseffen dat Galad geen ogenblik zou bedenken dat de kosten weleens hoger zouden zijn dan een belofte waard was. En aan haar had het niet gelegen, ze had het haar vaak genoeg verteld. En de Profeet erbij halen! Nynaeve deed gewoon maar wat, zonder goed na te denken.

‘Zei je iets?’ vroeg Birgitte. Ze had haar rok opgenomen om hem over haar arm mee te dragen en liet daardoor onbeschaamd haar benen vanaf haar blauw brokaten muilen tot ruim boven haar knieën zien. Die strakke zijden kousen toonden veel meer dan een broek. Elayne bleef doodstil staan. ‘Wat vind jij van mijn kleren?’

‘Je kunt je heel gemakkelijk bewegen,’ zei de ander onbewogen. Elayne knikte. ‘Het is natuurlijk goed dat je niet van die dikke billen hebt, met die strakke...’

Woedend doorstappend rukte Elayne het jasje een paar maal zo ver mogelijk omlaag. Die tong van Nynaeve paste goed bij die van Birgitte. Ze had haar echt een soort eed van gehoorzaamheid moeten laten afleggen, of minstens moeten eisen dat ze wat achting zou tonen. Daar zou ze aan moeten denken wanneer ze Rhand aan zich zou binden. Toen Birgitte haar boos kijkend inhaalde, alsof zij meer te horen had gekregen dan ze kon verdragen, spraken ze geen van beiden.

De withharige, in groene glinstertjes geklede Seanchaanse gebruikte haar prikstok om de enorme s’redit te leiden die met zijn kop de zware leeuwenkooi duwde. Een paardenknecht in een groezelig leren vest hield de boom van de wagen omhoog en stuurde de wagen naar een plaats waar de paarden handiger ingespannen konden worden. De leeuw liep heen en weer, zwiepte nu en dan met zijn staart en maak te het schorre blafgeluid dat klonk alsof hij ieder moment kon gaan brullen.

‘Cerandin,’ zei Elayne, ‘ik moet met je spreken.’

‘Even wachten, Morelin.’ Nu al haar aandacht op het grijze dier met de slagtanden was gericht, was haar lispelende spraak bijna niet te verstaan.

‘Nu, Cerandin. We hebben weinig tijd.’

Maar de vrouw liet de s’redit doorgaan tot de paardenknecht riep dat de wagen goed stond, waarna ze ongeduldig vroeg: ‘Heb je wat nodig, Morelin? Ik heb veel te doen. En ik wil me nog omkleden, want dit is geen goede reiskleding.’ Het dier bleef geduldig achter haar staan wachten.

Elaynes mond verstrakte iets. ‘We gaan weg, Cerandin.’

‘Ja, dat weet ik. De onlusten. Dat soort dingen zou niet mogen worden toegestaan. Als die Profeet van plan is ons te na te komen, zal hij merken wat Mer en Sanit kunnen.’ Ze draaide zich om en krab de Mers gerimpelde schouder met de prikstok, waarbij hij met zijn lange neus haar schouder aanraakte. Een slurf noemde Cerandin het. ‘Sommigen geven de voorkeur aan een lopar of grolm in de strijd, maar als je een s’redit goed gebruikt...’

‘Wees even stil en luister,’ onderbrak Elayne haar ferm. Het kostte haar moeite zich in te houden nu de Seanchaanse zo traag van begrip was en Birgitte met over elkaar geslagen armen naast haar stond. Ze wist bijna zeker dat ze haar kans op een volgende snedige op merking afwachtte, ik bedoel niet het beestenspul. Ik bedoel mijzelf, Nana en jou. We schepen ons straks in en vanmiddag zijn we ver buiten bereik van de Profeet.’

Cerandin schudde langzaam het hoofd. ‘Er zijn maar weinig binnenschepen die s’redits kunnen vervoeren, Morelin. Zelfs als je er zo een hebt gevonden, wat heeft het voor zin? Wat zou ik moeten doen? Ik denk dat ik in m’n eentje niet zoveel kan verdienen als bij baas Luca, zelfs niet als jij blijft koorddansen en Maerion blijft boog schieten. Ik neem aan dat Thom zou goochelen. Nee. Nee, het is beter als we allemaal bij het beestenspul blijven.’

‘De s’redits zullen hier moeten blijven,’ gaf Elayne toe, ‘maar baas Luca zal ongetwijfeld goed voor ze zorgen. We gaan niet meer op treden, Cerandin. Dat zal niet meer nodig zijn. Waar ik heen ga, zijn mensen die graag willen horen...’ Ze besefte opeens dat de paarden knecht, een schrale kerel met een buitengewone, gezwollen neus, haar kon horen. ‘Over waar je vandaan komt. Veel meer willen weten dan je ons hebt verteld.’ Nee, hij stond niet af te luisteren, maar te loeren. Beurtelings naar Birgittes boezem en haar benen. Ze keek hem aan tot zijn stomme grijns ziekelijk werd en hij zich snel aan zijn werk wijdde.

Cerandin schudde opnieuw het hoofd. ‘Moet ik Mer, Sanit en Nerin aan de zorg van mannen toevertrouwen die te bang zijn om in hun buurt te komen? Nee, Morelin. Wij blijven bij baas Luca. Jij ook. Dat is veel beter. Weet je nog hoe toegetakeld je was toen jullie bij ons kwamen? Naar zoiets wil je toch niet terug?’ Elayne haalde diep adem en kwam een stap dichterbij. Alleen Birgitte kon haar nog horen, maar ze wilde elk risico voorkomen. ‘Cerandin, mijn echte naam is Elayne van Huis Trakand, erfdochter van Andor. Op een dag word ik koningin van Andor.’ Als ze dacht aan het optreden van de vrouw op de eerste dag van hun ontmoeting en nog meer aan wat ze hun over Seanchan had verteld, zou dat voldoende moeten zijn om alle weerstand te overwinnen. In plaats daarvan keek Cerandin haar recht in de ogen. ‘Je beweerde op die eerste dag al een hoogvrouwe te zijn, maar...’ Ze perste haar lippen op elkaar en keek naar Elaynes broek. ‘Je bent een goede koorddanseres, Morelin. Als je oefent, kun je goed genoeg worden om ooit voor de keizerin zelf op te treden. Iedereen heeft zijn plaats en iedereen behoort op die plaats.’

Heel even bewoog Elaynes mond alsof ze iets wilde zeggen. Cerandin geloofde haar niet! ik heb genoeg tijd verknoeid, Cerandin.’ Ze wilde de arm van de vrouw vastpakken, om haar zo nodig met geweld mee te trekken, maar Cerandin greep haar hand beet, draai de en onder het slaken van een gil stond de erfdochter met wijd open gesperde ogen opeens op haar tenen en vroeg zich af wat haar als eerste zou overkomen: een gebroken pols of de arm uit de kom. Birgitte bleef gewoon wachten, de armen over elkaar en ze had nog het lef een wenkbrauw vragend op te trekken.

Elayne perste haar tanden op elkaar. Ze zou niét om hulp vragen. ‘Laat me los, Cerandin,’ eiste ze en ze had liever gehad dat het niet zo hijgend klonk, ik zei dat je me los moest laten!’ Even later deed Cerandin het en zette ze oplettend een stap achter uit. ‘Je bent een vriendin, Morelin, en zult dat blijven. Je kunt op een dag een vrouwe worden. Je hebt de manieren en als je de aandacht van een heer kunt trekken, neemt hij je misschien op als een van zijn asa’s. Een asa wordt soms zijn vrouw. Ga met het Licht, Morelin. Ik moet mijn werk afmaken.’ Ze stak haar prikstok uit naar Mer, die zijn slurf eromheen sloeg, en het grote dier liet zich zwaar en log wegleiden.

‘Cerandin!’ zei Elayne scherp. ‘Cerandin!’ De witharige vrouw keek niet om. Elayne keek Birgitte woedend aan. ‘Aan jou heb ik ook niets!’ snauwde ze en ze beende weg voor de ander kon antwoorden. Birgitte haalde haar in en ging naast haar lopen. ‘Uit wat ik heb gehoord en gezien, heb je behoorlijk veel tijd aan die vrouw besteed om haar wat ruggengraat te geven. Dacht je echt dat ik je ging helpen om dat weer ongedaan te maken?’

‘Zoiets heb ik niet geprobeerd,’ mopperde Elayne. ‘Ik probeerde voor haar te zorgen. Ze is heel ver van huis en overal waar ze komt, is ze een vreemdeling en er zullen mensen zijn die haar niet zo vriendelijk zullen behandelen als ze horen waar ze vandaan komt.’

‘Ze lijkt me heel goed in staat voor zichzelf te zorgen,’ merkte Birgitte droogjes op. ‘Maar ja, dat heb je haar toch ook geleerd? Misschien was ze hulpeloos vóór je haar ontmoette.’ Elaynes blik leek van haar af te glijden als ijs van koud staal.

‘En jij bleef gewoon staan kijken. Terwijl je wordt geacht mijn...’ Ze keek rond; het was maar een blik, maar verschillende hoofden van paardenknechten doken weg. ‘Mijn zwaardhand te zijn. Je wordt geacht te helpen als ik me moet verdedigen en ik niet kan geleiden.’ Ook Birgitte keek om zich heen, maar jammer genoeg was er niemand zo dichtbij dat ze haar mond hield, ik zal je beschermen wan neer je in gevaar bent, maar als het enige gevaar erin bestaat dat je over de knie wordt gelegd omdat je je gedraagt als een verwend nest, zal ik moeten beslissen of je niet beter een lesje kunt leren, waardoor je een volgende keer niet hetzelfde of nog erger overkomt. Aan haar vertellen dat je een erfgename van de troon bent! Echt! Als je Aes Sedai wilt worden, moet je oefenen hoe je de waarheid kunt ver draaien, zodat je er geen puinhoop van maakt.’ Elaynes mond viel open. Pas toen ze over haar eigen voeten struikelde, was ze in staat iets te zeggen. ‘Maar ik ben de erfdochter!’

‘Als jij het zegt,’ zei Birgitte, die haar ogen op de lovertjesbroek richt te.

Elayne kon niet meer hebben. Nynaeve met haar tong als een dolk, Cerandin zo koppig als twee muilezels en nu dit. Ze gooide haar hoofd in de nek en krijste van ergernis.

Toen het geluid verstierf, leken alle dieren stil te zijn. Overal stonden paardenknechten haar aan te kijken. Ze negeerde hen koel. Niets kon haar nog op stang jagen. Ze was ijzig kalm en volkomen beheerst.

‘Was dat een schreeuw om hulp,’ zei Birgitte, haar hoofd scheef houdend, ‘of heb je honger? Ik neem aan dat ik nog wel ergens een mei...’ Elayne stormde weg met een grauw waar iedere luipaard trots op zou zijn.

48

Vaarwel

Nadat Nynaeve in de wagen was teruggekeerd, trok ze nette kleren aan, waarbij ze slechts wat vermoeid mopperde dat ze een rij knopen zelf moest losmaken en een rij knopen zelf moest vastmaken. De simpele grijze wol, mooi en goed gemaakt, maar niet echt bijzonder, kon bijna overal zonder opmerkingen gedragen worden, al was het beslist warmer. Maar het voelde fijn weer behoorlijk gekleed te zijn. En op een gekke manier vreemd, alsof ze te veel aan had. Het moest door de hitte komen.

Vlug knielde ze neer voor het bakstenen kacheltje met de tinnen pijp en opende het ijzeren deurtje waarachter hun waardevolle zaken lagen.

Snel stopte ze de gedraaide stenen ring in haar beurs, naast Lans zware zegelring en haar gouden Grote Serpent-ring. Het vergulde kistje met daarin de edelstenen die ze van Amathera hadden gekregen, ging in de leren tas met de zakjes kruiden die ze van Ronde Macura in Mardecin had meegenomen, waarin ook de vijzel en stamper zaten om ze fijn te maken. Ze raakte alles even aan, van allesheel tot de verschrikkelijke dolkwortel, om zichzelf weer te laten weten wat er in zat. De pandbrieven gingen er eveneens in, plus drie van de zes beurzen, geen van alle meer zo dik als ze waren geweest nadat de reis met het beestenspul naar Geldan was betaald. Luca had wellicht weinig belangstelling voor zijn honderd marken, maar hij had min der bedenkingen over de vergoeding van zijn onkosten. Een van de brieven die de drager uit naam van de Amyrlin Zetel machtigde alles te doen wat wenselijk werd geacht, stopte ze bij de ringen. Er waren in Samara slechts vage geruchten doorgedrongen dat er bepaal de problemen in Tar Valon waren geweest. Misschien kon ze ze toch nog gebruiken, zelfs met Siuan Sanches handtekening erop. Het kist je van donker hout liet ze naast de drie beurzen staan, evenals de grove jutezak met de a’dam. Dat ding wilde ze niet aanraken. Daar lag ook de zilveren pijl die Elayne in de nacht van de rampzalige ontmoeting met Moghedien had gevonden. Heel even keek ze er fronsend naar en dacht na over Moghedien. Het was het beste om al het mogelijke te doen om haar te ontlopen.

Dat was het. Ik was één keer de beste. En was de tweede keer als een worstje in de keuken opgehangen. Als Birgitte er niet was geweest...Ze heeft zelf gekozen. De vrouw had het gezegd en het was waar. Ik zou haar weer kunnen verslaan. Dat kan ik. Maar als ik faal...

Als het zou mislukken... Eigenlijk probeerde ze de wasleren beurs te vermijden die achterin zat weggestopt. Ze wist het, terwijl er toch geen haartje verschil bestond tussen de gruwel van de beurs en de gedachte opnieuw van Moghedien te verliezen. Ze haalde diep adem, stak uiterst voorzichtig haar hand naar binnen, trok de beurs aan de koordjes naar buiten en wist dat ze het mis had. Het kwaad leek haar hand te om spoelen, sterker dan ooit, alsof de Duistere werkelijk probeerde door het cuendillarzegel naar buiten te breken. Dan was het toch beter een hele dag stil te staan bij een nederlaag tegen Moghedien; er bestond een wereld van verschil tussen gedachte en werkelijkheid. Het moest verbeelding zijn – in Tanchico had ze het gevoel niet gekregen – maar ze had liever dat Elayne het ding bij zich zou dragen. Of daar in de kachel zou achterlaten.

Hou op met dat stomme gedoe, vermaande ze zich ferm. Dit zegel houdt de kerker van de Duistere gesloten. Je verbeelding slaat op hol. Toch liet ze de beurs als een dode rat van een week oud op het rode gewaad vallen dat Luca had laten maken, waarna ze hem erin rol de en het hele geval stevig en snel dichtknoopte. Dat zijden pakje ging in de rol kleren die ze mee zou nemen, en dat geheel zou ze weer in haar goede grijze reismantel wikkelen. Die paar duim ertussen was voldoende om elk gevoel van sombere duisternis weg te nemen; des ondanks wilde ze haar handen wassen. Hoefde ze maar niet te weten dat het zegel daar lag. Ze was stom aan het doen. Elayne zou haar uitlachen, Birgitte ook, en terecht.

Uiteindelijk vormden de kleren die ze mee wilde nemen, twee pakken en ze had spijt van ieder lapje dat ze achter moest laten. Zelfs de laag uitgesneden blauwe zijden jurk. Niet dat ze zoiets ooit nog aan zou trekken – en het rode geval wilde ze zeker niet aanraken tot ze het hele pak aan een Aes Sedai in Salidar kon overhandigen – maar onwillekeurig telde ze alle kosten op van kleren, paarden en wagens die ze na Tanchico hadden gemaakt. Plus de koets en de potten verf. Zelfs Elayne zou in elkaar krimpen als ze er ooit aan zou denken. Die jonge vrouw dacht dat de hoeveelheid munten in haar beurs on uitputtelijk was.

Ze was nog bezig met haar tweede pak kleren toen Elayne terug kwam om zich zwijgend in iets van blauwe zijde te steken. Zwijgend, afgezien van haar gemompel toen ze haar armen ver naar achter moest buigen om de knopen dicht té doen. Nynaeve zou hebben geholpen als ze het had gevraagd, maar aangezien dat niet gebeurde, bekeek ze de ander op blauwe plekken en wonden bij het omkleden. Ze had gekrijs menen te horen vlak voordat Elayne naar binnen stap te en als Birgitte en zij elkaar echt waren aangevlogen... Ze wist niet zeker of ze blij moest zijn dat ze niets ontdekte. Een rivierboot kon net zo beklemmend werken als deze wagen en het zou heel onpret tig worden als de twee vrouwen elkaar voortdurend in de haren zaten. Daarentegen zou het ook kunnen helpen als de twee vrouwen hun afgrijselijke stemming wat lucht konden geven. Elayne zei geen woord terwijl ze haar bezittingen bij elkaar pakte, zelfs niet toen Nynaeve heel beminnelijk vroeg waar ze op af gevlogen was, alsof ze op een roestdistel was gaan zitten. Dat leverde haar slechts een opgeheven kin en een kille blik op, alsof het meisje dacht reeds op moeders troon te zitten.

Zo nu en dan werd ze zelfs nog stiller, op een manier die veel meer zei dan woorden. Toen ze de drie beurzen zag, wachtte ze even voor ze die oppakte en werd het beduidend killer in de wagen, ofschoon de beurzen gewoon haar helft waren. Nynaeve was het zat over het beheer van de munten te bekvechten. Dat meisje mocht zelf zien hoe alles wegsijpelde en beseffen dat er voorlopig niets meer bij zou komen. Toen het echter tot Elayne doordrong dat de ring was verdwenen en het donkerhouten kistje er nog steeds stond... Ze pakte het kistje op, sloeg het deksel open en kneep haar lippen op elkaar, kijkend naar de andere twee ter’angrealen die ze al die tijd vanaf Tyr bij zich hadden gehad. Een kleine ijzeren schijf met aan beide kanten een heel fijne spiraal, en een smal plaatje van zo’n drie duim lang, schijnbaar van amber maar toch harder dan staal, waar in op de een of andere wijze een slapende vrouw was geëtst. Met allebei kon je Tel’aran’rhiod betreden, zij het niet zo gemakkelijk als met de ring. Om ze te gebruiken moest je Geest geleiden, de enige van de Vijf Krachten die je in je slaap kon geleiden. Het had Nynaeve heel eerlijk geleken die twee voor Elayne te laten liggen, aangezien zij op de ring zou passen. Elayne deed het dekseltje met een klap dicht zonder iets te laten blijken en stopte het kistje toen bij de zilveren pijl. Haar zwijgen was overdonderend.

Elayne maakte eveneens twee pakken, maar die van haar waren groter, doordat ze niets achterliet, alleen de witte jas en broek met de lovertjes. Nynaeve slikte de opmerking dat ze wat was vergeten maar in. Ze zou het moeten zeggen ondanks al dat gemok, maar zij wist hoe een goede verstandhouding in stand bleef. Ze beperkte zich tot eenmaal snuiven, nadat Elayne opzichtig de a’dam aan haar pakken had toegevoegd, al maakte Nynaeve uit haar blik op dat ze al haar bezwaren uitvoerig bekend achtte. Tegen de tijd dat ze uit de wagen stapten, kon de stilte in stukjes worden gebroken en gebruikt voor het koelen van wijn.

Buiten stonden de mannen al klaar. In zichzelf mompelend en ongeduldig haar en Elayne aankijkend. Dat was niet eerlijk. Galad en Uno hadden niets hoeven te pakken. Thoms fluit en harp hingen in kistjes op zijn rug, samen met een klein pak. Juilin, met de hartsvanger aan de riem en leunend op zijn stok, die even lang was als hij, had een zelfs nog kleiner stevig dichtgebonden pakje bij zich. Mannen waren bereid dezelfde kleren te blijven dragen tot ze van hun lijf af rotten.

Natuurlijk stond Birgitte er ook, de boog in de hand, de pijlkoker aan haar heup en haar eigendommen in een mantel gerold, niet min der omvangrijk dan een van Elaynes pakken. Het zou Nynaeve niets verbazen als Birgitte Luca’s kleren er ook in had, maar wat ze nu droeg, zorgde ervoor dat ze even bleef staan. Haar in tweeën gespleten rok had de heel ruime broek uit Tel’aran’rhiod kunnen zijn, al zat er meer goud in dan geel en was deze niet om de enkels dicht gebonden. De korte blauwe jas was van dezelfde stijl. Het raadsel waar die kleren vandaan kwamen, werd opgelost toen Clarine haastig aan kwam schuifelen, steeds maar herhalend dat ze er heel lang mee bezig was geweest, dat het haar ook was tegenge vallen, waarna ze nog twee rokken en een tweede jas aan Birgittes pak toevoegde. Ze zei hoe spijtig ze het vond dat zij het beestenspul verlieten. Ze was niet de enige die voor enkele ogenblikken langs kwam, ondanks de drukte van het bespannen van de wagens en het inpakken. Aludra kwam hun in haar Taraboonse tongval een veiligereis wensen, waar ze ook heen gingen. En met nog twee doosjes vuurstokjes. Zuchtend stopte Nynaeve die in haar kruidentas. Ze had nadrukkelijk de andere in de wagen laten liggen en Elayne had ze op de plank achter een zak bonen geschoven toen ze dacht dat Nynaeve niet keek. Petra bood aan hen naar de rivier te begeleiden en deed net of hij niet zag dat zijn vrouw bezorgd haar ogen half dichtkneep. Hetzelfde deden de Chavana’s, en Kin en Bari, de goochelaars. Maar toen Nynaeve hun zei dat dat niet nodig was, en Petra zijn wenk brauwen fronste, konden ze amper hun opluchting verbergen. Ze had het snel moeten afwimpelen, want Galad en de andere mannen leken hun hulp best te willen. Tot haar verbazing verscheen zelfs Latelle kort, met woordjes van spijt, glimlachjes en ogen die vertelden dat ze bereid was de pakken te dragen als ze daardoor sneller weg waren. Even verbaasd was ze dat Cerandin niet langskwam, hoewel ze er in zekere zin ook blij om was. Mogelijk kon Elayne uitstekend met die vrouw opschieten, maar na het voorval waarbij ze was mis handeld, had Nynaeve telkens als ze er was een spanning gevoeld die nog versterkt werd doordat Cerandin uiterlijk niets liet merken. Luca zelf kwam als laatste en stak Nynaeve een handvol armzalige, door de droogte heel kleine, wilde bloemen toe. Het Licht mocht weten waar hij die vergeeld en wel had gevonden. Hij liet het vergezeld gaan van uitlatingen over onsterfelijke liefde, uitbundige lof voor haar schoonheid en indrukwekkende eden dat hij haar terug zou vinden, al moest hij er alle windstreken voor afreizen. Ze wist niet zeker welke woorden ervoor zorgden dat haar wangen steeds warmer voelden, maar haar ijzige blik veegde de grijns van Juilins gezicht en de verbazing van dat van Uno. Wat Thom en Galad er ook van vonden, ze waren zo verstandig er onbewogen bij te staan. Ze kon het niet opbrengen naar Birgitte en Elayne te kijken. Het ergste was dat ze daar moest staan luisteren, met die verlepte bloemen over haar hand gezakt en met een steeds roder gezicht. Als ze had geprobeerd hem met enkele woorden af te laten druipen, zou het hem slechts hebben aangemoedigd zich nog meer in te spannen, en dat zou de anderen nog veel meer stof tot praten hebben gegeven. Bijna slaakte ze een ontzettende zucht van opluchting toen de idiote man onder uitbundig gewapper met zijn mantel een diepe buiging maakte.

Ze behield de bloemen en beende voor de anderen uit, zodat ze hun gezichten niet hoefde te zien, en schoof boos haar pakken weer goed als ze weggleden, tot ze uit het zicht van de wagens was en achter de omheining van zeil verdween. Daar smeet ze de fijngeknepen bloemen zo nijdig weg dat Ragan en de andere Shienaranen op het gras veld elkaar aankeken. Ieder had een dekenrol op de rug – klein natuurlijk – plus een zwaard, maar was letterlijk behangen met waterflessen, genoeg voor vele dagen; een handvol mannen had ook nog een pot of een ketel bij zich. Goed. Als er gekookt moest worden, mochten zij het. Ze wachtte niet op hun beslissing of het veilig was en beende alleen de zandweg op.

Het kwam door Valan Luca dat ze zo woest was – haar zo te ver nederen! Ze had hem een klap op zijn kop moeten geven en de Duistere mocht weten wat de anderen ervan dachten – maar haar ver wijten richtten zich op Lan Mandragoran. Lan had haar nooit bloemen gegeven. Niet dat het er wat toe deed. Hij had zijn gevoelens in woorden vertolkt die dieper troffen en meer uit het hart kwamen dan Valan Luca ooit zou kunnen opbrengen. Tegen Luca had ze ieder woord gemeend, maar als Lan zei dat hij je mee zou dragen, zou geen enkel dreigement hem tegenhouden. Zelfs geleiden zou hem er niet van weerhouden, tenzij je dat klaarspeelde voor je verstand op hol sloeg en je knieën slap werden door zijn kussen. Maar bloemen zouden leuk zijn geweest. Zeker leuker dan een nieuwe uitleg waarom hun liefde nooit kon bestaan. Mannen en hun woord! Mannen en hun éér! Getrouwd met de dood, hè? Hij en zijn eigen oorlog tegen de Schaduw. Hij zou leven, hij zou haar trouwen en als hij over beide zaken anders dacht, zou zij hem wel fijntjes terechtwij zen. Er bestond enkel die onbelangrijke band tussen Moiraine en haar zwaardhand. Ze wilde haar onmacht uitgillen. Ze was al ruim honderd pas de weg af toen de anderen haar in haalden en van opzij opnamen. Elayne snoof slechts, terwijl ze moeizaam de twee grote pakken op haar rug goed schoof – zij wilde zélf toch zo nodig alles meenemen? – maar Birgitte stapte verder en mop perde tegen niemand in het bijzonder, maar wel hoorbaar over vrouwen die ervandoor gingen zoals Carpaanse meisjes van de rots sprongen. Nynaeve negeerde hen beiden.

De mannen verspreidden zich, Galad voorop, met naast zich Thom en Juilin, de Shienaranen in twee rijen aan weerszijden van de vrouwen. Oplettende ogen keken naar elk bosje en elke kuil. In het midden lopend voelde Nynaeve zich voor gek staan – je zou denken dat ze elk ogenblik een leger verwachtten dat uit de grond zou opduiken en dat zij en de andere twee vrouwen hulpeloos waren. Het werd nog erger nadat de Shienaranen Uno’s voorbeeld volgden en hun zwaard trokken. Ze snapte het niet, er was niemand te zien en zelfs de krottenstad leek verlaten. Galads wapen bleef in de schede, maar Juilin gebruikte zijn stok niet meer bij het lopen en hield hem gereed en in Thoms handen verschenen messen die weer verdwenen, alsof hij het onbewust deed. Zelfs Birgitte legde een pijl aan. Nynaeve schudde het hoofd. Wie zich aan hun groep wilde tonen, moest wel heel dapper zijn.

Toen ze Samara inliepen, begon ze te denken dat ze het aanbod van Petra en van de Chavana’s had moeten aannemen, en van ieder ander die ze had kunnen vinden.

De onbewaakte poort stond open en boven de grijze stadswallen stegen zes zwarte rookpluimen op. De straten erachter waren verlaten. Onder hun voeten knerpten de scherven van gebroken ruiten, wat het enige geluid vormde, afgezien van een ver gezoem, alsof in de hele stad monsterachtige wespenzwermen rondvlogen. Overal stonden meubels en er lag van alles op de kasseien. Kledingstukken, potten en pannen, uit huizen en winkels weggesleepte voorwerpen, maar of dat van plunderaars kwam of vluchtelingen, was niet te zien. Er waren niet alleen eigendommen vernield. Hier hing een lijk in een mooie groenzijden jas slap en roerloos half uit het raam, daar bun gelde een kerel in lompen aan een strop die rond een dakbalk van een tinwinkel was geslagen. Een enkele keer, in een zijsteeg of andere straat, ving ze een glimp op van iets wat op een bundel oude kleren leek maar dat waarschijnlijk niet was.

In een deuropening waar de versplinterde deur nog scheef aan een scharnier hing, likten kleine vlammetjes rond een trap en begon de eerste rook op te kringelen. De straat was misschien verlaten, maar de daders konden niet ver weg zijn. Nynaeves hoofd schoot heen en weer; ze probeerde alle kanten tegelijk in het oog te houden en hield haar achter de riem gestoken mes stevig vast. Soms werd het kwade gezoem harder, een woordeloos kelig gerochel van razernij dat uit een straat verder leek te komen; soms zwakte het af tot een dof gemurmel. Toen de moeilijkheden echter ontstonden, kwamen ze onverwachts en stil. Een mensenmassa kwam twee straten verder de hoek om, als een roedel wolven op jacht. Ze vulden geluidloos de straat van muur tot muur, afgezien van het laarzenge stamp. Toen ze Nynaeve en de anderen zagen, leek het of er een fakkel in een hooischuur werd gegooid. Zonder enige aarzeling sprongen ze als één man naar voren, tierende dollemannen, zwaaiend met rieken, zwaarden, knuppels en alles wat als wapen gebruikt kon worden.

Er bestond nog genoeg kwaadheid in Nynaeve om saidar te omhelzen en ze deed het vanzelf, zelfs nog voor ze de gloed rond Elayne zag verschijnen. Er bestond een tiental manieren waarop zijzelf de massa kon tegenhouden en nog een tiental andere mogelijkheden om ze neer te slaan als ze dat verkoos. Als de mogelijkheid van Moghedien tenminste niet had bestaan. Ze wist niet of Elayne door dezelfde gedachte werd tegengehouden. Ze wist alleen dat ze haar boosheid even naarstig vasthield als de Ware Bron en het kwam meer door Moghedien dan het aanhollende gepeupel dat ze daarin slaagde. Ze bleef saidar vasthouden en wist dat ze niets durfde te doen. Niet als er andere mogelijkheden waren. Ze wilde bijna dat ze de stromen die Elayne weefde, kon afkappen. Er moest nog eert andere mogelijkheid bestaan.

Een man, een grote kerel in een gerafelde rode jas die iemand anders had toebehoord, te oordelen naar het groen en gouden borduurwerk, rende op zijn lange benen voor de anderen uit, zwaaiend met een kapbijl boven het hoofd. Birgittes pijl trof hem midden in het oog.

Hij viel languit achterover en werd onder de voet gelopen door de anderen, die met verwrongen gezichten en woordeloze kreten volg den. Niets zou hen tot staan brengen. Met een gierend geluid, half van woede, half van angst, trok Nynaeve haar mes en hield zich tevens klaar om te geleiden.

Als een golf die tegen rotsen davert, versplinterde de aanval op het Shienaraanse staal. De mannen met de haarknot, even grof gekleed als de mannen die ze bestreden, hanteerden doelmatig hun twee handige zwaarden, ambachtslieden aan het werk, en de slachting vond vóór hun rij plaats. Krijsend om de Profeet vielen de mannen neer, maar nog meer klommen over hen heen. Die dwaas van een Juilin stond in die rij, zijn hoge hoed scheef op het hoofd, de dunne stok als een waas dat staven wegduwde, armen brak en schedels in sloeg. Thom was achter de rij Shienaranen bezig; hevig hinkend sprong hij heen en weer om de enkeling die er zich doorheen had weten te worstelen op te vangen. Hij had slechts een dolk in beide handen, maar zelfs zwaardvechters stierven door zijn wapens. Het verweerde gezicht van de speelman stond grimmig, maar toen een gezette vent met een smidsvoorschoot en een riek bijna Elayne bereikte, vertrok Thoms gezicht net zo gruwelijk als dat van hun te genstanders en hij hakte de man net niet de kop af bij het opensnijden van diens hals. Tijdens dit alles bewoog Birgitte kalm heen en weer en vond iedere pijl een oog.

Maar toch, hoewel zij de mensen tegenhielden, was het Galad die hen versloeg. Hij stond naar hun bestorming te kijken alsof hij in een paleis op de volgende dans wachtte, met over elkaar geslagen armen en onbezorgd. Hij nam zelfs niet eens de moeite zijn wapen te trekken tot het gepeupel vlak bij hem was. Toen begon zijn dans en alle sierlijkheid veranderde in een oogwenk in een vloeiende dood. Hij bleef niet staan, hij sloeg zich een weg tot in het hart van de massa, een vrij pad, dat even groot was als zijn zwaard reikte. Soms werd hij door vijf of zes man met zwaarden, bijlen en tafelpoten ingesloten, maar dat duurde even lang als het hun tijd kostte om te sterven. Uiteindelijk konden ze met al hun razernij, al hun bloeddorst, niet tegen hem op. Van hém vluchtte de eerste weg, zijn wapens weg slingerend, en toen de anderen op de vlucht sloegen, stroomden ze weg, zo ver mogelijk bij hem vandaan. Toen ze om dezelfde straat hoek verdwenen, stond hij twintig pas voor de Shienaranen, alleen tussen de doden en het gekreun van de stervenden. Nynaeve huiverde toen hij zich sierlijk als altijd bukte om de kling aan de jas van een lijk af te vegen. Zelfs nu was hij knap. Ze had het gevoel te moeten braken.

Ze had geen enkel idee hoelang het had geduurd. Sommige Shienaranen leunden hijgend op hun zwaard en namen Galad met bewondering op. Thom zat voorovergebogen met een hand op zijn knie en probeerde Elayne met de andere hand weg te duwen, zeggend dat hij alleen even wilde bijkomen. Kort, lang, het kon allebei zijn. Ze had deze keer geen enkele behoefte te gaan helen, terwijl ze naar de gewonden keek die hier en daar op de kasseien lagen of weg trachtten te kruipen, waarbij ze geen enkel medelijden voelde. Iets verder lag een weggegooide hooivork. Op een van de tanden stak een af gehakt mannenhoofd, op een andere het hoofd van een vrouw. Ze voelde zich misselijk en dankbaar dat het niet haar hoofd was; dat was het enige, en koud.

‘Dank je,’ zei ze tegen niemand in het bijzonder en tegen iedereen. ‘Ontzettend bedankt.’ De woorden klonken schor – ze hield er niet van te bekennen dat ze voor zichzelf niets had kunnen doen – maar gemeend. Birgitte knikte haar erkentelijk toe en Nynaeve kreeg het weer moeilijk. Maar de vrouw had evenveel gedaan als de anderen. Aanzienlijk meer dan zijzelf. ‘Je... je schoot heel goed.’ Met een wrange grijns, alsof ze precies wist hoe moeilijk het Nynaeve was gevallen dat te zeggen, begon Birgitte haar pijlen weer te ver zamelen. Nynaeve rilde en probeerde niet te kijken. De meeste Shienaranen waren gewond en zowel Thom als Juilin had nog de eerdere wonden van vanochtend. Het was wonderbaarlijk, maar Galad vertoonde geen schrammetje, of misschien niet zo ver wonderlijk als ze bedacht hoe hij met het zwaard was omgesprongen. Natuurlijk beweerden ze allemaal, van de eerste tot de laatste, dat hun wonden niet ernstig waren. Zelfs Uno zei dat ze verder moes ten, terwijl een arm slap omlaaghing en hij een snee aan de andere kant van zijn gezicht had die, als hij niet spoedig geheeld zou worden, er bijna even erg uit zou zien als zijn litteken aan de ene kant. Feitelijk wilde zij ook verder gaan, maar ze moest zich ferm vermanen niet eerst de gewonden te verzorgen. Elayne bood Thom steun door haar arm om hem heen te slaan. Hij weigerde op haar te leunen en begon een verhaal in de Hoge Zang te zingen, in zo’n bloem rijke stijl dat je amper het verhaal herkende van Kirukan, de mooie krijgsvrouwe en koningin uit de tijd van de Trollok-oorlogen. ‘Ze had op z’n best een karakter als een everzwijn in de doornstruiken,’ fluisterde Birgitte tegen niemand persoonlijk. ‘Niet veel verschillend van dat van iemand hier vlakbij.’

Nynaeve klemde haar tanden op elkaar. Haar zouden ze niet meer betrappen op het prijzen van iemand, al deed die nog zo veel. Nu ze erover dacht: iedere man in Emondsveld had op die afstand even goed geschoten. Iedere jongen.

Ze werden gevolgd door dof gerommel en ver geschreeuw uit andere straten. Vaak voelde ze ogen uit glasloze vensters op hen gericht, maar het nieuws moest zich hebben verspreid, of anders hadden mensen gezien wat er was gebeurd. Ze zagen namelijk geen levend mens meer totdat voor hen opeens een twintig Witmantels de straat inliepen, de helft met de bogen, de andere helft met de zwaarden in de aanslag. In een oogwenk hadden de Shienaranen hun wapens weer getrokken.

Galad wisselde stil enkele woorden met een man met een rimpelig gezicht onder een punthelm en ze werden doorgelaten, hoewel de man de Shienaranen, Thom en Juilin, en Birgitte trouwens ook, vol twijfel opnam. Dat was voldoende om Nynaeve weer te prikkelen. Fijn dat Elayne met opgetrokken neus verder kon stappen en de Witmantels kon negeren alsof het dienaren waren, maar het stuitte Nynaeve tegen de borst dat men hen onbelangrijk vond. De rivier was niet ver meer. Achter enkele bakstenen pakhuizen met leien daken bereikten de drie kades van de stad nog net het water achter de droge modder. Een breed vaartuig met twee masten lag aan de punt van een kade. Nynaeve hoopte dat er geen problemen zouden zijn met aparte hutten en dat de boot niet zo erg zou deinen. Een kleine menigte zat op twintig pas van de haven in elkaar gedoken onder de waakzame ogen van vier Witmantels. Een tiental mannen, de meesten oud, allen in lompen en met verwondingen, en twee maal zoveel vrouwen. De meesten met twee of drie kinderen, die zich aan hen vastklampten, sommigen bovendien met pasgeborenen in de armen. Vlak bij de haven stonden nog twee Witmantels. De kinderen verborgen hun gezichten in de rok van hun moeders, maar de groteren keken reikhalzend naar het schip. Toen ze dat zag, brak Nynaeves hart bijna; ze herinnerde zich dezelfde ogen, van veel meer mensen, in Tanchico. Mensen die wanhopig op zoek waren naar vei ligheid. Voor hen had ze niets kunnen doen.

Voordat ze iets voor deze mensen in Samara kon doen, had Galad haar en Elayne bij de arm gegrepen, door de haven meegetrokken en een wiebelige loopplank opgeduwd. Nog zes mannen met strakke gezichten in witte mantels en glimmende wapenrustingen stonden op het dek en hielden een groep mannen, op blote voeten en voor het merendeel ontblote borsten, in de gaten die neerhurkte in de stompe boeg. Het viel moeilijk te zeggen naar welke groep de kapitein bij de loopplank het zuurst keek: naar de Witmantels of naar het bon te stel dat zijn schip op dromde.

Agni Neres was een lange schrale man in een donkere jas, met flap oren en sombere trekken in zijn smalle gezicht. Hij sloeg geen acht op het zweet dat over zijn wangen liep. ‘Je hebt me reisgeld betaald voor twee vrouwen. Moet ik aannemen dat ik dat andere wijf en de mannen voor niets meeneem?’ Birgitte keek hem vervaarlijk aan, maar hij leek het niet te zien.

‘Je zult het reisgeld krijgen, beste schipper,’ gaf Elayne hem koel te kennen.

‘Zolang het bedrag redelijk is,’ merkte Nynaeve op en negeerde de scherpe blik van de ander.

Neres’ mond werd smaller, hoewel dat nauwelijks mogelijk leek, en hij richtte zich opnieuw tot Galad. ‘Goed, als u uw mannen van boord haalt, kan ik de zeilen hijsen. Ik wil hier nu minder dan ooit over dag zijn.’

‘Zodra je de andere reizigers aan boord hebt genomen,’ zei Nynaeve, naar het armzalige groepje verderop bij de haven knikkend. Neres zocht Galad, zag dat die met de andere Witmantels stond te praten, wierp toen een blik op de mensen en zei over Nynaeves hoofd heen: ‘Wie het kan betalen. En zo te zien kunnen velen dat niet. En dat hele stel kan ik niet hebben, ook al hebben ze geld.’ Ze ging op haar tenen staan, zodat hij zeker haar glimlach kon zien. Zijn kin zakte haast zijn hemd in. ‘Tot en met de laatste, schipper. Anders nagel ik u aan uw oren aan de mast.’

De man wilde al boos terugbekken, maar opeens werden zijn ogen groter, terwijl hij langs haar heen keek. ‘Goed, goed,’ zei hij snel. ‘Maar ik reken op betaling, bedenk dat wel. Ik geef aalmoezen op Eerstdag en die is allang voorbij.’

Ze ging weer gewoon staan en keek achterdochtig om. Daar stonden Thom, Juilin en Uno onschuldig naar haar en Neres te kijken. Zo onschuldig als maar mogelijk was met Uno’s gezicht en alledrie onder het bloed. Veel te onschuldig.

Fel snuivend bitste ze: ‘Ik wil iedereen aan boord zien voor er ook maar één touw wordt aangeraakt,’ waarna ze Galad ging opzoeken. Ze nam aan dat hij wel enige dank verdiende. Hij had gedacht dat wat hij deed het juiste was. Dat was ook bij de beste mannen de el lende. Zij dachten altijd dat ze het juiste deden. Nou ja, wat dat drie tal ook had gedaan, ze hadden haar een ruzie bespaard. Ze trof hem aan bij Elayne, zijn knappe gezicht een en al machteloze ergernis. Toen hij haar zag, klaarde zijn gezicht op. ‘Nynaeve, ik heb jullie reis tot aan Boannda betaald. Dat is halverwege Altara, waar de Boern in de Eldar stroomt. Meer kon ik me niet veroorloven. Schipper Neres heeft mijn beurs leeggeschud en ik moest bovendien nog lenen. De vent vraagt het tien dubbele. Ik ben bang dat het van daar naar Caemlin op jullie zal neerkomen. Het spijt me echt.’

‘Je hebt al meer dan genoeg gedaan,’ merkte Elayne op en haar ogen richtten zich even op de rookwolken boven Samara. ‘Ik heb mijn belofte gegeven,’ merkte hij vreemd berustend op. Ze hadden het duidelijk daarnet al besproken.

Het lukte Nynaeve haar dank uit te drukken, woorden die hij keurig wegwuifde, maar met een blik alsof zij het allemaal niet begreep. En ze was meer dan bereid dat in ieder geval toe te geven. Hij was een oorlog begonnen om een belofte na te komen – daar had Elayne gelijk in; er zou oorlog uitbreken, als dat al niet was gebeurd maar terwijl zijn mannen Neres’ schip in handen hadden, had hij geen lagere prijs bedongen. Het was Neres’ schip en Neres mocht vragen wat hij wilde. Zolang hij Elayne en Nynaeve maar meenam. Het was waar. Galad keek nooit naar de prijs van het goede. Voor zichzelf niet en voor anderen niet.

Bij de loopplank bleef hij staan en staarde naar de stad alsof hij naar de toekomst keek. ‘Blijf uit de buurt van Rhand Altor,’ zei hij zwaar moedig. ‘Hij brengt de ondergang. Hij zal de wereld weer breken voor hij klaar is. Blijf uit zijn buurt.’ En toen liep hij op een drafje de haven door en riep al om zijn wapenrusting en mantel. Nynaeve merkte dat ze Elayne verbaasd aanstaarde, hoewel ze zich vervolgens verlegen afwendde. Het was moeilijk zoiets te delen met iemand die je daarna met haar scherpe tong de huid vol zou schel den. Maar ze voelde zich wel enigszins verward. Waardoor Elayne er opgewonden uitzag, kon ze niet zeggen, tenzij de vrouw eindelijk verstandig was geworden. Galad zou zeker niet vermoeden dat ze niet naar Caemlin reisden. Zeker niet. Mannen hadden nooit zoveel verbeeldingskracht. Nynaeve en Elayne keken elkaar lange tijd niet aan.

49

Naar Boannda

Het kostte weinig moeite de groep mannen, vrouwen en kinderen aan boord te krijgen. Slechts eenmaal hoefde Nynaeve schipper Neres duidelijk te maken dat hij écht voor iedereen plaats moest maken. En al wist hij welke prijs hij ervoor zou vragen, zij wist precies wat ze voor hun bootreis naar Boannda ging betalen. Natuurlijk hielp het enigszins dat ze Uno kalm had gezegd zijn mannen opdracht te geven iets met hun zwaard te gaan doen. Vijftien man, met harde gezichten, in grove kleding, allen met geschoren hoofden en een haar knot, en niet te vergeten met bloed bevlekt, die hun zwaarden in vetten en scherpten, terwijl zé bulderend lachten als er een verhaalde hoe een ander bijna als een lam aan het spit was geregen. Het had een zeer bevredigend gevolg. Ze telde het geld in de hand van de schipper uit en toen het haar zwaar viel, hoefde ze maar aan de ha ven van Tanchico te denken om rustig verder te betalen. In één ding had Neres gelijk: dit volk zag er niet naar uit of het veel geld had; ze zouden elk koperstukje van henzelf nodig hebben. Elayne had niet hoeven te vragen of ze soms kiespijn had.

Op Neres’ geschreeuwde bevel repten de mannen zich de meertouwen los te gooien, terwijl de laatsten nog aan boord klauterden met hun armzalige bezittingen onder hun armen, maar de meesten bezaten niet meer dan de gerafelde pakken op hun rug. Eigenlijk liep het vaartuig zo vol dat Nynaeve zich afvroeg of Neres wellicht gelijk had gehad toen hij zei dat er niet genoeg ruimte was. Maar er leefde zo veel hoop in hun gezichten op toen ze eenmaal voet aan dek zetten, dat ze zich eigenlijk voor haar gedachte schaamde. En nadat ze hoorden dat zij hun reiskosten had betaald, kwamen ze allemaal om haar heen staan, verdrongen ze elkaar om haar handen te kussen, de zoom van haar rok, dank en groeten roepend, terwijl bij sommigen de tranen over het gezicht stroomden, zowel bij de mannen als de vrouwen. Ze had ter plekke onder de planken van het dek willen zakken. Het dek kraakte van bedrijvigheid toen de bomen uitgingen en de zeilen omhoog rezen. Achter hen werd Samara al kleiner voor ze echt een eind kon maken aan de vertoning. Als Elayne of Birgitte het gewaagd had er een woord over te zeggen, zou ze hen het hele schip rond hebben gemept.

Vijf dagen zaten ze op de Rivierserpent, vijf dagen voeren ze stroom afwaarts over de traag kronkelende rivier, met laaiende hitte over dag en niet veel koelere nachten. Sommige dingen verbeterden geleidelijk in die tijd, maar de reis begon niet goed. Het eerste echte probleem was de hut van Neres onder het achter dek, behalve het dek de enige slaapgelegenheid op de boot. Niet dat Neres veel bezwaren maakte om eruit te trekken. Hij had zoveel haast – broeken, jassen en hemden over de schouder gegooid en in een grote hoop over zijn armen hangend, de scheerkom in de ene hand en het scheermes in de andere – dat Nynaeve een harde blik wierp op Thom, Juilin en Uno. Het was één ding dat zij hen gebruikte wan neer ze wilde, maar het werd iets heel anders als zij achter haar rug om voor haar zorgden. Hun gezichten hadden niet opener kunnen staan, hun ogen niet onschuldiger. Elayne kwam met een van Lini’s spreekwoorden: ‘Een open zak verbergt niets, een open deur verbergt weinig, maar een open man verbergt zeker iets.’ Maar welk probleem de mannen misschien nog konden gaan vormen, op dit ogenblik was de hut zelf het probleem. Het rook er bedompt en naar schimmel, zelfs als de kleine raampjes wijd openstonden; die gaven trouwens weinig licht in de beperkte ruimte. ‘Beperkt’ was het woord. De hut was klein, kleiner dan de wagen en het grootste deel werd in beslag genomen door een zware tafel en een stoel met een hoge rug die aan de vloer waren vastgemaakt en de ladder naar het dek. Een in de wand ingebouwd wastafeltje met een groezelige lampetkan in een kom en een smalle stoffige spiegel maakten de ruimte nog benepener. Dat was alles wat erin stond, afgezien van enkele lege planken en haken om kleren aan op te hangen. De plafondbalken zaten vlak boven hun hoofd, zelfs bij hen. Er stond maar één bed, breder dan dat waarin ze hadden geslapen, maar nauwelijks ruim genoeg voor twee. Hoe groot het ook was, Neres had net zo goed in een kist kunnen wonen. De man had geen duim ruimte meer voor zichzelf willen hebben om zo veel mogelijk lading te kunnen verstouwen. ‘Hij heeft ’s nachts in Samara aangelegd,’ mompelde Elayne, die haar pakken op de grond liet zakken en met de handen in haar zij moe deloos stond rond te kijken, ‘en hij wilde ’s nachts weer vertrekken. Ik hoorde hem tegen een van zijn mannen zeggen dat hij van plan was ’s nachts ook door te varen en die... wijven hadden niets te willen. Blijkbaar vindt hij het niet aangenaam overdag te zeilen.’

Denkend aan de ellebogen en koude voeten van de ander vroeg Nynaeve zich af of ze niet beter op het dek bij de vluchtelingen kon gaan slapen. ‘Waar heb je het over?’

‘De man is een smokkelaar, Nynaeve.’

‘Met dit schip?’ Nynaeve liet haar pakken kleren zakken, zette de tas op de tafel en ging op de rand van het bed zitten. Nee, ze ging niet op het dek slapen. De hut mocht vies ruiken, maar hij kon worden gelucht en al was het bed te klein, het had wel een dikke ganzenveren matras. Het schip deinde wél verontrustend; ze kon elk gemak gebruiken dat er was. Elayne zou haar niet wegkijken. ‘Het is net een ton. We boffen als we binnen twee weken in Boannda zijn. Het Licht mag weten hoe ver het dan nog naar Salidar is.’ Geen van beiden wist feitelijk hoe ver het was en de tijd was nog niet gekomen daarover met schipper Neres te praten.

‘Het klopt allemaal. Zelfs de naam Rivierserpent. Welke eerlijke vrachtvaarder zou zijn schip zo noemen?’

‘Nou ja, wat dan nog? Het zal niet de eerste keer zijn dat we gebruik maken van de diensten van een smokkelaar.’

Elayne stak in wanhoop haar handen op. Zij vond het altijd belangrijk dat je je aan de wet hield, hoe stom die wet ook was. Ze had meer gemeen met Galad dan ze bereid was toe te geven. Dus Neres had hen wijven genoemd, hè?

Het tweede probleem was een slaapplek voor de anderen. De boot was niet zo groot, wel breed, maar als je iedereen meetelde, waren er ruim honderd mensen aan boord. Er was enige ruimte voor de bootslieden die aan de bomen werkten en de touwen en zeilen bij hielden, waardoor er weinig ruimte voor de anderen overbleef. Dat zij zo ver mogelijk van de Shienaranen weg bleven, hielp niet veel; ze hadden blijkbaar hun buik vol van gewapende mannen. Er was amper genoeg plaats om te zitten en dus helemaal niet om te liggen. Nynaeve sprak Neres er meteen over aan. ‘Deze mensen hebben meer ruimte nodig. Vooral de vrouwen en kinderen. Aangezien u geen hutten meer hebt, zal uw ruim nodig zijn.’

Neres’ gezicht liep rood aan. Strak voor zich uit kijkend, ongeveer een pas links van haar, grauwde hij: ‘Mijn ruim ligt vol kostbare lading. Heel kostbare lading.’

‘Ik vraag me af of hier aan de Eldar mannen van de invoerrechten werken,’ zei Elayne terloops, terwijl ze de met bomen bezette oevers bekeek. De rivier was hier maar zo’n paar honderd pas breed tussen de droge zwarte modder en onbegroeide gele klei. ‘Geldan aan de ene kant en Amadicia aan de andere kant. Het lijkt wat vreemd: uw ruim vol met goederen uit het zuiden en desondanks op weg naar het zuiden. Natuurlijk zult u over alle grenspapieren beschikken die vermelden waar u uw heffingen hebt betaald. En u zult best kunnen uitleggen waarom u in Samara niet hebt gelost. Ik heb gehoord dat de mannen van de invoerrechten altijd veel begrip tonen.’ Zijn mondhoeken gingen omlaag, maar nog steeds vermeed hij het hen aan te kijken, waardoor hij uitstekend kon zien dat Thom ie dereen zijn lege handen toonde, een sierlijk gebaar maakte en opeens een stel messen rond liet draaien tussen zijn vingers voor hij er een overhield.

‘Gewoon wat oefenen,’ zei Thom, terwijl hij met het ene overgebleven mes een snorpunt krabde. ‘Bepaalde... vaardigheden wil ik bij houden.’ De diepe snee in zijn hoofd, het bloed dat nog steeds op zijn gezicht zat en de bebloede scheur in de ene schouder van zijn mantel, naast al die andere scheuren, zouden hem in elk gezelschap, behalve dat van Uno, op een schurk doen lijken. Er lag geen spoortje vrolijkheid in diens brede grijns, die heel onprettige dingen deed met zijn lange litteken en de verse open wond in zijn gezicht, die er nog rood en rauw uitzag. Het loerende rode oog op zijn ooglap was daarmee vergeleken vreedzaam. Neres deed beide ogen dicht en zuchtte diep.

De luiken gingen open en kratten en kisten werden met luid geplons overboord gegooid, sommige zwaar, degene die naar kruiden roken erg licht. Iedere keer dat de rivier zich erboven sloot, kromp Neres ineen. Hij leek wat opgelucht – als je zoiets van hem kon zeggen toen Nynaeve beval de rollen zijde, tapijten en balen fijne wol in het ruim te laten. Tot het tot hem doordrong dat de mensen er van haar op mochten slapen. Daarvoor had zijn gezicht al zuur gekeken, maar nu kon de melk op de verre boerderijen ervan stremmen. Al die tijd sprak hij geen enkel woord. Toen de vrouwen emmers water aan touwen ophaalden om de kinderen op het dek te wassen, stapte hij naar de achtersteven, de handen gebald op de rug, en staarde naar de paar kisten die uit het zicht dreven.

In zekere zin was het Neres’ merkwaardige houding tegenover vrouwen die de rauwe randjes van Elaynes en Birgittes scherpe tong deed slijten. Zo zag Nynaeve het tenminste; zij had natuurlijk haar gebruikelijke gelijkmoedigheid weten te handhaven. Neres had een hekel aan vrouwen. De schepelingen handelden een gesprek met een vrouw heel snel af, terwijl ze voortdurend schichtig naar de schipper keken voor ze zich weer vlug aan hun taak wijdden. Een man die enkele ogenblikken niets te doen leek te hebben, had meer kans op een brul van de schipper om iets te klaren dan twee of drie woorden te wisselen met iemand in een rok. Hun vlugge opmerkingen en gemompelde waarschuwingen maakten Neres’ mening volkomen duidelijk. Vrouwen kostten een man geld, vochten als zwerfkatten en brachten ellende. Elk probeem, alle problemen van een man konden ergens, hoe dan ook, teruggevoerd worden op een vrouw. Neres verwacht te dat voor zonsondergang de helft van de vrouwen krabbend en bijtend over het dek zou rollen. Ze zouden de hoofden van alle scheeps maten op hol brengen en minstens tweedracht veroorzaken, als het al geen gevecht werd. Als hij voor eeuwig alle vrouwen van zijn schip had kunnen verbannen, zou hij een gelukkig man zijn. Als ze geheel uit zijn leven zouden verdwijnen, zou hij buiten zichzelf van vreug de zijn.

Nooit eerder had Nynaeve zo iemand ontmoet. O, ze had mannen horen mopperen over vrouwen en geld, alsof mannen zelf geen geld als water rondstrooiden – ze hadden gewoon geen hoofd voor geld; nog minder dan Elayne – en ze had zelfs gehoord dat mannen verschillende moeilijkheden aan vrouwen verweten, meestal wanneer ze die moeilijkheden zelf hadden veroorzaakt. Ze kon zich echter niet herinneren ooit een . man te hebben ontmoet die echt een hekel aan vrouwen had. Ze was enorm verbaasd te horen dat Neres een vrouw en een horde kinderen had in Ebo Dar, maar weer niet dat hij slechts zolang thuis bleef tot het schip een nieuwe lading had. Hij wilde niet eens praten met een vrouw. Het was gewoon verbijsterend. Een enkele keer merkte Nynaeve dat ze de man van opzij aankeek, zoals ze naar een of ander bijzonder dier keek. Nog veel vreemder dan een s’redit of elk ander dier in Luca’s beestenspul. Uiteraard kregen Elayne en Birgitte geen enkele kans om hun gal te spuwen wanneer hij het kon horen. De rollende ogen en betekenisvolle blikken tussen Thom en de anderen waren al erg genoeg; zij deden tenminste enige moeite het te verbergen. Neres’ openlijke voldoening dat zijn belachelijke verwachtingen bewaarheid werden – hij zou het zeker op die manier opvatten – zou onverdraaglijk zijn. Hij gaf hun geen enkele andere keus dan hun wrevel weg te slikken en te glimlachen. Wat haarzelf betrof, Nynaeve zou graag wat tijd hebben gekregen voor Thom, Juilin en Uno zonder dat Neres erbij was. Ze vergaten zichzelf weer, vergaten dat ze geacht werden te doen wat hun werd gezegd. Dat ze resultaten boekten, deed er niet toe, ze hoorden te wachten. Om de een of andere reden waren ze Neres gaan pesten met duister glimlachende opmerkingen over hoofden afslaan en hal zen snijden. De hut was echter de enige plaats waar ze aan Neres kon ontkomen. Het waren geen bijzonder grote mannen, hoewel Thom lang was en Uno behoorlijk breed. Als ze samen in de hut zouden staan, zouden ze de kleine ruimte zo hebben gevuld dat ze over haar heen hingen, dus was de hut nauwelijks geschikt voor haar stevige uitbranders. Geef een man de kans op je neer te kijken en hij had de strijd al half gewonnen. Dus mat ze zich een lief uiterlijk aan, negeerde het bevreemd fronsen van Thom en Juilin en de ongelovi geblikken van Uno en Ragan, en genoot van de uiterlijk goede stemming die de vrouwen gedwongen waren te tonen. Het lukte haar te blijven glimlachen toen ze hoorde waarom de zeilen zo bol stonden en de kronkelende oevers in de middag zo snel als een renpaard voorbij schoven. Neres had de bomen laten inhalen en langs de omheining laten leggen. Hij leek bijna gelukkig. Bij na. Langs de Amadiciaanse oever liep een lage kleistrook, aan de Geldaanse kant lag een breed lint van riet tussen de rivier en de bomen, voor het grootste deel bruin, waar het water zich had teruggetrokken. Samara lag een paar uur achter hen.

‘Je hebt geleid,’ zei ze tegen Elayne, tussen haar tanden door sissend. Terwijl ze het zweet met de rug van haar hand van haar voorhoofd wiste, bedwong ze de neiging het op het traag deinende dek af te slaan. Hoewel de andere reizigers een duidelijke ruimte van een paar pas openlieten voor het tweetal en Birgitte, bleef ze op gedempte toon praten, zo beminnelijk als ze kon opbrengen. Haar hartslag leek een tel achter te liggen op het rollen van het schip en dat maakte haar stemming er niet beter op. ‘Die wind komt van jou!’ Ze hoopte dat er genoeg rode venkel in haar tas zat.

Passend bij Elaynes vochtig gloeiend voorkomen en grote ogen hadden er melk en honing uit haar mond moeten komen. ‘Je wordt steeds meer een bang konijn. Beheers je! Samara ligt al spannen achter ons. Niemand kan op die afstand nog iets zinvols opvangen. Ze zou hier op ons schip moeten zijn om het te merken. Ik ben heel vlug geweest.’ Nynaeve dacht dat haar gezicht zou barsten als ze nog langer bleef glimlachen, maar vanuit haar ooghoeken zag ze Neres naar zijn mannen kijken en het hoofd schudden. Doordat ze op dat moment zo kwaad was, kon ze ook het restje voelen van het weefsel van de vrouw. Werken met het weer was net alsof je een steen de heuvel af duwde: hij bleef dezelfde kant op rollen als hij eenmaal was begonnen. Wanneer het bij een botsing van richting veranderde, wat vroeg of laat altijd gebeurde, hoefde je het enkel terug te buigen. Moghedien had mogelijk een weefsel van deze omvang in Samara kunnen zien, maar zeker niet voldoende om te kunnen zeggen uit welke richting het kwam. In pure kracht was ze zowat de gelijke van Moghedien en als zij ergens niet sterk genoeg voor was, kon je waarschijn lijk veilig aannemen dat de Verzaker het ook niet kon. Bovendien wilde ze op dit ogenblik een heel snelle reis. Een dag meer dan nodig in dat krappe onderkomen met de andere twee was voor haar even aantrekkelijk als de hut met Neres te delen. Bovendien, nog meer dagen op het water was ook geen pretje om naar uit te kijken. Hoe kon het schip zo rollen en deinen als het water zo vlak leek? Haar lippen begonnen pijn te doen van het glimlachen. ‘Je had het moeten vragen, Elayne. Je gaat zomaar ergens heen en je doet altijd dingen zonder te vragen en zonder na te denken. Het wordt tijd dat het tot je doordringt dat als je blindelings in een kuil valt, je oude kindermeisje er niet is om je op te tillen en je gezicht te wassen.’ Bij de laatste woorden waren Elaynes ogen zo groot als schoteltjes en leken haar ontblote tanden bereid Nynaeve te verscheuren. Birgitte legde haar handen op de schouders van de twee vrouwen, boog zich stralend naar hen toe, alsof ze een en al blijdschap was. ‘Als jullie twee niet ophouden, gooi ik jullie allebei de rivier in om af te koelen. Jullie gedragen je als een stel Shagokroegmeiden met winterjeuk.’

Met bezwete gezichten, verkrampt van beminnelijkheid, beenden de vrouwen ieder een andere kant op, zo ver van elkaar vandaan als de boot toestond. Tegen zonsondergang hoorde Nynaeve Ragan zeggen dat de vrouwen echt blij waren uit Samara weg te zijn, als je zag hoe ze met elkaar stonden te lachen, en de andere mannen leken hetzelf de te denken. De gezichten van de vrouwen aan boord keken echter veel te effen. Zij herkenden moeilijkheden als die er waren. Toch sleet beetje bij beetje de ellende weg. Nynaeve wist niet zeker hoe. Misschien bepaalde het vriendelijke uiterlijk van Elayne en Birgitte ongewild hun stemming. Misschien merkten die twee hoe vol komen belachelijk hun vriendelijke glimlachjes waren, terwijl ze iets venijnigs in hun opmerkingen probeerden te leggen. Hoe het ook zij, ze mocht over de afloop niet klagen. Langzaam, elke dag meer, begonnen de woorden en toon bij hun gezicht te passen en nu en dan leken ze zelfs verlegen, uiteraard door de herinnering aan hun gedrag. Niemand liet echt iets van verontschuldigingen horen, wat Nynaeve best begreep. Als zij zo dwaas en gemeen was geweest, zou zij ook zeker de aandacht van een ander er niet op vestigen. De kinderen hadden ook een aandeel in het herstel van het evenwicht tussen Elayne en Birgitte, hoewel het eigenlijk begon doordat Nynaeve op de eerste ochtend op de rivier de gewonde mannen ging ver zorgen. Ze haalde haar tas met kruiden aan dek, maakte zalfjes en smeerseltjes en verbond sneden. Die wonden maakten haar kwaad genoeg om te helen – ziektes en wonden maakten haar altijd kwaad – en ze deed het bij de ergste gevallen, al moest ze oppassen. Als wonden zomaar zouden verdwijnen, gingen de mensen praten en het Licht mocht weten wat Neres zou doen als hij vermoedde een Aes Sedai aan boord te hebben. Heel waarschijnlijk zou hij Amadicia ’s nachts binnensluipen en proberen hen gevangen te laten nemen. Wat dat betreft: sommige vluchtelingen zouden bij dat nieuws ook overboord springen.

Bij Uno bijvoorbeeld wreef ze stekende mareknololie op zijn zwaar gekneusde schouder, deed ze een likje allesheelzalf op de nieuwe jaap in zijn gezicht en draaide ze een verband om zijn hoofd tot hij zijn kaak amper kon bewegen voor ze hem heelde. Toen hij naar adem snakte en opzij zakte, zei ze bruusk: ‘Doe niet zo kinderachtig! Ik had niet gedacht dat zo’n grote sterke man zo’n beetje pijn veel kon schelen. Goed, kom er verder niet aan. Als je er de komende dagen met een vinger aan durft te komen, geef ik je iets te slikken dat je niet snel zult vergeten.’

Hij knikte langzaam en staarde haar zo onzeker aan dat hij duidelijk niet begreep wat ze had gedaan. En als het bij het weghalen van het verband tot hem doordrong, zou een ander met enig geluk niet meer weten hoe erg de wond was geweest. Dan behoorde hij genoeg hersens te hebben om zijn mond erover te houden. Hierna was het heel gewoon met de vluchtelingen door te gaan. Ze hadden bijna allemaal blauwe plekken en schrammen, en enkele kin deren vertoonden tekenen van koorts of wormen. Hen kon ze zon der zorgen heien; kinderen maakten altijd stampij wanneer ze iets moesten slikken dat niet naar honing smaakte. Als ze hun moeder zouden vertellen dat het gek voelde, nou ja, kinderen verbeeldden zich van alles.

Ze had zich nooit op haar gemak gevoeld bij kinderen. Al wilde ze wel kinderen van Lan. Een deel van haar wilde dat. Kinderen konden zo’n toestand maken van niets. Ze leken de gewoonte te hebben om zodra je je had omgedraaid, juist het tegenovergestelde te doen van wat je zei, enkel om te zien hoe je zou reageren. Maar op een gegeven moment merkte ze dat ze de donkere haren van een jongen naar achter streek die net tot haar middel reikte en als een uil met lichtblauwe ogen naar haar stond op te kijken. Ze leken zoveel op Lans ogen.

Elayne en Birgitte kwamen erbij, aanvankelijk om wat orde te scheppen, maar op de een of andere manier hielden ook zij zich steeds vaker met de kinderen bezig. Vreemd genoeg zag Birgitte er helemaal niet dwaas uit als ze op allebei haar heupen een jongetje van een jaar of drie, vier had, een kring van kinderen om haar heen en dan een onzinliedje zong over dansende dieren. En Elayne deelde zoete, rode snoepjes uit. Het Licht wist waar ze die had opgedoken, of waarom. Ze keek helemaal niet schuldbewust toen Nynaeve haar erop betrapte toen ze er zelf een nam. Ze grijnsde slechts, trok de duim uit een meisjesmond en verving die door een snoepje. De kinderen lachten alsof ze weer wisten hoe dat ging en knuffelden zich net zo gemakkelijk in Nynaeves rok, die van Elayne of van Birgitte als in die van hun moeder. Het was moeilijk in die omstandigheden nog boos te blijven. Zelf kon ze niet meer dan een licht gesnuif, amper hoorbaar, opbrengen, toen Elayne op de tweede avond in de afzondering van de hut de a’dam weer ging bestuderen. De vrouw leek er meer dan ooit van overtuigd te zijn dat armband, halsband en lijn een vreemde vorm van binding schiep. Nynaeve kwam er zelfs een paar keer bij zitten. Ze hoefde dat smerige ding alleen maar te zien of ze kon saidar al omhelzen.

Natuurlijk kwamen de verhalen van de vluchtelingen los. Gezinnen gebroken, familieleden verdwenen of gedood. Boerderijen, winkels en werkplaatsen lagen in puin terwijl de rimpels van de ellende zich over de wereld verbreidden en de handel verstoorden. Mensen konden niet kopen wanneer ze niet verkochten. De Profeet was slechts de laatste steen geweest op de kar bij het breken van de as. Nynaeve zei niets toen ze zag dat Elayne een goudmark gaf aan een man met grijs haar die zijn knokkels tegen zijn voorhoofd drukte en pro beerde haar hand te kussen. Ze zou wel leren hoe snel goud ver dween. Bovendien had Nynaeve eveneens enkele munten uitgedeeld. Nou ja, iets meer dan enkele.

Afgezien van twee jongeren waren alle anderen grijzend of kalend, hadden verweerde gezichten en door het werk getekende handen. Jongeren waren geworven door het leger, als ze niet door de Profeet waren ingelijfd, en wie een van de twee had afgewezen, was opgehangen. Die twee – eigenlijk nog jongens en Nynaeve vroeg zich af of ze zich al moesten scheren – keken opgejaagd rond en doken in elkaar als een Shienaraan naar hen keek. Soms spraken de oudere mannen over een nieuw begin, over het vinden van een stukje land of van het hervatten van handel, maar aan hun stem was te horen dat het meer stoerdoenerij en opschepperij was dan echte hoop. Meestal spraken ze over hun gezinnen: vrouw verdwenen, zonen en dochters weg, kleinkinderen ergens verloren geraakt. Ze klonken wanhopig. In de tweede nacht was een kerel met flaporen, die van het droeve groepje nog het opgewektst had gesproken, zomaar ver dwenen; bij zonsopgang was hij weg. Hij kon naar de oever zijn gezwommen. Nynaeve hoopte dat.

De vrouwen gingen haar echter het meest aan het hart. Ze hadden evenmin enig vooruitzicht, even weinig zekerheid, maar hun last was bij de meesten groter. Niemand werd van haar man vergezeld. Vaak wisten ze niet eens of hij nog leefde, maar de verantwoordelijkheid, die zwaar op hen drukte, hield hen ook op de been. Geen enkele vrouw gaf op wanneer ze kinderen had. Maar ook de anderen waren van plan een of andere toekomst op te bouwen. Allen hadden nog minstens een tikkeltje hoop terwijl de mannen er alleen over spraken. Een drietal vrouwen trok haar het meest aan. Nicola was ongeveer van haar leeftijd en even lang, een slanke, donkerharige weefster met grote ogen die op het punt had gestaan te trouwen. Tot haar Hiran het in zijn hoofd haalde dat de plicht hem riep naar de Profeet te gaan, de Herrezen Draak te volgen en dat er getrouwd kon worden als hij aan zijn plicht had voldaan. Plicht was heel belangrijk geweest voor Hiran. Hij zou volgens Nicola een goede, oppassende man en vader zijn geworden. Maar wat er ook in zijn hoofd zat, het had niet veel geholpen tegen de bijl die erdoorheen kliefde. Nicola wist niet door wie en waarom, alleen dat ze zo snel en zo ver mogelijk van de Profeet weg wilde komen. Ergens moest een plek zijn waar niet werd gemoord, waar ze niet bang hoefde te zijn voor wat er om de hoek lag te wachten.

Marigan, enkele jaren ouder, was vroeger gezet geweest, maar haar versleten bruine kleren hingen nu ruim om haar heen en haar volle gezicht leek volkomen uitgeput. Haar twee zonen van zes en zeven blikten stil met te grote ogen de wereld in en klampten zich aan el kaar vast. Ze leken voor alles en iedereen bang te zijn, zelfs voor hun eigen moeder. Marigan had met kruiden zieke mensen in Samara geholpen, hoewel ze over beide dingen enkele vreemde ideeën had. Eigenlijk was dat niet verwonderlijk. Een vrouw die aanbood mensen te genezen, met Amadicia en de Witmantels aan de overkant van de rivier, mocht niet te veel opvallen en had zich de eerste beginselen zelf moeten bijbrengen. Ze wilde slechts zieken genezen, dat was het enige, en ze beweerde dat ze het heel aardig kon, ofschoon ze haar man niet had kunnen redden. De vijf jaar na zijn dood waren moei lijk geweest en de komst van de Profeet had haar ook niet erg geholpen. Gepeupel dat Aes Sedai zocht, had haar doen onderduiken nadat ze de koorts van een man had weten te verjagen, waarna de geruchten kwamen dat ze hem uit de dood had teruggeroepen. Zó weinig wisten de mensen van de Aes Sedai, want de dood kon niet geheeld worden. Maar zelfs Marigan dacht dat dat niet waar was. Ze wist net zomin als Nicola waar ze heen moest. Hopelijk ergens naar een dorp, waar ze in vrede weer met haar kruiden kon gaan werken.

Areina was de jongste van dit drietal, met ferme blauwe ogen in een gezicht dat blauw en geel was opgezet. Dat ze niet uit Geldan kwam, was onder andere aan haar kleren te zien. Ze droeg een korte, donkere jas en een ruim vallende broek die niet veel verschilde van die van Birgitte. Daarmee waren al haar bezittingen genoemd. Ze wilde niet vertellen waar ze precies vandaan kwam, maar was heel spraakzaam over de weg die haar naar het schip had geleid. Over sommi gestukken althans. Elayne moest aandringen om van haar plaats namen te horen. Areina was naar Illian getrokken met de bedoeling haar jongste broer naar huis te brengen, voor hij de eed als Jager op de Hoorn zou afleggen. Maar door al die duizenden mensen in de straten had ze hem nooit gevonden. Daarentegen had ze ongedacht zelf de eed afgelegd en was op pad gegaan om de wereld te ontdekken, terwijl ze eigenlijk niet in de Hoorn van Valere geloofde, half hopend dat ze de jonge Gwil ergens zou tegenkomen en dan naar huis kon gaan. Daarna... was alles heel... moeilijk geworden. Het was niet zo dat ze zich onwillig toonde, maar ze had zich zo ingespannen om een blije kijk op alles te behouden... Ze was uit verschillende dorpen verjaagd, eenmaal beroofd en vele malen mishandeld. Desondanks was ze niet van plan het op te geven en wilde ze een veilig plekje of een vredig dorpje vinden. Om haar heen bestond nog altijd de grote wereld en Areina wilde die eronder krijgen. Op die manier zei ze het niet, maar Nynaeve wist dat de vrouw dat bedoelde.

Nynaeve besefte ook heel goed waarom deze drie haar het meest ontroerden. Elk verhaal kon een weerspiegeling zijn van een draadje uit haar eigen leven. Ze begreep niet geheel waarom ze Areina het meest mocht. Als ze het een en het ander bij elkaar optelde, kwamen bijna alle problemen volgens haar voort uit het feit dat ze veel te snel aan mensen vertelde hoe zij over hen dacht. Het kon nauwelijks toe val zijn dat ze een keer rap uit een dorp was verjaagd, waarbij ze haar paard moest achterlaten, nadat ze de dorpsmeester een luilak met een papgezicht noemde en enkele dorpsvrouwen uitgedroogde vloerenschrobsters die niet het recht hadden haar te vragen waarom ze alleen op reis was. Die woorden had ze in haar verhaal tenminste toegegeven. Nynaeve bedacht dat het Areina heel veel goed zou doen als ze bijvoorbeeld enkele dagen in haar gezelschap zou blijven. En er moest ook iets bestaan waarmee ze de andere twee kon helpen. Ze begreep heel goed waarom die naar vrede en rust verlangden. Er gebeurde de ochtend van de tweede dag iets geks, terwijl hun stemming nog breekbaar was en de tong – van de anderen – nog ruw. Nynaeve had heel mild naar voren gebracht dat Elayne hier niet in haar moeders paleis was en dat het meisje dus niet hoefde te denken dat ze haar elke nacht in het bed tegen de wand kon persen. Elayne wilde al hooghartig gaan kijken, maar voor ze iets had kunnen zeggen, barstte Birgitte los. ‘Ben jij de erfdochter van Andor?’ Ze keek amper rond of iemand haar kon horen.

‘Dat ben ik.’ Het klonk waardiger dan ze de laatste dagen had gesproken, bedacht Nynaeve, maar er klonk ook iets van... voldoening in door.

Met een volkomen neutraal gezicht draaide Birgitte zich om en liep naar de boeg, waar ze op een rol touw ging zitten en naar de rivier staarde. Elayne keek haar fronsend na en ging vervolgens naast haar zitten. Ze praten enige tijd zachtjes met elkaar. Zelfs als ze het hadden gevraagd, zou Nynaeve er niet bij zijn gaan zitten. Wat ze ook bespraken, Elayne leek wat knorrig, alsof ze had gedacht dat het anders zou aflopen, maar daarna vielen er geen harde woorden meer tussen hen.

Later op de dag ging Birgitte haar eigen naam weer gebruiken, hoe wel dat haar laatste boze uitbarsting was. Nu ze Moghedien veilig achter zich hadden gelaten, wasten Elayne en zij met pookblad het zwart uit hun haren. Neres zag de een met goudrode krullen tot aan de schouder en de ander met zonneblond haar in een ingewikkelde vlecht, plus een boog en een pijlkoker en mompelde giftig iets over ‘Birgitte uit de bloedverhalen die tot leven komt’. Hij had de pech dat ze het opving. Dat was haar naam, vertelde ze hem scherp, en als hem dat niet aanstond, gaf ze hem de keus aan welke mast zijn oren vastgeprikt moesten worden. Geblinddoekt. Met een rood gezicht beende hij weg en schreeuwde iets over de touwen aantrekken, hoewel die al zo strak stonden dat ze zouden knappen. Op dat ogenblik had Birgitte haar dreigement van Nynaeve best mogen uitvoeren. Het pookblad had iets rossigs achtergelaten in haar haar, maar het was al weer zowat als vanouds, en ze had wel kunnen huilen van vreugde dat het weer zijn natuurlijke kleur vertoon de. Als niet iedereen aan boord kiespijn of zeer tandvlees kreeg, zou ze nog meer dan voldoende pookblad overhouden. En genoeg rode venkel om haar maag rustig te houden. Ze kon het niet nalaten een heel diepe, tevreden zucht te slaken toen haar haren weer droog waren en in een behoorlijke vlecht waren gebonden. Nu Elayne een gunstige wind geleidde en Neres dag en nacht door voer, schoten de boerderijen en dorpen met rieten daken aan beide kanten op de oever langs. Overdag werd soms door mensen gewuifd en ’s nachts waren vensters licht. Niets wees op de onlusten aan de bovenloop van de rivier. Ondanks de breedte van de boot met die verkeerde naam was het met de stroom mee een snelle reis. Neres leek verscheurd te worden tussen het genoegen dat hij zo’n geluk had met een gunstige wind en zijn zorgen van het varen bij dag. Meermalen keek hij verlangend naar een zijrivier, een door bomen omgeven kreek of een diepe inham in de oever naast de rivier, waar hij af had kunnen meren en zijn Rivierserpent had kunnen verbergen. Af en toe maakte Nynaeve, op een plek waar hij het wel moest horen, de opmerking dat hij wel blij zou zijn dat de mensen uit Samara spoedig zijn schip zouden verlaten. Ze voegde er dan iets aan toe over hoe goed de vrouwen er nu uitzagen na alle rust en hoe levenslustig de kinderen waren. Dat was voldoende om elke gedachte aan stoppen te verdrijven. Het was wellicht gemakkelijker om met Thom, Juilin en de Shienaranen te dreigen, maar die kerels liepen toch al naast hun laarzen na dit alles. Bovendien was ze zeker niet van plan ruzie te maken met een man die haar niet wilde aankijken en aanspreken.

De grijze dageraad van de derde dag zette de bemanning weer aan de bomen om het schip de haven van Boannda in te duwen. Het was een aanzienlijke stad, groter dan Samara, op de landtong waar de snelstromende Boern, die van Jehanna kwam, uitstroomde in de tragere Eldar. Er rezen zelfs drie torens boven de hoge grijze muren op, en een gebouw dat wit glansde onder een rood pannendak had best voor een – klein – paleis door kunnen gaan. Toen hun boot aan de punt van een kade rap aan de zware balken werd vastgelegd – de helft rees nu op uit droge grijze modder – vroeg Nynaeve zich hard op af waarom Neres helemaal naar Samara was gevaren, terwijl hij zijn goederen hier had kunnen verkopen.

Elayne knikte naar een stevige man op de kade die een ketting droeg met een of ander zegel op zijn borst. Er stonden er nog een heel stel naast, allen met een ketting en blauwe jas, die hun ogen strak op twee andere brede boten hadden gericht die werden uitgeladen, ik veronderstel dat zij de invoerrechten heffen voor koningin Alliandre.’ Terwijl zijn vingers op de omheining roffelden, keek Neres even strak naar de blauwjassen als zij naar de schepen. ‘Mogelijk had hij in Samara iets met ze geregeld. Ik denk dat hij niet met deze mannen wil praten.’

De mannen en vrouwen uit Samara liepen aarzelend de loopplank over en werden door de mannen genegeerd. Er werd geen geld geheven op mensen. Voor de vluchtelingen begon hier de onzekerheid. Hun leven lag voor hen en ze moesten een nieuw begin maken met wat ze bij zich hadden en wat ze van Nynaeve en Elayne hadden gekregen. Voor ze halverwege de pier waren, nog steeds bangig bij el kaar blijvend, zagen enkele vrouwen er al even ontmoedigd uit als de mannen. Een paar barstten zelfs in tranen uit en Elaynes gezicht vertrok van ergernis. Ze wilde altijd voor iedereen zorgen. Nynaeve hoopte maar dat ze niet zou merken dat ze nog wat zilverstukken in de handen van de vrouwen had gedrukt.

Niet iedereen verliet het schip. Areina bleef staan, evenals Nicola en Marigan, die haar twee zonen stevig tegen zich aandrukte. De jongens staarden bezorgd en zwijgend de andere kinderen na, die naar de stad liepen. Sinds Samara hadden de twee knapen volgens Nynaeve nog geen woord gezegd.

‘Ik wil met jou mee,’ vertelde Nicola aan Nynaeve, onwillekeurig in haar handen wringend. ‘Bij jou voel ik me veilig.’ Marigan knikte uitbundig. Areina zei niets maar ging dichter bij de twee andere vrouwen staan, waarmee ze liet blijken dat ze erbij hoorde, ook al bleef ze Nynaeve vlak aankijken in een stille uitdaging om haar niet weg te sturen.

Thom schudde licht zijn hoofd en Juilin toonde een grimas, maar Nynaeve keek Elayne en Birgitte aan. De erfdochter aarzelde geen tel en knikte, de ander vrouw volgde vrijwel meteen haar voorbeeld. Nynaeve hield haar rok bij elkaar en stapte op Neres af, die aan de achtersteven stond.

‘Ik neem aan dat ik mijn schip weer terug heb,’ vertelde hij de lucht ergens tussen het schip en de kade. ‘Het werd tijd. Dit is de ergste reis geweest die ik ooit heb gemaakt.’

Nynaeve glimlachte breed. Voor het eerst keek hij haar rechtstreeks aan voor die glimlach verdween. Nou ja, bijna rechtstreeks. Maar Neres had weinig keus. Hij kon nauwelijks een beroep doen op het gezag in Boannda. En als hij het aangeboden reisgeld niet geweldig vond, nou en, hij moest toch de rivier af. Dus zeilde zijn Rivierserpent weer uit, op weg naar Ebo Dar, met een tussenstop die hij pas vernam toen Boannda achter de achtersteven verdween. ‘Salidar!’ gromde hij, over Nynaeves hoofd starend. ‘Salidar is sinds de Witmantel-oorlog verlaten. Alleen een dwaze vrouw zou in Salidar ontschepen.’

Zelfs met haar glimlach was Nynaeve boos genoeg om de Bron te omhelzen. Neres gaf een brul en tegelijk een klap in zijn nek en tegen zijn heup. ‘Wat zijn die horzels dit jaar vervelend, hè?’ vroeg ze meelevend. Birgitte brulde van het lachen voor ze tot halverwege het dek waren gelopen.

Staande op de boeg haalde Nynaeve diep adem, terwijl Elayne geleidde om de wind op te laten steken en de boot de sterke stroming van de Boern in schoof. Nynaeve at bij elke maaltijd rode venkel, maar zelfs als het voor Salidar op zou zijn, kon het haar niet schelen. Hun reis was bijna voorbij. Alles wat ze had doorstaan, was het waard geweest, wat dat betrof. Ze had dat laatste uiteraard niet al tijd gedacht en die ruwe taal van Elayne en Birgitte was niet de enigeoorzaak geweest.

In de eerste nacht had Nynaeve de stenen ring gebruikt, terwijl ze in haar ondergoed op bed lag, Elayne gapend op de stoel zat en Birgit te tegen de deur stond geleund, waarbij haar hoofd de plafondbalken raakte. Een roestige lamp in een beugel gaf wat licht en tot ieders verrassing verspreidde zich een geurige lucht uit de brandende olie. Neres hield waarschijnlijk ook niet van de muffe stank en de schimmellucht. Als ze zo nadrukkelijk liet zien dat de ring tussen haar borsten hing – om er zeker van te zijn dat de anderen wisten dat hij haar huid raakte – kwam dat omdat ze daar reden voor had. Die middag en avond van oppervlakkig redelijk gedrag bij de twee vrouwen zouden haar niet minder oplettend maken. Het Hart van de Steen was precies hetzelfde als alle andere keren. Overal en nergens kwam een bleek licht vandaan, het glinsterende zwaard Callandor stak in de plavuizen onder de hoge koepel, rijen enorme glanzende roodstenen zuilen die in de hoge schaduwen ver dwenen. En het gevoel dat je in de gaten werd gehouden, wat in Tel’aran’rhiod zo gewoon was. Met de grootste moeite weerhield Nynaeve zich ervan om op de vlucht te slaan, of verbeten en geschrokken tussen alle zuilen te gaan kijken. Ze dwong zichzelf op dezelfde plek te blijven staan, naast Callandor, langzaam tot duizend te tellen, na elke honderd te wachten en Egwenes naam te roepen. Het was het enige dat ze kon doen. Haar zelfbeheersing waar ze zo trots op was, stortte in. Haar kleren flikkerden heen en weer door haar bezorgdheid over haarzelf en Moghedien, Egwene, Rhand en Lan. Van de ene tel op de andere veranderde de stevige wol van Emondsveld in een verhullende mantel met een diepe kap, die weer overging in een maliënkolder van de Witmantels, in een roodzijden, doorzichtig gewaad, in een nog dikkere mantel en vervolgens... Ze meende dat haar gezicht eveneens veranderde. Eén keer zag ze dat de huid van haar hand nog donkerder was dan die van Juilin. Maar als Moghedien haar misschien niet herkende... ‘Egwene...’ De laatste hese schreeuw kaatste tussen de zuilen heen en weer en Nynaeve dwong zich huiverend nog honderd tellen te blijven staan. Afgezien van haarzelf bleef de enorme ruimte leeg. Ze had ontzettend graag meer spijt willen voelen dan haast, maar stapte uit de droom...

... en lag aan de stenen ring te voelen, starend naar de dikke balken boven haar hoofd en luisterend naar het alom aanwezige gekraak van het schip dat in de duisternis de rivier afvoer.

‘Was ze er?’ wilde Elayne weten. ‘Je bent er niet zo lang geweest, maar...’

‘Ik ben het zo zat om bang te zijn,’ zei Nynaeve, die haar ogen op het plafond gericht hield. ‘Ik b-ben het zo z-zat een l-lafaard te zijn.’ De laatste woorden gingen over in hete snikken die ze niet tegen kon houden of verbergen, hoe hard ze ook over haar ogen boende. Meteen stond Elayne naast haar, hield haar vast, streek over haar haren en even later drukte Birgitte een in koud water gedrenkte doek in haar nek. Ze bleef huilen hoewel de twee anderen volhielden dat ze geen lafaard was.

‘Als ik dacht dat Moghedien jacht op me maakte,’ zei Birgitte eindelijk, ‘zou ik meteen wegvluchten. En als ik me alleen in een dassenhol kon verbergen, zou ik me erin wurmen, me als een bal op rollen en zwetend afwachten tot ze was vertrokken. Ik zou ook niet blijven staan als een van Cerandins s’redits op me afstormde. En in geen van beide gevallen zou ik me laf voelen. Je moet je eigen tijd kiezen en je eigen slagveld, en haar aanvallen wanneer ze het het minste verwacht. Ik zal ooit wraak op haar nemen, maar alleen als ik dat kan. Dat is de enige manier waarop ik het zal doen. Al het andere is dwaasheid.’

Dat alles wilde Nynaeve amper horen, maar haar tranen en hun troost maakten een groot gat in de doornhaag die tussen hen was gegroeid, ik zal je bewijzen dat je niet laf bent.’ Elayne pakte het donkerhouten kistje van de plank waar ze het had neergezet en haalde er de schijf met de spiralen uit. ‘We gaan samen terug.’ Dat wilde Nynaeve nog minder horen. Maar ze kon het op geen enkele manier voorkomen, niet nu ze haar hadden gezegd dat ze geen lafaard was. En dus gingen ze terug.

Naar de Steen van Tyr, waar ze naar Callandor keken, wat beter was dan om je heen te kijken of Moghedien ergens opdoemde, daarna naar het koninklijk paleis in Caemlin, waar Elayne haar leidde, en vervolgens naar Emondsveld onder Nynaeves leiding. Nynaeve kende wel het paleis in Tanchico met zijn grote zalen, enorme beschil derde plafonds en marmeren vloeren, het vele verguldsel, de mooie tapijten en fraai bewerkte muurkleden, maar dit was de plek waar Elayne was opgegroeid. Dit te zien en dit besef zorgden ervoor dat ze Elayne wat beter begreep. Natuurlijk verwachtte de vrouw dat de wereld zich aan haar aanpaste; zo was ze opgegroeid en het was haar bijgebracht dat dit zou gebeuren, op de plek waar het gebeurde. Elayne, een bleke gestalte van zichzelf, vanwege haar ter’angreaal, was vreemd stil terwijl ze daar waren. Daarentegen was Nynaeve weer heel stil in Emondsveld. Het dorp was bijvoorbeeld groter dan ze zich herinnerde. Er waren meer huizen met rietdaken en verschil lende huizen waren in aanbouw. Iemand liet vlak buiten het dorp een heel groot onderkomen bouwen, met wel twee verdiepingen, heel ruim opgezet, en op de brink was een steen vol namen opgericht. Ze herkende veel van die namen, voornamelijk uit Tweewater. Aan weerszijden van de steen stonden twee vlaggenstokken. Aan de een wapperde een banier met een rode wolvenkop, de andere toonde een rode adelaar. Alles zag er welvarend en gelukkig uit – voor zover ze dat zonder mensen kon zien – maar ze snapte er weinig van. Wat in Lichtsnaam waren die banieren? En wie zou er zo’n huis bouwen? Ze flitsten naar de Witte Toren, naar het werkvertrek van Elaida. Daar was niets veranderd, maar er stonden nog maar zes krukken in een halve cirkel voor Elaida’s tafel. Het drieluik van Bonwhin was verdwenen. Het schilderij van Rhand hing er nog met een armzalig herstelde scheur in het stuk met Rhands gezicht, alsof iemand er iets doorheen had gegooid.

Ze keken de papieren door in het gelakte kistje met de gouden haviken en die in de tafel van de Hoedster in het voorvertrek. Stukken en brieven veranderden en ze staken weinig nieuws op. Elaida wist dat Rhand in Cairhien de Rug van de Wereld was overgestoken, maar wat ze van plan was met die kennis te doen, bleef een raadsel. Een boze opdracht dat alle Aes Sedai onmiddellijk naar Tar Valon dienden terug te keren, tenzij ze een bijzondere opdracht van Elaida zelf hadden. Elaida leek over een heleboel zaken kwaad te zijn: dat zo weinig zusters na haar aanbod van kwijtschelding waren teruggekeerd, dat de meeste ogen-en-oren in Tarabon nog steeds geen bericht hadden doorgegeven, dat Pedron Nial alle Witmantels had op gedragen naar Amadicia terug te keren en dat ze niet wist waarom. Dat Davram Bashere nog steeds nergens was gevonden, terwijl hij een heel leger bij zich had. Woede vulde elk stuk dat haat zegel droeg. Geen enkel leek zinvol of belangrijk, behalve misschien dat over de Kinderen van het Licht. Maar ze zouden er, zolang ze op Neres’ Rivierserpent waren, weinig last van ondervinden. Toen ze naar hun lichamen op de boot terugkeerden, stond Elayne zwijgend van haar stoel op en legde de schijf in het kistje terug. Als vanzelf stond Nynaeve op om haar met de knoopjes op haar rug te helpen. Birgitte klom de ladder op, terwijl zij samen in hun onder goed in bed stapten; ze was van plan boven bij de ladder te gaan slapen, verklaarde ze.

Elayne geleidde de lamp uit. Een tijdlang lagen ze in het duister en toen zei ze: ‘Het paleis leek zo... leeg, Nynaeve. Het leek zo verlaten.’

Nynaeve wist niet hoe een plaats in Tel’aran’rhiod anders dan ver laten kon zijn. ‘Dat kwam door de ter’angreaal die je gebruikte. Je leek voor mij heel mistig.’

‘Nou, volgens mij zag ik er goed uit.’ Er zat maar heel weinig onvriendelijks in Elaynes stem en ze maakten het zich gemakkelijk om te gaan slapen.

Nynaeve wist nog heel goed hoe hard en puntig de ellebogen van de ander waren, maar het kon haar goede stemming niet bederven, net zo min als Elaynes klagend gemompel dat ze zulke koude voeten had. Ze had het gedaan. Misschien was vergeten dat je bang bent niet het zelfde als bang zijn, maar ze was in ieder geval naar de Wereld der Dromen teruggegaan. Misschien kon ze op een dag ook de moed op brengen niet meer bang te zijn.

Nu dat was gebeurd, was het gemakkelijker om door te gaan. Elke nacht erna gingen ze samen naar Tel’aran’rhiod, altijd met een bezoek aan de Toren om te zien wat ze er op konden steken. Er was nooit veel, behalve een bevel een gezantschap naar Salidar te sturen om de Aes Sedai daar uit te nodigen naar de Witte Toren terug te keren. Voordat het veranderde in een verslag om mogelijke Novices te beoordelen op hun juiste houding, wat dat ook mocht zijn, gaf het Nynaeve echter de indruk dat het veel meer een eis van Elaida was zich onmiddellijk aan haar te onderwerpen en dankbaar te zijn dat ze dat mochten doen. Niettemin was het een bevestiging dat ze met Salidar geen wilde haas achtervolgden. De moeilijkheden met andere stukken of gedeeltelijke brieven waren dat ze niet genoeg wisten om ze met elkaar te verbinden. Wie was die Davram Bashere en waar om wilde Elaida hem zo wanhopig graag vinden? Waarom had Elaida het verbod uitgevaardigd dat niemand de naam van Mazrim Taim, de valse Draak, mocht noemen en met zware straffen gedreigd? Waar om hadden koningin Tenobia van Saldea en koning Easar van Shienar beiden brieven geschreven die heel beleefd waren, maar hun sterke afkeer uitdrukten van elke bemoeienis van de Witte Toren met hun zaken? Het bracht Elayne ertoe een van Lini’s spreekwoorden aan te halen: ‘Om twee te snappen moet je een weten.’ Nynaeve kon er alleen maar mee instemmen.

Behalve hun uitstapjes naar Elaida’s werkkamer leerden ze zichzelf en hun omgeving in Tel’aran’rhiod beter te beheersen. Nynaeve was niet van plan zich nogmaals door Egwene en de Wijzen te laten aan pakken. Aan Moghedien probeerde ze niet te denken. Ze kon zich beter op de Wijzen richten.

Van Egwenes vaardigheid in hun droom te verschijnen, zoals ze in Samara had gedaan, konden ze niets te weten komen. Haar op te roepen bracht niets teweeg, alleen dat het gevoel van gluurders sterker werd en ze verscheen niet opnieuw op dezelfde manier. Hun po ging iemand anders in Tel’aran’rhiod vast te houden, leverde nog meer moedeloze ergernis op, zelfs nadat Elayne het kunstje klaar speelde waarin je de ander enkel zag als een onderdeel van je droom. Elayne mocht het dan eindelijk gelukt zijn – en Nynaeve wenste haar geluk met alle hartelijkheid die ze op kon brengen – maar dagenlang kon de voormalige Wijsheid het niet. Elayne had net zo goed de na bije mist kunnen zijn die met een glimlach verdween wanneer ze dat wilde. Toen het Nynaeve eindelijk lukte Elayne daar vast te houden, voelde het alsof ze een rotsblok oppakte.

Het scheppen van wonderlijke bloemen of dingen door eraan tedenken was veel leuker. De benodigde inspanning leek te worden bepaald door de grootte van het te scheppen ding en door het feit of het ook in de werkelijkheid bestond. Bomen die vol vreemde rode, gouden en paarse bloemen zaten, waren moeilijker te maken dan een staande spiegel om te bekijken hoe de zelfgemaakte kleding was uit gevallen. Een glinsterend kristallen paleis dat van de bodem oprees, was zelfs nog moeilijker. Ook al voelde het nog zo stevig aan als je het aanraakte, het veranderde wanneer het beeld in je hoofd trilde en verdween zodra je er niet meer aan dacht. Stilzwijgend besloten ze zich niet meer aan dieren te wagen, nadat iets merkwaardigs – wat heel veel leek op een paard met een hoorn op zijn neus – hen beiden een heuvel opjoeg voor ze het konden laten verdwijnen. Dat ver oorzaakte bijna een nieuwe ruzie, omdat beiden beweerden dat de ander het had gemaakt, maar tegen die tijd was Elayne weer zozeer haar oude zelf dat ze begon te giechelen bij de gedachte hoe gek ze er wel niet moesten hebben uitgezien, met opgetrokken rok de heuvel ophollend en tegen het ding schreeuwend weg te gaan. Zelfs Elaynes koppige weigering toe te geven dat het haar fout was geweest, kon niet voorkomen dat ook bij Nynaeve het gegiechel opborrelde. Elayne wisselde de schijf met de spiraal af met het plaatje van amber waarop de slapende vrouw stond afgebeeld, maar eigenlijk gebruikte ze die twee ter’angrealen liever niet. Hoe hard ze er ook aan werkte, ze voelde zich nooit zo volledig in Tel’aran’rhiod als met de ring. En bij elke ter’angreaal moest je zelf iets doen. Het was onmogelijk de stroom Geest te verknopen of je viel meteen de Wereld der Dromen uit. Het tegelijk geleiden van iets anders leek helemaal on mogelijk, maar Elayne begreep niet waarom. Ze leek meer belang stelling te hebben voor de manier waarop de ter’angrealen waren gemaakt, en ze was zeker niet blij dat ze hun geheimen niet zo gemakkelijk prijsgaven als de a’dam. Als ze een ‘waarom’ niet kon beantwoorden, leek het of ze een distel in haar kous had. Toevallig gebruikte Nynaeve een van die twee in de nacht dat ze Egwene zouden ontmoeten, de nacht na hun vertrek uit Boannda. Ze zou er niet kwaad genoeg voor zijn geweest, ware het niet dat ze weer een en al ergernis was over degenen die haar zo vaak tegen de haren instreken. Mannen.

Neres was ermee begonnen, rondstampend over het dek zodra de zon naar de einder zakte, in zichzelf mompelend dat zijn lading hem was ontstolen. Natuurlijk negeerde ze hem, maar toen had Thom, die zijn slaapplekje bij de mast aan het klaarmaken was, gezegd: ‘Hij heeft gelijk.’

Blijkbaar zag hij haar niet staan in het zwakkere schelle licht. Juilin, die naast hem neerhurkte, evenmin. ‘Het is een smokkelaar, maar die goederen had hij wel betaald. Nynaeve had niet het recht die weg te gooien.’

‘De bloedrechten van een vrouw zijn zoals zij vervloekt zegt dat ze zijn!’ lachte Uno. ‘Dat zeggen ze in Shienar tenminste.’ Op dat moment zagen ze haar en zwegen, waarmee ze als gewoonlijk te laat hun verstand gebruikten. Uno wreef over zijn wang zon der litteken. Hij had die dag het verband eraf gehaald en wist nu wat ze had gedaan. Ze meende dat hij zich verlegen voelde. Het viel moeilijk te zien in die bewegende schaduwen, maar de andere twee keken nietszeggend.

Ze deed er toen natuurlijk niets mee, maar beende weg met een ferme greep rond haar vlecht en stampte boos de ladder af. Elayne had de schijf reeds in haar hand; het donkere houten kistje stond open op tafel. Nynaeve pakte het bruingele plaatje met de slapende vrouw op. Het voelde glad en zacht, niet als iets wat een kras in metaal kon maken. Nu dat spoortje boosheid in haar smeulde, was saidar een warme gloed die ze net niet kon zien. ‘Misschien kan ik iets bedenken dat verklaart waarom je met dit ding alleen maar druppels kunt geleiden.’

Even later stond ze in het Hart van de Steen een stroom Geest in het plaatje te geleiden dat in Tel’aran’rhiod in haar beurs zat. Zoals zo vaak in de Wereld der Dromen droeg Elayne een gewaad dat aan het hof van haar moeder paste. Groene zijde met goudborduurwerk rond de hals, een halsketting en armbanden van gouden schakels en maan stenen. Tot haar eigen verbazing was Nynaeve in iets soortgelijks gekleed, al had zij een vlecht – in de juiste kleur – en het haar niet los op de schouders. Haar gewaad was lichtblauw en zilver en wellicht niet zo laag gesneden als de kleren van baas Luca, maar wel iets lager dan ze zelf gekozen zou hebben. De vuurtraan aan de zilveren ketting die zo mooi glanzend tussen haar borsten hing, vond ze prach tig. Egwene zou het niet gemakkelijk krijgen om een vrouw in deze kleren naar haar pijpen te laten dansen. Maar dat was zeker niet de reden, ook niet onbewust, waarom ze zich op deze wijze had uitgedost.

Meteen merkte ze wat Elayne had bedoeld met er gewoon uitzien. Ze zag er volgens haarzelf net zo uit als Elayne, die de stenen ring op de een of andere manier in haar ketting had gevlochten. Elayne zei echter dat zij er mistig uitzag. En saidar voelde ook mistig aan, behalve de stroom Geest die ze al was gaan weven toen ze nog wakker was. De rest was dun en zelfs de onzichtbare warmte van de Ware Bron leek afgekoeld. Haar boosheid bleek net sterk genoeg om te geleiden. Al werd haar ergernis over de mannen door dit raadsel min der, het raadsel bleef op zich al ergerlijk. Zich sterk te maken voor de ontmoeting met Egwene maakte daar geen deel van uit. Ze maak te zich absoluut niet sterk en er was geen enkele reden waarom ze ergens op haar tong gekookte kattenvaren en maarnebladpoeder proefde. Maar het opwekken van een klein, in de lucht dansend vlammetje, wat een van de eerste dingen was die een Novice leerde, leek even moeilijk als Lan over de schouder te nemen. De vlam maak te zelfs op haar een uitgedoofde indruk en zodra ze de stroom wil de verknopen, vervaagde hij. Binnen enkele tellen was hij weg. ‘Jullie allebei?’ vroeg Amvs. Zij en Egwene stonden er opeens, aan de andere kant van Callandor, beiden in Aielrok, hemd en sjaal. Gelukkig had Egwene niet zoveel halskettingen en armbanden omgedaan. ‘Waarom zie je er zo vreemd uit, Nynaeve? Heb je geleerd hier te komen wanneer je nog wakker bent?’

Nynaeve schrok. Ze had er een hekel aan als mensen zo aan kwamen sluipen. ‘Egwene, hoe heb jij...’ begon ze, haar gewaad goed strijkend, terwijl Elayne tegelijk vroeg: ‘Egwene, we begrijpen niet hoe je...’

Egwene onderbrak hen. ‘Rhand en de Aiel hebben een grote overwinning behaald bij Cairhien.’ Het kwam er in één stroom uit, alles wat ze hun in hun dromen al had verteld, vanaf Sammael tot aan de Seanchaanse lanspunt. Elk woord struikelde over de vorige heen en alles werd met een strakke blik op hen afgevuurd. Nynaeve wisselde verwarde blikken met Elayne. Dat had ze toch reeds verteld? Het was geen verbeelding geweest, niet nu ieder woord werd bevestigd. Zelfs Amys, haar lange witte haar benadrukte slechts de leeftijdloosheid van haar gezicht, die iets afweek van die op het uiterlijk van een Aes Sedai, leek verbaasd over de woordenstroom. ‘Heeft Mart Couladin gedood?’ roep Nynaeve uit. Dat was zeker niet in haar droom gezegd. Dat klonk helemaal niet als Mart. Aanvoerder van krijgslieden? Mart?

Toen Egwene eindelijk aan het eind van haar verhaal was gekomen, haar sjaal verschikte en ietwat hijgde – al die tijd had ze amper adem gehaald – zei Elayne zwakjes: ‘Is het goed met hem?’ Het klonk of ze haar eigen herinneringen niet meer vertrouwde. ‘Zo goed als je mag verwachten,’ antwoordde Amys. ‘Hij is hard voor zichzelf en luistert naar niemand, behalve naar Moiraine.’ Amys was niet blij.

‘Aviendha is bijna voortdurend bij hem,’ vertelde Egwene. ‘Ze zorgt namens jou heel goed voor hem.’

Nynaeve betwijfelde het. Ze wist niet veel van de Aiel, maar ze vermoedde dat als Amys ‘hard’ zei, ze eigenlijk moorddadig bedoelde. Blijkbaar was Elayne het met haar eens. ‘Waarom vindt ze het dan goed dat hij zich zo opjaagt? Wat is hij aan het doen?’ Het bleek dat dat behoorlijk veel was en zo te horen te veel. Elke dag twee uur zwaardoefeningen met Lan of wie hij ook kon vinden. Dit zorgde ervoor dat Amys haar lippen op elkaar perste. Dan nog twee uur om de Aielmanier van ongewapend vechten te leren. Egwene kon dat wellicht vreemd vinden, maar Nynaeve besefte maar al te goed hoe hulpeloos je was als je niet kon geleiden. Rhand zou zich echter toch nooit in zo’n toestand bevinden? Hij was koning geworden, of nog iets hogers, en was omringd door een lijfwacht van de Far Dareis Mai. Hij liet heren en vrouwen naar zijn pijpen dansen. Feitelijk besteedde hij zoveel tijd aan zijn opdrachten en het na gaan of die ook werden uitgevoerd, dat hij zich voor eten geen tijd gunde als de Speervrouwen hem het eten niet achterna brachten. Om de een of andere reden leek dat Egwene evenveel te ergeren als Elayne. Amys keek zichtbaar vermaakt, ofschoon haar gezicht meteen een Aielrots leek toen ze Nynaeve zag kijken. Verder bracht hij elke dag een uur door in een vreemde school die hij had gesticht, waar voor hij niet alleen leerlingen maar ook ambachtslieden uitnodigde. Van een kerel die kijkglazen maakte tot een vrouw die een soort geweldige kruisboog had ontworpen met raderen, waarmee je een speer wel een span ver kon schieten. Hij had aan niemand verteld wat hij ermee wilde, behalve mogelijk aan Moiraine, maar de Aes Sedai had Egwene verteld dat iedereen de drang had om iets blijvends na te la ten. Het leek Moiraine niet veel te kunnen schelen wat Rhand uit spookte.

‘De laatste Shaido trekken zich naar het noorden terug,’ vertelde Amys grimmig, ‘maar elke dag glippen er meer over de Drakenmuur naar hen toe. Rhand Altor lijkt hen te vergeten. Hij stuurt de speren naar het zuiden, naar Tyr. De helft is reeds vertrokken. Rhuarc heeft gezegd dat hij zelfs de stamhoofden geen reden heeft gegeven en ik denk niet dat Rhuarc tegen me liegt. Behalve Aviendha is Moiraine het dichtst bij hem, maar ze. wil het hem niet vragen.’ Hoofdschuddend mopperde ze: ‘Al moet ik tot haar verdediging zeggen dat Aviendha evenmin iets weet.’

‘De beste manier om iets geheim te houden, is het niemand te ver tellen,’ merkte Elayne op, wat haar een harde blik opleverde. Amys was een goede tweede na Bair, als het op ogen aankwam waarbij je met je voeten ging schuifelen.

‘Dat gaan we hier niet uitzoeken,’ bracht Nynaeve naar voren, Egwene strak aankijkend. De andere vrouw leek niet op haar gemak. Als er ooit een tijd was om het evenwicht tussen hen weer te her stellen, dan was nu een goed moment. ‘Egwene, wat ik wil weten...’

‘Je hebt groot gelijk,’ onderbrak Egwene haar. ‘We zijn niet in Sheriams werkkamer, waar we kunnen rondhangen en bijpraten. Wat hebben jullie voor ons? Zijn jullie nog steeds bij het beestenspul van baas Luca?’

Nynaeves adem bleef in de keel steken en alle vragen vluchtten haar hoofd uit. Er viel zoveel te vertellen. En zoveel ook niet. Ze vertelde dat ze Lanfir had gevolgd naar een bijeenkomst van Verzakers en dat ze Moghedien had zien afluisteren. Niet dat ze het relaas hoe ze door Moghedien was aangepakt wilde vermijden – niet echt, niet zo precies – maar Birgitte had niet gezegd dat hun belofte tot geheimhou ding niet meer nodig was. En dat had uiteraard tot gevolg dat ze niets over Birgitte konden vertellen en dat zij bij hen was. Het was on handig, omdat zij wist dat Egwene van Birgittes hulp wist. Toch moest ze blijven doen alsof Egwene nergens van wist, maar Nynaeve speel de het klaar, al stamelde ze nu en dan als Egwene een wenkbrauw hoog optrok. Het Licht zij dank hielp Elayne haar door Samara voor te stellen als een fout van Galad en Masema. Wat ook eigenlijk zo was. Als ze allebei iemand hadden gestuurd om haar van het schip te vertellen, zou al het andere niet zijn gebeurd. Toen ze alles tot en met Salidar had verteld, vroeg Amys kalm: ‘Weet je zeker dat ze de car’a’carn zullen steunen?’

‘Ze moeten de Voorspellingen van de Draak even goed kennen als Elaida,’ antwoordde Elayne. ‘Ze kunnen zich het beste bij Rhand aansluiten om zich tegen haar te verweren, en aan de wereld ver kondigen dat ze hem tot en met Tarmon Gai’don zullen bijstaan.’ Aan geen enkele trilling in haar stem kon je horen dat ze het niet over een volkomen vreemde had. ‘Anders zijn het gewone opstandelingen met geen enkel wettelijk recht. Ze hebben hem minstens even hard nodig als hij hen.’

Amys knikte, maar leek het niet zomaar te willen geloven, ik geloof dat ik Masema ken,’ zei Egwene. ‘Diepliggende ogen en een norse stem?’ Nynaeve knikte, ik kan hem mij nauwelijks voor stellen als een profeet, maar ik acht hem wel in staat om een opstand of een oorlog te beginnen. Ik weet zeker dat Galad slechts deed wat hij het beste vond.’ Egwenes wangen werden een beetje rood; zelfs de herinnering aan Galads gezicht was voldoende. ‘Rhand zal dat van Masema willen weten. En van Salidar. Als ik ervoor kan zorgen dat hij lang genoeg stilstaat om naar me te luisteren.’ ik wil weten hoe jullie allebei hier kunnen zijn,’ bracht Amys naar voren. Ze luisterde naar hun uitleg en bekeek het plaatje van alle kanten nadat Nynaeve het uit haar beurs had gevist. Dat iemand anders een ter’angreaal in handen had die zij gebruikte, gaf Nynaeve kippenvel, ik geloof dat jij hier minder sterk aanwezig bent dan Elayne,’ zei de Wijze eindelijk. ‘Wanneer een droomloopster de Wereld der Dromen in haar slaap betreedt, blijft slechts een heel klein deel in haar lichaam achter, net voldoende om het in leven te houden. Als ze heel licht slaapt, zodat ze hier kan zijn en tegelijk met anderen in de echte wereld kan praten, ziet ze er voor iemand die hier helemaal is net zo uit als jij nu. Maar misschien is er geen verschil. Ik weet niet of het me aanstaat dat elke geleidster Tel’aran’rhiod kan betreden, zelfs niet in deze staat.’ Ze gaf de ter’angreaal aan Nynaeve te rug.

Met een diepe zucht van opluchting stopte Nynaeve het plaatje haas tig terug. Haar maag maakte nog steeds buitelingen. ‘Als jullie alles hebben verteld...’ Amys zweeg tot Nynaeve en Elayne dat gehaast bevestigden. De blauwe ogen van die vrouw leken heel diep door te dringen.

‘Dan moeten we gaan. Ik moet bekennen dat we meer kunnen winnen uit deze ontmoetingen dan ik eerst dacht, maar ik heb vannacht nog veel te doen.’ Ze wierp Egwene een blik toe en ze verdwenen te gelijk.

Nynaeve en Elayne aarzelden niet. In een oogwenk gingen de rood stenen zuilen over in een kleine, met hout betimmerde kamer met enkele eenvoudige, stevige meubels. Nynaeves boosheid leek te ver dwijnen en daarmee haar greep op saidar, maar het werkvertrek van de Meesteresse der Novices sterkte haar weer. Koppig en weerbar stig. Welja! Ze hoopte dat Sheriam in Salidar was. Het zou prettig zijn op gelijke voet met haar te staan. Toch had ze liever ergens anders willen zijn. Elayne gluurde in de spiegel met de vlekkerig vergulde lijst en duwde terloops haar kapsel wat goed. Al hoefde ze dat hier niet te doen. Zij wilde ook liever niet in deze kamer zijn. Waar om had Egwene deze plek voor de ontmoeting voorgesteld? Elaida’s kamer was niet de gezelligste plaats, maar wel beter dan dit. Even later was Egwene er, aan de andere kant van de brede tafel, met ijskoude ogen en haar handen op haar heupen of zij de rechtmatige gebruikster van dit vertrek was.

Voor Nynaeve iets kon zeggen, was Egwene haar al voor. ‘Zijn jullie twee hersenloze flapuiten mummelende stommelingen geworden? Als ik jullie vraag iets voor je te houden, vertel je dat dan meteen aan de eerste de beste? Is het nooit bij je opgekomen dat je niet alles aan iedereen hoeft te vertellen? Ik dacht dat jullie zo goed waren in het bewaren van geheimen.’ Nynaeves wangen werden warm, al was ze niet zo vuurrood als Elayne. Egwene was nog niet uitgesproken. ‘En wat betreft over hoe het gedaan wordt, ik kan het jullie niet leren. Dan zou je droomloopster moeten zijn. Als je met de ring iemands droom kunt aanraken, dan weet ik niet hoe het gedaan wordt. En ik betwijfel of je dat met dat andere ding, dat plaatje, kunt doen. Probeer je gedachten bij de dingen te houden die je doet. Salidar kan wel heel anders zijn dan je verwacht. Goed, ik heb vannacht ook nog dingen te doen. Probeer er alsjeblieft je hersens bij te houden.’ Ze was zo plotseling verdwenen dat het laatste woord uit de lucht leek te komen.

Nynaeve was boos maar ook heel beschaamd. Ze hadden er bijna alles uitgeflapt, terwijl Egwene had gevraagd het niet te doen. En Birgitte. Hoe kon je iets geheim houden als de ander het wist? Haar schaamte won het en saidar glipte als los zand tussen haar vingers door.

Met een schok ontwaakte Nynaeve, de donkergele ter’angreaal stevig in een hand gelemd. De beugellamp was omlaag gedraaid tot een klein vlammetje. Elayne lag tegen haar aangedrukt nog te slapen, de ring aan het koord was in haar keelholte gegleden. In zichzelf mompelend klom ze over de ander heen om het plaatje weg te leggen en goot wat water in de bak om haar gezicht en nek op te frissen. Het water was lauw, maar voelde koel aan. In het scha duwlicht meende ze in de spiegel te zien dat ze bloosde. Nou, er was weinig evenwicht hersteld. Hadden ze elkaar maar ergens anders ontmoet. Had ze maar niet als een dom meisje haar mond voorbij gepraat. Het zou beter zijn gegaan als zij de ring had gehad en er voor de andere vrouwen niet als een geest had uitgezien. Het was allemaal de schuld van Thom en Juilin. En van Uno. Als die haar niet kwaad hadden gemaakt... Nee, het was Neres’ schuld. Hij... Ze pakte met beide handen de lampetkan op en spoelde haar mond. Ze probeer de slechts die droge mond van het slapen kwijt te raken. Met gekookte kattenvaren en maarnebladpoeder had het niets te maken. Zeker niet.

Toen ze zich omdraaide, kwam Elayne net overeind om het leren koordje van de ring los te maken. ‘Ik zag dat je saidar kwijtraakte, dus ben ik naar Elaida’s werkkamer gegaan. Ik vond dat ik niet zo lang moest blijven om jou niet bezorgd te maken. Ik heb geen nieuws, alleen dat Shemerin gevangen moet worden gezet en tot Aanvaarde moet afdalen.’ Ze stond op en legde de ring terug in het kistje. ‘Kunnen ze dat? Een Aes Sedai afzetten?’

‘Weet ik niet. Ik denk dat Elaida doet waar ze zin in heeft. Egwene zou die Aielkleren niet moeten dragen. Ze staan haar niet goed.’ Nynaeve liet haar adem ontsnappen, die ze enige tijd had ingehouden. Blijkbaar wilde Elayne vergeten wat Egwene had gezegd. Dat mocht ze van Nynaeve. ‘Nee, dat doen ze zeker niet.’ Ze stapte het bed weer in en schoof door naar de wand. Ze sliepen om beurten aan de buitenkant.

‘Ik heb zelfs niet eens de kans gekregen een boodschap voor Rhand door te geven.’ Elayne stapte er ook in en de lamp ging uit. De kleine raampjes lieten enig maanlicht door. ‘En eentje voor Aviendha. Als ze namens mij op hem past, moet ze ook op hem passen.’

‘Hij is geen paard, Elayne. Hij is niet je bezit.’

‘Dat heb ik ook nooit gezegd. Hoe zou jij je voelen als Lan met een Cairhiense aanpapt?’

‘Doe niet zo dwaas. Ga slapen.’ Nynaeve groef zich diep in haar kleine kussen. Misschien had zij een boodschap voor Lan moeten afge ven. Al die Tyreense en Cairhiense edelvrouwen. Die een man enkel honing om de mond smeerden in plaats van hem de waarheid te zeggen. Hij kon maar beter niet vergeten aan wie hij toebehoorde. Achter Boannda reikte het bos tot aan het water, een ononderbroken wildernis van bomen en klimplanten. Dorpen en boerderijen ver dwenen. De Eldar kon hier door een oerwoud lopen en duizenden spannen van de beschaafde wereld af liggen. Vijf dagen na hun ver trek uit Samara werden vroeg in de middag de ankers midden in een rivierbocht uitgeworpen, terwijl de enige roeiboot de laatste reizigers naar een oever vervoerde van gebarsten droge klei, begrensd door lage beboste heuvels. Zelfs de grote wilgen en diep wortelende eiken bomen droegen enige vergeelde bladeren.

‘Een halsketting aan die man geven was overbodig,’ merkte Nynaeve op, kijkend naar de boot met vier roeiers die Juilin en de laatste vijf Shienaranen kwam afzetten. Ze hoopte dat ze niet onnozel was geweest. Neres had haar zijn kaart van dit riviergedeelte laten zien en gewezen op het tekentje dat Salidar aangaf. Het was twee span van de rivier, maar hier was niets dat erop wees dat er ooit binnen enige afstand een dorp had gelegen. ‘Ik heb hem meer dan genoeg betaald.’

‘Niet voor zijn lading,’ merkte Elayne op. ‘Dat hij een smokkelaar is, wil niet zeggen dat wij het recht hebben zijn waar van hem af te pakken.’ Nynaeve vroeg zich af of ze met Juilin had gepraat. Waarschijnlijk niet. Het zou de wet wel weer zijn. ‘Bovendien zijn gele opalen zo opzichtig, vooral in die zetting. Het was het trouwens waard zijn gezicht te zien.’ Opeens giechelde Elayne. ‘Deze keer heeft hij me aangekeken.’ Nynaeve probeerde niet mee te lachen, maar kon het niet bedwingen.

Thom stond al tussen de bomen en probeerde de twee zoontjes van Marigan te vermaken door met gekleurde ballen te spelen die hij uit zijn mouw had getoverd. Jaril en Seve staarden hem zwijgend aan, knipperden amper met hun ogen en hielden elkaar vast. Het had Nynaeve niet echt verbaasd dat Marigan en Nicola haar hadden gevraagd of ze mee mochten komen. Nicola keek nu misschien naar Thom en zat opgetogen te lachen, maar ze zou geen ogenblik van Nynaeves zijde zijn geweken als dat had gemogen. Areina’s vraag haar te vergezellen was echter wel een schok geweest. Ze zat verderop op een omgevallen boom naar Birgitte te kijken, die een nieuw koord aan haar boog bevestigde. Alle drie zouden ze zich moeten voorbereiden op een schok, wanneer ze ontdekten wat Salidar was. Eindelijk zou Nicola haar toevluchtsoord vinden en kreeg Marigan misschien de kans om met haar kruiden te werken als er maar weinig Gele zusters waren.

‘Nynaeve, heb jij weleens gedacht aan... hoe we ontvangen zullen worden?’

Nynaeve keek Elayne verbijsterd aan. Ze waren de halve wereld af gereisd, tenminste bijna, en hadden de Zwarte Ajah tweemaal verslagen. Ze hadden in Tyr hulp gehad, maar in Tanchico waren ze op zichzelf aangewezen. Ze brachten nieuws van Elaida en de Toren dat volgens haar nog niemand in Salidar bezat. Het belangrijkste was dat zij deze zusters met Rhand in gesprek konden brengen. ‘Elayne, ik wil niet zeggen dat we als heldinnen zullen worden ontvangen, maar het zou me verbazen als we niet met kussen worden overladen voor de dag om is.’ Het nieuws over Rhand was dat al waard. Twee bootslieden sprongen in het water om de boot in de stroming vast te houden en Juilin en de Shienaranen kwamen plassend naar de oever, terwijl de twee bemanningsleden weer in de boot klauterden. Op Neres’ Rivierserpent haalden mannen reeds het anker op. ‘Maak een pad voor ons vrij, Uno,’ beval Nynaeve. ‘Ik wil er voor het donker zijn.’ Aan het woud, de klimplanten en het lage struik gewas te zien, zou twee span die tijd wel vragen. Als Neres haar tenminste niet om de tuin had geleid. Daar maakte ze zich meer zorgen over dan al het andere.

50

Lesgeven en les nemen

Ongeveer vier uur later liep het zweet van Nynaeves gezicht en dat had weinig te maken met de onnatuurlijke hitte. Ze vroeg zich af of het niet beter zou zijn geweest als Neres hen om de tuin had geleid of geweigerd had om hen na Boannda nog verder te vervoeren. Het zonlicht van de namiddag viel schuin en fel door vensters, die bijna allemaal kapot waren. Terwijl ze haar rok bijeenpakte, zowel uit ergernis als vanwege het ongemak, probeerde ze niet naar de zes Aes Sedai te kijken die rond een stevige tafel bij de muur stonden. Ze spraken achter een scherm van saidar, zodat ze alleen hun monden zag bewegen. Elayne zat met opgeheven kin, haar handen gevouwen in haar schoot, maar haar strakke ogen en zure mond bedierven haar koninklijke uiterlijk. Nynaeve wist niet eens zeker of ze wel wilde weten wat de Aes Sedai achter het scherm zeiden. De ene verbijste rende schok na de andere had alle hoge verwachtingen doen schemeren. Nog één keer en ze zou gaan krijsen, en ze wist niet of dat door haar woede zou komen of doordat ze geheel buiten zinnen was. Afgezien van hun kleren lag bijna alles wat ze bij zich hadden op de tafel uitgestald: Birgittes zilveren pijl lag voor de gezette Morvrin, de drie ter’angrealen voor Sheriam, het vergulde kistje voor de donkerogige Mijrelle. Geen van de vrouwen keek blij. Carlinya’s gezicht had uit sneeuw gevormd kunnen zijn; zelfs de moederlijke Anaiya toon de een streng masker en Beonins blik van eeuwige grootogige geschoktheid had een merkbaar geplaagd trekje. Geërgerd en nog iets meer. Een enkele keer maakte Beonin een beweging, alsof ze de witte doek over het cuendillarzegel wilde aanraken, maar iedere keer verstarde haar hand en zakte die omlaag.

Nynaeves ogen schoten met een ruk weg van het zegel. Ze wist nauw keurig op welk moment het fout was gegaan. De zwaardhanden die hen in het woud hadden omsingeld, waren beleefd, zij het koeltjes geweest, nadat ze Uno en de Shienaranen hun zwaarden had laten wegsteken. En Mins warme begroeting was een en al omhelzing en gezoen geweest. Maar de Aes Sedai en de andere mensen in de straten, druk doende met hun eigen werkzaamheden, hadden zich verder gehaast en amper een blik overgehad voor de groep die naar binnen werd geleid. Salidar was behoorlijk vol en op bijna elke open plek waren gewapende mannen aan het oefenen. Afgezien van de zwaardhanden en Min was de Bruine zuster eigenlijk de eerste geweest die aandacht aan hen had besteed, toen ze naar een vertrek waren gebracht dat vroeger de gelagkamer van de herberg moest zijn geweest. Elayne en zij hadden hun afgesproken verhaal aan Phaedrien Sedai verteld, of dat althans geprobeerd. Ze hadden nauwelijks een begin kunnen maken of ze moesten daar blijven staan, onder de striktste orders geen pink te verroeren en geen woord te spreken, zelfs niet met elkaar. Ze moesten een lange tijd wachten, waarin ze elkaar verward hadden aangekeken. Ondertussen haastten Aanvaarden, in het wit geklede Novices, zwaardhanden, dienaren en krijgslieden zich tussen de tafels door, waar Aes Sedai stukken en pa pieren bekeken en kortaf bevelen gaven. Daarna waren ze zo snel naar Sheriam en de anderen gevoerd dat volgens Nynaeve hun voeten tweemaal de grond hadden aangeraakt. Toen was het ondervragen begonnen, dat meer paste bij opgepakte gevangenen dan bij te ruggekeerde helden. Nynaeve depte het zweet van haar gezicht, maar ze had het doekje nog niet in de mouw teruggestopt of haar handen knepen al weer krampachtig in haar rok.

Elayne en zij waren niet de enigen die op het kleurrijke zijden tapijt stonden. Siuan, in eenvoudige kledij van mooie blauwe wol, koel kijkend en volkomen beheerst, zou mogelijk vrijwillig daar hebben gestaan, als Nynaeve niet beter had geweten. Ze leek verloren in zorgeloze gedachten. Leane keek tenminste nog naar de Aes Sedai, hoewel ze evenveel zelfvertrouwen uitstraalde. Eigenlijk meer zelf vertrouwen dan Nynaeve zich van haar herinnerde. De vrouw met de koperkleurige huid leek sierlijker, op de een of andere manier soepeler. Mogelijk kwam dat door haar schandalige gewaad. De licht groene zijde was bij de hals even hoog gesloten als die van Siuan, maar volgde strak iedere lijn en welving van haar lichaam en de stof was op een haartje na doorzichtig. Het waren echter vooral hun gezichten die Nynaeve verstomd deden staan. Ze had nooit gedacht een van beiden nog in leven te zien en zeker niet dat ze er dan zo jong zouden uitzien, niet meer dan een paar jaar ouder dan zijzelf, zo niet minder. Ze hadden elkaar niet eenmaal aangekeken. Eerlijk gezegd, ze had een duidelijke kilte tussen de twee bespeurd. Er was nog een verschil met vroeger, een verschil dat Nynaeve nu pas herkende. Iedereen, onder wie Min, had het voorzichtig genoemd, maar niemand had echt geheimgehouden dat ze waren gesust. Nynaeve kon het gebrek in hen voelen. Het kon zijn doordat ze in een ruimte waren waar alle andere vrouwen konden geleiden of door haar kennis dat ze gesust waren, maar voor het eerst was ze zich echt bewust van de vaardigheid in Elayne en de anderen. En het ontbreken ervan in Siuan en Leane. Er was hen iets afgenomen, iets bij hen weggesneden. Het was net een wond, misschien de ergste die een geleidster kon overkomen.

Haar nieuwsgierigheid werd groter. Wat voor soort wond zou het zijn? Wat was er weggesneden? Ze kon net zo goed gebruik maken van het feit dat ze moesten wachten en van de ergernis die zich met haar zenuwen vervlocht. Ze reikte naar saidar... ‘Gaf iemand je toestemming om hier te geleiden, Aanvaarde?’ vroeg Sheriam, en Nynaeve schrok en liet haastig de Ware Bron los. De groenogige Aes Sedai leidde de anderen terug naar het allegaartje van zes stoelen, die in een halve cirkel rond de vier staande vrouwen waren opgesteld. Sommigen namen dingen van de tafel mee. Ze gingen zitten en staarden naar Nynaeve. Alle eerdere gevoelens waren met Aes Sedai-kalmte bedekt. Geen van die leeftijdloze gezichten liet met een druppeltje blijken last van de hitte te hebben. Eindelijk zei Anaiya zacht en berispend: ‘Je bent erg lang van ons weg geweest, kind. Wat je in de tussenliggende tijd ook geleerd mag hebben, je bent blijkbaar veel vergeten.’

Blozend maakte Nynaeve een knix. ‘Vergeef me, Aes Sedai, ik had niet de bedoeling verkeerd te doen.’ Ze hoopte dat ze zouden aan nemen dat haar wangen zo rood waren van schaamte. Ze was langetijd weg geweest. Nog maar een dag geleden had zij de bevelen gegeven en waren mensen opgesprongen als zij iets zei. Nu werd van haar verwacht op te springen. Het smaakte bitter. ‘Je hebt een belangwekkend... verhaal verteld.’ Carlinya geloofde er blijkbaar weinig van. De Witte zuster draaide Birgittes pijl om en om in haar slanke, lange handen. ‘En je hebt enige vreemde zaken in je bezit gekregen.’

‘De panarch Amathera heeft ons veel geschenken gegeven, Aes Sedai,’ zei Elayne. ‘Ze scheen te denken dat wij haar troon hebben gered.’ Hoewel ze de woorden prachtig gelijkmoedig uitte, gleden de zinnen over heel dun ijs. Nynaeve was niet de enige die stikte van ergernis over hun weggenomen vrijheid. Het gladde gezicht van Carlinya verstrakte.

‘Jullie zijn met verontrustend nieuws gekomen,’ zei Sheriam. ‘En enkele verontrustende... zaken.’ Haar ietwat scheef staande ogen gleden naar de tafel, naar de zilverachtige a’dam, en richtten zich toen weer strak op Nynaeve en Elayne. Nadat ze hadden gehoord wat het was en waar het voor diende, bezagen de meeste Aes Sedai de a’dam of het een levende roodadder was. De meesten. ‘Als dat ding doet wat deze kinderen beweren,’ merkte Morvrin af wezig op, ‘dienen we het te bestuderen. En als Elayne werkelijk gelooft dat ze een ter’angreaal kan maken...’ De Bruine zuster schud de het hoofd. Haar echte aandacht richtte ze op de veelkantige stenen ring, een en al vlekken en strepen in rood, blauw en bruin, die ze in haar ene hand hield. De andere twee ter’angrealen lagen in haar brede schoot. ‘Jullie zeiden dat deze van Verin Sedai kwam? Hoe komt het dat dit ons nooit eerder bekend is gemaakt?’ Die vraag was niet tot Nynaeve en Elayne gericht, maar tot Siuan. Siuan fronste, maar ditmaal niet op die geduchte manier die Nynaeve zich uit de Toren herinnerde. Er zat iets van schroom in, alsof ze wist dat ze tegen haar meerderen sprak, wat ook in haar stem was te horen. Dit was ook nieuw en anders; Nynaeve kon het niet geloven. ‘Verin heeft het me nooit verteld. Ik zou haar graag wat vragen willen stellen.’

‘En ik heb hiérover enige vragen.’ Mijrelles lichtbruine gezicht betrok toen ze een bekende brief openvouwde – waarom hadden ze die ook bewaard? – en hardop voorlas: ‘Wat drager dezes doet, is gedaan in mijn opdracht en onder mijn gezag. Gehoorzaam en zwijg, aldus mijn bevel.’ Ze verfrommelde het papier en het zegel in haar vuist. ‘Amper iets dat een Aanvaarde wordt verstrekt.’

‘In die tijd wist ik niet wie ik kon vertrouwen,’ antwoordde Siuan gladjes. De zes Aes Sedai staarden haar aan. ‘Ik was daartoe toentertijd bevoegd.’ De zes Aes Sedai verblikten of verbloosden niet. In haar stem klonk iets sterker een vermoeid gepleit door. ‘Jullie kunnen me niet ter verantwoording roepen voor iets wat ik moest doen toen ik er alle recht toe had. Als de boot zinkt, stop je het gat met alles wat je kunt pakken.’

‘En waarom heb je het ons niet verteld?’ vroeg Sheriam kalm met een stalen ondertoon. Als Meesteresse der Novices had ze nooit met stemverheffing gesproken, al zou een Novice dat veel liever hebben gehoord. ‘Drie Aanvaarden, Aanvaarden!, worden uit de Toren gestuurd om jacht te maken op dertien volleerde Zwarte zusters. Ge bruik je kleuters om het gat in je boot te dichten, Siuan?’

‘Wij zijn geen kinderen meer,’ merkte Nynaeve verhit op. ‘Van die dertien zusters zijn er verschillende dood, en we hebben tweemaal hun plannen gedwarsboomd. In Tyr hebben we...’ Carlinya snoerde haar als met een ijzig mes de mond. ‘Je hebt ons alles over Tyr verteld, kind. En over Tanchico. En over hoe je Moghedien versloeg.’ Haar mond verwrong zich grimmig. Eerder had ze al gezegd dat Nynaeve een zottin was om niet spannen ver uit de buurt van een Verzaker te blijven en dat ze geluk had het er levend te hebben afgebracht. Dat Carlinya niet wist hoezeer ze gelijk had ze hadden niet alles verteld – veroorzaakte nog meer kramp in Nynaeves maag. ‘Jullie zijn kinderen en mogen je gelukkig prijzen dat we je niet tuchtigen. En hou nu je mond tot we je toestemming geven iets te zeggen.’ Nynaeve werd vuurrood, hoopte dat ze het als schaamte zouden opvatten en hield haar mond. Al die tijd was Sheriam Siuan aan blijven kijken. ‘Nou? Waarom heb je nooit verteld dat je drie kinderen voor de leeuwen hebt geworpen?’

Siuan haalde diep adem, maar vouwde haar handen en boog boet vaardig haar hoofd. ‘Het leek me geen zin te hebben, Aes Sedai, om dat er zoveel andere belangrijke zaken gaande waren. Ik heb niets achtergehouden als er ook maar de minste aanleiding was het te ver tellen. Ik heb u tot het kleinste feitje alles over de Zwarte Ajah verteld. Ik heb geruime tijd niet geweten waar deze twee zich bevonden en waar ze mee bezig waren. Het voornaamste is echter dat ze nu hier zijn én de drie ter’angrealen bij zich hebben. U zult beseffen wat het betekent toegang te hebben tot Elaida’s werkkamer, tot haar papieren, al is het in stukjes en beetjes. U zou zonder dit gegeven nooit hebben vernomen dat zij weet waar u zich bevindt, tot het te laat zou zijn geweest.’

‘Dat beseffen wij,’ zei Anaiya en ze wierp een blik op Morvrin, die nog steeds fronsend naar de ring stond te kijken. ‘Het komt enkel dat het middel daartoe ons lichtelijk overvalt.’

‘Tel’aran’rhiod,’ zuchtte Morvrin. ‘Het is in de Toren niet meer dan een onderwerp van studie, bijna een legende. En dan nu: droom loopsters bij de Aiel. Wie had ooit gedacht dat de Wijzen van de Aiel kunnen geleiden, of nog sterker, dit alles kunnen doen?’ Nynaeve had dat graag geheim willen houden – zoals wie Birgitte in werkelijkheid was en nog enkele andere zaken die ze hadden kunnen verzwijgen – maar er ontglipte je altijd wat als je werd onder vraagd door vrouwen die, zo nodig, met hun blik gaten in steen konden boren. Nou ja, ze moest zich maar gelukkig prijzen dat ze nog iets voor zichzelf hadden weten te behouden. Toen Tel’aran’rhiod eenmaal was genoemd en het feit dat zij de Wereld der Dromen hadden betreden, had een muis een kat de boom in kunnen jagen, voor dat deze vrouwen ophielden met vragen.

Leane deed een klein stapje naar voren, Siuan niet aankijkend. ‘Het belangrijkste is dat u door deze ter’angrealen met Egwene kunt praten, en via haar met Moiraine. Met die twee samen kunt u niet alleen een oogje op Rhand Altor houden, maar zult u ook in staat zijn hem zelfs in Cairhien te beïnvloeden.’

‘Waar hij na de Woestenij heen trok,’ zei Siuan. ‘De Woestenij, waar hij zich, zoals ik u voorspelde, ophield.’ Haar ogen en woorden mochten voor de Aes Sedai zijn bedoeld, haar bittere toon was duidelijk bestemd voor Leane, die wat bromde.

‘Dat heeft veel opgeleverd. Twee Aes Sedai naar de Woestenij gestuurd om op eenden te jagen.’

Er heerste tussen die twee inderdaad een tastbare kilte. ‘Dat is genoeg, kinderen,’ zei Anaiya op een manier of ze echt kin deren waren en zij de moeder die hun kleine ruzietjes gewend was. Ze keek de andere Aes Sedai veelbetekenend aan. ‘Het zou heel goed zijn als we met Egwene kunnen praten.’

‘Als deze tenminste werken zoals beweerd wordt,’ merkte Morvrin op, die de stenen ring op haar handpalm liet dansen en de andere twee ter’angrealen in haar schoot betastte. De vrouw zou nooit geloven dat de hemel blauw was als ze geen bewijs daarvan kreeg. Sheriam knikte. ‘Ja. Dat zal jullie eerste taak zijn, Nynaeve, Elayne. Jullie krijgen de kans Aes Sedai iets te leren. Door ons te laten zien hoe ze te gebruiken zijn.’

Nynaeve maakte een knix en toonde haar tanden. Ze mochten dat naar believen als een glimlach opvatten. Hun iets leren? Jazeker, en daarna nooit meer in de buurt van de ring of die andere twee komen. Elayne zakte eveneens kort door de knie, zo mogelijk nog stijver, en met een koud masker voor haar gezicht. Haar ogen draaiden bijna gretig naar de a’dam.

‘De pandbrieven zullen nuttig zijn,’ merkte Carlinya op. Ondanks al haar witte nuchterheid en heldere denktrant was haar geprikkeldheid in de afgebeten woorden hoorbaar. ‘Garet Brin wil altijd meer goud dan we hebben, maar hiermee kunnen we hem bijna tevreden stellen.’

‘Ja,’ gaf Sheriam toe. ‘We dienen bovendien de meeste munten te nemen. We hebben met de dag, zowel hier als elders, meer monden te voeden en meer schouders te kleden.’

Elayne gaf een genadig knikje, net alsof ze het geld niet zouden heb ben gepakt, wat ze verder ook had gezegd, maar Nynaeve wachtte slechts af. Goud en pandbrieven, zelfs de ter’angrealen, maakten maar een deel van het geheel uit.

‘Voor het overige,’ vervolgde Sheriam, ‘zijn we tot de overtuiging gekomen dat jullie in opdracht de Toren hebben verlaten, hoe onjuist dat ook was, en dat jullie daarvoor niet verantwoordelijk kunnen worden geacht. Nu jullie weer veilig bij ons zijn, kunnen jullie je studie hervatten.’

Nynaeve liet haar adem langzaam ontsnappen. Meer had ze niet ver wacht nadat de ondervraging was begonnen. Niet dat ze er blij mee was, maar voor deze keer zou niemand haar van nukken kunnen beschuldigen. Niet wanneer het naar alle waarschijnlijkheid toch niet zou helpen.

Elayne echter barstte los: ‘Maar...’ Dat was het enige, want Sheriam kapte haar scherp af.

‘Jullie hervatten je studie. Jullie zijn beiden erg sterk, maar nog geen volleerde Aes Sedai.’ Haar groene ogen keken hen scherp aan tot ze begrip zag, waarna ze milder verder sprak. ‘Jullie zijn naar ons te ruggekeerd en al is Salidar niet de Witte Toren, jullie mogen het als zodanig opvatten. Uit wat jullie ons hier hebben verteld, maak ik op dat er nog aanzienlijk meer is.’ Nynaeve snakte naar adem, maar Sheriams ogen gleden naar de a’dam. ‘Het is jammer dat jullie die Seanchaanse vrouw niet hebben meegenomen. Dat hadden jullie zeker moeten doen.’ Om de een of andere reden werd Elayne vuurrood en tegelijk heel boos. Wat Nynaeve betrof, zij was blij dat Sheriam de Seanchaanse bedoelde. ‘Maar Aanvaarden kunnen niet ter ver antwoording worden geroepen omdat ze niet denken als Aes Sedai,’ vervolgde Sheriam. ‘Siuan en Leane zullen nog vele vragen hebben. Jullie werken met hen samen en geven antwoord naar jullie beste ver mogen. Ik vertrouw erop dat ik jullie er niet aan hoef te herinneren geen voordeel te halen uit hun huidige toestand. Enkele Aanvaarden en zelfs enige Novices meenden dat zij de schuld hadden van bepaalde gebeurtenissen en dat ze hen zelfs eigenhandig mochten straffen.’ De milde toon werd staalhard. ‘Die jonge vrouwen voelen zich nu zelf uiterst schuldig. Moet ik meer zeggen?’ Zowel Nynaeve als Elayne haastte zich te antwoorden dat dat on nodig was, wat voor hen inhield dat ze het bijna stotterend ontkenden om zo snel mogelijk naar buiten te komen. Nynaeve wilde niemand de schuld geven, aangezien alle Aes Sedai volgens haar schuldig waren, maar ze had liever niet dat Sheriam boos op haar zou worden. Dit wreef de werkelijkheid nog harder onder haar neus: hun dagen in vrijheid waren zeker voorbij.

‘Goed. Jullie mogen nu de juwelen pakken die de panarch jullie heeft gegeven, plus de pijl, en vertrekken. Als we meer tijd hebben, mogen jullie me vertellen waarom ze jullie dit heeft geschonken. Een Aanvaarde zal jullie een plek wijzen waar je kunt slapen. Het zal moeilijk worden juiste kleding te vinden, maar ook dat zal lukken. Ik reken erop dat jullie je... avonturen... achter je zullen laten en weer vlot jullie juiste plaats zullen innemen.’ Er lag een duidelijke maar onuitgesproken belofte in dat ze, als ze dat niet deden, op de juiste plaats gezét zouden worden tot ze zich aanpasten. Sheriam knikte te vreden toen ze zag dat de vrouwen haar begrepen. Beonin had geen woord gezegd sinds het saidarschild was verdwenen, maar toen de Aanvaarden aanstalten maakten zich terug te trekken, stond de Grijze zuster op en schreed naar de tafel waar hun spullen lagen uitgestald. ‘En wat doen we hiermee?’ wilde ze in haar zware Taraboonse tongval weten, terwijl ze de witte doek wegtrok die over het zegel van de kerker van de Duistere lag. Voor de ver andering stonden haar grote blauwgrijze ogen eerder kwaad dan geschokt. ‘Hebben we hier niet meer vragen over? Gaan jullie dit negeren?’ Naast de wasleren beurs lag de zwart-witte schijf in tientallen brokstukken, die zo goed mogelijk tegen elkaar waren geschoven. ‘Hij was heel toen we hem in de beurs stopten.’ Nynaeve zweeg om haar mond weer vochtig te maken. Hoezeer haar ogen de witte doek over het zegel ook hadden ontweken, ze kon ze er nu niet meer van afwenden. Leane had honend geglimlacht toen het rode gewaad rond de beurs werd verwijderd en had gezegd... Nee, ze wilde er niet voor vluchten, zelfs in gedachten niet. ‘Waarom hadden we daar bijzon der op moeten passen? Het is cuendillar!’

‘We hebben er niet naar gekeken,’ vulde Elayne ademloos aan, ‘en hem zo weinig mogelijk aangeraakt. Hij voelde smerig aan, boos aardig.’ Dat was niet meer het geval. Carlinya had hun een stuk er van in de handen gedrukt en had willen weten over welke smerige gevoelens ze het hadden.

Ze hadden hetzelfde al eerder gezegd, meerdere keren, en niemand luisterde nu naar hen.

Sheriam stond op en ging naast de lichtbruine Grijze zuster staan. ‘We zien niets over het hoofd, Beonin. Het heeft geen zin deze meisjes nu meer vragen te stellen. Ze hebben ons alles verteld wat ze we ten.’

‘Het is altijd goed meer vragen te stellen,’ zei Morvrin, die niet langer met de ter’angrealen speelde en even streng als de anderen naar het zegel keek. Het kon cuendillar zijn – zij en Beonin hadden het zegel bekeken en het beaamd – maar ze had met haar handen een scherf in tweeën gebroken.

‘Hoeveel zegels houden nog stand?’ vroeg Mijrelle zachtjes alsof ze in zichzelf sprak. ‘Hoelang zal het duren voor de Duistere losbreekt en de Laatste Slag komt?’ Elke Aes Sedai deed iets wat paste bij haar vaardigheden en voorkeuren, niettemin had iedere Ajah een eigen bestaansreden. De Groene zusters, die zich de Strijdende Ajah noem den, hielden zich gereed de Gruwheren in de Laatste Slag te bestrijden. Er klonk bijna iets gretigs in Mijrelles stem door. ‘Drie,’ zei Anaiya onvast. ‘Drie houden het nog, voor zover wij we ten. Het Licht geve dat het zo is. Het Licht geve dat drie genoeg zijn.’

‘Het Licht geve dat die drie sterker zijn dan deze,’ mompelde Morvrin. ‘Cuendillar kan niet zo gemakkelijk breken en toch cuendillar zijn. Dat kan niet.’

‘Wij zullen dit op een beter moment bespreken,’ zei Sheriam. ‘Eerst enkele kwesties van vandaag, waar we iets aan kunnen doen.’ Ze nam de doek van Beonin over en dekte het zegel weer toe. ‘Siuan, Leane, we hebben een beslissing genomen...’ Ze brak haar woorden af toen ze zich omdraaide en Nynaeve en Elayne zag staan, is jullie niet gezegd te vertrekken?’ Hoe kalm ze uiterlijk ook was, haar on rust was merkbaar doordat ze was vergeten dat ze er nog stonden. Nynaeve was maar al te zeer bereid nogmaals haar knie te buigen, stootte haastig een ‘Met uw toestemming, Aes Sedai’ uit en schoot op de deur af. De Aes Sedai bewoog geen spiertje maar keek haar met Siuan en Leane na tot ze verdween. Nynaeve voelde hun ogen in haar rug. Elayne wachtte geen tel langer, al keek ze nog eenmaal naar de a’dam.

Nadat Nynaeve de deur had gesloten, leunde ze met haar rug tegen het ongeverfde hout, het vergulde kistje tegen haar borst klemmend. Ze kon voor het eerst vrijuit ademhalen, zo leek het haar althans, sinds ze de oude herberg waren binnengekomen. Ze wilde niet over het gebroken zegel nadenken. Weer een gebroken zegel. Ze wilde het niet. Die vrouwen konden met hun ogen schapen scheren. Ze keek bijna verlangend uit naar hun eerste ontmoeting met de Wijzen, als ze tenminste niet in het midden van hun strijdperk zou staan. De eerste keer dat ze in de Toren was aangekomen, was het al uiterst moei lijk geweest om te leren dat ze moest doen wat anderen zeiden en haar hoofd moest buigen. Na de lange maanden waarin zij de bevelen had gegeven – nou ja, nadat ze die, meestal, met Elayne had besproken – wist ze niet hoe ze weer opnieuw zou moeten leren om wol te spinnen en grindpaden aan te harken.

De gelagkamer, met het slecht herstelde gepleisterde plafond en de koude haarden die bijna in elkaar stortten, was dezelfde bijenkorf als bij hun aankomst. Niemand keek haar langer dan een tel aan, en zij hen nog korter. Een klein groepje wachtte haar en Elayne op. Thom en Juilin zaten op een ruwhouten bank tegen een afbladde rende, gekalkte muur bij Uno, die voor hen neerhurkte; het lange gevest van zijn zwaard stak boven zijn schouder uit. Areina en Nico la, die beiden vol verwondering rondkeken en probeerden het niet te laten merken, bezetten een ander bank met Marigan, die Birgittes poging bezag om Jaril en Seve aan het lachen te maken door on handig met drie gekleurde houten ballen van Thom te jongleren. Min zat op haar knieën achter de jongens, kietelde hen en fluisterde wat in hun oren, maar het tweetal hield elkaar stevig vast en staarde slechts met hun veel te grote kinderogen.

In het hele vertrek waren maar twee andere mensen die niet druk bezig waren. Twee van de drie zwaardhanden van Mijrelle stonden tegen de muur geleund met elkaar te praten. De achterdeur naar de keukengang was een paar pas verder. Croi Makin, een blonde, steen harde jongeman uit Andor, had een mooi profiel en Avar Hachami toonde zijn haviksneus en vierkante kin met een dikke, grijze snor als omlaag gebogen horens. Niemand zou Hachami knap noemen voordat zijn duistere blik de persoon deed slikken. Ze keken natuurlijk niet naar Thom of Juilin of iemand van de anderen. Het was toeval dat ze zomaar niets hadden te doen en dat ze zomaar net die plek daarvoor hadden uitgekozen. Toeval.

Birgitte liet een van de ballen vallen toen ze Nynaeve en Elayne zag. ‘Wat heb je hun verteld?’ vroeg ze stil, amper naar de zilveren pijl in Elaynes hand kijkend. De pijlkoker hing aan haar riem, de boog stond tegen de muur.

Nynaeve ging dichter bij haar staan en vermeed zorgvuldig te kijken naar Makin en Hachami. Even behoedzaam praatte ze zachter en niet te nadrukkelijk. ‘We hebben hun alles verteld wat ze vroegen.’ Elayne tikte Birgittes arm aan. ‘Ze weten dat je een goede vriendin bent die ons heeft geholpen. Je bent welkom om hier te blijven, net als Areina, Nicola en Marigan.’

Toen pas zakte iets van Birgittes spanning weg en besefte Nynaeve wat ze doorstond. De blauwogige vrouw pakte de gevallen gele bal op en gooide ze alle drie handig terug naar Thom, die ze met één hand uit de lucht plukte en ze in één beweging liet verdwijnen. Haar gezicht toonde een ontzettend klein, opgelucht lachje, ik kan je niet zeggen hoe blij ik ben om jullie beiden te zien,’ zei Min al minstens voor de vierde of vijfde keer. Haar haar was langer dan vroeger, al vormde het nog steeds een donker kapje. Ze leek op de een of andere manier anders, maar Nynaeve kon het niet precies benoemen. Het was verrassend dat ze bloemen op haar jas had laten borduren, terwijl ze vroeger heel eenvoudige kleren had gedragen. ‘Een vriendelijk gezicht is hier zeldzaam.’ Haar ogen flitsten kort naar de zwaardhanden. ‘We moeten ergens rustig gaan zitten en eens bijpraten. Ik kan haast niet wachten om te horen wat er is gebeurd nadat jullie uit Tar Valon zijn vertrokken.’ Maar ook om te vertellen wat haar was overkomen, of Nynaeve had het heel erg mis. ‘Ik zou ook graag met jou willen praten,’ zei Elayne ernstig. Min keek haar aan, zuchtte en knikte, maar leek wat minder gretig dan zojuist.

Thom, Juilin en Uno kwamen achter Birgitte en Min aanlopen en hun gezichten toonden de uitdrukking die mannen hebben wanneer ze iets willen zeggen waarvan ze denken dat vrouwen het liever niet willen horen. Voor ze echter hun monden open konden doen, duw de een vrouw met krulletjes in de kleding van een Aanvaarde zich tussen Juilin en Uno door, keek hen woedend aan en stelde zich voor Nynaeve op.

Faolains kleed met aan de zoom de zeven kleurbanden van de zeven Ajahs was niet zo schoon als het zou moeten zijn en haar donkere gezicht stond nors. ‘Het verbaast me jou hier te zien, wilder. Ik dacht dat je naar je dorpje was gevlucht en onze mooie erfdochter naar haar moeder was gerend.’

‘Vind je het nog steeds leuk de melk zuur te maken, Faolain?’ vroeg Elayne.

Nynaeve bleef opgewekt kijken. Met moeite. Tweemaal was Faolain in de Toren opgedragen haar iets te leren. Om haar op haar plaats te zetten volgens haar. Wanneer lerares en leerlinge beiden Aanvaarden waren, had de lerares voor de duur van de les de rang van Aes Sedai, en Faolain had daar gretig gebruik van gemaakt. De vrouw was acht jaar Novice geweest en daarna vijf jaar Aanvaarde. Ze had het niet fijn gevonden dat Nynaeve nooit Novice was geweest en dat Elayne het wit nog geen jaar had gedragen. Twee lessen van Faolain hadden Nynaeve tweemaal in Sheriams kamer doen belanden, met een armlange klachtenlijst die onder meer koppigheid en boze buien vermeldde. Opzettelijk luchtig zei ze: ik heb gehoord dat Siuan en Leane door iemand slecht zijn behandeld. Ik dacht dat Sheriam van plan was een voorbeeld te stellen om er voorgoed een eind aan te maken.’ Ze bleef de ander recht aankijken en Faolains ogen werden groot van schrik.

‘Ik heb niets gedaan nadat Sheriam...’ Faolains mond klapte dicht en ze werd bloedrood. Min hield haar hand voor haar mond. Faolain keek wild rond en nam de andere vrouwen op, vanaf Birgitte tot Ma rigan. Ze gebaarde bruusk naar Nicola en Areina. ‘Voor nu, jullie twee, denk ik. Kom mee. Nu. Geen getreuzel.’ Ze stonden langzaam op. Areina keek behoedzaam, Nicola frommelde aan haar kleding. Elayne ging tussen hen en Faolain staan, haar kin hoog en haar ogen gebiedend en ijzig blauw. ‘Wat ben je met ze van plan?’

‘Ik voer een opdracht van Sheriam Sedai uit,’ antwoordde Faolain.

‘Ik vind dat ze te oud zijn om te worden beproefd, maar ik gehoorzaam. Een zuster vergezelt de inlijvingsgroepen van heer Garet Brin om vrouwen te beproeven die even oud zijn als Nynaeve.’ Haar on verwachte glimlach zou een adder niet misstaan. ‘Zal ik Sheriam Sedai inlichten dat jij het afkeurt, Elayne? Zal ik haar vertellen dat je het niet goed vindt dat je dienaressen worden beproefd?’ Bij die woorden zakte Elaynes kin, maar ze kon natuurlijk niet ineens inbinden. Faolain moest afgeleid worden.

Nynaeve tikte de Aanvaarde op de schouder. ‘Hebben ze er veel gevonden?’

Onwillekeurig keek de vrouw om en zodoende kon Elayne Nicola en Areina geruststellen en uitleggen dat hun niets zou gebeuren en dat ze nergens toe gedwongen zouden worden. Nynaeve zou het anders hebben gesteld. Wanneer de Aes Sedai iemand vonden bij wie de vonk tot geleiden was aangeboren, zoals bij Egwene en Elayne, iemand die uiteindelijk zou geleiden of ze het nu wilde of niet, ver telden ze heel openlijk dat ze haar naar de opleiding stuurden voor alles wat ze maar zou willen. Ze leken inschikkelijker voor hen die geoefend konden worden, maar zonder de lessen nooit zouden kunnen geleiden, en voor de zogenaamde wilders. De vrouwen die het overleefd hadden – een op de vier – en het geleiden zelf ontwikkel den, wisten niet wat ze deden en hadden vaak in bepaalde opzichten een geestelijk blok, zoals Nynaeve. Men zei dat ze mochten kiezen om in de Toren te blijven of weg te gaan. Nynaeve had voor de Toren gekozen, maar vermoedde dat ze bij een afwijzing eventueel aan handen en voeten gebonden toch naar de Toren zou zijn gebracht. De Aes Sedai gaven ook vrouwen met de minste kansen evenveel keus als een lammetje op een feestdag.

‘Drie,’ zei Faolain even later. ‘Zoveel moeite en slechts drie. Waar van één wilder.’ Ze had een diepe afkeer van wilders. ‘Ik weet niet waarom ze zo graag nieuwe Novices willen vinden. De Novices die we hebben, kunnen niet tot Aanvaarden verheven worden tot we de Toren terugwinnen. Het is allemaal de schuld van Siuan Sanche, van haar en Leane.’ Een spiertje trok in haar wang, alsof ze besefte dat dit als een nare opmerking over de vroegere Amyrlin en haar Hoed ster kon worden opgevat, en ze pakte Nicola en Areina bij een arm beet. ‘Kom mee. Ik gehoorzaam en als jullie beproefd moeten worden, dan worden jullie beproefd, of het nou tijd verknoeien is of niet.’

‘Een nare vrouw,’ mompelde Min, uit haar ooghoeken naar Faolain kijkend toen ze de twee vrouwen uit de gelagkamer joeg. ‘Je zou toch denken dat ze een onplezierige toekomst zou moeten hebben, als er enige gerechtigheid bestond.’

Nynaeve wilde Min vragen wat ze had gezien in haar visioen van Faolain – ze wilde haar honderden vragen stellen – maar Thom en de andere twee mannen plantten zich stevig voor haar en Elayne neer. Juilin en Uno zodanig aan weerszijden van Thom dat het drietal alles in de gaten kon houden. Birgitte leidde de twee jongetjes naar hun moeder en zorgde ervoor dat ze hier niet bij betrokken werd. Aan haar meelevende blik te zien, wist Min ook wat de mannen wil den. Ze leek iets te willen zeggen, maar haalde uiteindelijk haar schouders op en voegde zich bij Birgitte.

Aan Thoms gezicht te zien wilde hij iets gaan vertellen over het weer of vragen wat ze gingen eten. Niets belangrijks. ‘Het stikt hier van de gevaarlijke gekken en dwazen. Ze denken dat ze Elaida kunnen afzetten. Daarom is Garet Brin ook hier. Om een leger op te richten.’ Juilins grijns spleet zijn gezicht bijna in tweeën. ‘Geen dwazen! Waan zinnigen, zowel vrouwen als mannen. Het kan me niet schelen of Elaida er was op de dag dat Logain werd geboren. Ze zijn gek als ze denken dat ze vanaf hier een Amyrlin van de zetel in de Witte Toren kunnen stoten. We kunnen best binnen een maand in Cairhien zijn.’

‘Ragan en enkele anderen hebben de paarden die we moeten lenen al uitgezocht.’ Ook Uno stond te grijnzen. Het leek in het geheel niet te passen bij dat woeste rode oog op zijn ooglapje. ‘De wachten staan zo opgesteld dat ze de mensen die aankomen kunnen zien, maar niet de mensen die vertrekken. We kunnen ze in het woud kwijtraken. Het is gauw donker en dan vinden ze ons nooit.’ Toen de vrouwen bij de rivier hun Grote Serpent-ringen weer hadden omgedaan, had dat een merkwaardig gevolg op zijn taal gehad. Hoewel hij dat weer goed scheen te maken als ze het volgens hem niet konden horen. Nynaeve keek Elayne aan, die licht haar hoofd schudde. Elayne zou alles slikken om Aes Sedai te worden. En zijzelf? Er was weinig kans dat ze deze Aes Sedai kon overhalen om Rhand te steunen, als ze al hadden besloten dat ze hem wilden overheersen. Er was géén kans; ze kon beter met twee voeten op de grond blijven staan. En toch... Hier deden ze aan Heling. In Cairhien zou ze daarover niets leren, maar hier... Nog geen tien stappen verder zat Therva Maresis, een slanke Gele met een lange neus, met haarpen ordelijk een lijst op een perkament af te vinken. Een kale zwaardhand met een zwarte baard overlegde bij de deur met Nisao Dachen en stak met kop en schouders boven haar uit, hoewel ze niet zo klein was. Voor een van de haarden sprak Dagdara Finsche, even breed als elke man hier en langer dan de meesten, een groep Novices toe en stuurde ze een voor een met een boodschap weg. Nisao en Dagdara waren ook van de Gele Ajah; men zei dat Dagdara met haar grijze haar – wat erop duidde dat ze behoorlijk oud was, zelfs voor een Aes Sedai – meer van Heling wist dan twee anderen bij elkaar. Niet dat het enig nut zou hebben als ze naar Rhand ging. Ja, ze kon toekijken hoe hij krankzinnig werd. Als ze meer over Heling leerde, kon ze misschien een manier vinden om de gekte tegen te gaan. De Aes Sedai lieten veel te veel zaken als hopeloos liggen dan haar lief was. Dit alles flitste door haar hoofd in de tijd die het kostte na Elayne de mannen weer aan te kijken. ‘Wij blijven hier, Uno. Als jij en de anderen naar Rhand willen, dan staat je dat vrij, wat mij betreft. Ik vrees dat ik geen geld meer heb om je te helpen.’ Het goud dat de Aes Sedai hadden ingenomen, was inderdaad nodig, maar onwille keurig kromp ze in elkaar als ze aan de paar penners in haar beurs dacht. Deze mannen hadden haar, en Elayne natuurlijk, gevolgd om allerlei verkeerde redenen, maar dat ontsloeg haar niet van haar ver antwoordelijkheid. Zij waren Rhand trouw en hadden geen reden zich in het gevecht om de Witte Toren te mengen. Met een blik op het vergulde kistje voegde ze er aarzelend aan toe: ‘Maar ik heb wel enkele dingen die jullie onderweg ergens kunnen verkopen.’

‘Jij moet ook gaan, Thom,’ zei Elayne. ‘En jij, Juilin. Het heeft geen zin dat jullie hier blijven. Wij hebben jullie nu niet nodig, maar Rhand wel.’ Ze probeerde haar doosje sieraden in Thoms handen te duwen, maar hij weigerde het aan te nemen.

De drie mannen keken naar elkaar op die ergerlijke mannenmanier, en Uno rolde zelfs met zijn ene oog. Nynaeve meende Juilin binnensmonds iets te horen mompelen als ‘heb het wel gezegd’ en ‘koppig’.

‘Misschien over enkele dagen,’ besloot Thom. ‘Een paar dagen,’ beaamde Juilin.

Uno knikte. ‘Ik kan best wat rust gebruiken, als ik tot halverwege Caemlin achterna word gezeten door zwaardhanden.’ Nynaeve keek hen nietszeggend aan en rukte met opzet aan haar vlecht. Elayne had nog nooit haar kin zo hoog gehouden en haar ogen stonden zo hooghartig dat ze er ijs mee kon hakken. Thom en de anderen zouden die tekens onderhand wel kennen; ze kon hun onzin niet toestaan. ‘Als jullie denken dat je nog steeds Rhand Altors bevelen dient op te volgen om ons te...’ begon Elayne ijskoud, terwijl Nynaeve tegelijk opgewonden zei: ‘Jullie hebben beloofd dat je zou doen wat ik zeg en ik ben van plan...’

‘Dat is het niet,’ onderbrak Thom de vrouwen, terwijl hij met een knokige vinger een sliert haar uit Elaynes gezicht streek. ‘Dat is het helemaal niet. Kan een oude, kreupele man niet ergens rusten?’

‘Om jullie de waarheid te zeggen,’ voegde Juilin eraan toe, ‘ik blijf enkel omdat Thom mij nog geld schuldig is van het dobbelen.’

‘Verwacht je van ons dat we twintig paarden van zwaardhanden kunnen stelen alsof het niets is?’ gromde Uno. Hij leek te zijn vergeten dat hij dat juist had aangeboden.

Elayne staarde hem aan, kon geen woorden vinden en zelfs Nynaeve had moeite daar iets op te zeggen. Wat waren ze diep gevallen. Geen van drieën verzette een voet. Het probleem was dat zijzelf inwendig verscheurd was. Ze had besloten dat ze hen weg zou sturen, niet omdat ze niet wilde dat ze bleven rondhangen en zouden zien hoe ze moest buigen en knikken en overal boenen. Helemaal niet. Maar nu Salidar geheel niet was zoals ze het zich had voorgesteld, moest ze toegeven, al ging dat met grote moeite, dat het... troostrijk was te weten dat zij en Elayne meer steun hadden dan Birgitte en Min. Niet dat ze het aanbod om te vluchten zou aangrijpen – als je het tenminste zo zou moeten noemen – onder geen voorwaarde. Hun aanwezigheid zou hun... kunnen troosten. Maar dat zou ze zeker niet laten merken. Dat zou ze ook niet hoeven te doen, aangezien ze zouden vertrekken, wat ze verder ook zeiden. Rhand kon hen waar schijnlijk goed gebruiken en hier zouden ze maar in de weg lopen. Behalve...

Achter haar ging de ongeverfde deur open en Siuan schreed samen met Leane naar buiten. Ze keken elkaar kil aan, voor Leane snoof en verrassend sierlijk weggleed, terwijl ze om Croi en Avar heen liep en in de gang naar de keuken verdween. Nynaeve fronste licht. Te midden van al die ijzigheid was er een ogenblik geweest, een korte knipperende oogopslag, dat ze bijna, vlak voor haar, had gemist. Siuan wendde zich tot haar en bleef toen abrupt staan. Haar gezicht werd uitdrukkingsloos. Iemand anders had zich bij hun groepje gevoegd.

Garet Brin, de gedeukte kuras vastgegespt over zijn eenvoudige bruin gele jas en de met staal beklede handschoenen in zijn zwaardriem gestoken, straalde gezag uit. Het voornamelijk grijze haar en bruine gezicht gaven hem het uiterlijk van een man die alles had gezien en alles had doorstaan.

Elayne glimlachte en knikte welwillend. Dat was wel heel wat anders dan haar stomverbaasde blik toen ze hem bij hun aankomst in Salidar aan het andere eind van de straat had opgemerkt, ik zal niet beweren dat het uitmuntend is u hier te zien, heer Garet. Ik heb gehoord dat er enige moeilijkheden bestaan tussen mijn moeder en u, maar ik weet zeker dat die hersteld kunnen worden. U weet dat mijn moeder al te haastig kan zijn. Ze zal wel bijdraaien en u vragen uw gerechtigde plaats in Caemlin weer in te nemen, daar kunt u van op aan.’

‘Aan alles komt een eind, Elayne.’ Hij negeerde haar verbijstering Nynaeve betwijfelde of iemand die Elaynes hoge stand kende ooit zo kortaf tegen haar was geweest – en wendde zich tot Uno. ‘Heb je na gedacht over wat ik heb gezegd? Shienar bezit de beste zware ruite rij ter wereld en ik heb kerels nodig op het oefenveld.’ Uno fronste en zijn ogen gleden naar Nynaeve en Elayne. Langzaam knikte hij. ‘Ik heb toch niets beters te doen. Ik zal de anderen vragen.’

Brin gaf hem een klap op de schouders. ‘Wat mij betreft, best. En jij, Thom Merrilin.’ Thom had zich half afgewend toen de man erbij kwam staan, terwijl hij langs zijn snor streek en naar de vloer tuurde alsof hij zijn gezicht wilde verbergen. Nu beantwoordde hij de vlakke blik van de man met een even vlakke blik. ‘Ik heb eens een man gekend met net zo’n naam als jij,’ zei Brin, ‘een behendig speler van een bepaald spel.’

‘Ik heb eens een man gekend die sterk op jou leek,’ antwoordde Thom. ‘Hij probeerde uit alle macht mij aan de ketting te leggen. Ik dacht dat hij mijn kop zou afhakken als hij me ooit in handen zou krijgen.’

‘Dat is al heel lang geleden, nietwaar? Mannen doen soms vreemde dingen voor vrouwen.’ Brin wierp een blik op Siuan en schudde het hoofd. ‘Wilt u met me meegaan voor een spelletje Steen, meester Merrilin? Ik wil graag met een man spelen die het spel goed kent, op de manier waarop het in hogere rangen wordt gespeeld.’ Thoms borstelige witte wenkbrauwen schoten bijna even ver omhoog als die van Uno eerder, maar hij bleef Brin strak aankijken, ik zou een spelletje of twee kunnen spelen,’ zei hij uiteindelijk. ‘Als ik de inzet ken. Zolang u begrijpt dat ik niet van plan ben de rest van mijn leven Steen met u te spelen. Ik vind het tegenwoordig onaangenaam om lang ergens te blijven. Mijn voeten kriebelen soms.’

‘Zolang ze maar niet midden in een belangrijk spel gaan kriebelen,’ maakte Brin hem droog duidelijk. ‘Komen jullie twee mee? En reken niet op veel slaap. In dit dorp moet alles gisteren worden gedaan, behalve wat vorige week af had moeten zijn.’

Hij bleef staan en keek Siuan kort aan. ‘Vandaag kwamen mijn hemden maar half schoon terug.’ En daarna ging hij Thom en Uno voor naar buiten. Siuan keek hem boos na, verlegde toen haar frons naar Min, waarop die met een grimas wegschoot in de richting die Leane had genomen.

Nynaeve begeep helemaal niets van die laatste woorden. En dan de onbeschaamdheid van die mannen; te denken dat ze daar over haar hoofd heen – of recht onder haar neus of hoe dan ook – konden praten zonder dat ze er iets van begreep. Ze had er in ieder geval genoeg van.

‘Maar goed dat hij geen dievenvanger nodig heeft,’ zei Juilin terwijl hij Siuan van opzij opnam en zich zichtbaar niet op zijn gemak voel de. Hij was nog steeds niet over de schok heen na het horen van haar naam. Nynaeve wist niet zeker of het tot hem was doorgedrongen dat ze gesust was en geen Amyrlin Zetel meer was. Het kwam door haar dat de man zo stond te schuifelen. ‘Nu kan ik tenminste over al gaan zitten en praten. Ik heb een heleboel kerels gezien die wel een boekje open willen doen bij een pul bier.’

‘Hij negeerde me gewoon,’ zei Elayne ongelovig, ik heb niets te maken met de problemen tussen hem en mijn moeder, en hij heeft niet het recht... Nou, ik neem het later nog wel met heer Garet Brin op. Ik moet met Min praten, Nynaeve.’

Elayne haastte zich de gang naar de keukens in en Nynaeve wilde haar volgen, want Min zou tenminste duidelijke antwoorden geven, maar Siuan hield haar arm in een ijzeren greep vast. De Siuan Sanche die bij de Aes Sedai mak haar hoofd had gebogen, was verdwenen. Niemand hier droeg de sjaal. Haar stem werd geen tel luider, en dat was ook niet nodig. Ze staarde Juilin zo strak aan dat hij bijna uit zijn vel wilde springen. ‘Kijk uit met die vragen van je, dievenvanger, of je wordt ontgraat op de vismarkt gelegd.’ De zelfde kille blauwe ogen gleden naar Marigan en Birgitte. Marigans mond vertrok alsof ze iets vies proefde en zelfs Birgitte knipperde met haar ogen. ‘Jullie twee. Zoek een Aanvaarde met de naam Theodrin en vraag waar jullie vannacht kunnen slapen. Die kinderen zien eruit alsof ze al in bed hadden moeten liggen. Nou? Komt er nog wat van?’ Voor ze ook maar één stap hadden gezet – en Birgitte bewoog zich even snel als Marigan, zo niet sneller – sprak Siuan Nynaeve al aan. ‘Jij. Voor jou heb ik vragen. Er is je gezegd mee te werken. Ik raad je aan dat te doen als je weet wat goed voor je is.’

Het was of ze door een storm werd meegesleurd. Voor Nynaeve het goed en wel besefte, moest ze zich van Siuan een gammele trap op haasten die was verstevigd met ongeverfde balken en latten, en werd ze door een gang met een ruwhouten vloer naar een kamertje geduwd waar twee kleine bedden boven elkaar in de muur waren in gebouwd. Nynaeve wilde liever blijven staan, al was het maar om te tonen dat ze zich niet liet dwingen. Er stond niet veel meer in de kamer. Op een wastafel met een steen onder een poot stonden een beschadigde kan en een kom. Aan haken hing wat kleding en in een hoek lag iets wat een slaapmat leek. Nynaeve was binnen een dag diep gevallen, maar Siuan was dieper gevallen dan ze zich kon voor stellen. Ze dacht niet dat de vrouw haar veel problemen zou geven. Al had Siuan nog steeds dezelfde ogen.

Siuan snoof. ‘Zoals je wilt, meisje. De ring. Vereist dat geleiden?’

‘Nee. Je hebt me tegen Sheriam horen zeggen...’

‘Iedereen kan hem gebruiken? Een vrouw die niet kan geleiden? Een man?’

‘Een man, misschien.’ Ter’angrealen die de Ene Kracht niet nodig hadden, werkten gewoonlijk zowel voor vrouwen als mannen. ‘Voor iedere vrouw, ja.’

‘Dan ga jij me leren hoe het moet.’

Nynaeve trok een wenkbrauw op. Dit zou een hefboom kunnen zijn om te krijgen wat ze wilde hebben. Zo niet, dan had ze er nog een. Misschien. ‘Weten ze hiervan? Al dat praten over laten zien hoe het werkt. Jij werd geen enkele keer genoemd.’

‘Ze weten het niet.’ Siuan leek in het geheel niet geschokt. Ze glim lachte zelfs, maar niet op een plezierige manier. ‘En dat zullen ze ook niet. Anders zullen ze horen dat Elayne en jij je na jullie vertrek uit Tar Valon hebben voorgedaan als volleerde zusters. Mogelijk dat Moiraine het bij Egwene toelaat, maar Sheriam en Carlinya... Ze zullen je laten piepen als een kuitschietende knorvis voor ze met je klaar zijn. Veel eerder zelfs.’

‘Dat is belachelijk.’ Nynaeve besefte dat ze op de bedrand zat en zich niet herinnerde dat ze was gaan zitten. Thom en Juilin zouden wel zwijgen. Niemand anders wist het. Ze moest met Elayne praten. ‘We hebben ons zo niet voorgedaan.’

‘Lieg niet tegen me, meisje. Als ik bevestiging nodig had, dan heb ik die in je ogen gelezen. Je maag draait als een molentje rond, niet waar?’

Dat was zo. ‘Natuurlijk niet. Als ik je les wil geven, gebeurt dat om dat ik het wil.’ Ze zou deze vrouw niet de kans geven haar te kwellen. Het laatste restje medelijden vonkte weg. ‘Als ik het doe. Maar dan wil ik er iets voor terug. Ik wil jou en Leane bestuderen. Ik wil weten of sussen geheeld kan worden.’

‘Dat kan niet,’ zei Siuan vlak. ‘Goed...’

‘Behalve de dood kan alles geheeld worden.’

‘ “Kan” is geen “is”, meisje. Leane en mij is beloofd dat we met rust zouden worden gelaten. Praat eens met Faolain of Emara als je wilt weten wat er gebeurt met iemand die ons lastig valt. Ze waren niet de eersten of de ergsten, maar ze hebben het langst gehuild.’ Haar andere hefboom. Ze was bijna zo in paniek dat ze het was vergeten. Als het bestond. Eén blik. ‘Wat zou Sheriam zeggen als ze wist dat jij en Leane bereid zijn elkaar de haren uit te rukken?’ Siuan keek haar slechts aan. ‘Ze denken dat je getemd bent, hè? Hoe meer je ie mand afsnauwt die niet terug kan snauwen, hoe meer ze het bewijs zien, wanneer je iedere keer gehoorzaam opspringt na een kuchje van een Aes Sedai. Was een beetje handenwringen genoeg om ze te laten vergeten dat jullie twee jarenlang als twee handen op een buik heb ben samengewerkt? Of heb je ze ervan overtuigd dat sussen alles in jullie had veranderd, niet alleen je gezicht? Als ze ontdekken dat jullie achter hun rug plannetjes hebben beraamd, Aes Sedai naar je hand hebt gezet, zullen jullie nog luider jammeren dan welke knorvis dan ook. Wat dat ook mag zijn.’ Ze knipperde zelfs niet met haar ogen. Siuan zou niet boos worden en per ongeluk iets toegeven. Toch had er in die korte blik iets gezeten; daar was Nynaeve zeker van. ‘Ik wil je bestuderen, en Leane, wanneer ik dat wil. En Logain.’ Misschien kon ze bij hem ook iets opsteken. Mannen waren anders; het zou net zijn of ze vanuit een andere hoek het probleem bezag. Niet dat ze hem wilde helen, zelfs niet als ze ontdekte hoe het moest. Rhand móést geleiden. Ze wilde geen andere man op de wereld loslaten die de Ene Kracht kon geleiden. ‘Zo niet, dan kun je de ring en Tel’aran’rhiod verder vergeten.’ Wat had Siuan op her oog? Waarschijn lijk wilde ze alleen iets bezoeken wat minstens leek op wat ze als Aes Sedai kon. Nynaeve stampte haar ontwaakte medelijden stevig de grond in. ‘En als er ook maar één aantijging over je lippen rolt dat wij ons als Aes Sedai hebben voorgedaan, dan heb ik geen andere keus dan hun over jou en Leane te vertellen. Elayne en ik zouden het heel vervelend vinden als de waarheid bekend werd, maar ik doe het wel en de waarheid zal jou even lang laten huilen als Faolain en Emara samen.’

Siuan rekte zich uit. Hoe slaagde de vrouw erin zo koel te blijven? Nynaeve had altijd gedacht dat het iets was dat alleen Aes Sedai kon den. Haar lippen voelden droog aan en dat was het enige droge stuk je van haar lichaam. Als ze het bij het verkeerde eind had, als Siuan het erop aan wilde laten komen, wist zij bij wie de tranen zouden komen.

Eindelijk mompelde Siuan: ‘Ik hoop dat het Moiraine is gelukt Egwenes ruggengraat wat soepeler te maken dan de jouwe.’ Nynaeve begreep het niet, maar kreeg nauwelijks de tijd erover na te denken. Meteen erna boog de ander zich naar voren en stak haar hand uit. ‘Jij houdt mijn geheimen voor je en ik de jouwe. Leer me dat van de ring en je kunt naar hartelust het sussen en stillen bestuderen.’ Nynaeve slaagde er nog net in de zucht van opluchting tegen te houden toen ze de uitgestoken hand vastgreep. Ze had het klaargespeeld.

Voor de eerste keer in wat wel een eeuwigheid leek, had iemand geprobeerd haar te koeioneren en was het niet gelukt. Ze voelde zich bijna klaar om Moghedien aan te pakken. Bijna.

Elayne haalde Min in, net buiten bij de achterdeur van de herberg, en ging naast haar lopen. Min droeg wat leek op twee of drie opgerolde hemden over haar ene arm. De zon stond vlak boven de boom toppen en in het schemerende licht leek het stalerf er zacht uit te zien. Zand en rommel waren al heel lang niet meer aangeveegd en in het midden stond een geweldige stronk die ooit een enorme eikenboom was geweest. De bakstenen stal met rieten dak had geen deuren meer, waardoor ze de mannen bij de hokken goed kon zien. Tot haar ver bazing zag ze aan de rand van de schaduw Leane met een grote man praten. Hij droeg grove kleren en zag eruit als een smid of een ruziemaker. Gek dat Leane zo dicht bij de man stond, met het hoofd half achterover om naar hem op te kijken. Ten slotte gaf ze hem zelfs een tikje op de wang, voor ze zich omdraaide en de herberg weer in schoot. De grote man stond haar kort na te kijken en verdween in de schaduw.

‘Vraag me niet wat zij van plan is,’ zei Min. ‘Siuan en zij worden door vreemde mensen bezocht en sommige mannen en zij... Nou, je zag het.’

Wat Leane van plan was, vond Elayne niet zo belangrijk. Maar nu ze met Min alleen was, wist ze niet hoe ze moest beginnen. ‘Waar ben jij mee bezig?’

‘De was,’ mompelde Min, die geërgerd haar rok optrok, ik kan je niet zeggen hoe fijn het is om Siuan eens als een muisje te zien. Ze weet niet of de adelaar haar gaat opeten of haar als troeteldiertje zal houden, maar ze heeft dezelfde keus als ieder ander. Dus geen enkele.’

Elayne moest sneller gaan lopen om haar bij te houden toen ze het stalerf overstaken. Ze had geen enkel idee wat dat alles te betekenen had. ‘Wist jij al wat Thom ging voorstellen? We blijven.’ ik heb ze gezegd dat je dat zou doen. Geen visioen.’ Min liep lang zamer tussen de stal en een ingevallen oude muur door, een schemerige steeg met stekelige struiken en vertrapt onkruid, ik weet dat jij de kans om meer te leren niet zal opgeven. Je wilde altijd graag. Nynaeve ook, al zal ze dat nooit toegeven. Ik wou dat ik het mis had. Ik zou dan met je meegaan. Tenminste als ik...’ Ze mompelde stil iets wat woest klonk. ‘Die drie die jullie hebben meegenomen, die bete kenen moeilijkheden. En dat is een visioen.’

Ze had de opening die ze nodig had. Maar in plaats van haar vraag te stellen, vroeg ze: ‘Je bedoelt Marigan, Nicola en Areina? Hoe kunnen die nu moeilijkheden geven?’ Alleen een dwaas negeerde wat Min vertelde.

‘Ik weet het niet precies. Ik heb slechts glimpjes van hun aura opgevangen en steeds vanuit mijn ooghoeken. Nooit wanneer ik ze recht aankeek, zodat ik wat kon herkennen. Weet je, er zijn niet veel mensen die voortdurend een aura om zich heen hebben. Moeilijkheden. Misschien hebben ze een lange geschiedenis. Waren jullie iets van plan wat de Aes Sedai niet mogen weten?’

‘Zeker niet,’ zei Elayne kortaf. Min keek haar van opzij aan en ze voegde eraan toe: ‘Nou ja, niets wat niet moest. Ze kunnen er trouwens nooit iets van weten.’ Dit bracht haar nergens en maakte niets helder. Ze haalde diep adem en sprong van de rots af. ‘Min, jij hebt een visioen gehad, hè? Over Rhand en mij.’ Ze was al twee stappen doorgelopen voor het tot haar doordrong dat Min was blijven staan. ‘Ja.’ Het klonk behoedzaam. ‘Jij hebt gezien dat we verliefd op elkaar werden.’

‘Niet precies. Ik zag dat jij verliefd op hem werd. Ik weet niet wat hij voor jou voelt, alleen dat hij op de een of andere manier met jou is verbonden.’

Elaynes mond verstrakte. Zoiets had ze ongeveer verwacht, maar niet willen horen. Je struikelt met ‘wens’ en ‘wil’, maar met ‘is’ loop je sneller. Dat zei Lini. Je moest handelen naar wat werkelijk was, niet naar wat je graag wilde. ‘En je hebt gezien dat er nog iemand anders is. Iemand die mij... met hem zal... delen.’

‘Twee,’ zei Min schor. ‘Twee anderen. En... ik ben er een van.’ Elayne wilde haar volgende vraag al afvuren, maar kon haar nu slechts met open mond aanstaren. ‘Jij?’ kreeg ze er eindelijk uit.

Min brieste. ‘Ja, ik! Denk je dat ik niet verliefd kan worden? Ik wil de het niet, maar het gebeurde en dat is alles.’ Ze beende langs Elayne verder de steeg door en ditmaal werd ze niet zo snel ingehaald. Het verklaarde wel enige dingen. Hoe zenuwachtig Min elk gesprek erover had ontweken. Het borduurwerk op haar borst. En mogelijk verbeeldde ze zich het, maar Min had haar wangen wat kleur gegeven. Hoe voel ik me daarover vroeg ze zich af. Ze kwam er niet uit. ‘Wie is de derde?’ vroeg ze stil.

‘Weet ik niets van,’ mompelde Min, ‘behalve dat het een opgewonden standje is. Niet Nynaeve, het Licht zij dank.’ Ze lachte zwakjes. ‘Ik denk niet dat ik zoiets zou overleven.’ Voor de tweede keer keek ze Elayne van opzij aan. ‘Wat houdt dat voor jou en mij in? Ik vind je aardig. Ik heb nooit een zus gehad, maar soms heb ik het gevoel dat jij... Ik wil je vriendin zijn, Elayne, ik zal je altijd aardig vinden, wat er ook gebeurt, maar ik kan niet ophouden met van hem te houden.’

‘Het idee dat ik een man moet delen staat mij niet zo aan,’ zei Elayne stijfjes. Dat was zwak uitgedrukt!

‘Mij evenmin. Alleen... Elayne, ik schaam me het te moeten bekennen, maar ik wil hem op elke manier dat ik hem kan krijgen. Niet dat een van ons drieën veel keus heeft. Licht, hij heeft mijn hele leven overhoop gegooid. Als ik aan hem denk, zijn mijn hersens al een chaos.’ Het klonk of Min niet wist of ze moest lachen of huilen. Elayne liet de lucht uit haar longen langzaam ontsnappen. Niet de schuld van Min. Was het beter dat het Min was dan bijvoorbeeld Berelain of iemand anders die ze niet kon uitstaan? ‘Ta’veren,’ zei ze. ‘Hij buigt de wereld om zich heen. We zijn twijgjes in een draaikolk. Maar ik herinner me dat jij, Egwene en ik zeiden dat we vriendinnen waren en dat er nooit een man tussen ons zou komen. We zullen het op de een of andere manier wel oplossen, Min. En wanneer we ontdekken wie de derde is... Nou ja, daar komen we ook wel uit. Op de een of andere manier.’ Een dérde! Kon dat Berelain zijn? O, bloed en as’.

‘Op de een of ander manier,’ antwoordde Min somber. ‘Ondertussen zitten jij en ik hier met ons been in een klem. Ik weet dat er nog een is. Ik weet dat ik er niets aan kan doen, maar ik vond het al las tig genoeg mij met jou te verzoenen en jij... Cairhiense vrouwen zijn niet allemaal als Moiraine. Ik ben in Baerlon eens een Cairhienin te gengekomen. Oppervlakkig gezien was Moiraine bij haar vergeleken net Leane, maar soms zei die Cairhienin dingen of duidde ze op iets... En haar aura’s! Ik denk dat er in de hele stad geen man veilig bij haar was, tenzij hij lelijk of lam was, of nog beter al dood.’ Elayne snoof, maar slaagde erin haar woorden luchtig te houden. ‘Maak je daarover maar geen zorgen. Wij hebben nog een zuster, jij en ik. Een die jij nog nooit hebt ontmoet. Aviendha houdt haar oog waakzaam op Rhand gericht en hij kan geen tien stappen doen of hij heeft een lijfwacht van Aielse Speervrouwen om zich heen.’ Een Cairhiense? Ze had in ieder geval Berelain ontmoet en wist iets van haar. Nee, ze ging niet de hele dag zitten broeden over een of andere stomme meid. Een volwassen vrouw pakte de wereld aan zoals die was en maakte er het beste van. Wie kon het zijn? Ze waren op een groot erf vol sintels en as gekomen. Enorme ketels, de meeste met deuken waarvan de roest was weggeschuurd, stonden langs de omringende stenen muur die was ingestort daar waar de bomen erdoorheen waren gegroeid. Ondanks de lange schaduwen over het erf stonden er nog twee ketels op het vuur te stomen. Drie Novices met kletsnatte haren van het zweet en opgebonden witte rokken waren hard aan het boenen op de wasborden in grote ketels vol sop.

Met een blik op de hemden onder Mins arm omhelsde Elayne saidar. ‘Laat me je erbij helpen.’ Geleiden om werkjes op te knappen was verboden – lichamelijk werk sterkt het karakter, werd gezegd maar dit was anders; dit telde niet. Als ze de hemden snel genoeg door het water haalde, was er geen reden om haar armen nat te maken. ‘Vertel me alles. Zijn Siuan en Leane inderdaad zo anders geworden als het lijkt? Hoe ben jij hier gekomen? Is Logain hier? En waarom was jij mannenhemden? Alles.’

Min lachte, zichtbaar blij met het andere onderwerp. Elayne geleid de Lucht om een van de kokende ketels van het vuur te tillen. Ze zag de ongelovige blikken van de Novices amper. Ze was nu zo gewend aan haar eigen kracht dat het maar zelden bij haar opkwam dat ze zonder te denken dingen deed die sommige volleerde zusters nooit zouden klaarspelen. Wie was die derde vrouw? Aviendha kon Rhand maar beter heel goed in het oog houden.

51

Nieuws bereikt Cairhien

Een sliertje blauwe rook steeg op uit de simpele korte pijp die Rhand tussen zijn tanden klemde. Hij leunde met een hand op de stenen bal konleuning en keek naar de tuin onder hem. De scherpe schaduwen werden langer; de zon vormde een rode bol die in een wolkeloze hemel onderging. Tien dagen in Cairhien en dit leek de eerste keer te zijn dat hij even rust kende en niet in slaap was. Selande stond vlak naast hem, haar bleke gezicht opgeheven om naar hem en niet naar de tuin te kijken. Haar haren waren niet zo ingewikkeld gekapt als van een vrouwe van hogere stand, maar voegden toch nog een halve voet aan haar lengte toe. Hij probeerde haar te negeren, maar dat was moeilijk, omdat de vrouw haar volle borsten tegen zijn arm bleef drukken. De bespreking had zo lang geduurd dat hij even wilde uit rusten. Hij wist dat zijn uitje naar het balkon een foute keus was toen Selande hem volgde.

‘Ik weet een weinig gebruikte waterpoel,’ zei ze zachtjes, ‘waar we aan deze hitte kunnen ontsnappen. Een beschutte poel waar niets ons kan storen.’ Onder de vierkante doorgangen achter hen zweefde Asmodeans harpmuziek naar buiten. Iets wat licht en koel klonk. Rhand trok wat heviger aan zijn pijp. De hitte. Vergeleken met de Woestenij had het weinig te betekenen, maar... Het najaar had al door moeten zetten, maar de middag voelde alsof het hoog zomer was. Een zomer zonder regen. Mannen in hemdsmouwen gaven uit emmers de planten water; laat, om verdamping zoveel mogelijk tegen te gaan, maar toch waren er te veel planten bruin of stervend. Dit weer was niet natuurlijk. De brandende zon dreef de spot met hem. Moiraine en Asmodean waren het met hem eens, maar geen van beiden wisten wat eraan gedaan kon worden, net zomin als hij. Sammael. Aan Sammael kon hij iets doen.

‘Koel water,’ mompelde Selande, ‘en jij en ik daar alleen.’ Ze kroop nog dichter tegen hem aan, al was het hem een raadsel hoe ze dat klaarspeelde.

Hij vroeg zich af wanneer de volgende uitdaging zou komen. Hij zou er niet onbeheerst op afgaan, wat Sammael ook mocht doen. Als hij eenmaal de orde in Cairhien had hersteld, zou hij als de bliksem toe slaan. Een verpletterende slag om een eind aan Sammael te maken en tegelijk Illian aan zijn last toe te voegen. Met Illian, Tyr en Cairhien achter hem, plus een krijgsmacht van Aielkrijgers die groot genoeg was om elke natie in enkele weken te overweldigen, kon hij... ‘Heb je geen zin om lekker te gaan zwemmen? Zelf kan ik het niet zo goed, maar jij wilt het me toch wel leren?’ Rhand zuchtte. Heel even wilde hij dat Aviendha hier was. Nee, een Selande onder de krabben en blauwe plekken en met kapotge scheurde kleren was het laatste dat hij wilde.

Hij kneep zijn ogen half dicht, keek op haar neer en zei, met de pijp in zijn mond, weloverwogen: ik kan geleiden.’ Ze knipperde met haar ogen en probeerde zich zonder een spier te bewegen terug te trekken. Ze begrepen nooit waarom hij het erover had; voor hen was het iets waar je niet op lette, wat je zo goed mogelijk negeerde. ‘Ze zeggen dat ik krankzinnig ga worden. Maar ik ben nog niet krank zinnig. Nog niet.’ Hij grinnikte diep in zijn keel, brak het abrupt af en keek nietszeggend. ‘Jou leren zwemmen? Ik kan je met de Kracht laten drijven. Weet je dat saidin besmet is? Aangeraakt door de Duistere? Maar jij zult dat niet voelen. Het zal overal om je heen aan wezig zijn, maar jij zult er niets van voelen.’ Weer enig gegrinnik, nu ietwat piepend. Haar donkere ogen konden niet groter en niet ronder worden en haar glimlach was ziekelijk verstard. ‘Goed. Later. Ik moet wat nadenken...’ Hij boog zich voorover alsof hij haar wilde kussen en met een gilletje maakte ze zo snel een knix dat hij aan vankelijk dacht dat haar knieën het begaven.

Ze schoof haastig achteruit, bij iedere stap een knix makend, snel iets babbelend over de eer hem te dienen, over haar diepste verlangen hem te dienen, dat alles over haar toeren tot ze tegen een van de stenen doorgangen botste. Met een laatste halve kniebuiging schoot ze snel naar binnen.

Grijnzend draaide hij zich weer om naar de balkonleuning. Vrouwen bang maken. Ze zou zich hebben verontschuldigd als hij haar had verzocht weg te gaan, zou die opdracht hebben opgevat als een kleine tegenslag, tenzij hij haar recht in het gezicht had gezegd zich niet meer te vertonen, maar zelfs dan... Misschien zou dit nieuwtje zich nu wel verspreiden; hij moest zijn goede stemming zien vast te hou den; de laatste tijd werd hij te snel boos. Het was de droogte waar hij niets aan kon doen. Waar hij ook keek, overal sprongen de pro blemen als onkruid omhoog. Enkele ogenblikken was hij alleen, hij met zijn pijp. Wie zou willen regeren wanneer je gemakkelijker werk kon doen, zoals water in een zeef een helling opdragen? Over de tuin heen, tussen twee getrapte torens van het koninklijk pa leis door, had hij uitzicht over Cairhien, over de felle lichtvlakken en diepe schaduwen die de heuvels meer hadden geknecht dan gevolgd. Zijn vuurrode banier met het oeroude Aes Sedai-teken hing slap aan een van de twee torenspitsen, een nagemaakte Drakenbanier aan de andere toren. Die laatste wapperde op een tiental andere plaatsen in de stad, waaronder de hoogste van de niet-voltooide torens recht voor hem. Hier had geschreeuw even weinig geholpen als een recht streeks bevel. Noch de Tyreners, noch de Cairhienin konden geloven dat hij er echt maar één wilde en de Aiel gaven al helemaal niet om banieren.

Zelfs nu, heel diep in het paleis, kon hij het geroezemoes van de over volle stad horen. Vluchtelingen uit alle hoeken van het land, die banger waren om naar huis en haard terug te keren dan om de Herrezen Draak bij hen in de buurt te hebben. Kooplieden die binnendruppelden en verkochten wat mensen zich konden veroorloven en kochten wat mensen zich niet meer konden veroorloven. Heren en gewapen de mannen die zich achter zijn banier of elke andere banier schaarden. Jagers op de Hoorn die meenden dat die in zijn buurt gevonden moest worden, en tientallen Voorpoorters waren bereid hem aan ieder van hen te verkopen. Steenhouwers van de Ogier uit stedding Tsofu om te zien of er met hun befaamde kunde iets viel op te knappen. Avonturiers die misschien een week geleden nog struikrovers waren, kwamen de stad in om te kijken of er iets van hun gading te vinden was. Er was zelfs een honderdtal Witmantels geweest, hoewel die weer weg waren gegaloppeerd toen duidelijk was dat de stad niet meer werd belegerd. Had Pedron Nials terugroeping van de Witmantels iets met hem te maken? Egwene gaf allerlei aanwijzingen, maar bezag de kwesties steeds vanuit het gezichtspunt van de Witte Toren. En het standpunt van de Aes Sedai was niet zijn standpunt. Gelukkig begonnen de karavanen met graan weer met enige regel maat uit Tyr binnen te komen. Hongerige mensen konden in opstand komen. Hij had graag gewild dat hij gewoon blij had kunnen zijn dat ze geen honger meer hadden, maar zo lag het niet. Er waren min der bandieten. En de burgeroorlog was niet voortgezet. Nog niet. Meer goed nieuws. Hij moest er zeker voor zorgen dat het zo bleef, voor hij kon vertrekken. Honderden zaken moesten geregeld worden voor hij Sammael kon aanpakken. Alleen Rhuarc en Bael waren nog hier; de enige stamhoofden van hen die vanuit Rhuidean met hem waren opgetrokken en die hij echt vertrouwde. Maar als de vier stammen die zich zo laat bij hem hadden aangesloten niet voor de tocht naar Tyr vertrouwd konden worden, kon hij ze dan zomaar in Cairhien achterlaten? Indirian en de anderen hadden hem erkend als de car’a’carn, maar zij kenden hem even goed als hij hen kende. Het bericht van vanmorgen kon een mogelijk probleem opleveren. Berelain, de Eerste van Mayene, bevond zich op slechts een paar honderd span van de stad en was met haar legertje onderweg om zich bij hem aan te sluiten. Hij had geen enkel idee hoe het haar gelukt was dwars door Tyr te trekken. Vreemd genoeg had ze in haar brief gevraagd of Perijn bij hem was. Ongetwijfeld was ze bang dat Rhand haar kleine landje zou vergeten. Het zou heel leuk zijn om haar de degens met de Cairhienin te zien kruisen. Zij was de laatste in een lange lijn van Eersten die door een goede beheersing van het Spel der Huizen hadden kunnen voorkomen dat Tyr hun landje opslokte. Als hij haar misschien hier de leiding gaf... Hij zou Meilan en de anderen met zich meenemen als de dag aanbrak. Als die ooit zou aanbreken. Dit alles was niet veel beter dan wat binnen op hem wachtte. Hij klopte de tabak uit zijn pijp en doofde met zijn zool de laatste vonken. Het had geen zin het risico te lopen dat de tuin als een fakkel in brand zou schieten. De droogte. Het onnatuurlijke weer. Hij besefte dat hij inwendig tierde. Eerst maar de zaken afhandelen die hij kon aanpakken. Het kostte hem moeite een effen gezicht te trekken voor hij naar binnen liep.

Asmodean, in de ene hoek, even fraai gekleed als een heer, met vele lagen kant aan de kraag, tokkelde een kalmerend lied op zijn harp en leunde tegen de donkere, strenge lambrizering alsof hij daar wat ontspannen rondhing. De anderen in de stoelen schoten bij Rhands binnenkomst omhoog en lieten zich op zijn gebaar weer zakken. Meilan, Torean en Aracome bezetten met de hand gesneden, vergulde ze tels aan de ene kant van het dieprode tapijt met goudweefsel en ie der had een Tyreense jonge heer achter zich staan. Zo vormden ze een spiegelbeeld van de Cairhienin aan de andere kant van het tapijt. Dobraine en Maringil hadden ieder ook een jonge heer achter zich. De voorkant van hun schedel was kaalgeschoren en gepoederd, net als bij Dobraine. Naast Colavaere stond Selande er wat bleekjes bij. Ze beefde toen Rhand in haar richting keek. Hij trok een niets zeggend gezicht en beende over het tapijt naar zijn eigen stoel. Het was het laatste geschenk van Colavaere en de andere twee, in een stijl die zij Tyreens vonden. Hij moest volgens hen wel van Tyreense praal houden, want hij heerste over Tyr en had Tyreners hierheen gezonden. Draken vormden de poten, allevier felrood met goud, email en goudbeslag en grote zonnestenen als ogen. Twee draken vormden de armleuningen en andere klommen langs de rug omhoog. Onmogelijk veel ambachtslieden moesten na zijn komst dag en nacht hebben doorgewerkt om dit ding te maken. Hij voelde zich dwaas als hij erop zat. Asmodeans muziek was veranderd en klonk nu in drukwekkend als een triomfmars.

Er lag behoedzaamheid in de donkere Cairhiense ogen die hem volg den; een behoedzaamheid die zich bij de Tyreners weerspiegelde. Dat was, voor hij naar buiten ging, ook al zichtbaar geweest. Misschien hadden ze bij hun pogingen om zich in zijn gunst te dringen een fout gemaakt, die nu langzaam bij hen begon te dagen. Allemaal hadden ze geprobeerd te negeren wie hij was, hadden ze net gedaan of hij een jonge heer was die hen had overwonnen, maar wel iemand die ze konden leiden en sturen. Die stoel, die troon, maakte hun duidelijk wie en wat hij was.

‘Trekken de soldaten volgens plan op, heer Dobraine?’ Zodra hij zijn mond opendeed, zwakte het harpspel af. Asmodean ging blijkbaar geheel in zichzelf op.

De man met de verweerde huid glimlachte. ‘Dat doen ze, Heer Draak.’ Meer niet. Rhand maakte zichzelf niet wijs dat Dobraine hem meer mocht dan de anderen, of dat hij zijn eigen voordeel niet zou najagen als hij de kans kreeg. Maar Dobraine leek echt bereid zich aan zijn gezworen eed te houden. De kleurige splitten in de voor kant van zijn jas waren versleten door de kuras die hij eroverheen gespte.

Maringil schoof naar voren in zijn stoel, zo mager als een zweep en lang voor een Cairhienin. Zijn witte haren reikten bijna tot de schouders. Zijn voorhoofd was niet geschoren en zijn jas met splitten tot vlak boven de knie toonde geen enkele slijtplek. ‘We hebben die mannen hier nodig, mijn Heer Draak.’ De haviksogen knipperden even naar de troonstoel en richtten zich toen weer op Rhand. ‘Er zwerven nog steeds overal struikrovers rond.’ Hij verschoof weer, zodat hij de Tyreners niet hoefde te zien. Meilan en de andere twee toonden een smal glimlachje.

‘Ik heb Aiel uitgestuurd voor die bandieten,’ zei Rhand. Ze hadden bevelen alle struikroversbenden weg te vagen die hen voor de voeten kwamen. Maar ook om verder naar hun doel op te trekken en niet op zoek te gaan. Zelfs Aiel konden niet én zoeken én zich snel verplaatsen. ‘Er is mij verteld dat de Steenhonden drie dagen geleden er bijna driehonderd bij de Morelle hebben gedood.’ Dat was vlak bij de meest zuidelijke grens die door Cairhien de laatste jaren was opgeëist, ongeveer halverwege de Iralel. Dit stel hoefde niet te weten dat die Aiel nu onderhand de rivier wel zouden hebben bereikt. Ze konden grote afstanden nog sneller afleggen dan ruiters. Maringil hield echter fronsend en bezorgd aan. ‘Er is nog een andere reden. De helft van ons land ten westen van de Alquin is in handen van Andor.’ Hij aarzelde. Ze wisten allemaal dat Rhand Altor was opgegroeid in Andor, veel geruchten noemden hem de zoon van een Andoraans Huis en andere zelfs de zoon van Morgase, die ofwel was verbannen omdat hij kon geleiden ofwel was gevlucht voor hij gestild zou worden. De magere man ging verder alsof hij op zijn blo te voeten en geblinddoekt tussen dolken door moest sluipen. ‘Morgase lijkt momenteel niet op meer land uit te zijn, maar wat ze reeds heeft, moet worden herwonnen. Haar herauten hebben zelfs ver kondigd dat ze aanspraak maakt...’ Hij zweeg abrupt. Niemand van hen wist aan wie Rhand de Zonnetroon had toegedacht. Het kon Morgase zijn.

Colavaeres donkere ogen legden Rhand weer op de weegschaal; ze had vandaag maar weinig gezegd en dat zou ze ook niet doen voor ze wist waarom Selande zo wit zag.

Opeens was Rhand het zat, het gezeur van de edelen, alle handig heidjes van Daes Dae’mar. ‘De Andoraanse aanspraken op Cairhien pakken we aan wanneer ik er klaar voor ben. Die soldaten gaan naar Tyr. Jullie volgen het goede voorbeeld van hoogheer Meilan en gehoorzamen, en dat is het laatste dat ik erover wil horen.’ Hij wend de zich tot de Tyreners. ‘Jou als voorbeeld te nemen is toch goed, niet, Meilan? En jou, Aracome? Als ik morgen uitrijd, stoot ik toch niet tien span naar het zuiden op het kamp van een duizend Verdedigers, terwijl wij aannemen dat ze twee dagen geleden al naar Tyr teruggingen, hè? Of op tweeduizend krijgslieden van Tyreense Hui zen?’

Bij ieder woord werden de glimlachjes kleiner. Meilan werd heel stil, zijn donkere ogen glinsterden en Aracomes smalle gezicht werd heel bleek, maar of dat uit woede was of uit vrees viel moeilijk te zeggen. Torean depte zijn kwabbige gezicht met een zijden zweetdoek uit zijn mouw. In Tyr regeerde Rhand en dat liet hij duidelijk blijken. In het Hart van de Steen was Callandor in de grond gedreven en dat vorm de het bewijs. Daarom hadden ze zich niet verzet tegen het sturen van Cairhiense soldaten naar Tyr. Zij hadden gedacht nieuwe land goederen, misschien wel een koninkrijk, in Cairhien te verwerven, ver van de plaats waar hij regeerde.

‘Dat zult u niet, mijn Heer Draak,’ zei Meilan uiteindelijk. ‘Morgen rijd ik met u mee zodat u het met eigen ogen kunt zien.’ Rhand twijfelde daar niet aan. Zodra de man het kon regelen, zou er een boodschapper uitgestuurd worden en morgenochtend zouden die soldaten een heel eind op weg zijn naar Tyr. Dat was voldoende. Nu tenminste. ‘Dan ben ik klaar. U kunt weggaan.’ Enkelen keken geschokt en verrast, maar ze verborgen dat zo snel dat iemand kon menen het te hebben gedroomd, en toen stonden ze op, een en al buigingen en knixen. Selande en de jonge heren schoven ruggelings naar buiten. Ze hadden gedacht dat het langer zou duren. Een ontvangst bij de Drakenheer was volgens hen een lang durige marteling, waarbij hij hen vastberaden die kant opstuurde die zij moesten gaan. Dat kon de verklaring zijn waarom geen enkele Tyrener land in Cairhien kon opeisen, tenzij hij getrouwd was met iemand uit een Cairhiens Huis. Of waarom hij had geweigerd om Voorpoorters uit de stad te verbannen of vroegere wetten voor gewone burgers en boeren zo had gewijzigd dat ze nu ook voor de adel golden.

Heel even volgden zijn ogen Selande. Ze was de afgelopen tien dagen niet de eerste geweest. Niet de tiende, zelfs niet de twintigste. De eerste keer had hij zich wel gevleid gevoeld. Toen hij slanke meisjes afwees, werden ze meteen opgevolgd door volslanke, net zoals een lang of donker meisje, voor een Cairhienin in ieder geval, door kort en blond werd vervangen. Er werd voortdurend gezocht naar een meisje dat hem zou bevallen. De Speervrouwen stuurden de meisjes terug die ’s nachts zijn slaapvertrekken trachtten binnen te sluipen. Vastberaden, maar zachtaardiger dan Aviendha er een had aangepakt die zij had betrapt. Rhand was Elaynes bezit en dat vatte Aviendha blijkbaar met bijna dodelijke ernst op. Toch leek haar Aielgevoel voor humor het heel leuk te vinden hem te pijnigen. Hij had de vol doening op haar gezicht gezien toen hij kreunend zijn ogen afwend de terwijl zij zich ’s nachts uitkleedde. Hij had haar dodelijke ernst kunnen afkeuren, als hij niet snel had begrepen welke bedoeling er achter die reeks aantrekkelijke meisjes stak. ‘Mijn vrouwe Colavaere.’

Ze bleef staan zodra hij haar naam noemde, met koele ogen en kalm onder haar ingewikkelde torenhoge kapsel van zwarte krullen. Se lande moest nu ook blijven, hoewel ze dat duidelijk even onwillig deed als de anderen vertrokken. Eindelijk verdwenen Meilan en Maringil met een buiging, terwijl ze gespannen naar Colavaere loerden en probeerden uit te zoeken waarom haar was gezegd te blijven. Ze beseften daardoor niet eens dat ze vlak naast elkaar stonden. Hun ogen waren hetzelfde: donker en roofzuchtig. De deur met donkere panelen sloot zich. ‘Selande is een heel leuke jonge vrouw,’ zei Rhand, ‘maar sommigen geven de voorkeur aan het gezelschap van een meer volwassen... meer ontwikkelde vrouw.

U zult vanavond alleen met mij aan de dis zitten, wanneer Aventwee wordt geluid. Ik zie met genoegen naar dit plezier uit.’ Hij wuifde haar weg voor ze iets kon zeggen, als ze dat tenminste had gekund. Haar gezicht veranderde niet, maar haar kniebuiginkje was enigszins onvast. Selande leek volkomen verbijsterd en oneindig opgelucht. Toen de deur zich ten slotte achter de twee vrouwen had gesloten, barstte Rhand met zijn hoofd achterover in een luide schaterlach uit, een rauw en honend gelach. Hij was het Spel der Huizen moe, dus speelde hij het zonder veel nadenken. Hij verafschuwde het dat hij een vrouw bang had gemaakt, dus joeg hij een andere vrees aan. Dat was reden genoeg om te lachen. Colavaere had die reeks jonge vrouwen uitgezocht die zich aan zijn voeten hadden geworpen. Zoek een bedgenoot voor Rhand Altor, een jonge vrouw die zij aan de touwtjes had, waarna Colavaere Rhand zelf aan een stevig touw kon vast leggen. Maar zij vond dat een andere vrouw zijn bed mocht delen, een die daarna misschien wel met de Herrezen Draak kon trouwen. Tot aan Aventwee zou ze blijven zweten. Ze zou best weten dat ze knap was, zowat de mooiste, en als hij alle jonge vrouwen afwees die zij had gestuurd, kwam dat misschien omdat hij iemand wilde die zo’n vijftien jaar ouder was. En ze zou weten dat zij geen nee kon zeggen tegen de man die Cairhien in zijn greep hield. Vanavond zou hij beminnelijk aan deze idiote toestand een eind maken. Aviendha zou waarschijnlijk iedere vrouw de hals afsnijden die ze in zijn bed aantrof. Bovendien had hij geen tijd voor al die schrikachtige duifjes die meenden zich voor Cairhien en Colavaere te moeten opofferen. Hij moest te veel problemen oplossen. Licht, en wat doe ik als Colavaere het offer de moeite waard acht? Misschien vond ze dat wel. Ze was in ieder geval koelbloedig genoeg. Dan zal ik ervoor moeten zorgen dat haar koelbloedigheid om slaat in vrees.

Dat zou niet moeilijk zijn. Hij kon saidin voelen als iets dat net buiten zijn gezichtsveld lag. Hij kon de smet erop voelen. Soms meende hij dat hij de smet ook in zichzelf voelde, een sme righeid die saidin in hem achterliet.

Hij merkte dat hij Asmodean woest zat aan te kijken. De man leek hem schattend op te nemen met een uitdrukkingsloos gezicht. De muziek klonk weer op, als kabbelend water over rotsen, kalmerend. Dus hij moest gekalmeerd worden, hè?

De deur ging open zonder dat er geklopt was. Moiraine, Egwene en Aviendha kwamen binnen, waarbij de Aielkledij van de jongere vrouwen het lichte blauw van de Aes Sedai omlijstte. Voor ieder ander, zelfs voor Rhuarc of een ander stamhoofd uit de buurt van de stad, of zelfs voor een groep Wijzen zou een Speervrouwe zijn binnenge komen om hen aan te kondigen. Dit drietal mocht zomaar doorlopen, zelfs als hij in bad zat. Egwene wierp een blik op Natael en trok een gezicht, waarna de muziek zachter werd, heel even verfijnd, miscchien wel een dans, voor deze overging in zuchtende windbriesjes. De man keek met een scheve glimlach naar zijn harp. ‘Het verbaast me jou te zien, Egwene,’ zei Rhand, een been over de leuning zwaaiend. ‘Eens kijken... is het nu alweer zes dagen dat je me ontwijkt? Breng je me nog meer goed nieuws? Heeft Masema in mijn naam Amador veroverd? Of zijn de Aes Sedai die mij volgens jou steunen, Zwarte Ajah geworden? Merk je dat ik je niet vraag wié het zijn of waar ze zijn? En zelfs niet eens hoe ik het weet? Ik vraag je niet Aes Sedai-geheimen te onthullen of geheimen van de Wijzen of van wie dan ook. Geef me alleen maar de snippertjes die jij weg wilt gooien, en gun mij de zorg of een van je geheimen me ’s nachts overhoop wil steken.’

Ze keek hem kalm aan. ‘Je weet wat je weten moet. En ik ga je niet vertellen wat je niet hoeft te weten.’ Datzelfde had ze zes dagen geleden gezegd. Ze was evenzeer een Aes Sedai als Moiraine, al droeg zij Aielkleding en was de andere in blauwe zijde gekleed. Aan Aviendha was weinig kalms te ontdekken. Ze ging met vlam mende groene ogen schouder aan schouder staan met Egwene en haar rug was zo stijf dat die wel van ijzer kon zijn. Hij was min of meer verbaasd dat Moiraine er niet naast ging staan, zodat ze hem alle drie woest konden aanstaren. Haar belofte naar hem te luisteren leek een verbazingwekkende speelruimte over te laten en na zijn ruzie met Egwene leek het drietal zich steeds meer verbonden te voelen. Zo’n erge ruzie was het trouwens ook niet geweest, want echte ruzie was niet mogelijk als een vrouw je alleen maar koel aankeek, geen enkele keer begon te schreeuwen en na een keer een antwoord geweigerd te hebben, zelfs niet reageerde als je de vraag opnieuw stelde. ‘Wat willen jullie?’ zei hij.

‘Deze zijn het afgelopen uur voor jou bezorgd,’ zei Moiraine en ze stak hem twee gevouwen papieren toe. Haar stem leek zich aan te sluiten bij de gongklanken van Asmodeans harp. Rhand stond op om ze achterdochtig aan te pakken. ‘Als ze voor mij zijn, hoe kom jij er dan aan?’ De een was gericht aan Rhand Altor, in een precies, rechtopstaand handschrift, en de ander aan de Heer Herrezen Draak, in schuine vloeiende letters, maar even precies. De zegels waren niet verbroken. Toen hij nogmaals keek, knipperde hij verbaasd met zijn ogen. De zegels leken van dezelfde rode was, de een toonde de vlam van Tar Valon, de ander een toren op wat hem het eiland Tar Valon leek.

‘Misschien vanwege de plaats,’ antwoordde Moiraine, ‘en vanwege de afzenders.’ Het was geen verklaring, maar meer zou hij niet horen, tenzij hij het eiste, maar ook dan zou hij het woord voor woord uit haar moeten trekken. Ze hield zich aan haar belofte, maar op haar eigen manier, in de zegels zitten geen gifnaalden. Er zit geen valstrik in verweven.’

Zijn duim lag op het zegel met de vlam, en hij hield even in – daar had hij niet aan gedacht – maar verbrak het toen. Er stond een tweede vlam in rode was naast de snel gekrabbelde handtekening van Elaida do Avriny a’Roihan boven haar titels. De rest was weer in het rechte schrift.

Het kan niet ontkend worden dat jij degene bent die voorzegd is, niettemin zullen velen trachten je te vernietigen voor wat je verder bent. Omwille van de wereld kan dit niet toegestaan worden. Naast de wilde Aiel hebben twee naties de knie voor je gebogen, maar de macht van tronen is als stof naast de Ene Kracht. De Witte Toren zal je beschutten en beschermen tegen hen die weigeren te zien wat moet zijn. De Witte Toren wil dat je voor Tarmon Gai’don in leven blijft. Niemand anders kan daarvoor zorgen. Een gezantschap Aes Sedai zal je naar Tar Valon begeleiden met de eer en achting die je verdient. Dit alles betrouw ik je.

‘Ze vraagt het niet eens,’ zei hij grimmig. Hij herinnerde zich Elaida nog goed van die keer dat hij haar had ontmoet. Die vrouw was zo hard dat Moiraine er een jong poesje bij leek. De ‘eer en achting’ die hij verdiende... Hij wilde wedden dat het Aes Sedai-gezantschap toevallig uit dertien geleidsters zou bestaan.

Hij gaf Elaida’s brief weer aan Moiraine terug en maakte de andere open. Het blad was in hetzelfde handschrift als buitenop stond.

In de grootste achting smeek ik nederig me bekend te mogen maken aan u, aan de grote heer, de Herrezen Draak, de door het Licht gezegende ter redding van de wereld. De gehele wereld dient u in bewondering te aanschouwen, u, die Cairhien in één dag veroverde, net als Tyr. Wees echter waakzaam, verzoek ik u, want uw stralende pracht zal afgunst wekken, zelfs bij hen die niet onder de Schaduw verkeren. Ook hier in de Witte Toren zijn er die blind zijn en uw ware uitstraling, die ons allen zal verlichten, niet kunnen zien. Weet echter dat sommigen zich verheugen in uw komst en ons zullen verblijden uw roem te kunnen dienen. Wij behoren niet tot degenen die zich uw luister willen toe-eigenen, maar eerder tot hen die neerknielen om zich te koesteren in uw schittering. U zult de wereld redden, volgens de Voorspellingen, en de wereld zal u behoren.

Tot mijn schande tnoet ik u smeken niemand anders deze woorden te laten lezen en ze te vernietigen wanneer u ze hebt gelezen. Hier sta ik, naakt zonder uw bescherming, tussen enkelen die uw macht willen ondergraven en ik ben niet in staat om te weten of zij die bij u verkeren, evenzeer in u geloven als ik. Men heeft mij verteld dat Moiraine Damodred mogelijk bij u is. Mogelijk dient zij u toegewijd en zijn uw woorden wet voor haar, zoals voor mij. Ik weet dat echter niet, want ik herinner me haar als een vrouw vol geheimen die zich gaarne overgeeft aan samenzweringen, zoals de Cairhienin graag doen. Niettemin, zelfs als u gelooft dat zij u dient, zoals ik doe, smeek ik u toch dit schrijven geheim te houden, ook voor haar. U houdt mijn leven in uw hand, mijn heer, de Herrezen Draak, en ik ben uw dienares.

Alviarin Freidhen

Hij las de brief nogmaals met ongelovig knipperende ogen door en overhandigde hem toen aan Moiraine. Ze wierp er een uiterst vluchtige blik op voor ze hem doorgaf aan Egwene, die samen met Aviendha over de andere brief stond gebogen. Wist Moiraine misschien al wat er in stond?

‘Het is maar goed dat je mij die eed hebt gegeven,’ zei hij. ‘Als je nog net zo was geweest als vroeger en alles verzweeg, zou ik je nu met een heel achterdochtig hebben aangekeken. Het is maar goed dat je tegenwoordig veel opener bent.’ Ze reageerde niet. ‘Wat maak jij eruit op?’

‘Ze moet hebben gehoord van je opgeblazen hoofd,’ zei Egwene zachtjes. Volgens hem had hij dat niet mogen horen. Hoofdschuddend zei ze harder: ‘Dit klinkt helemaal niet als Alviarin.’

‘Het is haar handschrift,’ zei Moiraine. ‘Wat maak jij eruit op, Rhand?’

‘Ik denk dat er tweespalt heerst in de Toren, of Elaida dat nu beseft of niet. Ik veronderstel dat een Aes Sedai op papier evenmin kan liegen?’ Hij wachtte niet op haar knikje. ‘Als Alviarin niet zo gezwollen had geschreven, zou ik hebben gedacht dat ze samenwerkten om me in het net te krijgen. Maar Elaida zie ik nog niet de helft denken van wat Alviarin neerschrijft en ik zie ook niet dat ze een Hoedster aanhoudt die zoiets kan schrijven, niet als ze hiervan weet, tenminste.’

‘Dit ga je niet doen?’ zei Aviendha met Elaida’s brief verfrommeld in haar hand. Het was geen vraag. ‘Ik ben geen dwaas.’

‘Soms ben je dat niet,’ zei ze met tegenzin en ze maakte het nog erger door vragend haar wenkbrauw op te trekken naar Egwene, die even nadacht en toen haar schouders ophaalde. ‘Zie je er nog iets anders in?’ vroeg Moiraine. ‘Ik zie spionnen van de Witte Toren,’ vertelde hij haar droogjes. ‘Ze weten dat ik de stad in handen heb.’ Minstens twee of drie dagen na de veldslag zouden de Shaido alles wat naar het noorden ging, heb ben tegengehouden, afgezien van een postduif. Zelfs een ruiter die wist waar hij van paard kon verwisselen, wat nu tussen Cairhien en Tar Valon heel onzeker was, zou niet zo snel bij de Toren kunnen zijn dat hij nu al deze brieven had kunnen ontvangen. Moiraine glimlachte. ‘Je leert snel bij. Je zult het goed doen.’ Heel even leek ze hem aardig te vinden. ‘Wat ga je eraan doen?’

‘Niets. Alleen ervoor zorgen dat haar gezantschap minstens een span uit m’n buurt blijft.’ Verbonden konden dertien Aes Sedai, zelfs de zwaksten, hem overweldigen en hij dacht niet dat Elaida haar zwakste zusters zou sturen. ‘Dat en er voortdurend aan denken dat de Toren een dag later al weet wat ik doe. Verder niets, totdat ik meer weet. Is Alviarin misschien een van je geheimzinnige vriendinnen, Egwene?’ Ze aarzelde en opeens vroeg hij zich af of zij Moiraine wel meer had verteld dan hem. Hield ze geheimen van de Aes Sedai voor haar of voor de Wijzen verborgen? Uiteindelijk hield ze het op: ik weet het niet.’

Er werd op de deur geklopt en Somara stak haar vlasblonde haren om de deur. ‘Martrim Cauton is er, car’a’carn. Hij zegt dat u hem wilde spreken.’

Dat was vier uur geleden geweest, zodra hij had vernomen dat Mart weer in de stad was. Welke smoes zou hij nu weer verzinnen? Het werd tijd dat er een eind aan dat gedoe kwam. ‘Blijf hier,’ zei hij tegen de vrouwen. Bij de Wijzen voelde Mart zich net zo weinig op zijn gemak als bij de Aes Sedai en dit drietal zou hem uit zijn evenwicht brengen. Er bestond geen enkele twijfel bij hem de vrouwen te gebruiken. Hij ging Mart ook gebruiken. ‘Laat hem binnen, Somara.’ Mart beende grijnzend de kamer in, alsof het een gelagkamer was. Zijn groene jas hing open en zijn hemd was half opengeknoopt, waar door het zegel met de vossenkop zichtbaar was, dat op zijn bezwete borst bungelde. Ondanks de hitte had hij een donkere zijden sjaal rond zijn nek om de littekens van de strop te verbergen. ‘Het spijt me dat het zo lang duurde. Ik kwam enkele Cairhienin tegen die meenden te kunnen kaarten. Kent hij geen leukere moppies muziek?’ vroeg hij, met zijn hoofd naar Asmodean wijzend, ik heb gehoord,’ zei Rhand, ‘dat iedere jongeman die een zwaard vast kan houden, zich wil aansluiten bij de Bond van de Rode Hand. Talmanes en Nalesean moeten ze bij massa’s afwijzen. En Daerid beschikt nu over tweemaal zoveel voetvolk.’

Mart zweeg terwijl hij zich in de stoel liet zakken die Aracome eerder had gebruikt. ‘Dat is waar. Een aardig stel jonge... kerels willen helden zijn.’

‘De Bond van de Rode Hand,’ mompelde Moiraine. ‘Shen al Calhar. Inderdaad, een legendarische groep helden, hoewel die vele malen uit andere mannen zal hebben bestaan in een oorlog van ruim driehonderd jaar. Men zegt dat zij als laatsten tegen de Trolloks streden, toen ze Aemon zelf verdedigden en Manetheren ten onder ging. De legende verhaalt dat er een bron ontsprong op de plaats waar ze sneu velden, als teken voor hun heengaan, maar ik denk eigenlijk dat die bron er daarvoor al was.’

‘Dat weet ik allemaal niet.’ Mart voelde aan het zegel met de vos senkop en toen werd zijn stem krachtiger. ‘Een of andere dwaas heeft die naam ergens opgepikt en toen is iedereen hem gaan gebruiken.’ Moiraine keek afkeurend naar het vossenzegel. De kleine blauwe steen op haar voorhoofd leek het licht op te vangen en te gloeien, hoewel ze niet echt in een zonnestraal stond. ‘Blijkbaar ben je heel erg dapper, Mart.’ Ze zei het heel vlak en in de daaropvolgende stil te verstrakte zijn gezicht. ‘Het was heel dapper,’ zei ze ten slotte, ‘om de Shen al Calhar de Alquin over te leiden en naar het zuiden tegen de Andoranen op te trekken. En er zijn zelfs nog dapperder daden genoemd. Er gaan geruchten dat je alleen op verkenning ging en dat Talmanes en Nalesean heel snel moesten rijden om je in te halen.’ Op de achtergrond snoof Egwene luid. ‘Niet echt verstandig voor een jonge heer die zijn mannen aanvoert.’

Mart trok zijn lippen op. ‘Ik ben geen heer. Daar waardeer ik me zelf te zeer voor.’

‘Niettemin heel erg dapper,’ vervolgde Moiraine alsof hij niets had gezegd. ‘Karren met voorraden voor de Andoranen verbrand, voor posten vernietigd. En driemaal een veldslag. Drie veldslagen en drie overwinningen. En slechts weinig verliezen, hoewel je tegen een over macht streed.’ Het was alsof ze haar vinger in een scheur in zijn jas porde, want Mart dook zo diep mogelijk weg in zijn stoel. ‘Word jij aangetrokken door de hitte van een veldslag of trek jij veldslagen aan? Het verbaast me bijna dat je terug bent. Als ik de verhalen goed hoor, had je de Andoranen terug over de Erinin kunnen drijven als je er gebleven was.’

‘Vind je dit grappig?’ snauwde Mart. ‘Je mag zoveel de kat spelen als je wilt, maar ik ben geen muis.’ Zijn ogen flitsten kort naar Egwene en Aviendha, die met hun armen over elkaar stonden toe te kijken en opnieuw voelde hij aan de zilveren vossenkop. Hij vroeg zich iets af. Eén geleidster kon hem niet aanraken, maar hoe zat het met drie tegelijk?

Rhand keek slechts toe. Keek toe hoe zijn vriend klaar werd gemaakt voor wat hij met hem van plan was. Draait het bij mij alleen nog maar om noodzaak?

De gedachte flitste op en was weer verdwenen. Hij zou doen wat hij moest doen.

De stem van de Aes Sedai kreeg een randje kristalheldere kilte toen ze verder sprak, bijna als een echo. ‘We doen allen wat we moeten doen, zoals het Patroon bepaalt. Sommigen krijgen minder vrijheid dan anderen. Het doet er niet toe of wij kiezen dan wel uitgekozen worden. Wat moet zijn, moet zijn.’

Mart leek in het geheel niet bang te worden. Behoedzaam, zeker, en ook kwaad, maar niet zachter gestemd. Hij had een zwerfkat kunnen zijn die door drie honden in de hoek werd gedreven. Een zwerf kat die zijn vel duur ging verkopen. Hij leek ieder ander in de kamer te hebben vergeten, afgezien van zichzelf en de drie vrouwen. ‘Jullie moeten altijd een man die kant opduwen die jullie willen, hè? Schop hem er maar heen, als hij er niet aan een neusring heen geleid wil worden. Bloedvuur, bloed en as. Kijk niet zo woest naar me, Egwene. Ik praat zoals ik zelf wil. Bloedvuur! Nu hebben we alleen nog Nynaeve nodig om aan haar vlecht te rukken en Elayne om me uit de hoogte aan te kijken. Nou ja, ik ben blij dat ze er niet is om het nieuws te horen, maar zelfs als jullie Nynaeve erbij zouden halen, dan zou ik nog niet...’

‘Welk nieuws?’ vroeg Rhand scherp. ‘Dat nieuws dat Elayne niet mag horen?’

Mart keek op naar Moiraine. ‘Bedoel je dat er iets is wat jullie nog niet hebben opgedolven?’

‘Welk nieuws, Mart?’ wilde Rhand weten.

‘Morgase is dood.’

Egwene snakte naar adem en sloeg beide handen voor haar mond, terwijl haar ogen twee grote cirkels werden. Moiraine fluisterde iets wat een wens had kunnen zijn. Asmodeans vingers op de snaren haperden geen moment.

Rhand had het gevoel of zijn maag eruit was gerukt. Elayne, vergeef me. En een zwakke veranderde echo: Ilyena, vergeef me. ‘Weet je het zeker?’

‘Zo zeker als ik zonder lijk maar kan zijn. Het schijnt dat Gaebril tot koning van Andor is benoemd. En wat dat betreft, ook van Cairhien. Men veronderstelt dat Morgase dat heeft gedaan. Met iets over tijden waarin een sterke mannenhand vereist was, of zo. Alsof ie mand sterker zou kunnen zijn dan Morgase. Maar die Andoranen diep in het zuiden van Cairhien hebben geruchten gehoord dat ze al weken niet meer is gezien. Sterker dan geruchten. Dan mogen jullie me zeggen wat dat samen oplevert. Andor heeft nog nooit een koning gehad, maar nu is er een en de koningin is verdwenen. Gaebril is de man die Elayne wilde laten vermoorden. Ik heb haar dat willen vertellen, maar jullie weten zelf ook dat ze het altijd beter weet dan een boer op klompen. Dus ik denk niet dat hij ook maar even aarzelt een koningin de keel open te snijden.’

Rhand besefte opeens dat hij in een van de stoelen tegenover Mart was gaan zitten, hoewel hij het zich niet herinnerde. Aviendha legde haar hand op zijn schouder. Haar ogen stonden bezorgd. ‘Met mij gaat het best,’ zei hij ruw. ‘Je hoeft er Somara nog niet bij te halen.’ Haar gezicht werd rood, maar hij merkte het amper. Dit zou Elayne hem nooit kunnen vergeven. Hij had geweten dat Rahvin – Gaebril – Morgase gevangenhield, maar hij had het gene geerd, omdat de Verzaker er misschien op had gerekend dat hij zou komen helpen. Hij was zijn eigen weg gegaan, had gedaan waar ze niet op rekenden. En het was geëindigd met een jacht op Couladin in plaats van wat hij had uitgedacht. Hij had het geweten en zijn aan dacht op Sammael gericht. Omdat de man hem uitdaagde. Morgase had moeten wachten omdat hij eerst Sammaels valstrik, met Sammael erin, ging vernietigen. En dus was Morgase dood. Elaynes moe der was dood. Elayne zou hem tot haar sterfbed vervloeken. ‘Maar laat ik je één ding zeggen,’ vervolgde Mart. ‘Daarginds zitten een heleboel mannen van de koningin die het vechten voor een koning niet zo zien zitten. Zorg ervoor dat je Elayne vindt en de helft van die mannen zal zich om je heen scharen om haar op...’

‘Hou je bek!’ grauwde Rhand. Hij trilde zo van woede dat Egwene een stap naar achter deed en zelfs Moiraine hem behoedzaam op nam. Aviendha klemde haar hand nog steviger om zijn schouder, maar hij schudde die af toen hij opstond. Morgase was dood door dat hij niets had gedaan. Dat mes had net zo goed in zijn hand gelegen als in die van Rahvin. Elayne. ‘Ze zal worden gewroken. Rahvin, Mart. Niet Gaebril. Rahvin. Ik breng hem om, al is dat het laatste dat ik doe.’

‘O, bloedvuur, o, bloed en as!’ kreunde Mart. ‘Dit is waanzin.’ Egwene kromp in elkaar alsof ze besefte wat ze had gezegd, maar ze behield haar ferme kalmte. ‘Je hebt nog steeds je handen vol aan Cairhien. Om de Shaido in het noorden maar niet te noemen en dan nog de plannen die je in Tyr hebt. Ben je van plan nog een oorlog te beginnen, terwijl je er al twee op je bord hebt en bovendien een volkomen verwoest land?’

‘Geen oorlog. Ikzelf. Ik kan binnen een uur in Caemlin zijn. Een in val – goed, Mart? – een inval, geen oorlog. Ik scheur Rahvin het hart uit zijn lijf!’ De woorden klonken als mokerslagen. Hij had het gevoel of er zuur door zijn aderen stroomde, ik zou bijna wensen dat ik die derden zusters van Elaida mee kon nemen om hem te smoren en voor het gerecht te slepen. Veroordeeld en opgehangen voor moord. Dat zou gerechtigheid betekenen. Maar hij zal moeten ster ven op mijn manier.’

‘Morgen,’ zei Moiraine zacht.

Rhand keek haar woest aan. Maar ze had gelijk. Morgen zou beter zijn. Een nacht om zijn razernij af te laten koelen. Hij moest kalm zijn als hij tegenover Rahvin stond. Op dit moment wilde hij saidin aangrijpen en verwoestend om zich heen slaan. Asmodeans muziek was weer veranderd in een wijsje dat de straatmuzikanten tijdens de burgeroorlogen in de straten hadden gespeeld. Je kon het af en toe nog horen wanneer een Cairhiense edelman langskwam.

De dwaas die een koning meende te zijn. ‘Donder op, Natael! Donder op!’

Asmodean richtte zich lenig op, boog, maar zijn gezicht was sneeuw wit en hij liep snel de kamer door, alsof hij niet zeker wist wat er het volgende moment kon gebeuren. Hij prikkelde altijd wel iets, maar misschien had hij ditmaal te fel geprikt. Toen hij de deur opende, zei Rhand: ‘Vanavond wil ik je zien. Anders je lijk.’ Ditmaal was Asmodeans buiging niet zo sierlijk. ‘Zoals mijn Heer Draak beveelt,’ zei hij schor en hij trok haastig de deur achter zich dicht.

De drie vrouwen keken Rhand aan, uitdrukkingsloos, zonder met hun ogen te knipperen.

‘Jullie kunnen ook vertrekken.’

Mart sprong bijna op de deur af. ‘Jij niet. Ik heb je nog van alles te vertellen.’

Mart bleef doodstil staan, zuchtte luid en speelde met zijn zegel. Hij was de enige die in beweging was gekomen.

‘Je hebt geen dertien Aes Sedai,’ zei Aviendha. ‘Twee heb je er wel. En mij. Ik weet misschien niet zoveel als Moiraine Sedai, maar ik ben even sterk als Egwene en niet onbekend met de dans van de speren.’

‘Rahvin is voor mij,’ vertelde hij haar kalm. Misschien kon Elayne hem een beetje vergeven als hij nu wraak nam voor haar moeder. Waarschijnlijk niet, maar dan kon hij wellicht zichzelf vergeven. Een beetje. Hij dwong zich zijn handen te ontspannen en ze niet tot vuisten te ballen.

‘Ga je een streep op de grond trekken waar hij overheen moet stappen?’ vroeg Egwene. ‘Ruzie zoeken? Heb je weleens overwogen dat Rahvin daar niet alleen is, als hij zich nu koning van Andor noemt? Het helpt je niet veel als je voor hem staat met een pijl van een lijf wacht in je hart.’

Hij kon zich herinneren dat hij ooit had gewild dat ze niet meer tegen hem zou schreeuwen, maar het was toen wel veel gemakkelijker geweest. ‘Dacht je dat ik van plan was alleen te gaan?’ Dat had hij inderdaad gedacht; geen enkele keer had hij bedacht dat iemand hem in de rug moest beschermen, hoewel hij nu een zacht gefluister meen de te horen: Hij valt graag van achter aan, of van opzij.

Hij kon niet meer helder denken. Zijn boosheid leek een eigen leven te leiden en de vuren op te stoken die hem laaiend maakten. ‘Maar jij niet. Dit is te gevaarlijk. Moiraine kan mee, als ze dat wil.’ Egwene en Aviendha keken elkaar niet aan voor ze naar hem toe stapten, maar ze bewogen als één en bleven pas staan toen ze zo dicht bij hem waren dat zelfs Aviendha naar hem op moest kijken. ‘Moiraine kan mee als ze dat wil,’ zei Egwene. Als haar stem zo glad als ijs klonk, dan was die van Aviendha gesmolten rots. ‘Maar voor ons is het te gevaarlijk.’

‘Ben je opeens mijn vader? Ben jij Bran Alveren?’

‘Als je drie speren hebt, leg je er dan twee opzij omdat ze nieuwer zijn?’

‘Ik wil niet dat jullie gevaar lopen,’ zei hij stijfjes. Egwenes wenkbrauwen vormden hoge bogen. ‘O?’ Dat was alles, ik ben geen gai’shain voor jou.’ Aviendha ontblootte haar tanden. ‘Jij zult nooit mijn gevaren kunnen kiezen, Rhand Altor. Nooit. Luis ter goed naar me.’

Hij kon... Wat? Ze in saidin wikkelen en hier achterlaten? Hij kon ze nog steeds niet afschermen, dus konden zij op hun beurt hem vast binden. Een mooie troep, alleen doordat hij zo koppig wilde zijn. ‘Je hebt dan wel aan soldaten gedacht,’ merkte Moiraine op, ‘maar wat doe je als Semirhage of Graendal bij hem is? Of Lanfir? Deze twee hier kunnen een van hen overweldigen, maar kun jij in je eentje tegen een geleidster én Rahvin op?’

Er had iets in haar stem geklonken toen ze Lanfir had genoemd. Was ze bang dat als Lanfir daar was, hij zich eindelijk bij haar aan zou sluiten? Wat zou hij doen als ze er was? Wat kon hij doen? ‘Ze kunnen mee,’ zei hij met opeengeklemde tanden. ‘Willen jullie nu vertrekken?’

‘Zoals je beveelt,’ zei Moiraine, maar ze hadden absoluut geen haast. Aviendha en Egwene schikten nadrukkelijk en zorgvuldig hun sjaals goed, voor ze naar de deur stapten. Hoogheren en -vrouwen renden na een woord van hem weg, maar zij nooit.

‘Je hebt niet geprobeerd mij van het plan af te brengen,’ zei hij op eens.

Hij had het tegen Moiraine, maar Egwene gaf als eerste antwoord, al was het met een glimlach tegen Aviendha. ‘Als je een man tegen houdt in iets dat hij wil, is het net of je een kind zijn snoepje afpakt. Soms moet je dat wel doen, maar soms is het alle ellende niet waard.’ Aviendha knikte.

‘Het Rad weeft wat het Rad wil,’ was Moiraines antwoord. Ze stond in de deuropening en zag er meer als een Aes Sedai uit dan ooit, leef tijdloos, met haar donkere ogen die hem leken te verzwelgen, tenger en slank, maar zo koninklijk dat ze een kamer vol koninginnen haar wil had kunnen opleggen, al had ze geen vonkje kunnen geleiden. De blauwe steen op haar voorhoofd leek het licht weer op te vangen. ‘Je zult het goed doen, Rhand.’

Hij bleef naar de deur staren, lang nadat die was dichtgevallen. Het geschuifel van laarzen herinnerde hem weer aan Marts aanwezigheid. Die probeerde naar de deur te sluipen, heel langzaam om niet gezien te worden, ik moet met je praten, Mart.’

Mart grijnsde, raakte het vossenzegel aan alsof dat hem beschermde en draaide zich om naar Rhand. ‘Als jij denkt dat ik mijn kop op het blok ga leggen omdat die stomme vrouwen dat doen, dan kun je dat nu vergeten. Ik ben geen bloedheld en ik wil er geen zijn. Morgase is een aardige vrouw – ik mag haar ook wel, als je dat van een koningin kunt zeggen – maar Rahvin is Rahvin, bloedvuur, en ik...’

‘Hou je mond en luister. Je moet eens ophouden met weg te hollen.’

‘Bloed en as, nooit van m’n leven. Ik heb dit spelletje niet gekozen en ik ga niet...’

‘Ik zei: hou je mond!’ Rhand duwde met een vinger de vossenkop hard tegen Marts borst, ik weet waar je dit hebt gekregen. Ik was erbij, weet je nog? Ik heb het touw doorgesneden waar je aan hing. Ik weet niet precies wat ze in je hoofd hebben gepropt, maar wat het ook is: ik heb het nodig. De stamhoofden kennen de krijgskunst, maar jij kent die ook en misschien nog wel beter. Dat heb ik nodig! Dus ga ik je vertellen wat jij gaat doen, jij en de Bond van de Rode Hand...’

‘Wees morgen voorzichtig,’ zei Moiraine.

Egwene bleef bij de deur van haar kamer staan. ‘Natuurlijk zullen we voorzichtig zijn.’ Haar maag speelde verschrikkelijk op, maar het luk te haar haar stem te beheersen. ‘We weten dat Verzakers gevaarlijke tegenstanders zijn.’ Afgaand op Aviendha’s gezicht spraken ze over wat ze te eten zouden krijgen. Maar ja, die was nergens bang voor. ‘Zo, weet je dat,’ mompelde Moiraine. ‘Wees toch heel voorzichtig, of je nu denkt dat er een Verzaker nabij is of niet. Rhand zal jullie beiden in de komende dagen nodig hebben. Jullie pakken zijn luimen goed aan, hoewel ik kan zeggen dat jullie aanpak ongewoon is. Hij heeft mensen nodig die niet worden verjaagd of gekweld door zijn buien van woede en die hem vertellen wat hij móét horen en niet wat hij graag wil horen.’

‘Jij doet dat toch, Moiraine,’ zei Egwene.

‘Natuurlijk, maar jullie heeft hij ook nodig. Slaap goed. Morgen wordt voor ons allemaal erg... moeilijk.’ Ze gleed door de gang weg, liep van de schemer in de lichtkring van een lamp en weer de schemer in. De nacht viel in over de heuvels en de beschaduwde dalen en er was gebrek aan olie.

‘Wil je een poosje bij me blijven, Aviendha?’ vroeg Egwene. ‘Ik heb meer zin om te praten dan om te eten.’

‘Ik moet Amys vertellen wat ik voor morgen heb beloofd. En ik moet in Rhand Altors slaapkamer zijn wanneer hij komt.’

‘Elayne kan nooit klagen dat je Rhand voor haar niet van zeer nabij in de gaten hebt gehouden. Heb je echt vrouwe Berewin aan haar haren door de gang meegesleept?’

Aviendha’s wangen kleurden zich. ‘Denk je dat die Aes Sedai in... Salidar hem zullen helpen?’

‘Pas daarmee op, Aviendha. Rhand mag ze niet zonder voorberei ding daar aantreffen.’ Zoals hij zich nu gedroeg, zouden ze hem eerder stillen of zelf ook dertien zusters uitzenden, dan hem helpen. Ze zou in Tel’aran’rhiod tussen hen in moeten gaan staan, samen met Nynaeve en Elayne, en hopen dat deze Aes Sedai zich al te sterk met hem hadden verbonden om zich nog terug te trekken, voor ze ontdekten hoezeer hij op het randje van de afgrond stond, ik zal voorzichtig zijn. Rust goed uit. En eet goed vanavond. Eet morgenochtend niets. Het is niet prettig om met een volle maag met de speren te dansen.’

Egwene keek haar na terwijl ze wegbeende en drukte toen pas haar handen tegen haar buik. Ze dacht niet dat ze die avond of morgen ochtend zou eten. Rahvin. En misschien Lanfir of een van de anderen. Nynaeve had Moghedien bestreden en gewonnen. Maar Nynaeve was sterker dan Aviendha of zij, wanneer ze tenminste kon geleiden. Misschien was er wel niemand anders. Rhand zei dat de Verzakers elkaar niet vertrouwden. Ze wenste bijna dat hij ongelijk had, of er op z’n minst niet zo zeker van was. Het maakte haar bang wanneer ze dacht een andere man door zijn ogen te zien kijken of de woorden van een ander uit zijn mond te horen. Het zou zo niet mogen zijn; iedereen werd herboren tijdens de wenteling van het Rad. Maar iedereen was niet de Herrezen Draak. Moiraine wilde er niet over praten. Wat zou Rhand doen als Lanfir er was? Lanfir had van Lews Therin Telamon gehouden, maar wat waren de gevoelens van de Draak voor haar geweest? Hoeveel van Rhand was nog Rhand? ‘Op deze manier blaas je je nog op in bellen,’ vermaande ze zichzelf streng. ‘Je bent geen kind meer. Gedraag je als een vrouw.’ Toen een dienstmeid haar eten bracht, dwong ze zich de snaapbonen, aardappelen en verse broodjes te eten. Het smaakte naar as.

Mart beende de vaag verlichte gangen van het paleis door en gooi de de deur open van de vertrekken die waren toegewezen aan de jon geheld uit de strijd tegen de Shaido. Niet dat hij er veel tijd had doorgebracht; hij was er eigenlijk nooit. Dienaren hadden twee van de grote staande lampen aangestoken. Held! Hij was geen held! Wat kreeg een held? Een klopje op het hoofd van een Aes Sedai, voor ze je als een hondje erop uitstuurde om hetzelfde te doen. Een zoen van een edelvrouw, die je daarmee neerbuigend een gunst verleende. Of wat bloemen op je graf legde. Hij ijsbeerde door zijn voorkamer en had ditmaal geen enkele waardering voor het gebloemde Illiaanse tapijt of de stoelen, kisten en tafels die verguld waren en ingelegd met ivoor.

De stormachtige bespreking met Rhand was doorgegaan tot zons ondergang. Hij steeds weer ontwijkend en weigerend; Rhand even verbeten volgend als Haviksvleugel na de aftocht uit de Cole-pas. Wat moest hij nu? Als hij weer uitreed, zouden Talmanes en Nalesean hem zeker volgen met elke man die ze bijtijds in het zadel konden krijgen, in de verwachting dat hij wel weer een nieuwe veldslag voor hen zou vinden. En dat zou hij ongetwijfeld ook doen; dat was echt het griezelige ervan. Hij had er een pesthekel aan het toe te geven, maar de Aes Sedai had gelijk. Hij trok de strijd aan, of de strijd hem. Niemand aan de andere kant van de Alquin had zo hard geprobeerd de strijd te ontlopen. Zelfs Talmanes had er wat over gezegd toen ze voor de tweede keer behoedzaam wegslopen van een groep Andoranen en ze op een plek belandden waar hij geen andere keus had dan de tweede groep te bevechten. En telkens voelde hij de dobbelstenen in zijn hoofd rollen; bijna een waarschuwing dat achter de volgende heuvel een strijd lag te wachten, of zoals nu. Er was natuurlijk altijd een schip, of dat zou er kunnen zijn, ginds aan de kades naast de graanschepen. Het was moeilijk een veldslag te vinden op een boot in het midden van een rivier. Maar stroomaf waarts hielden de Andoranen de ene oever van de Alquin stevig in handen en met zijn huidige geluk zou het schip zeker aan de west oever aan de grond lopen, daar waar het halve Andoraanse leger kamp had opgeslagen.

Daarmee bleef over te doen wat Rhand wilde. Hij zag het al voor zich.

‘Goedemorgen, hoogheer Weiramon en alle andere hoogheren en hoogvrouwen. Ik ben een gokker, een boerenjongen en ik ben hier om het bevel over te nemen van jullie bloedleger. De vervloekte Her rezen Draak zal zich bij ons voegen zodra hij bloedvuur een van zijn bloedklusjes heeft afgehandeld!’

Hij graaide zijn zwarte zwaardspeer uit de hoek en wierp hem dwars door de kamer. Het wapen trof een wandtapijt – een jachttafereel en de stenen muur erachter met een hard gekletter en viel toen op de vloer, waarbij de jagers keurig doormidden werden gekliefd. Vloekend haastte hij zich erheen om hem op te pakken. De twee voet langezwaardkling vertoonde geen enkele moet of krasje. Natuurlijk niet. Een Aes Sedai-ding.

Hij streek over de raven op de kling. ‘Zal ik ooit van dat Aes Sedai gedoe afkomen?’

‘Wat was dat?’ vroeg Melindhra in de deuropening. Hij keek haar aan toen hij de speer tegen de muur plaatste en voor de verandering dacht hij nu eens niet aan haar zijdegouden haar, haar heldere blauwe ogen of haar stevige lichaam. Het leek of iedere Aiel vroeg of laat naar de rivier trok om zwijgend naar zoveel water op één plek te staren, maar Melindhra ging zowat elke dag. ‘Heeft Kadere al schepen gevonden?’ Kadere zou niet met graanschepen naar Tar Valon varen.

‘De wagens van de marskramer staan er nog steeds. Van... schepen weet ik niet veel.’ Ze sprak het onbekende woord onhandig uit. ‘Waarom wil je dat weten?’

‘Ik ga een tijdje weg. Voor Rhand,’ voegde hij er haastig aan toe. Haar gezicht stond te stil. ‘Ik zou je best meenemen als ik dat kon, maar jij zult de Speervrouwen niet in de steek willen laten.’ Een schip? Of zijn eigen paard? Maar waarheen? Dat was de vraag. Hij kon met een schip sneller in Tyr zijn dan op Pips. Als hij tenminste zo stom was om voor Tyr te kiezen. Had hij eigenlijk wel een keus? Er verscheen even een strak trekje rond haar lippen. Tot zijn verbazing niet toen hij het over weggaan had. ‘Dus je verschuilt je weer in de schaduw van Rhand Altor. Je hebt zelf veel eer gewonnen, zowel bij de Aiel als bij de natlanders. Jouw eigen eer, geen tweedehands eer van de car’a’carn.’

‘Hij mag zijn eer houden en die naar Caemlin brengen of voor mijn part naar de Doemkrocht. Maak je geen zorgen. Ik vind nog genoeg eer voor mezelf. Ik zal je erover schrijven uit Tyr.’ Tyr? Hij zou nooit aan Rhand of de Aes Sedai ontsnappen als hij voor Tyr koos. ‘Gaat hij naar Caemlin?’

Mart onderdrukte een kreun. Hij werd niet geacht daar iets over te zeggen. Wat hij zelf ook zou kiezen, dat kon hij in ieder geval niet doen. ‘Gewoon een plaats die me inviel. Vanwege die Andoranen in het uiterste zuiden, neem ik aan. Ik zou niet weten waar hij...’ Hij kreeg geen waarschuwing. Het ene ogenblik stond ze nog gewoon, het volgende ogenblik plantte ze haar voet midden in zijn buik, waardoor hij alle lucht verloor en dubbel klapte. Met uitpuilende ogen probeerde hij te blijven staan, recht te gaan staan, na tedenken. Waarom? Ze tolde rond als een danseres, naar achter, terug, en haar andere voet tegen de zijkant van zijn hoofd liet hem opzij wan kelen. Zonder in te houden sprong ze op, schopte, en de zool van haar zachte laars belandde midden in zijn gezicht. Toen hij weer wat kon zien, lag hij plat op de rug, halverwege de kamer, een stuk van haar vandaan. Hij kon het bloed op zijn gezicht voelen. Zijn hoofd leek vol wol te zitten en de kamer scheen te dansen. Op dat moment zag hij hoe ze uit haar buidel een dolk met een smal lemmet trok, even lang als haar hand, dat glom in het licht. Met een snelle beweging draaide ze de sjoefa rond het hoofd en trok de zwarte sluier voor haar gezicht.

Versuft bewoog hij uit zichzelf en dacht verder niet na. Het mes gleed uit zijn mouw en verliet zijn hand alsof het door gelei sneed. Toen pas besefte hij wat hij had gedaan en strekte hij wanhopig zijn hand, hij probeerde het wapen terug te pakken.

De greep stak tussen haar borsten omhoog. Ze zakte door haar knieën en viel achterover. Mart duwde zich overeind, zwaaide kruipend heen en weer. Hij kon niet opstaan, al had zijn leven ervan afgehangen, dus kroop hij naar haar toe, wild mompelend: ‘Waarom? Waarom?’ Hij trok haar sluier opzij en haar mooie blauwe ogen keken hem aan.

Ze glimlachte zelfs. Hij keek niet naar de mesgreep. Zijn mes. Hij wist waar het hart zat in een lichaam. ‘Waarom, Melindhra?’ ik heb je ogen altijd mooi gevonden,’ hijgde ze zo zwak dat hij zich moest inspannen om haar te verstaan. ‘Waarom?’

‘Sommige eden zijn belangrijker dan andere, Mart Cauton.’ Het smalle mes kwam met haar laatste kracht snel omhoog en de punt duwde de bungelende vossenkop tegen zijn borst. Het zilveren plaatje had nooit een lemmet tegen kunnen houden, maar de hoek was net een beetje verkeerd en door een verborgen fout in het staal knapte het lemmet vlak onder de greep af op het moment dat hij haar hand vastgreep. ‘Jij hebt het geluk van de Grote Heer zelf.’

‘Waarom?’ drong hij aan. ‘Bloedvuur, waarom?’ Hij wist dat er geen antwoord meer zou komen. Haar mond hing open, alsof ze nog iets ging zeggen, maar haar ogen verglaasden reeds. Hij wilde de sluier optrekken, om haar gezicht met de starende ogen te bedekken, en liet zijn hand toen vallen. Hij had mannen gedood, en Trolloks, maar een vrouw... Slechts één keer eerder... onderweg naar Caemlin. Vrouwen waren blij als ze in zijn leven kwamen. Dat was geen opschepperij. Vrouwen hadden een glimlach voor hem over, zelfs wanneer hij wegging, en glimlachten alsof ze hem weer welkom heetten. Alleen dat wilde hij van vrouwen, een glimlach, een dans, een kus en een lieve herinnering aan hem.

Hij besefte dat zijn gedachten met hem op de loop gingen. Hij trok de lemmetloze greep uit Melindhra’s hand. Die was van jade, gevat in goud, ingelegd met gouden bijen. Hij smeet hem in de marmeren haard en hoopte dat hij in stukken zou breken. Hij wilde huilen, janken. Ik dood geen vrouwen. Ik kus ze. Ik... Hij moest weer helder gaan denken. Waarom? Duidelijk niet vanwege zijn vertrek. Daarop had ze amper gereageerd. Bovendien dacht ze dat hij dan eer najoeg en dat had ze altijd uitstekend gevonden. Iets dat ze gezegd had, speelde door zijn gedachten en kwam met een rilling naar boven. Het geluk van de Grote Heer zelf. Hij had het in andere bewoordingen gehoord, vele keren. Het geluk van de Grote Heer zelf. Een Duistervriend. Een vraag of zekerheid? Hij had graag gehad dat de zekerheid het voor hem gemakkelijker zou maken. Hij zou haar gezicht tot het graf met zich meedragen. Tyr. Hij had haar min of meer verteld dat hij naar Tyr ging. De dolk. Gouden bijen in jade. Zonder te kijken durfde hij te wedden dat het er negen waren. Negen gouden bijen op een groen veld. Het wapen van Illian. Waar Sammael regeerde. Was Sammael misschien bang voor hem? Maar hoe kon Sammael het nou weten? Nog maar een paar uur geleden had Rhand het hem gevraagd... gezegd en hij had zelf nog niet zeker geweten wat hij zou doen. Wilde Sammael miscchien die kans niet lopen? Goed. Een Verzaker, bang van een gokker, hoe volgestopt zijn hoofd ook was met krijgskunde van andere mannen. Belachelijk.

Hij moest alles op een rijtje zetten. Veronderstel dat Melindhra geen Duistervriend was, dat ze hem zomaar had willen doden, dat er geen verband was tussen een jaden greep met ingelegde gouden bijen en dat hij misschien naar Tyr zou gaan om een leger tegen Illian te lei den. Veronderstellingen van het achtereind van een varken. Beter ten halve gekeerd, zei hij altijd. Een Verzaker had aandacht voor hem. Nu stond hij zeker niet in Rhands schaduw.

Hij duwde zich voort over de vloer en ging met zijn rug tegen de deur zitten, zijn kin op de knieën. Hij staarde naar Melindhra’s gezicht. Hij probeerde te beslissen wat hij ging doen. Toen een dienstmeisje met het eten aanklopte, schreeuwde hij haar toe te verdwijnen. Voedsel was wel het laatste waar hij behoefte aan had. Wat moest hij doen? Hij wilde dat die dobbelstenen niet zo hard in zijn hoofd rondkletterden.

52

Keuzes

Rhand legde zijn scheermes neer en veegde de laatste vlokjes schuim van zijn gezicht, waarna hij zijn hemd dichtknoopte. De vroege och tendzon scheen door de vierkante balkonnissen rond zijn slaapkamer. De dikke wintergordijnen waren al opgehangen, maar opgebonden om wat lucht door te laten. Hij wilde er netjes uitzien als hij Rahvin doodde. De gedachte maakte een zwarte wolk van razernij los die vanuit zijn maag opsteeg. Hij onderdrukte de woede. Hij zou er keurig uitzien en kalm. Kil. Foutloos.

Toen hij zich van de vergulde spiegel afwendde, zat Aviendha op haar opgerolde slaapmat tegen de muur onder een schildering die onmogelijk hoge, gouden torens afbeeldde. Hij had haar aangeboden een tweede bed in de kamer te laten plaatsen, maar ze beweerde dat een matras te zacht was om op te kunnen slapen. Ze keek hem gespannen aan, haar ondergoed vergeten in de hand. Hij had er heel goed op gelet zich tijdens het scheren niet om te draaien, zodat ze zich kon aankleden, maar behalve de witte kousen was ze spiernaakt. ‘Ik maak je niet te schande bij andere mensen,’ zei ze opeens. ‘Te schande maken? Wat bedoel je?’

Ze kwam soepel en lenig omhoog, verrassend bleek op plaatsen waar de zon niet kon komen, slank en stevig gespierd, maar met zachte rondingen die in zijn dromen rondspookten. Dit was voor het eerst dat hij zichzelf toestond haar openlijk te bekijken wanneer ze zich zo vertoonde, maar ze leek het niet te merken. Haar grote blauw groene ogen keken hem strak aan. ‘Ik heb Sulin die eerste dag niet gevraagd om Enaila, Somara of Lamelle mee te brengen. Ik heb ze ook niet gevraagd jou in het oog te houden, of iets te doen als je struikelde. Ze waren uit zichzelf bezorgd.’

‘Je liet me alleen in de waan dat ze me als een pasgeboren kindje zouden wegdragen als er iets misging. Een fijn verschil.’ Zijn wrange toon ging aan haar voorbij. ‘Het zorgde ervoor dat je oppaste op momenten dat dat nodig was.’

‘Ik begrijp het,’ zei hij droog. ‘Nou, in ieder geval bedankt voor de belofte dat je me niet voor gek zult zetten.’

Ze glimlachte. ‘Dat heb ik niet gezegd, Rhand Altor. Ik zei “bij andere mensen”! Als je dat nodig hebt, voor je eigen bestwil...’ Haar glimlach werd breder.

‘Ben je van plan zó mee te gaan?’ Hij maakte geërgerd een gebaar dat haar hele lichaam omvatte.

Nooit had ze ook maar enige verlegenheid getoond als ze naakt in zijn slaapkamer stond – integendeel – maar nu wierp ze een blik op zichzelf, toen op Rhand, die haar stond te bekijken, en werd vuur rood. Opeens was ze omgeven door een warreling van donkerbruine wol en wit algoed en schoot ze zo snel haar kleren aan dat het leek of ze geleidde. Ergens halverwege klonk opeens de vraag: ‘Heb je alles geregeld? Heb je met de Wijzen gesproken? Je was gister avond nog laat weg. Wie gaan er nog meer mee? Hoeveel kun je er meenemen? Geen natlanders, hoop ik. Die kun je niet vertrouwen en zeker de boomdoders niet. Kun je ons echt binnen een uur naar Caemlin brengen? Is het net zoiets als wat ik die avond... Ik bedoel, hoe ga je het doen? Ik heb er een hekel aan me aan iets toe te vertrouwen wat ik niet ken en niet kan begrijpen.’

‘Alles is geregeld, Aviendha.’ Waarom die woordenvloed? Waarom wilde ze hem niet aankijken? Hij had met Rhuarc en de andere stam hoofden gesproken die nog rond Cairhien verbleven. Ze hadden zijn plan niet echt geweldig gevonden, maar hadden het beschouwd als ji’e’toh, en niemand had gedacht dat Rhand een andere keus had. Ze bespraken het snel, stemden ermee in en praatten toen verder over andere zaken die niets te maken hadden met Verzakers, Illian of de krijg. Het ging over vrouwen, jagen en of Cairhiense brandewijn ver geleken kon worden met oosquai en hun tabak met de tabak uit de Woestenij of zelfs met tobak uit Tweewater. Een hele tijd had hij bijna geheel vergeten wat hem te wachten stond. Hij hoopte dat de Voorspelling van Rhuidean het ergens verkeerd zou hebben en dat hij deze mensen niet zou vernietigen. De Wijzen waren ook langsge komen, een afvaardiging van ruim vijftig vrouwen, gewaarschuwd door Aviendha en onder leiding van Amys, Melaine en Bair, of was het toch Sorilea geweest? Bij de Wijzen kon je vaak moeilijk zeggen wie de leiding had. Ze waren niet gekomen om hem om te praten weer die ji’e’toh – maar om er zeker van te zijn dat hij begreep dat zijn verplichting jegens Elayne niet groter was dan die jegens de Aiel. Ze hadden hem in die kamer vastgehouden tot ze tevreden waren. Dat was de enige oplossing geweest, tenzij hij hen had opgetild en opzij gezet om bij de deur te komen. Wanneer ze dat wilden, konden ze geschreeuw net zo goed negeren als Egwene dat had geleerd. ‘We ontdekken wel hoeveel we er mee kunnen nemen, als ik het pro beer. Alleen Aiel.’ Als hij geluk had, zouden Meilan en Maringil en de anderen pas na zijn vertrek horen dat hij weg was. Als de Toren spionnen in Cairhien had, dan hadden de Verzakers die ook, en hoe kon hij erop vertrouwen dat zijn geheimen bewaard zouden worden door mensen die nog geen zonsopkomst konden aanschouwen zon der te overwegen of ze het feit in Daes Dae’mar konden gebruiken? Tegen de tijd dat hij een rode, fijne wollen jas vol goudborduursel had aangetrokken die zeer geschikt zou zijn voor een koninklijk paleis, in Caemlin en Cairhien – hij vond de gedachte op een sombere manier vermakelijk – had Aviendha zich bijna geheel aangekleed. Het was voor hem een wonder hoe ze zo snel haar kleren aan had kunnen schieten en toch alles keurig op de juiste plek had gekregen. ‘Gis teravond kwam er een vrouw langs toen je weg was.’ Licht! Hij was Colavaere vergeten. ‘Wat heb je gedaan?’ Ze hield even op met het dichtrijgen van haar hemdkoordjes en haar ogen leken een gat in hem te boren, maar ze zei terloops: ik heb haar naar haar eigen vertrekken begeleid, waar we een tijd hebben zitten praten. Er zullen geen jubelrokken van die boomdoders meer aan het zeil van je tent krabben, Rhand Altor.’

‘Precies wat ik wilde bereiken, Aviendha. Licht! Heb je haar erg pijn gedaan? Je kunt niet zomaar vrouwen van grote Huizen een aframmeling geven. Deze mensen bezorgen me al genoeg ellende zonder dat jij er nog wat aan toevoegt.’

Ze snoof luid en reeg de koordjes verder dicht. ‘Hoge Huizen! Een vrouw is een vrouw, Rhand Altor. Tenzij het een Wijze is,’ voegde ze er nadenkend aan toe. ‘Die vrouw van gisteravond zal vanmorgen heel luchtig willen zitten, maar haar blauwe plekken kunnen ver borgen blijven en na een dag rust zal ze weer uit haar vertrekken kunnen komen. En nu weet ze hoe de zaken ervoor staan. Ik heb haar gezegd dat als ze ooit ook maar enig probleem – welk dan ook – veroorzaakt, dat ik dan nog een keertje met haar kom praten. Veel langer dan. Ze zal doen wat je zegt, als je het zegt. Haar voorbeeld zal anderen een lesje leren. Dat is het enige dat boomdoders begrijpen.’

Rhand zuchtte. Zelf zou hij die manier niet hebben gebruikt, maar misschien werkte het goed. Het kon Colavaere en de anderen vanaf vandaag natuurlijk ook sluwer maken. Misschien was Aviendha niet eens zo bezorgd over de slechte gevolgen voor haarzelf – het zou hem eigenlijk verbazen als ze aan die mogelijkheid zou hebben gedacht maar een vrouw die de Hoogzetel bekleedde van een machtig Huis was niet hetzelfde als een jonkvrouwe van lagere stand. Welke gevolgen het voor hem ook kon hebben, Aviendha kon in een donkere gang nog weleens in de val worden gelokt en dan tienmaal zo hard worden afgeranseld als Colavaere of erger. ‘Laat me de volgende keer de zaak op mijn manier afhandelen. Ik ben de car’a’carn, weet je nog?’

‘Er zit scheerschuim op je oor, Rhand Altor.’

In zichzelf mompelend pakte hij een gestreepte handdoek op en schreeuwde ‘Binnen!’ toen er op de deur werd geroffeld. Asmodean kwam binnen, wit kant op de kraag en rond de polsen van zijn zwarte jas, de harpkist op de rug en een zwaard aan zijn zij. Het leek wel winter op zijn koele gezicht, maar zijn donkere ogen keken behoedzaam.

‘Wat wil je, Natael?’ wilde Rhand weten, ik heb je gisteravond al je aanwijzingen gegeven.’

Asmodean likte langs zijn lippen en wierp een blik op Aviendha, die hem fronsend aankeek. ‘Verstandige aanwijzingen. Ik neem aan dat ik iets nuttigs voor u op kan vangen door hier te blijven en mijn ogen open te houden, maar vanmorgen wordt er alleen gepraat over het gegil gisteravond uit vrouwe Colavaeres vertrekken. Men zegt dat zij uw ongenoegen heeft opgewekt, ofschoon blijkbaar niemand precies weet waardoor. Die onzekerheid zorgt dat iedereen op kousenvoeten lijkt te lopen. Ik betwijfel of er iemand is die de komende dagen durft te zuchten zonder eerst goed te overwegen wat u ervan vindt.’ Aviendha’s gezicht was een toonbeeld van onverdraaglijke voldoening. ‘Dus je wilt met me mee?’ zei Rhand zachtjes. ‘Jij wilt achter me staan als ik Rahvin aanpak?’

‘Voor de bard van de Heer Draak bestaat toch geen betere plek? Maar wat nog beter is: ook onder uw eigen oog. Waar ik u mijn trouw kan tonen. Ik ben niet sterk.’ Asmodeans grijns leek zo natuurlijk alsof iedere man dit had kunnen bekennen, maar heel even voelde Rhand saidin in de andere man stromen, voelde hij de smet waardoor Asmodeans mond vertrok. Het was heel kort, maar lang genoeg om een oordeel te kunnen vormen. Als Asmodean zoveel mogelijk had aangetrokken, zou hij al de grootste moeite hebben met een Wijze die kon geleiden. ‘Niet zo sterk, maar misschien kan ik toch op de een of andere manier helpen.’

Rhand had graag het scherm willen zien dat Lanfir had geweven. Ze had gezegd dat het mettertijd zou oplossen, maar Asmodean leek niets meer of beter te kunnen geleiden dan de eerste dag toen hij in Rhands handen was gevallen. Misschien had ze gelogen om Asmodean valse hoop te geven, of om Rhand te laten geloven dat hij meer zou leren naarmate de kracht van de man toenam, terwijl dat nooit zou gebeuren.

Dat zou net iets voor haar zijn.

Dit kon zijn eigen gedachte zijn of die van Lews Therin, maar hij wist zeker dat het waar was.

Door de lange stilte likte Asmodean opnieuw zijn lippen af. ‘Hen dag of twee maakt voor hier niet zoveel uit. Dan bent u terug, of dood. Laat me mijn trouw bewijzen. Misschien kan ik iets doen. Een vleug je meer gewicht aan uw kant kan de schaal naar u laten doorslaan.’ Wederom stroomde er heel kort saidin door hem heen. Rhand bespeurde een gevoel van inspanning, maar nog steeds was het. een zwakke stroom. ‘U weet welke keus ik heb. Ik klamp me vast aan dat toefje gras aan de rand van het ravijn, smekend dat het nog een hartenklop langer houdt. Als u faalt, ben ik erger af dan dood. Ik moet ervoor zorgen dat u wint en het overleeft.’ Opeens keek hij naar Aviendha en leek hij te beseffen dat hij misschien te veel had gezegd. Zijn lach klonk hol en leeg. ‘Hoe kan ik anders de liederen over de roem van de Heer Draak schrijven? Een bard dient feiten te hebben om mee te beginnen.’ De hitte leek Asmodean niet te deren – een kunstje van de geest, beweerde hij, niet de Ene Kracht – maar nu pa relden de zweetdruppels op zijn gezicht.

In het oog houden of achterlaten? Misschien om weg te vluchten en een schuilplekje te zoeken, wanneer de man zich begon af te vragen wat er in Caemlin was gebeurd. Asmodean zou blijven wie hij was, tot hij stierf en werd wedergeboren en misschien dan nog steeds, ik hou je in het oog,’ zei Rhand kalm. ‘En als ik ook maar enigszins vermoed dat dat vleugje valt op een plek die ik vervelend vind...’ ik stel mijn vertrouwen in de welwillendheid van de Heer Draak,’ mompelde Asmodean buigend. ‘Als de Heer Draak het toestaat, wacht ik buiten.’

Rhand keek de kamer rond toen de man vertrok, half buigend achteruitschuifelend. Zijn zwaard lag op de goudgestreepte kist aan het voeteneind van het bed. De zwaardriem met de drakengesp was om de schede en de Seanchaanse lanspunt gewikkeld. Het doden zou vandaag niet met staal gebeuren, tenminste niet door hem. Hij voel de aan zijn jaszak, voelde het harde beeldje van het dikke mannetje met het zwaard. Dat was het enige wapen dat hij vandaag nodig had. Even overwoog hij naar Tyr te schichten om Callandor op te halen, zelfs naar Rhuidean, voor wat hij daar verborgen had. Hij kon Rahvin daarmee vernietigen voordat de Verzaker zou merken dat hij in Caemlin was. Het was zelfs mogelijk met een van beide Caemlin zelf totaal te vernietigen. Maar kon hij zichzelf ermee vertrouwen? Zo veel macht. Zoveel van de Ene Kracht. Net buiten zijn gezichtsveld hing saidin. De smet leek een deel van hem te vormen. Woede borrelde net onder het oppervlak, gericht op Rahvin, op zichzelf. Als die losbarstte en hij had Callandor... Wat zou hij dan doen? Hij zou on overwinnelijk zijn. Met dat andere beeld kon hij naar Shayol Ghul zelf schichten, aan alles een eind maken, op welke manier dan ook. Op welke manier dan ook. Nee, hij was niet de enige die hierbij was betrokken. Hij kon zich alleen een overwinning veroorloven. ‘De wereld rust op mijn schouders,’ mompelde hij. Het volgende moment slaakte hij een kreet en hield hij zijn hand tegen zijn linkerbil. Het leek of hij door een speld was gestoken, maar hij hoefde het ver dwijnende kippenvel op zijn armen niet te zien om te weten wat er was gebeurd. ‘Waar was dat goed voor?’ bromde hij tegen Aviendha.

‘Ik wilde enkel zien of de Drakenheer net als wij, sterfelijke mensen, nog steeds van vlees en bloed is.’

‘Dat ben ik,’ zei hij kortaf en greep saidin aan – alle zoetheid, alle smerigheid – net lang genoeg om even te geleiden. Haar ogen sperden zich voor een kort moment open, maar ze dook niet in elkaar en keek hem aan alsof er niets was gebeurd. Toen ze echter door het voorvertrek liepen, wreef ze heimelijk over haar achterste als ze dacht dat Rhand de andere kant opkeek. Blijkbaar was zij ook van vlees en bloed. Bloedvuur, ik meende baar toch enkele manieren te hebben bijgebracht. Hij trok de deur open, stapte naar buiten en bleef pardoes staan. Mart leunde op zijn vreemde speer, met de breedgerande hoed vlak boven de ogen, op enige afstand van Asmodean, maar dat was niet de reden dat Rhand zo geschokt was. Er waren geen Speervrouwen. Hij had het kunnen weten, toen Asmodean onaangekondigd was binnengestapt. Aviendha keek verbijsterd rond, alsof ze verwachtte er een achter de wandtapijten te zien.

‘Melindhra probeerde me gisteravond te vermoorden,’ zei Mart en Rhand dacht verder niet meer aan de Speervrouwen. ‘Het ene ogen blik stonden we te praten en meteen daarna probeerde ze me het hoofd van mijn lijf af te trappen.’

Mart gaf het verhaal in korte zinnen. De dolk met de gouden bijen. Zijn gevolgtrekkingen. Hij sloot zijn ogen toen hij vertelde hoe er een eind aan was gekomen – enkel: ik doodde haar – en opende ze weer snel, alsof er achter zijn oogleden iets was dat hij liever niet zou hebben gezien.

‘Het spijt me voor je dat je het moest doen,’ zei Rhand stil en Mart schokschouderde grauw.

‘Beter zij dan ik, veronderstel ik. Ze was een Duistervriend.’ Het klonk niet of dat veel verschil voor hem uitmaakte. ‘Ik pak Sammael wel aan. Zodra ik klaar ben.’

‘En hoeveel zijn er dan nog over?’

‘De Verzakers zijn niet hier,’ snauwde Aviendha. ‘Maar de Speervrouwen evenmin. Waar zijn ze? Wat heb je gedaan, Rhand Altor?’ ik? Er zaten er hier twintig toen ik vannacht naar bed ging, en daar na heb ik er geeneen meer gesproken.’

‘Misschien door wat Mart...’ begon Asmodean en hij zweeg toen die hem aankeek; in zijn strakke mond mengden zich pijn en bereidheid iemand te slaan.

‘Doe niet zo dwaas,’ merkte Aviendha ferm op. ‘De Far Dareis Mai zouden daarvoor van Mart Cauton geen toh eisen. Ze probeerde hem te doden en hij heeft haar gedood. Zelfs als ze bijna-zusters had gehad, zouden die dat niet eisen. En niemand zou toh opeisen van Rhand Altor voor iets wat een ander heeft gedaan, tenzij het in zijn opdracht gebeurde. Jij hebt iets gedaan, Rhand Altor, iets groots en duisters, anders zouden ze hier wel zijn.’

‘Ik heb niets gedaan,’ vertelde hij haar scherp. ‘En ik blijf hier niet staan om het te bespreken. Ben je gekleed om naar het zuiden te rij den, Mart?’

Mart schoof zijn hand in zijn jaszak en betastte iets. Gewoonlijk bewaarde hij daar zijn stenen en dobbelbeker. ‘Caemlin. Ik ben het zat beslopen te worden. Ditmaal wil ik voor de verandering een van hen besluipen. Ik hoop alleen dat ik zo’n bloedklopje op m’n hoofd krijg en niet van die bloedbloemen,’ voegde hij er met een grijns aan toe. Rhand vroeg hem niet wat hij bedoelde. Nog een ta’veren. Twee bij elkaar om de kansen te keren, bijvoorbeeld. Je kon nooit zeggen hoe, zelfs niet als, maar... ‘Blijkbaar blijven we nog een tijdje langer bij elkaar.’ Mart leek meer berustend dan ooit.

Ze waren nog niet ver in de met wandkleden behangen gang toen Moiraine en Egwene samen aan kwamen lopen, alsof ze die dag een wandelingetje in de tuinen gingen maken. Egwene, koel kijkend en kalm, de gouden Grote Serpent-ring aan haar vinger, kon een Aes Sedai zijn ondanks haar Aielkleding met de sjaal en opgerolde band om haar haren, terwijl Moiraine... Gouddraad ving het licht en kaats te zwak over Moiraines gewaad van glanzende blauwe zijde. De kleine blauwe steen op haar voorhoofd, hangend aan het gouden ket tinkje dat in haar golvende haarlokken was gevlochten, glansde even fel als de grote, in goud gezette saffieren om haar hals. Een tooi die nauwelijks geschikt was voor hun plannen, maar met zijn rode jas kon Rhand er weinig over zeggen.

Misschien kwam het doordat ze hier in dit paleis waren, waar het Huis Damodred ooit de Zonnetroon had bezet, maar Moiraines voorname uiterlijk was koninklijker dan hij ooit van haar had gezien. Zelfs de aanwezigheid van Jasin Natael kon die waardigheid niet bederven, maar wonderlijk genoeg glimlachte ze Mart hartelijk toe. ‘Dus jij gaat ook, Mart. Leer op het Patroon te vertrouwen. Ver spil je leven niet door te pogen iets te veranderen wat niet veranderd kan worden.’ Op Marts gezicht viel af te lezen dat hij ter plekke over woog om toch maar ergens anders heen te gaan, maar de Aes Sedai wendde zich volkomen onbezorgd van hem af. ‘Deze zijn voor jou, Rhand.’

‘Nog meer brieven?’ vroeg hij. De ene toonde zijn naam in een sierlijk handschrift dat hij meteen herkende. ‘Van jou, Moiraine?’ De andere was aan Thom Merrilin gericht. Beide waren verzegeld met blauwe lak, zo te zien met haar Grote Serpent-ring, een beeld van een slang die in zijn eigen staart bijt. ‘Waarom een brief? Nog wel verzegeld. Je bent nooit bang geweest om het me recht in mijn gezicht te zeggen. En als ik het ooit mocht vergeten, dan heeft Aviendha me er zojuist aan herinnerd dat ik slechts vlees en bloed ben.’

‘Je bent veranderd, je bent niet meer de jongen die ik voor het eerst voor de Herberg De Wijnbron ontmoette.’ Haar stem klonk als een zachte zilveren gong. ‘Je bent nauwelijks meer dezelfde. Ik hoop bij het Licht dat je genoeg bent veranderd.’

Egwene mompelde zacht iets in zichzelf. Rhand meende te verstaan: ‘Ik hoop bij het Licht dat je niet zoveel veranderd bent.’ Ze keek fronsend naar de brieven alsof zij zich ook afvroeg wat erin stond. Net als Aviendha.

Moiraine sprak opgewekt, zelfs levendig verder. ‘Zegels zorgen er voor dat het persoonlijk blijft. De aan jou gerichte brief bevat zaken waarvan ik vind dat je erover na moet denken, maar niet nu. Wanneer je tijd hebt. Wat Thoms brief betreft, ik weet geen veiliger plek dan jouw handen. Geef hem de brief wanneer je hem weer ontmoet. Wel, er is iets in de haven wat je dient te zien.’

‘De haven?’ zei Rhand. ‘Moiraine. Juist deze ochtend, van alle ochtenden, heb ik geen tijd om...’

Maar ze liep de gang door alsof ze zeker was dat hij zou volgen. ‘Ik heb paarden laten klaarzetten. Zelfs voor jou, Mart, voor het geval dat...’ Egwene aarzelde even en volgde toen ook. Rhand deed zijn mond al open om Moiraine terug te roepen. Ze had gezworen hem te gehoorzamen. Wat ze hem ook wilde tonen, het kon best tot de volgende dag wachten.

‘Wat doet een uur ertoe,’ mompelde Mart. Misschien was hij aan het heroverwegen.

‘Het zou voor jou geen slechte zaak zijn als je vanmorgen werd gezien,’ zei Asmodean. ‘Rahvin zal het mogelijk vernemen zodra dat gebeurt. Als hij achterdocht koestert – als hij hier spionnen heeft die aan het sleutelgat hebben geluisterd – kan het hem voor vandaag op een dwaalspoor brengen.’

Rhand keek Aviendha aan. ‘Is jouw raad ook uitstel?’

‘Ik raad je aan naar Moiraine Sedai te luisteren. Alleen dwazen negeren Aes Sedai.’

‘Wat in de haven kan belangrijker zijn dan Rahvin,’ gromde hij en hij schudde zijn hoofd. Er bestond een spreekwoord in Tweewater dat door niemand werd gezegd als een vrouw het kon horen. ‘De Schepper heeft vrouwen geschapen om het oog te plezieren en de hersens te vertroebelen.’ Wat dat betrof waren Aes Sedai niet veel anders. ‘Eén uur.’

De zon stond nog niet hoog genoeg om de lange schaduw van de stadsmuren van de stenen kade te verdrijven, waar Kaderes wagens in een rij stonden opgesteld. Desondanks wiste hij al druk met een grote doek het zweet van zijn gezicht. Dat werd slechts gedeeltelijk veroorzaakt door de warmte. De grote grijze pieren die de kades in de haven omarmden, leken samen met het havengezicht op een grauwe kist waarin hij gevangenzat. Hier lagen alleen brede graanboten met ronde boegen en in de rivier lagen soortgelijke schepen voor anker, te wachten op hun beurt gelost te worden. Hij had overwogen heimelijk een boot op te glippen als die zou afvaren, maar dat bete kende dat hij het grootste deel van zijn bezittingen achter zou moeten laten. Maar als hij had gedacht dat de trage vaart stroomafwaarts hem ergens zou brengen waar de dood niet op hem wachtte, zou hij het hebben gedaan. Lanfir was niet in zijn dromen teruggekeerd, maar nog steeds toonde zijn borst de brandwonden om hem aan haar bevelen te herinneren. De gedachte om een Verzaker niet te gehoorzamen deed hem huiveren, zelfs nu het zweet tappelings langs zijn gezicht stroomde.

Kende hij maar iemand die hij kon vertrouwen, voor zover je een Duistervriend kon vertrouwen. De laatste voerman die de eed had gezworen, was wee dagen geleden heel waarschijnlijk met een graan barkas verdwenen. Hij wist nog steeds niet welke Aielse dat briefje onder zijn deur had doorgeschoven: Je bent niet alleen onder vreemden. Een pad is uitverkoren. Hij had wel verschillende mogelijkheden in gedachten. In de haven waren bijna evenveel Aiel als dok werkers. De eersten kwamen naar de rivier staren, maar enkele gezichten had hij vaker gezien dan redelijk leek en sommigen hadden hem peinzend aangekeken. Datzelfde hadden ook enkele Cairhienin gedaan en een Tyreense heer. Op zich betekende het natuur lijk niets, maar als hij enkele mensen kon vinden met wie hij kon samenwerken...

Een groep mensen te paard verscheen onder een van de poorten. Vooraan reden Moiraine en Rhand Altor, samen met de zwaardhand van de Aes Sedai. Ze zigzagden tussen de karren door die het graan de stad inbrachten. Een golf van gejuich rolde met hen mee. ‘Alle roem aan de Drakenheer’ en ‘De Drakenheer heil’ en zo nu en dan ‘Eer aan heer Martrim! Roem voor de Rode Hand!’ Ditmaal reed de Aes Sedai naar de achterste wagens van zijn karavaan zonder Kadere ook maar een keer aan te kijken. Hij vond het best. Zelfs als ze geen Aes Sedai was geweest, zelfs als ze hem niet telkens had aangekeken alsof ze ieder duister hoekje van zijn gedachten kende, zou hij toch liever niet van zo nabij naar de voor werpen willen kijken waarmee zijn wagens waren beladen. Gister avond had ze hem het zeil laten weghalen van die vreemde, verwrongen, roodstenen deurlijst in de wagen vlak achter de zijne. Ze leek er een ziekelijk plezier in te hebben hem te laten helpen bij alles wat ze wilde bekijken. Hij zou het ding weer hebben toegedekt als hij het op had kunnen brengen het aan te raken, of als hij een van zijn voerlui dat had kunnen laten doen. Van dat stel had niemand in Rhuidean Herid erin zien vallen, waarbij hij voor de helft verdween. Herid was de eerste geweest die na de pas was gevlucht. De man was gaan malen nadat de zwaardhand hem eruit had getrokken. Ze konden er echter wel naar kijken, zien hoe de hoeken niet echt bij elkaar kwamen, hoe je niet met je ogen de omtrekken kon volgen zonder te knipperen en duizelig te worden. Kadere negeerde de voorste drie ruiters evenzeer als de Aes Sedai hem negeerde en deed hetzelfde met Mart Cauton. De man droeg zijn hoed en hij had er nooit een goede voor in de plaats gevonden. Dat Aielwijf, Aviendha, reed achter op het paard mee van die jonge Aes Sedai en beiden hadden hun rok opgetrokken, zodat je hun benen kon zien. Als hij ooit bevestiging nodig had dat die Aielse het bed van Altor deelde, dan hoefde hij alleen maar te zien hoe zij naar hem keek. Een vrouw die een man in haar bed toeliet, keek de man daar na altijd met iets bezitterigs in haar ogen aan. Nog belangrijker was dat Natael erbij was. Het was na hun tocht over de Rug van de Wereld de eerste keer dat hij zo dicht bij Kadere was. Natael, die een hoge rang had bij de Duistervrienden. Als hij langs de Speervrouwen kon komen om Natael aan te spreken...

Opeens knipperde Kadere met zijn ogen. Waar waren de Speervrou wen? Altor werd altijd door hen begeleid. Fronsend besefte hij dat hij geen enkele Speervrouwe tussen de Aiel in de haven of op de kades zag staan.

‘Ga je je oude vriend niet opzoeken, Hadnan?’ De zangerige stem deed Kadere rondtollen en zijn mond viel open toen hij de haakneus zag en de zwarte ogen die bijna geheel schuil gingen achter de rollen vet. ‘Keille?’ Het was onmogelijk. Alleen een Aielman kon in zijn eentje de Woestenij overleven. Zij móést wel dood zijn. Maar daar stond ze, de witte zijde spande zich over haar buik, in haar donkere krullen stonden de ivoren haarkammen. Met een klein glimlachje rond de lippen draaide ze zich sierlijk om, wat hem van zo’n omvangrijke vrouw nog steeds verbaasde, en klom lichtvoetig langs het trapje zijn wagen in.

Heel even aarzelde hij en snelde toen achter haar aan. Van hem had Keille Shaogi in de Woestenij mogen sterven – de vrouw was bazig en lomp; ze hoefde niet te denken dat ze een penner zou krijgen van het weinige dat hij had weten te redden – maar ze stond even hoog als Jasin Natael. Misschien beschikte zij over enkele antwoorden. En nu had hij tenminste iemand met wie hij kon samenwerken. In het slechtste geval iemand die hij de schuld kon geven. Als je hoog stond, had je veel macht, maar ook veel schuld wanneer je ondergeschikten faalden. Meerdere keren had hij zich bij de hogere bazen kunnen indekken door iets af te schuiven op zijn meerdere. Zorgvuldig de deur sluitend draaide hij zich om – en zou het op een krijsen hebben gezet als zijn keel niet voor elk geluid was dichtgeknepen.

De vrouw voor hem droeg witte zijde, maar was niet dik. Het was de mooiste vrouw die hij ooit had gezien, met ogen als donkere, bodemloze bergmeren, met een gevlochten zilveren gordel om haar slanke middel en met zilveren maansikkels en sterren in haar glanzende zwarte haren. Kadere kende haar als de vrouw uit zijn dromen. Zijn knieën ploften op de vloer neer en door de schok kwam er weer lucht in zijn longen. ‘Hoge meesteres,’ zei hij hees. ‘Hoe kan ik u dienen?’

Lanfir keek of ze een insect aankeek, een vlieg die ze mogelijk onder haar muiltje ging doodtrappen, of misschien ook niet. ‘Door je gehoorzaam aan mijn bevelen te houden. Ik heb het te druk gehad om Rhand Altor zelf in de gaten te houden. Vertel me wat hij gedaan heeft, afgezien van zijn verovering van Cairhien, en wat hij van plan is.’

‘Dat is moeilijk, hoge meesteres. Iemand als ik kan niet in zijn na bijheid komen.’ Een insect, vertelden haar koele ogen hem, dat net zo lang mocht leven als hij nuttig was. Kadere schraapte in gedachten alles bijeen wat hij gezien, gehoord of gedroomd had. ‘Hij stuurt enorme aantallen Aiel naar het zuiden, hoge meesteres, hoewel ik niet weet waarom. De Tyreners en Cairhienin lijkt het niet op te vallen, maar ik denk niet dat zij verschil zien tussen de ene Aielman en de andere.’ Dat kon hij ook niet. Hij durfde niet tegen haar te liegen, maar als zij dacht dat hij meer nut had dan hij in werkelijkheid had... ‘Hij heeft een soort school gesticht, in een paleis in de stad dat een Huis behoorde waarvan niemand meer in leven is...’ Aanvanke lijk kon hij niet zien of de feiten die ze hoorde, haar aanstonden, maar naarmate hij verder sprak, versomberde haar gezicht steeds meer.

‘Wat wil je me laten zien, Moiraine,’ vroeg Rhand ongeduldig en bond Jeade’ens teugels vast aan de bok van de laatste wagen in de rij.

Ze stond op haar tenen over het zijschot van een wagen te turen naar twee kratten die hem bekend voorkwamen. Tenzij hij het mis had, zaten daar de twee cuendillarzegels in, verpakt in wol, nu ze niet langer onbreekbaar waren. Hij voelde de smerigheid van de Duistere hier heel sterk; het leek uit die kratten te komen, een zwak stinken de wolk alsof daar op een verborgen plek iets lag te rotten. ‘Dat zal hier veilig zijn,’ mompelde Moiraine. Ze tilde fijntjes haar rok op en liep langs de wagens naar de kop van de rij. Lan volgde haar op de hielen, een half tamme wolf, de mantel over zijn schouders vormde een veelheid van verontrustende plooien, rimpels van kleuren en een leeg niets.

Rhand keek boos. ‘Egwene, heeft ze jou verteld wat het was?’

‘Enkel dat je iets moest zien. Dat je hier trouwens toch diende te komen.’

‘Je moet een Aes Sedai vertrouwen,’ zei Aviendha bijna even vlak, maar toch met iets van twijfel. Mart snoof slechts. ‘Nou, dat wil ik dan nu zien. Natael, ga Bael zeggen dat ik eraan kom en...’

Aan de kop van de rij wagens barstten de wanden van Kaderes wagen uiteen in duizenden splinters die Aiel en stadsvolk met dodelijke scherpte troffen. Rhand wist het; hij had het kippenvel op zijn huid niet nodig om het te weten. Hij snelde op de wagen af, Moiraine en Lan achterna. De tijd leek te vertragen, alles gebeurde te gelijk, alsof de lucht gelei was die zich aan elke tel vastkleefde. In de verstomde stilte, die slechts werd verbroken door het gekreun en gejammer van de gewonden, stapte Lanfir naar buiten. Met een hand trok ze iets slaps en bleeks met rode strepen achter zich aan, terwijl ze de onzichtbare treedjes afkwam. Haar gezicht was als een uit ijs gehouwen masker. ‘Hij heeft het me verteld, Lews Therin,’ krijste ze bijna en slingerde het bleke ding de lucht in. Het werd door iets gevangen en ontvlamde heel kort tot een bloedige doorzichtige gestalte van Hadnan Kadere, die volledig gevild was. De gestalte stortte in elkaar en viel neer, terwijl Lanfirs krijsende en tierende stem nog hoger steeg. ‘Jij hebt je door een andere vrouw aan laten raken. Ogenblikken verkleefden; alles gebeurde tegelijk. Voor Lanfir op de stenen van de kade stapte, tilde Moiraine haar rok nog hoger op en rende recht naar haar toe. Ze was vlug, maar Lan was veel sneller en negeerde haar roep van ‘Nee, Lan!’ Zijn zwaard schoot uit de schede en zijn lange benen lieten haar achter, de mantel wapperde achter hem aan. Opeens leek hij tegen een onzichtbare stenen muur te botsen en kaatste hij terug. Struikelend probeerde hij verder te komen. Hij deed een stap, vloog ruim tien pas de lucht door, alsof een reusachtige hand hem opzij had gemept, en klapte op de stenen neer.

Terwijl hij nog opzij vloog, schoot Moiraine naar voren, haar voeten vlogen over het plaveisel tot ze recht voor Lanfir stond. Het duur de maar heel even. De Verzaker keek haar aan, alsof ze zich afvroeg wat haar daar zomaar voor de voeten liep, waarna Moiraine zo hard opzij werd gegooid dat ze rond en rond tolde, voor ze onder een van de wagens verdween.

De kade was één woeste wanorde. De wanden van Kaderes wagen waren nog maar net opengebarsten, maar alleen een blinde zou niet weten dat de vrouw in het wit de Ene Kracht geleidde. Overal langs de kaden flitsten bijlen, werden touwen doorgesneden, maakten bar kassen zich los, terwijl de bemanning wanhopig het vaartuig naar het open water boomde om te kunnen vluchten. Dokwerkers met ontblote bovenlijven en in het donker geklede stadslieden verdrongen elkaar om op een boot te springen. Aan de kant van de stadrenden mensen wild door elkaar heen en vochten zich schreeuwend een weg door de poorten, terug de stad in. Daartussen sluierden in cadin’sor geklede Aiel zich en snelden op Lanfir af, met speren, dolken of hun blote handen. Er bestond geen enkele twijfel dat de aanval van haar afkomstig was, geen twijfel dat ze streed met de Ene Kracht. Niettemin snelden ze erheen voor de dans met de speren. In golven rolde het vuur over hen heen. Brandende pijlen doorboorden de Aiel die kwamen aanrennen en hun kleren vatten vlam. Feitelijk streed Lanfir niet echt tegen hen en schonk ze hun nauwelijks aandacht. Ze zou zo ook luizen of bijters doodslaan. Niet alleen de krijgers, maar ook de mensen die wegvluchtten, gingen in vuur op. Ze liep op Rhand af alsof er niets anders bestond. Slechts enkele hartkloppingen.

Ze had drie stappen gezet toen Rhand de mannelijke helft van de Ware Bron aangreep, gesmolten staal en staalverbrijzelend ijs, zoete honing en walgelijk vuil. Diep in de leegte was het gevecht om te overleven heel veraf, de strijd voor hem was nauwelijks minder ver weg. Terwijl Moiraine onder de wagen verdween, geleidde hij, onttrok hitte aan Lanfirs vuur en geleidde het de rivier in. Vlammen die even ervoor menselijke gestalten hadden omhuld, verdwenen. Op het zelfde ogenblik weefde hij de stromen opnieuw en een mistige grijze koepel werd zichtbaar, een lange ovaal die hem en Lanfir en de mees te wagens omsloot, een bijna doorzichtige muur die iedereen bui tensloot die er al niet in was. Zelfs toen hij de stromen verknoopte, wist hij niet zeker wat het was of waar het vandaan was gekomen een of andere herinnering van Lews Therin waarschijnlijk – maar Lanfirs vlammen sloegen erop dood. Hij kon de mensen erbuiten vaag zien; te veel mensen stortten neer en verkrampten schokkend. Hij had de vlammen kunnen stoppen, niet het schroeien van het vlees. Die stank hing nog in de lucht; maar nu zou het vuur geen nieuwe slachtoffers maken. Er lagen ook lijken in de koepel, hoopjes ver koolde kleren, sommigen nog zwakjes bewegend, kreunend. Ze gaf er niets om; haar geleide vlammen doofden; de luizen waren verwijderd en ze keek geen enkele keer opzij.

Hartkloppingen. In de leegheid van de leegte voelde hij zich koud en misschien voelde hij verdriet vanwege de doden, stervenden en zwaar gewonden, maar het gevoel was zo ver weg dat het tegelijk ook niet bestond. Hij was de koelte zelf. De leegheid zelf. Alleen saidin zied de in hem.

Bewegingen aan weerskanten. Aviendha en Egwene, hun ogen strak op Lanfir gericht. Hij had de bedoeling gehad ze buiten te sluiten. Ze moesten met hem zijn meegerend. Mart en Asmodean erbuiten. De mistmuur reikte niet tot de achterste wagens. In ijzige kalmte geleidde hij Lucht om Lanfir te verstrikken; Egwene en Aviendha konden haar afschermen terwijl hij haar afleidde. Iets kapte zijn stromen af; ze klapten zo hard terug dat hij gromde. ‘Een van hen,’ grauwde Lanfir. ‘Wie is Aviendha?’ Egwene wierp haar hoofd in de nek en jankte, haar ogen puilden uit, al het lijden van de wereld krijste uit haar mond. ‘Wie?’ Aviendha stond op haar tenen, trillend, haar gehuil joeg Egwenes krijsen na, werd hoger en hoger.

Opeens ontstond er een gedachte in de leegheid: Geest op die wijze verweven, met Vuur en Aarde. Daar. Rhand voelde hoe er iets werd doorgesneden, iets wat hij niet kon zien en Egwene klapte roerloos op de kadestenen neer. Aviendha zat op handen en knieën, met gebogen hoofd, heen en weer zwaaiend.

Lanfir wankelde. Haar ogen schoten van de twee vrouwen naar Rhand, donkere poelen van zwart vuur. ‘Je bent de mijne, Lews Therin! De mijne.’

‘Nee!’ Rhands stem leek zijn oren te bereiken door een lang smal ravijn. Leid haar af van de meisjes. Hij bleef naar voren lopen, keek niet om. ‘Ik ben nooit de jouwe geweest, Mierin. Ik zal altijd Ilyena toebehoren.’ De leegte trilde van spijt, verdriet en wanhoop, terwijl hij iets anders dan het ziedende saidin bevocht. Heel even verkeerde hij in wankel evenwicht. Ik ben Rhand Altor. En: Ilyena, altijd en immer in mijn hart. In evenwicht op het scherp van de snede. Ik ben Rhand Altor. Andere gedachten, een fontein van gedachten, trachtten zich op te dringen, over Ilyena, over Mierin, over hoe hij haar kon verslaan. Met geweld onderdrukte hij ze, zelfs de laatste. Als hij aan de verkeerde kant terechtkwam... Ik ben Rhand Altor!

‘Jij bent Lanfir en ik sterf liever dan een Verzaker lief te hebben.’ Er gleed iets over haar gezicht wat pijn had kunnen zijn, maar het werd weer als een marmeren masker. ‘Als je de mijne niet bent,’ zei ze kil, ‘dan ben je dood.’

Er vlijmde een dodelijke pijn door zijn borst, alsof zijn hart op het punt stond te ontploffen, en in zijn hoofd werden withete nagels zijn hersens in gedreven, een pijn die zo groot was dat hij binnen de leeg te wilde krijsen. De dood was aanwezig en hij wist het. Verwoed zelfs in de leegte verwoed, de leegheid flikkerde en kromp – weefde hij Geest, Vuur en Aarde en slingerde die wild in het rond. Zijn hart klopte niet meer. Vingers van zwarte pijn vergruizelden de leegte. Een grijze sluier gleed over zijn ogen. Hij voelde hoe zijn weefsel wild door het hare sneed. Brandende adem in lege longen, een sprong van het hart, dat weer begon te pompen. Hij kon weer zien; er dreven zilveren en zwarte vlekjes tussen hem en de onbewogen kijkende Lanfir, die haar evenwicht probeerde te herwinnen na de terugslag van haar stromen. De pijn zat nog steeds als wonden in zijn hoofd en hart, maar de leegte werd weer steviger en de lichamelijke pijn was ver weg.

Dat was goed, want hij had geen tijd om te herstellen. Hij dwong zich verder te lopen en haalde met Lucht naar haar uit, een knuppel om haar bewusteloos te slaan. Ze doorkliefde het weefsel en opnieuw sloeg hij toe, steeds weer opnieuw, iedere keer wanneer zij zijn laatste weefsel had doorgesneden. Een woeste regen van slagen die ze op de een of andere manier zag en opving, terwijl hij haar steeds meer naderde. Als hij haar nog even bezig kon houden, als een van die on zichtbare knuppels haar hoofd wist te raken, als hij zo dichtbij kon komen dat hij haar eigenhandig neer kon slaan... Bewusteloos zou ze even hulpeloos zijn als ieder ander.

Opeens leek ze te beseffen wat hij aan het doen was. Nog steeds zijn slagen gemakkelijk afwerend, alsof ze die allemaal zag, danste ze naar achteren tot haar schouders de wagen achter haar raakten, glimlachend als hartje winter. ‘Je zult langzaam sterven en mij smeken of je mij voor je dood mag liefhebben,’ zei ze.

Ditmaal richtte ze niet rechtstreeks op hem, maar op zijn verbinding met saidin.

Paniek dreunde bij de eerste messcherpe aanraking als een gong door de leegte; en de Kracht verminderde toen haar aanraking dieper en dieper tussen hem en de Bron drong. Met Geest, Vuur en Aarde kerf de hij in haar lemmet; hij wist waar het was, hij wist waar zijn ver binding zat, kon de eerste kerf voelen. Haar opgeworpen schild ver dween, verscheen, keerde even snel terug als hij het doorsneed, maar telkens ging het gepaard met een kort terugwijken van saidin. Telkens waren het ogenblikken dat het bijna verdween, waardoor zijn tegenzet amper goed genoeg was om haar aanval af te slaan. Het gebruik van twee weefsels tegelijk had gemakkelijk moeten zijn – hij kon er wel tien of meer inzetten – maar niet wanneer het ene een wanhopige verdediging was tegen iets waarvan hij niet wist dat het er was tot het bijna te laat was. Niet wanneer de gedachten van een andere man in de leegte naar boven leken te kruipen; gedachten die hem probeerden te vertellen hoe hij haar kon verslaan. Als hij ernaar luisterde, zou Lews Therin Telamon van de kade kunnen weglopen, met Rhand Altor als een verre stem ergens in diens hoofd. ‘Ik zal die beide trutten laten toekijken hoe je mij smeekt,’ zei Lanfir. ‘Maar zal ik ze laten zien hoe jij sterft of zal ik jou naar hun dood laten kijken?’ Wanneer was ze op de wagen geklommen? Hij moest haar in het oog houden, letten op elk teken van vermoeidheid, elke aanwijzing dat ze afgeleid werd. Het was vergeefse hoop. Staande naast de verwrongen deurlijst, naast de ter’angreaal, keek ze op hem neer, een koningin die een vonnis ging uitspreken. Toch had ze nog tijd over om kil te glimlachen naar een verkleurde ivoren armband die ze in haar vingers rond liet draaien. ‘Wat zal je het meest pijn doen, Lews Therin? Ik wil je pijn doen. Ik wil dat je zoveel pijn lijdt als geen mens eerder heeft geleden.’

Hoe dikker de stroom tussen hem en de Bron zou zijn, hoe moeilijker het zou worden die door te snijden. Zijn hand verstrakte zich in zijn jaszak. Het dikke mannetje drukte hard tegen het reigerlitteken dat in zijn handpalm was gebrand. Hij trok zoveel saidin aan als hij kon, tot de smet in de leegheid als een mistregen met hem meedreef. ‘Pijn, Lews Therin.’

En de pijn kwam, de wereld ging in doodspijn onder. Niet in zijn hoofd of hart, deze keer, maar in elk stukje van zijn lichaam. Hete naalden die in de leegte prikten. Hij meende telkens een kwellend gesis bij iedere steek te horen en elke steek ging dieper dan de vorige. Haar pogingen hem af te schermen vertraagden niet; ze werden sneller en sterker. Wat was ze ongelooflijk krachtig. Vastklemmend aan de leegte, aan het rijtende, vrieskille saidin, verdedigde hij zich hevig. Hij kon er een eind aan maken, haar afmaken. Hij kon de bliksem laten neerslaan of haar in het vuur hullen dat ze zelf had gebruikt om te doden.

Beelden schoten door de pijn heen. Een vrouw in donkere kledij die van haar paard viel, het vuurrode zwaard in zijn handen. Marts kille ogen; ik heb haar gedood. Een goudblonde vrouw die ergens in een verwoeste paleishal lag, waarvan de muren schijnbaar waren gesmolten en ingezakt. Ilyena vergeef me!

Het was een hopeloze kreet. Hij kon er een eind aan maken. Hij was er echter niet toe in staat. Hij stond op het punt te sterven, misschien zou de wereld sterven, maar hij kon het niet opbrengen een vrouw te doden. Op de een of andere manier leek het de volmaaktste grap die de wereld ooit had gekend.

Moiraine veegde het bloed van haar mond en kroop aan de achter kant onder de wagen uit. Ze kwam wankelend overeind en ving het geluid op van een lachende man. Onwillekeurig schoten haar ogen heen en weer, op zoek naar Lan, en ze zag hem op de grond liggen, vlak bij de mistige koepelwand rond en boven haar. Hij bewoog, ver zamelde misschien zijn krachten om op te staan, was mogelijk ster vende. Ze dwong zich niet aan hem te denken. Hij had haar zo vaak het leven gered dat hij er eigenlijk aanspraak op mocht maken, maar ze had altijd al het mogelijke gedaan om hem zijn eenzame strijd tegen de Schaduw te laten overleven. Nu moest hij zonder haar leven of sterven.

Het lachen kwam van Rhand, die geknield op de kadestenen zat. Lachend, terwijl de tranen over zijn gezicht stroomden, dat verwrongen stond als bij een man die zich op een breukpunt bevond. Moiraine voelde zich koud worden. Als krankzinnigheid hem te pakken had gekregen, kon ze verder niets meer doen. Ze kon slechts doen wat ze kon doen. Wat ze moest doen.

Toen ze Lanfir zag, kwam dat als een schok. Niet van verrassing, maar doordat ze zag wat ze na Rhuidean zo vaak in haar dromen had waargenomen. Lanfir, staande op een wagenvloer, die door saidar schitterde als de zon en werd omlijst door de verwrongen rood stenen ter’angreaal terwijl ze op Rhand neerkeek met een genadelo ze glimlach om de lippen. Ze draaide een armband in haar vingers rond. Een angreaal. Tenzij Rhand zelf ook een angreaal bezat, zou ze hem daarmee kunnen verpletteren. Of hij had er een, of Lanfir was met hem aan het spelen. Het deed er niet toe. Moiraine had een hekel aan die cirkel van donkergeel bewerkt ivoor. Op het eerste gezicht leek het een tuimelaar die zich achterover boog om zijn enkels te grijpen. Alleen als je beter keek, zag je dat de enkels en polsen aan elkaar waren geboeid. Ze had er een afkeer van, maar had hem zelf uit Rhuidean meegenomen. Gisteren had ze de armband uit een zak met allerlei spullen gehaald en hem bij de drempel van de ter’angreaalpoort neergelegd.

Moiraine was licht, een kleine vrouw. Haar gewicht liet de wagen niet bewegen toen ze erop klom. Ze kromp in elkaar toen een splinter in haar gewaad haakte en het scheurde, maar Lanfir keek niet om. De vrouw had ieder gevaar bezworen, alleen Rhand nog niet. Hij was het enige stukje van de wereld dat ze erkende, tenminste op dat ogenblik.

Ze onderdrukte een klein sprankje hoop – die weelde kon ze zich niet veroorloven -, zocht haar evenwicht aan de andere kant van de wagen, omhelsde toen de Ware Bron en sprong op Lanfir af. De Verzaker had maar een tel en kon zich nog net omdraaien voor Moiraine tegen haar aan klapte en de armband weggraaide. Met hun gezichten bijna tegen elkaar tuimelden ze de ter’angreaal in. Wit licht verteerde alles.

53

Vervagende woorden

In de diepte van een krimpende leegte zag Rhand Moiraine schijnbaar uit het niets naar voren schieten om Lanfir te grijpen. De aan vallen op hem namen af toen de twee vrouwen door de ter’angreaalpoort vielen in een opflitsend wit licht dat maar niet ophield. Het licht vulde de vreemd gedraaide roodstenen rechthoek, alsof het eruit wilde stromen, maar tegen een onzichtbare hindernis stuitte. Blik semschichten kronkelden blauw en wit rond de ter’angreaal, werden steeds feller en heviger, terwijl gonzend gezoem door de lucht kraak te.

Rhand kwam wankelend overeind. De pijn was nog niet echt ver dwenen, maar de druk wel en daarmee was er de belofte dat de pijn zou zakken. Hij kon zich niet van de ter’angreaal afwenden. Moiraine. Haar naam danste in zijn hoofd rond, gleed langs de leegte. Lan rees naast hem op, strak naar de wagen kijkend, steun zoekend alsof elke beweging naar voren zijn val kon voorkomen. Rhand kon zich alleen maar overeind houden. Hij geleidde en ving de zwaardhand in stromen Lucht. ‘Je... je kunt niets doen, Lan. Je kunt haar niet achterna.’

‘Ik weet het,’ zei Lan verloren. Hij was midden in een stap gevangen, verzette zich er niet tegen, maar staarde slechts naar de ter’angreaal die Moiraine had verzwolgen. ‘Het Licht schenke me vrede. Ik weet het.’

De wagen zelf had nu vlam gevat. Rhand probeerde de brand te doven, maar zodra hij op de ene plek de hitte onttrok, staken de bliksemschichten het vuur elders weer aan. Zelfs de stenen poort begon te walmen, een witte bijtende rook die zich dik onder de grijze koepel ophoopte. Zelfs een vleugje ervan prikte bijtend in Rhands neus en deed hem hoesten. Zijn huid brandde en stak op de plaats waar de rook hem raakte. Haastig ontknoopte hij het weefstel van de koe pel, brak het eigenlijk meer open dan dat hij het oplossen afwacht te en weefde toen rond de wagen een hoge schoorsteen van Lucht, glimmend als glas, om de dampen zo hoog en zo ver mogelijk weg te voeren. Daarna maakte hij Lan pas los. Hij had verwacht dat de man Moiraine toch zou volgen als hij bij de wagen had kunnen komen. Het was nu één vuurzee, waardoor ook de roodstenen poort verzwolgen werd, alles smolt als kaarsvet, maar voor een zwaard hand zou dat geen bezwaar zijn.

‘Ze is verdwenen. Ik kan haar aanwezigheid niet voelen.’ Het klonk of de woorden uit Lans borst werden gereten. Hij draaide zich om en liep zonder eenmaal om te kijken langs de rij wagens weg. Rhand volgde hem met zijn ogen en zag hoe Aviendha geknield Egwene vasthield. Hij liet saidin los en rende over de kade naar hen toe. De aanvankelijk verre pijn in zijn lichaam sloeg in alle hevigheid toe, maar hij holde wankel door. Asmodean zat er ook bij, rondkijkend of Lanfir elk moment uit de brandende wagen of een omgevallen graankar te voorschijn zou springen. En Mart, op zijn hurken met zijn zwarte speer tegen zijn schouder leunend, die Egwene met zijn hoed koelte toewuifde. Rhand kwam glijdend tot stilstand, is ze...’ ik weet het niet,’ zei Mart ellendig.

‘Ze haalt nog adem.’ Aviendha klonk alsof ze niet wist hoelang dat nog zou duren, maar Egwenes ogen gingen trillend open, terwijl Amys, Bair, Melaine en Sorilea ruw langs Rhand drongen. De Wijzen knielden samen rond de jongere vrouw neer, in zichzelf en tegen elkaar mompelend, voortdurend Egwene onderzoekend, ik voel...’ begon Egwene zwakjes, zweeg toen om te slikken. Haar gezicht was bloedeloos wit. ‘Ik... pijn...’ Uit haar oog gleed een traan. ‘Natuurlijk,’ zei Sorilea bruusk. ‘Dat gebeurt wanneer je je laat verstrikken in de plannetjes van mannen.’

‘Ze kan niet met je mee, Rhand Altor.’ Melaines goudblonde schoonheid was openlijk kwaad, maar ze keek hem niet aan. Het kon zijn dat ze boos op hem was, of over wat er was gebeurd, ik... ben gauw weer even goed als bronwater... met wat rust,’ fluisterde Egwene.

Bair bevochtigde een doek met water uit een waterzak en legde de lap over Egwenes voorhoofd. ‘Je zult gauw weer even goed zijn met heel, heel veel rust. Ik ben bang dat je vanavond Elayne en Nynaeve niet zult ontmoeten. Je zult de komende dagen nog geen moment in de buurt van Tel’aran’rhiod komen, tot je weer aangesterkt bent. En bespaar me die koppige blik van je, meisje. We zullen je dromen in het oog houden om er zeker van te zijn en laten de zorg verder aan Sorilea over als je ook maar één tel overweegt ons niet te gehoorzamen.’

‘En je krijgt bij mij geen enkele kans op ongehoorzaamheid, al ben je honderdmaal Aes Sedai,’ zei Sorilea. Er klonk iets van medeleven in door dat niet paste bij de grimmigheid op haar getaande gezicht. Op Egwenes gelaat viel de ergernis duidelijk af te lezen, ik ben tenminste nog goed genoeg om te doen wat gedaan moet worden,’ zei Aviendha. Feitelijk zag ze er even afgemat uit als Egwene, maar ze kon een uitdagende blik op Rhand richten, duidelijk in de verwachting dat hij haar zou tegenspreken. Haar verzet zakte ietwat in elkaar, toen het tot haar doordrong dat de vier Wijzen haar aan keken. ‘Dat ben ik inderdaad,’ mompelde ze. ‘Natuurlijk,’ zei Rhand leeg.

‘Ik ben het echt,’ hield ze vol, hem aankijkend en daarbij zorgvuldig de ogen van de Wijzen ontwijkend. ‘Lanfir heeft me iets minder lang aangepakt dan Egwene. Net genoeg om dat verschil tussen haar en mij te laten ontstaan. Ik heb toh jegens jou, Rhand Altor. Ik denk niet dat we het iets langer hadden kunnen volhouden. Ze was heel sterk.’ Haar ogen schoten naar de brandende wagen. Felle vlammen hadden hem al teruggebracht tot een verkoolde vormloze hoop binnen de glazen schoorsteen. De roodstenen ter’angreaal was verdwenen. ‘Ik heb niet alles gezien wat er gebeurd is.’

‘Ze zijn...’ Rhand schraapte zijn keel. ‘Ze zijn allebei weg. Lanfir is dood. Net als Moiraine.’ Egwene begon schokkend in de armen van Aviendha te huilen. Aviendha legde haar hoofd op de schouder van de andere vrouw, alsof zij ook zou gaan huilen. ‘Je bent een dwaas, Rhand Altor,’ zei Bair terwijl ze opstond. Het verrassend jonge gezicht onder haar haarband en witte haren was zo hard als een rots. ‘Hierin en in nog veel meer zaken ben je een dwaas.’ Hij ontweek haar beschuldigende blikken. Moiraine was dood. Dood omdat hij het niet op kon brengen een vrouwelijke Verzaker te do den. Hij wist niet of hij wilde huilen of onbeheerst moest lachen, maar wat hij ook zou doen, hij wist niet of hij dan nog zou kunnen ophouden.

De havenzijde, die leeg was gestroomd bij het vormen van de koe pel, stond weer vol mensen, hoewel maar weinige de grens over liepen waar zojuist de grijze koepel had gestaan. Wijzen liepen rond om de verbrande slachtoffers te helpen en de stervenden te troosten, samen met in het wit geklede gai’shain en in cadin’sor gestoken Aiel. Het gekreun en gehuil troffen hem diep. Hij was niet snel genoeg geweest. Moiraine was dood en degenen met de ergste wonden kregen geen Heling. Omdat hij... Ik kon het niet. Het Licht sta me bij, ik kon het niet!

Meerdere Aielmannen stonden naar hem te kijken, sommigen deden nu pas de sluier omlaag, maar hij zag geen enkele Speervrouwe. Het waren niet alleen Aiel. Dobraine, blootshoofds op een zwarte ruin gezeten, hield zijn ogen strak op Rhand gericht en iets verder weg hielden Talmanes, Nalesean en Daerid te paard zowel Mart als Rhand scherp in het oog. Boven op de hoge stadswallen stonden mensen, schaduwen in het licht van de opgaande zon, en nog meer mensen stonden op de zijwallen. Twee gestalten draaiden zich om toen hij opkeek, zagen elkaar op zo’n twintig pas verder staan en leken zich terug te trekken. Hij durfde er wat om te verwedden dat het Meilan en Maringil waren.

Lan kwam terug met de paarden die aan de laatste wagen waren vastgebonden, ondertussen over de neus van Aldieb, de merrie van Moiraine, strijkend.

Rhand ging naar hem toe. ‘Het spijt me, Lan. Als ik sneller was geweest, als ik...’ Hij zuchtte diep. Ik kon de een niet doden, dus heb ik de ander gedood. Het Licht mag me verblinden.

Als het op dat ogenblik was gebeurd, had het hem niets uitgemaakt. ‘Het Rad weeft.’ Lan liep naar Mandarb en keek de zadelriemen van zijn hengst na. ‘Ze was een vechter, op haar wijze evenzeer bezig met de strijd als ik. Het had de laatste twintig jaar tweehonderd keer eerder kunnen gebeuren. Zij wist het en ik wist het. Het was een goede dag om te sterven.’ Zijn stem klonk even hard als anders, maar er zaten rode randen om zijn kille blauwe ogen. ‘Maar toch... Het spijt me. Als ik maar...’ De man zou zich niet laten troosten met zijn ‘als’ en ‘maar’ en dat knaagde aan Rhands ziel. ‘Ik hoop dat je nog steeds mijn vriend kunt zijn, Lan, na... Ik stel prijs op je raad – en op je zwaardlessen – en ik heb beide de komende dagen nodig.’

‘Ik ben je vriend, Rhand, maar ik kan niet blijven.’ Lan zwaaide zich in zijn zadel. ‘Moiraine heeft iets met me gedaan wat honderden jaren niet meer is voorgekomen, niet sinds de tijd dat de Aes Sedai soms een zwaardhand bonden, of hij dit nu wenste of niet. Ze heeft mijn band veranderd, zodat die bij haar dood naar een ander over ging. Nu moet ik die ander vinden en haar zwaardhand worden. Ik kan haar al vaag voelen, ergens ver naar het westen, en zij kan mij voelen. Ik moet gaan, Rhand. Het is een deel van wat Moiraine heeft gedaan. Ze heeft gezegd dat ze me geen tijd wilde gunnen om te sterven terwijl ik wraak voor haar zocht.’ Hij greep de teugels zo fel vast dat het leek of hij Mandarb inhield, alsof hij zich bedwong niet met een met zijn hielen het paard aan te sporen. ‘Als je ooit Nynaeve mocht zien, zeg dan tegen haar...’ Heel even vertrok zijn steenharde gezicht van zorg; heel even, toen was het weer een en al graniet. Hij mompelde binnensmonds iets, maar Rhand hoorde desondanks: ‘Een schone wond geneest sneller en doet het minste pijn.’ Hardop voeg de hij eraan toe: ‘Zeg tegen haar dat ik iemand anders heb gevonden. Zusters van de Groene Ajah zijn soms net zo verbonden met hun zwaardhanden als andere vrouwen met hun echtgenoot. In alle opzichten. Zeg tegen haar dat ik weg ben om de minnaar en de zwaardhand van een Groene zuster te worden. Deze dingen gebeuren. Het is al lang geleden dat ik haar heb gesproken.’

‘Ik zal haar alles vertellen wat je hebt gezegd, Lan, maar ik weet niet of ze me zal geloven.’

Lan boog zich uit zijn zadel naar Rhand toe en greep hem pijnlijk hard bij de schouder beet. Rhand herinnerde zich dat hij zojuist aan een half tamme wolf had gedacht, maar met die ogen zou een wolf op een schoothondje lijken. ‘We lijken op veel manieren op elkaar, jij en ik. Er is duisternis in ons. Duisternis, pijn en dood. Ze stralen uit ons. Als je ooit liefde opvat voor een vrouw, Rhand, verlaat haar dan, en laat haar een ander vinden. Het zal het mooiste geschenk zijn dat je haar kunt geven.’ Lan richtte zich op en hief zijn hand. ‘Vrede begunstige je zwaard, Tai’shar Manetheren.’ De oeroude groet. Ware bloed van Manetheren. Rhand hief ook zijn hand. ‘Tai’shar Malkier.’

Lan dreef met zijn hielen Mandarb aan en de hengst sprong naar voren, Aiel en alle anderen uit zijn pad jagend, alsof het strijdros de laatste van de Malkieri, waar hij ook heen ging, in galop overal heen zou voeren.

‘De laatste omhelzing van de moeder verwelkome je thuis, Lan,’ mompelde Rhand en huiverde toen. Deze woorden maakten in Shienar en in de andere Grenslanden deel uit van een rouwdienst. Ze hielden hem nog steeds in het oog, zowel de Aiel als de mensen boven op de muren. De Witte Toren zou alles vandaag nog in de een of andere vorm vernemen, zo snel als een duif Tar Valon kon bereiken. Als Rahvin ook een manier had om dit alles waar te nemen daar was slechts een stadsraaf voor nodig, of een rivierrat – zou hij vandaag zeker niets meer verwachten. Elaida zou denken dat hij ver zwakt zou zijn, misschien meer welwillend, en Rahvin... Hij besefte wat hij deed en kromp ineen. Hou daarmee op. Hou er tenminste even mee op om te treuren!

Hij wilde onder al die staren de ogen uit. De Aiel weken bijna net zo snel voor hem uiteen als ze voor Mandarb hadden gedaan.

De loods van de havenmeester was een raamloze, stenen ruimte vol planken met daarop mappen en perkamenttrollen en papieren, en werd verlicht door twee lampen op een ruwhouten tafel vol belasting- en invoerzegels. Rhand sloeg met een klap de deur tusssen hem zelf en alle ogen dicht.

Moiraine dood, Egwene gewond en Lan weg. Een hoge prijs voor Lanfir.

‘Treur om haar, bloedvuur!’ grauwde hij. ‘Dat heeft ze minstens verdiend! Heb je dan geen enkel gevoel meer?’ Hij voelde zich voor het grootste deel echter verdoofd. Zijn lichaam deed pijn, maar daaron der leek alles dood.

De schouders treurig omlaag stopte hij zijn handen in zijn zakken en voelde Moiraines brieven. Langzaam haalde hij ze te voorschijn. Enkele zaken om over na te denken, had ze gezegd. Hij stopte die van Thom weer weg en verbrak het zegel van de andere. De blaadjes stonden vol met het fijne schrift van Moiraine.

Deze woorden zullen binnen enkele tellen vervagen, nadat je handen het papier neerleggen – een ban die op jou is afgestemd – dus let op. Dat je dit leest, betekent dat de gebeurtenissen in de haven zich hebben afgespeeld zoals ik hoopte...

Hij stopte, staarde naar de woorden en las toen snel door.

Vanaf de eerste dag dat ik in Rhuidean aankwam, heb ik geweten – ik val je er niet mee lastig hoe; sommige geheimen behoren aan anderen en ik zal hen niet verraden – dat er een dag in Cairhien zou aanbreken waarop nieuws over Morgase bekend zou worden. Ik wist niet wat dat zou zijn – als het waar is wat we hebben gehoord, moge het Licht haar ziel genadig zijn; ze had wilskracht en was koppig, soms met de nukken van een leeuwin, maar desondanks een ware, goede en genadige koningin – maar iedere keer leidde dat nieuws naar de haven op de dag erna. Er bestonden drie vertakkingen uit de haven, maar als je dit leest, ben ik heengegaan, evenals Lanfir...

Rhands handen verkrampten rond het papier. Ze had het geweten. Geweten en toch had ze hem hierheen geleid. Haastig streek hij het verkreukelde papier glad.

De twee andere vertakkingen waren veel erger. Op de ene tak doodde Lanfir jou. Op de andere tak voerde ze jou mee en zagen we jou veel later terug en noemde je jezelf Lews Therin Telamon en was je haar toegewijde minnaar. Ik hoop dat Egwene en Aviendha het hebben overleefd. Ik weet namelijk niet, zie je, wat er in de wereld erna gebeurt, behalve mogelijk iets kleins wat niet op jou betrekking heeft. Ik kon het niet tegen je zeggen, om dezelfde reden dat ik het Lan niet kon vertellen. Zelfs met die vertakkingen kon ik er niet zeker van zijn welke jij zou kiezen. De mannen van Tweewater hebben schijnbaar nog veel van het befaamde Manetheren in zich behouden, trekken die zij delen met de mannen uit de Grenslanden. Men zegt dat een Grenslander zich eerder door een dolk laat verwonden dan een vrouw pijn te doen en zij vinden dat volkomen eerlijk. Ik durfde de kans niet te lopen dat je mijn leven belangrijker zou vinden dan je eigen leven, ervan overtuigd dat je op de een of andere wijze het lot te slim af kon zijn. Geen gevaarlijke kans, vrees ik, maar een dwaze zekerheid zoals de dag van vandaag zeker heeft bewezen.

‘Mijn keus, Moiraine,’ mompelde hij. ‘Het was mijn keus.’

Enkele laatste punten.

Als Lan nog niet is vertrokken, zeg hem dan dat wat ik hem heb aangedaan, het allerbeste was. Hij zal het op zekere dag begrijpen, en naar ik hoop, mij ervoor zegenen. Vertrouw geen enkele vrouw die momenteel Aes Sedai is. Ik heb het hier niet enkel over de Zwarte Ajah, hoewel je voor hen altijd op je hoede dient te zijn. Pas voor Verin evenzeer op als voor Alviarin. Wij hebben al bijna drieduizend jaar de wereld op onze zangen laten dansen. Die gewoonte is moeilijk af te leren, zoals ik ondervond toen ik op jouw wijs diende te dansen. Jij moet in vrijheid dansen en zelfs een zuster met de beste bedoelingen zal misschien pogen jouw stappen te leiden, zoals ik eenmaal heb gedaan.

Zorg goed voor mijn brief aan Thom Merrilin en geef die hem wanneer je hem weer ziet. Het betreft een kleine zaak waarover ik hem ooit iets heb verteld, waarmee ik zijn gemoedsrust vrede kan schenken.

Ten slotte: wees ook op je hoede voor baas Jasin Natael. Ik kan het niet geheel goedkeuren, maar ik begrijp het. Misschien was het de enige manier. Maar wees waakzaam. Hij is nog steeds dezelfde man die hij altijd is geweest. Denk daar goed aan.

Moge het Licht je verlichten en je beschermen. Je zult het goed doen.

Er stond alleen Moiraine onder. Ze had bijna nooit de naam van haar Huis gebruikt.

Hij las het stuk over Natael nog eens nauwkeurig na. Op de een of andere manier had ze geweten wie Asmodean was. Dat moest wel. Ze had geweten dat ze vlak bij een Verzaker had gestaan en ze had niet eenmaal met haar ogen geknipperd. Ze had ook de reden gekend, als hij haar woorden goed las. Eigenlijk vond hij dat ze in een brief die helemaal wit zou worden bij het neerleggen, wel wat duidelijker had mogen zijn, had moeten schrijven wat ze bedoelde. Niet alleen over Asmodean. Over hoe ze dat alles in Rhuidean had geleerd. Het had iets te maken met de Wijzen of hij zat er gloeiend naast, maar hij had evenveel kans om meer uit de brief te leren als van hen te horen. Over de Aes Sedai. Bestond er een reden waarom ze het over Verin had? Waarom Alviarin en niet Elaida? Zelfs over Thom en Lan. Om de een of andere reden dacht hij niet dat ze Lan een brief had nagelaten; de zwaardhand was niet de enige die in schone wonden geloofde. Hij had bijna Thoms brief gepakt en geopend, maar misschien lag er eenzelfde ban op als op de zijne. Ze was een Aes Sedai uit Cairhien en had zich tot het einde toe gehuld in geheimen en geschuif met mensen. Tot het einde.

Dat had hij willen vermijden met al zijn gezeur over dat ze dingen voor zich hield. Ze had geweten wat er zou gebeuren en was even dapper gebleken als elke andere Aiel. Was haar dood willens en wetens tegemoet gegaan. Ze was gestorven, doordat hij zich er niet toe had kunnen brengen Lanfir te doden. Hij kon de ene vrouw niet do den, dus was een andere vrouw gestorven. Zijn ogen vielen op haar laatste woorden. ‘... Je zult het goed doen.’ Ze kerfden diep, als een koud scheermes.

‘Waarom wil je hier alleen wenen, Rhand Altor? Ik heb gehoord dat sommige natlanders het een schande vinden als anderen hen zien huilen.’

Hij keek woest naar Sulin, die in de deuropening stond. Ze was in volledige krijgsuitrusting: de boog in een hoes op de rug, de pijlkoker aan haar riem, het ronde leren schild en drie speren in haar hand. ‘Ik ben niet aan...’ Zijn wangen leken vochtig. Hij boende de tranen weg. ‘Het is hier heet. Daardoor zweet ik als... Wat wil je? Ik dacht dat jullie allemaal hadden besloten mij te verlaten en naar het Drievoudige Land terug te keren.’

‘Wij hebben jou niet in de steek gelaten, Rhand Altor.’ Ze deed de deur achter zich dicht, ging op de vloer zitten en legde haar schild en twee speren neer. ‘Jij hebt óns in de steek gelaten.’ In één beweging plaatste ze haar voet tegen de speer die ze met twee handen vast hield, zette kracht en hij brak in tweeën.

‘Wat doe je?’ Ze gooide de stukken opzij en pakte een andere speer op. ‘Ik zei: wat ben je aan het doen?’ Het gezicht van de witharige Aielse zou zelfs Lan hebben gerustgesteld, maar Rhand boog zich voorover en greep de speer tussen haar twee handen vast. De zool van haar zachte laars rustte tegen zijn knokkels. Niet zacht. ‘Laat je ons een rok aantrekken? Laat je ons trouwen en veste en haard verzorgen? Of moeten we bij je vuur liggen en je handen likken wanneer je ons een stuk vlees geeft?’ Haar spieren spanden zich en de speer brak, zodat zijn hand vol splinters kwam te zitten. Hij trok zijn bloedende hand met een vloek terug en schudde de druppels bloed eraf. ‘Dat ben ik helemaal niet van plan. Ik dacht dat je dat begreep.’ Ze raapte de laatste speer op, trok haar voet op en hij geleidde, weefde Lucht, zodat ze zich niet meer kon bewegen. Ze staarde hem slechts zwijgend aan. ‘Bloedvuur, je hebt niks gezegd. Goed, ik heb de Speervrouwen buiten de veldslag met Couladin gehouden. Die dag heeft niet iedereen gestreden. Maar jullie hebben er geen woord over vuil gemaakt.’

Sulins ogen stonden wijd open van ongeloof. ‘Jij hebt óns uit de dans met de speren gehouden? Wij hebben jóu uit de dans weggehouden. Je was net een jong meisje dat net met de speer was gehuwd, klaar om weg te draven en Couladin te doden zonder ook maar even te denken aan de speer die je in de rug kon treffen. Jij bent de car’a’carn. Jij hebt niet het recht jezelf nodeloos in gevaar te brengen.’ Haar stem werd vlakker. ‘Nu ga je tegen een Verzaker vechten. Het is een goed bewaard geheim, maar van de andere aanvoerders van de genootschappen heb ik voldoende gehoord.’

‘En uit dat gevecht wil je me ook weghouden?’ vroeg hij kalm. ‘Doe niet zo dwaas, Rhand Altor. Bij Couladin kon iedereen met de speren dansen, maar jou gevaar te laten lopen was denken als een kind. Van ons kan niemand de Schaduwzielen bestrijden, alleen jij.’

‘Maar waarom...’ Hij zweeg, want hij wist het antwoord al. Na die met bloed doordrenkte dag tegen Couladin had hij zichzelf ervan overtuigd dat ze er niet om zouden geven. Hij had willen geloven dat ze dat niet zouden doen.

‘Zij die met jou gaan, zijn uitgekozen.’ De woorden werden hem als stenen toegegooid. ‘Mannen uit ieder genootschap. Mannen. Er zijn geen Speervrouwen bij, Rhand Altor. De Far Dareis Mai dragen jouw eer en je ontneemt ons die eer.’

Hij haalde diep adem en zocht moeizaam naar woorden. ‘Ik... ik hou er niet van een vrouw te zien sterven. Ik haat het, Sulin. Mijn ingewanden vormen dan een harde knoop. Ik zou nog geen vrouw kunnen doden als mijn leven ervan afhing.’ De blaadjes van Moiraines brief ritselden in zijn hand. Dood omdat hij Lanfir niet had kunnen doden. Niet alleen zijn eigen leven. ‘Sulin, ik zou het liever alleen tegen Rahvin opnemen dan dat iemand van jullie sterft.’

‘Een dwaas idee. Iedereen heeft iemand nodig om hem in de rug te beschermen. Dus het is Rahvin. Zelfs Roidan van de Donderlopers en Turol van de Steenhonden hebben dat verzwegen.’ Ze wierp een blik op haar geheven voet die door dezelfde stromen tegen de speer werd gehouden als haar armen. ‘Maak me los en we zullen praten.’ Hij aarzelde even en wikkelde het weefsel los. Hij hield zich gespannen klaar om haar opnieuw vast te pakken, als dat nodig mocht zijn, maar ze sloeg haar benen over elkaar heen en begon de speer in haar handen op en neer wippen. ‘Soms vergeet ik dat je door ander bloed werd opgevoed, Rhand Altor. Luister naar me. Ik ben wat ik ben. Dit is wat ik ben.’ Ze hield de speer omhoog. ‘Sulin...’

‘Luister, Rhand Altor. Ik bén de speer. Als er een minnaar tussen mij en de speer komt, kies ik de speer. Sommigen maken een andere keuze. Sommigen vinden dat ze lang genoeg met de speren hebben gelopen en willen een man of een kind. Ik heb nooit iets anders gewild. Geen enkel stamhoofd zou aarzelen om mij naar de heetste plek van de strijd te sturen. Als ik daar sterf, zouden mijn eerstezusters om me treuren, maar nog geen vingernageltje meer dan bij de dood van mijn eerstebroeder. Een boomdoder die mij in mijn slaap in het hart steekt, bewijst mij meer eer dan jij doet. Begrijp je het nu?’

‘Ik begrijp het, maar...’ Hij begreep het echt. Ze wilde niet dat hij van haar iemand anders maakte dan wie ze was. Hij hoefde slechts bereid te zijn om haar te zien sterven. ‘Wat gebeurt er als je de laatste speer breekt?’

‘Als je in dit leven geen eer hebt, heb je het misschien wel in het volgende.’ Ze zei het alsof ze iets anders uitlegde. Het duurde even voor het tot-hem doordrong. Hij hoefde slechts bereid te zijn om haar te zien sterven.

‘Je geeft me geen enkele keus, nietwaar?’ Niet meer dan hij Moiraine had gegeven.

‘Er is altijd een keus, Rhand Altor. Jij hebt een keus en ik heb er een. Ji’e’toh staat geen andere toe.’

Hij wilde haar afsnauwen, ji’e’toh vervloeken en iedereen die ernaar leefde. ‘Kies je Speervrouwen, Sulin. Ik weet niet hoeveel ik er mee kan nemen, maar de Far Dareis Mai zullen er evenveel hebben als elk ander krijgsgenootschap.’

Hij stapte langs haar en haar plotselinge glimlach heen. Geen glim lach van opluchting. Van plezier. Plezier dat ze de kans kreeg te sterven. Hij had haar in saidin gewikkeld moeten houden, haar moeten achterlaten en het moeten oplossen wanneer hij van Caemlin terug kwam. Hij gooide de deur open, stapte de kade op... en bleef staan. Enaila stond vooraan in een lange rij Speervrouwen, ieder met drie speren in de hand, een rij die zich uitstrekte van de deur van de ha venmeester en onder de poorten door de stad in. Enkele Aielmannen in de haven keken hen nieuwsgierig aan, maar het betrof duidelijk iets tussen de Far Dareis Mai en de car’a’carn; daar hadden de andere genootschappen niets mee te maken. Amys en drie of vier andere Wijzen die vroeger Speervrouwe waren geweest, keken nauw lettender toe. De meeste Cairhienin waren verdwenen, afgezien van enkele mannen die zenuwachtig omgevallen graankarren opzetten en probeerden de andere kant op te kijken. Enaila stapte op Rhand af en bleef staan toen Sulin naar buiten kwam. Geen opluchting. Plezier. Glimlachjes van plezier golfden door de lange rij Speervrouwen. Glimlachjes ook bij de Wijzen en een scherp knikje voor hem van Amys, alsof hij een eind had gemaakt aan een of ander idioot gedrag.

‘Ik dacht dat ze misschien een voor een naar binnen zouden gaan en je verdriet weg zouden kussen,’ zei Mart.

Rhand staarde Mart aan, zoals zijn vriend daar stond, grijnzend, leunend op zijn speer en de breedgerande hoed achter op zijn hoofd geschoven. ‘Hoe kun je zo opgewekt zijn?’ De stank van verkoold vlees hing nog in de lucht en het gekreun was hoorbaar van verbrande mannen en vrouwen die door de Wijzen werden verzorgd. ‘Omdat ik leef,’ snauwde Mart. ‘Wat wil je dan dat ik doe. Huilen?’ Hij trok zijn schouders op, niet op zijn gemak. ‘Amys zegt dat Egwene echt over enkele dagen weer in orde zal zijn.’ Toen keek hij rond, maar alsof hij niet wilde zien wat hij zag. ‘Bloedvuur, als we die klus gaan klaren, laten we het dan doen. Dovie’andi se tovya sa gain.’

‘Wat?’

‘Ik zei dat het tijd werd de stenen te laten rollen. Heeft Sulin je oren dichtgestopt?’

‘Tijd om de stenen te laten rollen,’ beaamde Rhand. De vlammen in de glazige schoorsteen waren gedoofd, maar nog steeds steeg er wit te rook op, alsof de vlammen werkten aan de vertering van de ter’angreaal. Moiraine. Hij had... Gedaan was gedaan. De Speervrouwen omringden Sulin, voor zover ze op de kade konden staan. Gedaan was gedaan en hij moest ermee leven. De dood zou een ontsnapping zijn van datgene waarmee hij moest leven. ‘Laten we het doen.’

54

Naar Caemlin

Rhand werd door Sulin en vijfhonderd Speervrouwen terug naar het koninklijk paleis begeleid, waar Bael stond te wachten op het grote voorplein achter de voorpoorten met de Donderlopers, Waterzoekers en de mannen uit alle andere genootschappen. Hun aantal vulde het plein, vulde alle gangen die op het plein uitkwamen tot aan de kleinste dienstingang. Sommigen keken toe uit de lagere ramen, wachtend op hun beurt om naar buiten te komen. De balkons waren leeg. Op het hele plein stond slechts één man die geen Aiel was. Tyreners en Cairhienin – zeker de Cairhienin – bleven uit de buurt wanneer de Aiel zich verzamelden. Die uitzondering stond boven Bael op de grote grijze treden die naar het plein afliepen. Pevin, met de bloedrode banier die slap langs de stok hing; zijn gezicht als altijd uitdruk kingsloos, alsof er geen Aiel om hem heen stonden. Aviendha, gezeten achter Rhands zadel, klemde zich stevig tegen hem aan, haar borsten drukten tegen zijn rug tot het moment dat hij af steeg. Ze had in de haven kort met enkele Wijzen gesproken en hij dacht niet dat het de bedoeling was geweest dat hij het hoorde.

‘Ga met het Licht,’ had Amys gezegd, Aviendha’s gezicht aanrakend. ‘En bescherm hem goed. Je weet hoeveel er van hem afhangt.’

‘Er hangt veel van jullie beiden af,’ vertelde Bair Aviendha bijna te gelijk met Melaine, die geërgerd opmerkte: ‘Het zou gemakkelijker zijn geweest als het je nu al gelukt was.’

Sorilea snoof. ‘Zelfs Speervrouwen wisten in mijn dagen hoe ze mannen moesten aanpakken.’

‘Ze is beter geslaagd dan jullie weten,’ maakte Amys hun duidelijk. Aviendha schudde haar hoofd; de armband met rozen en doorns gleed langs haar arm omlaag toen ze de andere vrouw tot zwijgen wilde brengen, maar Amys sprak dwars door haar half geuite tegenwer ping heen. ‘Ik heb gewacht tot zij het ons wilde vertellen, maar aan gezien zij het niet doet...’ Toen had ze Rhand tien voet verder zien staan, met Jeade’ens teugels in de hand en had ze opeens haar lippen op elkaar geperst. Aviendha had zich omgekeerd om te zien waar Amys naar keek en toen haar ogen op hem vielen, werd ze vuurrood en daarna weer zo bleek dat zelfs haar zongebruinde wangen wit zagen. De vier Wijzen keken hem strak aan met effen, onpeilbare blikken.

Asmodean en Mart waren met hun paarden aan komen lopen. ‘Leren vrouwen die manier van kijken al in de wieg?’ mompelde Mart. ‘Leren ze het van hun moeder? Ik zou zeggen dat de machtige car’a’carn zijn oortjes zal schroeien als hij hier nog langer blijft staan.’

Hoofdschuddend stak Rhand zijn hand uit toen Aviendha een been over het zadel zwaaide om omlaag te glijden en tilde haar van de rug van de appelschimmel. Heel even omvatte hij haar rond haar middel en keek hij diep in haar blauwgroene ogen. Ze wendde haar blik niet af en haar gezichtsuitdrukking veranderde niet, maar haar handen op zijn onderarmen verstrakten. Waarin werd ze veronder steld te slagen? Hij had ooit gedacht dat ze voor de Wijzen had moeten spioneren, maar als ze iets vroeg wat hij voor de Wijzen achterhield, dan kwam het doordat ze openlijk boos was dat hij iets voor hen geheimhield. Het was nooit achterbaks en ze probeerde hem nooit iets te ontlokken. Onbeschaamd misschien, maar nooit stiekem. Hij had aan de mogelijkheid gedacht dat ze net zo iemand was als een van die jonge vrouwen van Colavaere, maar dat was even kortstondig geweest als het idee zelf. Aviendha zou zich nooit op die manier laten gebruiken. Bovendien, als ze dat wel deed en hem een voorproefje van zichzelf had geschonken, dan was het wei geren van een kus, om die jacht op haar rond de halve wereld niet te vergeten, niet de manier om het aan te pakken. Misschien was ze wat slordig door zich naakt aan hem te vertonen, maar de Aielgebruiken waren anders. Als zijn onrust haar tevredenstelde, kwam dat waarschijnlijk omdat ze het leuk vond een spelletje met hem te spelen. Dus waarin werd ze verondersteld te slagen? Overal om hem heen werden plannen gesmeed. Iedereen maakte plannen. Hij kon zijn gezicht in haar ogen zien. Wie had haar die zilveren halsketting gegeven?

‘Ik hou ook best van wat minnekozen, net als iedere man,’ zei Mart, ‘maar vind je niet dat er een tikkeltje te veel mensen staan te kijken?’ Rhand liet Aviendha’s middel los en deed een stap naar achteren, nauwelijks sneller dan de Aielse. Ze boog haar hoofd, friemelde aan haar rok, mompelend dat die door de rit was gekreukeld, maar toen had hij al gezien dat haar wangen kleurden. Nou ja, hij had haar niet in verlegenheid willen brengen.

Het plein verkennend zei hij: ik heb je gezegd, Bael, dat ik niet weet hoeveel ik er mee kan nemen.’ Nu de Speervrouwen door de poorten de schuine helling op stroomden, was er amper plaats om te bewegen. Vijfhonderd van ieder krijgsgenootschap betekende zesdui zend Aiel; de gangen binnen moesten overvol zijn. Het rijzige stamhoofd trok zijn schouders op. Net als iedere aanwezige Aiel had hij zijn sjoefa rond zijn hoofd gewikkeld, klaar om zich te sluieren. Geen rode haarband, hoewel het leek of de helft van alle Aiel op het voorhoofd de zwart met witte schijf droegen, iedere speer die je kan volgen, zal dat doen. Komen de twee Aes Sedai er aan?’

‘Nee.’ Het was goed dat Aviendha zich aan haar belofte had gehouden en zich niet meer door hem had laten aanraken. Lanfir had geprobeerd zowel haar als Egwene te doden, omdat ze niet wist wie van hen Aviendha was. Hoe had Kadere het ontdekt, zodat hij het had kunnen vertellen? Het deed er niet toe. Lan had gelijk. Vrouwen leden pijn – of vonden de dood – wanneer ze te dicht in zijn buurt kwamen. ‘Ze komen niet.’

‘We hoorden verhalen over... moeilijkheden... bij de rivier.’

‘Een grote overwinning, Bael,’ zei Rhand vermoeid. ‘Er is veel eer gewonnen.’ Maar niet door mij.

Pevin liep langs Bael heen om met de banier achter Rhand te gaan staan, zijn magere gezicht vol littekens vertoonde geen enkele uitdrukking. ‘Weet het hele paleis ervan?’ vroeg Rhand.

‘Ik heb het gehoord,’ zei Pevin. Zijn kaken bewogen, kauwden op nog meer woorden. Rhand had in plaats van diens verbleekte boe renjas een andere jas van goede rode wol gevonden en de man had klimmende Draken op beide kanten van zijn borst laten borduren. ‘Dat u ging. Ergens.’ Deze mededeling leek zijn woordenschat te heb ben uitgeput.

Rhand knikte. Geruchten groeiden in het paleis als paddestoelen in de schaduw. Zolang Rahvin er maar niet van hoorde. Hij zocht de leien daken en torentransen af. Geen raven. Hij had al enige tijd geen raaf meer gezien, hoewel hij had gehoord dat andere mannen ze af maakten. Misschien meden ze hem nu. ‘Hou je gereed.’ Hij greep saidin aan en zweefde in de leegheid, gevoelloos. De poort verscheen onder aan de treden, eerst een heldere streep die leek te wentelen en zich opende tot een vierkant gat in het zwart van vier pas breed. Niemand van de Aiel mompelde iets. De krijgers er achter zouden hem zien als door beroet glas, een schemerige glinstering in de lucht, maar ze hadden evengoed kunnen proberen door een paleismuur te stappen. Van opzij zou de poort onzichtbaar zijn, behalve voor hen die zo dichtbij stonden dat hij schijnbaar een fijne strak gespannen haar zou lijken.

Vier pas was het grootste dat Rhand aankon. Er waren grenzen aan wat iemand alleen kon doen, beweerde Asmodean; het leek wel of er altijd beperkingen waren. De hoeveelheid aangetrokken saidin deed er niet toe. De Ene Kracht had eigenlijk weinig met poorten te maken, alleen met het vormen ervan. Daarachter, dat was iets anders. Een droom van een droom, noemde Asmodean het. Hij stapte erdoorheen, op wat een grote tegel leek die uit het paleis plein was gelicht, maar hier hing het grijze vierkant midden in vol komen duisternis, met een gevoel dat het niets zich naar alle kanten uitstrekte. Een oneindig niets. Het leek niet op de nacht. Hij kon zichzelf en de steen volmaakt zien. Maar al het andere, overal elders, was zwart.

Het werd tijd uit te vinden hoe groot hij het vlot kon maken. Bij die gedachte verschenen er meer stenen, allemaal tegelijk, die het pa leisplein nauwkeurig nabootsten. Hij verbeeldde zich dat het nog groter was. Even snel strekten de grijze stenen zich tot de rand van zijn gezichtsveld uit. Geschrokken besefte hij dat zijn laarzen in de steen onder hem begonnen weg te zakken. De steen zag er niet anders uit, maar gaf als modder langzaam mee en perste zich langs zijn laarzen omhoog. Haastig bracht hij alles terug tot een plein ter grootte van wat daarbuiten was – dat formaat garandeerde stevigheid – en begon het toen te vergroten met één rij stenen tegelijk. Het duurde niet lang voor hij besefte dat hij het vlot niet veel groter kon maken dan bij zijn eerste poging. De steen zag er goed uit en zakte niet onder zijn voeten in, maar de tweede rij die hij eraan toevoegde leek... on stoffelijk, als een dunne schaal die bij een verkeerde stap kon bar sten. Kwam dat doordat het nu zo groot was als het maar gemaakt kon worden? Of doordat hij het de eerste keer niet groter had gedacht? We stellen allen zelf onze beperkingen.

De gedachte kwam als een verrassing ergens vandaan glijden. En we stellen ze ruimer dan waar we recht op hebben.

Rhand voelde hoe hij huiverde. In de leegte leek het of er iemand mee huiverde. Het was goed eraan herinnerd te worden dat Lews Therin nog steeds in hem zat. Hij moest oppassen dat hij niet in een strijd om zichzelf verwikkeld raakte, terwijl hij Rahvin bestreed. Als dat er niet was geweest, dan had hij... Nee. Wat er gebeurd was op de havenkade, was gebeurd; hij moest het van zich afzetten. Na het plein met een buitenrij van vierkante stenen te hebben ver kleind, draaide hij zich om. Bael stond buiten te wachten in wat een enorme, vierkante doorgang naar het daglicht leek met de treden er achter. Naast hem keek Pevin even onverstoorbaar als het Aielstam hoofd naar wat hij zag. Pevin zou die banier overal waar Rhand was, meetorsen, zelfs naar de Doemkrocht, en niet eens met zijn ogen knip peren. Mart schoof zijn hoed naar achter om op zijn hoofd te krab ben en trok de rand toen met een ruk omlaag, terwijl hij iets mom pelde over dobbelstenen in zijn hoofd.

‘Indrukwekkend,’ zei Asmodean kalm. ‘Heel indrukwekkend.’

‘Vlei hem een andere keer, harpspeler,’ zei Aviendha. Ze was de eerste die erin stapte, daarbij Rhand aankijkend, niet lettend op waar ze haar voeten neerzette. Ze liep het hele eind naar hem toe, zonder dat ze ook maar voor iets anders als zijn gezicht aandacht had. Zodra ze echter bij hem stond, draaide ze zich abrupt om, schikte haar sjaal en bekeek de duisternis. Soms waren vrouwen misschien wel vreemder dan al het andere wat de Schepper had gemaakt.

Bael en Pevin volgden haar op de voet, daarna Asmodean, een hand rond de borstriem van zijn harpkist geknepen, de ander met witte knokkels op zijn zwaardgevest. Ook Mart kwam, wijdbeens, maar een tikkeltje weifelend en grommend, alsof hij ruzie met zichzelf maakte. In de Oude Spraak. Sulin eiste de eer op de volgende te zijn, maar weldra volgde een grote stroom, niet alleen Speervrouwen, maar ook de Tain Shari, de Zuiverbloedigen, de Far Aldazar Din, de Broeders van de Adelaar, Roodschilden, Dageraadlopers, Steenhonden en Meshanden. Leden van elk krijgsgenootschap dromden door de poort.

De groep groeide en Rhand zocht een plekje aan de voorkant van het vlot. Het was eigenlijk niet nodig om te zien waar hij heen ging, maar hij wilde het. Feitelijk had hij aan de andere kant bij de poort kunnen blijven of naar de zijkant kunnen lopen. De richting was hier veranderlijk; welke richting hij ook koos, deze zou hem naar Caemlin brengen als het goed werd gedaan. En naar het eindeloze zwart van nergens als hij het verkeerd deed.

Afgezien van Bael, Sulin en natuurlijk Aviendha lieten de Aiel een kleine ruimte rond hem, Mart, Asmodean en Pevin vrij. ‘Blijf weg van de rand,’ zei hij. De Aiel rond hem gingen een voet naar achter. Hij kon niet over het woud van met sjoefa’s beklede hoofden heen kijken. ‘Is het vol?’ riep hij. Het ding zou misschien de helft kunnen dragen van wie mee wilden, niet zoveel meer. ‘Is het vol?’

‘Ja!’ riep een vrouwenstem eindelijk aarzelend terug – hij meende de stem van Lamelle – maar bij de poort schoven ze nog steeds verder op, de Aiel vonden dat er best ruimte was voor eentje meer. ‘Genoeg!’ schreeuwde Rhand. ‘Niemand meer! Maak de doorgang vrij! Iedereen daar, maak de opening vrij!’ Hij wilde niet dat een levend lichaam overkwam wat er met zijn Seanchaanse lans was gebeurd.

Het was even stil en toen: ‘Vrij!’ Het was Lamelle. Hij zou er zijn laatste duit om willen verwedden dat Enaila en Somala daar ook ergens stonden.

De poort leek zich zijwaarts te draaien en werd smaller, tot hij met een laatste lichtflits verdween.

‘Bloed en as!’ mopperde Mart, die vol afkeer op zijn speer steunde. ‘Dit is nog erger dan die vervloekte saidinwegen.’ Wat hem een geschrokken blik van Asmodean opleverde en een nadenkende blik van Bael. Mart merkte het niet, doordat hij strak naar het zwart stond te loeren.

Er was geen gevoel van beweging, geen briesje bewoog de banier die Pevin hoog hield. Ze hadden stil kunnen staan. Maar Rhand wist wel beter; hij kon bijna voelen hoe de plek die ze naderden, dichter bij kwam.

‘Als je vlak bij hem aankomt, zal hij het voelen.’ Asmodean likte langs zijn lippen en vermeed iemand aan te kijken. ‘Dat heb ik ten minste weleens gehoord.’

‘Ik weet waar ik heen ga,’ zei Rhand. Niet te dichtbij, niet te veraf. Hij herinnerde zich de plek heel goed.

Geen beweging. Eindeloos zwart met hen er middenin. Beweging loos. Een lange tijd ging voorbij. Er rimpelde een lichte opwinding door de Aiel. ‘Wat is er?’ vroeg Rhand.

Over het vlot kwam het gemompel naderbij. ‘Er is iemand gevallen,’ zei een forse man vlak bij hem uiteindelijk. Rhand herkende hem. Meciar van de Cor Darei, een Nachtspeer. Hij droeg de rode hoofd band.

‘Toch geen...’ begon Rhand, maar hij zag hoe Sulin hem met uit drukkingsloze ogen aankeek. Hij draaide zich om en staarde de duisternis in, zijn boosheid een vlek op de gevoelloze leegte. Dus werd hij verondersteld er niet om te geven of een Speervrouwe was gevallen, nietwaar? Het gaf wel. Een eeuwige val door eindeloos zwart. Zou het verstand het vóór de dood opgeven of werd het een dood door verhongering, dorst of angst? Bij zo’n val moest zelfs een Aiel zo’n grote vrees kennen dat zijn hart het begaf. Hij hoopte bijna van wel; het moest genadiger zijn dan het andere. Bloedvuur, wat is er gebeurd met al die hardheid waar ik zo trots op was: Een Speervrouwe of een Steenhond, een speer is een speer!

De gedachte maakte het echter nog niet waar. Ik zal hard zijn! Hij zou de Speervrouwen met de speren laten dansen, waar ze maar wilden. Dat zou hij doen. En hij wist dat hij de naam zou willen kennen van iedere vrouw die stierf, en dat iedere naam weer een kerfje in zijn ziel zou maken. Ik zal hard zijn. Het Licht helpe mij. Dat zal ik. Het Licht sta me bij.

Schijnbaar bewegingloos, hangend in de zwartheid. Het vlot stopte. Hij kon niet zeggen waardoor hij het wist, maar hij wist het, zoals hij het kon voelen wanneer het vlot bewoog. Hij geleidde en net als op het paleisplein in Cairhien opende zich een doorgang. De stand van de zon was nauwelijks anders, maar hier viel het vroege ochtendlicht op een straat en een hoge helling met bruine vlekken en door de zon vergeeld gras en wilde bloemen, een helling met op de top een ruim twee stap hoge muur met stenen die zo waren bewerkt dat het een natuurlijke rotswand leek. Boven die muur kon hij de gouden koepels zien van het koninklijk paleis van Andor. Enkele witte torens met banieren van de Witte Leeuw, rimpelend in de ochtendbries. Aan de andere kant van die muur lag de tuin waar hij Elayne voor het eerst had ontmoet. Blauwe ogen dreven beschuldigend buiten de leegte, de lonkende her innering aan heimelijke kussen in Tyr, de herinnering aan een brief waarin ze haar hart en ziel aan zijn voeten legde, aan boodschappen waarin Egwene doorgaf dat de erfdochter van hem hield. Wat zou ze zeggen als ze ooit over Aviendha hoorde, over die nacht samen in de sneeuwhut? De herinnering aan een andere brief die hem ijzig af ranselde, als een koningin die een varkenshoeder tot de diepste duisternis veroordeelde. Het deed er niet toe. Lan had gelijk. Maar hij wilde... Wat? Wie? Blauwe ogen, groene ogen en donkerbruine ogen. Elayne, die misschien wel van hem hield maar niet kon beslissen? Aviendha, die hem tartte met datgene waar hij niet aan mocht komen? Min, die hem uitlachte en hem een wolkoppige dwaas vond? Dit alles flitste langs de grenzen van de leegte. Hij probeerde het te negeren, net als de pijnlijke herinneringen aan een andere vrouw met blauwe ogen, die alweer zo lang geleden dood in een paleisgang had gelegen.

Hij moest hier blijven staan, terwijl de Aiel achter Bael naar buiten schoten, zich sluierden en zich naar links en rechts verspreidden. Al leen door zijn aanwezigheid bleef het vlot bestaan. Het zou ver dwijnen zodra hij de poort doorstapte. Aviendha stond bijna even kalm als Pevin af te wachten, hoewel ze af en toe haar hoofd naar buiten stak om met een vage frons de straat naar links of rechts af te speuren. Asmodean voelde aan zijn zwaard en ademde te snel. Rhand vroeg zich af of de man wist hoe hij het wapen moest gebruiken. Nou ja, dat hoefde hij ook niet. Mart staarde omhoog naar de muur alsof hij er slechte herinneringen aan had. Ook hij was ooit op deze manier het paleis binnengedrongen.

De laatste gesluierde Aiel liep langs hem heen en Rhand gebaarde de anderen eruit te stappen, waarna hij volgde. De doorgang hield knip perend op te bestaan en hij stond midden in een grote kring oplettende Speervrouwen. Aiel renden de gebogen straat af – rond de om trek van de heuvel, alle straten van de Binnenstad volgden de vorm van het oorspronkelijke land – en verdwenen snel rond de bochten, klaar om iedereen uit te schakelen die de noodklok zou laten luiden. Anderen klommen de helling op, en sommigen waren zelfs al op de muur, gebruik makend van kleine uitsteeksels en groeven als steun voor vingers of tenen.

Opeens staarde Rhand rond. Links van hem liep de straat met een bocht omlaag en verdween uit het zicht; de helling bood uitzicht over met tegels bedekte torens, die in honderden verschillende kleuren fonkelden in de ochtendzon, op een van de vele parken in de Binnen stad met witte paden en beelden die een leeuwenkop vormden als je ze vanaf deze plek bezag. Rechts van hem steeg de straat nog even voor hij opzij boog, omhoogreikend naar torenspitsen en glanzende, veelvormige koepels boven dakpunten. Overal bevonden zich Aiel, die snel uitwaaierden over de zijstraten die van het paleis wegkronkelden. Alleen Aiel en verder niemand. De zon stond al zo hoog dat er mensen hadden moeten zijn die bezig waren met hun werk, zelfs hier in de buurt van het paleis.

Als in een nachtmerrie viel de muur boven op de helling op een aan tal plekken naar buiten, waardoor Aiel en brokken puin neervielen op de krijgers die nog aan het klimmen waren. Voor de stuiterende, omlaag rollende brokken metselwerk de straat bereikten, verschenen er Trolloks in de open gaten, die de gebruikte boomdikke rammen lieten vallen en hun zeiskromme zwaarden trokken. Er verschenen er nog meer met piekbijlen en speren met weerhaken, enorme menselijke gestalten in zwarte maliën met punten aan hun schouders en ellebogen. Hun menselijke gezichten waren vervormd tot snuiten en bekken, snavels, hoorns en veren. Ze sprongen omlaag met oogloze Myrddraal als middernachtelijke slangen in hun midden. Overal in de straat stroomden huilende Trolloks en stille Myrddraal uit gangen en poorten, sprongen uit vensters. Bliksemflitsen sloegen neer uit een wolkeloze hemel.

Rhand weefde Lucht en Vuur om Lucht en Vuur tegen te houden, een langzaam groter wordend veld tegen de snelle inslaande blik sems. Te langzaam. Een bliksem trof het schild recht boven zijn hoofd, vertakkend in een verblindende gloed, maar andere schichten troffen de grond, en zijn haren stonden rechtop toen de lucht zelf hem dreigde neer te slaan. Hij raakte zijn weefsel bijna kwijt, bijna de leegte zelfs, maar hij weefde met ogen die door het gloeiende licht niets konden zien, breidde het schild uit tegen bliksemflitsen die hij er gelukkig tegenaan hoorde slaan, een roffel om hem te treffen, maar dat kon veranderen. Hij trok saidin aan door het beeldje in zijn zak en voltooide het schild, tot hij bijna zeker wist dat het de helft van de Binnenstad afdekte, waarna hij het verknoopte. Toen hij zich over eind duwde, begon hij weer beter te zien, aanvankelijk waterig en pijnlijk. Hij moest zo snel mogelijk iets doen. Rahvin wist dat hij hier was. Hij moest...

Er was schijnbaar verbazend weinig tijd voorbijgegaan. Rahvin had het niet kunnen schelen hoeveel van zijn manschappen zouden worden gedood. Verdoofde Trolloks en Myrddraal vielen door de speren van de Far Dareis Mai, van wie velen zelf wankelend rondliepen. Sommige Speervrouwen die het dichtst bij Rhand waren, richtten zich nu pas op van de plek waar ze naartoe waren geworpen, en Pe vin hield zich wijdbeens overeind aan de staak met de rode banier, zijn gezicht nog volkomen uitdrukkingsloos. Nog meer Trolloks stroomden door de openingen in de paleismuur naar beneden en van alle kanten klonk het lawaai van de strijd in de straten, maar het maakte Rhand niet uit. De slag had ook in een ander land gevoerd kunnen worden.

Er waren meerdere lichtschichten geweest bij die eerste bliksems, maar ze waren niet allemaal op hem gericht geweest. Marts roken de laarzen lagen tien pas van de plek af waar Mart zelf plat op zijn rug lag. Er stegen ook sliertjes rook op uit de zwarte schacht van zijn speer, uit zijn jas, zelfs uit het vossenkopzegel dat over zijn hemd hing en dat hem dus niet beschermd had tegen een geleider. Asmodean was een verwrongen hoop roet en kool, alleen herkenbaar aan de zwarte harpkist die nog op zijn rug zat. En Aviendha... Er was niets te zien. Het leek of ze zich even te rusten had gelegd, als ze ten minste kon rusten met open ogen die naar de zon staarden. Rhand bukte zich en raakte haar wang. Ze koelde reeds af. Het voel de... niet als vlees. ‘Raaaaahviiiiin!’

Hij schrok er van dat er zo’n geluid uit zijn keel kon komen. Het kwam schijnbaar ergens diep achter uit zijn eigen hoofd, terwijl de leegte weidser en leger leek dan ooit tevoren. Saidin kolkte door hem heen. Hij gaf er niet om dat het aan hem schuurde. De smet sijpel de overal doorheen, vervuilde alles. Het kon hem niet schelen. Drie Trolloks braken door de Speervrouwen heen, grote piekbijlen en vreemd kromme speren in hun harige klauwen. Al te menselijke ogen staarden Rhand aan, die hen schijnbaar ongewapend stond op te wachten. Een Trollok met een varkenssnuit en slagtanden stortte neer doordat Enaila’s speer dwars door zijn ruggengraat ging. Arend snavel en berensnuit snelden op hem af, de een op laarzen, de ander op klauwpoten.

Rhand voelde hoe hij glimlachte.

Vlammen barstten uit de Trolloks, vuur spoot uit iedere porie en brandde door hun zwarte maliën. Terwijl gekrijs uit hun muilen los brak, opende zich een poort op de plek waar ze stonden. Bloedige helften van brandende, doormidden gesneden Trolloks vielen neer, maar Rhand staarde de opening in. Niet naar zwartheid, maar naar een ruime zaal met pilaren vol stenen afbeeldingen van leeuwen, waar een grote man met witte lokken in zijn zwarte haar verrast opschrok op zijn gouden troon. Een tiental mannen, sommigen gekleed als heren, sommigen in kurassen, draaide zich om en keek naar wat hun meester zag.

Rhand merkte hen amper op. ‘Rahvin,’ zei hij. Of iemand deed dat. Hij wist niet zeker wie.

Terwijl hij vuur en bliksems voor zich uit stuurde, stapte hij door de poort heen en liet hem achter zich sluiten. Hij was de dood.

Nynaeve kon moeiteloos haar boze bui in stand houden, waardoor ze een stroompje Geest naar de slapende vrouw van amber in haar beurs kon geleiden. Zelfs het gevoel van onzichtbare ogen kon van morgen niet door haar boosheid prikken. Siuan stond voor haar in een straat in Salidar in Tel’aran’rhiod, verlaten op de twee vrouwen na, enkele vliegen en een vos die kort bleef staan om hen nieuws gierig aan te kijken voor hij verder draafde.

‘Alleen hierop letten,’ blafte Nynaeve. ‘Je lette die eerste keer veel beter op dan nu. Geef het al je aandacht!’

‘Dat dóé ik al, stomme meid!’ Siuans eenvoudige kleding verander de van wol opeens in zijde. De gestreepte zevenkleurige stola van de Amyrlin Zetel hing om haar nek en aan haar vinger zat een gouden serpent dat in zijn eigen staart beet. Ze keek Nynaeve fronsend aan en leek de verandering niet op te merken, hoewel ze dezelfde kledij die dag al vijfmaal had gedragen. ‘Als er moeilijkheden zijn, dan komt dat door dat smerige brouwsel dat je me hebt gegeven. Bah! Ik proef het nog steeds. Net de gal van een platvis.’ Stola en ring verdwenen en de hoge halslijn schoof zo ver omlaag dat de gedraaide stenen ring zichtbaar werd, die aan een fijn gouden kettinkje tussen haar borsten bengelde.

‘Als je niet zo aandrong dat ik je lessen gaf en vervolgens iets nodig hebt om in slaap te komen, dan had je dat ook niet nodig.’ Nou ja, er had wat schapentongwortel in het drankje gezeten, plus enkele andere dingen die niet echt nodig waren, maar die vrouw verdiende het dat haar tong wat rondkrulde.

‘Je kunt me nauwelijks iets leren als je Sheriam en de anderen les geeft.’ De zijde verbleekte, de halslijn werd weer hoog, afgezet met een witkanten roesje en Siuans haren waren getooid met een strak kapje van parels. ‘Of heb je liever dat ik meteen na hen kom? Je zegt zelf dat je énige ongestoorde slaap nodig hebt.’ Nynaeve rilde en haar handen balden zich tot vuisten. Sheriam en de anderen waren niet het ergste dat haar kwaadheid voedde. Elayne en zij brachten hen in paren om de beurt naar Tel’aran’rhiod, soms per nacht wel zes zusters en ook al was zij de lerares, ze lieten haar nooit vergeten dat ze slechts een Aanvaarde was en zijzelf Aes Sedai. Eén scherpe opmerking wanneer zij iets stoms deden en... Elayne was nog maar één keer weggestuurd om pannen te schuren, maar Nynaeves handen waren helemaal rimpelig van het hete sop, tenminste in de wereld waar haar lichaam lag te slapen. Maar dat was nog niet het ergste. Evenmin het feit dat ze amper één ogenblik over had om te onderzoeken of er zo mogelijk iets aan het stillen en sussen kon worden gedaan. Logain werkte nog steeds beter mee dan Siuan en Leane, of was in ieder geval ijveriger. Hij begreep, het Licht zij dank, dat het geheim moest worden gehouden. Of dacht tenminste dat hij het begreep. Waarschijnlijk veronderstelde hij dat ze hem uiteindelijk zou helen. Nee, nog erger dan dat alles was het afleggen van de proeven en de verheffing van Faolain tot... nee niet tot Aes Sedai – dat kon niet zonder de Eedstaf, die in de Witte Toren goed bewaard bleef maar tot iets hogers dan Aanvaarde. Faolain mocht nu elk soort kleding dragen dat ze verkoos en al kon ze dan nog niet de sjaal dragen en een Ajah kiezen, ze had wel een soort macht verworven. Nynaeve dacht dat ze de afgelopen vier dagen meer bekers water, meer boeken – opzettelijk laten slingeren volgens haar! – meer spelden, meer inktpotten en andere zinloze dingen had versleept dan al die tijd in de Toren. Maar zelfs Faolain was nog niet het allerergste. Ze wilde er niet eens aan terugdenken. Haar boosheid kon een huis een hele winter verwarmen.

‘Waarvan heb je nu weer een haak in de kieuwen, meisje?’ Siuan droeg nu een gewaad zoals Leane, maar veel strakker dan Leane ooit in het openbaar zou dragen en zo dun dat de kleur haast niet te zien was. En ze droeg het vandaag ook niet voor het eerst. Wat speelde zich in het hoofd van die vrouw af? In de Wereld der Dromen ver ried zoiets als het veranderen van je kleren, gedachten die je miscchien zelf niet eens had opgemerkt. ‘Je bent tot vandaag heel behoorlijk gezelschap geweest,’ vervolgde Siuan pesterig en zweeg toen. ‘Tot aan vandaag! Ik begrijp het nu. Gistermiddag heeft Sheriam Theodrin de taak gegeven jou te helpen om de blokkade die je hebt opgebouwd af te breken. Kriebelt je hemd daardoor zo erg? Heb je er een hekel aan dat Theodrin tegen je zegt wat je moet doen? Zij was ook een wilder, meisje. Als er iemand is die jou kan helpen om te gaan geleiden zonder eerst door brandnetels te rollen, dan is zij...’

‘En waardoor ben jij zo schichtig dat je je kleding nog geen tel het zelfde kunt houden?’ Theodrin, dat deed haar echt veel pijn. De mis lukking. ‘Misschien komt het door wat ik gisteravond opving.’ Theodrin was vrij gelijkmatig, opgewekt en geduldig. Ze had gezegd dat het niet in één zitting kon. Haar eigen blokkade was pas na maanden opgeheven en ze was eindelijk tot het besef gekomen dat ze al geleidde voor ze naar de Toren was gegaan. Maar de mislukking deed pijn en het ergste van alles was als ooit iemand hoorde dat ze als een klein kind in Theodrins troostende armen had liggen huilen, wetend dat ze had gefaald... ‘Ik heb gehoord dat je de laarzen naar Garet Brins hoofd hebt geslingerd toen je weer moest gaan zitten om ze behoorlijk te poetsen. Weet hij dat Min het poetswerk doet? En heeft hij je toen aan je voeten opgetild?’

Siuan haalde vol uit toen ze Nynaeve een klap gaf. Heel even kon ze de andere vrouw slechts aanstaren, waarbij haar ogen steeds groter werden. Met een woordeloos gekrijs probeerde ze Siuan in haar oog te stompen. Probeerde, want op de een of andere manier had Siuan haar haren vastgegrepen. Even later lagen ze in het stof en rolden gillend over straat, terwijl ze woest naar elkaar uithaalden. Grommend bedacht Nynaeve dat ze de overhand kreeg, zelfs al wist ze de helft van de tijd niet of ze boven of onder lag. Siuan probeer de met een hand Nynaeves vlecht er bij de wortel uit te rukken, ter wijl ze met de andere vuist haar ribben of elke plekje dat ze kon raken, bewerkte. Nynaeve had de andere vrouw echter op dezelfde manier vast en Siuans getrek en gestomp werden steeds zwakker en het zou niet lang duren of ze zou de andere vrouw helemaal plat slaan en daarna al haar haren uittrekken. Nynaeve gilde toen een teen keihard tegen haar scheen schopte. De vrouw schopte! Nynaeve trachtte haar een knietje te geven, maar met een rok was dat niet gemakkelijk. Schoppen bij het vechten was niet eerlijk! Opeens drong het tot Nynaeve door dat de ander lag te schudden. Eerst dacht ze dat de vrouw lag te huilen, maar toen drong het tot haar door dat het van het lachen kwam. Ze duwde zich op, veegde de slierten haar uit het gezicht – haar vlecht was volkomen in de war – en keek woest op de andere vrouw neer. ‘Wat zit je te lachen? Lach je mij uit? Als je dat...’

‘Jou niet. Ons.’ Nog naschokkend van pret schoof Siuan Nynaeve van zich af. Siuans haren leken een ragebol en de wol die ze nu droeg, zat onder het stof, leek versleten en op vele plekken netjes versteld. Ze was nu ook blootsvoets. ‘Twee volwassen vrouwen die liggen te rollebollen als... Dat heb ik niet meer gedaan sinds mijn... twaalfde, denk ik. Ik moest er opeens aan denken dat alles volmaakt zou zijn als de dikke Cian me aan mijn oor omhoog zou trekken om me te vertellen dat meisjes nooit vechten. Ik heb gehoord dat ze ooit een dronken drukker bewusteloos heeft geslagen. Ik weet niet waarom.’ Ze werd even overvallen door iets wat sterk op gegiechel leek, on derdrukte het toen, stond op en sloeg het zand van haar rok af. ‘Als wij het niet eens zijn, kunnen we het toch als volwassen vrouwen regelen?’ En veel behoedzamer: ‘Toch zou het mogelijk een goed idee zijn niet over Garet Brin te praten.’ Ze schrok toen de versleten wollen kledij opeens een rood gewaad werd met volop borduurwerk in zwart en goud en met een lage halslijn.

Nynaeve bleef haar aankijken. Wat zou zij als Wijsheid hebben gedaan als ze twee vrouwen op die manier in het stof had zien rollen? In ieder geval hield het antwoord haar boosheid in stand. Siuan leek nog steeds niet door te hebben dat het in Tel’aran’rhiod niet nodig was om met je handen het stof af te slaan. Met een ruk trok ze haar vingers weg die haar vlecht weer goed vlocht. Nynaeve stond snel op en voor ze weer rechtop stond, was haar vlecht volmaakt in orde en kon haar goede wollen kleding uit Tweewater net gewassen en gestreken zijn.

‘Daar stem ik mee in,’ zei ze. Ze zou al die vrouwen die ze zo zou hebben aangetroffen, laten betreuren dat ze waren geboren, voor ze hen voor de vrouwenkring had geplaatst. Waar was ze mee bezig als ze als een man met haar vuisten rondsloeg? Eerst Cerandin – ze had niet willen denken aan dat voorval, maar het had zich wel degelijk afgespeeld – toen Latelle en nu dit weer. Zou ze die blokkade kunnen opheffen door de hele tijd woest te zijn? Jammer genoeg, of miscchien gelukkig maar, maakte die gedachte haar stemming er niet veel beter op. ‘Als we van mening verschillen, kunnen we... erover praten.’

‘Wat volgens mij betekent dat we elkaar lekker toeschreeuwen,’ zei Siuan droogjes. ‘Nou ja, dat is beter dan het andere.’

‘We zouden niet hoeven te schreeuwen als jij...’ Diep ademhalend keek Nynaeve de andere kant op; dit was geen manier om opnieuw te beginnen. De adem bleef in haar keel steken en ze keek zo snel Siuan weer aan dat het leek of ze haar hoofd schudde. Ze hoopte dat het daarop leek. Gedurende een heel kort ogenblik had ze aan de overkant een gezicht achter een raam gezien. En ze had dat kriebelige gevoel in haar buik, een bal van vrees, de hitte van boosheid dat ze bang was. ‘Ik denk dat we terug moeten,’ zei ze kalm. ‘Teruggaan? Je hebt gezegd dat dat smerige brouwseltje me zeker twee uur in slaap zou houden en we zijn hier nog maar heel kort!’

‘Hier is het anders met de tijd.’ Was het Moghedien geweest? Het gezicht was zo snel verdwenen dat het best mogelijk was dat het ie mand geweest was die zich heel even hierheen had gedroomd. Als het wel Moghedien was, dan zou ze nooit, nooit mogen laten merken dat ze haar had gezien. Ze moesten hier weg. Een knobbel van vrees, de hitte van boosheid. ‘Dat heb ik je al verteld. In Tel’aran’rhiod is een dag soms een uur in de echte wereld en omgekeerd. We...’ ik heb wel beter spul uit de slijmemmer gevist, meisje. Je hoeft niet te denken dat je weg kunt komen met mij te kort te doen. Jij leert me volgens afspraak evenveel als je de anderen leert. We kunnen vertrekken als ik wakker word.’

Er was geen tijd meer. Als het Moghedien was geweest. Siuans gewaad was nu van groene zijde en de stola van de Amyrlin en de Grote Serpent-ring waren weer terug en het was geen wonder dat de nek lijn lager was dan ze ooit eerder had gedragen. De ter’angreaal-ring hing tussen haar borsten, op de een of andere manier een deel van een halsketting met vierkante smaragden.

Nynaeve handelde zonder nadenken. Haar hand schoot uit naar de ketting, waar ze zo hard aan trok dat ze die van Siuans hals rukte. Siuans ogen werden groot, maar de sluiting was amper los of ze was verdwenen en de ketting en ring losten op in Nynaeves hand. Heel even bleef ze naar haar lege vingers staren. Wat gebeurde er als je ie mand op die manier uit Tel’aran’rhiod wegstuurde? Had ze Siuan naar haar slapende lichaam teruggezonden? Of ergens anders heen? Naar het niets?

Ze werd door paniek overvallen. Ze stond hier zomaar. Even snel als het idee vloog ze weg en leek de Wereld der Dromen om haar heen te veranderen.

Ze stond op een zandweg in een dorpje met lage houten huizen. Aan een hoge paal wapperde de Witte Leeuw van Andor en een stenen kade stak een brede rivier in, waarover een vlucht vogels met lange snavels laag boven het water naar het zuiden wiekte. Het leek haar allemaal vaag bekend, maar het duurde even voor ze het weer wist. Jurene. In Cairhien. En die rivier was de Erinin. Hier waren zij, Egwene en Elayne aan boord gegaan van de Spoed – een even slechte naam als Rivierserpent – waarmee ze hun reis naar Tyr hadden voort gezet. Die dag leek een verhaal dat ze lang geleden in een boek had gelezen.

Waarom was ze naar Jurene gesprongen? Dat was eenvoudig: het antwoord volgde meteen. Jurene was de enige plek die ze goed genoeg kende om er in Tel’aran’rhiod heen te springen en waarvan ze zeker was dat Moghedien hem niet kende. Ze waren er maar heel kort geweest, nog voordat Moghedien wist dat ze bestonden, en ze wist zeker dat Elayne en zij de plaats nooit hadden genoemd, niet als ze wakker waren, noch in Tel’aran’rhiod.

Waarmee een tweede vraag bij haar omhoogrees. In zekere zin de zelfde. Waarom Jurene? Waarom kon ze niet uit de droom stappen, gewoon wakker worden in haar eigen bed, alsof het vele afwassen en vloeren boenen naast alle andere zaken haar niet zo hadden uit geput dat ze eeuwig kon slapen? Ik kan er nog steeds uitstappen. Moghedien had haar in Salidar gezien, als het Moghedien geweest was. Moghedien wist nu van Salidar. Ik kan het tegen Sheriam zeggen. Hoe? Door toe te geven dat ze Siuan lesgaf? Ze werd niet geacht die ter’angreaal in handen te hebben, behalve als Sheriam of een andere zuster erbij was. Hoe Siuan hem in handen kon krijgen wan neer ze dat wilde, wist Nynaeve niet. Nee, ze was niet bang om nog meer uren tot aan haar ellebogen in het water te staan. Ze was bang voor Moghedien. De boosheid brandde als een fel vuur in haar maag. Ze had graag wat ganzenmunt willen hebben uit haar voorraadje kruiden. Ik ben zo... zo bloedmoe van steeds maar bang te zijn.

Voor een van de huizen stond een bankje, waarop je over de pier en de rivier kon uitkijken. Ze ging zitten en beschouwde haar toestand van alle kanten. Het was belachelijk. De Ware Bron was iets bleeks. Ze geleidde een dansend vlammetje vlak boven haar hand. Zij zag er misschien stevig uit – voor zichzelf in ieder geval – maar ze kon door het kleine vlammetje heen de rivier zien. Ze verknoopte de stroom en het verdween als mist zodra de knoop was gelegd. Hoe kon ze het tegen Moghedien opnemen als de zwakste Novice in Salidar haar kon evenaren of haar kracht kon overtreffen? Daarom was ze hierheen gevlucht en had ze Tel’aran’rhiod niet verlaten. Bang en kwaad dat ze bang was, te kwaad om rechtlijnig te denken, haar eigen zwakheid te overwegen.

Ze zou uit de droom stappen. Siuans plan was mooi geweest, maar het was voorbij, en ze zou samen met haar de gevolgen moeten dragen. De gedachte aan nog meer uren van vloeren schrobben zorgde ervoor dat haar hand om de vlecht opeens verstrakte. Het zou nog eerder dagen worden, plus mogelijk de zweep van Sheriam. Misschien zouden ze haar nooit meer in de buurt van een droomter’angreaal laten komen, van geen enkele ter’angreaal. Ze zouden Faolain de taak van Theodrin laten overnemen, een einde maken aan haar studie van Siuan en Leane en zeker die van Logain, misschien een einde maken aan haar studie van Heling.

Woest geleidde ze nog een vlam. Als die al een tikkeltje sterker was, kon zij het niet ontdekken. Het had geen zin haar kwaadheid op te schroeven met de hoop dat het zou helpen. ‘Er zit niets anders op dan dat ik ze gewoon vertel dat ik Moghedien heb gezien,’ mom pelde ze terwijl ze zo hard aan haar vlecht trok dat het pijn deed. ‘Licht, ze gaan zeker Faolain aanwijzen. Ik zou nog liever doodgaan.’

‘Je schijnt het echter wel leuk te vinden om boodschapjes voor haar te doen.’

Die spottende stem deed Nynaeve van de bank opveren alsof ze handen op haar schouders had gevoeld. In de straat stond Moghedien, geheel in het zwart, hoofdschuddend naar haar te kijken. Met alle Kracht die ze op kon brengen weefde Nynaeve een schild van Geest en wierp dat tussen de andere vrouw en saidar. Probeerde het ertussen te gooien; het was of ze met een papieren bijl een boom omhakte. Moghedien glimlachte zelfs voor ze de moeite nam Nynaeves weefsel door te snijden; even terloops alsof ze een bijter van haar gezicht veegde. Nynaeve staarde haar aan terwijl haar gedachten door el kaar tuimelden. Dit was het dus. De Ene Kracht, nutteloos. Alle boosheid die in haar borrelde, nutteloos. Al haar plannen, haar hoop, nutteloos. Moghedien nam niet eens de moeite terug te slaan. Ze nam niet eens de moeite zelf een scherm te weven. Zo groot was haar min achting.

‘Ik was al bang dat je mij had gezien. Ik werd zorgeloos toen jij en Siuan elkaar probeerden te doden. Met je handen.’ Moghedien lach te kleinerend. Ze was iets aan het weven, op haar gemak, omdat er geen reden was tot haast. Nynaeve wist niet wat het was, maar ze wilde krijsen. Woede ziedde in haar rond, maar angst verdoofde haar zintuigen en hechtte haar voeten aan de bodem vast. ‘Soms denk ik dat jullie allemaal nog te onwetend zijn om geoefend te worden, jij en die vroegere Amyrlin Zetel en al die anderen. Maar ik kan niet goedkeuren dat je mij verraadt.’ Het weefsel strekte zich voor haar uit. ‘Het lijkt me eigenlijk de hoogste tijd dat ik je meeneem.’

‘Stop, Moghedien!’ schreeuwde Birgitte.

Nynaeves mond viel open. Het was Birgitte, zoals ze was geweest, in haar korte witte jas en wijde gele broek, met de kunstige goud blonde vlecht over haar schouder, de zilveren pijl aangelegd op de zilveren boog. Het was onmogelijk. Birgitte maakte geen deel meer uit van Tel’aran’rhiod; ze was daarginds, in Salidar, om ervoor te zorgen dat niemand ontdekte dat Nynaeve en Siuan nog sliepen ter wijl de zon al op was en dan vragen begon te stellen. Moghedien was zo geschokt dat de door haar geweven stromen ver dwenen. Die schok duurde echter maar een tel. De glanzende pijl schoot van Birgittes boog... en verdampte. De boog verdampte. Iets leek de boogschutster vast te grijpen, haar armen omhoog te trekken, haar van de grond op te tillen. Bijna onmiddellijk was ze ingesnoerd, lang uitgestrekt van polsen tot enkels, een voet boven de grond zwevend.

‘Ik had jouw mogelijke komst kunnen verwachten.’ Moghedien wendde zich af van Nynaeve en liep naar Birgitte toe. ‘Geniet je van je vlees? Zonder Gaidal Cain?’

Nynaeve dacht eraan regaan geleiden. Maar wat? Een dolk die niet eens door de kleren van die vrouw zou snijden? Vuur dat haar rok niet eens zou schroeien? Moghedien wist hoe nutteloos ze was; ze keek niet eens in haar richting. Als ze de stroom Geest niet meer naar de slapende vrouw van amber geleidde, zou ze in Salidar ontwaken en kon ze hen waarschuwen. Haar gezicht betrok bijna tot tranen toe terwijl ze naar Birgitte keek. De goudblonde vrouw hing stil, uit dagend Moghedien aanstarend. Moghedien stond haar op haar beurt op te nemen zoals een houtsnijder een stuk hout bestudeert.

Alleen ik ben er, dacht Nynaeve. Ik zou net zo goed helemaal niet kunnen geleiden, alleen ik ben er. Ze tilde haar voet op en het leek of die uit kniediepe modder kwam. De tweede wankele stap was niet gemakkelijker. Naar Moghedien toe. ‘Doe me geen pijn,’ huilde Nynaeve. ‘Alsjeblieft, doe me geen pijn.’ Ze voelde een rilling door haar heen gaan. Birgitte was verdwenen. Een kind van drie of vier jaar oud stond in een kort wit jas je en een wijde gele broek met een zilveren speelgoedboog te spelen. Haar goudblonde vlecht naar achteren zwierend richtte het kind de boog op Nynaeve en giechelde, waarna ze haar duim in haar mond stak alsof ze niet zeker wist of ze iets verkeerds deed. Nynaeve zak te op haar knieën. Het was moeilijk in een rok te kruipen, maar ze dacht niet dat ze op haar benen kon blijven staan. Op de een of andere manier lukte het haar een smekende hand op te heffen en te snikken. ‘Alsjeblieft. Doe me geen pijn. Alsjeblieft. Doe me geen pijn.’ Ze bleef het telkens weer herhalen terwijl ze zich naar de Verzaker sleepte, een gewonde kever die in het zand krabbelde. Moghedien keek zwijgend toe tot ze uiteindelijk zei: ‘Ik heb ooit gedacht dat je sterker was dan dit. Nu merk ik dat ik het prachtig vind jou op je knieën te zien. Dat is ver genoeg, meisje. Niet dat ik denk dar je moed groot genoeg is om te proberen mijn haar uit te trekken...’ Ze leek de gedachte vermakelijk te vinden. Nynaeves hand was een stap ver van Moghedien af. Dat moest dicht bij genoeg zijn. Alleen zij was er. En Tel’aran’rhiod. Het beeld vorm de zich in haar hoofd, en daar was het, een zilveren armband om haar opgeheven arm, de zilveren lijn naar de zilveren halsband om Moghediens nek. Ze had in gedachten niet alleen de a’dam gevormd, maar ook Moghedien die hem droeg. Moghedien en de a’dam, een deel van Tel’aran’rhiod dat ze in de vorm boog die zij wenste. Ze wist iets van wat ze mocht verwachten, nadat ze in Falme korte tijd een armband had gedragen. Op een vreemde manier was ze zich van Moghedien bewust alsof ze haar eigen lichaam voelde, haar eigen gevoelens kende; twee stel, elk apart, maar allebei in haar eigen hoofd. Op één ding had ze slechts kunnen hopen, omdat Elayne had volge houden dat het zo was. Het ding was inderdaad een band; ze kon de Ware Bron dóór de andere vrouw voelen.

Moghediens hand schoot naar de band, haar ogen rond van schrik. Woede en afgrijzen. Aanvankelijk meer woede dan afgrijzen. Nynaeve voelde ze bijna even goed alsof het van haarzelf kwam. Moghedien moest weten wat de teugel en de halsband waren; toch probeerde ze te geleiden. Tegelijk voelde Nynaeve een lichte verschuiving in zichzelf, in de a’dam, terwijl de andere vrouw Tel’aran’rhiod naar zichzelf wilde verbuigen. Het was niet moeilijk om Moghediens po ging te verijdelen; de a’dam was een verbinding en zij was de baas. Nu ze dat wist, was het gemakkelijk. Nynaeve wilde die stromen niet weven, dus werden ze niet geleid. Moghedien had evengoed kunnen proberen met haar blote handen een berg op te tillen. Afgrijzen over won woede.

Nynaeve stond op en versterkte het juiste beeld in haar gedachten. Ze verbeeldde zich niet alleen dat Moghedien beteugeld was, ze wist zo zeker dat Moghedien beteugeld was als ze haar eigen naam kende. Het gevoel van verschuiving, van haar huid die wilde rimpelen, ging echter niet weg. ‘Hou op,’ zei ze scherp. De a’dam bewoog niet, maar leek onzichtbaar te trillen. Ze dacht aan zwartewespnetels die ze licht van de schouders tot de knieën over de andere vrouw streek. Moghedien beefde, haalde hortend adem. ‘Hou op, zei ik, of ik doe iets ergers.’ Het verschuiven stopte. Moghedien keek haar behoedzaam aan, nog steeds de zilveren halsband vasthoudend en in een houding of ze elk moment kon wegvluchten.

Birgitte – het kind dat Birgitte was of was geweest – stond hen nieuws gierig op te nemen. Nynaeve vormde een beeld van haar als vol wassen vrouw en gaf het al haar aandacht. Het kleine meisje stak haar duim weer in de mond en begon de speelgoedboog te bekijken. Nynaeve zuchtte boos. Het was moeilijk iets te veranderen wat ie mand anders reeds in stand hield. En bovendien had Moghedien beweerd dat ze iemand voorgoed kon veranderen. Maar wat zij kon maken, kon ze ook herstellen. ‘Breng haar terug.’

‘Als je me losmaakt, zal ik...’

Nynaeve dacht weer aan de netels en ditmaal was het geen zachte streling. Sissend zoog Moghedien lucht door haar opeengeklemde tanden op en trilde als een laken in de wind.

‘Nog nooit,’ zei Birgitte, ‘heb ik zoiets angstwekkends meegemaakt.’ Ze was zichzelf weer, ze droeg de korte jas en wijde broek, maar had geen boog en pijlkoker. ‘Ik was een kind, maar tegelijkertijd was wat mij was – mijn echte ik – slechts een aangename gedachte die ergens in die kindergeest rondzweefde. En ik wist het. Ik wist dat ik gewoon zou toekijken naar wat er ging gebeuren en zou spelen...’ Ze gooide haar vlecht weer over haar schouder en keek Moghedien strak aan. ‘Hoe ben je hier gekomen?’ vroeg Nynaeve. ‘Ik ben je heel dankbaar, begrijp me goed, maar... hoe?’

Birgitte schonk Moghedien een laatste harde blik, deed haar jas open en graaide naar iets in de halsopening, waarna ze de gedraaide stenen ring aan een leren koord omhoogtrok. ‘Siuan werd wakker. Heel kort en niet helemaal. Lang genoeg om iets te mopperen over dat je dit van haar had afgepakt. Toen je niet meteen na haar wakker werd, wist ik dat er iets scheef zat, dus heb ik de ring gepakt en het restje opgedronken van het drankje dat je voor Siuan had klaargemaakt.’

‘Er was amper iets over. Alleen de droesem.’

‘Genoeg om me in slaap te krijgen. Het smaakte trouwens ver schrikkelijk. Daarna was het even gemakkelijk jou te vinden als verendansers in Shiota. In allerlei dingen is dit bijna alsof ik nog in...’ Birgitte zweeg abrupt en keek Moghedien nogmaals woest aan. De zilveren boog verscheen weer in haar hand en een koker met zilveren pijlen aan haar heup, maar vlak daarop verdwenen ze weer. ‘Het verleden is voorbij en voor ons ligt de toekomst,’ zei ze vastberaden. ‘Ik was niet echt verbaasd toen het tot me doordrong dat er hier twee mensen waren die wisten dat ze zich in Tel’aran’rhiod bevonden. Ik wist dat zij de andere moest zijn en toen ik aankwam en jullie zag... Het leek of ze jou al gevangen had genomen, maar ik hoopte haar af te kunnen leiden, zodat je iets kon bedenken.’ Nynaeve voelde een steek van schaamte. Zij had overwogen Birgit te achter te laten. Dat had ze uiteindelijk bedacht. De gedachte was er maar heel even geweest en was even snel weer afgewezen, maar ze had bestaan. Ze was een lafaard! Birgitte zou zeker geen enkel ogenblik van zwakte kennen waarin ze bijna geheel door vrees werd overheerst, ik...’ Ze proefde vaag gekookte kattenvaren en maarne bladpoeder. ‘Ik ben bijna gevlucht,’ zei ze zwakjes, ik was zo bang dat mijn tong tegen mijn gehemelte plakte. Ik was bijna gevlucht en had jou achtergelaten.’

‘O?’ Nynaeve beefde van binnen toen Birgitte haar nadenkend aan keek. ‘Maar je hebt het niet gedaan, toch? Ik had moeten schieten voor ik riep, maar ik heb het nooit aangenaam gevonden iemand in de rug te schieten. Zelfs haar niet. Het is toch goed gekomen? Maar wat gaan we nu met haar doen?’

Moghedien leek haar vrees echt overwonnen te hebben. Ze deed net of ze geen zilveren halsband om had en keek Nynaeve en Birgitte aan alsof zij de gevangenen waren en ze aan het overwegen was wat ze met hen zou doen. Afgezien van een enkel schokje in haar handen, alsof ze zich wilde krabben waar haar huid nog de herinnering aan de netels vasthield, zag ze er zwart en ingetogen uit. Alleen de a’dam liet Nynaeve weten dat er vrees in de vrouw lag verborgen, soms amper bedwongen, maar onderdrukt tot een gedempt gebrom. Ze had graag gehad dat het ding haar niet alleen liet weten wat Moghedien voelde maar ook wat ze dacht. Niettemin was ze ook blij dat ze niet achter die kille zwarte ogen in haar geest kon kijken. ‘Voordat je iets... ingrijpends overweegt,’ zei Moghedien, ‘bedenk wel dat ik veel weet wat nuttig voor je kan zijn. Ik heb de andere Uit verkorenen in de gaten gehouden, hun plannetjes beloerd. Is je dat niet iets waard?’

‘Vertel ze maar en ik zal overwegen of het iets waard is,’ zei Nynaeve. Wat kon ze met de vrouw doen?

‘Lanfir, Graendal, Rahvin en Sammael zijn samen plannen aan het smeden.’

Nynaeve gaf de lijn een korte ruk, waardoor Moghedien opveerde. ‘Dat weet ik. Vertel me iets nieuws.’ De vrouw was hier gevangen, maar de a’dam bestond alleen zolang ze in Tel’aran’rhiod waren. ‘Weet je dat ze Rhand Altor uitlokken om Sammael aan te vallen? Maar wanneer hij dat doet, treft hij de anderen ook daar. Ze wachten hem op om hem samen te vangen. Hij zal minstens Graendal en Rahvin aantreffen. Ik denk dat Lanfir een ander spel speelt, eentje waarvan de anderen niets weten.’

Nynaeve en Birgitte keken elkaar bezorgd aan. Dit moest Rhand we ten. En dat zou hij ook, nadat zij en Elayne die avond met Egwene gesproken zouden hebben. Als ze erin slaagden de ter’angrealen lang genoeg bij hen te houden.

‘Als hij tenminste lang genoeg blijft leven om hen te vinden,’ mom pelde Moghedien.

Nynaeve pakte de zilveren lijn vlak bij de band beet en trok het gezicht van de Verzaker naar zich toe. De donkere ogen keken haar nietszeggend aan, maar ze kon de boosheid door de a’dam voelen en hoe de vrees naar boven kronkelde en weer weg werd gestampt. ‘Luis ter goed. Denk je dat ik niet weet waarom je zo lief meewerkt? Jij denkt dat als je maar lang genoeg blijft praten, dat ik een foutje maak en jij kunt ontsnappen. Jij denkt dat hoe langer we praten, hoe moei lijker ik het zal vinden jou te doden.’ Dat was in ieder geval wel waar. Iemand in koelen bloede te doden, zelfs een Verzaker, zou lastig zijn, misschien lastiger dan ze aankon. Wat moest ze met de vrouw doen? ‘Maar je dient iets goed te begrijpen. Ik wil geen vage aanduidingen. Als je iets voor mij probeert te verbergen, zal ik met jou alles doen wat jij voor mij had bedacht.’ Doodsangst kroop door de lijn als gekrijs door merg en been in het diepste van Moghediens gedachten. Misschien wist ze niet zoveel van een a’dam als Nynaeve dacht. Misschien meende ze dat Nynaeve haar gedachten kon lezen als ze dat wilde. ‘Goed, als je nu een dreigend gevaar voor Rhand weet, iets dat eerder gebeurt dan dat van Sammael en de anderen, dan ga je me dat zeggen. Nu!’

De woorden tuimelden Moghediens mond uit en voortdurend flitste haar tong langs haar lippen. ‘Altor is van plan Rahvin aan te vallen. Vandaag. Vanmorgen. Omdat hij denkt dat Rahvin Morgase heeft vermoord. Ik weet niet óf hij dat heeft gedaan, maar Altor gelooft het. Rahvin heeft Lanfir echter nooit vertrouwd. Hij vertrouwt ook niemand van de anderen. Waarom zou hij ook? Hij dacht dat het een voor hem bedoelde valstrik was, dus heeft hij een eigen valstrik gemaakt. Hij heeft overal in Caemlin bannen geplaatst. Zodra een man ook maar een vonkje geleid, zal hij het weten. Altor zal recht in de val lopen. Dat is bijna zeker al gebeurd. Ik denk dat hij van plan was bij zonsopgang uit Cairhien te vertrekken. Ik was daar niet bij betrokken. Ik had er niets mee te maken. Ik...’

Nynaeve wilde haar tot zwijgen brengen; het glinsterende angstzweet op het gezicht van de vrouw maakte haar misselijk, maar als ze ook nog naar die smekende stem moest luisteren... Ze begon te geleiden en vroeg zich af of ze sterk genoeg was om Moghediens tong stil te leggen, maar glimlachte toen. Ze was met Moghedien verbonden en beheerste haar. De ogen van de vrouw puilden uit toen ze stromen weefde om haar de mond te snoeren en die verknoopte. Nynaeve voegde er ook stoppen in haar oren aan toe voor ze Birgitte aan sprak. ‘Wat denk je?’

‘Het zal Elaynes hart breken. Ze houdt van haar moeder.’

‘Dat weet ik!’ Nynaeve haalde diep adem. ‘Ik zal met haar huilen en iedere traan is gemeend, maar op dit moment moet ik me zorgen maken over Rhand. Ik denk dat ze de waarheid spreekt. Ik kan het bijna voelen.’ Ze greep de lijn vlak bij de armband beet en schudde hem heen en weer. ‘Misschien komt het hierdoor, of is het verbeelding. Wat geloof jij?’

‘Dat het de waarheid is. Ze is nooit erg dapper geweest, tenzij ze duidelijk de overhand had of dacht die te krijgen. En jij hebt haar zeker de vrees van het Licht aangejaagd.’

Nynaeve grijnsde. Ieder woord van Birgitte vormde een nieuwe klomp boosheid in haar buik. Ze was nooit erg dapper, tenzij ze de overhand had. Dat kon op haarzelf slaan. Ze had Moghedien de vrees van het Licht ingeprent. Dat had ze en ze had elk woord gemeend toen ze het zei. Iemand goed de waarheid vertellen wanneer ze dat nodig hadden, was één, dreigen te martelen of willen martelen, zelfs een Verzaker, was weer een tweede. En momenteel probeerde ze dat gene te vermijden waarvan ze wist dat ze het moest doen. Ze was nooit erg dapper, tenzij ze duidelijk de overhand had. Ditmaal ver oorzaakte ze zelf de klomp boosheid. ‘We moeten naar Caemlin. Ik, tenminste. Samen met haar. Ik ben wellicht nu niet in staat zoveel te geleiden dat ik papier kan scheuren, maar met de a’dam kan ik haar kracht gebruiken.’

‘Vanuit Tel’aran’rhiod ben je niet in staat ook maar iets in de echte wereld klaar te spelen,’ zei Birgitte kalm. ‘Ik weet het! Ik weet het, maar ik moet iets doen.’ Birgitte gooide het hoofd in haar nek en lachte. ‘Ach, Nynaeve, het maakt me zo verlegen om met zo’n lafaard als jij verbonden te zijn!’ Opeens werden haar ogen groot van verbazing. ‘Er was niet zoveel van je drankje over. Ik denk dat ik wak...’ Midden in het woord was ze verdwenen.

Nynaeve haalde diep adem en maakte de stromen rond Moghedien los. Liet het haar doen. Met zo’n a’dam viel moeilijk te zeggen wie wat deed. Ze wilde dat Birgitte er nog was. Een tweede paar ogen. Iemand die Tel’aran’rhiod waarschijnlijk beter kende dan zij ooit zou doen. Iemand die dapper was. ‘We gaan een reisje maken, Moghedien, en je gaat me er met ieder vezeltje van je lijf bij helpen. Als er tot mijn verrassing iets gebeurt... Laat ik volstaan met te zeggen dat alles wat er met de draagster van deze armband gebeurt, ook de beteugelde overkomt. Maar dan tien keer zo erg.’ De ziekelijke blik in Moghediens ogen vertelde haar dat ze werd geloofd. Wat maar goed was, want het was waar.

Ze haalde nogmaals diep adem en begon een beeld van die ene plek in Caemlin te vormen die ze zich nog goed herinnerde. Het konink lijk paleis waar Elayne haar mee naartoe had genomen. Daar moest Rahvin zitten. Maar in de wakende wereld, niet in de Wereld der Dromen. Ze moest echter iets doen. Om haar heen veranderde Tel’aran’rhiod.

55

De draden branden

Rhand bleef staan. Een lange geschroeide baan op de gangmuur gaf aan waar een handvol kostbare wandkleden tot as was verschroeid. Vlammen kringelden al bij een volgend kleed omhoog; een aantal bewerkte kisten en tafels was nog slechts verkoold afval. Niet door hem. Dertig pas voor hem lagen in verwrongen houdingen mannen in rode jassen met borstharnassen en helmen met spijlviziers dood op de witte tegels, met nutteloze zwaarden in de hand. Ook niet door hem. Rahvin was heel slordig geweest met zijn eigen mensen en zaken bij zijn poging Rhand aan te vallen. Hij had het slim aangepakt, was telkens knap ontsnapt, maar vanaf het ogenblik dat hij uit de troonzaal was weggevlucht, had hij Rhand iedere keer maar heel even gezien voor hij toesloeg en weer verdween. Rahvin was sterk, miscchien even sterk als Rhand, en hij wist veel meer, maar Rhand had de angreaal in de vorm van het dikke mannetje in zijn zak en Rahvin had niets.

De gang kwam hem tweemaal bekend voor. Eenmaal omdat hij er eerder was geweest, de andere keer omdat hij iets dergelijks had gezien. Ik heb hier met Elayne en Gawein gelopen op de dag dat ik Morgase heb ontmoet. De pijnlijke gedachte glibberde langs de begrenzingen van de leegte. Daarbinnen was hij koud, had hij geen gevoelens. Saidin woedde en raasde, maar hij was ijzig kalm. Een andere gedachte was als een felle steek. Ze lag op zo’n vloer als deze; haar gouden haren uitgespreid alsof ze sliep. Ilyena Zonnehaar. Mijn Ilyena. Elaida was er die dag ook geweest. Ze voorspelde de pijn die ik zou brengen. Ze kende de duisternis in me. Iets ervan. Voldoende. Ilyena, ik wist niet wat ik deed. Ik was krankzinnig! Ik ben krank zinnig. O, Ilyena!

Elaida wist... iets ervan... maar zelfs van dat stuk vertelde ze niet al les. Het was beter geweest als ze alles had gezegd. O Licht! Bestaat er geen vergiffenis? Ik deed wat ik heb gedaan in krankzinnigheid. Is er geen genade? Garet Brin zou me hebben gedood, als hij het had geweten. Morgase zou hebben bevolen mij ter dood te brengen. Misschien zou Morgase dan nog in leven zijn. Elaynes moeder nog steeds in leven. Aviendha in leven. Mart. Moiraine. Hoeveel zouden er nog leven als hij gestorven was? Ik heb mijn kwelling verdiend. Ik verdien de laatste dood. O Ilyena, ik verdien de dood. Ik verdien de dood.

Achter zich hoorde hij laarzen. Hij draaide zich om. Ze kwamen uit een zijgang die nog geen twintig pas verder op deze gang uitkwam, een twintigtal mannen met borstplaten, helmen en de wit gekraagde rode jassen van de koninginneparde. Alleen had Andor vandaag de dag geen koningin en hadden deze mannen haar tijdens haar leven niet gediend. Ze werden geleid door een Myrddraal, het bleke oogloze gezicht leek op iets dat onder een steen uit kroop, de overlappende platen van zijn harnas versterkten bij het lopen de indruk van een slang. De zwarte mantel bleef bewegingloos hangen, hoe hij ook bewoog. De blik van de Oogloze wekte vrees, maar in de leegte was vrees iets van ver weg. Ze aarzelden toen ze hem zagen, maar de Halfman hief zijn zwaard. Mannen die het zwaard nog niet hadden getrokken, sloegen hun handen aan het gevest. Rhand – hij dacht tenminste dat het zijn naam was – geleidde op een manier die hij zich niet herinnerde.

Mensen en Myrddraal verstijfden ter plekke. Er ontstond een dikke witte rijp om hen heen, ijs dat walmde zoals Marts laarzen hadden gerookt. De opgeheven arm van de Myrddraal brak luid krakend af. Toen hij op de tegels viel, versplinterden de arm en het zwaard. Rhand kon de koude voelen – ja, dat was zijn naam, Rhand – zo koud als een dolk toen hij langs hen stapte en de gang inliep waar ze vandaan waren gekomen. Koud, maar warmer dan saidin. Een man en een vrouw zaten ineengedoken tegen de muur. Dienaren in rood-witte livreien, nog niet zo oud, die elkaar bij wijze van bescherming vasthielden. Toen ze Rhand zagen – dat was niet zijn vol ledige naam, het was niet enkel Rhand – wilde de man opstaan van de plek waar hij was weggedoken voor de door de Myrddraal gelei de troep, maar de vrouw trok hem aan zijn mouw terug. ‘Ga in vrede,’ zei Rhand, die zijn hand opstak. – Altor. Ja, Rhand Altor – ik zal jullie geen kwaad doen, maar als je blijft, kan je iets ergs overkomen.’

De bruine ogen van de vrouw draaiden naar boven. Ze zou als een slappe doek in elkaar zijn gezakt, als de man haar niet had opgevangen. Zijn smalle mond was druk aan het bewegen alsof hij het Licht aanriep, maar de woorden geen stem kon geven. Rhand zag waar de man naar keek. Zijn mouw was zo ver opgeschoven dat de gouden manen van de draak op zijn huid zichtbaar waren, ik zal jullie niets doen,’ zei hij en liep door, hen achterlatend. Hij moest Rahvin nog in de hoek drijven. Rahvin doden. En wat dan?

Er klonk, behalve het geklak van zijn laarzen, geen enkel geluid. En dat geluid van een zwakke stem in zijn hoofd die droef over Ilyena en vergiffenis mompelde. Hij spande zich in of hij Rahvin voelde geleiden, voelde of de man zich met de Ware Bron had gevuld. Niets. Saidin ziedde door zijn botten, bevroor het vlees, raspte zijn ziel, maar een geleider zonder de Kracht was niet gemakkelijk te zien, ten zij je dichtbij was. Een leeuw in hoog gras, had Asmodean een keer gezegd. Een dolle leeuw. Hoorde Asmodean ook bij de mensen die niet hadden mogen sterven? Of Lanfir? Nee, niet... Hij had maar een tel om zich plat op de vloer te gooien, een haar dun draadje tijd tussen vloeiende stromen die opeens waren geweven en een armdikke staaf van wit licht, vloeibaar vuur dat door de muur sneed, als een zwaard door de plek waar net zijn borst was geweest. De staaf had beide zijden van de gang getroffen en de muren, sierranden, deuren en wandtapijten bestonden niet langer. Beschadigde muurversieringen, losse stukken steen en kalk kletterden naar beneden.

Goed, de Verzaker gebruikte dus wél lotsvuur. Wie had hem dat verteld? Moiraine. Die had het zeker verdiend te leven. Lotsvuur spoog uit zijn handen, een oogverblindend wit vuur dat op de plek afschoot waar de andere straal vandaan was gekomen. De andere straal was al verdwenen toen zijn staaf door de muur heen schoot en een lichtpaarse indruk op zijn netvlies achterliet. Hij liet zijn eigen stroom los. Was het hem eindelijk gelukt? Hij krabbelde overeind, geleidde Lucht en klapte kapotte deuren zo hard open dat de resten van de scharnieren losscheurden. De kamer was leeg. Een zitkamer met stoelen rond een grote marmeren haard. Zijn lotsvuur had een stuk weggeslagen uit een van de bogen die uit zagen op een klein binnenhof met een fontein en een stuk uit een gegroefde pilaar langs het pad erachter.

Rahvin was die kant echter niet opgegaan en was niet door de inslag van het lotsvuur omgekomen. Een restant hing in de lucht, een af zwakkende rest van geweven saidin. Rhand herkende het. Anders dan de doorgang die hij had gemaakt om naar Caemlin te schichten of die poort om naar de troonzaal te reizen – hij wist nu dat hij dat had gedaan. Maar hij had er zo een in Tyr gezien en had er zelf een gemaakt.

Hij weefde er weer een. Een poort, een opening tenminste, een gat in de werkelijkheid. Aan de andere kant heerste niet het zwart. Als hij niet had geweten dat de weg daar was, als hij het weefsel ervan niet had gezien, zou hij het niet hebben herkend. Daar voor hem waren dezelfde bogen die uitkeken op hetzelfde binnenhof en dezelfde fontein, hetzelfde pad met de pilaren ernaast. Heel kort flikkerden de scherpe ronde gaten van het lotsvuur in boog en pilaar, verdwenen en werden weer gaten. Waar die poort ook heen leidde, het was naar een andere plek, een weerspiegeling van het koninklijk paleis, zoals de Steen van Tyr eens een weerspiegeling had gegeven. Vaag betreurde hij het dat hij er niet met Asmodean over had gesproken toen hij de kans had gehad, maar hij had nog nooit met iemand over die dag in de Steen kunnen praten. Het deed er niet toe. Op die dag had hij beschikt over Callandor, maar de angreaal in zijn zak bleek sterk genoeg om Rahvin last te bezorgen.

Hij stapte snel door de poort, maakte het weefsel los en snelde over het binnenhof terwijl de poort verdween. Rahvin zou die poort heb ben gevoeld als hij in de buurt was en erop lette. Het dikke stenen mannetje betekende niet dat hij een aanval rustig kon afwachten. Geen teken van leven, afgezien van hemzelf en een vlieg. Zo was het ook in Tyr geweest. Staande lampen in de gang waren onaangestoken, hadden witte pitten die nooit hadden gevlamd, maar zelfs in een zaal die heel donker had moeten zijn, was het licht, een licht dat schijnbaar overal en nergens vandaan kwam. Soms bewogen de lampen, evenals andere voorwerpen. Van de ene blik op de andere kon een grote lamp een voet zijn verplaatst, een vaas in een nis een duim verschoven. Kleine dingen, alsof iemand ze had aangeraakt terwijl je even niet keek. Waar dit ook was, het was een vreemde plek. Terwijl hij verder holde langs een andere zuilenrij, voelend naar Rahvin, bedacht hij opeens dat hij de stem die om Ilyena treurde niet meer had gehoord nadat hij het lotsvuur had geleid. Misschien had hij op de een of andere manier Lews Therin Telamon uit zijn hoofd gejaagd. Goed. Hij bleef staan aan de rand van een paleistuin. De rozen en wittesterstruiken leken evenzeer door de droogte aangetast als in het echte paleis het geval zou zijn geweest. Op sommige spitse torens boven de daken wapperde de vlag met de Witte Leeuw, maar dat kon in een oogwenk ook aan een andere torenspits zijn. Maar goed dat ik mijn hoofd niet hoef te delen met... Hij voelde zich vreemd. Onstoffelijk. Hij hief zijn arm en keek er naar. Hij kon de tuin heel mistig door zijn jasmouw en arm heen zien. Een mist die dunner werd. Toen hij omlaag keek, kon hij door zijn lichaam heen de tegels van het pad zien. Nee! Het was geen gedachte van hem. Een beeld begon zich op te bouwen. Een lange man met donkere ogen in een bezorgd, rimpelig gezicht met haar dat meer wit was dan bruin. Ik ben Lews Therin... Ik ben Rhand Altor,onderbrak Rhand. Hij wist niet wat er aan de hand was, maar de draak op de mistige arm voor zijn ogen begon te vervagen. De arm werd bruiner, de vingers langer. Ik ben mezelf. Het weerkaatste in de leegte. Ik ben Rhand Altor.

Hij vocht in zijn geest om een beeld van zichzelf te vormen, vocht hevig om het beeld te vormen dat hij iedere ochtend bij het scheren in de spiegel zag. Het was een woeste strijd. Hij had zichzelf nooit echt bekeken. De twee beelden versmolten en verzwakten; de oudere man met de zwarte ogen, de jongere man met de blauwgrijze ogen. Langzaam werd het beeld van de jongere scherper, vervaagde de oudere man. Langzaam werd zijn hand weer steviger. Zijn eigen arm, met de draak die eromheen slingerde en de reiger die in zijn hand palm stond gebrand. Vele malen had hij die tekens gehaat, maar nu, zelfs gehuld in de gevoelloze leegte, grijnsde hij bijna toen hij ze zag. Waarom had Lews Therin geprobeerd hem over te nemen? Om van hem Lews Therin te maken. Hij wist zeker dat die lange man met de donkere ogen en het droevige gezicht Lews Therin was geweest. Waarom nu? Omdat hij het op deze plek kon, waar het dan ook was? Wacht. Het was Lews Therin geweest die zo keihard ‘nee’ had geschreeuwd. Geen aanval van Lews Therin, maar van Rahvin, die daarbij niet de Kracht gebruikte. Als de man dat eerder had geprobeerd, in het echte Caemlin, zou het hem zijn gelukt. Het moest een of andere vaardigheid zijn die hij hier had verworven. En als Rahvin het kon, kon hij het misschien ook. Het beeld van zichzelf dat hem had vastgehouden, had hem teruggebracht. Hij keek strak naar een rozenstruik dichtbij, een struik van een stap hoog, en verbeeldde zich dat die dun en mistig oploste. Gehoorzaam smolt hij in het niets weg, maar zodra het beeld in zijn geest niet meer bestond, was de rozenstruik weer terug, precies zoals hij even tevoren geweest was.

Rhand knikte koud. Het had dus beperkingen. Er bestonden altijd beperkingen en regels, en hij kende ze niet van hier. Maar hij kende de Kracht, wat Asmodean hem had geleerd, wat hij zichzelf had bij gebracht en saidin vulde hem nog steeds, al het zoete van het leven, alle smerigheid van de dood. Rahvin moest hem voor zijn aanval in het oog hebben gehad. Met de Kracht moest je iets zien om er wat mee te kunnen doen, of tot op een haartje nauwkeurig weten waar het zich ten opzichte van jezelf bevond. Misschien was het hier anders, maar hij dacht van niet. Bijna had hij gewenst dat Lews Therin niet meer zou zwijgen. Mogelijk kende de man deze plek en de regels die er golden.

Er keken balkons en vensters op de tuin uit, op sommige plekken was het gebouw drie verdiepingen hoog. Rahvin had geprobeerd hem te... ontmaken. Met de angreaal onttrok hij Kracht aan de ziedende stroom saidin. Bliksems flitsten uit de hemel omlaag, honderd en nog meer zilveren vertakkingen die naar de vensters en balkons prikten. Donderslagen rommelden in de tuin, steenbrokken sloegen omlaag. De lucht zelf knisperde en de haartjes op z-jn armen en borst pro beerden onder zijn hemd rechtop te staan. Zelfs de haren op zijn hoofd gingen omhoog. Hij doofde de bliksems. Hier en daar braken stukken af van kapotgeslagen vensterstenen en balkons, en het gedonder van puin en glas onderdrukte de weerkaatsingen van het on weer die in zijn oren nagalmden.

Waar eerst vensters waren geweest, zaten nu zwarte gaten. Ze leken de holtes in een monsterachtige schedel, en de verwoeste balkons leken wel tientallen versplinterde monden. Als Rahvin achter een van die vensters had gestaan, was hij nu dood. Rhand wilde het echter niet aannemen tot hij het lijk zag. Hij wilde met eigen ogen Rahvin dood zien.

Met een vertrokken gezicht, wat hij zelf niet eens besefte, beende hij het paleis weer in. Hij wilde met eigen ogen Rahvin dood zien.

Nynaeve wierp zich plat op de vloer en kroop door de zaal weg toen iets door de nabije muur sneed. Moghedien kronkelde even snel mee als zij, maar ook als zij dat niet had gedaan, was ze toch aan de a’ dam meegetrokken. Was dat Rhand geweest of Rahvin? Ze had sta ven wit vuur gezien, vloeibaar licht, net als in Tanchico, en ze had er geen enkele behoefte aan zoiets nog eens mee te maken. Ze wist niet wat het was en ze wilde het niet weten. Ik wil helen, bloedvuur voor die stomme mannen, ik wil geen mooie manier leren om te doden!

Ze duwde zich omhoog tot ze op haar knieën zat en keek om. Niets. Een lege paleisgang. Met een tien voet lange barst in beide muren, scherp als een inkeping van een steenwerker, en stukken van wand tapijten op de vloer. Van beide mannen was niets te zien. Alleen de bewijzen van hun daden. Soms hadden die daden haar bijna getroffen. Maar goed dat ze Moghediens angst kon gebruiken, de paniek eruit zeven die wild vechtend probeerde los te breken en de angst dan overnemen. Die van haar kon je niet meetellen, want ze kon de Ware Bron er amper mee voelen en alleen nog dat stroompje Geest geleiden dat haar in Tel’aran’rhiod hield.

Moghedien zat op haar knieën voorover gebukt over te geven, al kwam er niets uit. Nynaeves mond verstrakte. De vrouw had op nieuw geprobeerd de a’dam los te maken. Haar medewerking was snel verdwenen nadat ze had ontdekt dat Rhand en Rahvin echt in de Wereld der Dromen waren. Nou ja, een poging om die halsband om je nek los te maken was op zich al straf. Moghedien had deze keer tenminste niets meer in haar maag.

‘Alsjeblieft.’ Moghedien greep Nynaeves rok vast. ‘We moeten hier weg, zeg ik je.’ De enorme paniek maakte het pijnlijk. Haar verstik kende doodsangst viel op haar gezicht af te lezen. ‘Ze zijn hier met hun lichaam! In vlees en bloed!’

‘Hou je rustig,’ zei Nynaeve afwezig. ‘Tenzij je tegen me hebt gelogen, betekent dat een voordeel. Voor mij.’ De andere vrouw had beweerd dat een lijfelijke aanwezigheid in de Wereld der Dromen je beheersing erover verkleinde. Dat had ze tenminste toegegeven nadat ze zich even had versproken en iets erover had verteld. Ze had even eens toegegeven dat Rahvin Tel’aran’rhiod niet zo goed kende als zij. Nynaeve hoopte dat het inhield dat hij het ook niet zo goed kende als zijzelf. Dat hij er meer van wist dan Rhand, betwijfelde ze niet. Die wolkop van een man! Welke reden hij ook bezat om achter Rahvin aan te gaan, hij had er altijd voor moeten zorgen dat de man hem niet hierheen had gebracht, een plaats waar hij de regels niet kende en waar één gedachte je dood kon betekenen. ‘Waarom wil je niet begrijpen wat ik je zeg. Zelfs als zij zich hier heen hadden gedroomd, zouden ze ieder al sterker zijn dan wij. Hier in hun eigen lichaam kunnen ze ons verpletteren door met hun ogen te knipperen. In hun echte lichaam kunnen ze meer saidin aantrekken dan wij in onze droom.’

‘We zijn verbonden.’ Nynaeve luisterde maar half en gaf een felle ruk aan haar vlecht. Het was niet te zeggen welke kant ze op waren gegaan. Ze zou ook geen enkele waarschuwing krijgen voordat ze hem zag. Ergens was het oneerlijk dat ze konden geleiden zonder dat zij de stromen zag of voelde. Een staande lamp die doormidden was gesneden, was opeens heel en toen opeens weer even snel niet. Dat wit te vuur moest ontzettend krachtig zijn. Tel’aran’rhiod herstelde snel, wat je er ook uitspookte.

‘Hersenloze dwaas,’ snikte Moghedien, met beide handen aan Nynaeves rok rukkend, alsof ze Nynaeve zelf heen en weer wilde schud den. ‘Het is onbelangrijk of je dapper bent. We zijn verbonden, maar in jouw toestand voeg je er niets aan toe. Geen druppel. Het is mijn kracht en jouw waanzin. Ze zijn hier levend, niet dromend! Ze gebruiken dingen waar jij nog nooit van hebt gehoord! Ze zullen ons vernietigen als we blijven!’

‘Praat wat zachter,’ snauwde Nynaeve. ‘Wil je een van hen hierheen lokken?’ Ze keek gehaast beide kanten op, maar de gang was nog steeds leeg. Hoorde ze iemand lopen? Laarzen? Rhand of Rahvin? De een moest even voorzichtig worden benaderd als de ander. Een man die op leven en dood vocht, zou toeslaan voor hij zag dat het vrienden waren.

‘We moeten weg,’ hield Moghedien vol, ditmaal op een zachtere toon. Ze stond op en een dof verzet vervormde haar mond. In haar worstelden vrees en boosheid, nu eens was de een sterker, dan weer de ander. ‘Waarom zou ik je nog langer helpen? Dit is waanzin!’

‘Wil je liever de netels weer voelen?’

Moghedien kromp in elkaar, maar haar zwarte ogen bleven koppig kijken. ‘Denk je dat ik me liever laat doden dan door jou pijn te lij den? Je bent echt gek. Ik blijf hier zitten tot jij bereid bent ons hier weg te halen.’

Nynaeve trok opnieuw aan haar vlecht. Als Moghedien niet wilde lopen, zou ze haar mee moeten slepen. Op die manier kon je niet snel zoeken in al die lange paleisgangen die nog over waren. Ze had kor dater moeten zijn toen de vrouw voor het eerst tegensputterde. Als Nynaeve de halsband had gedragen, zou Moghedien haar zonder enigeaarzeling hebben gedood, of, als de Verzaker het nog had gekund, haar kunstje gebruiken om met een stroom Kracht haar wil te ontnemen, waardoor ze aanbeden zou worden. Nynaeve had dat een maal in Tanchico ondervonden, maar zelfs als ze had geweten hoe dat werd gedaan, had ze dat volgens haar een ander toch niet kunnen aandoen. Ze vond de vrouw verachtelijk, haatte haar en alles wat zij betekende. Maar zelfs als ze haar niet nodig had gehad, kon ze haar toch niet doden omdat ze bleef staan? De ellende was dat Moghedien dat nu ook doorhad.

Een Wijsheid was echter wel het hoofd van de vrouwenkring – zelfs als de kring het niet met haar eens was – en de vrouwenkring deel de straffen uit aan vrouwen die de wet overtraden of de gewoonte te zwaar schonden, en ook aan mannen voor enkele overtredingen. Misschien was ze wel niet zo hard als Moghedien om te kunnen doden of om de geest van anderen te breken, maar... Moghedien wilde wat zeggen en Nynaeve stopte een prop Lucht in haar mond. Of liever: liet de andere vrouw daarvoor zorgen. Nu de a’dam hen verbond, was het of ze zelf geleidde, maar Moghedien wist dat haar eigen vaardigheden als een stuk gereedschap door Nynaeve werden gebruikt. De zwarte ogen flikkerden verontwaardigd toen Moghediens eigen stromen haar armen langs haar lichaam vast snoerden en de rok strak rond de enkels werd vastgebonden. Verder gebruikte Nynaeve de a’dam net als de netels om de gevoelens te scheppen die de andere vrouw van haar moest beleven. Niet de werkelijkheid, het gevoel van werkelijkheid.

Moghedien verstijfde in haar boeien toen een leren zweep haar billen leek te striemen. Zo zou zij het tenminste aanvoelen. Woede en vernedering rolden door de lijn terug. En verachting. Vergeleken met haar ingewikkelde manieren om mensen pijn te doen, leek dit heel kinderachtig.

‘Als je bereid bent weer mee te werken,’ zei Nynaeve, ‘hoef je maar te knikken.’ Dit zou niet lang duren. Ze kon daar niet zomaar blijven staan, terwijl Rhand en Rahvin elkaar probeerden te doden. Als de verkeerde stierf, doordat zij het gevaar ontweek omdat Moghedien haar op deze plek hield...

Nynaeve herinnerde zich dat ze zestien jaar was, vlak nadat men haar oud genoeg had gevonden om het haar in een vlecht te dragen. Ze had een pruimenvla gepikt van Corin Ayellin omdat Nela Thane haar had uitgedaagd, en was bij het naar buiten lopen op vrouw Ayellin gebotst. Moghediens ogen leken uit de kassen te rollen toen Nynaeve haar de afloop van het avontuur door de lijn toestuurde. Grimmig deed Nynaeve het opnieuw. Ze zal me niet tegenhouden! Opnieuw. Ik zal Rhand helpen, wat zij verder ook denkt. Opnieuw. Zelfs als het onze dood betekent. Opnieuw. O Licht, ze kan gelijk hebben. Rhand kan ons doden voor hij ziet dat ik het ben. Opnieuw. Licht! Ik haat het bang te zijn. Opnieuw. Ik haat haar. Opnieuw. Ik haat haar. Opnieuw.

Opeens drong het tot haar door dat Moghedien krampachtig in haar boeien op en neer schokte en zo hevig knikte dat het leek of haar hoofd eraf zou rollen. Nynaeve stond de andere vrouw even met open mond aan te kijken en hield op met wat ze aan het doen was, waar na ze snel de stromen Lucht losmaakte. Licht, wat had ze gedaan? Ze was Moghedien niet. ‘Ik neem aan dat je me verder geen moeilijkheden bezorgt?’

‘Ze zullen ons doden,’ mompelde de andere vrouw zwakjes en bijna onverstaanbaar tussen haar snikken door, maar bleef ondertussen ijverig instemmend knikken.

Opzettelijk maakte Nynaeve zich hard. Moghedien verdiende alles wat ze had gekregen en nog veel, veel erger. In de Toren zou zij worden gesust en ter dood worden gebracht zodra de rechtszitting was afgerond, waarbij maar weinig bewijzen nodig waren voor iemand als zij. ‘Goed. Nu we...’

Donder liet het hele paleis schudden, of iets wat heel veel op donder leek; de muren dreunden en het stof sprong van de vloer op. Nynaeve viel half tegen Moghedien aan en samen bleven ze in een vreemde dans overeind. Voor de opschudding geheel was weggestorven, volgde er een gebulder alsof een monsterachtig vuur door een schoor steen met de afmeting van een berg opsteeg. Dat duurde maar even. De stilte daarna leek stiller dan ervoor. Nee. Ze hoorde laarzen. Een rennende man. Het geluid weerkaatste in de gang. Vanuit het noorden.

Nynaeve duwde de ander weg. ‘Kom mee.’

Moghedien snikte, maar stribbelde niet tegen toen ze mee de gang in werd getrokken. Haar ogen stonden echter wijd open en ze adem de te snel. Nynaeve bedacht dat het maar goed was dat ze Moghedien bij zich had en niet alleen vanwege haar Ene Kracht. De Spin was in al die jaren dat ze zich in de schaduwen verborgen hield, zo’n lafaard geworden dat Nynaeve zich vergeleken met haar dapper voel de. Bijna. Alleen door haar eigen boosheid over haar angst was ze in staat dat stroompje Geest vast te houden dat haar in Tel’aran’rhiod hield, nu Moghedien tot in haar merg dodelijk bevreesd was. Nynaeve trok de vrouw mee aan de glimmende lijn en ging sneller lopen. Op jacht naar het wegstervende geluid van de andere voet stappen.

Rhand stapte behoedzaam het ronde binnenhof op. De helft van de cirkel met witte tegels vormde een inham in het twee verdiepingen hoge gebouw achter hem. De andere helft werd omgeven door een halve cirkel van steen op witte pilaren van vijf pas hoog en zag uit op een volgende tuin met grindpaden in de schaduw onder lage brede bomen. Om een poel met leliebladeren en gouden, witte en rode vissen stonden marmeren banken.

Plotseling bewogen de banken en gingen vloeiend over in menselijke gestalten zonder gezichten die er nog even wit en hard uitzagen als het marmer. Hij wist al hoe moeilijk het was iets van Rahvin te veranderen. Bliksems dansten van zijn vingertoppen en vergruizelden de stenen mannen tot scherven.

Lucht werd water. Half stikkend zwom Rhand naar de pilaren zo dat hij de tuin erachter kon zien. Daar moest zich een of andere belemmering bevinden, waardoor het water niet wegstroomde. Voor hij kon geleiden, speelden witte, rode en gouden vormen om hem heen, groter dan de vissen in de poel. Ze hadden tanden. Ze beten hem fel en bloed kringelde als in een mist omhoog. Onwillekeurig sloeg hij met zijn handen naar de vissen, maar het kille deel van hem, diep in de leegte, geleidde. Lotsvuur vlamde op naar de versperring en naar elke plek waarvandaan Rahvin kon toekijken. Het water golfde en wierp hem heftig heen en weer toen het wegstroomde om de lege holten te vullen die door het lotsvuur waren uitgesneden. Gouden, rode en witte flitsen schoten op hem af, voegden nieuwe draadjes rood toe aan het water. Heen en weer gesmeten kon hij niet zien waarop hij zijn wilde lichtschichten moest richten en flitste ze alle kanten op. Geen adem meer. Hij probeerde aan lucht te denken, aan water dat lucht werd.

Opeens gebeurde dat. Hij viel hard neer op de tegels tussen de wild springende kleine vissen, rolde opzij en duwde zich op. Alles was weer lucht; zelfs zijn kleren waren droog. De stenen cirkel flitste heen en weer tussen ongeschonden delen van het paleis en een puinhoop waarin de helft van de pilaren was ingestort. Sommige bomen lagen in vreemde hoeken op hun eigen stronk, stonden dan weer recht, lagen vervolgens weer plat. Het paleis achter hem zat vol gaten, er zat er zelfs een in een vergulde koepel helemaal bovenin. Dwars door vensters liepen messcherpe sneden omlaag, sommige in de fijn bewerkte stenen vensterschermen. De beschadigingen flikkerden, ver dwenen en verschenen. Niet de langzame, onregelmatige wisselingen van daarvoor, maar voortdurend. Schade, dan niets, dan iets, dan niets, dan alles tegelijk.

Ineenkrimpend drukte hij zijn hand tegen zijn zij, tegen de oude, half geheelde wond. Die stak alsof zijn slagen hem bijna hadden open gescheurd. Overal voelde hij het branden, uit tien of meer bloedige beten. Dat was niet veranderd. De bebloede scheuren zaten nog steeds in zijn jas en broek. Was het hem gelukt het water weer in lucht te veranderen? Of had een van zijn wilde lotsvuurschichten Rahvin weg gejaagd of wellicht gedood? Het deed er niet toe, tenzij het het laatste was.

Het bloed uit zijn ogen vegend nam hij de vensters en balkons rond de tuin op, de hoge zuilenrij aan de andere kant. Of liever, dat wil de hij doen, maar zijn ogen vingen een beweging op. Achter de zuilen kon hij nog net de vervagende resten onderscheiden van een weefsel. Hij kon vanaf hier zien dat het een poort was, maar om te zien wat voor doorgang het was en waarheen die leidde, moest hij dichterbij zijn. Hij sprong over een hoop puin dat onder hem verdween, schoot de tuin door en ontweek de bomen die op het pad waren gevallen. Het restant was bijna verdwenen, hij moest er zo dicht mogelijk bij zien te komen voor het helemaal weg was.

Ineens viel hij en het grind schramde zijn handpalmen terwijl hij zich opving. Hij zag niets waardoor hij gevallen kon zijn. Hij voelde zich duizelig, alsof hij een klap op zijn hoofd had gekregen. Hij probeer de overeind te komen, het restant van het weefsel te bereiken. En zag toen dat zijn lichaam aan het vervormen was. Op zijn handen groeiden lange haren, zijn vingers krompen en leken zich in zijn handen terug te trekken. Het waren bijna klauwen. Een val. Rahvin was niet gevlucht. De doorgang was een val geweest en hij was erin getrapt. Wanhoop pakte zich rond de leegte samen, terwijl hij vocht om zich zelf te behouden. Zijn handen. Het waren handen. Bijna handen. Hij dwong zich te gaan staan. Zijn benen leken de verkeerde kant op te buigen. De Ware Bron trok zich terug; de leegte kromp ineen. Vlagen paniek vlamden op buiten de gevoelloze leegheid. Waarin Rahvin hem ook trachtte te veranderen, het kon niet geleiden. Saidin glip te weg, verdunde, werd heel dun terwijl hij het door de angreaal aantrok. De omringende balkons staarden op hem neer. Leeg. De zuilenrij. Rahvin moest ergens achter de vensters met de steenschermen staan, maar achter welk? Hij had ditmaal de kracht niet meer om honderden bliksems weg te sturen. Eén bliksemschicht. Dat kon. Als hij snel was. Welk venster? Hij vocht om zichzelf te behouden, vocht om saidin aan te trekken, verwelkomde iedere vlek van de smet als bewijs dat hij de Ene Kracht nog steeds geleidde. Wankelend in een kleine cirkel, vergeefs zoekend, brulde hij Rahvins naam. Het klonk als het gebrul van een beest.

Nynaeve liep een hoek om terwijl ze Moghedien met zich meetrok. Verderop verdween een man om de volgende hoek en liet het geluid van zijn galmende voetstappen achter. Ze wist niet hoelang ze die laarzen al aan het volgen was. Soms waren ze tot stilstand gekomen en had ze moeten wachten tot de voeten verder liepen en zij weer een richting wist. Soms gebeurden er dingen als ze gestopt waren. Ze had er niets van opgevangen, maar een van die keren had het paleis gegalmd als een klok en een andere keer wilden haar haren recht om hoog rijzen, terwijl de lucht leek te knetteren, en weer een andere... Het deed niet ter zake. Ze had voor het eerst een glimp van de man met de laarzen opgevangen. Ze dacht niet dat het Rhand was, met die zwarte jas. De lengte klopte, maar hij was te zwaar en had een te brede borst.

Ze was al aan het hollen voor ze het besefte. Haar stevige schoenen had ze met het oog op de stilte allang veranderd in fluwelen muiltjes. Als zij hem kon horen, dan gold het omgekeerde ook. Moghediens gejaagde ademhaling klonk luider dan hun lopen.

Nynaeve kwam bij de hoek en bleef staan, behoedzaam eromheen loerend. Ze hield saidar – van Moghedien, maar die behoorde haar – gereed om te geleiden. Het was niet nodig. De gang was leeg. Ver derop was een deur in een muur vol vensters waarin een scherm van krullerig steenwerk was aangebracht, maar die deur had hij volgens haar niet kunnen bereiken. Dichterbij bevond zich een zijgang naar rechts. Ze haastte zich erheen, gluurde voorzichtig om de hoek. Ver laten. Maar op dezelfde hoek liep een wenteltrap naar boven. Ze aarzelde een ogenblik. Hij haastte zich ergens heen. Deze rechtergang leidde weer terug naar waar ze vandaan kwamen. Zou hij rennen om weer terug te lopen? Dus omhoog.

Ze trok Moghedien achter zich mee en beklom langzaam de trap, zich inspannend om boven het bijna overspannen gehijg van de Verzaker en het kloppen van haar bloed in haar oren andere geluiden op te vangen. Als ze nu onverwachts tegenover hem kwam te staan... Ze wist dat hij daar was, ergens voor haar uit. De verrassing kwam van haar kant.

Op de eerste overloop bleef ze staan. De gangen hier waren een spie gelbeeld van die beneden. Ze waren ook verlaten, even stil. Was hij verder naar boven gegaan? De wenteltrap trilde licht onder haar voeten, alsof het paleis werd getroffen door een enorme stormram, door een tweede. Door een derde, terwijl een staaf wit vuur de bovenkant doorboorde van een afgeschermd venster, wild schuin omhoog sloeg en doofde toen hij door het plafond kerfde.

Nynaeve slikte, knipperde met haar ogen in een vergeefse poging de lichtpaarse waaier op haar netvlies weg te krijgen die de staaf licht had achtergelaten. Dat moest Rhand zijn die Rahvin probeerde te raken. Als ze te dicht in zijn buurt kwam, kon Rhand haar per ongeluk treffen. Als hij zo wild aan het rondzwaaien was – die indruk gaf het haar tenminste – kon hij haar overal per ongeluk raken. De trillingen waren opgehouden. Moghediens ogen glommen van doodsangst. Met wat Nynaeve door de a’dam voelde, was het een wonder dat de vrouw niet krijsend en kwijlend op de vloer lag te kronkelen. Nynaeve had zelf zin te gaan gillen. Ze dwong zich een voet op de eerste trede te plaatsen. Omhoog was even goed als wat anders. De tweede trede was bijna even moeilijk. Langzaam. Het had geen zin te snel op hem af te gaan. Hij moest verrast worden. Moghedien volgde als een bevende geslagen hond. Tijdens de klim omhelsde Nynaeve zoveel saidar als ze kon, zoveel als Moghedien kon, tot het punt dat het zoete erin bijna pijnlijk werd. Dat was de waarschuwing. Nog meer en ze zou het punt bereiken waar het meer was dan ze kon opnemen, het punt waar ze zichzelf zou sussen en waar de kunde om te geleiden uit zichzelf wegbrand de. Of, gezien de omstandigheden, uit Moghedien. Of uit hen beiden. Hoe dan ook, het zou rampzalig zijn. Ze hield dat punt echter vast, het... leven... dat haar vulde, voelde als de punt van een naald die op het punt stond in de huid door te dringen. Het was evenveel als ze had kunnen omhelzen als ze geheel uit zichzelf geleidde. Zij en Moghedien waren bijna even sterk in de Kracht; dat had Tanchico aangetoond. Was het genoeg? Moghedien had volgehouden dat mannen sterker waren. Rahvin tenminste wel, want Moghedien kende hem en het leek niet erg waarschijnlijk dat Rhand het tot dusver had kunnen overleven, tenzij hij even sterk was. Het was niet eerlijk dat de mannen niet alleen die spieren hadden maar ook sterker waren met de Kracht. De Aes Sedai in de Witte Toren hadden altijd gezegd dat ze even sterk waren. Het was gewoon niet... Ze was aan het zeuren. Diep ademhalend trok ze Moghedien van de trap af toen die niet verder omhoog voerde.

De gang was leeg. Ze liep terug naar de dwarsgang en gluurde. Daar stond hij. Een grote, in het zwart geklede man met strepen wit in het zwarte haar, die naar iets omlaag tuurde door de ronde openingen van een stenen vensterscherm. Het zweet op zijn gezicht verried de inspanning, maar hij leek te glimlachen. Een knap gezicht, even knap als dat van Galad, maar het deed haar niet sneller ademen. Waar hij ook naar stond te staren – Rhand misschien? – het had zijn volle aandacht, maar Nynaeve gaf hem geen kans haar op te merken. Daar beneden kon Rhand staan! Ze wist niet of Rahvin geleid de. Ze vulde de gang rondom hem volledig met vuur, van muur tot muur, van plafond tot de vloer, liet er alle saidar in los waarover ze beschikte, vlammen die zo heet waren dat de steen zelf walmde. De hitte deed haar terugdeinzen.

Midden in de vlam krijste Rahvin het uit – het was één vlam – en wankelde achteruit, achteruit naar de plek waar de zuilen een ronde rij vormden. Een hartslag later, terwijl ze nog terugweek en hij rechtop stond, midden in de vlam, werd hij omgeven door goede lucht waarop de vlammen geen vat hadden. Ieder druppeltje saidar werd in die ene vlam gevoed, maar hij hield het van zich af. Ze zag hem in het vuur, dat alles rood kleurde, maar ze kon hem zien. Rook steeg op van zijn verkoolde jas. Zijn gezicht was verzengd bederf, een oog melkwit. Maar beide ogen straalden een en al boosaardigheid uit toen hij zich naar haar toewendde.

Er kwam geen enkel gevoel door de a’damlijn, slechts een loodzware verdoving. Nynaeves maag rommelde. Moghedien had het opgegeven. Opgegeven omdat de dood beide vrouwen naderde.

Vuur spoelde achter het steenwerk langs van de vensters hoog boven Rhand, tongen lekten aan iedere opening, dansten naar de zuilenrij. Tegelijkertijd hield het gevecht in hem abrupt op. Hij was zo onverwachts zichzelf dat hij er bijna van schrok. Hij had wanhopig naar saidin gegrabbeld, getracht nog meer vast te houden. Nu stroomde het naar binnen, een lawine van vuur en ijs, die zijn knieën deed knikken en de leegte liet trillen van de pijn die erlangs schuurde alsof die een vijl was.

En achter de zuilenrij boven hem wankelde Rahvin ruggelings naar achter, zijn ogen gericht op iets daar binnen. Rahvin was gehuld in vuur, maar bleef op de een of andere manier staan, alsof hij niet was geraakt. Misschien nu niet geraakt, maar dat was eerder niet zo geweest. Alleen de grootte van de gestalte en de onmogelijkheid dat het iemand anders kon zijn, vertelden Rhand dat het de Verzaker was. De man was een klomp zwarte kool en gebarsten rood vlees, verwondingen die elke geleidster bij een Heling alle kracht zouden heb ben gekost. De dodelijke pijn moest overweldigend zijn. Rahvin zou zich echter binnen in de leegte bevinden, binnen dat verbrande over blijfsel van een man, gehuld in een leegheid waarin lichamelijke pijn ver weg was en saidin nabij.

Saidin woedde in Rhand en hij liet alles gaan. Niet voor Heling. ‘Rahvin!’ gilde hij en lotsvuur verliet zijn handen, gesmolten licht dikker dan een man, aangedreven door alle Kracht die hij op kon brengen.

Het trof de Verzaker en Rahvin hield op te bestaan. De Duisterhonden in Rhuidean waren stofjes geworden voor ze verdwenen. Wat voor soort leven die ook hadden bezeten, ze streden om voort te bestaan, of was het een worsteling van het Patroon zelf geweest om zich zelfs voor hen te handhaven? Dat was vroeger. Rahvin... hield gewoon op.

Rhand liet het lotsvuur uitgaan en duwde saidin wat opzij. Trachtend de paarse nabeelden weg te knipperen, staarde hij omhoog naar het grote gat in de marmeren balustrade, de restanten van een pilaar als een slagtand erboven, staarde naar het even grote gat in het pa leisdak. De gaten flikkerden niet, alsof zijn daad zelfs voor deze plek te machtig was om te herstellen. Na alles wat eerder was voorgevallen, leek het bijna te gemakkelijk. Misschien was daarboven nog iets om hem ervan te overtuigen dat Rahvin echt dood was. Hij rende naar een deur.

Paniekerig stelde Nynaeve nogmaals alles in het werk om het vuur dat vlak rond Rahvin vlamde nog strakker aan te sluiten. Ze bedacht ineens dat ze bliksems had moeten gebruiken. Ze zou sterven. Zijn gruwelijke ogen staarden strak naar Moghedien, niet naar haar, maar zij zou eveneens sterven.

Vloeibaar vuur sneed door de zuilenrij heen, zo heet dat haar eigen vuur koud leek. De schrik veroorzaakte dat ze Moghediens weefsels losliet en ze snel een hand ophief om haar gezicht te beschermen, maar voor die halverwege was, was het vloeibare vuur verdwenen. Net als Rahvin. Ze geloofde niet dat de man was ontsnapt. Er was een afschuwelijk kort ogenblik – zo kort dat ze het zich verbeeld kon hebben – toen die staaf wit hem trof dat hij in... mist overging. Een heel kort moment. Ze kon het zich hebben verbeeld. Maar dat geloofde ze eigenlijk niet. Bevend ademde ze in. Moghedien had de handen voor haar gezicht geslagen, huilend en trillend. Het enige gevoel dat Nynaeve door de a’dam voelde, was zo’n enorme opluchting dat die al het andere onderdrukte. Haastige voetstappen krasten op de trap omhoog. Nynaeve draaide snel rond en deed een stap in de richting van de wenteltrap. Verbaasd besefte ze dat ze lange teugen saidar nam en zich gereedhield.

De verbazing verdween toen Rhand zichtbaar werd. Hij was anders dan zij zich herinnerde. Zijn trekken waren hetzelfde, maar zijn gezicht stond hard. Ogen als blauw ijs, bebloede scheuren in zijn jas en broek; het bloed op zijn gezicht leek bij het gezicht te passen. Zoals hij keek, zou het haar niet verbazen als hij Moghedien ter plekke zou doden zodra hij ontdekte wie zij was. Maar Nynaeve kon haar nog gebruiken. Hij zou de a’dam herkennen. Zonder verder na denken veranderde ze het. Ze liet de lijn verdwijnen, waardoor alleen haar zilverkleurige armband en Moghediens halsband overbleven. Een korte paniek toen ze begreep wat ze had gedaan, vervolgens een zucht bij het besef dat ze de andere vrouw nog steeds voelde. Het werkte precies zoals Elayne had gezegd. Misschien had hij het niet gezien. Ze stond tussen hem en Moghedien in en de lijn hing tussen hen in.

Hij keek nauwelijks naar de vrouw. ‘Ik heb nagedacht over het vuur dat hier opvlamde. Ik dacht al dat jij het moest zijn of... Waar zijn we hier? Ontmoet je Egwene hier?’

Nynaeve keek naar hem op en probeerde niet te slikken. Zijn gezicht, zo koud! ‘Rhand, de Wijzen zeggen dat wat jij hebt gedaan, wat je doet, gevaarlijk is, kwaadaardig zelfs. Ze zeggen dat je iets van jezelf verliest als je hier in je eigen lichaam komt, een of ander deel dat je menselijk maakt.’

‘Weten de Wijzen alles?’ Hij liep langs haar heen en staarde naar de zuilencirkel. ‘Vroeger dacht ik dat de Aes Sedai alles wisten. Het doet er niet toe. Ik weet niet hoeveel menselijkheid de Herrezen Draak zich kan veroorloven.’

‘Rhand, ik...’ Ze wist niet wat te zeggen. ‘Kom, laat me je tenminste helen.’

Hij bleef voor haar staan zodat ze met beide handen zijn hoofd kon omvatten. Ze moest een huivering onderdrukken. Zijn verse wonden waren niet gevaarlijk, wel talrijk. Wat kon hem hebben gebeten? Ze wist zeker dat het beten waren. De oude wond echter, die half gene zen, nooit geheelde wond in zijn zij, was een zinkput van duisternis, een poel die volgens haar gevuld was met iets wat op de smet van saidin leek. Ze geleidde allerlei stromen en weefde in kleine hoe veelheden Lucht en Water, Geest, zelfs Vuur en Aarde die de Heling vergde. Hij schreeuwde niet en zwaaide niet wild met zijn armen. Zijn ogen knipperden niet eens. Hij huiverde. Dat was alles. Daar na pakte hij haar bij de polsen en trok haar handen van zijn gezicht. Ze ging er niet tegen in. Zijn nieuwe verwondingen waren weg, elke beet en schram en bloeduitstorting, maar niet de oude wond. Die was onveranderd. Ze zou eigenlijk alles geheeld moeten hebben, af gezien van de dood, alles!

‘Is hij dood?’ vroeg hij kalm. ‘Heb je hem zien sterven?’

‘Hij is dood, Rhand. Ik zag het.’

Hij knikte. ‘Maar er zijn nog anderen, nietwaar. Andere... Uitverkorenen.’

Nynaeve voelde een angststeek van Moghedien maar ze keek niet om. ‘Rhand, je moet weg en hier niet meer in levenden lijve komen.’

‘Dat doe ik.’

Hij deed niets dat ze kon zien of voelen – dat kon ze natuurlijk ook niet – maar even meende ze dat de gang achter hem op de een of andere manier was... gekeerd. Alles leek echter hetzelfde, behalve... Nynaeves ogen knipperden verbaasd. Er was geen zuil meer waarvan de helft was verdwenen, geen gat in de stenen balustrade. Hij praatte verder of er niets was gebeurd. ‘Zeg tegen Elayne... Vraag haar om me niet te haten. Vraag haar...’ Zijn gezicht verwrong van pijn. Gedurende een kort moment zag ze de jongen die ze had gekend, die keek of hem iets kostbaars was ontnomen. Ze stak haar hand uit om hem te troosten en hij deed een stap naar achter, zijn gezicht weer steenhard, nietszeggend. ‘Lan had gelijk. Zeg tegen Elayne dat ze me moet vergeten, Nynaeve. Zeg haar dat ik iets anders liefheb en dat er voor haar geen plaats meer is. Hij wilde dat ik jou hetzelfde zou zeggen. Lan heeft ook iemand anders gevonden. Hij zei dat je hem moest vergeten. Je kunt beter niet zijn geboren dan ons lief te hebben.’ Opnieuw liep hij achteruit, drie lange stappen, de gang leek zich duizelig om hem heen te draaien – een gedeelte van de gang – en hij was verdwenen.

Nynaeve staarde naar de plek waar hij net stond en niet naar de af schuwelijk opflikkerende schade aan de zuilencirkel. Had Lan verteld dat hij dat moest zeggen?

‘Een... opmerkelijke man,’ zei Moghedien. ‘Een heel, heel gevaarlijke man.’

Nynaeve staarde haar aan. Er werd iets nieuws door de armband aangevoerd. De vrees leefde nog, maar was gedempt door... Verwachting was het beste woord om het te beschrijven, ik ben behulpzaam geweest, nietwaar?’ zei Moghedien. ‘Rahvin is dood, Rhand Altor gered. Dat alles zou zonder mij niet mogelijk zijn geweest.’

Nu begreep Nynaeve het. Eerder hoop dan verwachting. Nynaeve zou vroeg of laat moeten ontwaken. De a’dam zou verdwijnen. Moghedien probeerde haar te herinneren aan haar hulp – alsof ze die er niet uit had moeten slaan – enkel voor het geval Nynaeve kracht ver zamelde om haar voor haar vertrek te doden. ‘Voor mij is het ook tijd om te gaan,’ zei Nynaeve. Moghediens gezicht veranderde niet, maar de vrees groeide, net als haar hoop. In Nynaeves hand ver scheen een grote zilveren beker, schijnbaar vol thee. ‘Drink dit op.’ Moghedien schoof achteruit. ‘Wat...’

‘Geen vergif. Ook zonder dat kan ik je gemakkelijk doden, als dat mijn bedoeling zou zijn. Tenslotte is alles wat jou hier overkomt in de echte wereld ook echt.’ De hoop was nu veel sterker dan de vrees. ‘Hiermee zul je slapen. Een diepe slaap. Te diep om Tel’aran’rhiod echt aan te raken. Het wordt dolktongwortel genoemd.’ Moghedien nam de beker langzaam aan. Met die hoeveelheid zou ze snel weg zijn. Een gemeen trekje in Nynaeve liet haar verder praten. Ze wist dat het wreed was, maar het kon haar niet schelen. Moghedien mocht helemaal geen vredige slaap hebben. ‘Je wist dat Birgit te niet dood was.’ Moghedien kneep haar ogen samen. ‘Je weet wie Faolain is.’ De ogen van de ander wilden groter worden, maar ze was al te doezelig. Nynaeve kon voelen hoe de dolktong steeds beter begon te werken. Ze gaf Moghedien alle aandacht en zorgde er voor dat ze in Tel’aran’rhiod bleef. Geen lichte slaap voor een Verzaker. ‘En je wist wie Siuan is en dat ze vroeger de Amyrlin Zetel was. Ik heb dat in Tel’aran’rhiod nooit verteld. Nooit. Tot straks. In Salidar.’

Moghediens ogen rolden omhoog. Nynaeve wist niet of dat door de dolktong kwam of doordat ze flauwviel, maar dat was onbelangrijk.

Ze liet de ander los en Moghedien zakte weg. De zilveren halsband viel rinkelend op de vloer. Elayne zou er heel blij mee zijn. Nynaeve stapte de Wereld der Dromen uit.

Rhand draafde de gangen van het paleis door. Alles leek minder beschadigd dan hij zich herinnerde, maar hij lette er niet echt op. Hij rende het grote voorplein voor het paleis op. Stoten Lucht sloegen de grote poorten half uit hun scharnieren. Erachter lag een enorm ovaalvormig plein en dat wat hij zocht. Trolloks en Myrddraal. Rahvin was dood en de andere Verzakers waren elders, maar er moesten in Caemlin nog Trolloks en Myrddraal worden gedood. Er was een strijd gaande, een tierende massa van honderden, wel licht duizenden rond iets wat hij door de massa van zwarte maliën niet kon waarnemen, even groot als een Myrddraal te paard. Nog net kon hij de vuurrode banier met de zwart-witte schijf midden in dat alles zien. Sommigen draaiden zich naar het paleis toen de poorten krakend open werden gegooid.

Toch bleef Rhand stokstijf staan. Vuurbollen rolden door de opeen gepakte massa van zwarte maliënkolders en overal lagen verbrande Trolloks. Dat was onmogelijk.

Aan hoop durfde hij niet te denken en hij geleidde. Stroompjes lots vuur sprongen uit zijn handen zo snel als hij ze kon vormen, dunner dan zijn pink, precies en afgebroken wanneer ze doel troffen. Ze waren veel minder sterk dan die die hij tegen Rahvin had gebruikt, maar hij wilde niet de kans lopen dat ook mensen die zich temidden van al die Trolloks bevonden, geraakt zouden worden. Het maakte weinig verschil. De eerste Myrddraal die hij trof, leek van kleur te ver anderen, werd een in het wit geklede zwarte vorm en zweefde ver volgens als stofjes weg toen het onbereden paard wild op hol sloeg. Trolloks, Myrddraal, wie hem aanviel, trof hetzelfde lotsvuur en daarna begon hij op de ruggen te richten van hen die nog de andere kant uitkeken, zodat een blijvende wolk stof de lucht scheen te vullen en aangevuld werd als het verdampte.

Daar konden ze niet tegenop. Beestachtig geschreeuw van woede ging over in angstig gehuil en toen sloegen ze naar alle kanten op de vlucht, behalve in zijn richting. Hij zag hoe een Myrddraal probeerde hen om te laten draaien en met paard en al onder de voet werd gelopen, maar de anderen spoorden hun dieren aan om te vluchten. Rhand liet hen gaan. Hij zocht snel en gespannen de gesluierde Aiel af die uit hun omsingeling ontsnapten met speren en brede, lange messen. Een van hen droeg de banier. Aiel voerden nooit banieren, maar deze, bij wie een stukje rode haarband onder zijn sjoefa te zien was, had hem. Er waren ook verschillende gevechten bezig in de straten naar het plein. Aiel tegen Trolloks, stadsvolk tegen Trolloks. Zelfs geharnaste gardisten in hun rode uniformen tegen Trolloks. Blijk baar enkelen die best een koningin konden vermoorden, maar een Trollok niet konden verteren. Rhand merkte het eigenlijk amper op. Hij speurde alle Aiel langs.

Daar! Een vrouw in een wit hemd, met haar ene hand de rok op houdend terwijl ze een vluchtende Trollok met een kort mes stak. Even later ging de berenkop in vlammen op. ‘Aviendha!’ Rhand wist niet dat hij holde tot hij schreeuwde: ‘Aviendha!’

En daar was Mart, in een gescheurde jas en met bloed aan de zwaard kling van zijn speer, die leunend op het wapen toekeek hoe de Trolloks wegvluchtten, tevreden dat iemand anders het vechten kon op knappen nu dat mogelijk was. En Asmodean, het zwaard onhandig in zijn hand en alle kanten uitkijkend voor het geval een Trollok besloot om te keren. Rhand kon saidin in hem voelen, al was het zwak. Hij dacht niet dat Asmodean echt met het zwaard had gestreden. Lotsvuur. Lotsvuur had een draad in het Patroon verbrand. Hoe sterker het lotsvuur was, hoe verder die verbranding zich uitstrekte. En wat die persoon had gedaan, was niet meer gebeurd!

Het maakte hem niet uit als zijn schicht naar Rahvin het halve Patroon had ontrafeld. Niet als dit het gevolg was.

Hij voelde tranen op zijn wangen en liet saidin en de leegte gaan. Dit wilde hij voelen. ‘Aviendha!’ Hij tilde haar op, wervelde met haar rond, terwijl ze op hem neerkeek alsof hij gek was geworden. Hij wilde haar niet meer neerzetten, maar deed het ten slotte toch. Zo dat hij Mart kon omarmen. Althans proberen. Mart weerde hem af. ‘Wat is er met jou aan de hand? Ik zou haast denken dat je ons dood waande. Niet dat we dat niet bijna waren. Als generaal zou je toch veiliger moeten zijn.’

‘Je leeft!’ lachte Rhand. Hij streelde Aviendha’s haren naar achter. Ze was haar hoofdband kwijt en het haar hing los omlaag. ‘Ik ben gelukkig omdat jullie leven. Dat is alles.’

Hij keek rond over het voorplein en zijn vreugde verminderde. Niets kon die helemaal doven, maar door de vele lijken op de plaats waar de Aiel hadden standgehouden, nam zijn blijdschap wel af. Daar lag Lamelle, zonder sjaal en zonder een groot deel van haar hals. Zij zou nooit meer soep voor hem maken. Pevin, beide handen omklemden een polsdikke schacht van een Trollokspeer in zijn borst en voor het eerst zag Rhand een uitdrukking op het gezicht van de man. Verba zing. Het lotsvuur had voor zijn vrienden de dood bedrogen, maar niet voor anderen. Voor vele anderen niet. Voor veel Speervrouwen niet. Aanvaard wat je kunt hebben. Verheug je in wat je kunt redden en treur niet te lang om je verliezen. Het was niet zijn gedachte, maar hij nam het aan. Het leek een goede manier om te voorkomen dat hij gek werd, voordat de smet in saidin hem tot krankzinnigheid zou drijven.

‘Waar was je?’ wilde Aviendha weten. Niet op een boze toon. Inte gendeel, ze keek opgelucht. ‘Het ene moment was je er nog, meteen daarop was je verdwenen.’

‘Ik moest Rahvin doden,’ zei hij kalm. Ze wilde wat zeggen, maar hij hield zijn vinger tegen haar lippen en duwde haar toen zachtjes van zich weg. Aanvaard wat je kunt hebben. ‘Laat maar. Hij is dood.’ Bael kwam aanhinken, de sjoefa nog steeds om maar de zwarte sluier hing op zijn borst. Er zat bloed op zijn heup, evenals op de punt van zijn laatste speer. ‘De schaduwlopers en schaduwmonsters zijn op de vlucht, car’a’carn. Verschillende natlanders hebben zich bij de dans met de speren gevoegd. Zelfs enkele geharnaste mannen, hoe wel ze aanvankelijk tegen ons dansten.’ Achter hem liep Sulin, on gesluierd, een lelijke jaap dwars over haar wang. ‘Maak ze af, hoelang dat ook duurt,’ zei Rhand. Hij liep weg, onzeker waarheen, zolang het hem maar van Aviendha wegvoerde, ik wil niet dat ze op het platteland gaan rondschuimen. Hou een oog je op de gardisten. Ik zoek later wel uit wie mannen van Rahvin waren en wie niet...’ Hij liep pratend door en keek niet om. Aanvaard wat je kunt hebben.

56

Nagloeiende balken

In het hoge venster was genoeg plaats voor Rhand om daarin op zijn tenen te staan en zowel links als rechts nog twee voet ruimte over te hebben. Met opgerolde hemdsmouwen staarde hij naar een tuin in het koninklijk paleis van Andor. Aviendha maakte met haar hand kringetjes in het rood stenen fonteinbekken, omdat ze zoveel water waar je alleen naar keek en waarin je siervissen hield, heel raadsel achtig vond. Aanvankelijk was ze behoorlijk verontwaardigd geweest, toen hij haar had gezegd dat ze in de stad niet op Trolloks mocht gaan jagen. Feitelijk wist hij niet eens zeker of ze in de tuin zou zijn geweest, als Sulin geen kleine lijfwacht van Speervrouwen had aangewezen die hem volgens Sulin niet zouden opvallen. Even min werd hij geacht te hebben gehoord dat de witharige Speervrou we haar eraan herinnerde dat ze geen Far Dareis Mai meer was en nog geen Wijze. Zonder jas, maar met zijn hoed op voor de zon, zat Mart op de rand van de fontein met haar te praten. Ongetwijfeld probeerde hij haar uit te horen of de Aiel mensen tegenhielden die weg wilden gaan. Mart zou waarschijnlijk nooit zijn klachten voor zich houden, zelfs al had hij besloten zijn lot te aanvaarden. Asmodean zat op een bank in de schaduw van een rode mirtelboom op de harp te spelen. Rhand vroeg zich af of de man wist of vermoedde wat er was gebeurd. Hij zou het zich niet kunnen herinneren – voor hem had het nooit plaatsgevonden – maar niemand wist wat een Verzaker wist of zelf kon bedenken.

Een beleefd kuchje maakte dat hij zich van de tuin afkeerde. Het venster waarvoor hij stond, was anderhalve stap boven de vloer in de westelijke muur van de troonzaal, de Grote Zaal, waar de koninginnen van Andor al bijna duizend jaar de gezantschappen hadden ontvangen en hun oordeel hadden uitgesproken. Het was de enigeplek waar hij volgens hem Mart en Aviendha ongezien en ongestoord in het oog kon houden. Er liepen twee rijen witte pilaren van twintig pas hoog evenwijdig aan de zijmuren naar achter.

Het licht uit de hoge ramen mengde zich met het gekleurde licht van de grote ramen in het half ronde plafond. In het glaswerk stonden beelden die afwisselend de Witte Leeuw, portretten van oude konin ginnen van het rijk en taferelen uit de Andoraanse geschiedenis weer gaven. Enaila en Somara leken niet onder de indruk. Rhand zocht steun met zijn vingers en sprong omlaag. ‘Nieuws van Bael?’

Enaila trok haar schouders op. ‘De jacht op de Trolloks gaat door.’ Aan haar stem te horen zou de kleine vrouw er graag aan hebben meegedaan. Door Somara’s lengte leek ze nog kleiner. ‘Sommige stadsmensen helpen mee. De meesten houden zich schuil. De poorten worden bewaakt. Ik denk dat geen enkel schaduwmonster zal ontsnappen, maar enkele Nachtlopers wel, vrees ik.’ Myrddraal waren moeilijk te doden en even lastig op te sporen. Het leek soms gemakkelijk de oude verhalen te geloven dat ze de schaduwen bereden en konden verdwijnen door zich om te draaien. ‘We hebben wat soep voor je meegebracht,’ zei Somara en knikte naar een zilveren schaal met een gestreepte doek die op de verhoging van de Leeuwentroon stond. Met de hand gesneden en verguld met reusachtige leeuwenklauwen onder aan de poten vormde de troon een enorme zetel. Over de vier witmarmeren treden leidde een rode loper ernaartoe. De Leeuw van Andor, gemaakt van maanstenen op een vlak vol robijnen, zou boven Morgases hoofd zichtbaar zijn als ze in haar zetel zat. ‘Aviendha zegt dat je vandaag nog niet hebt gegeten. Het is dezelfde soep die Lamelle anders voor je maakte.’ ik neem aan dat zich nog geen enkele dienaar heeft aangemeld,’ ver zuchtte Rhand. ‘Een kokkin misschien? Een keukenhulp?’ Enaila schudde minachtend het hoofd. Als het ooit zover zou komen, zou ze best bereid zijn een goede gai’shain te zijn, maar het idee dat ie mand zijn hele leven besteedde aan het dienen van een ander, stond haar vreselijk tegen.

Hij liep de treden op, hurkte neer om de doek omhoog te trekken. Hij vertrok zijn neus, want uit de geur maakte hij op dat in ieder geval een van de twee net zo’n slechte kokkin was als Lamelle vroeger. Het geluid van laarzen toen een man door de zaal naar voren kwam lopen, schonk hem de smoes zich om te draaien. Als hij geluk had, hoefde hij de soep niet op te eten.

De man die over de lange wit en rood betegelde vloer aan kwam lopen, was zeker geen Andoraan. Hij droeg een korte grijze jas en de ruime in de laarzen gestopte broek viel over zijn laarzen heen. Hij was slank, een hoofd groter dan Enaila, had een haviksneus en donkere scheefstaande ogen. Grijze lokken sierden zwart haar en een dikke snor omlijstte een brede mond. Hij bleef even staan, zakte met een kleine buiging kort door een knie en was heel handig met het kromzwaard aan zijn zijde, ondanks de twee zilveren bokalen in de ene hand en een dichtgelakte aardewerken kruik in de andere. ‘Vergeef me dat ik stoor,’ zei hij, ‘maar ik zag niemand die me kon aankondigen.’ Zijn kleren waren misschien eenvoudig en tijdens een lange reis gedragen, maar in zijn zwaardriem stak een ivoren staf met aan de punt een gouden wolvenkop. ‘Ik ben Davram Bashere, maar schalk-generaal van Saldea. Ik ben hier gekomen om met de Dra kenheer te praten, die zich volgens zeggen in deze stad zou ophouden. Mag ik aannemen dat ik nu met hem spreek?’ Zijn ogen schoten kort naar de glinsterende draken die zich in rood en goud rond Rhands armen kronkelden.

‘Ik ben Rhand Altor, heer Bashere, de Herrezen Draak.’ Enaila en Somara hadden zich tussen Rhand en de man opgesteld, beiden hadden de hand op de greep van hun lange messen gelegd en hielden zich gereed voor de sluier. ‘Het verbaast me een Saldeaanse heer in Caemlin te zien en nog meer dat hij me wenst te spreken.’

‘Eerlijk gezegd: ik ben naar Caemlin gereden om koningin Morgase te spreken, maar ik werd tegengehouden door die rouwdouwers van heer Gaebril. Of moet ik koning Gaebril zeggen? Is hij nog in leven?’ Zo te horen betwijfelde Bashere dat sterk en gaf hij er ook niet echt om. Hij wachtte niet op antwoord. ‘Velen in de stad zeggen dat koningin Morgase ook dood is.’

‘Ze zijn beiden dood,’ zei Rhand treurig. Hij ging op de troon zitten en zijn hoofd rustte tegen de leeuw van maanstenen. De troon was voor vrouwen ontworpen, ik heb Gaebril gedood, maar toen had hij Morgase al vermoord.’

Bashere trok een wenkbrauw hoog op. ‘Dien ik de koning van Andor dan te eren?’

Rhand boog zich boos naar voren. ‘Andor heeft altijd een koningin gehad en heeft die nog steeds. Elayne is de erfdochter. Na haar moeders dood is zij de koningin. Zij dient wellicht eerst gekroond te worden – ik ken de wetten niet – maar voor mij is zij de koningin. Ik ben de Herrezen Draak. Dat is alles wat ik wens en niet meer. Wat wilt u van me, heer Bashere?’

De man liet niet merken of Rhands boosheid hem wat deed. De schuine ogen namen Rhand zorgvuldig maar niet verontrust op. ‘De Witte Toren heeft toegestaan dat Mazrim Taim ontsnapte. De valse Draak.’ Hij zweeg even en sprak door toen Rhand niet reageerde. ‘Koningin Tenobia wilde geen nieuwe moeilijkheden in Saldea, dus werd ik uitgestuurd om opnieuw achter hem aan te jagen en er een eind aan te maken. Ik heb hem al vele weken naar het zuiden achtervolgd. U hoeft niet te vrezen dat ik een vreemd leger naar Andor heb gebracht. Afgezien van een lijfwacht van tien man heeft de rest een kamp in het Breemwoud opgeslagen, ruimten noorden van elke grens die Andor de laatste tweehonderd jaar heeft aangehouden. Maar ik weet zeker dat Taim in Andor is.’

Rhand ging weifelend rechtop zitten. ‘U kunt hem niet krijgen, heer Bashere.’

‘Mag ik u vragen waarom niet, mijn Heer Draak? Ik heb er geen bezwaar tegen als u liever de Aiel op hem laat jagen. Mijn mannen zullen tot mijn terugkomst in het Breemwoud blijven.’ Dit deel van zijn plan had hij niet zo gauw bekend willen maken. Uitstel kon hem duur komen te staan, maar hij was van plan geweest de naties eerst stevig in handen te hebben. Toch zou het net zo goed nu kunnen beginnen. ‘Ik ga een kwijtschelding aankondigen. Ik kan geleiden, heer Bashere. Waarom zou een andere man opgejaagd en gedood moeten worden omdat hij hetzelfde kan als ik? Ik ga aan kondigen dat iedere man die de Ware Bron kan aanraken, iedere man die het wil leren, naar me toe mag komen om zich onder mijn bescherming te stellen. De Laatste Slag nadert, heer Bashere. Er is wel licht niet voldoende tijd voor iemand van ons om nog krankzinnig te worden en ik zou trouwens geen enkele man vanwege dat gevaar willen verspillen. Toen tijdens de Trollok-oorlogen de Trolloks uit de Verwording optrokken, reden de Gruwheren met hen mee, mannen en vrouwen die de Kracht beheersten voor de Schaduw. We zullen in Tarmon Gai’don eveneens tegenover hen komen te staan. Ik weet niet hoeveel Aes Sedai aan mijn zijde zullen strijden, maar ik zal geen enkele geleider wegsturen als hij met mij naar die slag optrekt. Mazrim Taim is de mijne, heer Bashere, niet de uwe.’ ik begrijp het,’ was het effen antwoord. ‘U hebt Caemlin veroverd. Ik hoorde dat Tyr u behoort en Cairhien spoedig ook, als het al niet zo ver is. Bent u van plan met uw Aiel en uw leger geleiders van de Ene Kracht de wereld te veroveren?’

‘Als ik moet,’ zei Rhand op even vlakke toon. ‘Ik zal iedere vorst of vorstin die mij verwelkomt, als bondgenoot welkom heten, maar tot dusverre ben ik slechts gestuit op streven naar macht of regelrechte vijandschap. Heer Bashere, in Tarabon en Arad Doman heerst de wetteloosheid en in Cairhien is het weinig anders. Amadicia loert begerig naar Altara. De Seanchanen – u zult geruchten over hen in Saldea hebben vernomen en de ergste zijn waarschijnlijk waar – de Seanchanen aan de andere kant van de wereld kijken hebzuchtig naar ons allen. Allemaal mensen die hun eigen kleine strijd leveren, ter wijl Tarmon Gai’don aan de kim opdoemt. We hebben vrede nodig. Tijd nodig voordat de Trolloks komen, voor de Duistere uitbreekt, tijd om ons klaar te maken. Als ik alleen tijd en vrede voor de wereld kan vinden door die af te dwingen, dan zal ik dat doen. Ik wil het niet, maar ik zal het doen.’

‘Ik heb de Karaethon Reeks gelezen,’ merkte Bashere op. Hij stak de bokalen onder zijn arm om het lakzegel op de kruikhals te verbreken, waarna hij de bokalen volschonk. ‘Nog belangrijker is dat koningin Tenobia ze ook heeft gelezen. Ik kan niet namens Kandor, Arafel of Shienar spreken. Ik neem aan dat ze zich bij u aan zullen sluiten – in de Grenslanden weet zelfs een kind dat de Schaduw in de Verwording afwacht om zich op ons te storten – maar ik kan niet namens hen spreken.’ Enaila keek achterdochtig naar de bokaal die hij haar overhandigde, maar kwam de treden op en overhandigde Rhand de wijn. ‘Eerlijk gezegd, kan ik zelfs niet eens voor Saldea spreken. Tenobia heerst, ik ben slechts haar maarschalk. Maar als ik haar eenmaal een bericht met een snelle ruiter heb gezonden, neem ik aan dat hij zal terugkeren met de boodschap dat Saldea met de Herrezen Draak optrekt. Ondertussen bied ik u mijn diensten aan en die van negenduizend man van de Saldeaanse ruiterij.’ Rhand liet de wijn ronddraaien en staarde in het donkerrode vocht. Sammael in Illian en op andere plaatsen, en het Licht mocht weten waar de andere Verzakers waren. De Seanchanen wachtten aan de overkant van de Arythische Oceaan en hier waren mensen die op hun eigen voordeel en gewin af zouden springen, wat het de wereld ook zou kosten. ‘De vrede is nog ver van ons vandaan,’ zei hij zachtjes. ‘Voor een groot deel van de komende tijd zal dat bloed en dood betekenen.’

‘Dat is altijd zo,’ antwoordde Bashere rustig en Rhand wist niet op welke uitspraak hij reageerde. Wellicht op beide.

Asmodean stak zijn harp onder de arm en slenterde van Mart en Aviendha weg. Hij genoot ervan muziek te maken, maar niet voor een stel dat niet luisterde en het nog veel minder waardeerde. Hij wist niet zeker wat er die ochtend was gebeurd en of hij alles wilde weten. Te veel Aiel hadden hun verbazing laten blijken als ze hem zagen en hadden beweerd dat ze hem dood hadden gezien. Hij wil de geen bijzonderheden. In de muur voor hem zat een lange voor. Hij wist waardoor die scherpe rand was ontstaan, dat ijsgladde op pervlak, gladder dan een man in honderd jaar kon slijpen. Tevergeefs – en tegelijk ook huiverend – vroeg hij zich af of je, als je op die manier werd herboren, ook een nieuw mens werd. Hij dacht van niet. De onsterfelijkheid was verdwenen. Dat was een gave van de Grote Heer van het Duister. Die naam had hij in gedachten gebruikt, welke naam Rhand Altor ook hardop van hem eiste. Dat was bewijs genoeg dat hij zichzelf was. Geen onsterfelijkheid meer – hij wist dat het verbeelding was, maar soms dacht hij dat de tijd hem meesleurde, hem naar een graf trok waarvan hij had gedacht dat hij het nooit zou kennen – en het aantrekken van het beetje saidin waar toe hij nog in staat was, leek op het drinken van stinkend afvalwater. Lanfirs dood speet hem heel weinig, net als die van Rahvin, maar die van Lanfir wel het minst vanwege hetgeen ze hem had aangedaan. Hij zou ook lachen als ieder van de anderen stierf en het hardst bij de laatste. Hij was eigenlijk in het geheel niet als een nieuw mens herboren, maar zolang hij kon, zou hij krampachtig dat laatste toef je gras aan de rand van het ravijn vasthouden. Uiteindelijk zouden de wortels losscheuren en zou de lange val beginnen, maar tot dat ogenblik was hij nog steeds in leven.

Hij trok een deurtje open om de voorraadkamer te gaan zoeken. Daar zou behoorlijke wijn zijn te vinden. Eén stap en hij bleef staan. Alle bloed trok uit zijn gezicht weg. ‘Jij!? Nee!’ Het woord trilde nog in de lucht na toen de dood hem overviel.

Morgase depte het zweet van haar gezicht, stak toen het doekje te rug in haar mouw en zette haar ietwat versleten strooien hoed wat rechter. Het was haar gelukkig wel gelukt een behoorlijk rijkleed te krijgen, hoewel in deze hitte zelfs de grijze fijne wol niet echt lekker zat. Eigenlijk had Tallanvor het voor haar gevonden. Ze liet haar paard doorstappen en hield de lange jongeman in het oog die verderop tussen de bomen doorreed. De gezette Basel Gil benadrukte Tallanvors lange fitte gestalte nog sterker. Hij had haar de kleding overhandigd met de woorden dat het gewaad haar beter paste dan dat niemendalletje waarin ze uit het paleis was gevlucht. Hij had op haar neergekeken, geen enkele keer met zijn ogen geknipperd en geen enkel woord van achting uitgesproken. Natuurlijk was het haar eigen opvatting geweest dat het onveilig was als iemand zou weten wie zij was. Zeker nadat ze hadden gehoord dat Garet Brin uit Korense Bronnen was vertrokken. Waarom was die man op jacht gegaan naar een stel brandstichters, net nu ze hem nodig had? Nou ja, het deed er ook niet toe; ze zou het zonder hem even goed doen. Maar ze las iets verontrustends in Tallanvors ogen wanneer hij haar als Morgase aansprak.

Zuchtend keek ze om. De in elkaar gezakte Langwin reed achter haar en hield het bos in het oog; Breane naast hem hield hem en al het andere net zo scherp in de gaten. Haar legertje was na Caemlin met nog geen hond uitgebreid. Te veel mensen hadden gehoord dat heren en vrouwen zonder enige reden waren verbannen. Ook hadden ze gehoord over onrechtvaardige wetten in de hoofdstad, waardoor je niet meer kon doen dan je neus ophalen als je ook maar even ver nam dat iemand zijn hand opstak om hun rechtmatige vorstin steun te betuigen. Ze betwijfelde zelfs of het geholpen zou hebben als ze hadden geweten wie hen aansprak. Dus reden ze momenteel door Altara en bleven ze zoveel mogelijk in de bossen, omdat overal groepen gewapende mannen leken rond te zwerven, en reisde ze in gezelschap van een straatschenner met littekens, een zotte Cairhiense edelvrouwe op de vlucht, een forse herbergier die zichzelf er nauwelijks van kon weerhouden een knieval te maken als ze hem aankeek, en een jonge gardist die haar soms aankeek alsof ze nog de kleding droeg die ze voor Gaebril had aangetrokken. En met Lini natuurlijk. Lini kon je zeker niet vergeten.

Alsof haar gedachten een wenk waren geweest, spoorde de oude kin derverzorgster haar paard aan en kwam dichterbij. ‘Je kunt beter vóór je kijken,’ zei ze kalm. ‘Een jonge leeuw valt het snelst aan en wanneer je het het minst verwacht.’

‘Denk je dan dat Tallanvor gevaarlijk is?’ vroeg Morgase scherp en Lini keek haar lang en nadenkend aan.

‘Even gevaarlijk als alle mannen. Een mooi lijf, denk je niet? Iets te lang misschien. En ik vermoed met sterke handen. Het heeft geen zin honing heel lang te bewaren voor je het eet.’

‘Lini!’ waarschuwde Morgase.

De laatste dagen had de oude vrouw te vaak hierover doorgezeurd. Tallanvor was een knappe man, zijn handen leken heel sterk en zij was zijn koningin. Dat ze hem ging zien als een man en niet als haar onderdaan en soldaat, was wel het allerlaatste dat ze kon gebruiken. Ze wilde dat net tegen Lini zeggen en bovendien opmerken dat de vrouw haar verstand aan het verliezen was als zij dacht dat ze ging aanpappen met een man die wel tien jaar jonger was, want zo jong was hij wel, toen Tallanvor en Gil terugkeerden. ‘Hou je mond, Li ni. Als je die jongeman dwaze ideeën aanpraat, laat ik je ergens achter.’ Lini’s gesnuif zou de hoogste heer in Andor voor een tijd in een kerker hebben doen belanden om eens goed na te denken. En als ze nog op de troon had gezeten, zou dat ook zijn gebeurd. ‘Weet je zeker dat je dit wilt, meisje? Als je eenmaal het ravijn bent ingesprongen, kun je niet meer van gedachten veranderen.’ ik zal waar dan ook mijn bondgenoten zoeken,’ vertelde Morgase haar stijf.

Tallanvor trok de teugels aan en zat rijzig in zijn zadel. Zweetdrup pels gleden langs zijn gezicht omlaag, maar hij leek de hitte te negeren. Baas Gil trok aan de hals van zijn met metalen schijven bezette wambuis alsof hij dat graag uit wilde trekken. ‘Het bos houdt vlak voor ons bij enkele boerderijen op,’ zei Tallanvor, ‘maar het is onwaarschijnlijk dat iemand je hier zal herkennen.’ Morgase keek hem nietszeggend aan; het werd met de dag moeilijker van hem weg te kijken als hij haar aankeek. ‘Het is ongeveer nog zo’n span of tien naar Cormaed. Als die man in Sehar niet heeft gelogen, vinden we daar een pont en kunnen we voor het donker in Amadicia zijn. Weet je zeker dat je dit wilt, Morgase?’ Zoals hij haar naam uitsprak... Nee, ze liet die dromerijtjes van Li ni te veel de overhand krijgen. Dat kwam door die vervloekte hitte, ik ben vastbesloten, Tallanvor,’ zei ze koeltjes, ‘en ik verwacht niet dat je telkens vraagtekens plaatst bij mijn besluiten.’ Ze spoorde haar rijdier hard aan en liet het paard naar voren springen om hun wederzijdse blik te verbreken en zijn ogen achter zich te laten. Hij mocht haar inhalen. Ze zou haar bondgenoten zoeken waar ze die ook kon vinden. Ze zou haar troon terugwinnen en wee Gaebril of elke andere man die haar plaats meende te kunnen innemen.

En de Glorie van het Licht scheen op hem neer. En de Vrede van het Licht schonk hij de mens. Hij bond naties aan zich, maakte een van vele. Maar de scherven van harten sloegen wonden. En wat eenmaal was, keerde weer in vlammen en stormen spleet alles doormidden. Want zijn vrede... want zijn vrede...

... was de vrede...

... was de vrede...

... van het zwaard. En de Glorie van het Licht scheen op hem neer.

Uit:

De Glorie van de Draak

Een ode, geschreven door Meane sol Ahelle, de Vierde Eeuw

Woordenlijst

Aanvaarde – Een jonge vrouw die na enkele proeven tot Aes Sedai wordt opgeleid en een zekere beheersing heeft ontwikkeld in het geleiden van de Ene Kracht. Gewoonlijk duurt het vijf tot tien jaar voor een Novice tot Aanvaarde wordt verheven. De laatsten zijn wat minder aan regels gebonden; tot op zekere hoogte mogen ze zelf hun studies kiezen. Een Aanvaarde draagt de Grote Serpent-ring aan de middelvinger van haar linker hand. Na haar verheffing tot Aes Sedai kiest zij een Ajah en mag zij de stola met franje in haar Ajah-kleur dragen.

Ablar, Logain – Een valse Draak die in de herfst van 997 NE in Geldan opstond. Hij is inmiddels gestild en was een gevangene in de Witte Toren. Samen met Siuan Sanche, Leane en Min ontsnapte hij uit Tar Valon.

A’dam – Seanchaans voorwerp dat een geleidster tegen haar wil knecht. Het bestaat uit een halsband en een armband, verbonden door een lijn. De drie delen zijn gemaakt van een zilverkleurig metaal. Zie ook: Damane, Seanchan, Sul’dam.

Aes Sedai – In de Oude Spraak: Dienaren van Allen. Geleiders van de Ene Kracht. In een ver verleden waren dit zowel mannen als vrouwen, maar sinds de Tijd van Waanzin zijn het alleen vrouwen. Ze worden in veel landen gevreesd en door slechts weinigen geëerd. Velen verwijten hen het Breken van de Wereld en verdenken hen van inmenging in rijksaangelegenheden. Deson danks zijn er maar weinig heersers zonder Aes Sedai raads vrouwe, zelfs in landen waarin dit geheim moet worden gehou den. Door het geleiden verkrijgen Aes Sedai een leeftijdloos ui terlijk, zodat leden die de leeftijd van een grootmoeder hebben geen ander teken tonen dan enkele grijze haren. Zie ook: Ajah, Amyrlin Zetel, Geleiden, Talen ten, Tar Valon, Ware Bron.

Aiel – Het trotse, geharde volk dat ten oosten van de Rug van de Wereld woont. Dodelijke krijgers met of zonder wapens, die weigeren zwaarden aan te raken en een paard alleen bestijgen als ze ertoe gedwongen worden. Aielse doedelzakspelers begeleiden veldslagen met dansmuziek. Ze noemen de strijd dan ook ‘de dans met de speren’ of ‘de dans’. Voor het gevecht sluieren ze hun gezicht. Zie ook: Aielstammen, Aielwoestenij, Wijze.

Aiel-oorlog (976-978 NE) – Toen koning Laman van Cairhien Avendoraldera omhakte om er een troon van te maken (La mans Zonde), verlieten vier Aielstammen de Woestenij. Ze plunderden en brandschatten de hoofdstad en vele andere steden van Cairhien. De strijd breidde zich uit naar Andor en Tyr. Volgens de overlevering werden de Aiel bij Tar Valon in de Slag bij de Glanzende Muren volkomen verslagen. Omdat Laman in de ze veldslag sneuvelde, hadden de Aiel hun doel bereikt. Zij trokken zich daarom terug naar hun eigen land.

Aielse krijgsgenootschappen – Elke Aielkrijger maakt deel uit van een krijgsgenootschap, elk met eigen gebruiken en taken. De twaalf genootschappen: Aethan Dor (Roodschilden), Cor Darei (Nachtsperen), Duadhe Mahdi’in (Waterzoekers), Far Aldazar Din (Broeders van de Adelaar), Far Dareis Mai (Speervrouwen), Hama N’dore (Bergdansers), Rahieti Sorei (Dageraadlopers), Seia Doon (Zwartogen), Shae’en M’taal (Steenhonden), Sha’mad Conde (Donderlopers), Sovin Nai (Meshanden) en Tain Shari (Zuiverbloedigen). Roodschilden handhaven bijvoorbeeld de orde, Steenhonden dekken gewoonlijk de achterhoede en Speervrouwen zijn vaak verkenners. Aielstammen vechten onderling, maar leden van hetzelfde krijgsgenoot schap zullen dat niet doen, zelfs al is er een bloedvete tussen hun stammen.

Aielse verwantschapstermen — Aielse bloedverwantschappen worden uitgedrukt in complexe termen die buitenstaanders moeilijk te doorgronden vinden, maar die Aiel als exact beschouwen. Enkele voorbeelden moeten volstaan, omdat een volledige verklaring een kloek boek zou vergen. Eerstebroeder en eerstezuster hebben dezelfde moeder. Twee debroeder en tweedezuster ver wijzen naar kinderen van de eer stezuster of eerstebroeder van de moeder; zustermoeders en zus tervaders zijn eerstezusters of eer stebroeders van iemands moeder. Grootvader en grootmoeder duiden de vader of moeder van ie mands moeder aan, de ouders van de vader zijn tweede groot vader en tweede grootmoeder; de ouders van de moeder zijn naastere verwanten. Voorbij deze basis groeien de complicaties. Deze worden ver sterkt door gewoonten als de manier waarop goede vrienden elkaar aanduiden, als eerstebroeder of eerstezuster, en het feit dat Aielvrouwen die zeer goed bevriend zijn, soms dezelfde man huwen, waarmee ze zustervrouwen worden en evenzeer elkaar huwen.

Aielstammen – Dit zijn de Chareen, Codarra, Daryne, Goshien, Miagoma, Nakai, Reyn, Shaarad, Shaido, Shiande, Taardad en de Tomanelle. Ze zijn verdeeld in sibben. Zowel stammen als siben hebben een hoofd. Soms spreken de Aiel over een lang verdwenen dertiende stam, ‘de stam die niet is’, de Jenn, die Rhuidean gebouwd heeft.

Aielwoestenij – Het woeste, drogeland ten oosten van de Rug van de Wereld. De Aiel noemen dit het Drievoudige Land. De Trolloks noemen het de Ster vensgrond. Weinigen reizen er door, omdat er nauwelijks water te vinden is en de Aiel zich in oorlog achten met alle andere volken. Alleen marskramers, speel mannen en ketellappers hebben vrije doortocht.

Ajah – Een van de zeven Aes Sedai-orden. Behalve de Amyrlin behoren alle Aes Sedai tot een Ajah. Elke orde heeft een eigen filosofie over het gebruik van de Kracht en het doel van de Aes Sedai. Ajahs worden met kleuren aangeduid: de Blauwe, Rode, Witte, Groene, Bruine, Gele en Grijze. Geruchten over een Zwarte Ajah die de Duistere dient, worden fel ontkend. Zie ook: Aes Sedai, Amyrlin Zetel, Tar Valon.

Algoed – Een van plantenvezels gemaakte stof, zachter dan de fijnste wol.

Alliandre – De koningin van Geldan. Een wijze vrouw die gedwongen is tot moeilijke keuzes om erger kwaad voor Geldan te voorkomen.

Almaeren, Nynaeve – De voor malige Wijsheid van Emond veld, een Aanvaarde van de Witte Toren die op een geheime missie is voor de Amyrlin. Een koppige, wilskrachtige jonge vrouw die moeilijk te overtuigen is. Zie ook: Lan, Vrouwenkring, Wijsheid.

Altor, Rhand – Een jongeman uit Emondsveld in Tweewater, die ta’veren is. Ooit was hij een schaapherder, nu is hij uitgeroepen tot Herrezen Draak. De Aielse Wijzen hebben hem erkend als hun car’a’carn, degene die de Aiel volgens de Voorspellingen zal verenigen en breken. Waarschijnlijk is hij ook de Coramoor, de Uitverkorene naar wie het Zeevolk zoekt.

Aludra – Een Taraboonse die ooit tot het Vuurwerkersgilde behoorde. Zij leidde het Cairhiense gildehuis dat afbrandde door toedoen van Rhand. Mart ver dedigde haar toen ze in Aringil werd ingehaald door gildemoor denaars en werd daarvoor beloond met het vuurwerk dat hij gebruikte om de Steen van Tyr binnen te dringen. Inmiddels is ze een gewaardeerd lid van het beestenspul van Valan Luca.

Alveren, Egwene – De jongste dochter van de herbergier van Emondsveld, inmiddels een Aan vaarde van de Witte Toren. Ze vergezelde Rhand naar de Woestenij, waar ze geoefend wordt door de droomloopsters van de Aiel. Waarschijnlijk is ze een Droomster, een Talent dat al driehonderd jaar niet meer onder Aes Sedai is voorgekomen.

Amadicia – Een natie ten zuiden van de Mistbergen in het stroom gebied van de Sharia. De hoofd stad is Amador, een belangrijke handelsplaats op de weg tussen de oostelijke staten en Tarabon aan de Arythische Oceaan. Het is de zetel van de Kinderen van het Licht, wier kapiteinheer-gebieder meer macht heeft dan de koning. Geleiders zijn er verboden; volgens de wet behoren ze gevangen of verbannen te worden, maar gewoonlijk worden ze gedood wegens ‘verzet tegen arrestatie’.

Amena – Leane gebruikt deze naam als ze samen met Siuan Sanche en Min en Logain uit Tar Valon is weggevlucht.

Amyrlin Zetel – De titel van de hoogste Aes Sedai, de gelijke van koningen en koninginnen. In het spraakgebruik vaak afgekort tot Amyrlin. Haar aanspreektitel is Moeder. Zij wordt voor het leven gekozen door de Zaal van de Toren, de belangrijkste raad van de Aes Sedai, waarin elke Ajah drie afgevaardigden heeft. Men zegt dat ze vrijwel onbeperkte macht heeft, maar in de praktijk moet ze rekening houden met de inzichten van de Ajahs.

Amys – De Wijze van Koudrots veste en een droomloopster van de Negendalensibbe van de Taardad Aiel. Ze is gehuwd met Rhuarc en is de zustervrouw van Lian, de dakvrouwe van Koud rotsveste. Ook is ze Aviendha’s zustermoeder.

Anaiya – Een Aes Sedai van de Blauwe Ajah.

Andaya – Een Aes Sedai van de Grijze Ajah. Lid van de raad van Elaida.

Andor – Een rijk land dat zich, althans op kaarten, uitstrekt van de Mistbergen tot de Erinin. Feitelijk reikt het gezag van de koningin al enige generaties niet verder dan de Manetherendrelle.

Angreaal – Voorwerp uit de Eeuw der Legenden waarmee ie mand die uit de Ware Bron kan putten, een grotere hoeveelheid van de Ene Kracht kan geleiden. Sommige zijn gemaakt voor gebruik door mannen, andere voor vrouwen. Geruchten over angrealen die bruikbaar zijn voor mannen én vrouwen zijn nooit bevestigd. De kennis hoe ze gemaakt werden, is verloren gegaan; ze zijn nu uiterst zeldzaam. Zie ook: Sa’angreaal, Ter’angreaal.

Arad Doman – Natie aan de Arythische Oceaan, tegenwoordig verscheurd door burgertwisten en gevechten met volgelingen van de Herrezen Draak en met Tarabon. Bekend om zijn koop lui, van wie de meeste vrouwen zijn. Het gezegde ‘Een man met een Domani laten handelen’ duidt op het begaan van een blunder. Domani-vrouwen zijn beroemd – en berucht – om hun schoonheid, verleidelijkheid en wulpse kledij.

Arene, Jorin – Een koopman en Duistervriend in Amador.

Arinvar – De zwaardhand van Sheriam.

Aryman, Deane (JV 920-1084)Amyrlin Zetel die de fouten van Bonwhin herstelde. Na haar ver heffing uit de Blauwe Ajah (JV 992) herstelde zij het gezag van Tar Valon en zij speelde het klaar dat de belegering van Tar Valon werd opgeheven. Zij stierf door een val van haar paard.

Asmodean – Een van de Verzakers. Men neemt aan dat hij zich tot de Duistere bekeerde in de hoop op een onsterfelijk leven vol muziek. Van hem is bekend dat hij kunstenaars die hij slecht vond, blind maakte of ver minkte, vooral degenen die hij als rivalen beschouwde. Even eens wordt verteld dat hij zijn eigen moeder suste en haar door Myrddraal liet wegvoeren. Lanfir dwong hem Rhands leraar in het geleiden te worden. Zie ook: Natael, Verzakers.

Avendesora – In de Oude Spraak: Levensboom.

Genoemd in vele verhalen en legenden, die uiteen lopende lokaties noemen. De ware lokatie is behalve aan de Aiel slechts aan weinigen bekend.

Avendoraldera – De boom die in de stad Cairhien groeide uit een loot van Avendesora, in 566 NE geschonken door de Aiel, hoewel geen enkele kroniek een verband tussen de Aiel en Avendesora noemt.

Aviendha – Een vrouw van de Bitterwatersibbe van de Taardad Aiel die voor Wijze leert. Zij vreest niets, behalve haar bestemming.

Avriny a’Roihan, Elaida do – Een Aes Sedai van de Rode Ajah die na het afzetten en sussen van Siuan Sanche in 999 NE tot Amyrlin verheven werd. Ooit was ze raadsvrouwe van konin gin Morgase van Andor. Zij kan soms voorspellen.

Aybara, Perijn – Een jonge smid uit Emondsveld, die stil en een zelvig van aard is. Met Rhand Altor en Mart Cauton verliet hij Tweewater, achtervolgd door dienaren van de Duistere. Na zijn terugkeer met vijf metgezellen bevrijdde hij de streek van Duistergebroed en Witmantels. Sindsdien noemt men hem Guldenoog. Hij is gehuwd met Faile.

B

Ba’alzamon – In de taal van de Trolloks: Hart van het Zwart. Velen nemen ten onrechte aan dat hiermee de Duistere aangeduid wordt.

Bael – Het stamhoofd van de Goshien Aiel. Hij is gehuwd met Dorindha.

Bair – De Wijze van de Haido sibbe van de Shaarad Aiel, een droomloopster.

Ballingschap – De periode tijdens en na het Breken van de Wereld, waarin vele Ogier gedwongen waren buiten hun stedding te leven. Zie ook: Smachten.

Baran – Een jonge heer uit Tyr die dol is op het kaartspel. Samen met de heren Edorion en Estean en de Cairhienin Meresin en Daricain breekt hij door de vijandelijke linies heen om hulp te zoeken voor het belegerde Cairhien.

Bashere, Davram – Davram t’Ghaline Bashere van Huis Bashere, heer van Bashere, Tair en Sidona, Wachter aan de Verwor dingsgrens, Verdediger van het Hartland, Opperste Krijgsheer van koningin Tenobia van Saldea. Hij is gehuwd met Deira.

Beestenspul – Een rondreizend gezelschap met mensen en dieren die kunsten vertonen.

Beonin – Een Aes Sedai van de Grijze Ajah die lid is van Sheriams raad.

Berelain sur Paendrag – De Eerste van Mayene, Gezegend door het Licht, Verdediger van de Gol ven, Hoogzetel van Huis Paeron. Een schone en sterke vrouwe en een vaardig heerseres.

Beteugelde – Een geleidster van de Ene Kracht die door de Seanchanen letterlijk aangelijnd is, waardoor ze volkomen dienstbaar wordt aan haar sul’dam. Zie ook: A’dam.

Binnenstad – Het oudste gedeelte van de stad Caemlin, dat door de Ogier is aangelegd. Midden in de Binnenstad ligt het paleis van de koningin van Andor.

Birgitte – De goudblonde heldin en hoofdpersoon van vele speel mansverhalen, bijna even bekend om haar schoonheid als om haar moed en haar vaardigheid in het boogschieten. Men zegt dat haar zilveren boog en zilveren pijlen nooit hun doel misten. Zij is een van de helden die worden opgeroepen door de Hoorn van Valere, net als haar legendarische geliefde, de zwaardmeester Gaidal Cain. Afgezien van haar uiterlijk en de vaardigheid op de boog heeft ze weinig van de figuur uit de verhalen.

Boomdoders – Aielnaam voor Cairhienin, altijd uitgesproken met afkeer en verontwaardiging.

Breken van de Wereld – Tijdens de Tijd van Waanzin werd iedere mannelijke Aes Sedai krankzinnig. Zij veroorzaakten enorme aardschokken, effenden bergketens, stuwden nieuwe toppen omhoog en lieten oceanen het land overstromen. Grote delen van de wereld werden geheel ontvolkt en de overledenen werden als stof in de wind verspreid. Deze vernietiging wordt in kronieken, verhalen en legenden aangeduid als het Breken van de Wereld.

Brin, Garet – Deze voormalige kapitein-generaal van de Andoraanse koninginnegarde werd verbannen door koningin Morgase. Wordt beschouwd als een van de grootste levende generaals. Zijn blazoen toont drie gouden sterren, elk met vijf punten. Het zegel van Huis Brin toont een wilde stier met de rozenkroon van Andor om de nek.

Bruan – Het stamhoofd van de Nakai Aiel, lid van de Zoutvlaktesibbe.

C

Cadin’sor – In de Oude Spraak: Werkkleding. Dracht van Aiel krijgers: een jas en een halflange broek in bruin- en grijstinten die opgaan in rotsen en schaduwen. Er worden zachte, kniehoge laar zen bij gedragen.

Caemlin – De hoofdstad van Andor. Deze is verdeeld in een Nieuwe Stad en een oudere Bin nenstad, die nog door Ogier is aangelegd.

Cain, Gaidal – Een groot zwaardmeester die in legenden en verhalen altijd is verbonden met Birgitte. Naar verluidt even schoon als zij en onoverwinne lijk als hij op zijn geboortegrond streed. Een van de helden die worden opgeroepen als de Hoorn van Valere schalt.

Cairhien – Zowel een natie langs de Rug van de Wereld als de hoofdstad ervan. De stad werd tijdens de Aiel-oorlog (976-978 NE) geplunderd en platgebrand, zoals zovele steden en dorpen. De oorlog verdreef vele boeren van hun land, waardoor er graan moest worden ingevoerd. Sinds de moord op koning Galdrian (998 NE) is het land verwikkeld in een felle Opvolgingsstrijd die hongersnood gebracht heeft. De banier van Cairhien toont een opkomende gouden zon op een veld van azuur.

Callandor – Het Zwaard dat geen zwaard is, het Onberoerbare Zwaard. Kristallen wapen dat zich in de Steen van Tyr bevindt, een krachtige mannelijke sa’angreaal. Volgens de Voorspellingen van de Draak was het opnemen ervan, samen met de val van de Steen, een belangrijk teken van de wedergeboorte van de Draak en het naderen van Tarmon Gai’don. Voor zijn vertrek uit Tyr dreef Rhand Altor het wapen in de vloer van het Hart van de Steen.

Car’a’carn – Het hoofd der Aiel stamhoofden, een titel die in Rhuidean verworven werd. De drager ervan is getekend door draken op beide onderarmen. De Wijzen hebben Rhand Altor uit geroepen tot car’a’carn, wat betwist wordt door Couladin van de Shaido.

Caralin – De vrouwelijke rechterhand van Garet Brin, op zijn landgoed in Korense Bronnen.

Carlinya – Een Aes Sedai van de Witte Ajah, lid van Sheriams raad.

Cauton, Mart (Martrim) – Een jongeman uit Emondsveld, bevriend met Perijn en Rhand. De laatste vergezelde hij naar Rhuidean, waar hij door een ter’angreaal stapte. Dit werd bijna zijn dood, maar het leverde hem een munt met een vossenkop op, die hem beschermt tegen saidar, en een lans met een zwaardkling waarop raven staan afgebeeld. Sindsdien spreekt hij ook de Oude Spraak en heeft hij talloze herinneringen die hij eerst niet had. Hij is ta’veren en heeft extreem veel geluk.

Cerandin – Een Seanchaanse die na de val van Falme is achtergebleven en met haar drie s’redits, ‘(reuzen)zwijnpaarden’, in het beestenspul van Valan Luca belandde. Haar meegaandheid verbergt een stalen wil.

Chavana’s – Een familie van buitelaars in het beestenspul van Valan Luca. Barit en Taeric behoren ertoe.

Clarine – De vrouw van Petra. Zij maakt in het beestenspul van Valan Luca de kostuums van de kunstenmakers.

Colavaere van Huis Saighan – Hooggeboren Cairhiense vrouwe, die leeft voor intriges en lis ten. Dit laatste geldt voor de hele Cairhiense adel. Ze heeft zoveel macht dat ze soms haar kwetsbaarheid vergeet.

Cormaed – Een plaatsje aan de rivier tussen Andor en Amadicia.

Couladin – Een eerzuchtige man van de Domaisibbe van de Shai do Aiel. Hij is lid van de Seia Doon, de Zwartogen. Na de dood van Suladric is hij naar Rhuidean getrokken, maar de Wijzen achtten hem niet goed genoeg om stamhoofd van de Shai do te worden. Vol wraakgedachten voert hij zijn Shaido over de Drakenmuur.

Cuendillar – Zie ook:Hartsteen.

D

Dachen, Nisao – Een Aes Sedai van de Gele Ajah.

Daerid – Een bevelhebber van de Cairhiense piekeniers.

Daes Dae’mar – In de Oude Spraak: Spel der Huizen of Grote Spel. Het geheel van intriges, complotten en manipulaties van de aanzienlijke geslachten. Hier bij wordt grote aandacht besteed aan subtiliteit, het beogen van het ene terwijl men het andere lijkt na te streven, en aan het bereiken van doelen met de minst zichtbare inspanning.

Dalijn – Logain gebruikt deze naam sinds hij samen met Siuan, Min en Leane uit Tar Valon is weggevlucht.

Damane – In de Oude Spraak: Beteugelde. Seanchaanse term voor een vrouw die kan geleiden en die volgens de Seanchanen op de juiste wijze beheerst wordt door het gebruik van een a’dam. Vrouwen die kunnen geleiden maar nog geen damane zijn, worden marath’damane genoemd. Zie ook: Sul’dam.

Daricain – Een Cairhiense heer van Huis Annallin.

Dhearic – Het stamhoofd van de Reyn Aiel.

Doemkrocht – De plaats onder Shayol Ghul waar de Duistere is gekerkerd.

Dobraine van Huis Taborwin — Een hoge Cairhiense edelman die zijn eden naar de letter nakomt.

Dorindha – De vrouw van Bael, het stamhoofd van de Goshien.

Dorn, Langwin – Deze rabauw en straatvechter in Caemlin is een trouwe koninginnenklant is.

Draak – Naam waaronder Lews Therin Telamon bekend was tijdens de Oorlog van de Schaduw, ongeveer drieduizend jaar gele den. Hij was de grootste der Aes Sedai, maar zijn val was diep. In de krankzinnigheid die alle mannelijke Aes Sedai door de smet van saidin beving, doodde Lews Therin al zijn verwanten en vrienden. Zo verwierf hij de naam Verwantslachter. Zijn banier toonde een roodgouden serpent, met vlammende ogen, manen als van een leeuw en vier poten met elk vijf gouden klauwen. Zie ook: Voorspellingen van de Draak, Valse Draak, Her rezen Draak.

Drakenmuur – De Aielse naam voor de Rug van de Wereld.

Drie Geloften – De drie eden die Aanvaarden met de Eedstaf in de hand afleggen als ze tot Aes Sedai worden verheven: nooit on waarheid te spreken, nooit met de Ene Kracht een dodelijk wapen te maken en de Ene Kracht alleen als wapen te gebruiken tegen dienaren van de Schaduw of ter verdediging van het eigen leven of dat van een zuster of zwaardhand. De tweede gelofte werd het eerst ingesteld, als reactie op de Oorlog van de Schaduw. De eerste gelofte wordt formeel nagekomen, maar door het verzwijgen van feiten en met behulp van raadselachtige bewoordingen komt men eronderuit. Men neemt aan dat de laatste twee geloften onschendbaar zijn.

Dromen – Zie ook: Talenten.

Droomloopster – De term waar mee de Aiel een vrouw aanduiden die Tel’aran’rhiod kan betreden.

Droomster – Zie ook: Talenten.

Duistere – De meest gebruikte aanduiding voor de tegenstander van de Schepper, de bron van het kwaad, die gekerkerd is in Shayol Ghul. Een poging om hem te bevrijden veroorzaakte de Oor log van de Schaduw, de bezoedeling van saidin, het Breken van de Wereld en het eind van de Eeuw der Legenden.

Duistere noemen – Het noemen van de ware naam van de Duistere, Shai’tan, trekt zijn aandacht en heeft ziekten en rampen tot gevolg. Van iemand met veel pech wordt gezegd dat hij de Duistere aanroept. Daarom gebruikt men liever aanduidingen: Bladerblaker, Grasbrander, Grim, Harts vanger Hartsvloek, Heer van het Graf, Herder van de Nacht, Osegrim, Vader van de Leugen of Zichtzieder.

Duistervriend – Een volgeling van de Duistere. Zij menen dat ze grote beloningen en macht zullen winnen, zelfs onsterfelijkheid, zodra de Duistere bevrijd zal zijn.

Dulain – Een jonge heer uit Mor land in wie de Witte Toren een toekomstige koning zag die Morland zou kunnen verenigen. Men verhinderde dat Garet Brin ingreep bij Dulains roofovervallen. Hij werd doodgeschoten toen een schapenboer zijn bezit verdedigde.

E

Eenheid – De geestestoestand die Rhand Altor de leegte noemt, waarin de geest zich vrijmaakt en één wordt met het al.

Eerste van Mayene – De hoogste gezagdrager in de kleine stad staat aan de Zee der Stormen. De Eersten beweren rechtstreeks af te stammen van Artur Haviks vleugel.

Eeuw – Een aanduiding van een tijdperk. De juiste duur van een Eeuw is onbekend, maar het is duidelijk dat-ie vele honderden jaren duurt. Zie ook: Rad des Tijds, Patroon van een Eeuw.

Eeuw der Legenden – De Eeuw die eindigde met de Oorlog van de Schaduw en het Breken van de Wereld. Een tijd waarin Aes Sedai dingen schiepen die men later wonderen noemde, zoals het Oog van de Wereld en de brug over de Arinelle, bij Witte brug. Zie ook: Aiel, Draak, Duistere, Verzakers.

Eeuwig Roemrijke Leger – De naam van de Seanchanen voor hun troepen.

Eianrod – Een stadje aan het vroegere Zijdepad van Cairhien naar Selean bij de Jangai-pas over de Rug van de Wereld.

Elaida’s raad – Om Siuan Sanche af te kunnen zetten, had Elaida de steun van andere Ajahs nodig. Daardoor moest ze zich later een groep raadgeefsters laten welgevallen.

Elayne – De erfdochter van Andor, zuster van Gawein en halfzuster van Galad. Ontmoet te Rhand tijdens de intocht van de valse Draak Logain. Inmiddels een Aanvaarde van de Toren, die door de Amyrlin achter de verdwenen zusters van de Zwarte Ajah aangestuurd is. Dit voert haar naar Tyr en op een schip van het Zeevolk naar Tan chico.

Ellorien – Een edelvrouwe van Huis Traemane in Caemlin, een vriendin van Morgase. Traemane steunde Huis Trakand tijdens de Opvolging.

Emondsveld – Zie ook: Tweewater.

Enaila – Een Speervrouwe van de Jarrasibbe van de Chareen Aiel. Lid van Rhands persoonlijke lijf wacht. Overgevoelig voor op merkingen over haar lengte. Heeft een opmerkelijke houding ten opzichte van Rhand, gezien het feit dat ze nog geen jaar ouder is dan hij.

Ene Kracht – De kracht die geput wordt uit de Ware Bron. Weinigen leren de Ene Kracht te geleiden en een nog kleinere groep is deze gave aangeboren. Wie de Kracht niet leert beheersen, sterft vrijwel altijd een verschrikkelijke dood. Sinds de Tijd van Waanzin wordt elke mannelijke geleider vroeg of laat krankzinnig, waarna hij levend wegrot door een verderfelijke ziekte. De Aes Sedai zoeken naar meisjes met deze gave, zowel om levens te redden als om het aantal Aes Sedai te vergroten. Ze speuren ook naar mannen met deze gave, om hun krankzinnige daden te voorkomen. Zie ook: Saidar, Saidin, Stillen, Ware Bron, Vijf Krachten, Wilder.

Erfdochter – Titel van de erfge name van de troon van Andor. De oudste dochter van de koningin volgt haar moeder op. Als er geen dochter is, gaat de titel over op het naaste vrouwelijke familielid van de koningin. Me ningsverschillen over het begrip ‘naaste’ hebben diverse malen geleid tot een machtsstrijd. Zie ook: Opvolging.

F

Faile – In de Oude Spraak: Valk. Aangenomen naam van Zarine Bashere, een jonge vrouw uit Saldea die de Hoorn van Valere zoekt. Ze huwde Perijn Aybara, een ta’veren met gele ogen.

Fajin, Padan – In Tweewater een graag geziene marskramer. Toen hij in Fal Dara gevangen werd genomen, bleek hij een Duister vriend van het ergste soort. Hij ontsnapte uit zijn kerker en stal de Hoorn van Valere en de dolk uit Shadar Logoth. Onder een andere naam, Ordeith, dook hij op in de Burcht van het Licht. Met een legioen Witmantels wil de hij in Tweewater een schrik bewind ontketenen om Rhand naar zich toe te lokken. Toen hij daar niet in slaagde, vertrok hij naar Tar Valon. Zijn verleden is nevelig en zijn toekomst duister.

Falme – Een havenstad op de Kop van Toman aan de Arythische Oceaan, die bezet werd door de teruggekeerde legers van Artur Haviksvleugel. Deze bezetters, de Seanchanen, werden verdreven na een strijd waarbij men aan de hemel de Herrezen Draak zag strijden met Ba’alzamon: een van de voorspelde te kenen van de wedergeboorte van de Draak.

Faolain – Een Aanvaarde met een grote afkeer van mensen die zich niet aan de regels willen houden.

Freidhen, Alviarin – Een Aes Sedai van de Witte Ajah, inmiddels verheven tot Hoedster van de Kronieken en lid van de raad van Elaida. Een vrouw met een kille geest en nog killere ambities.

G

Gaebril – De nieuwe raadsheer van koningin Morgase van Andor, die bij haar in de gunst staat. Garet Brin heeft zich teruggetrokken op zijn landgoed.

Gaidin – In de Oude Spraak: Broeder in de strijd. Een titel van Aes Sedai voor zwaardhanden.

Gai’shain – Aiels: die in de strijd vrede gezworen zijn. Aiel die in de strijd gevangen worden genomen, zijn gezworen hun overwinnaar een jaar en een dag nederig en gehoorzaam te dienen, zonder een wapen aan te raken of geweld te gebruiken. Wijzen, smeden, kinderen onder de tien en zwandgere vrouwen mogen geen gai’shain worden.

Galad van Huis Damodred (Galadedrid) – De halfbroer van Elayne en Gawein – ze hebben dezelfde vader: Taringael Da modred. Zijn blazoen toont een gevleugeld zilveren zwaard met de punt in de voet van het schild. Voor zijn opleiding in de zwaard kunst reisde hij met Elayne en Gawein naar Tar Valon. Na de afzetting van Siuan Sanche sloot hij zich aan bij de Kinderen van het Licht.

Gawein van Huis Trakand – De zoon van koningin Morgase en de broer van Elayne. Hij zal Eerste Prins van het Zwaard worden als Elayne de troon bestijgt. Om haar te beschermen en de zwaardkunst machtig te worden, kwam hij naar Tar Valon. Zijn blazoen toont een everzwijn in zilver.

Geleiden – Het aanwenden van de vijf stromen van de Ene Kracht.

Gewichten – De basis is 1 pond. 10 pond = 1 steen, 10 steen = 1 macht, 10 macht = 1 ton.

Gil, Basel – De herbergier van De Koninginnezegen in Caemlin. Een trouw aanhanger van de koningin en een goede vriend van Thom Merrilin.

Grenslanden – De noordelijke landen grenzend aan de Verwording: Saldea, Arafel, Kandor en Shienar. Hun geschiedenis is bloedig; er is geen jaar zonder strooptochten, invallen of invasies van Trolloks en Myrddraal.

Grote Heer van het Duister – De naam waarmee Duistervrienden Shai’tan aanduiden, omdat zij het gebruik van zijn ware naam duisterschennis vinden.

Grote Jacht op de Hoorn – Een reeks verhalen rond de legendarische speurtocht naar de Hoorn van Valere. Zij spelen zich af tussen de Trollok-oorlogen en de Oorlog van de Honderd Jaren. Het vertellen van alle verhalen neemt dagen in beslag. Ook: De speurtocht naar de Hoorn die door Illian is uitgeroepen.

Grote Patroon – Het Rad des Tijds weeft de Patronen van de Eeuwen tot het Grote Patroon. Het Grote Patroon omvat het geheel van bestaan en werkelijkheid, verleden, heden en toekomst.

Grote Serpent – Een oeroud teken van tijd en eeuwigheid, nog van vóór de Eeuw der Legenden. Het heeft de vorm van een slang die in zijn eigen staart bijt. Aes Sedai dragen een ring in de vorm van het Grote Serpent.

Gruwheren — Mannen en vrouwen die konden geleiden en tijdens de Trollok-oorlogen over liepen naar de Duistere. Zij waren de aanvoerders van de legers Trolloks en Duistervrien den. Ongeletterden verwarren hen wel met Myrddraal of de Verzakers.

H

Hachami, Avar – Een van de zwaardhanden van Mijrelle. Een man met een haakneus, zware kin en een dikke hangsnor.

Halle, Barim – Vroeger de eerste tweehandmeester onder Garet Brin. Hij is hem in zijn balling schap gevolgd.

Han – Het stamhoofd van de Tomanelle Aiel.

Haren, Tad – De steenbakker in Korense Bronnen, een voortreffelijk spoorzoeker.

Harkin, Bera – Een Aes Sedai van de Groene Ajah.

Hart van de Steen – Een zaal in de stadsburcht van Tyr, waarin Callandor wacht op de hand van de Draak.

Hartsteen – Een onverwoestbaar materiaal uit de Eeuw der Le genden. Alle kracht die wordt uitgeoefend om hartsteen te breken, wordt door de steen opgenomen en maakt hem sterker. In de Oude Spraak heet het cuendillar.

Haviksvleugel, Artur – Artur Pa endrag Tanreall. Legendarische vorst die heerste van JV 943-994 en alle landen ten westen van de Rug van de Wereld en sommige voorbij de Aielwoestenij verenig de. Van de legers die hij over de Arythische Oceaan stuurde (JV 992), werd na zijn dood niets meer vernomen. Die dood ver oorzaakte de Oorlog van de Honderd Jaren. Zijn blazoen toonde een gouden havik in de vlucht.

Heirn – Het hoofd van de Jin dosibbe van de Taardad Aiel.

Herrezen Draak – Volgens de Voorspellingen van de Draak zal de Draak herrijzen in het uur van de hoogste nood. Men vreest zijn komst omdat de geschriften voorspellen dat hij de wereld op nieuw zal breken. Zie ook: Altor, Draak, Valse Draak.

Hij die komt met de dageraad – Naam van de Aiel voor hun voorspelde verlosser, van wie de Wijzen zeggen: ‘Hij is van ons bloed, gemengd met het oude bloed, opgevoed door een oeroud bloed, maar niet ons bloed.’

Hoedster van de Kronieken – De hoogste Aes Sedai na de Amyrlin Zetel, van wie zij de rechter hand en schrijfster is. Volgens de traditie kiest de Amyrlin de Hoedster uit haar eigen Ajah.

Hoogheren van Tyr – Niet te verwarren met de Heren van het Land, die van lagere adel zijn. Ze vormen een raad die het land Tyr bestuurt, dat geen koning of koningin heeft. De raad heeft geen vast aantal; hij heeft zowel uit zes als uit twintig edelen bestaan.

Hoorn van Valere – Het doel van de Grote Jacht. Legendarische hoorn die dode helden oproept tot de strijd. Werd door Moiraines gezelschap gevonden in het Oog van de Wereld. Mart stal hem in Falme, waarna de helden van weleer aan de kant van de Herrezen Draak streden. Onwetend van deze gebeurtenissen heeft men in Illian een nieuwe Jacht op de Hoorn uitgeroepen. In vele landen zijn nu gezworen Jagers op de Hoorn te vinden.

I

Illian – Een grote haven aan de Zee der Stormen, de hoofdstad van de gelijknamige natie.

Indirian – Het stamhoofd van de Codarra Aiel.

Isendre – Een mooie en heb zuchtige vrouw die de toorn van de verkeerde vrouwe wekte en voor het eerst in haar leven naar waarheid volhield dat ze niets gestolen had.

Ituralde, Rodel – Een befaamd krijgsheer in Arad Doman.

J

Jaartellingen – De Tomaanse kalender (ontworpen door Toma dur Ahmid) werd ongeveer twee eeuwen na de dood van de laatste mannelijke Aes Sedai ingevoerd. Deze kalender telde de jaren na het Breken van de Wereld (NB). In de Trollok-oorlogen werden vele archieven vernietigd, zelfs zoveel dat er onenigheid ontstond over de juiste data volgens de Tomaanse kalender. Tiam van Gazar stelde toen een nieuwe jaartelling voor, waarbij elk jaar sinds het einde van de oorlogen een Jaar in Vrijheid (JV) werd genoemd. De kalender van Artur Haviks vleugel telde de jaren vanaf de stichting van zijn rijk (VB, Van af het Begin), maar deze is nu nog slechts bekend bij geschied kundigen. Na de algemene ontreddering die de Oorlog van de Honderd Jaren bracht, werd de Farede-kalender ingevoerd. Deze begint met het eerste vredejaar na de Oorlog van de Honderd Jaren. Deze kalender; die de jaren van de Nieuwe Eeuw (NE) meet, wordt nu alom gebruikt.

Janwin – Het stamhoofd van de Shiande Aiel.

Jarid – Een hoge Andoraanse edelman van Huis Sarand, gehuwd met Elenia.

Jarin – Een van de twee zonen van Marigan.

Jarrasibbe – Een sibbe van de Chareen Aiel.

Jenric – Een Aiel met wie Mart een spel messenwerpen doet in Rhuidean.

Jheran – Het stamhoofd van de Shaarad Aiel.

Ji’e’toh – In de Oude Spraak: Eer en verplichting of Eer en plicht. De ingewikkelde gedragscode die het leven van de Aiel beheerst en die een boekenplank aan uit leg nodig heeft. Een klein voorbeeld: er zijn vele manieren om in de strijd eer te winnen. De minste is door te do den, want dat kan iedereen. De eervolste is door een bewapende en levende vijand aan te raken zonder deze te verwonden. Ergens halverwege ligt het gai’shain maken van een vijand. Een ander voorbeeld: oneer kent in ji’e’toh ook vele niveaus. Op vele daarvan wordt oneer als erger beschouwd dan pijn, ver wondingen of zelfs de dood. Tevens zijn er vele niveaus van toh (verplichting), maar zelfs aan de kleinste toh dient volledig voldaan te worden. Toh weegt zo zwaar dat Aiel vaak oneer accepteren om aan een verplichting te voldoen die buitenstaanders onbelangrijk achten.

Jolin – Een Aielvrouw van de Zoutpansibbe van de Nakai Aiel.

Joline – Een Aes Sedai van de Groene Ajah, lid van de raad van Elaida.

Jornheuvel – Een dorpje in Andor, in de buurt van Korense Bronnen.

K

Kadere, Hadnan – Een Saldeaan die zich voordoet als marskramer. Hij betreurt het ooit de Aielwoestenij betreden te hebben.

Kapiteinheer-gebieder – Titel van Pedron Nial, de hoogste leider van de Kinderen van het Licht. Zie ook: Kinderen van het Licht.

Karaethon Reeks – Zie ook: Voorspellingen van de Draak.

Kinderen van het Licht – Een orde met een rechtlijnig geloof, die zich overal inzet tegen de Duistere en Duistervrienden uitroeit. Tijdens de Oorlog van de Honderd Jaren gesticht om tegen Duistervrienden te preken. Ontwikkelde zich tijdens de oorlog tot een volledige strijdmacht. Al les wat de Kinderen niet begrijpen, dus ook geleiden, wijten zij aan de Duistere. Aes Sedai en de genen die hen steunen, beschouwen zij als Duistervrienden. De Kinderen worden vaak minachtend Witmantels genoemd. Hun blazoen toont een gouden zon nekrans op een zilveren veld. Zie ook: Mantelar, Nial, Ondervragers.

Koin – Een klein vaandel dat in het leger van Cairhien op de rug van een aanvoerder is bevestigd.

Koninginnegarde – De keurtroepen van de koningin van Andor. De garde en het leger worden in tijden van oorlog aangevoerd door de Eerste Prins van het Zwaard, maar deze wordt vaak vergezeld van de koningin zelf.

Koppelen – Het aaneenschakelen van twee geleiders of geleidsters.

Korense Bronnen – Een klein dorpje in Cairhien, vlak bij de grens met Andor.

L

Lan, al’Lan Mandragoran – De zwaardhand van Moiraine, een Dai Shan (krijgsheer) uit de Grenslanden. De ongekroonde koning van Malkier en de enige overlevende Malkierse heer. Soms gebruikt hij de schuilnaam Andra. De Aiel noemen hem Aan’allein. Hij houdt van Nynaeve, maar leidt zo’n gevaarlijk leven dat hij haar niet aan zich wil binden. Wel geeft hij haar de koningsring van Malkier.

Lanfir – In de Oude Spraak: Dochter van de Nacht. Na Ishamael vermoedelijk de machtigste Verzaker. Anders dan de anderen koos zijzelf haar naam. Men zegt dat zij Lews Therin Telamon lief had en zijn vrouw Ilyena haatte.

Laras – Het hoofd van de keukens in de Witte Toren. Een vrouw met een verbazingwek kende kennis en een schokkend verleden.

Legioen – Een legereenheid van de Witmantels, 2.000 man sterk.

Lengtematen – 10 duim = 3 hand = 1 voet, 3 voet = 1 pas, 2 pas = 1 stap, 1000 stap = 1 span, 4 span = 1 roede.

Liandrin – Een uit Tarabon af komstige Aes Sedai van de Rode Ajah, die wilsdwang als Talent heeft. Haar poging om Nynaeve, Egwene en Elayne te ontvoeren en over te leveren aan de Seanchanen, onthulde dat er werkelijk een Zwarte Ajah is. Gewaarschuwd voor Egwenes terugkeer beroofde ze de Toren van twaalf ter’angrealen en vluchtte ze met elf Zwarte zusters naar Tyr. Vandaar trok ze naar Tanchico, achtervolgd door Elayne en Nynaeve.

Librije – De naam van de grote geschriftenverzamelingen in Tar Valon, Caemlin en andere steden.

Lini – De verzorgster van erf dochter Elayne en daarvoor van haar moeder Morgase. Een vrouw met een grote innerlijke kracht, een scherpe opmerkings gave en een schat aan spreuken en zegswijzen.

Loial – De zoon van Arent en kleinzoon van Halan. Een jonge Ogier van slechts negentig jaar uit stedding Shangtai, die de wereld buiten de stedding wil zien. Zijn vriendschap met Rhand voerde hem van Caemlin via Shienar, Cairhien en de Kop van Toman naar Tyr. Hij hielp Perijn bij de bevrijding van Tweewater en houdt aantekeningen bij voor een boek over de Herrezen Draak.

Luca, Valan – De eigenaar van een rondtrekkend beestenspul.

Lusi – Een meisje dat Ronde Macura in Mardecin helpt, en niet alleen bij de verkoop van stoffen.

M

Macura, Ronde – Een vrouw uit Mardecin in Amadicia die een nering in stoffen drijft.

Maerion — Een schuilnaam van Birgitte, een naam die ze in eerdere Eeuwen heeft gedragen.

Maigan – De vrouw van Admer Nem, een boerin in Korense Bronnen.

Maighdin – De moeder van Morgase Trakand. Zij had eigenlijk op de Leeuwentroon moeten zit ten, maar stierf door hoge koortsen.

Maira – Een dertigjarige Speervrouwe van de Seraisibbe van de Tomanelle Aiel. Ze behoort tot de persoonlijke lijfwacht van Rhand Altor.

Makin, Croi – Een van de zwaardhanden van Mijrelle. Een harde, blonde jongeman uit Andor.

Malkier – Ooit een van de Grens landen, nu opgeslokt door de Verwording. Het blazoen van Malkier toonde een gouden kraanvogel in vlucht.

Mandelain – Het stamhoofd van de Daryne Aiel.

Manetheren – Een van de naties die enkele eeuwen na het Breken het Covenant van de Tien Naties sloten. Gelegen ten oosten van de Mistbergen en ten zuiden van Aridhol. De hoofdstad droeg de zelfde naam. Zowel stad als natie werd tijdens de Trollok-oorlogen volledig verwoest. Men neemt aan dat de bewoners van Tweewater afstammen van het volk van Manetheren.

Mantelar, Lothair – De man die tijdens de Oorlog van de Honderd Jaren de orde van de Kin deren van het Licht oprichtte. Schrijver van het boek De weg van het Licht.

Mardecin – Een plaats in Amadicia waar Nynaeve en Elayne na Tanchico aankomen. Nynaeve leert er een nieuw kruid kennen.

Marigan – Een vluchtelinge in Jehanna, met twee zonen.

Masema – Een Shienaraanse krijgsman die Aiel haat en fanatiek trouw is aan Rhand Altor. In opdracht van Moiraine trok hij met Uno en de andere Shienaranen van Rhands gezelschap naar Geldan, waar hij echter steeds openlijker en fanatieker over de Herrezen Draak ging preken.

Mayene – Stadstaat aan de Zee der Stormen, omklemd en al eeuwen onderdrukt door Tyr. Ontleent zijn voorspoed en on afhankelijkheid aan kennis van de trek van de scholen olievis die in economisch belang concurreren met de olijfdalen van Tyr, Illian en Tarabon. Olievis en olijven verschaffen bijna alle lampolie. De heerser van Mayene wordt ‘de Eerste’ genoemd; de Eersten beweren af te stammen van Artur Haviksvleugel. De banier van Mayene toont een vliegende gouden havik op een blauw veld.

Meesteresse der Novices – De Aes Sedai die in de Witte Toren verantwoordelijk is voor de op leiding van Novices en Aanvaar den.

Meilan – Deze hoogheer met grijze baard is een kundig generaal die zich laat leiden door ambities en veten. Rhand gaf hem het bevel over de Tyreense troepen die de nood in Cairhien moesten verlichten. De hoogheren Gueyam, Aracome, Hearne, Maracon en Simaan vergezelden hem op deze missie.

Melaine – De Wijze van de Jhi radsibbe van de Goshien Aiel, een geleidster die ook een droomloopster is.

Melindhra – Een Speervrouwe van de Jumaisibbe van de Shai do Aiel. Een vrouw met uiteen lopende verplichtingen.

Memara – Een Aes Sedai van de Rode Ajah die door Elaida’s raad naar Saldea wordt gezonden om koningin Tenobia onder haar hoede te

Merrilin, Thom (Thomdril) – Bijgenaamd de Grijze Vos, vanwege zijn voortreffelijke beheersing van het Spel der Huizen. Tot hij in ongenade viel, was hij hofbard en minnaar van Morgase; sindsdien is hij een zwervend speelman. Kwam voor een optreden naar Emondsveld en vertrok in Moiraines gezel schap, ondanks zijn afkeer van Aes Sedai. Redde later Rhand en Mart van een Schim en ontmoette hen bij diverse gelegen heden. In Tyr steunde hij Rhand door de edelen tegen elkaar uit te spelen. In opdracht van Moiraine reisde hij met Elayne en Nynaeve naar Tanchico, waar hij hen hielp bij hun jacht op de Zwarte Ajah.

Mijrelle – Een Aes Sedai van de Groene Ajah, lid van Sheriams raad.

Min (Elmindreda) – Een jonge vrouw uit Baerlon die soms rond personen beelden en aura’s ziet die te maken hebben met hun verleden en toekomst. Aes Sedai veronderstellen dat zij flitsen van het Patroon ziet. Vanwege haar gave werd ze naar de Toren ontboden, waar ze vriendschap sloot met Egwene, Elayne en Nynaeve. Ze bevrijdde Siuan en Leane uit de handen van Elaida en vluchtte samen met hen en Logain uit Tar Valon.

Minier – Een krijgsman die belegeringstoestellen bouwt, water stromen afdamt en bruggen slaat.

Modrellein – Vóór Morgase koningin van Andor. Haar dood veroorzaakte een bittere opvolgingatwist, omdat haar enige erf gename, Tigraine, enige jaren eerder spoorloos verdwenen was.

Moghedien – Een Verzaker. Ze wordt wel de Spin genoemd om dat ze graag vanuit het verbor gene toeslaat. Haar grootste Talent is haar kundigheid in Tel’aran’rhiod; ze was daarin mogelijk nog sterker dan Lanfir, al durfde ze die nooit uit te dagen omdat Lanfir een veel sterkere geleidster was.

Moiraine – Een Cairhienin uit Huis Damodred, opgevoed in het koninklijk paleis, die niet tot de lijn van troonopvolgers behoort. Een Aes Sedai van de Blauwe Ajah die al jaren op bevel van de Amyrlin speurt naar de Herrezen Draak. Haar zwaardhand is Lan. Sinds zij Rhand in Emondsveld vonden, begeleiden zij hem.

Morelin – Een schuilnaam van Elayne.

Morgase – Bij de genade van het Licht, koningin van Andor, Verdedigster van het Rijk, Beschermvrouwe van het Volk, Hoogzetel van Huis Trakand. Zij werd koningin na een verbitter de strijd. De erfdochter, Tigraine, was onder geheimzinnige omstandigheden verdwenen en werd dood verklaard. Morgase kreeg de steun van de machtigste Huizen en huwde zelfs de we duwnaar van de erfdochter, prins Taringael Damodred. Ze schonk hem een dochter en een zoon: Elayne en Gawein. Haar blazoen toont drie gouden sleutels. Het blazoen van Huis Trakand toont een zilveren sluitsteen.

Moroso, Gitara – Een Aes Sedai die aan het eind van de Aiel-oorlog Hoedster van de Kronieken was. Voorspellen was een van haar Talenten.

Morvrin – Een Aes Sedai van de Bruine Ajah, lid van Sheriams raad.

Myrddraal – Schaduwgebroed, aanvoerders van Trolloks. Om de beestachtige Trolloks te scheppen werden mensen en dieren met elkaar verenigd. Myrddraal zijn verwrongen Trollok afstammelingen waarin de menselijke trekken weer zicht baar worden, hoewel misvormd door het kwaad dat de Trolloks schiep. Ze hebben geen ogen, maar zien toch even scherp als adelaars. Myrddraal hebben bepaalde krachten die van de Duistere stammen, waaronder hun vermogen om met hun blik een verlammende angst op te wekken en overal waar schaduwen zijn te verdwijnen. Afgezien van hun vrees voor stromend water hebben ze maar weinig zwakheden. Spiegels weerkaatsen hen slechts vaag. In verschillende landen dragen ze andere namen: Halfmannen, Ooglozen, Lurks, Grijpers, Schimmen.

N

Nachiman, Kiruna – Een Aes Sedai van de Groene Ajah. De zus ter van koning Paitar Nachiman.

Nachtloper – Aielnaam voor Myrddraal.

Nalesean – Een Tyreense jonge heer met wie Mart het goed kan vinden.

Nana – Een schuilnaam van Nynaeve Almaeren.

Natael, Jasin – Een speelman die met de karavaan van Hadnan Kadere en Keille Shaogi de Aiel woestenij introk. Rhand benoemt hem tot hofbard. Zie ook: Asmodean.

Natlander – Naam waarmee de Aiel alle buitenstaanders aanduiden.

Nem, Admer – Een boer in Korense Bronnen wiens stal door zwervers in brand is gestoken.

Neres, Agni – De schipper van de handelsboot Rivierserpent.

Nial, Pedron – De kapiteinheer gebieder van de Kinderen van het Licht. Als kapiteinheer leidde hij de Kinderen in de Witmantel oorlog tegen Martin Stepaneos. Als hoogste leider van de Kinderen is hij in Amadicia machtiger dan de koning. Zijn droom is dat de legers van de wereld onder zijn leiding zullen optrekken voor de Laatste Slag tegen de Duistere.

Nieuw Breem – Een dorpje aan de weg van Caemlin naar Tar Valon.

Novice – Een meisje dat in de Witte Toren de Ene Kracht leert geleiden. Na vijf tot tien studie jaren wordt een deel van de Novices Aanvaarde, en na eenzelfde periode wordt een deel van de Aanvaarden uiteindelijk Aes Sedai.

O

Ogier – Niet-menselijke wezens, herkenbaar aan hun grote lengte, een snuitachtige neus en lange oren met toefjes haar. Ze verlaten de stedding, hun woongebie den, zelden en onderhouden weinig contacten met de mensheid. Slechts weinigen weten dat de Ogier meer zijn dan legenden. Hoewel ze beschouwd worden als een vredelievend ras dat uiterst moeilijk boos te krijgen is, noemen enkele oude verhalen hen onverzoenlijke vijanden, die tijdens de Trollok-oorlogen aan de kant van de mensen vochten. Ze hechten grote waarde aan kennis en hun boeken en verhalen bevatten vaak wetenswaar digheden die de mensen allang vergeten zijn. Een gemiddelde Ogier leeft zeker drie- tot vier maal zo lang als een mens. Ze hebben een grote vaardigheid in het bewerken van materialen als rots en hout. Veel van hun gebouwen zijn verdwenen, maar de Ogier treuren meer over de te loorgang van hun uitgestrekte gaarden. Zie ook: Ballingschap, Smachten.

Omkering – Weefsels van saidin of saidar voor een geleider on zichtbaar maken.

Ondervragers – De gefluisterde alledaagse naam voor een gevreesde groepering binnen de Kinderen van het Licht, die bekend staat om de martelingen waaraan zij Duistervrienden on derwerpt. Ondervragers zijn slechts geïnteresseerd in bekente nissen, de schuldvraag is voor hen al beantwoord. Zijzelf noemen zich de Hand van het Licht en dragen een rode herdersstaf op hun borst. Ze worden geleid door de Groot-Inquisiteur, die lid is van de Raad van Gezalfden. Hun invloed binnen de Kinderen reikt ver.

Oorlog van de Honderd Jaren (JV 994-1117) – Een reeks veld slagen tussen voortdurend wis selende bondgenoten. Ze volgden op de dood van Artur Haviksvleugel, toen zijn rijk uit eenviel. Nieuwe naties werden gevormd. Grote delen van de wereld raakten ontvolkt, vooral de landen tussen de Arythische Oceaan en de Aiel woestenij, van de Zee der Stormen tot aan de Verwording. De verwoesting was zo volkomen dat er uit die tijd slechts spaarzame gegevens resten.

Oorlog van de Schaduw – Ook: Oorlog van Kracht.

Beëindigde de Eeuw der Legenden. De oorlog begon na de poging om de Duistere te bevrijden en omvatte spoedig de gehele wereld. Een wereld die zelfs de herinnering aan strijd vergeten was, herontdekte elk facet ervan, vaak nog verergerd door de invloed van de Duistere. Zelfs de Ene Kracht werd aangewend als wapen. De oorlog eindigde nadat de kerker van de Duistere opnieuw verzegeld werd tijdens een verras singsaanval van Lews Therin Telamon en de mannelijke Aes Sedai die de Honderd Gezellen worden genoemd. De tegenaan val van de Duistere bezoedelde saidin en maakte de Draak en zijn gezellen krankzinnig. Hier mee begon de afschuwelijke Tijd van Waanzin.

Oosquai – Een sterke drank van de Aiel.

Opvolging – Andoraanse naam van de burgertwist die in de buurlanden de Derde Oorlog om de Andoraanse Opvolging wordt genoemd. Deze strijd eindigde toen Morgase de Leeuwentroon besteeg. Zie ook: Elayne, Erfdochter, Morgase.

Oude Spraak – De taal uit de Eeuw der Legenden. Edellieden en geletterden worden geacht de ze taal te beheersen, maar slechts weinigen komen verder dan enkele woorden. Vertalingen zijn vaak moeilijk omdat het een taal is die vele subtiele nuances kent.

P

Panarch – Een Taraboonse gezagsdraagster die de gelijke van de koning is. Zij draagt de ver antwoording voor het innen van de assijnzen, hij voor de beste ding ervan. Zij ziet toe op de edele hoven, met uitzondering van het Hoge Hof van de koning. Zo wel koning als panarch beschikt over troepen: burgerwacht en panarchenlegioen.

Patroon van een Eeuw – Het Patroon is de vorm van de werkelijkheid in een Eeuw. Het Rad des Tijds verweeft de draden van menselijke levens in het Patroon. Het is ook bekend als Eeuwkant en Eeuwweb. Zie ook: Ta’veren.

Petra – De man van Clarine, werkzaam in het beestenspul van Valan Luca.

Pips – De ruin die Mart Cauton in Tyr heeft uitgezocht voor zijn tocht door de Woestenij. Profeet van de Herrezen Draak Ooit een Shienaraanse krijger die Rhand volgde tijdens zijn Grote Jacht op de Hoorn. In Jehanna, de hoofdstad van Geldan, begon deze Masema te getuigen van de Herrezen Draak, waarna duizenden toestroomden. Zijn groep volgelingen overtreft inmiddels het aantal inwoners van diverse grote steden in Geldan.

R

Rad des Tijds – De Tijd is een Rad met zeven spaken. Iedere spaak beslaat een Eeuw. Terwijl het Rad draait, komen en gaan de Eeuwen. Iedere Eeuw laat her inneringen achter die vervagen tot legenden, tot mythen, die vergeten zijn wanneer die Eeuw weerkeert. Het Patroon van een Eeuw is bij de wederkomst van een Eeuw telkens licht veranderd, en bij elke wederkomst zijn die veranderingen groter.

Ragan – Een Shienaraanse krijgsman die met Rhand naar Falme trok, op jacht naar de Hoorn van Valere. Na Rhands vertrek naar Tyr stuurt Moiraine hem en zijn manschappen naar Jehanna in Geldan.

Rahvin – Een Verzaker met een voorliefde voor overleg en intriges. Er is weinig over hem bekend uit de tijd voor hij overging naar de Schaduw. Men neemt aan dat hij heimelijk wilsdwang gebruikte; verschillende gebieden gaven zich aan hem over zonder dat ze door een krijgsmacht bedreigd werden. Zijn twee grootste zwakheden waren vrouwen en ijdelheid. Hoewel hij een knappe man was, kon hij een afwijzing niet verdragen. Zie ook: Verzakers.

Resara – Een tante van Leane.

Rhuarc – Het stamhoofd van de Taardad Aiel die de Rug van de Wereld overtrok om te zoeken naar Hij die komt met de dageraad. Hij is gehuwd met Amys en Lian en woont in Koudrotsveste.

Rhuidean – Een grote stad, de enige in de Aielwoestenij en geheel onbekend in de buitenwereld. Was drieduizend jaar verlaten en werd alleen gebruikt door mannen die stamhoofd en vrouwen die Wijze wilden worden. Mannen mochten er slechts één beproeving ondergaan, vrouwen twee. Slechts een op de drie mannen overleefde de reis naar Rhuidean. Het aantal overlevenden bij de vrouwen was beduidend hoger. De stad wordt nu weer bewoond, door Aiel. Op het grote plein bevindt zich Avendesora, de laatste chora-boom. Een groot meer vult een deel van de vallei van Rhuidean, gevoed door een ondergrondse zee van zoet water. Uit het meer ontspringt de enige rivier in de Woestenij.

Richter – Een man die in Andor het recht handhaaft.

Roodschilden – Eigenlijke naam: Aéthan Dor. Een van de twaalf krijgsgenootschappen van de Aiel. De leden treden op als wetshandhavers.

Rug van de Wereld – Een steile bergketen met slechts enkele bergpassen, die de Aielwoestenij scheidt van de landen in het westen. De keten wordt door de Aiel de Drakenmuur genoemd.

S

Sa’angreaal – Een uiterst zeldzaam voorwerp dat iemand in staat stelt meer van de Ene Kracht te geleiden. Een sa’angreaal lijkt op een angreaal, maar is veel krachtiger. Net als bij angrealen zijn sommige gemaakt voor gebruik door mannen, andere zijn gemaakt voor gebruik door vrouwen. De kennis hoe ze gemaakt werden, is verloren gegaan; ze zijn nu nog zeldzamer dan angrealen. Zie ook: Angreaal, Ter’angreaal.

Saidar – Het deel van de Kracht dat geleidsters uit de Ware Bron kunnen putten.

Saidin – Het deel van de Kracht dat geleiders uit de Ware Bron kunnen putten. Sinds de Oorlog van de Schaduw besmet door de Duistere, waardoor elke geleider uiteindelijk krankzinnig wordt en sterft.

Saidinwegen – Door de laatste mannelijke Aes Sedai aan de Ogier geschonken. Verbindingen tussen verschillende plaatsen in de wereld, waardoor de reiziger veel sneller op zijn bestemming kan komen. Om de poorten te vinden en de wegwijzers te lezen, moet men beschikken over oude, bijna vergeten kennis. Slechts de Ogier en enkele Aes Sedai bezitten die kennis nog. De laatste driehonderd jaar is het gebruik ervan levensgevaarlijk geworden.

Saldea – De grootste natie van de Grenslanden. Gelegen tussen de rotsen aan de Arythische Oce aan, de Arinelle en de noord grens van de Zwarte Heuvels. Het wapen van Saldea toont drie zilveren vissen op een donker blauw veld. Het land wordt geregeerd door koningin Tenobia, een tante van Faile Bashere. Het land is welvarend dankzij de handel in bont, hout en ijspepers. Zie ook: Bashere, Verwording.

Salidar – Een verlaten stad in Altara, een spanten oosten van de Eldar en Amadicia. De geboorteplaats van de legendarische Amyrlin Deane Aryman.

Samara – Een kleine stad in Gel dan.

Sanche, Siuan – De dochter van een Tyreense visser, wat nog da gelijks uit haar woordkeus blijkt. Toen bleek dat ze kon geleiden, werd ze op een schip naar Tar Valon gezet, want zo is de wet van Tyr. Siuan koos de Blauwe Ajah en werd in 985 NE verheven tot Amyrlin Zetel. Inmiddels afgezet en gestild, probeert ze het lot te ontlopen dat ze vreest.

Sandar, Juilin – Een dievenvanger uit Tyr. In opdracht van Rhand begeleidde hij Elayne naar Tanchico.

Schaduwloper – Het woord voor Duistervriend in de Aieltaal.

Schaduwogen – Aielaanduiding voor de raven en kraaien van de Duistere.

Scheiden – Het woord dat in de Eeuw der Legenden werd gebruikt voor het stillen en sussen van Aes Sedai.

Seanchan – Een land aan de over kant van de Arythische Oceaan, met een samenleving die verdeeld is in rangen en standen. Het kei zerrijk wordt geregeerd vanuit het Hof van de Negen Manen. De keizerin kiest zelf een opvolger uit haar naaste verwanten.

Seanchanen – De afstammelingen van de soldaten die Artur Haviksvleugel over de Arythische Oceaan stuurde. Zij geloven dat elke geleidster van de Ene Kracht beteugeld moet worden om de andere mensen te beschermen en dat elke geleider moet worden gedood.

Sehar – Een kleine plaats in Andor.

Seleaan – Een stadje aan de Cairhiense zijde van de Jangai-pas.

Serenla – Een schuilnaam die Min gebruikt als ze samen met Siuan, Leane en Logain uit Tar Valon is weggevlucht.

Sevanna – Een vrouw van de Do maisibbe van de Shaido Aiel. Als weduwe van Suladric, het Shai dostamhoofd, is zij dakvrouwe van Comardaveste tot een nieuw hoofd gekozen wordt.

Seve – Een van de twee zonen van Marigan.

Shadar Logoth – In de Oude Spraak: De plaats waar de Schaduw waakt of Scbaduwwaak. Ooit was dit Aridhol, een bond genoot van Manetheren. Tijdens de Trollok-oorlogen nam het kwaad van Mashadar de stad in bezit. Sindsdien mijdt men de plaats, ondanks zijn onmetelijke schatten. Voorwerpen uit deze stad binden hun bezitter zodanig dat deze uiteindelijk wordt over genomen door Mashadar. Mart is maar net ontsnapt aan dit lot.

Shagrin, Joni – De dienaar van Garet Brin; vroeger zijn eerste vaandrig.

Shaogi, Keille – Een marskraamster in de Aielwoestenij, een vrouw met plannen die nog groter zijn dan zijzelf is.

Sharif, Leane – Ooit Aes Sedai van de Blauwe Ajah en Hoedster van de Kronieken. Inmiddels af gezet en gesust. Met Siuan, Min en Logain is ze uit Tar Valon gevlucht. Ze gebruikt de schuil naam Amena.

Shayol Ghul – Een berg in de Verwoeste Landen, achter de Verwording. De plaats waar de Duistere gevangen is.

Shemerin – Een Aes Sedai van de Gele Ajah, lid van de raad van Elaida.

Sheriam – Een Aes Sedai van de Blauwe Ajah, de voormalige Meesteresse der Novices van de Witte Toren. Is na de machtsovername van Elaida uit Tar Valon gevlucht.

Shienar – Een van de Grenslanden, vanuit Fal Moran geregeerd door koning Easar. De natie heeft de beste zware ruiterij ter wereld. Shienaraanse krijgslieden zijn te herkennen aan hun lans, al dragen de meeste een of twee slagzwaarden op de rug en nog een wapen aan de gordel. Ook de paarden dragen een harnas. Het wapen van Shienar toont een jagende zwarte havik.

Sibbe – Een familiegemeenschap binnen een Aielstam. Het begrip familie dient breed geïnterpreteerd te worden. Zie ook: Aielse verwantschapstermen.

Sienda – Een klein stadje in Amadicia, waar de herberg Het Licht van de Waarheid staat.

Silviana – Onder Elaida Meesteresse der Novices van de Witte Toren.

Sjoefa – Een kledingstuk van de Aiel, meestal zand- of rotskleurig. Deze doek wordt om hoofd en hals gewikkeld, waardoor alleen het gezicht zichtbaar blijft.

Smachten – In de Tijd van Waan zin ontvluchtten de meeste Ogier hun stedding. Vanwege de ver anderingen die de wereld had on dergaan, duurde het zeer lang voor ze terugkeerden. Vele Ogier stierven tijdens hun omzwervingen, uit heimwee. Dit hopeloze verlangen noemen zij het Smach ten. Het overkomt iedere Ogier die te lang buiten de stedding vertoeft. Zie ook: Ballingschap.

Sorda – Een gluiperig dier in de Aielwoestenij dat op een rat lijkt. Het vlees heeft zo’n scherpe smaak dat zelfs katten zelden op deze prooi jagen.

Sorilea – De Wijze van Shende veste, een lid van de Jarrasibbe van de Chareen Aiel. Ze kan een beetje geleiden, maar haar wils kracht is onovertroffen.

Speelman – Een rondreizende verteller, muzikant, jongleur en goochelaar, te herkennen aan zijn veelkleurige lapjesmantel. Ze treden vooral op in de dorpen en kleinere stadjes, aangezien grotere steden over ander vermaak beschikken. Zie ook: Merrilin.

Speervrouwen – Eigenlijke naam: Far Dareis Mai. Het enige Aielse krijgsgenootschap dat vrouwen toelaat. Deze moeten een eed afleggen dat ze niet zullen trouwen en hun kinderen zullen afstaan aan een onbekende.

Spel der Huizen – Zie ook: Daes Dae’mar.

S’redit – Een enorm, grijs, Seanchaans dier met een lange neus die slurf genoemd wordt en met slagtanden.

Stedding – Veel steddings zijn sinds het Breken van de Wereld verlaten. Op een manier die niet langer begrepen wordt, zijn ze afgeschermd, waardoor geen enkele Aes Sedai in een stedding de Ware Bron kan voelen, laat staan geleiden. Pogingen om buiten de steddinggrenzen de Ene Kracht te geleiden, hebben in de stedding geen effect. Trolloks zullen steddings alleen onder dwang betreden en zelfs Myrddraal gaan ze alleen bij hoge nood en met grote tegenzin binnen. Een toegewijde Duistervriend zal zich in een stedding onbehaaglijk voelen.

Steen – Een bordspel voor twee personen, waarbij men wint door stukken van de tegenstander met eigen stukken te omringen.

Steen van Tyr – De machtige burcht die naar men zegt kort na het Breken van de Wereld gebouwd werd met behulp van de Ene Kracht. Hoewel hij ontelbare malen zonder succes werd aangevallen en belegerd, viel hij in één nacht voor de Herrezen Draak en enkele honderden Aiel, waardoor twee delen van de Voorspellingen van de Draak vervuld werden. De verzameling angrealen en ter’angrealen van de Steen is bijna even groot als die van de Witte Toren.

Steenhonden – Eigenlijke naam: Shae’en M’taal. Een van de twaalf krijgsgenootschappen van de Aiel. Zij dekken de achterhoede bij de terugtocht.

Stillen – De daad waarmee Aes Sedai een man van de Ware Bron afsnijden. Dit is noodzakelijk omdat elke man die geleidt, krankzinnig wordt door de bezoedeling van saidin en in zijn waanzin gruwelijke dingen doet met de Kracht. Een gestilde kan de Ware Bron voelen, maar niet meer aanraken. De woekering van zijn waanzin is gestopt, maar hij is niet genezen. Als er tijdig wordt ingegrepen, kan de dood worden afgewend. Desondanks sterven gestilden vrij snel, omdat hun levenswil verdwijnt. Zie ook: Sussen, Valse Draak.

Sul’dam – Letterlijk: Teugelhoudster. Seanchaanse term voor een vrouw die middels een a’dam een geleidster kan beheersen. Onder Seanchanen een eer volle positie. In Seanchan beproeft men jonge vrouwen of ze deze vaardigheid hebben of damane zijn. Er worden veel meer sul’dam aangetroffen dan damane. Slechts enkelen weten dat sul’dam vrouwen zijn die kunnen leren geleiden.

Sulin – Een broodmagere, witharige Speervrouwe met een kort aangebonden manier van doen.

Sussen – De daad waarmee der tien Aes Sedai een vrouw van de Ware Bron afsnijden, zodat ze de Ene Kracht niet meer kan gelei den. Een vrouw die gesust is, kan daarna saidar nog wel voelen, maar niet meer aanraken. Sussen behoort vooraf gegaan te worden door een proces en een ver oordeling. Het is zo zelden voor gekomen dat de Novices van de Witte Toren de namen en misdaden van alle gesusten kennen. Als een vrouw door een andere oor zaak de Ware Bron niet meer kan aanraken, wordt dat opbranden genoemd.

T

Taborwin, Breane – Ooit een vrouwe van hoge Cairhiense adel, nu een straatarme vluchteling die gelukkig is met het soort man dat ze vroeger door haar dienaren uit haar ogen liet slaan.

Taim, Mazrim – Een Saldeaan die beweerde de Herrezen Draak te zijn. Men zegt dat hij een krachtige geleider is. Nadat hij door Aes Sedai gevangengenomen werd, is hij onder raadsel achtige omstandigheden ontsnapt.

Talenten – Vaardigheden in het gebruik van de Ene Kracht. Het bekendst is Heling. Sommige zijn verloren gegaan, zoals Reizen, het vermogen van verplaatsing zonder tussenliggende ruimte te doorkruisen. Andere, zoals Voorspellen (het vermogen toe komstige gebeurtenissen te kennen), zijn zeldzaam geworden. Een Talent dat lang als verloren werd beschouwd, is Dromen. Dit kan gebruikt worden om toe komstige gebeurtenissen speci fieker te duiden dan bij Voor spellen en om dromen uit te leggen. Sommige Dromers konden Tel’aran’rhiod, de Wereld der Dromen, betreden en naar men zegt ook andermans dromen. Voor zover bekend was de laatste Droomster Corianin Nedeal, die stierf in 526 NE. Slechts weinigen weten dat er nu weer een droomster is.

Tallanvor, Martyn – Een luitenant van de koninginnegarde van Andor, die meer om zijn koningin geeft dan om zijn leven of eer.

Talmanes – Een heer van het Cairhiense Huis Delovinde. Zijn koin toont drie gele sterren op een blauw veld en zijn banier een zwarte vos.

Tanchico – De hoofdstad van Tarabon, groter dan Tyr en miscchien wel Caemlin. Gebouwd op de steile heuvels rond de Baai van Tanchico. Oorlog en burgertwisten maakten dat veel vluchtelingen naar de stad trokken. Door de onlusten rond de Herrezen Draak de laatste tijd nog gevaarlijker.

Tar Valon – Een stad op een eiland in de Erinin, dicht bij de Drakenberg. De Aes Sedai wonen al sinds eeuwen in deze stad. De Amyrlin Zetel heerst vanuit de Witte Toren, waarin ook de opleiding tot Aes Sedai plaats vindt. Enkele zegswijzen: Het Rad des Tijds draait om Tar Valon en Tar Valon draait om de Toren. De stad wordt bestuurd door een raad van Aes Sedai, gekozen door de Zaal van de Toren.

Tarabon – Een land aan de Ary thische Oceaan. De hoofdstad is Tanchico. Eens was het een machtige handelsnatie, bekend om haar tapijten, verfstoffen en het vuurwerk dat gemaakt werd door het vuurwerkersgilde. Er is weinig nieuws uit Tarabon gekomen sinds de berichten dat het land werd verscheurd door op standen, burgertwisten en oorlogen met Arad Doman en de Drakenvolgers.

Tarmon Gai’don – De Laatste Slag tegen de Duistere, aangekondigd in de Voorspellingen van de Draak.

Ta’veren – Een persoon om wie het Rad des Tijds de levenslijnen weeft van alle mensen om hem heen, misschien wel alle levenslijnen, om een lotsweb te vormen.

Teadra – De naam die Birgitte droeg in de Eeuw der Legenden, toen ze een boosaardig plannetje van Moghedien tegen Lews Therin doorkruiste.

Tel’aran’rhiod – In de Oude Spraak: Ongeziene Wereld of Wereld der Dromen. Een wereld waarvan men in dromen glimpen opvangt. Volgens de Ouden om vatte en doordrong de Wereld der Dromen alle andere mogelijke werelden. Velen raken in hun dromen Tel’aran’rhiod enkele momenten aan, maar slechts weinigen hebben ooit het ver mogen gehad om er bewust binnen te gaan, hoewel er recente lijk enkele ter’angrealen zijn ontdekt die hierbij helpen. In te genstelling tot gewone dromen is alles wat iemand in Tel’aran’rhiod overkomt, echt: daar opgelopen verwondingen bezit men na het ontwaken nog en wie daar sterft, wordt niet meer wakker.

Ter’angreaal – Overblijfsel uit de Eeuw der Legenden dat de Ene Kracht aanwendt voor een specifiek doel. Sommige ter’angrealen worden gebruikt door Aes Sedai, maar het oorspronkelijke doel van vele is onbekend. Voor sommige is geleiding nodig, andere kunnen door iedereen worden gebruikt. Er zijn ter’angrealen die de geleidster doden of haar gave vernietigen. De kennis hoe ze gemaakt werden, is verloren gegaan, net als bij angrealen en sa’angrealen.

Teslyn – Een Aes Sedai van de Rode Ajah, uit Illian. Lid van de raad van Elaida.

Tharne, Duranda – Een taveernehoudster in Lugard, een zeer levenslustige vrouw, faktoor van Siuan Sanche en van de Blauwe Ajah.

Tijd van Waanzin – De jaren na dat de tegenaanval van de Duistere de mannelijke helft van de Ware Bron bezoedelde, waar door alle mannelijke Aes Sedai krankzinnig werden en de wereld braken. De duur van deze periode is onbekend, maar men neemt aan dat het bijna honderd jaar was. Er kwam pas een einde aan toen de laatste mannelijke Aes Sedai stierf. Zie ook: Saidin, Stillen.

Timolan – Het stamhoofd van de Miagoma Aiel.

Toh – Verplichting. Een begrip bij de Aiel. Zie ook: Ji’e’toh, Gai’shain.

Tomanes, Mara – Siuan gebruikt de naam van haar vriendin als schuilnaam als ze samen met Leane, Min en Logain uit Tar Valon wegvlucht.

Torean – Een hoogheer uit Tyr, een man die verlangt naar wat noch zijn enorme fortuin noch zijn uiterlijk hem kan geven.

Tovere, Kin – Een man die onder andere het kijkglas heeft uit gevonden.

Trollok – Schepsel van de Duis tere, geschapen tijdens de Oor log van de Schaduw. Een ver wrongen vermenging van mensen en dieren die puur uit plezier doodt. Sluw, bedrieglijk en verraderlijk kan het alleen vertrouwd worden door degenen die het vreest.

Trollok-oorlogen – Een reeks oorlogen die rond 1000 NB begon en ruim driehonderd jaar duurde. Trolloklegers trokken plunderend, moordend en ver woestend rond. Uiteindelijk werden ze verslagen en teruggedre ven naar de Verwoeste Landen. Verschillende naties bestonden toen echter niet meer en andere waren vrijwel ontvolkt. Alle annalen uit die tijd zijn incompleet.

Tweewater – Het afgelegen gewest van Andor waarin Emonds veld ligt, de plaats waar Egwene, Mart, Nynaeve, Perijn en Rhand opgroeiden. Bewoond door koppige lieden die ‘ezels doen opzitten en stenen leren’, zoals een zegswijze luidt. Het gebied voert wol, tobak en appelbrandewijn uit. Zie ook: Manetheren.

Tyr – Een natie aan de Zee der Stormen. Ook de hoofdstad ervan, een grote haven overheerst door een geweldige burcht, de Steen van Tyr. De banier van Tyr toont drie witte maansikkels die schuin op een veld van goud en keel staan.

U

Uitverkorenen – Naam waarmee de Verzakers zichzelf aanduiden. De volledige naam luidt: Zij die uitverkoren zijn om de wereld voor eeuwig te regeren.

Uno – Een Shienaraanse krijgs man uit Fal Dara. Met Rhand trekt hij naar de Kop van Toman om de Hoorn van Valere terug te winnen. Samen met de andere krijgslieden stuurt Moiraine hem naar Jehanna in Geldan.

V

Valse Draak – Van tijd tot tijd beweren mannen dat ze de Herre zen Draak zijn. Sommigen kregen zoveel volgelingen dat er oorlogen uitbraken die vele landen troffen. Enkelen konden geleiden, de meesten niet. Allen verdwenen, werden gevangenge zet, gestild of gedood, zonder dat zij de Voorspellingen van de Draak vervulden. Van alle valse Draken waren Raolin Duister vaan (actief 335-’36 NB), Jurian Steenboog (ca. 300-’08 NB), Davian (JV 351), Guaire Amala san (JV 939-’43), Logain (997 NE) en Mazrim Taim (998 NE) de sterksten.

Verwording, (Grote) – Gebied in het verre noorden, volledig bezoedeld door de nabijheid van de Duistere. Een broedplaats van Trolloks, Myrddraal, en andere Schaduwschepsels.

Verzakers – De naam die gegeven werd aandertien van de machtigste Aes Sedai uit de Eeuw der Legenden. In ruil voor de belofte van onsterfelijkheid liepen zij tijdens de Oorlog van de Schaduw over naar de Duis tere. Volgens legenden en fragmenten van oude verslagen werden ze samen met de Duistere opgesloten toen zijn gevangenis opnieuw verzegeld werd. Hun namen worden nog steeds gebruikt om kinderen schrik aan te jagen. Het zijn Aginor, Asmodean, Balthamel, Be’lal, Demand red, Graendal, Ishamael, Lanfir, Mesaana, Moghedien, Rahvin, Sammael en Semirhage. Zie ook: Uitverkorenen.

Vijf Krachten – Binnen de Ene Kracht bestaan vijf stromen die genoemd zijn naar wat men er mee kan beïnvloeden: Aarde, Lucht (soms Wind genoemd), Vuur, Water en Geest. Een gelei der van de Kracht zal in een of twee stromen het sterkst zijn. Het komt maar zelden voor dat iemand in drie stromen sterk is. Aarde en Vuur worden gezien als mannelijke Krachten, terwijl Lucht en Water als vrouwelijke worden beschouwd.

Vlam van Tar Valon – Het teken van Tar Valon, de Amyrlin Zetel en de Aes Sedai. Een gestileerde vlam: een witte traan met de punt naar boven.

Voorpoort – Buiten de muren van Cairhien lag nog een tweede stad: Voorpoort, bestaande uit een wirwar van straatjes met houten gebouwen van drie tot vier verdiepingen hoog.

Voorspellen – Het Talent om toe komstige gebeurtenissen globaal te voorzien. Deze gave is ver bonden met de Ene Kracht, maar de manier waarop wordt niet of niet meer – begrepen. Het is inmiddels een zeldzaam Talent geworden.

Voorspellingen van de Draak – Ook: De Karaethon Reeks. Weinig bekend en zelden genoemd. De Voorspellingen geven aan dat de Duistere weer bevrijd zal worden en dat de Draak zal herrijzen om Tarmon Gai’don, de Laatste Slag tegen de Duistere, te strijden. De Draak zal de wereld redden... en opnieuw breken.

Vrouwenkring – Een groep dorpsvrouwen die beslist over vrouwenzaken, zoals planten en oogsten. De kring heeft evenveel gezag als de mannelijke dorpsraad, waarmee de betrekkingen vaak gespannen zijn. De Wijsheid heeft een belangrijke stem in het overleg van de vrouwen kring.

W

Waarheidszoekers – Organisatie van agenten en spionnen voor de Seanchaanse Keizerlijke Troon. Hoewel de meeste Zoekers eigendom van de keizerlijke familie zijn, hebben ze vergaande bevoegdheden. Zelfs een lid van het Bloed (een Seanchaanse edele) kan gearresteerd worden als een Zoeker van mening is dat er on voldoende wordt meegewerkt. Dit oordeel is geheel aan de Zoeker, die alleen aan de keizerin verantwoording aflegt.

Ware Bron – De drijvende kracht van het al, die het Rad des Tijds doet draaien. Bestaat uit een mannelijk (saidin) en een vrouwelijk deel (saidar). De twee delen werken tegelijkertijd samen en tegengesteld. Een man kan slechts saidin putten, een vrouw alleen saidar. Sinds het begin van de Tijd van Waanzin is saidin besmet door de aanraking van de Duistere. Zie ook: Ene Kracht.

Wijsheid – Een vrouw die meest al een diepgaande kennis heeft van geneeskrachtige kruiden, de natuur en het weer. In dorpen wordt ze gekozen door de vrouwenkring, waarvan ze ook lid wordt. Het is een positie met gezag; er zijn zelfs dorpen waar ze boven de dorpsmeester staat. Ze wordt voor het leven gekozen en het is zeer uitzonderlijk dat ze uit haar ambt gezet wordt. In sommige streken heeft ze een andere naam, zoals Gids, Heelster; Wijzevrouw, of Zoekster.

Wijze – Aielvrouwen die zijn gekozen door andere Wijzen en werden opgeleid in helen, krui denkennis en andere zaken. Ge woonlijk is er één Wijze in iedere stam- of sibbeveste. Ze hebben een groot gezag en een grote in vloed op de sibbe- en stamhoof den, hoewel dezen hen vaak bemoeizucht verwijten. Wijzen staan buiten alle veten en gevechten, en volgens ji’e’toh mogen ze op geen enkele manier gehinderd of verwond worden. Sommige Wijzen kunnen geleiden, maar dat houden ze stil. On der de huidige Wijzen zijn drie droomloopsters, met het vermogen om Tel’aran’rhiod te betreden en in hun dromen tot anderen te spreken.

Wilder – Een vrouw die geheel zelfstandig heeft geleerd de Kracht te geleiden. Slechts een op de vier wilders overleeft haar leertijd. Gewoonlijk hebben de ze vrouwen onbewust weerstanden opgebouwd en ontkennen ze hun gave. Als die weerstand doorbroken kan worden, behoren ze tot de sterkste geleidsters van de Ene Kracht. De term wordt vaak minachtend gebruikt.

Wintervink – Vogeltje uit het hoge noorden dat overwintert in gematigder gebieden langs de Mistbergen.

Witmantel-oorlog – In 957 NE richtten de Kinderen hun oog op Altara en misschien wel op Mor land en zelfs Illian. De krijgs handelingen die daaruit voort vloeiden, worden door de Kinderen de Onlusten genoemd en door ieder ander de Witmantel-oorlog. Kapiteinheer Pedron Nial leidde de Kinderen, terwijl Mattin Stepaneos, de koning van Illian, de tegenstanders aanvoer de. Nial wist Stepaneos in de slag bij Soremaine gevangen te nemen. Nadat deze was vrijgekocht, dwong hij de Kinderen een verdrag af dat de grenzen tussen Amadicia en Altara op nieuw bevestigde.

Witmantels – Bijnaam voor de Kinderen van het Licht.

Witte Toren – Het paleis van de Amyrlin Zetel in Tar Valon, de plaats waar Novices en Aan vaarden worden opgeleid tot Aes Sedai.

Wittebrug – Een plaats op de oostelijke oever van de Arinelle waar een prachtige brug uit de Eeuw der Legenden de Arinelle overspant.

Z

Zeevolk – Ook: Atha’an Miere. De bewoners van eilanden in de Arythische Oceaan en de Zee der Stormen. Ze brengen weinig tijd door op het land en wonen en leven voornamelijk op hun schepen, die het merendeel van de zeevracht vervoeren. Het hoofd van een schip is de zeilvrouwe; haar tweede is de windvindster. De verdediging en handel van het schip zijn opgedragen aan de vrachtmeester. Hij is vaak getrouwd met de zeilvrouwe.

Zegade – Een vetplant in de Woestenij met vele stekels, maar zonder bladeren. De plant draagt witte bloemen. In een bruidskrans betekent zegade dat de vrouw haar stekelige aard wil behouden.

Zichtzieder – Aielse aanduiding voor de Duistere.

Zwaardhand – Een krijgsman gebonden aan een Aes Sedai. De binding is een toepassing van de Ene Kracht. Daardoor krijgt de zwaardhand het vermogen om snel te genezen en lang zonder voedsel, water of rust te kunnen. Ook kan hij op afstand de bezoedeling van de Duistere bespeuren. Door de binding weet een Aes Sedai dat haar zwaardhand in leven is, hoe ver weg hij ook is. Wanneer hij sterft, zal ze het moment en de wijze van zijn dood weten. Volgens de meeste Ajahs mag een Aes Sedai één zwaard hand binden, maar de Rode weigert dat te doen, terwijl de Groenen menen dat zij zoveel zwaardhanden mogen binden als zij willen. Tegenwoordig vinden Aes Sedai dat niemand onvrijwillig gebonden mag worden, maar in het verleden is dit wel gebeurd. Wat Aes Sedai bij de binding winnen, is een zorgvuldig bewaard geheim.

Zwarte Ajah – Dit is, zo wordt gefluisterd, een Aes Sedai-orde die de Duistere dient. De Duistere zou hen hebben bevrijd van de beperkingen van de Drie Geloften. Men kan dit maar beter niet in de buurt van een Aes Sedai beweren.

Content

Robert Jordan
Vuur uit de hemel

Proloog De eerste vonken

1 Wakker de vonken aan

2 Rhuidean

3 Bleke schaduwen

4 Schemering

5 Onder de Wijzen

6 Poorten

7 Een vertrek

8 Over de grens

9 Een teken

10 Vijgen en muizen

11 De Negen Paardenwip

12 Een oude pijp

13 Een kamertje in Sienda

14 Ontmoetingen

15 Wat er in dromen geleerd kan worden

16 Een onverwacht aanbod

17 Naar het westen

18 Een hond van de duisternis

19 Herinneringen

20 De Jangai-pas

21 Het geschenk van een zwaard

22 Vogels fluiten in de nacht

23 ‘Vijfden geef ik jullie’

24 Een afgegeven boodschap

25 Dromen van Galad

26 Sallie Daera

27 Het gebruik van schroom

28 In de val

29 Herinneringen aan Saldea

30 Een weddenschap

31 De verre sneeuw

32 Een korte speer

33 Een vuurrode zaak

34 Een zilveren pijl

35 Losgescheurd

36 Een nieuwe naam

37 Opvoeringen in Samara

38 Een oude kennis

39 Ontmoetingen in Samara

40 Het Rad weeft

41 Het vakmanschap van Kin Tovere

42 Voor de eerste afgeschoten pijl

43 Vandaag en hier

44 Minder droef

45 Na de storm

46 Andere veldslagen, andere wapens

47 De prijs van een schip

48 Vaarwel

49 Naar Boannda

50 Lesgeven en les nemen

51 Nieuws bereikt Cairhien

52 Keuzes

53 Vervagende woorden

54 Naar Caemlin

55 De draden branden

56 Nagloeiende balken

Woordenlijst